Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 992

VERSLAG VAN EEN TECHNISCHE BRIEFING
Vastgesteld 18 februari 2021
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
4 februari 2021 gesprekken gevoerd over update coronavirus.
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De griffier van de commissie,
Esmeijer

kst-25295-992
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

1

Voorzitter: Lodders
Griffier: Bakker
Aanwezig zijn dertien leden der Kamer, te weten: Agema, Van den Berg,
Diertens, Van Haga, Hijink, Kerstens, Kröger, Kuzu, Lodders, Van Otterloo,
Van der Staaij, Veldman en Wassenberg,
alsmede de heer Van Delden en de heer Van Dissel.
Aanvang 9.01 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen, hartelijk welkom bij de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Aan de orde is een technische briefing over de
update coronavirus. Hiervoor zijn aangeschoven: de heer Jaap van Dissel,
directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM, en de
heer Jaap van Delden; hij is programmadirecteur vaccinatie COVID-19,
ook bij het RIVM. Hartelijk welkom. Uiteraard ook hartelijk welkom aan de
leden, fijn dat u er weer bent. En hartelijk welkom aan de mensen die deze
briefing, thuis of op een andere plek, volgen. De presentaties van beide
heren zijn gepubliceerd op de website van de Tweede Kamer. Aan de
leden zijn ze rondgemaild en ze worden op dit moment vermenigvuldigd.
Zodra ze klaar zijn, zullen ze uitgedeeld worden. Ik stel voor om wel vast
van start te gaan.
Richting de leden wil ik opmerken dat de tijd vandaag enigszins beperkt is,
in die zin dat het plenaire debat om 11.00 uur zal starten. Dat betekent dat
ik echt uiterlijk om 10.30 uur wil afronden, dus ik kijk even naar de lengte
van de beide presentaties om te bepalen of u een of twee vragen mag
stellen. Dat zullen dan in ieder geval wel korte vragen zijn. Ik stel voor om
van start te gaan. Mag ik als eerste het woord geven aan de heer Van
Dissel? Gaat uw gang.
De heer Van Dissel:
Dank u wel. Ik wil u een update geven en speciaal ingaan op twee dingen,
namelijk de opening van de scholen en de risico’s. Ik wil u meenemen in
de scenario’s voor de toekomstige weken en de risico’s die we daarin zien.
Tegelijkertijd zal ik natuurlijk een update geven van wat er gaande is met
covid.
Ik denk dat de informatie op de eerste dia bekend is, maar er zijn
inmiddels meer dan 100 miljoen besmettingen. Ik wil ook wijzen op de
verhouding tussen het aantal personen dat ziek wordt en het aantal
personen dat het ziekenhuis in gaat en naar de ic moet. Op de dia ziet u nu
de schattingen van de percentages. Dat zal de komende tijd wat gaan
veranderen, vanwege de gevolgen van de vaccinaties en de afweer die
men natuurlijk opbouwt als men covid heeft doorgemaakt. Die
verhouding kan de komende tijd wat veranderen, maar dit is ongeveer de
verhouding die we momenteel zien.
Allereerst kijken we naar de huidige epidemiologie. Aan de linkerzijde ziet
u het aantal gemelde besmettingen, die de afgelopen week weer
behoorlijk zijn gedaald, met ongeveer 20%. Die daling zet hopelijk nog
verder door. We zien daar wel een golfbeweging in. Dus daar zien we nog
een redelijke daling. U ziet tegelijkertijd dat het aantal ziekenhuisopnames
minder snel daalt. Dat loopt natuurlijk achter, maar die dalen wel minder
snel. U ziet ook dat de bedbezetting naar een plateau gaat of een lichte
daling vertoont. Als u naar de ic-opnames over de week kijkt, zie je zelfs
een hele geringe toename. Dat zijn natuurlijk getallen die nogal wat
wisselen, maar die duidelijk achterlopen op de meldingen.
Met betrekking tot de tweede golf en de verspreiding van de gevallen over
de afgelopen weken, ziet u hier de kaart van Nederland, met aan de
linkerzijde weer de meldingen en aan de rechterzijde de ziekenhuisop-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

2

names. Dit is een beeld dat later terugkomt bij het reproductiegetal,
waarbij we zien dat die gevallen door heel Nederland optreden. Er zijn
natuurlijk altijd een paar zogenaamde hotspots die opkomen. Maar
eigenlijk is de situatie over heel Nederland redelijk gelijk.
Hier ziet u de getallen met betrekking tot de testen en het percentage
positieve testen. We zien een afname van het aantal mensen dat zich laat
testen van ongeveer 22% in de afgelopen week ten opzichte van daarvoor.
We zien dat het percentage testen ongeveer positief blijft, omdat ook het
aantal positieve meldingen met ongeveer hetzelfde getal afnam, zoals ik u
net heb laten zien. Dat ligt nog rond de 11,4%. Wat ons betreft is dat
percentage nog steeds te hoog. Dat willen we eigenlijk, ook conform de
WHO-gedachte daarover, op ongeveer 5% hebben, omdat je dan het idee
hebt dat je voldoende sensitief test. Dus dit suggereert natuurlijk toch dat
lang niet iedereen met klachten zich laat testen. Dan zou je dat percentage
positieve testen een stuk lager verwachten.
Met betrekking tot de verspreiding over de veiligheidsregio’s zien we ook
het bekende plaatje, denk ik. We zien eigenlijk afnames in alle regio’s. In
de tabel aan de linkerzijde ziet u, zeker als u hem straks misschien
vergelijkt met de getallen van vorige week, dat we veel meer groene
blokjes zien. Dat zijn de regio’s waar het aantal besmettingen per 100.000
bewoners onder de 150 per week is gekomen. Dat betreft inmiddels
ongeveer de helft van de veiligheidsregio’s. Er zitten dus nog verschillen,
want sommige zitten daar duidelijk boven, maar grofweg de helft zit nu
onder die 150. Ook daar zien we dus het doorwerken van de afname van
het aantal meldingen. Gemiddeld zaten we de afgelopen week op
ongeveer 160 per 100.000. Vorige week zaten we nog, zoals u zich
misschien kunt herinneren, tegen de 200 aan.
Dan met betrekking tot het aantal klachten. Dit is een website van het
RIVM waar mensen zich kunnen aanmelden; u ziet dat rechtsboven staan.
Ongeveer 18.000 personen doen daar inmiddels aan mee. Zij geven een
aantal keren per week op of ze klachten hebben die zouden kunnen
passen bij covid. We hebben gezien dat dat rond de 3% lag, maar eigenlijk
sedert de kerstperiode is afgenomen. Er is misschien nog een klein blipje
geweest, maar het is met ongeveer 50% afgenomen. Dat betekent dat ook
onder de bevolking klaarblijkelijk het aantal personen met klachten van
een bovensteluchtweginfectie afneemt. Dat is ook weer consistent met het
beeld dat we zien van de afname van testen en ook de afname van positief
geteste personen. Rechtsboven ziet u dan nog de grafiek van de
verspreiding over Nederland van dit soort klachten. Rechtsonder ziet u de
verspreiding van het aantal personen dat meedoet aan dit systeem. We
moedigen iedereen aan om zich hiervoor in te schrijven, want dan neemt
de voorspellende kracht natuurlijk ook toe. Het is in ieder geval consistent
met het beeld van de afname van testen en afname van klachten.
Dan de spreidingen over de leeftijden; ook een grafiek die elke keer
terugkomt. De verschillende weken zijn naast elkaar gezet. De staafdiagrammen geven week 52 tot en met week 4 weer. Ook daar is er een
afname. U ziet dat er nog twee groepen net boven die 200 per 100.000
komen. Dat is de groep 18- tot 24-jarigen en de groep 50- tot 60-jarigen.
De overige groepen zijn daar inmiddels onder gekomen. U ziet de trend
omlaag inmiddels eigenlijk bij alle leeftijdsgroepen.
Dan kom ik bij twee plaatjes waarbij ik ietsje langer wil stilstaan, omdat dit
misschien ook een achtergrond geeft met betrekking tot het advies over
het openen van het primair onderwijs en de kinderdagverblijven. U ziet
hier twee matrices met bollen. Die bollen geven de grootte van de
aantallen weer, die zich op de kruispunten bevinden. U kijkt hier naar de
periode voor de schoolsluiting en naar de periode na de kerstvakantie. Op
de x-as, dus op de onderste as, staat de leeftijd van personen die in
bijvoorbeeld een gezin de indexcase waren, dus het eerste geval dat
leidde tot secundaire gevallen, ofwel in het gezin, ofwel daarbuiten. De
leeftijden van de die secundaire gevallen staat op de y-as. Ik neem u voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

3

het gemak even mee met de leeftijdsgroep 13 tot 18. Aan de linkerkant ziet
u dan eerst een piepklein bolletje en dan een nog iets kleiner. Dan ziet u
een wat grotere, geelgekleurde bol. Dan worden ze weer wat kleiner. Dan
ziet u weer rode bollen van enige omvang. De interpretatie daarvan ziet u
helemaal rechts. Zo’n gele bol duidt qua grootte het aantal paren aan dat
we daarop konden matchen. In de kleur duidt het aan waar de besmetting
plaatsvond. U ziet bijvoorbeeld dat de 13- tot 18-jarigen – de leeftijdsgenoten staan op de y-as – vooral buiten besmettingen overdragen. Als u
dan omhooggaat, ziet u dat dezelfde groep ook hun ouders besmet, maar
dat natuurlijk vooral binnen zal doen. Dat zijn de rode bollen.
Tegelijkertijd ziet u, als u naar de hele grafiek kijkt, dat gemiddeld
genomen de meeste besmettingen plaatsvinden naar leeftijdsgenoten toe.
Dat ziet u, omdat de bollen in de diagonaalas eigenlijk het meest
prominent zijn. Mensen van 40 zullen dus het meest geneigd zijn naar
40-jarigen over te dragen, 50-jarigen naar 50-jarigen et cetera. Dat is
natuurlijk ook begrijpelijk: daar zitten ook de contacten, daar zitten de
partners. Dat is dus eigenlijk een vanzelfsprekendheid. Aan de kleur ziet u
dat dat dan vooral binnen plaatsvindt.
Bij het kinderdagverblijf en het primair onderwijs gaat het om de twee
meest linkse rijen in beide grafieken. Allereerst valt op dat de bollen in die
rijen zowel voor als na de schoolsluiting aanzienlijk kleiner zijn dan de
overige bollen. Dat wil zeggen dat kinderen van 4 tot en met 12 die
besmet zijn een aantal secundaire besmettingen geven, weinig aan
leeftijdsgenoten en ook weinig aan ouders, wanneer je het vergelijkt met
de oudere kinderen. Dat is een basis voor de algemene conclusie dat de
kinderen op de kinderdagverblijven – dat is de meest linkse rij – en de
kinderen in het primair onderwijs wel besmet kunnen worden en het ook
kunnen doorgeven, maar dat dat, wanneer je het beeld vergelijkt met de
bollen bij de andere leeftijdscohorten, minder is dan bij bijvoorbeeld de
groep 12- tot 18-jarigen en ook minder dan bij de andere bollen die daarna
komen. U ziet bijvoorbeeld ook dat ouders vaker hun kinderen besmetten
– dat zijn de horizontale lijnen bij de leeftijd van de ouders – dan kinderen
hun ouders. Wel blijkt dat de bollen wat afnemen na de schoolsluiting. Er
is dus een effect van de maatregelen geweest. Dat kunt u zien door de
twee blauwe gebieden met elkaar te vergelijken in de twee grafieken.
Maar feit blijft dat de bollen met betrekking tot kinderen op het kinderdagverblijf en in het primair onderwijs aanzienlijk kleiner zijn dan de overige
bollen. Ze dragen dus minder bij aan de overdracht, waar je dat kan
koppelen. Je kunt hieruit afleiden dat ze het deels overdragen aan elkaar
en deels aan hun ouders.
Nou is dit natuurlijk gemeten in de periode voor de introductie van de
Engelse mutant, zult u zeggen. Daar heeft u gelijk in. Maar wat we van de
Engelse mutant zien – en niet alleen wij; dat zijn ook gegevens uit
bijvoorbeeld Denemarken en Engeland, die soortgelijke analyses doen – is
dat de overdracht wat gemakkelijker lijkt plaats te vinden. De mutant is
waarschijnlijk besmettelijker. Dat zou zich in de toekomst dan uiten in wat
grotere bollen voor die mutant. Tegelijkertijd blijkt uit al die gegevens dat
de verhouding tussen kinderen en ouders daar niet wezenlijk door wordt
beïnvloed. Dus ook daarvoor geldt dat kinderen besmet kunnen worden
en klachten kunnen krijgen, die overigens, voor de duidelijkheid, over het
algemeen milder zijn dan bij de ouderen. Dat geldt ook voor de Britse
variant. Maar uiteindelijk is dit het beeld dat zich opdringt. Dit even met
betrekking tot de achtergrond. U kunt begrijpen dat deze getallen, waarin
je een duidelijk verschil ziet tussen die hele jonge leeftijden, het voortgezet onderwijs en de overige leeftijden, een belangrijke reden waren
voor het OMT om te zeggen dat we in de kinderdagopvang en in het
primair onderwijs meer zouden kunnen toestaan.
De tweede vraag richt zich bijvoorbeeld op de leraren: zijn de leraren
speciaal at risk? We kunnen natuurlijk alleen maar laten zien wat we daar
tot nu toe over verzameld hebben. Dat ziet u in deze grafieken weerge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

4

geven, per week, per doelgroep. Doelgroepen zijn bijvoorbeeld
begeleiders van het kinderdagverblijf, leraren van de lagere school,
leraren van de middelbare school, maar bijvoorbeeld ook, hierboven,
zorgverleners in ziekenhuizen en verpleeghuizen en contactberoepen
zoals kappers en de overige contactberoepen. U ziet hier voor een aantal
doelgroepen een weergave van het aantal testen dat wordt gedaan. De
rode lijn geeft het percentage aan dat positief is bevonden. Uit deze
grafieken volgt dat de leraren en de begeleiders of medewerkers op de
kinderdagverblijven tot nu toe zeker niet hoger scoorden dan andere
beroepen. Sterker nog, over het algemeen zitten ze er wat onder, maar dat
wordt misschien subtiel. U ziet dat mensen met beroepen als brandweerman, politieman en dergelijke eigenlijk altijd wat hoger scoren. Dat
geldt zeker voor de groepen uit de verpleeghuizen en de ziekenhuizen. Het
zijn misschien subtiele verschillen, maar ik laat het u toch zien, omdat
hieruit in ieder geval volgt dat leraren niet meer dan andere beroepen
geraakt lijken te zijn.
Dit even met betrekking tot de kinderen. Ik hoop dat ik heb laten zien dat
kinderen ziek kunnen worden en het door kunnen geven. Ze geven het
door aan leeftijdsgenootjes en aan hun ouders. Omgekeerd is het ook het
geval. Als je de kinderen als groep ziet, met name de groep van de
kinderdagopvang en het primair onderwijs, zie je dat die bollen aanmerkelijk kleiner zijn dan bij de overige groepen, wat betekent dat het minder
gebeurt. Gelukkig hebben ze ook mildere ziekte. U ziet hier de leraren. Ook
die kunnen natuurlijk positief worden. Soms worden zij in het huishouden
besmet, maar we weten ook dat zij elkaar soms onderling besmetten en
dat zij ook wel door kinderen besmet kunnen worden, maar al met al zijn
die percentages zeker niet hoger dan voor een heleboel andere beroepen.
Dan neem ik u kort mee naar wat we ook steeds laten terugkomen: welke
settings kunnen we identificeren waar besmettingen optreden? Dat doen
we via het bron- en contactonderzoek. De eerste grafiek is dan altijd: in
welk percentage van de gevallen slaagt de GGD erin om gerelateerde
gevallen te vinden? U ziet dat in de rode balk links weergegeven: dat is
ongeveer 60%. De settings waarin dat gebeurt, zijn in de afgelopen weken
niet veel veranderd. De overdracht gebeurt primair binnen het
huishouden. Dan is het daar dus in geïntroduceerd. Waarvandaan wordt
het geïntroduceerd? U ziet hier dat dat respectievelijk toch de contacten
zijn, in de zin van bezoeken van huishoudens aan elkaar of van vrienden
en familie; vervolgens de werksituatie, omdat men toch naar het werk
gaat, waar dan bij de koffiecorner of bij besprekingen besmettingen
optreden; en ten slotte in de verpleeghuissetting. Dat is meer geïnstitutionaliseerd. U kunt zich voorstellen dat ook daar makkelijker besmettingen
worden overgedragen. Dat zijn de drie hoofdgroepen.
Dan kijken we even naar de clusters. Ongeveer een op de drie van deze
groep treedt op in een cluster. Een cluster wil alleen maar zeggen dat er
ten minste drie besmettingen aan elkaar kunnen worden gekoppeld,
terwijl dit deels ook gewoon twee besmettingen zijn. Als u naar de
clusters kijkt, op de volgende pagina, ziet u voor de verschillende
leeftijdscohorten in kleur weergegeven waar die besmettingen dan
optreden. Het leeftijdscohort houdt hier in dat alle besmettingen in dat
cluster in dat leeftijdscohort zitten. Wanneer een cluster bestaat uit
kinderen in de leeftijd van 13 tot en met 17, vallen ze in deze grafiek in de
rij in het midden aan de bovenzijde. Zo geldt dat ook voor de andere
clusters. Dit gaat dus om dezelfde leeftijden. Dan komt hetzelfde beeld
terug dat ik u eerder heb laten zien. Voor kinderen is dat bezoek – het was
school; u ziet ook de periode van de kerstvakantie daarin terugkeren – en
vrijetijdsbesteding, waarvan ik eerder heb laten zien dat ongeveer een
kwart tijdens het sporten is. U ziet dat het voor de ouderen veel meer
bezoek, thuisverspreiding, en gedeeltelijk ook werk is. Dat is hetzelfde
beeld als eerder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

5

Als ik hetzelfde doe met betrekking tot leeftijd en clusters die door alle
leeftijden heen gaan – bijvoorbeeld een ouder met kinderen; dan heb je
verschillende leeftijdscohorten bij elkaar – dan krijgt u dit beeld. Ik heb
geprobeerd het ook nog even in een pictogram te illustreren. Wat
natuurlijk vaak gebeurt, is dat men iemand tegenkomt, daarmee in contact
komt en de overdracht van het virus plaatsvindt. Als die persoon
vervolgens teruggaat naar zijn huishouden, geeft hij de infectie aan
meerdere personen binnen het huishouden door. Dat ziet u binnen de
huisjes aan de bovenzijde weergegeven. Die overdracht naar zo’n persoon
in een huishouden vindt dan plaats door bezoek, door werk, door
bijvoorbeeld school en ook deels, maar in mindere mate, door sporten.
Het belang daarvan ziet u aan de linkerzijde. Als u deze grafiek vergelijkt
met de grafiek op de vorige pagina, ziet u dat de y-as, dus het aantal
clusters – want dat ziet u hier weergegeven: het aantal clusters – hier
natuurlijk vele malen groter is. Deze grafiek gaat over de 1.500 heen en de
grafiek op de vorige pagina kwam niet verder dan ongeveer 500.
Van die clusters kan je ten slotte ook de clustergrootte weergeven. U kunt
zich voorstellen dat dat binnen een huishouden altijd beperkt zal zijn tot
het huishouden. Dat is meestal een handvol. Overigens ziet u dat het
soms ook over de 100 gaat. Dat zijn bijvoorbeeld huishoudens in de zin
van een studentenflat; dat komt natuurlijk ook voor. Maar gemiddeld zijn
de clustergroottes – u ziet 1 en 2 aangegeven – 3 of meer. Maar er zijn er
een aantal die, zoals u op de dia aangegeven ziet, daaruit schieten.
In totaal zijn er zo’n 7.000 clusters. De analyse loopt altijd wat achter; dit is
tot en met de eerste week van januari. Het gemiddelde, met een minimum
en maximum, ziet u linksonder weergegeven. Het gaat dus niet alleen om
het percentage in clusters, zoals u zich kunt voorstellen, maar het gaat
uiteindelijk ook om het totale aantal personen dat zo’n cluster betreft. We
hebben eerder gezien – dat heb ik geïllustreerd – dat voor de horeca gold
dat die bijvoorbeeld 5% van de clusters veroorzaakte, maar wanneer je bij
het aantal personen keek, zag je dat het altijd beduidend groter was dan
de clusters die u op de dia ziet. Vandaar dat zo’n bepaalde groep
uiteindelijk toch meer kan bijdragen.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, heeft mevrouw Agema een technische vraag.
Mevrouw Agema (PVV):
Ja, over de veertiende dia. U heeft daar het cijfer 2 in gezet. Betekent dit
dat, als het gaat om school en kinderopvang, er een cluster is aangetroffen van meer dan 1.000, namelijk 1.114, personen?
De heer Van Dissel:
Ik kan het hiervandaan niet lezen en heb het niet voor me. Ik zal het er
even bij pakken.
De heer Wassenberg (PvdD):
Ik heb ook een technische vraag, bij plaatje 13. Daar staat bij de clusters:
15.000. Ik hoorde de heer Van Dissel zeggen: 1.500. Volgens mij is 1.500
bedoeld, maar staat het met een factor tien te veel in de figuur. Klopt dat?
De voorzitter:
Eerst even het antwoord op de vraag van mevrouw Agema over bladzijde
14.
De heer Van Dissel:
Ja, over de scholen. U ziet daar 1.114 bij staan. Bedoelde u dat?
Mevrouw Agema (PVV):
Ja. Betekent dat dat er een cluster is aangetroffen van 1.114 personen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

6

De heer Van Dissel:
Nee. Daarom staat dat vinkje erboven. Dat staat links uitgelegd. Het komt
omdat clusters soms als ketens worden gezien. Laten we als voorbeeld de
analyse nemen van het recente Lansingerlandonderzoek. Dan vind je een
cluster op een school, die gelieerd blijkt te zijn aan een andere school,
waar een deel is doorgegeven. Dan krijg je daar ook weer een cluster. Dat
leidt soms tot zo’n getal. Het is dus niet één locatie; het kunnen meerdere
locaties zijn die aan elkaar zijn gekoppeld.
De voorzitter:
En dan de vraag van de heer Wassenberg over bladzijde 3.
De heer Wassenberg (PvdD):
Nee, over bladzijde 13. Ik vroeg of er een fout is gemaakt en of het niet
1.500 moet zijn in plaats van 15.000.
De heer Van Dissel:
O, ja, zeker, daar heeft u gelijk in.
De voorzitter:
De heer Van Dissel vervolgt.
De heer Van Dissel:
Ik heb een andere bril nodig om het op het scherm te kunnen zien.
Dan nog kort de oversterftegetallen. U ziet in de grafiek weergegeven – ik
heb het vorige week ook laten zien; dit is even een update – dat de
oversterfte vooral plaatsvindt in de hoogste leeftijdsgroepen, zoals we
eerder hebben gememoreerd, en dat het tot en met de weken van januari
doorging. Dat wilde ik u hiermee laten zien. Aan de rechterzijde ziet u dat
weergegeven per dag, maar dan vanuit de gevallen die in Osiris gemeld
worden. Die zijn dus zeker niet compleet, maar die komen wel overeen
– dat ziet u aan de piekjes – met de completere gegevens aan de linkerzijde.
Ik zal de epidemiologie kort samenvatten. We zien een afname van het
aantal meldingen; afgelopen week zelfs met 20%. We zien een afname van
klachten, een afname van testen en daardoor een gelijker percentage
positieve testen. We zien het in de ziekenhuizen minder enthousiast dalen,
zeker als je naar de bedbezetting kijkt, waar met name langdurig
opgenomen patiënten het beeld bepalen. Daar zie je meer dat het stabiel
is dan dat je echt van een afname kunt spreken. Ik heb wat gezegd en
geïllustreerd over besmettingen op scholen, over schoolleeftijd, over
leraren ten opzichte van andere beroepen en over de oversterfte. Ik wil u
nu meenemen naar de toekomst, naar de voorspellingen en de getallen
die we daarvoor gebruiken. Die worden, zoals u zult zien, ernstig door de
Britse variant beïnvloed.
Allereerst het reproductiegetal, het getal dat iets zegt over het aantal
secundaire besmettingen ten gevolge van een geïnfecteerde persoon. Die
berekeningen berusten op de eerste ziektedag van de melding in Osiris.
Dat is boven weergegeven. U kent, denk ik, de grafieken inmiddels. U ziet
dat het reproductiegetal, dat we definitief kunnen maken op 15 januari
maar niet op een meer recentere datum, in ieder geval onder de 1 was.
Dat was 0,97. In de grafieken daarboven ziet u dat de spreiding over
Nederland eigenlijk relatief gelijk was. Er zijn geen gebieden die er, wat
dat betreft, uitspringen.
Waarin vertaalt dit reproductiegetal zich onder andere? Dat zijn het aantal
besmettelijken, het aantal personen dat op een bepaald moment ziek is.
Dat is dus niet een incidentiemaat, zoals dat zo mooi heet, maar een
prevalentiemaat. U ziet een afname, maar u ziet ook dat die afname weer
aan het afbuigen is en dat het altijd nog meer dan zo’n 100.000 personen
betreft in Nederland. Als we ons realiseren dat we in feite te maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

7

hebben met twee uitbraken, namelijk een met de klassieke variant en een
met de Britse variant, dan ziet u hier wat er achter die getallen zit.
Allereerst ziet u linksboven het aantal nieuwe infecties ten gevolge van de
klassieke variant en de Britse variant. Wat u ziet, is dat die elkaar
momenteel aan het snijden zijn en dat die elkaar natuurlijk eigenlijk al
gesneden hebben, in de zin dat de klassieke variant prachtig afneemt met
de huidige maatregelen maar dat tegelijkertijd die Britse variant in rood
opkomt. Dat doet die met een verdubbelingstijd van ongeveer een week.
We wisten dat het een week terug ongeveer fiftyfifty was. U heeft ook
gehoord dat de schattingen van deze week twee derde/een derde is. Dat
betekent dat we momenteel, wat betreft de eerste ziektedagen van
personen, met name de Britse variant zien.
U ziet aan de onderzijde hoe zich dat vertaalt naar de reproductiegetallen.
Voor de klassieke variant zitten we eigenlijk heel mooi: ergens in de buurt
van de 0,86. Maar u ziet dat, voor zover we konden terugrekenen – en voor
de duidelijkheid dat is altijd nog net voor de aanscherping van de
maatregelen van december – dat die toen nog boven de 1 zat, namelijk op
ongeveer 1,28. In verdere berekeningen zien we dat voor de Nederlandse
situatie geldt dat die bijna 50% hoger ligt dan de klassieke variant. Dat is
hoger dan de schattingen die we bijvoorbeeld vorige week nog hier
presenteerden. U zult ook zien hoe zich dat vertaalt naar het beeld voor de
toekomst.
Met betrekking tot die toename van de Britse variant zien we de voorspellingen en de actuele bevindingen die we krijgen uit onze kiemsurveillance.
Er worden een heleboel monsters verzameld. Bij het RIVM en het Erasmus
wordt de genetische volgorde bepaald. Dan kan worden nagegaan of het
de Britse variant, de klassieke variant of misschien een van de nieuwe
varianten betreft. Wat u hier ziet over het verloop vanaf begin december,
is de toename van de Britse variant en tevens in het rode gebied de
voorspelling hoe die de klassieke variant gaat verdringen. Dat is domweg
door het verschil in reproductienummer. U ziet dat die begin maart
omhoogschiet, en dat zou best nog wat eerder kunnen gebeuren. U ziet
dat die dan die klassieke variant zal hebben verdrongen. Op dat moment
is die Britse variant het dominante virus in Nederland.
Hoe vertaalt dit zich weer naar die besmettelijken? Hier is dezelfde grafiek
weergegeven, maar nu opgesplitst in de klassieke en de Britse variant. De
klassieke variant ziet u prachtig dalen. Dus die reageert heel effectief en
wordt sterk geremd door de huidige maatregelen. Maar tegelijkertijd ziet u
dat de Britse variant belangrijk toeneemt en inmiddels zullen die lijnen
elkaar dus gekruist hebben. U ziet ook de berekende aantallen. Dat gaat
natuurlijk wel terug tot 20 januari. Dus inmiddels zullen die waarschijnlijk
zo ongeveer omgedraaid zijn.
Hoe vertaalt zich dat dan naar het toekomstbeeld? Ik laat u dat eerst zien
met een vraagteken, want ik kom zo terug op de scenario’s die berekend
zijn met betrekking tot de periode maart-april. Maar we zien hier de
nieuwe ic-opnames per dag weergegeven, vanaf het begin van de
uitbraak in februari/maart. We hebben de piek gezien en de daling in de
zomerperiode, weer een stijging in het najaar en de rimpelingen die daar
inmiddels in gekomen zijn. U ziet in rood wat er was gebeurd als er in
december en januari geen maatregelen waren genomen. Nou, die zijn er
wel en u ziet dat die maatregelen ook effect hebben gehad, want we zijn
duidelijk afgebogen ten opzichte van de rode lijn. U ziet dat we nu twee
lijnen hebben gedaan, die in de tweede helft van februari uit elkaar
beginnen te lopen: de lijn «gaan we door met alle huidige maatregelen?»,
die ik u straks in meer detail laat zien, en de lijn «brengen we daar een
verandering in aan die je zou kunnen karakteriseren als versoepelingen?».
Dan moet je eigenlijk verwachten dat het snel weer gaat toenemen. Dat
komt domweg door het feit dat de Britse variant meer maatregelen vereist
dan de klassieke variant om geremd te worden en de R-waarde onder de 1
te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

8

Dat zie je niet alleen met betrekking tot de ic-opnames. U ziet het hier ook
met betrekking tot de ic-plaatsen, de bedbezetting. Dat beeld is
momenteel wat dalende, maar de vraag is: wat gebeurt er binnenkort?
Hetzelfde geldt ook weer – de derde grafiek – met betrekking tot de
ziekenhuisbedden.
De heer Van Otterloo (50PLUS):
Even een verduidelijkende vraag, want dit is voor meerdere interpretaties
vatbaar. De blauwe lijn is eind januari niet strenger, maar ik begrijp dat dat
is: het loslaten van een aantal maatregelen per eind januari?
De heer Van Dissel:
Ik kom daar zo nog op terug, maar ik snap de verwarring. Het gaat om de
aanscherping van eind januari, dat die wordt teruggedraaid. Dat wordt
hier bedoeld.
Dan de scenario’s. Er zijn scenario’s gemodelleerd, waarvan ik u de
resultaten wil laten zien in verschillende grafieken. Een aantal grafieken
toont het effect van bijvoorbeeld vaccinatie en of dat niet alleen op
persoonlijke bescherming, maar ook op transmissie werkt. Het kan ook
zijn dat er geen effect is van vaccinatie. Dat zijn straks de kolommen. De
rijen geven de verschillende mogelijkheden van bestrijding weer. De
eerste rij gaat over: alles van de huidige lockdown voortzetten. De tweede
rij – dat was de vorige keer ook een vraag – gaat alleen maar in op de
scholen en de kinderdagopvang. De derde rij gaat ook in op het afschaffen
van de maatregelen van januari. De vierde rij gaat zelfs nog verder. Dan
gaan we terug naar een situatie die «zeer ernstig» is, waarin bijvoorbeeld
ook het voortgezet onderwijs, winkels en dergelijke weer opengaan. Ik wil
meteen benadrukken dat dit scenario’s zijn die grote onzekerheidsmarges
kennen, maar ze geven een beeld van waarmee we rekening zouden
moeten houden. Het effect van het seizoen speelde ook en dat is
inmiddels ook meegenomen in de modellering, net als het effect van de
afweeropbouw die je nu eenmaal hebt als je de infectie hebt doorgemaakt. Dat zit inmiddels allemaal in het model verwerkt.
Met betrekking tot de invloed van het vaccineren maken we gebruik van
wat bekend is over de vaccinatiestrategie. Daar zitten natuurlijk altijd
subtiele veranderingen in. Ik denk dat collega Van Delden daar straks op in
zal gaan. Voor de modellering is nog gebruikgemaakt van wat op dat
moment, medio vorige week, speelde. Dat betreft de schema’s van de te
verwachten vaccinaties.
Dan nog even deze grafiek. U ziet hier een schilderij: dit is geen pijp.
Hiermee wil ik even heel duidelijk maken dat het om modelleringen gaat.
Modelleringen willen niet zeggen dat we exact die lijn gaan volgen. Het
zijn scenario’s die je uitwerkt en die je een beeld geven van wat je kan
verwachten in bepaalde situaties.
Omwille van de tijd, die naar ik begrijp kostbaar is, ga ik nu meteen door
naar de tweede slide. U kunt de andere straks bestuderen. De bedbezetting is geregeld besproken. We hebben daar ook getallen van in ons
hoofd, meer dan van alleen maar de opnames. Ik wil u meenemen in de
scenario’s met betrekking tot de bedbezetting op de ic. Wat u hier ziet, zijn
een twaalftal grafiekjes: vier rijen en drie kolommen. Op de grafiek
helemaal linksboven ziet u weergegeven de situatie tot nu toe. Verder ziet
u de voorspelling met betrekking tot de verwachte bedbezetting in het
scenario waarin de vaccinaties verlopen zoals ingepland en vaccinaties
niet alleen klachten voorkomen maar ook transmissie, overdracht dus,
voorkomen. Zoals u weet is dat een onzekere factor; we weten niet of we
daarop kunnen rekenen. Waarschijnlijk zal het ergens tussenin liggen.
Waar ligt het dan tussenin? Dat is de tweede kolom. Die laat eigenlijk
precies hetzelfde zien, maar dan wanneer de vaccinaties alleen maar
leiden tot een persoonlijke bescherming en geen effect hebben op de
overdracht binnen de bevolking. De derde kolom betreft de situatie waarin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

9

vaccinatie óf helemaal geen effect heeft óf niet aanwezig zou zijn. Dat is
eigenlijk niet meer een erg logische situatie, dus ga ik me even concentreren op de eerste twee kolommen.
Rechts ziet u weergegeven wat we in de modelleringsscenario’s
verwachten met betrekking tot een afbouw van de maatregelen zoals
weergegeven aan de rechterzijde. De bovenste rijen betreffen de situatie
waarin alle maatregelen worden voortgezet, dus ook het kinderdagverblijf
en het primair onderwijs dichthouden, de avondklok en de eenbezoekersregeling. Dat is domweg wat u kunt verwachten ten gevolge van met
name het opkomen van de Britse variant. Als je zou besluiten om alle
maatregelen voort te zetten, zie je toch een belangrijke toename van het
aantal ic-bedden dat de komende periode bezet zal worden als de
vaccinatie de transmissie niet gaat voorkomen, wat we eigenlijk ook niet
mogen verwachten. De y-as is behoorlijk gecondenseerd. Dat is al een
behoorlijke toename, die in feite hoger is dan de golf die we net gehad
hebben.
Dan gaan we naar de volgende situatie. Met een stippellijn in rood heb ik
omgeven wat het meest realistische scenario is. Dat is het scenario waarin
binnen een week het kinderdagverblijf en het primair onderwijs wel
opengaan. Zelfs al zou de vaccinatie ertoe leiden dat er geen transmissie
meer is – bij degenen die gevaccineerd zijn, natuurlijk – zie je toch nog een
toename van de ic-bezetting. Wanneer die vaccinaties helemaal geen
effect zouden hebben op de transmissie, loopt de ic-bezetting behoorlijk
op, zelfs als je alleen het primair onderwijs en de kinderopvang opent. U
zult zich afvragen: hoe kan dat nou, hoe kan zo’n geringe handeling zo’n
effect hebben? Dat komt met name omdat de modellen een grote mate
van onzekerheid aangeven. Dat ziet u aan de hand van de geweldige
spreiding van dat roze vlak, de 95%-betrouwbaarheidsinterval van de
mediane lijnen. Dat is de 50%-lijn van de kansen. De helft ligt er dus
onder, maar voor de duidelijkheid: de helft ligt er ook boven. Blijkbaar zijn
er nog zo veel onzekerheden, ook met betrekking tot het uiteindelijke
gedrag van de Britse variant. Hoe exact gaat dat R-getal daarvan worden?
Ik zei al dat het wat naar boven is bijgesteld naar aanleiding van de
getallen van de afgelopen week, maar dat zou natuurlijk ook de andere
kant op kunnen gaan. Dat zullen we echt per week moeten verbeteren.
Maar u ziet dat de onzekerheid zo groot is dat een heel kleine verandering
al een heel groot gevolg kan hebben en dat is eigenlijk waar we tegenaan
kijken.
Op de derde rij ziet u het scenario waarin je ertoe zou overgaan om de
maatregelen van januari, namelijk de avondklok en de eenbezoekersregeling, af te schaffen. Zelfs wanneer vaccinatie effect zou hebben op de
overdracht van het virus, kan je een geweldige toename verwachten van
de ic-bezetting tot getallen rond of boven 1.500. Daar hebben we op dit
moment gewoon niet de ic-bedden voor. In het onderste scenario ga je
nog verder, naar «zeer ernstig» op de routekaart, waarbij ook het
voortgezet onderwijs open is en bijvoorbeeld de winkels opengaan. Dan
neemt niet alleen de onzekerheid toe, ook ziet u dat de verwachting met
betrekking tot waar ongeveer de 50%-waarde in de onzekerheid zit, de
grafiek ontstijgt.
Dit zijn toch wel sombere scenario’s, die tot een aantal reflecties hebben
geleid, ook in het OMT. Zelfs al wil je alleen het primair onderwijs
opendoen – daarvoor kunnen een heleboel redenen zijn – moet je een
toename verwachten die je eigenlijk niet wil. Dat betekent dat je het
primair onderwijs een zekere hoeveelheid regels meegeeft die natuurlijk
niet welkom zijn, omdat het allemaal beperkende factoren zijn die ook
allemaal moeten worden waargemaakt in het onderwijs. Toch zou je ze
heel graag zien om uiteindelijk niet op die middelste tweede grafiek uit te
komen, waar u een forse toename ziet.
Wat kunnen we hier verder nog over zeggen wat uiteindelijk ook heeft
meegespeeld bij het besluit van het OMT? Uit Engelse onderzoeken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

10

menen we op te maken dat de transmissie wel degelijk in een bepaalde
hoogte geremd wordt, zeker niet 100%, maar bijvoorbeeld AstraZeneca en
het Oxfordvaccin lijken dat toch in de ordegrootte van ongeveer 50% te
doen. Dat betekent dat je met betrekking tot het meest realistische
scenario uit zou komen tussen de twee scenario’s die ik hier laat zien met
die gestippelde lijnen eromheen. Maar voor de duidelijkheid: dat is nog
steeds een heel somber scenario. U ziet dat we nu juist zo geweldig mooi
op weg zijn om de klassieke variant helemaal te verdringen en nu worden
we helaas weer met een nieuwe variant geconfronteerd die donkere
wolken aan de horizon doet ontstaan. Ik kan het allemaal doornemen,
maar dat lijkt me niet zo zinvol voor nu. Dit geldt ook voor ziekenhuisopnames en de ziekenhuisbezetting.
Als ik de beelden samenvat: grote onzekerheid; we hebben een risico op
een hoge zorgpiek, hoger dan we tot nu toe gehad hebben, ten gevolge
van de Britse variant, zeker wanneer we de strenge lockdown niet zouden
voortzetten, en dat ondanks het feit dat vaccinatie, zoals u straks zult
horen, zo snel mogelijk wordt uitgerold. We verwachten wel dat vaccinatie
– dat kunt u ook in de grafieken zien – een flink effect heeft. Maar dat
effect hangt in belangrijke mate af of vaccinatie niet alleen de personen
zelf die gevaccineerd zijn beschermt, maar ook ervoor zorgt dat het virus
minder wordt doorgegeven. Als dat laatste het geval is, is alles er
natuurlijk op gericht om de vaccinatie zo snel mogelijk en zo breed
mogelijk te doen uitrollen, al naar gelang aanlevering mogelijk is.
Dat kwam ook in het OMT-advies terug. U heeft kunnen zien dat we voor
primair onderwijs en kinderopvang gaan, net als dat click-andcollectsysteem, waarvan vanwege een heleboel regels eromheen ook niet
een groot negatief effect wordt verwacht. Tegelijkertijd suggereren we die
dingen wel met de doorrekening tot nu toe dat de avondklok en de
regeling van één bezoeker per huishouden voortgaan. Zoals u weet, zal
dat de komende week weer onderwerp zijn van OMT-beoordeling. Ook
belangrijk: er is gewoon veel onzekerheid. Dit zijn scenario’s. We gaan niet
zonder meer de scenario’s volgen, maar het geeft wel een beeld van wat
je kunt verwachten. Dat ziet u toch een behoorlijk aantal donkere wolken
aan de horizon waarmee we rekening moeten houden.
Ik wil u nog twee dia’s laten zien om het even in internationaal perspectief
te plaatsen. Allereerst de ontwikkelingen in aantallen die u natuurlijk ook
heeft kunnen lezen in de krant, bijvoorbeeld Ierland, recent Portugal en
ook het Verenigd Koninkrijk. U heeft waarschijnlijk ook kunnen zien dat
Ierland met de jaarwisseling globaal ongeveer het hoogst zat en dat het
weer is teruggegaan naar aantallen die eigenlijk zeer gelijk zijn aan de
aantallen nieuwe meldingen die we nu in Nederland hebben. Dan is
natuurlijk de vraag: speelt in Ierland de Britse variant ook een hoofdrol?
Ja, dat speelt hier wel degelijk. Wat doet men dan in Ierland – ik geef het
alleen maar ter vergelijking – om het te laten dalen? U ziet dat dat redelijk
draconische maatregelen zijn: huishoudens blijven binnen en ontvangen
in wezen geen bezoek. Eengezinshuishoudens mogen één bubbelbezoeker
hebben, die verder niet wisselt. Verder is eigenlijk alles gesloten, inclusief
een heleboel dingen de we in Nederland nog wat meer open hebben. Het
is goede nieuws is dat de Britse variant dus wel degelijk te onderdrukken
is, maar het slechte nieuws is dat je wel heel ernstige maatregelen moet
nemen om dat voor elkaar te krijgen. Hetzelfde geldt eigenlijk voor de
situatie in het Verenigd Koninkrijk.
Ten slotte wilde ik u laten zien dat de doorrekeningen die wij maken, niet
iets is wat alleen Nederland, het RIVM of de modelleurs doen en dat dit
internationaal niet gevolgd wordt, integendeel. U ziet hier het Deense
rapport, dat u online kunt terugvinden. Dat is sinds een of twee dagen
online. U ziet de analyse van het aandeel van de Britse variant in de
toename. Dat valt bijna over onze Nederlandse grafiek heen die ik er even
in heb gezet. Wat ze aan de rechterzijde, rechtsonder, modelleren is
eigenlijk precies hetzelfde als wat wij modelleren voor het openen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

11

kinderopvang en het primair onderwijs. Zij doen het alleen voor de 0- tot
4-jarigen. Ook zij zien die toename die je kunt verwachten ten gevolge van
de Britse variant. Eigenlijk is die in grote mate gelijk aan de toename zoals
wij die zien. U ziet aan de getallen welke aannames ze daarvoor hebben.
Heel kort samenvattend. Het beeld nu is natuurlijk gunstig, omdat we een
afname zien. Maar dat is eigenlijk een beetje een schijnbeeld vanwege de
onderliggende toename van de Britse variant die rond deze tijd het
percentage nieuwe besmettingen heeft overgenomen. Omdat de
maatregelen daarvoor tot voor kort tekort hebben geschoten – anders
hadden we die toename niet gezien – gaat zich dat gewoon vertalen in een
derde golf. Hoe groot die derde golf wordt – ik heb u de scenario’s laten
zien – is zeer afhankelijk van wat er aan maatregelen intact blijft. Helaas is
de conclusie vooralsnog dat het hele maatregelenpakket, met uitzondering van die paar dingen die gaan veranderen, in de doorrekeningen
belangrijk is om de Britse variant eronder te houden.
Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Dan wil ik graag het woord geven aan de heer Van Delden.
Eerst wordt de afstandsbediening even schoongemaakt. Het woord is aan
de heer Van Delden.
De heer Van Delden:
Dank u wel. Ik neem u graag mee in de stand van zaken met betrekking tot
de vaccinatie. De presentatie heeft dezelfde opbouw als de vorige keer.
Gezien de tijd zal ik proberen om er in redelijk tempo doorheen te gaan,
zodat er nog tijd is voor vragen.
De eerste drie punten op deze slide kent u, want die zijn in brieven en ook
in de vorige presentatie vermeld. Het laatste punt is wel belangrijk. Er zijn
veel nieuwe ontwikkelingen in de vaccinatiestrategie. Het vaccin van
AstraZeneca is goedgekeurd en dat is heel goed nieuws. Vandaag
verwachten we het advies van de Gezondheidsraad over de inzet ervan.
Dat is heel belangrijk voor de uitrol van de strategie.
Ik heb het eerder gehad over de beschikbaarheid, de logistieke eigenschappen en de toepassing van de vaccins en ook de actualiteit. Over de
beschikbaarheid heb ik vermeld dat AstraZeneca is goedgekeurd. Dat had
ook bij de actualiteit kunnen staan; zo gaat het soms. Wat ik verder bij
actualiteit heb staan, is het vaccineren met Moderna van de huisartsen die
aan de spoedzorg verbonden zijn. Daar kom ik later nog op terug. Verder
vraagt, zoals net is toegelicht door mijn collega, de heer Van Dissel, het
epidemiologisch beeld om een versnelling van de vaccinatie en dus ook
om een ander voorraadbeheer. Ook daarop kom ik later terug.
Goed, het vaccin. Deze tabel kent u wellicht uit de brief aan de Kamer.
Vooral belangrijk is, denk ik, het totaal per kwartaal. Duidelijk is te zien dat
het volgende kwartaal een veel hoger aantal vaccins beschikbaar zal zijn.
Daarop wordt nu voorbereid.
Ik kom op de beschikbare vaccins. Ik denk dat ik u al voldoende informatie
heb gegeven over de Pfizervaccins, net als over die van Moderna. De
vervoersbewegingen daarvan zijn beperkt, maar iets minder beperkt dan
ik zei op grond van mijn informatie bij de vorige briefing. Dat is dus heel
goed nieuws. Er zijn dus meerdere vervoersbewegingen mogelijk bij
ontdooide staat. Dat is heel handig.
Van AstraZeneca weten we op dit moment wat ik hier heb vermeld. Twee
dingen zijn daarbij belangrijk. Eerst gingen we uit van tien doses uit één
flacon, maar dat blijken er nu zeker elf en misschien wel twaalf te zijn. Dat
is natuurlijk heel goed nieuws. Verder is wat betreft dit vaccin ook
belangrijk voor de uitvoering en voor bijvoorbeeld de inzet van huisartsen
dat ook bij AstraZeneca een observatietijd na vaccinatie van vijftien
minuten wordt bevolen om te kijken of er een allergische of een ernstig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

12

allergische reactie optreedt na vaccinatie. Dat is heel belangrijk, want dat
betekent dat er na de vaccinatie plek, ruimte en tijd moet zijn om even te
blijven.
Ik ga in een aantal blokken verder met de verschillende vaccinaties. Ik start
met de vaccinatie bij de GGD. Op 6 januari is deze gestart; u kent het
beeld misschien nog. Daarna is er hard doorgewerkt. Op dit moment zijn
daar ruim 200.000 vaccinaties gezet. Deze presentatie zou ik eigenlijk elke
dag moeten vernieuwen, want het gaat nu in een hoger tempo, zeker ook
deze week. Ik kom daar straks op terug. De vaccinatie bij de GGD loopt
dus goed. De inspectie heeft ook onderzoek gedaan naar het proces van
vaccineren. Hoe loopt dat? Hoe is het proces van het mengen en bereiden
van de vaccins? Als ik hen citeer, dan kan ik zeggen dat ze zeer onder de
indruk zijn van de uitvoering van het vaccinatieproces daar.
De GGD is begonnen met het vaccineren van zorgmedewerkers. Dat is ook
de foto die ik net liet zien. Maar zij zijn ook de partij die de meeste mobiele
ouderen aan het vaccineren is. Daarbij komt een term voor die u
misschien nog niet kent: matdatum. Dat is de datum waarop een brief op
de mat valt. De brieven worden geprint en verzonden naar de
doelgroepen. Belangrijk is dat afgelopen vrijdag de eerste brieven op de
mat zijn gevallen voor de groep 85-plussers. En op 5 februari vallen de
eerste uitnodigingen op de mat voor de 80-plussers. Dat is heel goed
nieuws. Mijn oproep is ook: als je een brief hebt gekregen en je je wilt
laten vaccineren, wacht dan niet met bellen, maar bel, en dan kunnen we
zo efficiënt mogelijk de capaciteit die deze week bij de GGD beschikbaar
is, benutten om te vaccineren. De capaciteit kan bij de GGD wel klaar zijn,
maar als niemand belt voor een afspraak, dan vul je je capaciteit niet goed
genoeg. We hebben deze week dus een forse capaciteit om te vaccineren.
Dus als je de brief hebt ontvangen en je je wilt laten vaccineren, wacht
dan niet met bellen, maar bel, en dan kunnen we zo goed mogelijk die
capaciteit inplannen en benutten. Er is dus een forse versnelling van het
vaccineren van ouderen bij de GGD.
U kunt hier zien wat de huidige locaties zijn. Het aantal locaties wordt
uitgebreid, evenals de soorten locaties. We hebben het dan over vier
maten, vier omvangen van vaccinatielocaties. Het is misschien een beetje
moeilijk te zien, maar rechtsonder kunt u de opbouw van het aantal
locaties zien. In een «small» vaccinatielocatie hebben we twee prikstraten.
Dat zijn eigenlijk echt twee straatjes. Daar wordt je eerst gevraagd naar je
gegevens. Dan loop je door en word je gevaccineerd. En dan loop je
daarna door naar de observatieruimte. Daar zijn dus twee van die straten.
In een «medium» locatie zijn er vier van die straten. De gemiddelde
snelheid per straat is ongeveer achttien prikken in één uur. We zien wel
dat het bij de oudere doelgroep iets minder snel gaat dan bij de zorgmedewerkers. Dat is niet onverwacht. Telkens kijken we hoe we het zo goed
mogelijk kunnen doen, om wachttijden te voorkomen en om een zo
efficiënt mogelijk proces te hebben. In een «large» prikstraat zijn er acht
straten naast elkaar. En in een «extra large» prikstraat zijn er twaalf
prikstraten naast elkaar. De meeste zijn «medium». We vergroten dus het
aantal locaties, waarmee er een fijnmaziger netwerk komt en de gemiddelde afstand tot een vaccinatielocatie kleiner wordt, wat natuurlijk heel
belangrijk is voor de laagdrempeligheid.
Dan wil ik door naar de vaccinatie van de zorgmedewerkers in de acute
zorg. Zoals u ongetwijfeld heeft meegekregen zijn bijna 40.000
medewerkers uit de acute zorg gevaccineerd. Ook de tweede vaccinaties
zijn nu gestart. Dat is gebeurd in goede samenwerking met het LNAZ, het
Landelijk Netwerk Acute Zorg, en ook daarvan heeft de IGJ gezegd dat het
vaccinatieproces op professionele wijze verloopt. Kort daarna is besloten
om ook de acute huisartsenzorg, dus de ongeveer 15.000 huisartsen die
aan de spoedzorg verbonden zijn, te vaccineren. De eerste groep daarvan
is gevaccineerd met Moderna. De leveringen van Moderna in februari
lopen op in omvang. Vanavond start de tweede vaccinatie van deze groep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

13

De eerste groep van 6.500 huisartsen is een eerste keer gevaccineerd en
vanavond start dus de tweede vaccinatie voor een deel van hen. Dat is
vanavond nog relatief beperkt, maar vooral in dit weekend zal een groot
deel van deze huisartsen ook de tweede vaccinatie krijgen.
Daarnaast is er nog een andere groep, die van de huisartsmedewerkers.
Dat is een groep van 23.000 en daarvan is de vaccinatie voorzien op het
moment dat ze zelf ook gaan vaccineren, met bijvoorbeeld AstraZeneca.
Dat geldt eigenlijk voor alle vaccinerende professionals. Als zij zelf gaan
vaccineren, kunnen zij, waar mogelijk uit de spillage of anderszins zo
efficiënt mogelijk, ook zichzelf vaccineren met het vaccin dat ze gebruiken
om hun doelgroep te vaccineren.
Dan wil ik graag door naar de vaccinatie van bewoners van verpleeghuizen en instellingen. Er is daar gestart met de vaccinatie door instellingsartsen met BioNTech/Pfizer, met een prikinterval van vier weken. Dat
is dus ruim binnen de zes weken. Daarvan is al een heel groot deel
gevaccineerd. We zagen daar echter het volgende. Om het heel simpel te
zeggen, zagen we daar bijvoorbeeld aan één koffietafel drie mannen
zitten, waarvan de een onder de medische verantwoordelijkheid viel van
een instellingsarts, de ander onder de medische verantwoordelijkheid viel
van een huisarts maar wel een WOZ-indicatie had, en de derde in een
aanleunwoning woonde en ook gewoon onder de huisarts viel maar geen
WOZ-indicatie had. Die zaten dus aan diezelfde koffietafel. Het ongemakkelijke daarbij was dat er een faseverschil kon zijn in wanneer wie werd
gevaccineerd. En dat wil je niet; dat is niet de bedoeling. De idee was dat
men zou doorprikken, zoals we dat bedoelden. Als de instellingsarts dus
met BioNTech/Pfizer vaccineert en er nog iemand anders aanwezig is die
niet onder zijn medische verantwoordelijkheid valt, moet hij die zo veel
mogelijk ook vaccineren. Dat gaat heel vaak goed, maar niet vaak genoeg,
dus we zijn nu aan het kijken of we niet versneld, in samenwerking met de
huisartsenposten, zo snel mogelijk die hele koffietafel kunnen vaccineren,
zodat het tijdsverschil tussen de momenten van vaccinatie zo klein
mogelijk is. Want het is gewoon heel onprettig als daar een groot
tijdsverschil tussen zit. Vaccineren bij de GGD kan natuurlijk altijd maar
dat is niet voor iedereen even makkelijk, dus we willen zo veel mogelijk
voorkomen dat er veel tijdsverschil tussen zit.
Dat is eigenlijk ook het verhaal dat op deze slide staat. Ik noemde al even
de haps, de huisartsenspoedposten. Die hebben overdag over het
algemeen wat meer capaciteit en ruimte om dit op te pakken, dus meer
dan de huisartsen, die natuurlijk ook gewoon een forse belasting hebben
op de reguliere zorg. We hebben dus een hele goede samenwerking met
de haps en met InEen, de koepel, om te kijken op welke manier zij zowel
met Moderna kunnen gaan vaccineren als met Pfizer, want dat is wat er
gevraagd is. Ik verwacht daar deze week wel definitieve besluitvorming
over.
Dan wil ik even door naar de groepen die in voorbereiding zijn. Eerst de
BES- en de CAS-eilanden. Afgelopen weken is er een bezoek gebracht aan
alle eilanden om te kijken hoe het daar staat: wat is al geregeld en wat
vraagt nog aandacht? Er is in korte tijd echt heel veel opgezet; dat is echt
wel heel erg knap. We verwachten dus twee zendingen. Er komt een
relatief kleine zending van Moderna naar Sint-Eustatius en Saba. Als de
opkomst daar hoger is dan dit aantal vaccins toelaat, sturen we nog een
zending na, maar dit leek de meest goede inschatting, waarmee we ook
kunnen voorkomen dat er spillage ontstaat. Voor Bonaire, Curaçao, Aruba
en Sint-Maarten wordt een eerste zending al heel snel verzonden. Dat is
genoeg voor de helft van het totale aantal mensen die daar binnen de
doelgroep vallen, maar dat heeft er gewoon mee te maken dat we niet
genoeg vaccins hebben om die hele zending in één keer te doen. Wij
spreiden dat dus over twee leveringen, zodat de vaccinatie daar snel kan
starten. We verwachten ook dat ze daar klaar voor zijn. Een officiële go

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

14

voor elk eiland dat het er klaar voor is, moet nog gegeven worden, maar
het ziet er nu in ieder geval gunstig uit en daar ben ik echt heel blij mee.
Dan de huisarts. We zijn dus in afwachting van het Gezondheidsraadadvies voor welke doelgroep AstraZeneca ingezet kan worden. Dat is heel
belangrijk. De Gezondheidsraad heeft duidelijk gezegd: vaccineer van oud
naar jong, of van boven naar beneden zoals het ook weleens wordt
gezegd. Alleen, als je dat alleen doet met mRNA-vaccins, dan duurt het
langer voordat je bij de groep 60 bent aangekomen, dan wanneer je
bijvoorbeeld ook voor de groep 60–65 AstraZeneca in kunt zetten. Dan kun
je die groep namelijk naar voren trekken. Dus afhankelijk van dat advies
en natuurlijk ook van het besluit van de Minister daarover zijn we ons wel
aan het voorbereiden om de vaccinatie van deze doelgroep met AstraZeneca bij de huisartsen voor te bereiden. Maar nogmaals, dat is onder
voorbehoud van eerst het Gezondheidsraadadvies en daarna het besluit
van de Minister.
Voor de bewoners en zorgmedewerkers van de intramurale ggz geldt ook
dat zij, als zij onder de 60 of misschien wel 65 zijn, gevaccineerd kunnen
worden met AstraZeneca. Ook dat bereiden we voor. U kent misschien
nog de flowchart, die ik nu even niet heb opgenomen in mijn presentatie.
Op de flowchart van 12 januari waren al die balken afgebeeld. Daarop
staan ze ook vermeld.
De registratie. Dat is natuurlijk altijd toch een relatief taai onderwerp,
maar vooralsnog loopt dit goed. Een belangrijk aspect is de koppeling
tussen systemen. Nu wordt soms het belang van een koppeling ietwat
overschat, want een koppeling betekent eigenlijk dat je relatief automatisch vanuit het ene systeem data kunt overdragen naar een ander
systeem. Is zo’n koppeling er niet, dan zijn er wel mogelijkheden om aan
de ene kant een bestand te exporteren, het op een veilige manier te
verzenden naar het andere systeem en het daar te importeren. Zo’n
koppeling is dus belangrijk, maar niet onmisbaar. Maar het goede nieuws
is dat ook aan die koppeling heel hard wordt gewerkt. Er zijn best veel
bronsystemen. Omdat we met best veel vaccinerende partijen werken, zijn
er ook best veel bronsystemen. Voor elk bronsystemen moet dan zo’n
koppeling worden gemaakt. De manier waarop zo’n bronsysteem de data
overdraagt naar het ontvangende systeem moet wel overal gelijk zijn,
want anders krijg je een format binnen dat niet past bij de structuur die je
hebt staan in het ontvangende systeem. Maar dit gaat heel goed. Bijna
elke week is er een nieuw bronsysteem klaar voor deze koppeling. Hier
wordt dus hard aan gewerkt. Heel belangrijk is ook dat onze gegevens bij
de GGD nu zo zijn dat ongeveer 95% van de mensen toestemming geeft
om hun gegevens ook door te leveren naar de centrale registratie van het
RIVM. Dat is weer heel belangrijk om meer inzicht te krijgen in bijvoorbeeld datgene waar de heer Van Dissel het over had: in hoeverre
voorkomt of vermindert een vaccin nou besmettelijkheid en wat is de duur
van de bescherming? Dus dat is echt heel erg belangrijk. Wij zijn er heel
blij mee dat zo veel mensen hier toestemming voor geven.
Voorraad. Ik noemde dat punt al even; het is ook veel in het nieuws
geweest. Gezien de grafieken die de heer Van Dissel heeft laten zien en
ook de grafieken waarin die lijn toch behoorlijk naar boven beweegt, heeft
de Minister besloten om het voorraadbeheer strakker bij te stellen en dus
«hoger aan de wind te varen», zoals dat wel wordt genoemd. Als zeiler
spreekt die term mij wel aan. Dat betekent een paar dingen. Een eerste
besluit dat is genomen, is het verlengen van het vaccinatie-interval van
Pfizer. Dat betekent dat er tussen de eerste en de tweede vaccinatie meer
tijd is om voldoende vaccin binnen te krijgen. Je hebt dus iets meer
buffer. Als je voor twee weken boodschappen doet, heb je meer ruimte
om de volgende boodschappen te doen, dan als je dat voor twee dagen
doet, want dan heb je een kleinere marge. Je vergroot daarmee dus
eigenlijk je marge. Dat betekent ook dat wij de hoeveelheid voorraad die
wij in de vriezer houden naar beneden bijstellen. We versnellen nu flink op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

15

de vaccinatie. Deze week staan er bijvoorbeeld voor de ouderen 120.000
slots open om gevaccineerd te worden. Daarom is ook mijn oproep: heb
je de brief gekregen, bel dan, want dan gaan we die capaciteit maximaal
benutten. Ik heb er straks ook een plaatje van. Waar we nu op koersen
– daar zijn we vandaag nog niet, maar daar gaan we wel heen – is dat we
ongeveer voor vijf dagen vaccinatie het vaccin in voorraad hebben. Dat
betekent dus dat je een ietwat tegenvallende levering van een farmaceut
enigszins kunt opvangen.
Stel dat er een tegenvallende levering is, dan zijn er eigenlijk drie knoppen
waar je aan kunt draaien. De eerste is dat je mensen die nog een eerste
vaccinatie moeten halen, afbelt en zegt: «Helaas hebben we een tegenvallende levering. Wij willen uw afspraak verzetten. U bent iets later aan de
beurt.» Een tweede is – maar dat doe je liever niet – dat je mensen die een
afspraak hebben staan voor de tweede vaccinatie opbelt en zegt: «U heeft
dan een afspraak voor de tweede vaccinatie. We hebben nu niet
voldoende voorraad. We willen die afspraak verplaatsen naar achteren.»
Een derde – die kan eigenlijk altijd, ook gecombineerd met één of twee – is
dat je het aantal afspraken dat je hebt staan voor de toekomst bij het
callcenter naar beneden brengt. Wij kunnen de afspraakslots die we
hebben staan, waar het callcenter dus afspraken op kan inboeken, meteen
dichtzetten. Dan kan er niet meer op worden ingepland. We hebben dus
knoppen waar we aan kunnen draaien, in de vertraging maar ook in de
versnelling. De versnelling zou zijn dat je eerder brieven uitstuurt, dat je
mensen oproept om eerder te gaan bellen, dat je meer afspraakslots
openzet en meer locaties opent, en misschien dat je het aantal vaccinaties
dat je per uur in een straat kunt doen verhoogt. Er zijn dus knoppen om
zowel te versnellen als te vertragen.
In het voorraadbeheer kiezen we nu dus voor aanpassingen, zodat we
meer vaccin beschikbaar hebben om te vaccineren, waardoor we meer
afspraakslots kunnen openzetten en waardoor we ook meer en eerder
brieven versturen. Dit is dus wat we nu aan het doen zijn. Ook bij het
bepalen hoeveel vaccin we nodig hebben, gaan we niet meer uit van 10%
reserve, maar 5% reserve. Dat betekent ook dat er in je planning meer
vaccin beschikbaar komt. Om te voorkomen dat we te optimistisch zijn
wanneer een volgende groep aan de beurt is, hebben we de verwachte
vaccinatiegraad aangepast van 75% naar 85%. Zeker bij de doelgroepen
die we nu aan het vaccineren zijn, lijkt dat een beter inschatting. Daar zal
ik straks ook een korte grafiek van laten zien.
Hier ziet u links in de blauwe kolommen de verwachte vaccinaties per
week. De gele lijn – daar gaat het mij eigenlijk even over – is het aantal
dagen dat we aan vaccins in voorraad hebben om de komende tijd mee
vooruit te kunnen. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen twee
soorten voorraad. Je hebt de fysieke voorraad, zoals ik die noem. Er komt
een vrachtwagen aanrijden, die rijdt door de slagboom bij Movianto en
het vaccin wordt in de vriezer gezet. Dat noem ik de fysieke voorraad; die
is fysiek aanwezig. Er is ook een andere voorraad: de beschikbare
voorraad. Dat is de voorraad die ook daadwerkelijk naar een GGD gereden
kan worden om daarmee te gaan vaccineren. Daar zit verschil in. Op het
moment dat er een voorraad vaccins wordt binnengereden, moet die
namelijk nog wel gecontroleerd worden. Het vervoer moet gecontroleerd
worden. Is het vaccin bij de goede temperatuur vervoerd? Voldoet het aan
alle eisen? Klopt datgene wat je hebt binnengekregen met de documenten
die je hebt gekregen? Als alle documentatie helemaal klopt, kan het heel
snel. Maar soms klopt de bijgeleverde informatie niet. Soms is die
onvolledig of sluit die niet aan bij de geleverde vaccins. Dat is echt
belangrijk, want je wilt echt een waterdicht systeem hebben waarbij je
weet welk vaccin wanneer is geproduceerd en onder welke omstandigheden het is vervoerd tot het moment van vaccinatie. Dus dat vrijgeven
van het vaccin, dus van fysieke voorraad naar beschikbare voorraad, kan
ook drie of vier dagen duren als de bijgeleverde informatie niet goed is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

16

Dan moet je daar achteraan. Er moeten foto’s gemaakt worden van wat je
binnen hebt gekregen. Er moet ook gecontroleerd worden of datgene wat
op het flesje of op de doos staat, klopt met wat er in de documenten staat.
Er is dus een verschil tussen beschikbare voorraad en fysieke voorraad.
Wat ik hier toon, is het aantal dagen dat we in voorraad hebben qua
beschikbare voorraad. De grafiek rechts toont het cumulatieve verloop
van de vaccinatie. De lijn die die daarboven loopt, is de voorraad. Jullie
zien dus enige marge tussen de voorraad die er is en het aantal vaccinaties dat gezet wordt. Nog even één stap terug naar links: die gele lijn is
dus van de beschikbare voorraad. Stel dat ik de lijn van de fysieke
voorraad zou weergeven, dan zou die iets hoger liggen. Als de
beschikbare voorraad op enig moment vijf dagen is, dan kun je daar vijf
dagen mee vooruit. Dan zou die van de fysieke voorraad ongeveer acht
dagen zijn, omdat dat proces van vrijgeven soms drie dagen duurt.
De vaccinatiebereidheid. Ik noemde dat punt net al even. Niet onverwacht,
denk ik, is de vaccinatiebereidheid bij de oudere groepen hoger dan bij
jongere groepen. Ook bij zorgmedewerkers zien wij een zeer hoge
vaccinatiebereidheid. Dat maakt dat wij nu uitgaan van een vaccinatiebereidheid van 85%. Dat is belangrijk, want dat geeft ons een beeld van
wanneer we toe zijn aan de volgende groep. Als de vaccinatiebereidheid
heel laag is, heb je namelijk minder vaccin nodig in een bepaalde
doelgroep, dan als de vaccinatiebereidheid in die groep heel hoog is.
Nog even een laatste punt. Ik heb het al eerder gezegd, maar we werken
met heel veel partijen samen, die we allemaal inzetten op hun expertise.
We hebben een klassieke programmastructuur, waarin ik leiding geef aan
een aantal programmamanagers, samen met mijn adjunct-directeur. Al
deze partijen worden aangestuurd vanuit de programmalijn. Ze hebben
allemaal een functie op de onderwerpen die u hier ziet. De lijst is
overigens helemaal niet compleet, maar ik moest een te klein lettertype
gebruiken als ik hem volledig wilde maken. Ook dit ontwikkelt zich bijna
elke week. Maar de thema’s logistiek, beveiliging, uitvoering, registratie
en ondersteuning – hier zit ook heel veel zeer specialistische ondersteuning met echt zeer specialistische kennis – worden allemaal aangeschakeld. Dat rapporteert aan het programma en aan de programmalijn,
dus uiteindelijk aan mij. Dus vanuit het programma geef ik als directeur
leiding aan de samenwerking met al deze partijen. Die verloopt zeer, zeer
goed. Bijna wekelijks maak ik kort kennis met meer dan tien mensen. Dat
gaat zeer goed. Die worden aangestuurd door een aantal programmamanagers, die binnen het managementteam van het programma vallen.
Als ik mij niet vergis, was dit mijn laatste slide.
De voorzitter:
Ook in de richting van de heer Van Delden hartelijk dank. Ik kijk naar de
klok en zou willen voorstellen om één korte vraag te stellen, zodat
iedereen nog in de gelegenheid is om een vraag te stellen voordat het
plenaire debat aanvangt. Ik begin bij mevrouw Agema namens de PVV.
Gaat uw gang.
Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Gister heeft het RIVM in de krant, onder andere in
het Algemeen Dagblad, een zeer angstaanjagende tabel laten publiceren
die echt gaat over het scenario dat we half maart te maken zouden
hebben met een code zwart. Er zouden dan 2.000 mensen op de ic kunnen
liggen, wat boven op het normale aantal mensen is, zoals mensen met
openhartoperaties en mensen die ongelukken krijgen. Dit zou betekenen
dat er voor zo’n 700 mensen helemaal geen plek zou zijn. Dit was een
scenario voor de situatie over vijf weken. Ik vraag me in eerste instantie al
af waarom die tabel gisteren in de krant stond, terwijl deze nu niet in de
presentatie zit, maar ik vraag me vooral af hoe hard dit soort tabellen nu
eigenlijk zijn. Als de heer Van Dissel zegt dat twee derde van de besmet-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

17

tingen nu de Britse variant is, kan hij dan uitleggen of dat modelmatig is
of dat dit echt hard is omdat dit blijkt uit de kiemsurveillance? Is de R
daadwerkelijk 1,28 of zijn dat modellen? Bijvoorbeeld in het onderzoek in
Lansingerland, dat wij nog niet hebben gehad, bleek dat er geen sprake
was van grootschalige verspreiding. Mijn vraag is dus de volgende. In
zo’n tabel als die van gisteren in het AD wordt gesteld dat er half maart
2.000 coronapatiënten op de ic liggen en er een keiharde code zwart is als
we bijvoorbeeld alleen maar de winkels zouden openen. Hoe hard zijn dat
soort angstaanjagende modellen? Zou de heer Van Dissel van een aantal
belangrijke variabelen kunnen uitleggen hoe hard die zijn?
De heer Van Dissel:
Ik ken die tabel van het AD niet, dus ik kan u daar weinig over zeggen. Ik
ben niet de drukker van het AD, hè.
Mevrouw Agema (PVV):
Hier staat echt gewoon «RIVM» boven, hè?
De heer Van Dissel:
Ik ben niet verantwoordelijk voor wat het AD brengt. De aantallen heb ik
u ...
Mevrouw Agema (PVV):
Nou, maar serieus ...
De heer Van Dissel:
De aantallen heb ik u laten zien. Die ziet u in de roze gekleurde weergaves.
Het kan best dat dit een uitvergroting daarvan is, maar ik toon wat het
RIVM naar buiten brengt. Maar het gaat er in wezen om wat we zeker
weten en wat niet. Dat wilt u weten. Dat is een uiterst terechte vraag. We
weten dat die twee derde bijvoorbeeld speelt. Dat wordt bepaald in de
kiemsurveillance. Dat is gewoon een hard getal. Dat is een hard getal dat
leidt tot een percentage, wil ik daar even bij zeggen. Dat begrijpt u ook.
Het is twee derde uit die kiemsurveillance.
Mevrouw Agema (PVV):
Voorzitter, ik wil heel even iets ophelderen. In dit stuk staat dat deze tabel
komt uit de Catshuispresentatie die u afgelopen zondag heeft gehouden.
Het is echt uw eigen tabel, die u zelf heeft besproken afgelopen zondag in
het Catshuis, maar die nu niet vandaag hier gepresenteerd wordt. Ik verzin
dit niet! Hier staat: Jaap van Dissel ...
De voorzitter:
Mevrouw Agema, uw punt is duidelijk. Ik zou willen vragen aan de heer
Van Dissel om antwoord te geven op uw vraag. Misschien is het goed om
dit ook eventjes buiten deze technische briefing nog even op te helderen.
De heer Van Dissel:
Ik denk dat er weinig op te helderen valt. De Catshuispresentaties zijn
allemaal openbaar, dus die krijgt u ook. Daar is verder geen discussie
over. Alles wat ik in het Catshuis heb laten zien, heeft u vandaag ook
gezien. Laat me nou even uitspreken; ik heb die presentatie zelf gemaakt,
dus ik weet echt wel wat erin staat. In het Catshuis heb ik bepaalde
grafieken uit de hele matrix van grafieken uitvergroot. Dat zijn precies
dezelfde grafieken als de grafieken die ik net heb laten zien. U vraagt wat
wij zeker weten. Nou, wat wij zeker weten is het aantal isolaten dat wij
bepalen. Daar heb ik u de toename van laten zien. Die isolaten bepalen we
door enkele honderden monsters uit Nederland te halen en die helemaal
te sequencen. Dat geeft dus een percentage weer. Maar u moet zich
realiseren dat, als je van twee dingen een percentage ziet oplopen, dit een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

18

aantal dingen kan betekenen. Het kan onder andere betekenen dat de ene
echt toeneemt, maar dat die toename als percentage gepresenteerd,
wordt beïnvloed door de snelheid waarmee de ander afneemt. Nou, dat
betekent dat je daarop moet berekenen. De berekening die we maken,
maken we op basis van reële getallen. De toename van het reproductiegetal komt dus voort uit de best mogelijke berekening die men nu kan
maken ter voorspelling van het reproductiegetal van de Britse variant.
U doet alsof daar veel onzekerheid over is. Er is altijd over een hele boel
dingen onzekerheid, maar hier, denk ik, is die er niet of nauwelijks.
Nederland en het RIVM staan niet alleen. Wij hebben wekelijks overleg
met onze partners in Europa. Ik laat u aan het eind niet voor niks ook het
Deense stuk zien. De analyses die daarbij zijn verricht, zijn precies
dezelfde als de analyses die wij doen, maar Denemarken heeft het
voordeel dat men daar momenteel vele malen meer monsters kan
sequencen, doordat dit daar om andere redenen al eerder speelde. Hun
getallen zijn dus als het ware nog nauwkeuriger dan de onze. Zij
voorspellen zelfs nog een grotere R-waarde dan blijkt uit degene die ik u
presenteer. Het is dus niet zo dat wij dat geïsoleerd berekenen. Dat is
gewoon een getal dat uit Engeland, uit Ierland, uit Denemarken, uit
Duitsland en noem maar op komt en dat ik u hier laat zien. De doorrekening – dat heb ik u ook duidelijk aangegeven – betreft scenario’s.
Scenario’s zijn niet reallife, maar zouden zich kunnen voordoen. Dat zijn
doorrekeningen met, natuurlijk, een heleboel aannames: gaan de
vaccinaties lukken, hebben de vaccinaties altijd effect, komt iedereen voor
de vaccinatie, en ga zo maar door. En dat levert deze getallen op. De
grafiek die u toont, is niks anders dan een uitvergroting – die moet u dan
zo maar in detail bekijken – van één van de twaalf op de kaart die ik u heb
laten zien.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef graag het woord aan mevrouw Van den Berg namens
het CDA. Gaat uw gang.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Dank voor de beide presentaties. Ik heb een vraag
aan meneer Van Delden. Op sheet 9 staat dat nu 5,95 vaccins uit één
flacon gehaald kunnen worden. Aanvankelijk waren er dat vijf. We zijn
allemaal blij dat het er meer zijn. Vanmorgen hoorde ik dat met name de
ziekenhuizen, die natuurlijk veel ervaring hebben, er zelfs een zevende uit
kunnen persen. Kunt u daarover wat meer aangeven? U zei dat u ook met
apothekersassistenten die training elders kunt doen, zodat er overal meer
uit die flacons gehaald kunnen worden.
De heer Van Delden:
Jazeker, dat klopt. Het is de ziekenhuizen gelukt om er meer uit een flacon
te halen. Daarvoor zijn eigenlijk twee dingen nodig. Een, een speciale
spuit. En liefst ook een speciale naald, maar in ieder geval een speciale
spuit. Die wordt een lowvolumespuit genoemd. In deze spuit blijft na het
spuiten heel weinig van het vaccin achter. De ziekenhuizen hadden die.
Die spuiten worden bijvoorbeeld ook gebruikt bij intraoculaire toepassingen. Dat zijn heel speciale spuiten. Nederland heeft die niet op
voorhand ingekocht. Daar zijn er ook weinig van beschikbaar. Ik heb
contact gehad met Ernst Kuipers en hem gevraagd of zij nog van die
spuiten hebben, maar het antwoord was «nauwelijks meer». Wij zijn er
ook mee bezig om die internationaal aan te schaffen. Daar zijn we mee
bezig, maar dan moeten ze nog wel goed genoeg zijn. Daarnaast is er een
training met apothekers, het RIVM en de GGD om te kijken hoe we zo
goed mogelijk zo veel mogelijk van het vaccin dat in de flacon zit, kunnen
benutten. Dat gebeurde onder andere afgelopen dinsdag. Aan de ene kant
gaat het dan om de spuit en de naald die je gebruikt, maar aan de andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

19

kant gaat het erom of je het restje uit het ene flesje mag aanvullen met het
begin van het volgende flesje. Je mag nooit van meer dan twee flesjes
gebruiken. Maar de ene aanvullen met de andere mag onder strikte
voorwaarden. Ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd kijkt daarbij
mee. Dus we zijn hard aan het werk. Het vraagt ook echt training van
mensen. We zijn aan het kijken hoe we op een goede manier zo veel
mogelijk van het beschikbare vaccin kunnen gebruiken en we benaderen
ook de GGD hiervoor, voor zover het kan zonder de speciale naalden en
spuiten.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Hijink, SP.
De heer Hijink (SP):
Dank, voorzitter. Als we bijvoorbeeld naar de getallen van gisteren kijken,
dan zien we 4.000 nieuwe besmettingen. Als ik ervan uitga dat het bij twee
derde daarvan om de Britse variant gaat, zit je dus zo’n beetje op 2.700.
Als het zich iedere week verdubbelt, gaat dat angstaanjagend hard
omhoog. Ik wil de heer Van Dissel vragen of die berekening zo klopt. Klopt
het dat het verschil tussen het openen van de scholen of juist het
dichthouden daarvan is dat het openen van de scholen volgende week al
een piek van 300 tot 400 extra ic-opnames tot gevolg heeft en een piek
van circa 1.000 extra ziekenhuisopnames in de loop van april? Is dat de
prijs die we daarvoor betalen? Ik wil de heer Van Dissel vragen of die
berekening zo’n beetje klopt. Heeft het OMT ook om die reden overwogen
om het openen van de scholen uit te stellen tot na de vakantie? Dan
zouden die begin maart opengaan. Dan heb je wellicht meer tijd om te
vaccineren en die effecten te dempen. Is dat een optie geweest?
De heer Van Dissel:
Ik begrijp hoe u het doet, maar uw berekening is helaas niet helemaal
correct. Maar dat heeft een heel andere reden. Wij zeggen dat het nu het
geval is bij ongeveer twee derde van de eerste ziektedagen van de nieuwe
gevallen. Maar dat is wat anders dan besmetting en ook wat anders dan
naar de GGD gaan. Er zitten natuurlijk weer allemaal perioden tussen.
Vandaar dat dat niet helemaal klopt, maar in principe heeft u natuurlijk
gelijk. Want wat u in wezen zegt – en dat heb ik hopelijk ook laten zien – is
dat er een uitbraak gaande is die eigenlijk uit twee componenten is
samengesteld. Een component gaat duidelijk omlaag en die zal ook verder
omlaaggaan. De ander gaat omhoog. Op een gegeven moment kruisen
die elkaar en dan verwacht je inderdaad – dat suggereerde u – dat je het
ziet stijgen. Dat is natuurlijk ook wat we uiteindelijk verwachten.
Het punt is nu – opnieuw verwijs ik maar naar die roze grafieken; daar
kunt u het namelijk duidelijk aan zien – dat het niet zo veel oplevert om nu
te zeggen: we doen helemaal niks, we kijken bijvoorbeeld twee weken aan
wat er gebeurt en dan nemen we pas een besluit. U ziet namelijk dat die
grafieken de komende periode eigenlijk heel erg over elkaar liggen. Dat is
ook wat dat Deense rapport heel mooi schetst. Want zij geven aan wat er
gebeurt als je die extra periode pakt en de opening van de scholen twee
tot drie weken opschuift, wat u eigenlijk suggereert. Misschien moet u het
rapport lezen. Google Translate maakt dat tegenwoordig heel erg
makkelijk. Dan zie je dat de toename die je normaal krijgt, eigenlijk maar
een verkorting van ongeveer een week kent en opnieuw op dezelfde
manier oploopt. Dus uw gedachte is op zich helemaal juist, maar het
uiteindelijke effect is helaas beperkt.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Veldman, VVD. Gaat uw gang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

20

De heer Veldman (VVD):
Voorzitter. Hier nog even op doorgaand: na de persconferentie van
dinsdag heb ik weer veel mailtjes gekregen van mensen die zich afvragen
hoe het nou werkt. Ze zien dat het aantal besmettingen omlaaggaat, wat
de doelstelling was, en ze zien dat de ziekenhuisbezetting ook voorzichtig
daalt. En toch moeten de maatregelen van kracht blijven. Veel mensen
begrijpen dat niet helemaal, wellicht omdat er toch nog best wel goed
naar die technische briefings gekeken wordt. Kan de heer Van Dissel nog
eens uitleggen hoe dat nou precies werkt? Hoe kan het dat die R-waarde
in zijn totaliteit nu onder die 1 ligt, maar het dan toch verstandig is om de
maatregelen nog door te zetten?
De heer Van Dissel:
Ik kan me dat helemaal voorstellen, want het is natuurlijk ook wel
complex. De belangrijkste reden dat we dat zien gebeuren en dat we het
in de ziekenhuizen – wel wat minder, maar ook wat – zien afnemen, is
natuurlijk dat alles asynchroon gebeurt. We hebben een periode waarin
iemand wordt besmet. Een week later wordt hij ziek. Dan komt hij naar de
GGD. Daar zit ook weer een bepaalde periode tussen. Dan wordt hij
misschien ziek en wordt hij opgenomen in het ziekenhuis. Ook daar zit
weer een fase tussen. En vervolgens liggen mensen in het ziekenhuis en
gaat een bepaald percentage door naar de ic. Met andere woorden: waar
wij hier als het ware een fotografische opname maken van de situatie op
dit moment, gaat het in wezen om allemaal roltrappen met verschillende
snelheden die niet alles op hetzelfde moment vertegenwoordigen. Wij
zien dat bij de eerste ziektegevallen van de nieuwe besmettingen nu twee
derde door de Britse variant wordt veroorzaakt. Dat vertaalt zich natuurlijk
pas later naar het ziek worden en het vervolgens naar het ziekenhuis en
naar de ic gaan. Omdat de klassieke variant nog de meeste gevallen heeft,
zoals ik heb laten zien, en afneemt terwijl de andere variant toeneemt, kan
je natuurlijk cumulatief gezien momenteel nog steeds een afname
hebben. Maar als die Britse variant blijft toenemen – we weten natuurlijk
nog niet hoe die al of niet geremd wordt door de aangescherpte maatregelen; je hoopt natuurlijk dat die daarmee ook onder de 1 komt – verwacht
je dus eigenlijk dat daar een keerpunt komt. Dat is in wezen wat ik in die
grafieken probeer duidelijk te maken.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van Haga, Forum voor Democratie.
De heer Van Haga (FvD):
Dank u wel. Ik heb nog een vraag over de Britse variant en diens
R-waarde, besmettelijkheid en virulentie. In de Oxfordpublicatie van
Walker van 13 januari wordt beschreven dat de Britse variant in het gebied
rond Londen tot december 2020 toeneemt van 15% naar 81%. Hoe
verklaart u dan dat de Londense ziekenhuisdirecteur Marcel Levi op
11 januari 2021 tegenover De Telegraaf verklaart dat er veel meer mensen
met de oude variant in de ziekenhuizen zijn opgenomen en daar ook de
grootste toename in zat? Is de enige conclusie die dan mogelijk is dat de
Britse variant minder virulent moet zijn en dat wij die angstscenario’s
eigenlijk overboord kunnen gooien?
De heer Van Dissel:
Een paar opmerkingen. Ik kan niet in de geest van Marcel Levi kijken, dus
voor een verklaring voor zijn opmerkingen zult u echt bij hem moeten zijn.
Uit Engeland en van Public Health England – dat zijn onze counterparts,
die natuurlijk ook alles weten van de NHS en het ziekenhuiswezen daar;
hetzelfde geldt voor Ierland en Portugal – horen wij dat die aantallen
gewoon toenemen. De totale druk neemt toe door het opkomen van de
Britse variant. Ik denk, kijkende naar de ziekenhuizen: als die al niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

21

daarmee gevuld werden, worden die zeker in de fase daarna gevuld met
dezelfde vertraging als ik net heb uitgelegd, die daar natuurlijk noodzakelijkerwijs tussen zit.
De vraag met betrekking tot virulentie is natuurlijk een hele belangrijke. U
meent te kunnen concluderen dat het misschien minder is. Ik denk dat je
daar minder optimistisch over kan zijn. Wat in Engeland is gedaan, is in de
setting van een soort casecontrolonderzoek. Dat wil zeggen: men zoekt
een hele groep met de Britse variant en een controlegroep uit, en gaat dan
vergelijken of de klachten bijvoorbeeld anders zijn, of er meer mensen
naar het ziekenhuis gaan en dergelijke. Dat onderzoek toonde aan dat daar
vooralsnog geen verschillen in waren. Als wij naar onze eigen resultaten
in Lansingerland kijken – het rapport is overigens gisteren door de GGD
besproken en beschikbaar gesteld – dan zien wij dat kinderen met de
Britse variant milde klachten vertonen, zeker ten opzichte van ouderen.
Maar als je de klachten individueel bekijkt, dan is, althans uit het Lansingerlandonderzoek, de indruk dat die wel wat heftiger zijn dan de klachten
door de klassieke variant. Maar dat zijn beperkte getallen, wil ik
benadrukken. Daaruit komt een beeld dat erop wijst dat kinderen
misschien net ietsje meer klachten van de Britse variant krijgen dan van
de klassieke variant. Voor de duidelijkheid: nog steeds mild, nog steeds
geen aanleiding tot ziekenhuisopnames. In Engeland vindt men überhaupt
geen verschil.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Kerstens, Partij van de Arbeid.
De heer Kerstens (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. De heer Van Dissel heeft ons laten zien dat het
meest waarschijnlijke scenario na het openen van het primair onderwijs
en de kinderopvang ertoe leidt dat het aantal covidpatiënten op ic-bedden
fors gaat toenemen tot zo’n 950 à 1.450. Dat is de bandbreedte. Als ik dan
kijk naar de «bewijsvoering» die eraan ten grondslag ligt dat het verantwoord zou zijn om die sectoren te openen, dan is een belangrijk element
daarvan dat het aantal besmettingen van docenten en begeleiders in de
kinderopvang lager zou liggen dan de besmettingen bij beroepsgroepen
waarmee men vergeleken wordt. Als ik dan kijk welke beroepsgroepen dat
zijn, namelijk de zorg en het openbaar vervoer, dan denk ik: ja, logisch dat
de besmettingen bij docenten lager liggen, want de zorg en het openbaar
vervoer zijn niet op slot.
De voorzitter:
En uw vraag?
De heer Kerstens (PvdA):
Als ik nu kijk naar de vergelijking met horecapersoneel, denk ik: wel op
slot, maar precies in de leeftijdscategorie die erg vatbaar is voor het virus.
Hoe hard is nu de wetenschappelijke onderbouwing van dat besluit, dat
sowieso gaat leiden tot een fors aantal meer covidpatiënten op ic-bedden?
De heer Van Dissel:
U noemde een paar elementen in uw vraag. Ik zal ze kort doorlopen.
Allereerst zien wij in de scenarioberekeningen een toename. Dat is
duidelijk. Ik heb u hopelijk ook gezegd hoe onzeker dat is. Een scenario
hoeft niet te betekenen dat we precies die lijn gaan volgen. We
verwachten dus een toename van de druk op de ic. Hoe groot die exact
wordt, kunnen wij natuurlijk ook niet voorspellen. Daarbij speelt ook de
factor of dat nu wel of geen effect heeft op transmissie. Dat is misschien
gunstiger dan zeggen dat het helemaal geen effect heeft. Dat brengt het
dan ook weer iets terug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

22

De heer Kerstens (PvdA):
Ik haakte overigens aan bij uw woorden dat dit de meest waarschijnlijke
scenario’s zouden zijn uit alle scenario’s die op de sheet stonden.
De voorzitter:
De heer Van Dissel heeft het woord.
De heer Van Dissel:
Ja, tussen die twee in, heb ik gezegd. Ten slotte is het belangrijk dat we
ook hebben gekeken naar de vraag hoe we het primair onderwijs nog
veiliger kunnen maken dan het was. Ik denk dat dat belangrijk is, want
voor de duidelijkheid, we kunnen die doorrekeningen alleen maar doen
met wat we al wisten met betrekking tot het primair onderwijs uit het
verleden. De doorrekeningen die u hier ziet, hebben niet het toegevoegde
effect waarvan we denken dat dat de besmettingen in het primair
onderwijs weer terugbrengt. Dat is dus belangrijk. Vandaar dat er ook zo
veel aandacht is gegeven aan dat generieke kader.
Dan met betrekking tot de leraren. Het enige wat ik heb willen laten zien,
is niet zozeer dat ze lager zitten, maar dat die groep er niet uit springt in
vergelijking met andere groepen. Dat is altijd een relatieve maat. Voor de
duidelijkheid: we zeggen dus niet dat daar geen besmettingen optreden,
maar in alle cijfers die we tot nu toe hebben, is het niet een groep die
daarboven uitstijgt. Het is geen groep die uitstijgt boven wat we daarvan
als beeld kennen. Dat is misschien ook belangrijk in de discussie.
De voorzitter:
Dan ga ik naar mevrouw Diertens van D66.
Mevrouw Diertens (D66):
Dank u wel voor de presentaties. Modellering is altijd interessant om te
kijken hoe het in de toekomst kan gaan lopen, vooral als het gaat om de
ziekenhuisopnames. Minister De Jonge zegt: op de drempel van de lente
hebben we de meest kwetsbare mensen gevaccineerd. Als we nu
gerichter vaccineren om ic-opnames te voorkomen, kunnen we dat dan
ook terugzien in de modellen? De doelgroep waar ik dan op doel, zijn
mannen van een bepaalde leeftijd en een bepaalde omvang, zoals ook
gesuggereerd wordt. Ik vind dat een interessant punt. Dat zien we nu niet
terug in de modellen. Kunt u daar iets over zeggen?
De heer Van Dissel:
Is dat een vraag voor mij?
Mevrouw Diertens (D66):
Ja, dat is een vraag voor de heer Van Dissel.
De heer Van Dissel:
U vraagt naar een verdere verandering en aanpassing van de modellen.
Natuurlijk proberen we dat te doen, maar op een gegeven moment
moeten we ook zeggen «dit is de situatie die we nu gaan doorrekenen»,
want het is niet iets wat je intikt, zo van «toektoek», en dan kijk je naar je
scherm en dan is het er. Dit is echt veel werk waar een hele groep een
week mee bezig is. Daarom heb ik ook duidelijk gezegd dat het scenario’s
zijn. Denk nu niet dat we precies die lijn volgen. Het zijn scenario’s waarin
je de grootte van orde moet afleiden. Die scenario’s hebben we natuurlijk
zo gekozen dat ze ik wil niet zeggen «extreem zijn», maar dat ze in ieder
geval wel het plus-mineffect van maatregelen aangeven. Als er voor een
totaal andere vaccinatiestrategie gekozen was, had je misschien een
andere modellering gekregen. Maar ik denk toch dat het belangrijk is dat
de Gezondheidsraad daar dan eerst een oordeel over geeft, want het is
feitelijk niet mogelijk om elk model door te rekenen. We rekenen graag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

23

met realistische modellen. We gaan daarbij uit van wat er op dat moment
bekend is. Dus ook: wat is er bekend over de leveringen en wat zegt de
Gezondheidsraad over de groepen? Dat schema zit in het model dat ik u
toon. Als daar veranderingen in komen, passen we dat natuurlijk aan.
De voorzitter:
Dan de heer Van der Staaij van de SGP.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik heb ook een vraag aan de heer Van Dissel. Door die nieuwe variant zijn
de plaatjes van vandaag begrijpelijkerwijs heel anders dan de plaatjes van
pakweg vier maanden geleden. Moeten we er, gelet op de geschiedenis
van virussen, naar de toekomst toe geen rekening mee houden dat er wel
meer varianten kunnen opduiken waarvoor de bestaande aanpak
onvoldoende zal blijken te zijn? Moet je dan ook niet nadenken over
scenario’s waarin je meer op een andere manier gaat leven of waarin je je
op een andere manier tot het virus gaat verhouden? Ik vraag dat omdat je
contactbeperkende maatregelen toch niet eindeloos kan blijven
volhouden.
De heer Van Dissel:
Ik zit te denken welk aspect van uw vraag ik kan beantwoorden. U heeft
zonder meer gelijk dat we natuurlijk rekening moeten houden met het
ontstaan van volgende varianten. Daar kun je natuurlijk hele noodscenario’s bij bedenken. Een heel slecht scenario zou natuurlijk zijn als we een
variant krijgen die bijvoorbeeld, in de woorden van de heer Van Haga,
«nog virulenter» is, dus nog meer mensen ernstig ziek maakt, en zich
bijvoorbeeld minder laat redigeren door vaccinatie. Dat zijn natuurlijk
scenario’s waar je in principe mee zou kunnen rekenen. Aan de andere
kant denk ik: we hebben het nu al druk genoeg met wat we nu zelf zien. En
tegelijkertijd is er natuurlijk veel meer aandacht gekomen voor al die
varianten; daar heeft u wel gelijk in. Ik wil bijvoorbeeld ook nog in
herinnering roepen dat een belangrijke reden om ook in Nederland over te
gaan tot toch ingrijpende maatregelen met betrekking tot de nertsen, was
dat we daar bepaalde varianten zagen ontstaan. En we maakten ons er
zorgen over dat dat soort varianten zou kunnen overgaan op de bevolking.
U hebt dus gelijk: eigenlijk waren dat al maatregelen die er juist op gericht
waren om het ontstaan van die varianten in grote populaties dieren zo
goed mogelijk tegen te gaan, populaties waarvan je weet dat zoiets dan
kan optreden.
Het punt is natuurlijk dat we voor die varianten wel heel erg afhankelijk
zijn gebleken van wat er in het buitenland gebeurt. Nederland is over het
algemeen een hub van Europa en een open land. Dat maakt ons natuurlijk
ook wel kwetsbaar voor introducties. Er is momenteel natuurlijk veel
aandacht voor dat men varianten meer oppikt. De kiemsurveillance
daarvoor is in eigenlijk alle landen belangrijk opgeplust. Hopelijk komen
we er dus eerder van op de hoogte als dergelijke varianten ontstaan, en
kunnen we dan ook eerder proactief maatregelen nemen ter afscherming.
Want kijk even naar de Britse variant. Die speelde natuurlijk al vanaf
november in Engeland een rol. Het moment dat wij er van hoorden en
daar getallen van zagen, was eigenlijk het moment van de toespraak van
premier Johnson, zo ongeveer tegen de kerst, op kerstavond. Er is
overigens een goede uitwisseling, wil ik benadrukken. Maar men zal er
meer op gespitst zijn. We willen kijken of we dat niet eerder kunnen
oppakken en daarop kunnen acteren.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van Otterloo van 50PLUS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

24

De heer Van Otterloo (50PLUS):
Dank u wel, voorzitter. Ik probeer even de bedbezettingen in de ziekenhuizen en het aantal ziektegevallen te combineren met de vaccinatiestrategie. Ik zie overigens in de vaccinatiestrategie nog geen aanpassing aan
andere leveringsschema’s. Is dat juist? En betekent dat dan dat er ergens
tussen het «wel transmissie voorkomen» en «geen transmissie
voorkomen» we altijd nog een stuk boven de 1.000 bezette ic-bedden
komen? En als de leveringsschema’s tegenvallen, betekent dat dat juist de
kwetsbare mensen ... Ik geloof dat De Jonge denkt dat de lente op 21 juni
begint, en niet op 21 maart, want op 21 maart hebben wij nog niet alle
kwetsbare mensen gevaccineerd, als ik kijk naar het schema.
De heer Van Delden:
De leveringsschema’s houden helaas altijd een zekere mate van onvoorspelbaarheid. Maar de strategie die de Gezondheidsraad heeft aanbevolen
en die wij nu uitvoeren, komt neer op: vaccineren van oud naar jong. Als
je kijkt naar de sterfte zie je ook die oploop met de leeftijd. Met het
beschikbaar komen van vaccins versnellen wij zo veel mogelijk de
vaccinatie van deze groep. De vaccinatie van thuiswonende ouderen
versnellen wij nu bijvoorbeeld voor zover wij daar vaccins voor
beschikbaar hebben.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Wassenberg van de Partij voor de Dieren.
De heer Wassenberg (PvdD):
Dank, voorzitter. Ik heb een vraag aan de heer Van Dissel. We hadden het
net over het mogelijk ontstaan van nieuwe varianten. Maar we hébben
natuurlijk al verschillende varianten. Het is raar dat we bij een virus dat we
nu sinds een jaar kennen, al spreken van de «klassieke» variant. De focus
ligt op die klassieke variant en op de Britse variant, maar we hebben
natuurlijk ook de Braziliaanse variant en de Zuid-Afrikaanse variant. In
hoeverre zijn die in beeld als het gaat om de reproductiefactor en als het
gaat om de ontvankelijkheid voor de vaccinatie? Weten we hoe die
verspreiding is? En zouden we bijvoorbeeld al maatregelen moeten
nemen, bijvoorbeeld een vliegverbod op Portugal? In dat land waart die
Braziliaanse variant echt rond.
De heer Van Dissel:
Wat u zegt klopt deels. Ik heb het niet apart aangewezen op de slide, maar
waar u de Britse variant ziet, ziet u rechtsboven ook de andere varianten
staan. Voor de duidelijkheid, die zijn allemaal al in Nederland aanwezig.
Ze zijn dus allemaal opgepikt in de kiemsurveillance. De tweede manier
om hiernaar te zoeken is gericht zoeken in bijvoorbeeld een cluster. Er is
een cluster in Brabant geweest waarvan bekend is dat het indexgeval
terugkwam uit Brazilië. Dat is een willekeurig voorbeeld, maar u kunt zich
voorstellen dat je dan meteen gericht begint te zoeken naar zo’n Braziliaanse variant. Dan vind je ’m ook, maar dat heeft een ander gewicht in de
berekeningen, dan wanneer je ’m uit de kiemsurveillance haalt. Die is
namelijk keurig netjes en daardoor ook representatief. We vinden ze dus
beide.
De maatregelen die we nemen om de introductie te voorkomen. Zoals u
weet – we hebben dat twee OMT-brieven terug al beschreven – moeten
die maatregelen eruit bestaan dat mensen gecheckt worden voor vertrek
en bij binnenkomst, in quarantaine gaan en op dag vijf nog een keer
gecheckt worden. Als dat gebeurt, zijn wij er voldoende van overtuigd dat
ze een dergelijke variant niet bij zich dragen. Je hebt natuurlijk ook
personen die aanvankelijk negatief zijn en later klachten krijgen. Daar
hebben we voorbeelden van gezien. Die mensen melden zich en laten zich
testen. Dat is natuurlijk ook het goede systeem, want je kan natuurlijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

25

nooit alle mogelijkheden van introductie tegengaan. We weten bijvoorbeeld ook niet wie er over de weg hierheen komen. Er zijn acties genomen
op de bekende routes en zeker op de snelle routes via luchtverkeer.
Ik wil nogmaals benadrukken dat natuurlijk het allerbelangrijkste is en
blijft dat iemand zich zonder meer laat testen als hij in z’n achterhoofd
heeft dat ie uit Portugal of een ander land komt en klachten krijgt. Totdat
de uitslag daarvan bekend is, zal hij zichzelf moeten isoleren om te
voorkomen dat er verspreiding optreedt. Dat is toch de primaire
bronmaatregel en die moeten we niet vergeten, omdat die eigenlijk het
allerbelangrijkst is. Wees eerlijk naar je klachten toe en als je klachten
hebt, laat je dan testen, blijf in isolatie zolang je geen uitslag hebt en als je
een positieve uitslag krijgt, blijf dan in isolatie. Neem dan geen deel aan
het maatschappelijk leven met de kans dat je het verder verspreidt. Dat is
in wezen een simpele regel en we zouden willen dat iedereen die echt
opvolgt, want dat zou gewoon een boel verspreidingen tegengaan.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Kuzu, DENK.
De heer Kuzu (DENK):
Voorzitter. Ik luister naar de heer Van Dissel en ik hoor vandaag weer een
vrij somber en pessimistisch verhaal. Heel veel mensen in het land
proberen ook te begrijpen wat de logica is achter de maatregelen die we
nemen. We weten dat clustervorming een belangrijke indicator is.
Hygiënische maatregelen zijn een belangrijke indicator. Om even in te
zoomen op één specifieke sector: de sportscholen zijn scholen die heel
veel hebben geïnvesteerd in het tegengaan van die clustervorming. Ze
hebben heel veel geïnvesteerd in systemen waardoor een beperkt aantal
mensen toegang hebben. Je zou dan kunnen veronderstellen dat sporten
op een sportschool, waar de maatregelen worden nageleefd, veiliger is
dan op een centraal station instappen op de tram of boodschappen doen
bij een supermarkt.
De voorzitter:
Uw vraag?
De heer Kuzu (DENK):
Kan de heer Van Dissel nog eens uitleggen wat de logica is achter de
maatregelen die worden genomen en daarbij specifiek inzoomen op het
voorbeeld van de sportscholen?
De heer Van Dissel:
U zoomt in op een heel specifiek voorbeeld en ik wil toch even terug naar
waar het uiteindelijk om gaat. Het gaat om het aantal contacten dat
iemand heeft, de duur van het contact en de intensiteit van het contact.
Dat zijn de drie grootheden die het bepalen. En iedereen heeft contacten,
want we gaan allemaal naar de supermarkt. We zitten hier ook samen en
je kan die contacten dus nooit helemaal naar nul brengen. Dat betekent
dat voor de maatregelen altijd geldt dat het contact er altijd is wanneer je
naar de sportschool gaat, zelfs al breng je de intensiteit of de duur terug.
Uiteraard neemt de kans op overdracht dan af, maar die gaat dus niet
naar nul.
Als je verschillende dingen met elkaar gaat vergelijken, kom je dus al snel
in heel moeilijke scenario’s terecht. U noemt het voorbeeld van een
sportschool die zich goed voorbereidt. Ik ben ervan overtuigd dat men dat
doet en dat ook daadwerkelijk wil, maar datzelfde geldt natuurlijk voor de
horeca, die ook maatregelen neemt, dat geldt voor restaurants. En
uiteindelijk komt het er natuurlijk toch op neer dat die contacten opgeteld
blijkbaar te hoog zijn om de epidemie te laten krimpen. We hebben
tenslotte toenames gezien. In alle landen waarin men de contacten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

26

terugbrengt, waar sportscholen dan ook vaak onder vallen – neem Ierland
als voorbeeld; daarom liet ik het u ook zien – zie je dat je natuurlijk
uiteindelijk zo’n virus onder controle krijgt, omdat het zich alleen maar kan
verspreiden als er contacten optreden. Dus als jij de maatschappij
terugbrengt – wat wij niet willen, hoor – naar huishoudens en men zich
daartoe beperkt, dan dooft zo’n virus natuurlijk uit in die huishoudens. Dat
is wat we zien in Engeland, wat we waarschijnlijk beginnen te zien in
Portugal en wat we in Ierland hebben gezien. Maar dat is een fase verder
dan de fase waar wij nu in Nederland in zitten. Dus het zijn altijd trade-offs
die – zo kan ik me goed voorstellen – onrechtvaardig zijn in de ogen van
de personen die al die maatregelen treffen, omdat ze hen treffen. Maar
uiteindelijk is het toch de optelling van al die contacten die nog mogelijk
zijn, die maakt dat we ook in Nederland hebben gezien dat het gewoon
toenam, totdat we uiteindelijk toch al die strenge maatregelen namen,
waardoor we nu weer zien dat het afneemt.
De voorzitter:
Dank u wel. Tot slot, mevrouw Kröger van GroenLinks, gaat uw gang.
Mevrouw Kröger (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Mijn vraag is aan de heer Van Delden. Er wordt
gezegd dat het tempo van het vaccineren wordt gedicteerd door
leveringen, en de leveringen zijn vergelijkbaar met die in andere Europese
landen, hoe het uitgeleverd wordt. Waarom bungelen we dan toch zo
onderaan, met Bulgarije? Voor heel veel mensen blijft dat een zeer
frustrerende grafiek, nu we al een maand bezig zijn. Waar zit ’m dat nou
in?
De heer Van Delden:
Ik denk dat er twee of drie dingen spelen. We zijn iets later gestart met de
eerste vaccinatie. We zijn begonnen met een relatief zeker voorraadbeheer, waarbij je altijd zeker weet dat je het tweede vaccin op voorraad
hebt voor een tijdige toediening van de tweede vaccinatie. Dat is nu
teruggebracht tot echt een minimum, denk ik. Normaal gesproken zou je
nooit naar zulke kleine voorraden gaan. Dat doen we nu echt om te
kunnen versnellen, maar normaal gesproken zouden we nooit het risico
accepteren dat we nu accepteren. En wat we nu zien, is dat de grafiek
door het versnellen van de vaccinatie wel behoorlijk aan het bijdraaien is.
Wat ook meespeelde, is dat wij de digitaal teruggemelde vaccinaties
meenamen in onze cijfers. Die liepen bij sommige partijen wel wat achter
op wat er daadwerkelijk werd gevaccineerd. Dus daar hebben wij een
correctie op doorgevoerd. Als wij dus ergens honderd vaccins heen rijden,
die binnen vier dagen moeten worden gezet, en je rekent op ongeveer 5%
spillage, dan weet je dat er daar binnen een week wel heel veel van gezet
moeten zijn. Die telden we eerst niet allemaal mee, omdat die nog niet
waren teruggemeld via het systeem. Dat hebben we aangepast. Dus als je
nu op het coronadashboard kijkt, dan zie je de teruggemelde vaccinaties
en een onderbouwde schatting van het aantal daadwerkelijke vaccinaties.
Ik meen dat er gisteravond in de Volkskrant ook een kort artikel stond met
de bijgewerkte grafiek. Dan zie je dat de afstand tot Bulgarije in de grafiek
inmiddels zeer groot is, en dat we ook niet meer op de een-na-laatste plek
staan. Ik hoop dat we met de versnelling die we nu ingezet hebben op
deze manier snel nog verder zullen stijgen. Is dat een antwoord op uw
vraag?
De voorzitter:
Dank u wel. We moeten het ermee doen. Ik denk dat er nog heel veel
vragen te stellen zijn, maar we zitten krap in onze tijd. We zijn hiermee aan
het einde gekomen van deze technische briefing. Ik wil de heer Van Dissel
en de heer Van Delden hartelijk danken voor hun aanwezigheid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

27

presentatie en het beantwoorden van de vragen. Ik dank de Kamerleden
voor hun aanwezigheid en inbreng en ik dank de mensen thuis voor de
belangstelling om deze technische briefing te volgen. Het plenaire debat
staat voor 11.00 uur gepland, zo dadelijk in de plenaire zaal. Daarmee sluit
ik, met nogmaals dank, deze bijeenkomst.
Sluiting 10.47 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 992

28