Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 589

Wijziging van de Wet tot wijziging van de Wet op
het financieel toezicht, het Burgerlijk Wetboek,
de Wet op de economische delicten en enige
fiscale wetten ter implementatie van richtlijn nr.
2011/61/EU van het Europees Parlement en de
Raad van de Europese Unie van 8 juni 2011
inzake beheerders van alternatieve
beleggingsinstellingen en tot wijziging van de
Richtlijnen 2003/41/EG en 2009/65/EG en van de
Verordeningen (EG) Nr. 1060/2009 en (EU) Nr.
1095/2010 (PbEU L 2011, L 174) (implementatie
vrijstelling artikel 2, derde lid, onderdeel e, van
de AIFM-richtlijn)

Nr. 5

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 23 april 2013
Inleiding
De regering is de vaste commissie voor Financiën uit de Tweede Kamer
erkentelijk voor de aandacht die zij aan het onderhavige wetsvoorstel
heeft geschonken en voor de door haar binnen een kort tijdsbestek
daarover gestelde vragen. Gezien de vereiste implementatiedatum van de
richtlijn beheerders van alternatieve beleggingsinstelling (hierna:
AIFM-richtlijn) van 22 juli 2013, zou de regering het zeer op prijs stellen als
de verdere behandeling van dit wetsvoorstel even voortvarend ter hand
wordt genomen. De gestelde vragen worden hierna beantwoord, in de
volgorde van het door de commissie uitgebrachte verslag.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie verwijzen naar de opmerkingen die over
eventuele uitleg van ESMA zijn gemaakt tijdens de behandeling van het
wetsvoorstel ter implementatie van de richtlijn beheerders van alternatieve beleggingsinstellingen.1
In de nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel ter
implementatie van de AIFM-richtlijn is in reactie op een vraag over
poolingstructuren opgemerkt dat ESMA (European Securities and Markets
Authority) mogelijk met nadere uitleg zou komen over onder andere
poolingstructuren die vaak door pensioenfondsen worden gebruikt.2 Deze
verwachting bestond omdat in een consultatiereactie op het paper «Key
1
2

kst-33589-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstukken 33 235.
Kamerstukken II, 2011/12, 33 235, nr. 7, blz. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

1

concepts of the Alternative Investment Fund Managers Directive and
types of AIFM» door de Pensioenfederatie is gevraagd aan ESMA om hier
uitleg over te geven.3 Ook tijdens het wetgevingsoverleg op 24 september
2012 was nog onduidelijk of ESMA zou ingaan op poolingstructuren.
Inmiddels is gebleken dat ESMA ervoor heeft gekozen geen uitleg te
geven over poolingstructuren.4 Een dergelijke uitleg door ESMA is echter
inmiddels minder relevant aangezien de Europese Commissie uitsluitsel
heeft gegeven over de uitleg van de vrijstelling waarover tijdens de
behandeling van het wetsvoorstel nog discussie in Nederland bestond.
Voor uitleg van bepalingen AIFM-richtlijn is de Europese Commissie de
aangewezen instantie. Alleen wanneer sprake is van expliciete gedelegeerde bevoegdheden is uitleg van ESMA relevant (hoewel ook dan vaak
de Europese Commissie over de uiteindelijke vaststelling van de uitleg
van richtlijnbepalingen gaat). Uitleg van de Europese toezichthouder
ESMA heeft geen toegevoegde waarde bovenop het uitsluitsel dat door
de Europese Commissie is gegeven. Daarom is door de regering geen
advies gevraagd aan ESMA.
De leden van de VVD-fractie vragen een nadere toelichting op de passage
in de memorie van toelichting bij de novelle waarin wordt aangegeven dat
er met de kennis van toen een amendement is opgenomen.
Bij de novelle is toegelicht dat met de kennis van toen een amendement is
aangenomen om beheerders van beleggingsinstellingen die beleggingsinstellingen beheren waarvan de rechten van deelneming uitsluitend
kunnen worden verworven door pensioenfondsen (hierna: beheerders van
pensioenvermogen) uit te zonderen. Hiermee wordt bedoeld dat bij het
amendement een eigen interpretatie van de AIFM-richtlijn is gevolgd.
Hierover zijn inhoudelijke zorgen geuit door de minister. Op dat moment
was er geen uitsluitsel van de Europese Commissie over dit onderdeel
van de AIFM-richtlijn. Inmiddels heeft de Europese Commissie formeel
uitsluitsel gegeven waaruit blijkt dat beheerders van pensioenvermogen
die zelf geen pensioenfonds zijn, onder de reikwijdte van de AIFM-richtlijn
vallen.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of het de regering bekend is
waarom de Eerste Kamer de wetsbehandeling niet heeft voortgezet na het
verslag van het schriftelijk overleg.
In het schriftelijk verslag hebben de leden van de Eerste Kamer-fracties
van CDA, VVD, SP en D66 onder meer gevraagd of de regering de
innerlijke tegenstrijdigheid van het amendement met het wetsvoorstel
vanuit het oogpunt van wetgevingskwaliteit bij wet beoogde te repareren.
In de antwoordbrief heb ik daarop aangegeven dat het samenspel van de
ontwikkelingen in combinatie met de inhoudelijke zorgen en voortschrijdend inzicht aanleiding gaven tot inhoudelijke heroverweging van
dit onderdeel van het wetsvoorstel ter implementatie van de AIFM-richtlijn
en dat daarom op korte termijn een novelle ingediend zou worden. Ik heb
begrepen dat de antwoordbrief voor kennisgeving is aangenomen en dat
de Eerste Kamer, in afwachting van deze novelle, de behandeling van het
wetsvoorstel aan heeft gehouden.
De leden van de VVD-fractie vragen wat wordt verstaan onder «op
werkvloerniveau». Zij vragen waarom geen contact is opgenomen met de

3

Response Federation of Dutch Pension Funds http://www.esma.europa.eu/system/files/
pf_response_to_esma_discussion_paper_key_concepts_of_the_alternative_investment_
fund_managers_directive_and_types_of_aifm.pdf
4
ESMA heeft inmiddels technische standaarden opgesteld met betrekking tot type’s beheerders.
Final report van 2 april 2013, http://www.esma.europa.eu/system/files/2013–413.pdf. Deze
standaarden gaan niet in op poolingstructuren. We hebben vernomen dat ESMA niet
voornemens is een standpunt in te nemen over poolingstructuren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

2

verantwoordelijke Commissaris. Deze leden vragen om een brief waarin
het standpunt van de Commissie wordt weergegeven.
Zoals deze leden veronderstellen wordt onder «op werkvloerniveau»
ambtelijk contact verstaan. Het is gebruikelijk dat uitleg van richtlijnbepalingen door ambtenaren van de Europese Commissie, na afstemming met
hun afdeling Juridische Zaken, aan de lidstaten wordt toegelicht op
ambtelijk niveau. Uiteraard stemmen de Europese ambtenaren een
standpunt af met de verantwoordelijke Commissaris als sprake is van
twijfel over het antwoord. In deze situatie is ook de gebruikelijke methode
voor de verduidelijking vragen aan de Europese Commissie gevolgd.
Bijgevoegd treft u ter informatie een ambtelijke e-mail aan van de
Commissie waarin het eerder weergegeven standpunt nogmaals wordt
weergegeven (bijlage 1).
De leden van de VVD-fractie vragen of er sprake is van een level playing
field als individuele pensioenvermogens worden uitgezonderd, maar
structuren waarin meerdere pensioenvermogens zitten niet.
Als meerdere vermogens worden beheerd met het doel collectief in de
beleggingsopbrengsten te delen is sprake van collectief vermogensbeheer, waar de AIFM-richtlijn op ziet. De Europese wetgeving op de
financiële markten wordt sectoraal bepaald. Wanneer slechts voor één
pensioenfonds vermogen wordt beheerd is sprake van individueel
vermogensbeheer, daarop is de richtlijn markten voor financiële instrumenten (Mifid) van toepassing. Er is dus geen sprake van een uitzondering, waardoor geen toezicht kan worden gehouden, maar van andere
Europese regelgeving bij individueel vermogensbeheer. Zowel bij
individueel vermogensbeheer als bij collectief vermogensbeheer is sprake
van een toezichtsregime op grond van een richtlijn, hierdoor bestaat voor
vergelijkbare activiteiten een level playing field.
De leden van de VVD-fractie vragen naar aanleiding van de correspondentie met de Eerste Kamer waarom niet is vermeld dat vrijstelling van
beheerders van pensioenvermogen in strijd is met de richtlijn. Deze leden
vragen verder of een vrijstelling daadwerkelijk in strijd is met de intenties
van de richtlijn.
Bij brief van 24 januari 2013 is aan de Eerste Kamer gemeld dat inmiddels
op werkvloerniveau van de Europese Commissie was vernomen dat een
beheerder van een beleggingsinstelling die rechten van deelneming in
een beleggingsinstelling aan pensioenfondsen aanbiedt, niet is uitgesloten van de AIFM-richtlijn puur op basis van het feit dat de deelnemers
in deze instelling alleen pensioenfondsen zijn.5 Hieruit volgt dat
vrijstelling van beheerders van pensioenvermogen in strijd is met de
AIFM-richtlijn. Mede door deze uitleg van de Europese Commissie ben ik
er van overtuigd dat de in het amendement opgenomen vrijstelling in
strijd is met de AIFM-richtlijn. Inhoudelijk zou een dergelijke vrijstelling
ook niet passen aangezien de AIFM-richtlijn juist beoogd om een dekkend
Europees toezichtskader vorm te geven. Het past niet om een substantieel
beheerd vermogen daarvan uit te zonderen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie vragen of er nieuwe ontwikkelingen zijn ten
aanzien van hetgeen eerder gemeld is aan de Eerste Kamer over een
mogelijke infractieprocedure en hoe reëel de kans wordt geacht dat de
Europese Commissie daadwerkelijk een infractieprocedure zal starten bij
een afwijkende implementatie.
De Europese Commissie kan een infractieprocedure starten wanneer een
richtlijn naar de mening van de Commissie onjuist wordt geïmplemen5

Kamerstukken I 2012/13, 33 235, nr. E.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

3

teerd door een lidstaat. In dit geval heeft de Europese Commissie
aangegeven wat een juiste interpretatie van de relevante vrijstellingen
inzake pensioen zou zijn, namelijk dat deze vrijstellingen niet van
toepassing zijn op een beheerder van een beleggingsinstelling die alleen
voor pensioenfondsen belegt. Gezien het feit dat de Europese Commissie
op de hoogte is van deze kwestie die in Nederland speelt en expliciet heeft
aangegeven dat deze beheerders onder de richtlijn vallen, is er een reële
kans dat de Europese Commissie een infractieprocedure start wegens
afwijkende implementatie.
De leden van de PVV-fractie vragen waarom het noodzakelijk is het
toezicht op beheerders van pensioenvermogen op Europees niveau vorm
te geven en waarom dit niet nationaal geregeld kan worden.
Naast de positieve effecten die beheerders van beleggingsinstellingen op
de markten waarop zij opereren en de economie als geheel kunnen
hebben door de mogelijkheid die zij bieden om gespreid te beleggen, zijn
er ook mogelijke ongewenste neveneffecten. Zo kunnen beheerders van
beleggingsinstellingen ook risico’s verspreiden door het financiële stelsel
en deze risico’s versterken. Gezien de grensoverschrijdende effecten is
een Europese aanpak van belang om potentiële macroprudentiële
(systeem)risico’s in Europees verband te kunnen monitoren uit hoofde
van de AIFM-richtlijn. Indien beheerders van beleggingsinstellingen die
vermogens van substantiële omvang beheren, zoals beheerders van
pensioenvermogen, in deze monitor ontbreken, kan deze taak potentieel
minder effectief worden uitgevoerd. Daarom zijn beheerders van
pensioenvermogens, net als andere beheerders van beleggingsinstellingen, onderdeel van de werking van de AIFM-richtlijn. Daar komt bij dat
de AIFM-richtlijn een belangrijk recht biedt voor beheerders van
beleggingsinstellingen, waaronder dus ook beheerders van pensioenvermogen, namelijk dat zij op basis van een vergunning in een lidstaat, actief
kunnen zijn op de gehele Europese markt (door middel van een paspoort).
Dit wordt ook door partijen in de sector als belangrijk voordeel van de
AIFM-richtlijn gezien.
De leden van de PVV-fractie vragen wat de praktische gevolgen zijn voor
de pensioenuitvoeringsorganisaties als zij binnen de reikwijdte van de
richtlijn vallen.
Voor zover pensioenuitvoeringsorganisaties diensten verlenen die
kwalificeren als collectief vermogensbeheer moeten zij gaan voldoen aan
de voorwaarden van de AIFM-richtlijn.6 Dat betekent dat zij een
vergunning moeten aanvragen voor het verlenen van deze diensten van
collectief vermogensbeheer en mogelijk de inrichting van de organisatie
en de verantwoording richting toezichthouder en klant anders moeten
vormgeven. De praktische gevolgen hiervan zullen verschillen per
pensioenuitvoeringsorganisatie, aangezien zij hun bedrijfsvoering
verschillend zullen hebben ingericht en dus ook verschillende aanpassingen zullen moeten doen (de ene pensioenorganisatie zal bijvoorbeeld
al voor het overgrote deel voldoen aan de AIFM-vereisten, terwijl de
andere organisatie grotere aanpassingen moet doen). De inspanningen
die implementatie van de AIFM-eisen vergt zullen kosten meebrengen,
zowel eenmalig als structureel. Deze kosten worden verderop in deze nota
toegelicht. Pensioenuitvoeringsorganisaties kunnen de verkregen
vergunning in alle lidstaten gebruiken. Hiermee kunnen zij ook richting
klanten aantonen dat zij onder (doorlopend) toezicht staan.

6

Voor zover deze beheerders van pensioenvermogen reeds onder de Europese richtlijn voor
instellingen voor collectieve belegging in effecten (ICBE-richtlijn) vallen, vallen zij niet onder de
AIFM-richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

4

De leden van de PVV-fractie vragen hoeveel vermogen pensioenuitvoeringsorganisaties beheren. Verder vragen deze leden of dit bedrag
vergelijkbaar is met andere EU-landen. Ook vragen deze leden of andere
landen bezwaren hebben geuit tegen (de reikwijdte van) de AIFM-richtlijn.
Nederlandse pensioenfondsen beschikken thans over ruim 1.000 miljard
euro aan beheerd vermogen. Pensioenuitvoeringsorganisaties verlenen
diensten in verband met naar schatting ruim 600 miljard euro uit dit totale
pensioenvermogen. Het beheer van dit laatste vermogen heeft ten dele
plaats via collectieve beleggingspools (poolingstructuren). Een ander deel
van dit vermogen wordt beheerd op grond van individuele beleggingsmandaten. Naar schatting is thans 350 a 400 miljard euro in collectieve
beleggingspools van pensioenuitvoeringsorganisaties ondergebracht. Het
poolen van het beheer van pensioenvermogen heeft potentieel belangrijke voordelen. Door schaalvoordelen kunnen in potentie lagere uitvoeringskosten van vermogensbeheer en een betere inkoopmacht worden
georganiseerd. Ook kan door een bundeling van vermogensdiensten
gespecialiseerde beleggingskennis voor een bredere groep pensioenfondsen beschikbaar worden gesteld. Het uitbesteden en structureren van
beleggingen in collectieve beleggingspools brengt potentieel echter ook
risico’s mee. Het is aan pensioenfondsen zelf om de voor- en nadelen van
eigen beheer dan wel het uitbesteden van diensten van vermogensbeheer
af te wegen en de risico’s die voortkomen uit de gemaakte keuze te
monitoren en te beheersen. Het toezicht uit hoofde van de AIFM-richtlijn
draagt bij aan het transparant maken en beheersen van risico’s die zich
kunnen voordoen in de collectieve beleggingspools. Toezicht uit hoofde
van de Mifid draagt bij aan het monitoren en adresseren van risico’s die
kunnen voortkomen uit individueel vermogensbeheer en andere
beleggingsdiensten. In het buitenland heeft het beheer over pensioenvermogen veelal in eigen beheer plaats (met toepassing van de richtlijn
Institutions for Occupational Retirement Provision, hierna: IORP) of
worden individuele dan wel collectieve vermogensbeheerdiensten
betrokken van meerdere financiële dienstverleners. De regering is niet
bekend met vergelijkbare collectieve poolingstructuren die exclusief
toegankelijk zijn voor pensioenfondsen buiten Nederland. Met betrekking
tot dit aspect van de reikwijdte van de AIFM-richtlijn zijn geen bezwaren
uit andere landen bekend.
De leden van de PVV-fractie vragen of de AIFM-richtlijn in andere lidstaten
op 22 juli 2013 volledig wordt geïmplementeerd.
Er hebben geen lidstaten gemeld dat zij de AIFM-richtlijn niet tijdig zullen
implementeren. Implementatie is vereist op uiterlijk 22 juli 2013, wanneer
lidstaten deze datum niet halen kan de Europese Commissie een
infractieprocedure starten.
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering voornemens is voor de
behandeling in het parlement de wijzigingen in de implementatie te
consulteren.
De AIFM-richtlijn moet uiterlijk 22 juli 2013 in het Nederlandse recht zijn
opgenomen. Daarom is spoedige behandeling van deze novelle, die het
wetsvoorstel ter implementatie van de AIFM-richtlijn wijzigt, van belang.
Het wetsvoorstel ter implementatie van de AIFM-richtlijn is geconsulteerd.
Dit wetsvoorstel bevatte geen uitzondering voor pensioenuitvoeringsorganisaties. De novelle brengt het wetsvoorstel ter implementatie van de
AIFM-richtlijn dus in lijn met de versie die geconsulteerd is.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen welke mogelijkheden beheerders van
pensioenvermogen na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel hebben om
de toezichtskosten niet teveel te laten oplopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

5

Uiteraard is het uitgangspunt bij de implementatie van de AIFM-richtlijn
gehanteerd om de administratieve lasten zo beperkt mogelijk te houden.
Voor aanbieders aan professionele beleggers laat de AIFM-richtlijn echter
geen ruimte om af te wijken omdat het hier maximumharmonisatie
betreft. In die zin is er (op een beperkt aantal keuzemogelijkheden voor
lidstaten na) weinig ruimte voor alternatieven. Door deze eisen maakt het
bedrijfsleven kosten om de bedrijfsvoering aan te passen en om te
monitoren of de eisen worden nageleefd. Dit kan zowel intern (bijvoorbeeld door een compliance-officer) als extern (bijvoorbeeld door inhuur
van diensten) worden gerealiseerd, aan beide manieren zullen verschillende kostenplaatjes hangen en dus mogelijkheden bieden om kosten te
beteugelen. Overigens zijn de kosten grotendeels bedrijfseigen en maken
grotendeels deel uit van de kosten van de normale bedrijfsvoering – zelfs
als instellingen niet onder toezicht staan zullen zij in de praktijk bijvoorbeeld al maatregelen treffen ter voorkoming van belangenconflicten, een
beloningsbeleid hebben vastgesteld en verstrekken zij al informatie aan
beleggers. Onderstaand wordt nader ingegaan op de verwachte
toezichtkosten.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre een ongelijk speelveld zal
optreden tussen beheerders van pensioenvermogen in Nederland en
beheerders van pensioenvermogens in andere landen als gevolg van het
wetsvoorstel.
Uit de Pensioenwet volgt dat in Nederland zowel pensioenfondsen,
verzekeraars, premiepensioeninstellingen, als in het buitenland gevestigde pensioenfondsen (IORP’s) arbeidsgerelateerde pensioenen
verzorgen. Al deze pensioenuitvoerders kunnen ertoe besluiten om het
beheer over het vermogen niet (volledig) in eigen beheer te doen, maar
(deels) uit te besteden aan derden. Ook buiten Nederland zijn pensioenuitvoerders vrij om te kiezen voor vermogensbeheer in eigen beheer of voor
het uitbesteden van deze werkzaamheden. In de Nederlandse praktijk
maken vooral enkele grote pensioenfondsen gebruik van de diensten van
zogenaamde pensioenuitvoeringsorganisaties. Middelgrote en kleinere
pensioenfondsen maken vooral gebruik van andere Nederlandse of
buitenlandse vermogensbeheerders. De werkzaamheden die door een
pensioenfonds kunnen worden uitbesteed zijn onder te verdelen in vier
categorieën: bestuursondersteuning, individueel vermogensbeheer (en
eventueel overige beleggingsdiensten), collectief vermogensbeheer en
pensioenadministratie, inclusief de informatieverstrekking aan
deelnemers. Er zijn pensioenfondsen die vrijwel al hun werkzaamheden
hebben uitbesteed aan een pensioenuitvoeringsorganisaties. Er zijn ook
fondsen die de pensioenadministratie aan partij A en het vermogensbeheer aan partij B hebben uitbesteed of het individuele vermogensbeheer aan partij C en het collectieve vermogensbeheer aan partij D.
Deze markt die wordt gereguleerd door Mifid voor wat betreft individueel
vermogensbeheer, respectievelijk binnenkort AIFM voor wat betreft
collectief vermogensbeheer. Pensioenuitvoeringsorganisaties zijn actief in
dezelfde vermogensbeheermarkt als andere vermogensbeheerders zoals
bijvoorbeeld Black Rock, ING Investment Management, BNP Paribas
Investments Partners en Robeco. Ook deze partijen kunnen beleggingsfondsen opzetten die exclusief toegankelijk worden gesteld voor een of
meerdere pensioenfondsen (poolingstructuren). Nu al deze partijen straks
aan de vereisten van de AIFM-richtlijn moeten voldoen, voor wat betreft
collectief vermogensbeheer, is wat dat betreft sprake van een gelijk
speelveld. In de beantwoording van de vragen van de VVD-fractie wordt
ook ingegaan op het level playing field.
De leden van de SP-fractie vragen of verwacht wordt dat de extra kosten
die beheerders van pensioenvermogen zullen maken als gevolg van het
wetsvoorstel, volledig worden doorberekend aan de pensioenfondsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

6

Wanneer de kosten niet volledig worden doorberekend wordt gevraagd in
hoeverre verwacht wordt dat de kosten worden doorberekend. Deze leden
vragen ook naar de invloed van het wetsvoorstel in het meest negatieve
scenario op ten eerste, de dekkingsgraad van pensioenfondsen en ten
tweede, de hoogte van de pensioenuitkeringen. Zij vragen of hogere
toezichtkosten deels van tijdelijke aard of geheel structureel zijn. Verder
vragen deze leden inzicht in de kosten voor beheerders van pensioenvermogens.
De pensioenuitvoeringsorganisatie zal (meer)kosten van een
AIFM-vergunning in rekening brengen bij het pensioenfonds, ofwel door
deze kosten ten laste te laten komen van het rendement dat wordt
doorgegeven, dan wel door deze kosten separaat te factureren. Deze
kosten zijn deels incidenteel en deels structureel van aard en dermate
beperkt in relatie tot het ondergebrachte vermogen dat de effecten
daarvan niet zichtbaar zullen zijn in de dekkingsgraad.
In de memorie van toelichting bij het voorstel van wet tot implementatie
van de AIFM-richtlijn is een raming van administratieve lasten, nalevingskosten en toezichtkosten als onderdeel van een bedrijfseffectentoets
opgenomen.7 Deze berekening is geconsulteerd. De Pensioenfederatie
heeft gereageerd naar aanleiding van de publieke consultatie van het
wetsvoorstel, maar is in haar reactie niet ingegaan op deze berekeningen.
De pensioenuitvoeringsorganisaties hebben afzonderlijk geen gekwantificeerde impactanalyse kunnen of willen aanleveren.
De precieze kosten voor pensioenuitvoeringsorganisaties zijn daarom
slechts te schatten door een vergelijking met vergelijkbare collectieve
vermogensbeheerders die zich (ook) op andere institutionele beleggers
richten. Daarbij moet nog worden opgemerkt dat de impact van de
implementatie van de eisen van de AIFM-richtlijn zal afhangen van de
veranderingen die moeten worden aangebracht in het huidige bedrijfsmodel en daarom per pensioenuitvoeringsorganisatie verschillend zullen
zijn.
In dit kader is van belang om een onderscheid te maken tussen eenmalige
en structurele kosten.
Onder eenmalige kosten worden begrepen kosten die samenhangen met
de vergunningaanvraag en de aanpassing van de bedrijfsvoering. De
totale kosten die gepaard gaan met een vergunningaanvraag voor een
beheerder die nog niet onder toezicht staat worden geschat op 25.000
euro. De inschatting van de kosten voor de herinrichting van de bedrijfsvoering is 100.000 euro voor een beheerder die nu nog niet onder toezicht
staat. Daarmee komen de totale eenmalige lasten op een bedrag van
125.000 euro per beheerder. De vergunningplicht ziet op de beheerder van
de beleggingsinstelling. De beheerder heeft een vergunning nodig als hij
beleggingsinstellingen beheert en/of deelnemingsrechten aanbiedt,
ongeacht het aantal beleggingsinstellingen. Hij heeft dus niet per
beleggingsinstelling een aparte vergunning nodig.
Structurele kosten voor beheerders volgen onder andere uit kapitaalvereisten en eisen op het gebied van (het implementeren, monitoren en
rapporteren van) beloningsbeleid, risicobeheer, liquiditeitsbeheer,
waardering van de activa en de bewaarder, maatregelen ter voorkoming
van belangenconflicten en verplichtingen aan de informatievoorziening
aan beleggers. De definitieve omvang van deze kosten kan pas worden
geschat als de Europese Commissie alle nadere regels heeft gesteld op
alle genoemde onderwerpen. Daarbij moet worden opgemerkt dat deze
kosten naar verwachting grotendeels «bedrijfseigen» zullen zijn, dat wil
zeggen reeds onderdeel van de normale bedrijfsvoering, bijvoorbeeld ten
aanzien van de informatieverstrekking aan de klant. In een eerdere fase is
een ruwe schatting gemaakt van 75.000 euro per jaar. Deze is uiteindelijk
niet opgenomen in het wetsvoorstel omdat de nadere regelgeving van de
7

Kamerstukken II 2011/12, 33 235, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

7

Europese Commissie hier van invloed is. Het betreft hier grotendeels
kosten die een onderneming hoe dan ook zou moeten maken, ook als er
geen wettelijke verplichting daartoe is dienen immers bijvoorbeeld
belangenconflicten te worden voorkomen.
Tot slot worden de kosten voor het doorlopend toezicht door de
beheerders zelf betaald. Het wetsvoorstel schat dat er ongeveer 155
beheerders een volledige vergunning dienen aan te vragen, op 9 miljoen
euro jaarlijkse toezichtkosten komt dit uit op ongeveer 60.000 euro per
jaar per beheerder.
Zoals hierboven aangegeven zal de pensioenuitvoeringsorganisatie naar
verwachting deze(meer)kosten in rekening brengen bij het pensioenfonds,
ofwel door deze kosten ten laste te laten komen van het rendement dat
wordt doorgegeven, dan wel door deze kosten separaat te factureren.
Uiteindelijk komen deze kosten evenals alle andere uitvoeringskosten
(bijvoorbeeld de kosten die voortkomen uit risicobeheer) ten laste van het
pensioenvermogen. Of en wanneer het effect vervolgens zichtbaar zal zijn
in de dekkingsgraad hangt af van de omvang van de kosten in relatie tot
de omvang van het pensioenvermogen, of het een eenmalig of structureel
effect is en hoe dit effect zich verhoudt tot andere invloeden die van
invloed zijn op de waarde van activa en verplichtingen en de verhouding
daartussen.
Gesteld dat de kosten eenmalig 125.000 euro bedragen en structureel
135.000 euro per pensioenuitvoeringsorganisatie in verband met een
beheerd vermogen van 50 miljard euro dan leidt de implementatie van de
AIFM-richtlijn eenmalig tot een kostenverhoging van 0,0000025% en
structureel van 0,0000027%. Het effect op een dekkingsgraad is dan
0,0000052% in het eerste jaar en 0,0000027% in opvolgende jaren.
Mocht een poolingstructuur dusdanig zijn ingericht dat niet wordt voldaan
aan de genoemde definitie van een beleggingsinstelling, dus bijvoorbeeld
als er sprake is van meer individuele beleggingen, dan valt de
poolingstructuur niet onder de reikwijdte van deze richtlijn (maar
waarschijnlijk wel onder de reikwijdte van de Mifid). Dus linksom of
rechtsom, toezicht brengt kosten met zich mee.
De leden van de fractie van de SP vragen naar de risico’s bij beheerders
van pensioenvermogen.
Wanneer zich in het verleden risico’s hebben gemanifesteerd, waarvan de
toezichthouders op de hoogte waren, zal sprake zijn geweest van
toezichtvertrouwelijkheid. Het is daarom lastig om toe te lichten of en
welke specifieke risico’s zich hebben voorgedaan. Door het onderhavige
wetsvoorstel komen beheerders van beleggingsinstellingen die pensioenvermogen beheren onder toezicht te vallen. Door dit toezicht kunnen
risico’s beter in kaart gebracht worden en naar verwachting ook beter
beheerst worden.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre pensioenfondsen zullen
overgaan tot het niet langer uitbesteden van het beheer van pensioenvermogen en welke mogelijke risico’s dit meebrengt.
Zoals hierboven weergegeven zijn de kosten van implementatie van de
AIFM-richtlijn voor deze beheerders van beleggingsinstellingen naar
verwachting beperkt. Daardoor worden ook geen wijzigingen verwacht in
de mate van uitbesteding van het beheer van pensioenvermogen.
De leden van de SP fractie vragen op welke wijze de risicobeheersing door
beheerders van pensioenvermogen wordt verbeterd door het laten
vervallen van de vrijstelling.
Deze novelle ziet er op beheerders van pensioenvermogen onder direct
toezicht te brengen. Dit betekent dat deze beheerders ook moeten voldoen
aan de eisen aan de risicobeheersing die uit de AIFM-richtlijn voortvloeien. Uitgangspunt bij deze is dat een beheerder van een beleggingsin-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

8

stelling alle risico’s van de beleggingsstrategieën en ander risico’s
waaraan de beleggingsinstelling blootstaat of kan blootstaan dient te
herkennen, meten, beheersen en bewaken. Dat betekent dat beheerders
van pensioenvermogen de eisen moeten naleven die bijdragen aan een
betere beheersing van de risico’s aangaande het beheer van het Nederlandse pensioenvermogen in het belang van de pensioengerechtigden.
Daarnaast zorgt de AIFM-richtlijn voor formeel toezicht. Als er bijvoorbeeld lacunes in het risicomanagement zijn kan de toezichthouder dat
constateren en waarborgen dat er corrigerende maatregelen worden
genomen.
Voorts vragen de leden van de SP fractie welke verschillen er
waarneembaar zijn tussen beheerders van pensioenvermogen en andere
partijen die onder de richtlijn vallen.
De AIFM-richtlijn ziet op beheerders van beleggingsinstellingen die
rechten van deelneming aanbieden aan professionele beleggers en
niet-professionele beleggers, dus collectief vermogensbeheer. Dat is de
gemeenschappelijke noemer van de partijen die onder deze richtlijn valt.
Onder deze gemeenschappelijke noemer valt een grote verscheidenheid
aan verschijningsvormen (van de zogenaamde hedge funds tot aan
huisfondsen).
De leden van de SP-fractie vragen in het kader van de toezichtskosten van
het wetsvoorstel ter implementatie van de AIFM-richtlijn of AFM en DNB
in staat zijn om dit toezicht adequaat uit te voeren.
In zijn algemeenheid geldt dat de toezichthouder de opgelegde taken op
een verantwoorde wijze moet kunnen uitvoeren. Anderzijds is rekening te
houden met het feit dat iedere stijging van de toezichtkosten wordt
doorberekend aan onder toezicht staande instellingen. Vandaar dat in een
voorkomend geval met een toezichthouder afspraken worden gemaakt
over de kosten die gepaard gaan met een uitbreiding van het takenpakket.
Die afspraken worden verwerkt in het kostenkader waarover de Tweede
Kamer via het op 18 december 2012 toegestuurde toezichtarrangement is
geïnformeerd.8
De huidige kostenkaders voor de Stichting Autoriteit Financiële Markten
(hierna: AFM) en De Nederlandsche Bank (hierna: DNB) hebben betrekking
op de periode tot en met het jaar 2016. Daarin is rekening gehouden met
de kosten vanwege het uit de AIFM-richtlijn voortkomende toezicht.
De leden van de fractie van de SP vragen naar de beoordeling van
leverage bij pensioenfondsvermogens. Ook vragen deze leden naar de
omvang van derivaten, balansverlengingen en buiten-balansverplichtingen.
Op dit moment kunnen nog geen rapportages rechtstreeks opgevraagd
worden bij pensioenuitvoeringsorganisaties, daarom kan eventueel
gebruik van leverage, zoals ook aangegeven door AFM en DNB, niet
adequaat worden beoordeeld. Ook met betrekking tot derivaten, balansverlengingen en buiten-balansverplichtingen beschikken de toezichthouders nu nog niet over voldoende bevoegdheden om deze informatie
rechtstreeks op te vragen. Indien onderhavig wetsvoorstel tot wet wordt
verheven zou DNB deze rapportages wel rechtstreeks kunnen opvragen.
De leden van de SP-fractie vragen evenals de leden van de VVD-fractie
naar de betekenis van de formulering «op werkvloerniveau».
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord dat
in de paragraaf «Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
de VVD» is opgenomen.

8

Kamerstukken II 2012/13, 32 648, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

9

Verder vragen deze leden of de Europese Commissie reeds heeft
aangegeven of een infractieprocedure gestart zal worden. Daarnaast
vragen deze leden of beheerders van een beleggingsinstelling die alleen
aan pensioenfondsen aanbieden op andere gronden uitgezonderd zouden
kunnen worden van de werking van deze richtlijn.
De Europese Commissie kan een infractieprocedure starten wanneer een
richtlijn door een lidstaat naar de mening van de Commissie onjuist wordt
geïmplementeerd. In dit geval heeft de Europese Commissie aangegeven
wat een juiste interpretatie van de vrijstellingen zou zijn, namelijk dat deze
vrijstellingen niet van toepassing zijn op een beheerder van een
beleggingsinstelling die alleen voor pensioenfondsen belegt. Een
infractieprocedure wordt doorgaans pas gestart nadat de implementatiedatum is verstreken, aangezien dan pas definitief duidelijk is op welke
wijze de richtlijn in het nationale recht is geïmplementeerd. Een beheerder
van een beleggingsinstelling valt onder de reikwijdte van deze richtlijn. De
richtlijn bevat wel een uitzondering voor pensioenfondsen zelf, maar voor
beheerders van een beleggingsinstelling die alleen aan pensioenfondsen
aanbiedt bestaat geen (andere) uitzondering in de AIFM-richtlijn.
De regering hoopt hiermee de vragen en opmerkingen in het verslag
afdoende te hebben beantwoord.
De minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

10

BIJLAGE 1.

Van: Christiane.GRIMM@ec.europa.eu
[mailto:Christiane.GRIMM@ec.europa.eu]
Verzonden: woensdag 17 april 2013 20:13
Aan: Salden, GJ (Gita) (FM)
CC: ligtenberg@minfin.nl; Larisa.DRAGOMIR@ec.europa.eu
Onderwerp: question on the AIFMD
Dear Ms Salden,
Ref. AIFMD transposition question: Are managers that manage AIF’s that
are not pension funds/IORP’s, but a fund in which only pension funds/
IORP’s invest, exempted from the AIFMD?
Many thanks for consulting the Commission regarding the transposition
of the AIFMD.
From the Commission’s perspective the question you submitted to us
»Are managers that manage AIF’s that are not pension funds/IORP’s, but a
fund in which only pension funds/IORP’s invest, exempted from the
AIFMD?» should receive a clear negative answer.
Managers that manage AIFs that are not pension funds/IORPs, but a fund
in which only pension funds/IORPs invest are not exempted from the
AIFMD.
Article 2(3)(b) of Directive 2011/61/EU exempts from the application of the
Directive «institutions for occupational retirement provision which are
covered by Directive 2003/41/EC, including, where applicable, the
authorized entities responsible for managing such institutions and acting
on their behalf referred to in Article 2(1) of that Directive or the investment
managers appointed pursuant to Article 19(1) of that Directive, in so far as
they do not manage AIFs».
Hence under Article 2(3)(b) of Directive 2011/61/EU only the following
categories are exempted:
• Institutions for occupational retirement provision – IORPs governed by
Directive 2003/41/EC;
• Authorized entities responsible for managing IORPs and acting on their
behalf – provided they are listed in Article 2(1) of Directive 2003/41/EC
and provided they do not manage also one or more AIFs;
• Investment managers appointed pursuant to Article 19(1) of Directive
2003/41/EC provided they do not manage also one or more AIFs.
No other entity is exempted under this Article.
Hence, a manager is exempted from the AIFMD if it manages exclusively
one or more IORPs.
A manager managing an AIF that is not a IORP is subject to the AIFMD.
The fact that an AIF is exclusively invested in by IORPs does not make a
difference and the manager of that AIF will be subject to the AIFMD.
We hope that this clarifies the exemptions under Article 2(3)(b) of
Directive 2011/61/EC.
We remain at your disposal for any further questions.
Kind regards,
Larisa Dragomir & Christiane Grimm
EUROPEAN COMMISSION
Directorate General Internal Market and Services
FINANCIAL SERVICES POLICY AND FINANCIAL MARKETS
Asset Management
B-1049 Bruxelles / Brussel – Belgium

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

11

DISCLAIMER: The views expressed are purely those of the writer and
may not in any circumstances be regarded as stating an official position of
the European Commission or as binding commitments in any respect.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 589, nr. 5

12