Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 430

Tijdelijke regels voor experimenten met een
gebiedsgerichte bestemmingsheffing ten
behoeve van aanvullende activiteiten van
samenwerkende ondernemers mede in het
publiek belang (Experimentenwet BGV-zones)

Nr. 23

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 april 2011
De Experimentenwet Bedrijveninvesteringszones (BIZ)1 is per 1 mei 2009
in werking getreden en is een instrument gericht op het stimuleren van
het ondernemingsklimaat op bedrijventerreinen en in winkelgebieden. De
wet maakt het mogelijk dat ondernemers gezamenlijk kunnen investeren
in een veilige en aantrekkelijke bedrijfsomgeving, waarbij alle ondernemers meebetalen. Het instrument dat hiervoor wordt ingezet, is een
gebiedsgerichte heffing die door de gemeente op verzoek van een (nader
bepaalde) meerderheid van de ondernemers kan worden ingesteld.
Tijdens de behandeling van de wet in de Tweede Kamer is afgesproken
dat u jaarlijks wordt geïnformeerd over het verloop van de experimenten.
In de bijlage2 bij deze brief treft u het tweede monitoringsrapport aan. In
april 2010 heeft u het eerste monitoringsrapport ontvangen3. Hieronder
zal ik kort ingaan op de achtergrond van de experimenten, de monitoringsopzet en de belangrijkste conclusies uit het rapport.
Achtergrond van de experimenten

1

Stb. 2009, 165.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.
3
Kamerstuk 31 430, nr. 22.
2

kst-31430-23
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

De BIZ is in het buitenland (o.a. in de Verenigde Staten en in het Verenigd
Koninkrijk) een beproefd instrument om gezamenlijke investeringen van
ondernemers in hun bedrijfsomgeving te bevorderen en de lasten
evenwichtig te verdelen. De investeringen die met een BIZ kunnen worden
gedaan, kunnen een bijdrage leveren aan de aantrekkelijkheid en
veiligheid van bedrijventerreinen en winkelgebieden. In Nederland is er
gekozen voor een experimentele opzet in de vorm van een tijdelijke wet.
Een belangrijk uitgangspunt van de wet is dat de BIZ een initiatief voor en
door ondernemers is. Dit sluit aan bij mijn beleid om ondernemers meer
zelf aan het stuur te laten zitten.
Andere uitgangspunten zijn dat ondernemers zelf de beschikking krijgen
over de opbrengst van de heffing, dat het gaat om activiteiten in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 430, nr. 23

1

aanvulling op de diensten van de gemeente en dat een BIZ alleen in
werking kan treden als uit een draagvlakmeting onder alle ondernemers
blijkt dat er sprake is van voldoende draagvlak. Hiertoe dient aan de
volgende vereisten voldaan te zijn:
– de respons op de draagvlakmeting is minimaal 50%;
– minimaal tweederde van de respondenten is voor;
– de voorstanders vertegenwoordigen meer WOZ-waarde1 dan de
tegenstanders.2
Met deze uitgangspunten is de Experimentenwet Bedrijveninvesteringszones ontwikkeld.
Het doel van de experimentenwet is om gedurende enkele jaren uit te
testen hoe BIZ in de praktijk werkt, om te bezien in hoeverre het
instrument gewaardeerd wordt door ondernemers en gemeenten, en in
welke mate de BIZ een bijdrage levert aan het lokale ondernemersklimaat
en de leefbaarheid en veiligheid van bedrijventerreinen en winkelgebieden.
Verlenging
Onlangs is de periode om mee te doen aan de experimenten, conform de
ruimte die de wet hiervoor biedt, bij Koninklijk Besluit met 8 maanden
verlengd. Met de verlenging hebben ondernemers en gemeenten nog tot
1 januari 2012 de tijd om een BIZ op te richten (de verordeningen dienen
voor die tijd te zijn vastgesteld). Afgelopen najaar bereikten mij signalen
dat een verlenging gewenst was. Een en ander werd bevestigd door onder
meer een brief van VNO-NCW, MKB-Nederland en de Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG).
De reden voor een verlenging is dat het een aantal beoogde initiatieven,
die nog in de voorbereidende fase zitten, nog een kans van slagen geeft
om daadwerkelijk tot een BIZ te komen. De verwachting is dat daaronder
ook BIZ-experimenten op bedrijventerreinen zullen zijn, die moeizamer tot
stand lijken te komen dan experimenten in winkelgebieden. Daarbij
kunnen deze beoogde initiatieven bijdragen aan een nog betere spreiding
van BIZ-experimenten over het land, waarmee deze verlenging zal
bijdragen aan een beter inzicht ten behoeve van de evaluatie van BIZ als
instrument.
Tot slot heeft in de afweging meegespeeld dat in de praktijk de koppeling
tussen de Experimentenwet BIZ en de systematiek van de WOZ zodanig is
dat nieuwe BIZ-experimenten in de regel in januari van start gaan.
Daarmee is het logisch om initiatiefnemers tot 1 januari 2012 de tijd te
geven om het initiatief tot een succesvolle afronding te brengen.
Deze verlenging van 8 maanden laat de andere afgesproken data in de
wet ongemoeid. De wet loopt nog tot 1 juli 2015. Voor 1 januari 2013 zal
een evaluatie plaatsvinden, waarna politieke besluitvorming plaats kan
vinden over een eventueel vervolg en in welke vorm. Tot die tijd ontvangt
u jaarlijks een voortgangsrapportage volgens onderstaande opzet.
Opzet monitoring

1

WOZ: Waardering Onroerende Zaken
Dit criterium is niet van toepassing als
gekozen wordt voor en vast bedrag per
ondernemer.
2

De experimenten worden vanaf de start gevolgd om de ervaringen zo
goed mogelijk in beeld te brengen. Het monitoringsrapport in de bijlage is
door bureau Berenschot opgesteld in opdracht van het Ministerie van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en is tot stand gekomen in
samenwerking met vertegenwoordigers van VNO-NCW en MKB-Nederland, de VNG en Kamer van Koophandel Nederland, welke in de begeleidingscommissie deelnemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 430, nr. 23

2

Om het rapport op te kunnen stellen, heeft er documentonderzoek
plaatsgevonden, zijn er enquêtes uitgezet onder de betrokken ondernemers en gemeenteambtenaren en zijn er gesprekken gevoerd met
initiatiefnemende ondernemers en ambtenaren om de ervaringen met de
wet te bespreken. Het nu voorliggende rapport geeft een indicatief beeld
van de huidige ervaringen met de BIZ en is de tweede in een serie van
drie monitoringsrapporten. De eerste is in april 2010 naar uw Kamer
gestuurd, de derde zal begin 2012 volgen. De monitoring levert informatie
ten behoeve van de evaluatie die in de loop van 2012 plaats zal vinden.
Hieronder ga ik in op de belangrijkste conclusies uit het tweede
monitoringsrapport.
Belangrijkste conclusies tweede monitoringsrapport
Aard en omvang van de BIZ-experimenten
Uit de monitor blijkt dat er veel animo is voor de experimenten. Het
instrument wordt in grote en kleine gemeenten, winkelgebieden en
bedrijventerreinen en door heel het land ingezet. Per 1 februari 2011 zijn
er in totaal 130 BIZ-initiatieven bekend die zijn gestart sinds de inwerkingtreding van de wet op 1 mei 2009. Het aantal initiatieven dat in 2010 actief
is (geweest), is daarmee meer dan verdubbeld ten opzichte van het jaar
ervoor.
Bijna een derde van deze initiatieven is bezig met de realisatie van een
BIZ. Ruim een derde van de initiatieven, zo’n 45 experimenten, bevindt
zich in de uitvoeringsfase; er heeft een (formele) draagvlakmeting
plaatsgevonden en daarbij is voldoende draagvlak onder ondernemers
geconstateerd. Daarbij is geconstateerd dat van alle initiatieven waar in
2010 een draagvlakmeting heeft plaatsgevonden, 60% de eisen van de
draagvlaktoets heeft gehaald, ten opzichte van 40% in 2009. Tot slot is een
derde van alle initiatieven die sinds 2009 genomen zijn inmiddels (tijdelijk)
gestopt. Deels zijn dit initiatieven die in 2009 en/ of in 2010 de draagvlaktoets niet hebben gehaald en deels zijn dit initiatieven die zijn gestopt
voordat de draagvlaktoets heeft plaatsgevonden. Een BIZ is een
instrument voor en door ondernemers, daarmee is het ook aan de
ondernemers om wel of geen meerwaarde te zien in het instrument. Soms
zijn de gedeelde belangen te gering of zijn zaken al op vrijwillige basis
goed geregeld.
Het beeld uit 2009 dat de meeste initiatieven worden genomen in
winkelgebieden, wordt dit jaar versterkt. Ruim een derde van alle
initiatieven vindt plaats op bedrijventerreinen en bijna twee derde vindt
plaats in een winkelgebied. Daarbij zijn de initiatieven in winkelgebieden
over het algemeen wat verder dan de initiatieven op bedrijventerreinen in
het proces dat doorlopen moet worden om een BIZ te kunnen oprichten.
In de winkelgebieden hebben verhoudingsgewijs meer draagvlakmetingen plaatsgevonden. Wellicht dat door de verlenging dit beeld in 2011
nog iets wijzigt.
Ervaringen van ondernemers en gemeenten met de wet
Ondernemers en gemeenten geven aan dat de BIZ als instrument
gewaardeerd wordt en zijn enthousiast over het principe. De wet voorziet
duidelijk in een behoefte om goede initiatieven betaalbaar te maken en de
lasten evenwichtig te verdelen over alle ondernemers in het gebied.
Het monitoringsrapport schept een indicatief beeld van de ervaringen met
de wet. Het afgelopen jaar lijken er leerervaringen op te treden in de
toepassing van de experimentenwet. Vorig jaar is aangegeven dat de wet
op bepaalde punten bewust ruimte biedt voor keuzes. De gedachte
hierachter is dat het aan lokale ondernemers en gemeentebestuurders is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 430, nr. 23

3

om hier, binnen de kaders van de wet, over te beslissen. Het lijkt erop dat
op veel plaatsen naar aanleiding van de discussies die hierdoor
ontstonden een modus is gevonden.
Dit wil niet zeggen dat alle knelpunten zijn opgelost. Zo blijven ondernemers en gemeenten over het algemeen kritisch over de inspanning die
de opzet van een BIZ kost, hoewel de initiatiefnemende ondernemers die
een BIZ weten te realiseren, wel aangeven dat zij dit de moeite waard
vinden.
Hoewel gemeenten en initiatiefnemende ondernemers positief zijn, is een
deel van de ondernemers in gebieden waar een BIZ is gerealiseerd vrij
kritisch, onder meer vanwege het (nog) ontbreken van zichtbare resultaten, onvoldoende communicatie rondom de planvorming en de
verdeling van de kosten. Dit valt deels te verklaren doordat effecten in
termen van schoon, heel en veilig niet direct zichtbaar zijn. Ook komt het
geregeld voor dat met de invoering van de BIZ niet zozeer nieuwe
activiteiten worden uitgevoerd, maar dat bestaande activiteiten op een
andere manier worden gefinancierd. Het bestaan van een kritische groep
is inherent aan het instrument gezien het verplichte karakter van de
heffing.
De BIZ-heffing mag uitsluitend besteed worden aan activiteiten die
aanvullend zijn op de diensten van de gemeente. Het inzichtelijk maken
van het serviceniveau van de gemeente is bij veel initiatieven aan de orde
geweest, wat bijdraagt aan het wegnemen van wantrouwen op dit punt.
Tot slot
Ook de komende jaren zal ik de nauwlettend de ontwikkelingen volgen. Ik
ben benieuwd om te zien hoe de 45 BIZ-experimenten verder vormgeven
aan de uitvoeringsfase, en welke bijdrage de experimenten zullen leveren
aan het lokale ondernemingsklimaat. In het voorjaar van 2012 zult u
verder worden geïnformeerd over de voortgang. Tevens zal in 2012 de
evaluatie worden opgestart die een scherp beeld zal geven van de
ervaringen met de wet op basis waarvan politieke besluitvorming plaats
kan vinden over een eventueel vervolg en in welke vorm.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 430, nr. 23

4