Openbaar Ministerie

College van procureurs-generaal
Voorzitter

Postadres: Postbus 20305, 2500 EH Den Haag

Minister van Veiligheid en Justitie
Mr. GA. Van der Steur
Postbus 20301
2500 EH ‘S-GBAVENHAGE

Onderdeel
Contactpersoon
Doorkiesnummer(s)
Datum
Ons kenmerk
Onderwerp

Bestuurlijke en Juridische zaken

25 juni 2015
PaG? BJZ/20337
Commissie Hoekstra

Bezoekadres:
Prins Clauslaan 16
2595 AJ Den Haag
Telefoon +31 (0)88 699 1 1OC
Telefax +31 (0)88 699 0164

Bij beantwoording de
datum en ons kenmerk
vermelden Wilt u slechts
één zaak in uw brief
behandelen

Geachte heer Van der Steur,
Hierbij bied ik u het rapport van de ‘Onderzoekscommissie strafrechtelijke
beslissingen Openbaar Ministerie (OM) naar aanleiding van de zaak Bart van U.’
aan. Van U. zit sinds 12 januari 2015 vast op verdenking van het doden van zijn
zus in Rotterdam. Ook is hij aangemerkt als verdachte wegens betrokkenheid
bij de dood van mevrouw Borst op 8 februari 2014. Het onderzoek naar deze
gebeurtenissen is nog gaande.
Ik heb indertijd onmiddellijk naar aanleiding van signalen dat er vragen waren
over het handelen van het OM in de zaak Van U. opdracht gegeven tot een
onderzoek. Dat past bij de ernst en impact van de strafbare feiten waarvan Van
U. wordt verdacht en bij de maatschappelijke rol die het OM vervult en de
verantwoordelijkheden die daarmee gepaard gaan. Daarom hebben deze
signalen mij bewogen om de commissie terstond opdracht te geven tot
onderzoek.
Dit rapport bevat het verslag van dat onderzoek. De constateringen van de
commissie raken ons intens. De conclusies en aanbevelingen zijn ernstig en
indringend. Daar waar het OM tekort geschoten is wil het College namens het

25 juni 2015 PaG/BJZ/20337

hele OM zijn diepe spijt betuigen en zijn inmiddels verontschuldigingen
overgebracht aan de betrokken famiies.
Het rapport geeft inzicht in de context, samenhangende werkrelaties en
ketenomgeving waarbinnen deze tekortkomingen hebben plaatsvonden. Een
vastberaden verbeteraanpak van het OM is noodzakelijk. Het College heeft
daarbij besloten zich niet te beperken tot de aanbevelingen van de commissie,
maar ziet tevens aanleiding een aantal andere, niet door de commissie
onderzochte, complexe werkprocessen op betrouwbaarheid en actualiteit te
onderzoeken en daar waar nodig te verbeteren. Uitgangspunt is dat alles in het
werk gesteld wordt om de samenleving veilig te houden en misdrijven te
voorkomen.
1. Inleiding
Het rapport is nauw verbonden met twee strafzaken die nog in de fase van
opsporing respectievelijk in de fase van vervolging zijn. 1-let College hecht eraan
voorop te stellen dat een belangrijk rechtsbeginsel verlangt dat een persoon
tegen wie een vervolging is ingesteld voor onschuldig moet worden gehouden
totdat zijn schuld in rechte is komen vast te staan. Dit gebod, de
onschuldpresumptie, richt zich in het bijzonder tot organen van de Staat.
Eerbiediging van die onschuldpresumptie is in het kader van deze beleidsreactie
een aangelegenheid die vooraf aandacht verdient. Van U. wordt immers
verdacht van betrokkenheid bij de gewelddadige dood van mevrouw Borst en
van betrokkenheid bij de gewelddadige dood van zijn zuster. Beide
levensdelicten worden op diverse plaatsen genoemd in het rapport van de
commissie-Hoekstra. De commissie had geen opdracht onderzoek te doen naar
Van U.’s betrokkenheid bij genoemde delicten. Het is immers aan de rechter
vast te stellen of er van daderschap sprake is. Het College vraagt hier aandacht
voor vanwege het feit dat de rechter het onderzoek naar daderschap
onaffiankelijk en onpartijdig moet kunnen verrichten. Vanuit het perspectief van
de samenleving maar zeker vanuit het perspectief van de betrokken farnilies
moet het recht ongestoord zijn beloop hebben.
De hoofdofficieren van het parket Midden Nederland en van het parket
Rotterdam hebben direct na constatering van de mogelijke tekortkomingen met
de betrokken famiies gesproken. Nu het rapport gereed is heb ik de betrokken
famiies benaderd om hen persoonlijk te informeren en mijn
verontschuldigingen aan te bieden.
2. Het onderzoek van de commissie
De commissie heeft onderzoek gedaan naar de feiten en omstandigheden rond
2/13

25juni2015 PaG/BJZ/20337

de tenuitvoerlegging van de voorlopige hechtenis na het arrest van het
gerechtshof te Den Haag van 25 september 2012, rond de afname van DNA van
de verdachte na zijn veroordeling in 2012, en rond de bewaring in het kader van
de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet BOPZ).
Daarbij heeft de commissie gekeken naar de wijze waarop politie en OM
omgaan met uitgevaardigde bevelen voorlopige hechtenis, hoe het OM omgaat
met de bepalingen uit de Wel. DNA-onderzoek bij veroordeelden (\‘Vet DNA-V)
en hoe politie en OM zijn omgegaan met de diverse signalen dat Van U. een
gevaar vormde voor zichzelf en voor de samenleving. De commissie is gevraagd
concLusies te trekken en aanbevelingen te doen met betrekking tot de vraag of
uit het onderzoek geconcludeerd kan worden of verbetering in de werkwijze in
soortgelijke gevallen nodig is.
Het rapport legt verschillende tekortkomingen in het handelen van het OM
bloot. Ook geeft het rapport inzicht in de context, samenhangende werkrelaties
en ketenomgeving waarbinnen die tekortkomingen plaatsvonden. Het bevel
gevangenneming van het hof wordt weliswaar direct opgepakt door
medewerkers van het ressortsparket en doorgezet naar de politie, maar als blijkt
dat aanhouding dan niet lukt vanwege het verblijf van Van U. in het buitenland,
wordt de zaak niet adequaat opgevolgd. Met betrekking tot de verplichtingen die
voortvloeien uit de Wet DNA-V, beschrijft de commissie dat het probleem niet
afdoende wordt opgelost, hoewel op verschillende momenten binnen het OM
wordt geconstateerd dat de wijze waarop (geautomatiseerd, door middel van
een query) veroordelingen worden nagelopen op verplichte DNA-afnamen, niet
afdoende is.
3. Reflectie
Een bevel gevangenneming dient altijd ten uitvoer gelegd te worden. Het
opvolgen van rechterlijke beslissingen is een kerntaak van het OM die een
hoeksteen van de rechtsstaat vormt. Dat dit in deze zaak niet goed is gebeurd,
nemen wij daarom zeer hoog op, zeker gezien het volgende. Wij hebben ons
de vraag gesteld welke gevoLgen het niet tenuitvoerleggen van het bevel
gevangenneming heeft gehad. Uitgaande van de door het hof opgelegde
gevangenisstraf van drie jaren en in aanmerking genomen de in eerste aanleg
reeds door Van U. in voorlopige hechtenis doorgebrachte tijd was er sprake
van een strafrestant van 550 dagen: na aftrek van de voorwaardelijke
invrijheidstelling resteert bij een opgelegde strafduur van 3 jaar een ‘netto’
strafduur van 2 jaar, of wel 730 dagen. De in eerste aanleg door Van U. in
voorlopige hechtenis doorgebrachte tijd beloopt 180 dagen.
Bij tenuitvoerLegging van het bevel gevangenneming zou de voorlopige
hechtenis dus maximaal 550 dagen hebben kunnen duren. Als Van U. op 25
3/13

25juni 20L5 PaG/BJZ/20337

september 2012 gevangen had kunnen worden genomen, of later bij zijn
terugkeer in Nederland (26 oktober 2012) gevangen zou zijn genomen, zou hij
nog gedetineerd zijn geweest op 8 februari 2014, de dag dat mevrouw Borst om
het leven is gekomen, tenzij tussentijds door de rechter zijn invrijheidstelling
zou zijn bevolen, bijvoorbeeld door de toewijzing van een verzoek tot
opheffing of tot schorsing van de voorlopige hechtenis.
Er had bij Van U. celmateriaal afgenomen moeten worden in het kader van de
verplichtingen die voortkomen uit de DNA-V wetgeving. Dat dat niet is
gebeurd is een tekortkoming in de uitvoering van die wet. Ook hier kan de
vraag naar de gevolgen worden gesteld. Het College concludeert dat er, als bij
Van U. op een van de momenten die daarvoor in aanmerking kwamen
celmateriaal zou zijn afgenomen, ruim v5ôr de dood van mevrouw Borst een
DNA-profiel van hem voorhanden zou zijn geweest. In dat geval zou
vergelijking van enerzijds het profiel behorend bij een aangetroffen DNA-spoor
en anderzijds Van U.’s DNA-profiel in een vroeger stadium tot een match
hebben geleid. Deze match zou, naar alle waarschijnlijkheid, hebben geleid tot
de aanhouding van Van U. en, aansluitend, tot het door het OM vorderen van
diens voorlopige hechtenis. Als deze vordering zou zijn toegewezen en zou
hebben geleid tot een ononderbroken voorlopige hechtenis, dan zou Van U.
hebben vastgezeten op de datum die nu de overlijdensdatum van zijn zus is.
Bovendien stelt het College vast dat het OM een actievere rol had moeten
spelen om te bereiken dat aan Van U. zorg werd geboden in het kader van de
Wet BOPZ.
Het College constateert tot zijn grote spijt dat het OM op belangrijke
momenten tekort is geschoten. Dat raakt alle medewerkers van het OM zeer.
Het OM levert vanuit zijn verantwoordelijkheid voor de strafrechtshandhaving
steeds een zo effectief mogelijke bijdrage aan de maatschappelijke veiligheid.
Dit stelt hoge eisen aan de professionals en de ondersteunende Organisatie
omdat het OM in een omgeving werkt waarin ook kleine fouten grote gevolgen
kunnen hebben. Het vraagt met name een actieve, probleemgerichte opstelling
en een groot en alert verantwoordelijkheidsbesef. Dat drijft de professionals
van het OM ook dagelijks in de strafzaken die zij behandelen en de
beslissingen die zij nemen. Eigenaarschap en professionele betrokkenheid zijn
daarbij van groot belang.
De commissie doet belangrijke aanbevelingen die het College één op één
overneemt voor zover ze het OM betreffen. Het rapport geeft de noodzaak aan
werkwijzen te verbeteren.
4/13

25juni 2015 PaG/BJZ/20337

4. Verbetering op korte en op langere termijn
Het onderzoek van de commissie l-Ioekstra toont verschillende kwetsbaarheden
in het handelen van het OM, zoals het proces ter tenuitvoerlegging van het bevel
gevangenneming, ter uitvoering van de Wet DNA-V, de informatievoorziening
binnen het OM en tussen het OM en de politie en overige ketenpartners en het
eigenaarschap van en professionele betrokkenheid bij de zaak van de officier
van justitie en van de advocaat-generaal. Een aantal constateringen van de
commissie Hoekstra vereist maatregelen en het College is vastberaden om deze
maatregelen te treffen. De maatregelen zien op de tenuitvoerlegging van
rechterlijke bevelen, de uitvoering van de Wet DNA-V, de informatievoorziening
binnen het OM en tussen het OM en ketenpartners en het eigenaarschap van de
officier van justitie en de advocaat-generaal. Sommige van deze benodigde
maatregelen kunnen op korte termijn al genomen worden, andere zijn meer
complex en behoeven verdieping en uitwerking. Deze zullen meer tijd vragen
teneinde het gewenste effect te sorteren. Daarom zullen deze worden uitgewerkt
in een verbeterprogramma. Dit programma, dat meerjarig van karakter zal zijn,
zal in opdracht en onder verantwoordelijkheid van het College van procureurs
generaal, worden geleid door de hoofdofficier van het parket Amsterdam.
Verbeterprogramma
In het licht van de bevindingen van de commissie Hoekstra is het College van
oordeel dat er aanleiding is de primaire processen van het OM van juridische
beslissing tot en met de administratieve afhandeling als integraal geheel te
bekijken en zo tot een totaalbeeld te komen van deze primaire processen, de
onderlinge afhankelijkheden en de staat waarin zij zich bevinden. Deze analyse
moet inzicht geven in de complexiteit van het bouwwerk aan processen zoals
dat binnen het OM en in relatie met de ketenpartners in de loop der jaren is
gecreëerd maar ook expliciet inzicht geven in de toekomstbestendigheid van dit
bouwwerk. Deze analyse dient in ieder geval de navolgende elementen te
omvatten:
• De juridische eisen die door de wetgever aan de processen worden gesteld.
• De technische kant van de processen, waarbij de nadruk met name ligt op
de softwaresystemen die hiervoor zijn gecreëerd.
• De HRM aspecten van de processen, waarbij de nadruk ligt op de mensen
en de competenties die nodig zijn om deze processen op een goede manier
vorm en inhoud te geven. Het gaat hier dus om de samenwerking tussen de
juridische en de administratieve professionals.
• De allocatie van verantwoordelijkheden, hierbij gaat het om de structuur van
-

-

5/13

25 juni 2015 PaG/BJZ/20337

•
•

processen en het toekennen van verantwoordelijkheden, zowel rechtstreeks
als door middel van mandatering.
De inrichting van een audit en intervisie systematiek waarbij controleren,
leren én optimaliseren hand in hand gaan.
De verbinding met de ketenpartners. De primaire processen van het OM zijn
immers sterk afhankelijk van de aanlevering van gegevens over handelingen
dan wel beslissingen van ketenpartners. Bovendien is ook weer het OM
verstrekker van gegevens voor processen (verderop) in de keten. Daarbij
moeten kwaliteitsstandaarden en —eisen, die over en weer gelden, worden
vastgesteld.

In het licht van de aanbevelingen van de commissie Hoekstra op het gebied van
IT is het in deze belangrijk de invloed van dit verbeterprogramma op de IT
systemen van het OM en ketenpartners eruit te lichten. Die invloed is immers
groot. Alle primaire processen van het OM worden ondersteund door IT, vaak
zelfs door meerdere systemen. Sommige van deze systemen zijn van recente
datum, andere bestaan al gedurende één of meer decennia. Deze systemen zijn
lang niet altijd aan elkaar gekoppeld of zelfs niet aan elkaar te koppelen, dit
geeft risicovolle overdrachtsmomenten, ook in relatie tussen de ontvanger en
leverancier van deze informatie in de keten. De toekomstbestendigheid van dit
complexe bouwwerk zal dan ook in een verbeterprogramma als belangrijk
onderwerp naar voren moeten komen. Bovendien moeten onze IT-systemen, nu
en in de toekomst, ketenbreed kunnen functioneren. Uit de zaak Bart van U.
blijkt immers zonneklaar dat, wil de officier van Justitie dan wel de advocaatgeneraal, het eigenaarschap van een zaak vorm kunnen geven, hij dient te
beschikken over integrale en real time informatie zowel voor het nemen van
beslissingen als voor het ten uitvoer kunnen leggen van beslissingen. Informatie
die beschikbaar is bij ketenpartners maar ook informatie vanuit de sociale
omgeving van de persoon met psychische problemen. Natuurlijk wordt op dit
moment in de keten al gewerkt aan digitalisering. Deze digitalisering ziet echter
vooral op het digitaal maken van het dossier (papier voor bits). Wat uiteindelijk
nodig is, is dat de officier van justitie dan wel de advocaat-generaal kwalitatief
hoogwaardig digitaal kan werken, waarbij de levensloop van de zaak leidend is.
Het verbeterprogramma moet er mede toe leiden dat deze stap kan worden
gemaakt. De analyse van de huidige systemen binnen het OM en de daardoor
blijkende (IT-)ketenafhankelijkheid zal dan ook leiden tot een IT-verbeteragenda
voor het OM. Onmiskenbaar heeft dit ook zijn weerslag op de IT van de
ketenpartners.
4.1 Tenuitvoerlegging rechterlijke bevelen
Een bevel gevangenneming, ambtshalve uitgesproken door het Hof komt in
6/13

25 juni 2015 PaG/BJZ/20337

hoger beroep zelden voor. De zaak-Van U. laat zien dat de persoonlijke
betrokkenheid van een professional doorslaggevend is en moet worden
gewaarborgd. Elke zaaks-AG en elke zaaksofficier is verantwoordelijk voor
bijzonderheden die uit een zitting voortvloeien, zoals een derge[ijk bevel. Het
gevoel van urgentie nadat een zo uitzonderlijke uitspraak is gewezen heeft op
belangrijke momenten ontbroken evenals de betrokkenheid om ervoor zorg te
dragen dat het bevel daadwerkelijk ten uitvoer werd gelegd. De
tenukvoerlegging van een bevel gevangenneming moet worden belegd op de
plaats binnen het OM waar het relevante netwerk (politie, reclassering,
veiligheidshuis etc.) en de relevante en actuele informatie aanwezig is, te weten
de eerste lijn, bij de officier van justitie.
Uitgangspunt is dat de politie altijd contact opneemt met het eerstelijns parket
of met de weekdienst als er vragen zijn van praktische en juridische aard over,
bijvoorbeeld, de tenuitvoerlegging van rechterlijke bevelen. Communicatie op
juiste wijze en op het juiste moment tussen politie en OM en vice versa is
daarbij van groot belang en verdient zorgvuldigheid en tijdigheid van beide
zijden.
De overdracht van zaken tussen de eerstelijns parketten en de tweede lijn is de
afgelopen tijd verbeterd in zeer omvangrijke en daardoor gevoelige zaken. Bij
dergelijke zaken vindt inmiddels een goede overdracht plaats. Het komt er nu
op aan die werkwijze te verbreden naar het soort zaken waar het hier om gaat
namelijk zaken waar niet de omvang maar juist de maatschappelijke context
van groot belang is.
Het College heeft besloten dat maatregelen worden genomen ten aanzien van
het inzetten van honorair AGs.
4.2 Complexe werk-processen:
Het proces ter uitvoering van de Wet DNA-V is een ingewikkeld en bewerkelijk
proces. Eigen onderzoek van het OM bevestigt dat en toont aan dat er meer
processen zijn waarbij sprake is van belangrijke juridische beslissingen clie nauw
verbonden zijn met (complexe) administratieve processen.
Criminaliteitsbestrijding is ingewikkelder geworden, wat een groot beroep doet
op de professionals. Zoals hiervoor al vermeld naar aanleiding van het
verbeterprogramma, vragen ketenatbankelijkheden dringend om aandacht en
afstemming. De werkprocessen en IT moeten de professionals daarin
ondersteunen en moeten als gevolg van continue wijzigingen in wet- en
regelgeving telkens tijdig worden aangepast. Dat is een bewerkelijke opgave. Er
zullen de komende jaren rond de 100 nieuwe wijzigingen van wet- en
7/13

25 juni 2015 PaG/BJZ/20337

regelgeving op het OM aflomen, waarvan een aantal zeer grote en complexe
veranderingen met een substantiële ketenafhankelijkheid. Bij wijze van
voorbeeld noemt het College hier een nieuw Wetboek van Strafvordering, USB,
slachtofferzorg, bestuurlijke maatregel jihadisme, dataretentie, raadsman bij
politieverhoor, computercriminaliteit III, enkele wetten in het kader van
digitalisering van de keten, de omgevingswet en wetten met betrekking tot
forensische zorg, verplichte geestelijke gezondheidszorg en de wet langdurig
toezicht, gedragsbeïnvloeding en vrijheidsbeperking. Een analyse van de
herinrichting van de hiervoor genoemde complexe administratieve processen,
de daarbij behorende automatisering, de HRM vragen die daaruit voortkomen
voor het OM en tussen OM en de verschillende ketenpartners en een
uitvoerbaarheidstoets van nieuwe wetten, is daartoe nodig.
4.3 Maatregelen DNA-V
Eigen onderzoek van het OM heeft intussen geresulteerd in een herstelquery,
een nieuwe geautomatiseerde zoeklijst. Naar aanleiding van deze herstelquery
heeft het College inmiddels besloten dat het OM de personen, die vanaf 1 mei
2010 ten onrechte geen DNA-bevel hebben ontvangen, alsnog opgeroepen
zullen worden voor een spreekuur ter afname van celmateriaal. Dit is inmiddels
in gang gezet. Tegen het bepalen en verwerken van het DNA-profiel kunnen
bezwaarschriften worden ingediend door veroordeelden. Uiteraard zal het
College volgen of de rechterlijke beslissingen op dergelijke bezwaarschriften tot
een aanpassing van deze lijn nopen.

De landelijke query op basis van de Wet DNA-V wordt op korte termijn verder
in orde gemaakt en het totstandkomingsproces én de verantwoordelijkheden
zullen worden geborgd. Een goede toepassing van de landelijke query vraagt ook
verbetermaatregelen ten aanzien van de koppeling van de
bedrijfsprocessystemen. Hiervoor is begin 2015 reeds een belangrijke stap gezet.
In dit spoor is in het kader van het eigen onderzoek van het OM extra energie
gestoken en zijn de eerste verbeteringen al in de praktijk gebracht.
Om de praktijk van afname van celmateriaal te verbeteren zal verruiming van
het aantal DNA-spreekuien en de beschikbare tijden voor deze spreekuren
nodig zijn. Deze verruiming vraagt natuurlijk de inzet van daartoe opgeleide en
gecertificeerde ambtenaren van de politie, de aanwezigheid van identiteitszuflen
op de afnamelocaties en inspanningen om op korte termijn veroordeelden en
eerder verhinderde veroordeelden (opnieuw) in te plannen voor een spreekuur.
Het belang van de verhoging van het percentage personen van wie uiteindelijk
DNA in de databank wordt opgenomen maakt deze verruiming echter
noodzakelijk.
Actieve opsporing van de veroordeelden die wegens niet-verschijning op een
8/13

25 juni 2015 PaG/BJZ/20337

spreekuur gesignaleerd staan in het opsporingsregister (OPS), in het bijzonder
de actieve opsporing van gesignaleerden van wie een GBA-adres bekend is, is
daarbij nodig. Zoekacties zijn een essentieel onderdeel van deze actieve
opsporing. Dat is noodzakelijk om de uitvoering van de Wet DNA-V meer
sluitend te maken. Het OM zet zich hiervoor krachtig in.
4.4 Verplichte afname DNA bij 11/S
De commissie beveelt aan om direct bij inverzekeringstelling van verdachten
standaard celmateriaal af te nemen. Hiervoor is een wetswijziging nodig. Het
College is het met de commissie eens dat op deze wijze als het tot een
veroordeling komt in de meeste gevallen geen procedure meer nodig is om
veroordeelden celmateriaal te laten afstaan. Niet in alle gevallen, omdat er altijd
een categorie veroordeelden is die niet in verzekering is gesteld, waarvoor de
huidige regeling voor DNA-afname na veroordeling blijft gelden. De uitvoering
hiervan zal vooral bij de politie terechtkomen. De wijze waarop met het
celmateriaal moet worden omgegaan, zowel van de mensen die uiteindelijk niet
worden berecht of veroordeeld als van mensen die wel worden veroordeeld en
wiens DNA-profiel moeten worden bepaald, vraagt om een nieuw in te richten,
gecompliceerd proces. Gezien het belang van zowel het vernietigen van
celmateriaal als van het bepalen van DNA-profielen op basis van dit
celmateriaal zal dit een proces zijn waaraan hoge eisen moeten worden gesteld.
—

—

4.5. Rol OM in het kader van de Wet BOPZ
De Commissie doet de aanbeveling de officier van justitie een actieve, essentiële
rol in de uitvoering van de Wet BOPZ te geven. Zoals de commissie stelt, is
gedwongen opname, ook al is het omwille van de patiënt en anderen, een vorm
van vrijheidsbeneming. De commissie merkt daarbij tegelijkertijd op dat het OM
voor deze rol beter geëquipeerd moet worden. Dit laatste ziet op een adequate
informatie-uitwisseling tussen OM, politie en de geestelijke gezondheidszorg en
bovendien op het beschikbaar zijn voor het OM van voldoende armslag en
middelen. Het College is het met de commissie eens dat uit de zaak van Bart
van U. onmiskenbaar naar voren komt dat in de praktijk grote behoefte is aan
regie in die gevallen waarbij sprake is van personen die door hun geestelijke
gesteldheid een gevaar vormen voor de samenleving. Ook deelt het College de
mening dat een oplossing hiervoor urgent is. Verwarde mensen vormen een
groot maatschappelijk probleem. Volgens recente pub[icaties zijn er naar
schatting 60.000 verwarden in oaze samenleving en worden er jaarlijks 15.000
vorderingen op grond van de Wet BOPZ ingediend waarbij onderzoek laat zien

9/13

25 juni 2015 PaG/BJZ/20337

dat er een significante toename is’.
Het College onderkent dat de officier van justitie hierin een rol kan vervii.llen
maar ziet nadrukkelijke randvoorwaarden die ingevuld moeten worden alvorens
de officier van justitie deze actieve verzoekersrol daadwerkelijk kan vervullen.
Het College zal daarom in lijn met de aanbevelingen van de commissie
meewerken aan het in kaart brengen van hetgeen het OM en de ketenpartners
nodig hebben om te verzekeren dat de officieren van justitie deze centrale,
essentiële rol juist in kunnen vullen en daarmee hun verantwoordelijkheid
kunnen nemen.
Het belang van de invulling van deze randvoonvaarden is groot omdat de
aanbeveling van de commissie over de rol van het OM immers een forse
wijziging ten opzichte van de huidige situatie inhoudt. Het lijkt een logische
keuze in het licht van de zaak van Bart van U. om de officier van justitie een
actieve verzoekersrol te geven maar dat vraagt een grote investering van het OM
en nadere afspraken over de samenwerking met en informatie-uitwisseling
tussen OM, de politie, de geestelijke gezondheidszorg en overige ketenpartners.
Dit is essentieel want de officier van justitie beschikt niet zelf over al deze
benodigde expertise hetgeen betekent dat er permanente nauwe betrokkenheid
van andere instanties uit het civiele domein (zoals de GGZ, de gemeente, de
Raad voor de Kinderbescherming) nodig is. Noodzakelijk voor het vervullen van
de rol die de commissie voor de officier van justitie ziet, zal immers een
multidisciplinaire triage en integrale diagnostiek moeten zijn waarbij zowel
vanuit psychologische/psychiatrische optiek, maatschappelijk werk én het
strafrecht naar het individuele gedrag zal moeten worden gekeken. Het rapport
leert dat het niet alleen gaat om informatie van de officiële instanties maar dat
ook de informatie die beschikbaar in de eigen sociale omgeving van de verwarde
persoon belangrijk is. De urgentie die de familie van Van U. voelde rondom zijn
gezondheid en gevaarzetti.ng, is, tragisch genoeg, niet of onvoldoende in de
oordeelsvorming betrokken. Ook de ontvankelijkheid ten aanzien van informatie
uit de sociale omgeving hoort dus bij de actieve rol. Dit alles zal ook zijn
‘Broer, 1., Koetsier, H., Mulder, C.L. (2015). Stijgende trend in dwangtoepassing onder
de Wet Bopz zet door; implicaties voor de nieuwe Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg. Tijdschrift voor de psychiatrie, jaargang 57, 242 en Position paper
Trimbos Instituut ten behoeve het ronde tafelgesprek GGZ van de vaste commissie
voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport van de Tweede Kamer, 18 mei 2015 en
https://www.politie.nI/nieuws/2015/aprii/1/verwarde-personen-flink-aarideel-politiewerk.html

10/13

25 juni 2015 PaG/BJZ/20337

neerslag moeten vinden in de informatie die uiteindelijk in de BOPZ-procedure
aan de rechter wordt voorgelegd waardoor deze op basis van een zo breed
mogelijk beeld van betrokkene een beslissing kan nemen. De commissie richt
niet voor niets haar aanbeveling ook tot de zittende magistratuur en de medici
in de geestelijke gezondheidszorg.
4.6. Professionele verantwoordelijkheid:
De officier en de advocaat-generaal moeten staan voor hun zaak. En de
Organisatie van het OM moet hen in staat stellen om voor hun zaak te staan. De
mogelijkheden in het doen van onderzoek nemen toe en de daarbij
geformuleerde wetgeving over benodigde afwegingen tussen de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer en het belang van opsporing maken de
uitvoeringspraktijk zeer complex. Van de officier van justitie en de advocaatgeneraal verwacht de maatschappij dat ze beiden staan voor een effectieve en
go ede afhandeling van de strafzaak. Terecht. Hier is sprake van meer dan een
professionele attitude. Het moet de kern vormen van de eenheid en de
collectiviteit van het OM. Om deze verwachting te allen tijde waar te maken
moeten de officier en advocaat generaal in de Organisatie van hun werk
adequaat ondersteund worden. Daarvoor is nodig dat het OM beschikt over
sluitende werkprocessen, het vak ondersteunende IT en op hun taak toegeruste
medewerkers, met mogelijkheid om in te spelen op veranderende
omstandigheden.

De constatering van de commissie Hoekstra dat het van belang is dat een
officier van justitie of advocaat generaal er op toe ziet dat de juiste handelingen
worden verricht in de strafrechtketen, vereist professionele
verantwoordelijkheid.
Het heeft ontbroken aan voldoende professionele betrokkenheid en alertheid
om er voor te zorgen dat op de juiste plek binnen het OM de benodigde acties
werden belegd en het heeft ontbroken aan voldoende IT en werkprocessen voo
de professionals. Bovendien is gebleken dat er meer nodig is: zicht op zaken,
triage van de zaken die bijzondere aandacht behoeven, afstemming tussen de
eerste en tweede lijn en met ketenpartners op basis van informatie die door de
betrokken ketenpartners verstrekt is, monitoring op het vervolg en permanent
“vinger aan de pois” houden. Professionale verantwoordelijkheid bij de zaak
betekent dat de officier en advocaat generaal, naast de werkprocessen die hen
van de nodige informatie zouden moeten voorzien, op basis van
verontrustende signalen” in de keten snel overleg moeten zoeken en kunnen
vinden met elkaar en ketenpartners. Dit overleg zou er toe moeten leiden dat
het OM vervolgens door deze keteripartners voorzien wordt van informatie die
het mogelijk maakt vanuit het gezag over de opsporing beslissend actie te
11/13

25 juni 2015 PaG/BJZ/20337

ondernemen.
Daarbij hoort tevens de facilitering door en verantwoordelijkheid van de
operationeel leidinggevenden hierin.
Deze elementen, waarbij affiankelijkheden en samenwerking met ketenpartners
een grote rol spelen, verdienen verdere uitwerking voor de langere termijn in het
verbeterprogramma. Onderzocht zal moeten worden hoe dit vorm te geven.
5. Tot slot
Ik vind het van belang nogmaals te herhalen dat Bart van U. op dit moment
verdachte is en het alleen aan de rechter is om vast te stellen of er van
daderschap sprake is. Het rapport leert dat door het OM niet steeds is
gehandeld op een wijze die van het OM verwacht had mogen worden.
Het rapport wijst het OM op het belang van een professionele organisatie die
de individuele professional ondersteunt en op het belang van een professional
die zich verantwoordelijk voelt voor de strafzaken die hij in behandeling heeft
en alert is op hetgeen in zijn omgeving gebeurt. De maatschappelijke gevolgen
van niet-adequaat handelen in het werk van het OM kunnen immers groot zijn
hetgeen uit het onderzoek van de commissie Hoekstra wel is gebleken.
Daarom neemt het College de aanbevelingen van de commissie over
tenuitvoerlegging van bevelen gevangenneming, over afname van celmateriaal
in het kader van DNA-V en over een actieve essentiële rol voor de officier van
justitie in het kader van de Wet BOPZ over. Het College heeft daarnaast
besloten zich niet te beperken tot die aanbevelingen maar ziet tevens
aanleiding een aantal andere, niet door de commissie onderzochte, complexe
werkprocessen op betrouwbaarheid en actualiteit te onderzoeken en daar waar
nodig te verbeteren. Daarom kiest het College voor de brede opdracht die het
aan de hoofdofficier Amsterdam heeft gegeven.
Het OM is tekort geschoten in zijn rol in de hiervoor genoemde procedures en
is diep doordrongen van de impact van deze constatering. De
maatschappelijke taak van het OM stelt hoge eisen aan de professionals en de
ondersteunende organisatie. De actieve, probleemgericht opstelling en het
maatschappelijke verantwoordelijkheidsbesef van de medewerkers van het OM
dient buiten twijfel te zijn. Daarbij past evenwel een bescheiden opstelling:
politie en OM hebben te maken met een groot aantal taken, een aanzienlijk
aantal opsporingsonderzoeken en complexe casuïstiek en wetgeving waardoor
fouten grote gevolgen kunnen hebben. Het College legt zich echter niet neer
bij deze constatering maar blijft zichzelf een actieve rol geven in het zoeken
naar de noodzakelijke veranderingen binnen de eigen organisatie en ook in de
samenwerking met ketenpartners. In het licht van het bovenstaande voelt het
College verantwoordelijkheid om deze veranderingen in beweging te zetten,
12/13

25juni 2015 PaGIBJZ/20337

gezien de geconstateerde tekortkomingen en het verdriet dat de betrokken
families ondergaan. De geconstateerde tekortkomingen van het OM dienen te
worden geadresseerd door het zoeken naar de juiste verandering van en
verbetering in het handelen van het OM.
Hoogachtend
Het College van procureurs-generaal

13/13