Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 279

Zorg rond zwangerschap en geboorte

Nr. 119

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 december 2017
Tijdens het AO Zwangerschap en Geboorte van 22 juni 20171 heeft mijn
ambtsvoorganger de volgende toezeggingen gedaan:
• Het informeren van Kamer over de verschillende experimenten in de
geboortezorg, welke knelpunten er zijn en welke al opgelost zijn;
• Het informeren van de Kamer over de stand van zaken rond het
aanbieden van hoogtechnologisch draagmoederschap aan
mannenparen;
• Nagaan welke rol de Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting kan spelen in het monitoren van het aantal kinderen per donor.
Deze laatste toezegging is afgedaan in de stand van zaken brief Medische
Ethiek van 7 december jl. (Kamerstuk 34 775 XVI, nr. 46) In deze brief ga ik
in op de andere twee toezeggingen.
Integrale geboortezorg
De afgelopen jaren zijn er binnen de geboortezorg veel veranderingen in
gang gezet. Het uitgangspunt daarbij is gezamenlijke en kwalitatief goede
zorg rond de zwangere. Daarbij wordt de zwangere in staat gesteld de
regie te hebben over de ontvangen zorg: integrale geboortezorg. De
zorgstandaard integrale geboortezorg, de recent gepubliceerde agenda
geboortezorg 2018–20222 en de mogelijkheid voor regio’s om te kiezen
voor integrale bekostiging faciliteren deze ontwikkeling. Zoals mijn
ambtsvoorganger heeft aangegeven is het overstappen naar een ander
bekostigingsysteem niet altijd makkelijk. Daarom ben ik de regio’s die
deze stappen zetten of hebben gezet erkentelijk.
Op dit moment zijn zes regio’s overgegaan naar integrale bekostiging.
Deze regio’s hebben ervaren dat een goede samenwerking, enthousiasme,

1
2

kst-32279-119
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 32 279, nr. 117
https://www.kennisnetgeboortezorg.nl/?file=11902&m=1508858553&action=file.download

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 279, nr. 119

1

een goede juridische structuur, waarin iedere beroepsgroep een gelijkwaardige stem heeft, belangrijke voorwaarden zijn.
De eerste ervaringen van deze regio’s zijn positief. Ze zijn niet meer
gebonden aan «schotten» in de financiering waardoor inhoud meer
leidend kan zijn, er meer ruimte is voor innovatie en er meer ruimte is om
afspraken te maken over substitutie van de tweede naar de eerste lijn. Het
College Perinatale Zorg (CPZ) zal op korte termijn de eerste ervaringen
van deze regio’s delen op haar website.
Daarnaast zijn er twee regio’s die samen met de zorgverzekeraar een
overeenkomst met de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) hebben gesloten
voor de beleidsregel innovatie. Zilveren Kruis en de vrouwenkliniek,
waarin Eerstelijns Verloskundigen Amsterdam en Amstelland (EVAA),
VUMC en AMC zijn verenigd, hebben een 5-jarig contract gesloten voor
het leveren van zorg. Het doel is de levering van de juiste zorg, op het
juiste moment door de juiste professional.
Geboortegroep Reinova Delft heeft met zorgverzekeraar DSW een
aanvraag ingediend voor de beleidsregel innovatie en hiervoor heeft de
NZa een beschikking afgegeven.
Verder heeft de NZa de rapportage uitgebracht «Contractafspraken
integrale bekostiging3» waarin de stand van zaken wordt beschreven.
Belangrijkste conclusie is dat geboortezorgorganisaties kwaliteitsafspraken maken, bijvoorbeeld over het verbeteren van uitkomsten van zorg
voor moeder en kind. Daarnaast brengt de wijze waarop integrale
bekostiging in de contracten is vormgegeven, geen verandering aan op
het recht van zwangere vrouwen om zelf een zorgaanbieder te kiezen. Een
zwangere vrouw kan altijd kiezen voor een zorgaanbieder, ook als deze
zorgaanbieder niet bij de geboortezorgorganisatie is aangesloten. Tevens
worden voor de transitie naar integrale bekostiging meerkosten gemaakt,
zoals kosten voor juridisch advies en extra personeelsinzet. Uit de
contracten komt naar voren dat deze meerkosten binnen enkele jaren
worden afgebouwd.
Voor de zwangere is het van belang dat er integrale geboortezorg wordt
geleverd. De integrale bekostiging is een middel om de samenwerking
tussen de verschillende disciplines binnen de geboortezorg te bevorderen.
Ik wil daarom de Verloskundig Samenwerkingsverbanden (VSV’s) die zich
het komende jaar voorbereiden om gebruik te gaan maken van integrale
bekostiging zo goed mogelijk ondersteunen. Mijn uitgangspunt daarin is
leren van elkaar. Enerzijds de opgedane kennis verspreiden en anderzijds
knelpunten in kaart brengen en hier oplossingen voor zoeken.
Dankzij deze aanpak hebben de overgestapte geboortezorgorganisaties
met hulp van de CPZ-Taskforce ondersteuningsproducten voor andere
VSV’s ontwikkeld.
Eén van de producten is een stappenplan voor VSV’s dat helpt om te
komen tot een passende samenwerkingsvorm in een geboortezorgorganisatie. Verder is het van belang dat de cliëntparticipatie in geboortezorgorganisaties steviger wordt neergezet. Om dit te faciliteren is er een leidraad
opgesteld waarin verschillende vormen van cliëntparticipatie worden
omschreven.
Naast deze producten staan op de kennisbank van het CPZ documenten
en voorbeelden die VSV’s kunnen gebruiken om te komen tot integrale
bekostiging.
Tot slot heb ik met landelijke partijen afgesproken een inventarisatie uit te
voeren naar knelpunten die VSV’s ervaren als zij overstappen naar een

3

https://www.kennisnetgeboortezorg.nl/?file=11902&m=1508858553&action=file.download

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 279, nr. 119

2

andere wijze van bekostigen. Het gaat hier bijvoorbeeld om meer
eenduidigheid in contractering. Het CPZ heeft hierin de regie.
Hoogtechnologisch draagmoederschap
Het lid Bergkamp vroeg naar de stand van zaken rond het aanbieden van
hoogtechnologisch draagmoederschap (of IVF-draagmoederschap) aan
mannenparen. De beroepsrichtlijn, waarin de eis was opgenomen dat
beide geslachtscellen door de wensouders geleverd worden, is in 2016
komen te vervallen. Het nieuwe standpunt van de beroepsgroep – die niet
de status heeft van richtlijn – acht het aanbieden van
IVF-draagmoederschap aan mannenparen bespreekbaar. Daarmee is
IVF-draagmoederschap voor mannenparen in Nederland niet langer
uitgesloten.
Er zijn twee factoren die maken dat IVF-draagmoederschap voor mannenparen nog niet wordt aangeboden in de praktijk: ten eerste de juridische
onzekerheid voor alle betrokkenen en ten tweede de meer uitgebreide
counseling wanneer donoreicellen moeten worden gebruikt. Ik licht dat
hieronder toe.
Er is geen wet- en regelgeving die rechtszekerheid biedt voor de
betrokken partijen bij draagmoederschap, zoals uitgebreid beschreven in
het rapport van de Staatscommissie Herijking Ouderschap (Kamerstuk
33 836, nr. 18). Vanwege de daarmee samenhangende risico’s voor het
kind zijn artsen en klinieken terughoudend met het aanbieden van
IVF-draagmoederschap in het algemeen. Het VUmc is de enige kliniek die
IVF-draagmoederschap aanbiedt. Zolang er niets verandert aan de
juridische onzekerheid, is het de vraag of er een tweede kliniek bereid is
IVF-draagmoederschap aan te bieden.
Het aanbieden van IVF-draagmoederschap aan een mannenpaar heeft
meer voeten in aarde dan voor een paar dat zelf beide geslachtscellen
aanlevert. In het laatste geval zijn er maximaal vier partijen betrokken bij
de overeenkomst: de wensouders en de draagmoeder met haar eventuele
partner. Bij IVF-draagmoederschap voor mannenparen zijn er tot zes
personen betrokken, namelijk additioneel een eiceldonor met haar
eventuele partner. Dat vraagt extra tijd en aandacht in de counseling en
voorbereiding en vergroot het risico op onenigheid over afspraken tussen
partijen. Het VUmc beraadt zich op het aanbieden van
IVF-draagmoederschap aan mannenparen en wat dit organisatorisch
vergt.
Zorgvuldigheid staat hier voorop, dus ik heb er begrip voor dat de
klinieken en beroepsgroep de tijd nemen voor hun eigen besluitvorming
om een tweede centrum voor IVF-draagmoederschap in te richten en/of
het bestaande aanbod van IVF-draagmoederschap uit te breiden naar
mannenparen.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 279, nr. 119

3