Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 261

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 12 oktober 2015
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap over de brief van 25 juni 2015 inzake het nieuw model
leerresultaten voortgezet onderwijs (Kamerstuk 31 289, nr. 246).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 12 oktober
2015. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

kst-31289-261
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 261

1

Vraag 1
Zal met de aanpassing van de indicator Rendement van de onderbouw
straks ook op een andere manier dan enkel via een vergelijking tussen
schooladvies en Citoscore inzichtelijk worden welke scholen voor
basisonderwijs (groepen) leerlingen onderadviseren? Zo ja, hoe wordt
dan met deze informatie omgegaan? Zo nee, welke complicaties belemmeren dat men onderadvisering uit de verzamelde gegevens kan aflezen?
De inspectie onderzoekt of in het primair onderwijs de risico-analyse kan
worden uitgebreid met indicatoren die iets zeggen over risico’s op over- of
onderadvisering, onder meer door gebruik te maken van het vervolgsucces in het voortgezet onderwijs (vo) en de eindtoets.
Vraag 2
Waarom wordt de positieve score voor opstroom bij een dubbel schooladvies verhoogd van 0,5 naar 1? Waarom wordt niet volstaan met de
huidige score?
Sommige scholen voor voortgezet onderwijs menen dat zij worden
«gestraft» als leerlingen afstromen, nadat die leerlingen in de hoogste
schoolsoort van het dubbele advies zijn geplaatst. De verhoging van 0,5
naar 1 is bedoeld om bij een dubbel advies een extra waardering te geven
als de leerling opstroomt, zodat leerlingen geen kansen worden
ontnomen. Tegelijkertijd blijft een negatieve score achterwege bij
afstroom naar de laagste schoolsoort van het dubbele advies. Het verschil
tussen beide scores, te weten 1 punt, blijft gehandhaafd. In de huidige
situatie is dit – 0,5/+0,5, in de nieuwe situatie wordt dit 0/+1. Zie voor een
nadere toelichting hierop ook het ontwerpbesluit Wijziging van het
Inrichtingsbesluit WVO in verband met aanpassing van de indicatoren
voor de beoordeling van de leerresultaten en de regeling leerresultaten
VO 2016 die ik u samen met deze antwoorden toestuur.
Vraag 3
In hoeverre bestaat het risico dat de verhoogde prikkel tot opstroom bij
een dubbel schooladvies tot ongewenst gedrag leidt?
Het is positief als een school alles uit een leerling haalt en dit ertoe leidt
dat een hoger niveau wordt bereikt dan op grond van het basisschooladvies verwacht mocht worden. Er bestaat een risico dat een school te
ruimhartig omgaat met het bieden van kansen en teveel leerlingen het
niveau niet aan blijken te kunnen. In het leerresultatenmodel is er daarom
een balans tussen prikkels op kansen bieden en prikkels om bijvoorbeeld
zittenblijven of zakken voor het examen tegen te gaan. Daarnaast is het
denkbaar dat vo-scholen aandringen op bijvoorbeeld een advies
vmbo-havo, waar de verwachting is dat een leerling havo aankan. Dit
werkt immers positief uit in het onderbouwrendement van de vo-school.
Mijn verwachting is dat de scholen deze verleiding zullen weerstaan en
dat de basisscholen een eigen professioneel oordeel geven. Tegelijkertijd
is het goed om vinger aan de pols te houden. Ik zal de inspectie vragen
alert te zijn op dit soort ontwikkelingen.
Vraag 4
Wat draagt de beoordeling met +1 bij aan het belonen van de kansen die
een school biedt?
Scholen die er in slagen om veel leerlingen met een gemengd advies op
het hogere niveau te krijgen, zullen positief scoren op de indicator
Onderwijspositie ten opzichte van het basisschooladvies. De kans op een
positief eindoordeel neemt daarmee toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 261

2

Vraag 5
Is aantoonbaar dat een school leerlingen meer kansen biedt om het
hoogste niveau te behalen als zij aan het einde van de onderbouw
daarvoor een + krijgt?
Ik verwacht dat scholen met deze maatregel leerlingen eerder het
voordeel van de twijfel geven. Overigens is het bieden van kansen
positief, maar niet voldoende. Het gaat er ook om een leerlinggerichte
ondersteuning te bieden om het hogere niveau te kunnen vasthouden.
Scholen die daar goed in slagen en waar leerlingen dus vaak opstromen,
scoren positief bij hun onderbouwrendement. Dit is overigens niet alleen
beperkt tot leerlingen met een dubbeladvies. De talenten van een leerling
worden natuurlijk ook voluit benut bij opstroom in geval van een
enkelvoudig advies.
Vraag 6
Kunt u de aanpassing van de bestaande relatieve beoordeling in een
absolute beoordeling concretiseren en met praktijkvoorbeelden
toelichten?
Een relatieve beoordeling betekent per definitie dat een vast percentage
schoolsoorten een onvoldoende krijgt voor de indicatoren voor leerresultaten. Dat was altijd 25 procent. Dit betekent dat de norm ieder jaar anders
uitvalt. Bij examencijfers is dat het ene jaar bijvoorbeeld 6,2 en het andere
jaar 6,1. Een school die twee jaar achter elkaar een 6,15 scoort zal het ene
jaar daarmee onvoldoende scoren en het andere jaar niet. Omdat de
relatieve norm pas bepaald kan worden nadat alle examendata van alle
scholen in Nederland bekend zijn, weet deze school met een score van
bijvoorbeeld 6,1 pas achteraf (zes maanden later) of ze voldoende heeft
gescoord of niet. Bij een absolute norm weet de school vooraf wat de
norm is. Hierdoor is de school beter in staat te sturen op haar eigen
succes. Met de absolute norm is dus duidelijk wat de norm is waar een
school voor doorstroom of het examencijfer aan moet voldoen. Bijvoorbeeld gemiddeld een 6,2 halen. Bovendien is ook precies duidelijk hoe
rekening wordt gehouden met achterstandsleerlingen. Voor elke leerling
met dat kenmerk wordt de norm aangepast. De school kan dat zelf
uitrekenen.
Vraag 7
Kunt u toelichten of de aanpassing van de bestaande relatieve beoordeling in een absolute beoordeling de enige aanpassing is die u doet als
het gaat om de uitvoering van de motie Van Meenen, Rog en Klaver
(Kamerstuk 31 289, nr. 230), die verzoekt om een nieuwe beoordeling van
de opbrengsten in het voortgezet onderwijs? Welke eventuele andere
aanpassingen heeft u voor ogen?
Zoals ik in mijn brief aan uw Kamer van 25 juni 2015 heb beschreven,
omvat de aanpassing ook het schrappen van de indicator se/ce, het
splitsen van het onderbouwrendement en een andere omgang met
dubbeladviezen bij de berekening van de indicator Onderwijspositie ten
opzichte van het basisschooladvies.
Vraag 8
Op welke wijze worden scholen door de Inspectie van het Onderwijs
aangesproken wanneer zij geen kansen bieden aan leerlingen? Kunt u de
precieze procedure en de mogelijke sanctiemiddelen toelichten?
Een laag onderbouwrendement en/of geringe doorstroom door de
bovenbouw kan wijzen op het onvoldoende bieden van kansen. De
inspectie verricht dan een onderzoek op de school. Als blijkt dat de school

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 261

3

inderdaad te weinig kansen biedt (twee indicatoren onvoldoende), krijgt
de school een aangepast arrangement en moet zij zich verbeteren. Als een
enkele indicator voor de onderwijsresultaten onvoldoende is, hoeft dat
niet direct tot een aangepast arrangement te leiden, maar de inspectie kan
de school wel wijzen op verbetermogelijkheden.
Vraag 9
Wat is het minimaal aantal leerlingen dat bij de normering van de
indicator Rendement van de onderbouw in leerjaar 3 op het vwo moet
terechtkomen?
Er is bij deze indicator geen sprake van een minimaal aantal leerlingen dat
op een specifiek niveau terecht komt, maar van een percentage leerlingen
dat opstroomt ten opzichte van het percentage dat afstroomt, in relatie tot
het basisschooladvies. Bij het bepalen van de norm speelt ook de
schoolsamenstelling een rol.
Vraag 10
Hoe heeft sinds 2011 het verschil tussen de gemiddelde scores voor de
schoolexamens en voor de centrale examens zich ontwikkeld bij de
Luzac-colleges? Is de indruk dat men daar aan gunstige slagingspercentages komt, door lagere resultaten voor de centrale examens te compenseren met soepele beoordelingen bij de schoolexamens, inmiddels
weggenomen?
Zie onderstaande tabel. Het verschil tussen SE en CE is bij niet bekostigde
scholen tussen 2011 en 2015 grosso modo gelijk gebleven. Na een daling
in 2012 is er in de jaren daarna weer sprake van een stijging. In het
bekostigde onderwijs is sprake van een aanhoudend dalende trend. Ook
bestaat daar een kleiner verschil dan bij niet bekostigde scholen. Het grote
verschil tussen SE en CE vraagt dus om alertheid bij niet bekostigde
scholen. Ik kan daar ook indien wenselijk ingrijpen door de examenlicentie
te ontnemen. Tegelijkertijd kan een school sinds 2012 een leerling die
gemiddeld onvoldoende bij de centrale examens scoort niet meer laten
slagen met hoge schoolexamencijfers. Het gemiddelde van de centraalexamencijfers moet immers tenminste 5,5 zijn om te kunnen slagen.

vmbo gt
havo
vwo

bekostigd
niet bekostigd
bekostigd
niet bekostigd
bekostigd
niet bekostigd

2011

2012

2013

2014

2015*

0,37
0,31
0,16
0,14
0,38
0,35

0,19
0,00
0,03
-0,06
0,24
0,23

0,21
0,26
-0,13
0,00
0,05
0,17

0,08
0,26
0,00
0,23
0,23
0,50

0,01
0,20
0,01
0,24
0,12
0,35

BRON: DUO, * 2015 voorlopige cijfers

Vraag 11
Kunt u een voorbeeld geven van de omstandigheden waaronder een
school een onvoldoende zou krijgen vanwege risicomijdend gedrag bij
dubbeladviezen?
Risicomijdend gedrag zou zijn dat een school in overwegende mate
leerlingen met een dubbeladvies in het laagste niveau plaatst en ook niet
laat opstromen. De norm is gesteld op een minimaal percentage
leerlingen dat opstroomt, afgewogen tegen het percentage dat afstroomt.
Als een school al zijn leerlingen met een dubbeladvies op het laagste
niveau houdt, is de kans groot dat dit leidt tot een score onder de norm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 261

4

Vraag 12
Hoe is het te verklaren dat het verschil tussen schoolexamen (SE) en
centraal examen (CE) in het reguliere onderzoek van de Inspectie van het
Onderwijs geen toegevoegde waarde heeft en zelfs tot ongewenst gedrag
leidt, terwijl deze indicator wel kan leiden tot het intrekken van de
examenlicentie? Zijn deze stellingen niet onverenigbaar?
Met name door de invoering van de aangescherpte slaag/zakregeling is
het verschil SE-CE structureel gedaald onder een 0,5. Het beoogde effect,
een niet te groot verschil, is daarmee bereikt en in die zin heeft deze
indicator geen toegevoegde waarde meer. Er zijn signalen dat de sturing
van scholen op het terugbrengen van het verschil SE-CE een negatieve
invloed heeft op het onderwijsproces en de onderwijsinhoud. In het geval
van extreme situaties behoud ik echter de mogelijkheid om in te grijpen.
De stijging van het verschil bij niet bekostigde scholen is bijvoorbeeld
aanleiding voor extra alertheid.
Vraag 13
Is er een positief effect te verwachten als de Inspectie van het Onderwijs
alle scholen regelmatig blijft controleren op verschillen tussen SE en CE in
het kader van de examenlicentie? Waarop baseert de Staatssecretaris deze
verwachting?
Het verschil is de laatste jaren afgenomen. Dat is positief. Toen in 2007
werd begonnen met het aangescherpte beleid was er in een aantal
gevallen sprake van een onaanvaardbaar hoog verschil. We moeten wel
de vinger aan de pols blijven houden, zie ook de ontwikkeling bij niet
bekostigde scholen. Als indicator voor het beoordelen van de kwaliteit van
alle scholen heeft de indicator echter geen toegevoegde waarde meer. Ik
verwacht dat de ongewenste effecten van het sturen op een klein verschil
hiermee afnemen. Zie ook het antwoord op vraag 17.
Vraag 14
Hoe gaat de grens bepaald worden van het minimum aantal leerlingen dat
doorstroomt naar het vwo bij een havo/vwo dubbeladvies zodat een
school geen negatieve beoordeling krijgt en is er al een indicatie bekend
van deze grens en zal dit hetzelfde zijn bij adviezen voor bijvoorbeeld
vmbo/havo?
De normen voor de indicator die het verschil bepaalt tussen het advies
van de basisschool en de positie van een leerling in leerjaar drie, zijn
afhankelijk van de schoolsamenstelling. Een brede scholengemeenschap
krijgt een andere norm dan een categoriale school. In de praktijk blijkt
namelijk dat de schoolsamenstelling van invloed is op de mate van op- en
afstroom. Daarnaast hangt de score niet alleen af van de opstroom, maar
ook van de afstroom. Die twee worden tegen elkaar afgewogen. Een
school kan veel opstroom hebben, maar tegelijkertijd veel afstroom. Het is
dus op voorhand niet aan te geven hoeveel leerlingen met een dubbeladvies moeten opstromen. De indicator kijkt naar de positie van alle
leerlingen in leerjaar drie gerelateerd aan het basisschooladvies.
Vraag 15
Wat is de reden dat de Staatssecretaris het nodig acht om scholen alsnog
af te rekenen wanneer er te weinig leerlingen naar een hoger niveau
doorstromen? Waarom acht de Staatssecretaris de sterke positieve prikkel
niet voldoende?
Er is geen sprake van afrekenen bij een beperkte opstroom. Ik vind het van
belang dat scholen worden gestimuleerd om het beste uit kinderen te
halen. Als op een school echter leerlingen structureel lager terechtkomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 261

5

dan op grond van het basisschooladvies verwacht mag worden, is er een
risico dat het onderwijs niet aansluit bij de mogelijkheden van leerlingen
en er talent verloren gaat. Ik vind het daarom belangrijk om dit in de
indicator onderbouwrendement mee te nemen.
Vraag 16
Wat is de reden dat de Staatssecretaris ervoor kiest om scholen te
waarderen danwel af te rekenen op op- of afstroom? Ziet de Staatssecretaris mogelijkheden om scholen alleen af te rekenen op de inrichting van
het onderwijs (klassengrootte, inhoud van de lessen, didactische
vaardigheden, veiligheid etc.) en niet op leerresultaten van leerlingen,
aangezien dergelijke afrekenmethodes negatieve druk van scholen op
leerlingen kan aanwakkeren, terwijl er gekeken zou moeten worden waar
een leerling het beste op zijn plek is?
De inspectie rekent scholen niet af, maar onderzoekt of er risico’s zijn op
gebied van de onderwijskwaliteit. Dat is het geval als op een school
sprake is van veel afstroom. Leerlingen behalen immers niet het niveau
dat op grond van het basisschooladvies verwacht mag worden. De
inspectie kan dan nader onderzoek doen naar de onderwijskwaliteit. Een
goed leerproces en goede voorzieningen die niet leiden tot goede
leerresultaten vind ik niet genoeg. Blijven er weinig leerlingen zitten,
zakken leerlingen niet onnodig af en halen ze hun examen, zijn relevante
eisen die we aan het onderwijs moeten stellen. Ik sta voor kwaliteit over
de hele breedte.
Vraag 17
Kan de Staatssecretaris praktijkvoorbeelden van het genoemde
ongewenste gedrag bij de indicator Verschil SE-CE geven?
Er zijn aanwijzingen dat scholen te rigide omgingen met de indicator,
bijvoorbeeld door bij alle afzonderlijke vakken te sturen op een klein
verschil. Vaak kregen de onderwerpen uit het centraal examen een grotere
rol in het schoolexamen. Hierdoor versmalt het aanbod.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 261

6