Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 650

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juli 2018
Tijdens het VAO toegankelijkheid en selectie van 31 januari jl. (Handelingen II 2017/18, nr. 46, herdruk, item 3) is door de leden Van Meenen
(D66), Van der Molen (CDA), Bruins (CU) en Özdill (GL) een motie
ingediend die de regering verzoekt ervoor te zorgen dat universiteiten en
hogescholen de kosten van selectie niet bij de student terecht laten komen
om zo de kansengelijkheid te bevorderen.1 Op 27 maart 2018 is deze
motie door uw Kamer aangenomen.2 Met deze brief informeer ik u over
de uitvoering van de motie.
Eerder genomen stappen – brief 2016
Instellingen vroegen in het verleden diverse bedragen voor procedures
voor toegang tot de bachelor en de master. In sommige gevallen ging dit
om bedragen die konden oplopen tot meer dan € 200,–. Op 16 november
2016 is er een brief gestuurd aan alle hoger onderwijsinstellingen, de
VSNU, de VH, het ISO, de LSVb en de Inspectie van het onderwijs waarin
is aangegeven dat instellingen, op grond van artikel 7.50 WHW, geen
bijdrage mogen vragen voor selectieprocedures (bijgevoegd)3.
Uit deze brief volgde voorts dat de betaling van kosten voor enkele
specifieke gevallen nog nadere afstemming behoefde tussen mijn
ministerie, het ISO, de LSVb, de VH en de VSNU.
Deze specifieke gevallen betreffen:
1. Gestandaardiseerde toetsen;
2. Verklaring omtrent gedrag;
3. Sportmedisch advies;
1

Kamerstuk 31 288, nr. 608.
Handelingen II 2017/18, nr. 65, item 31.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-31288-650
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 650

1

4.
5.

Colloquium doctum & sufficiëntie- en deficiëntietoetsen;
Handling fee voor studenten met een buitenlands diploma.

Deze afstemming heeft inmiddels plaatsgevonden. Ook is er onderling
nader overleg gevoerd over deze kosten.
Hieronder geef ik per geval aan voor wiens rekening de kosten komen.
1. Gestandaardiseerde toetsen
Voor toelating tot de master geldt als toelatingseis het hebben van een
bachelordiploma. Daarnaast kunnen instellingen (minimaal twee)
kwalitatieve eisen stellen. Bij sommige procedures (met name bij
masteropleidingen in het wo) stellen instellingen soms de toelatingseis
dat de student een bewijs van een bepaalde score op een gestandaardiseerde toets moet overleggen om zijn of haar niveau aan te tonen. Deze
gestandaardiseerde toetsen, zoals de GMAT en taaltoetsen, worden
wereldwijd gebruikt om het niveau van studenten te toetsen en zijn een
goede voorspeller van studiesucces, of – in geval van talen – van het
niveau van taalkennis van de student.
Tijdens het algemeen overleg met uw Kamer is voornamelijk gesproken
over de kosten voor studenten van gestandaardiseerde toetsen, zoals de
GMAT en de IETLS/TOEFL. Tijdens het VAO heb ik aangegeven dat ik met
de universiteiten zou gaan overleggen over mogelijkheden voor studenten
om tijdens de bachelor te kunnen voldoen aan de toelatingseisen voor de
master. Daarbij heb ik steeds het uitgangspunt benadrukt dat op grond
van artikel 7.50 van de WHW geldt dat een instelling de inschrijving niet
afhankelijk mag stellen van een andere bijdrage dan het collegegeld.
Wanneer een instelling voor toelating tot de master eisen stelt, zoals een
score op een gestandaardiseerde toets, dan moet de student kosten
maken. Juridisch gezien mag dit niet, omdat de instelling de inschrijving
dan afhankelijk stelt van andere kosten dan het collegegeld. Zeker
wanneer een dergelijke toets de enige mogelijkheid is om toegelaten te
worden voor de master. In reactie op de motie heb ik aangegeven voor de
zomer een besluit te nemen over hoe ik omga met de kosten voor
studenten voor gestandaardiseerde toetsen.
Mijn besluit is dat vanaf 2019/2020 de kosten voor de gestandaardiseerde
toetsen niet meer aan de student in rekening mogen worden gebracht.
Daarbij onderzoek ik de mogelijkheid dat voor studenten met een
buitenlands diploma een andere procedure kan gaan gelden. Ik verwacht
hierover binnen een jaar duidelijkheid te kunnen geven.
Toelichting besluit
Op 20 juni 2018 heb ik bestuurlijk overleg gehad met de VSNU, het ISO en
de LSVb over de gestandaardiseerde toetsen. De universiteiten zijn toen
onderling overeengekomen dat zij voor studenten die in Nederland hun
bachelor volgen, gingen borgen dat er meerdere kosteloze manieren
komen om te voldoen aan de toelatingseisen. Dit geldt voor die gevallen
waar nu in de regel de gestandaardiseerde toetsen zoals de GMAT en
IETLS/TOEFL worden gebruikt. Door de hierbij afgesproken onderlinge
erkenning tussen alle universiteiten in Nederland krijgen studenten in heel
Nederland grotere mobiliteitskansen. Dit is een mooie stap vooruit. Ook
hebben de universiteiten op het gebied van taal het voornemen om
Engels tijdens de bachelor aan te bieden, zodat studenten tijdens de
bachelorfase hun niveau Engels kunnen verhogen en daarmee automatisch aan de toelatingseisen kunnen voldoen. Studenten zullen tijdig
gedurende de bachelor worden geïnformeerd over de mogelijke toela-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 650

2

tingscriteria van masteropleidingen in Nederland en de daarvoor
beschikbare manieren – waarvoor geen kosten in rekening worden
gebracht – om daaraan te voldoen.
De voorstellen zijn een mooie stap voorwaarts, maar nog niet voldoende
om voor alle studenten gratis toegangsmogelijkheden te borgen. Het gaat
dan met name om die studenten die in het laatste jaar van de bachelor
kiezen voor een master en dan nog niet in de gelegenheid zijn geweest
om bijvoorbeeld hun Engels te verbeteren of een bepaald cijfergemiddelde te halen. Om die reden hebben de LSVb en het ISO ook niet
ingestemd met het voorstel. Ik heb de universiteiten gevraagd om hun
voorstellen nog nader uit te werken, zodat er sprake is van voldoende
haalbare manieren om aan de toelatingseisen te voldoen.
Zoals aangegeven aan de Tweede Kamer wil ik borgen dat per studiejaar
2019–2020 de student zonder kosten (naast het collegegeld) kan toetreden
tot de master. Dit zou ertoe kunnen leiden dat instellingen de mogelijkheid
van een gestandaardiseerde toets niet meer benutten, omdat zij zelf deze
kosten moeten dragen. Daarom heb ik de VSNU gevraagd om verder te
werken aan alternatieven, zodat gestandaardiseerde toetsen zoveel
mogelijk overbodig worden voor studenten die hier hun bacheloropleiding volgen.
Om de brede toegankelijkheid van de master te waarborgen, werkt de
Taskforce toelating master van de VSNU daarnaast aan een advies over de
invulling van een kader toelating master. Dit doet zij in nauwe afstemming
met studentenbonden. Dit kader voor toelating tot de master is onderdeel
van de uitwerking van het regeerakkoord. Daar staat beschreven dat in dit
kader in ieder geval twee zaken beter worden verankerd: de methodes
voor toelating en selectie moeten transparant en eerlijk zijn en de
toegankelijkheid van de masterfase moet gewaarborgd zijn, met als
vertrekpunt dat tenminste iedere in Nederland afgestudeerde bachelor
student het recht heeft door te stromen naar minstens één masteropleiding binnen het eigen vakgebied. Op basis van het advies van de
Taskforce, zal ik de Kamer dit najaar informeren over de uitwerking van dit
kader.
De gestandaardiseerde toetsen worden ook internationaal veel gebruikt
en het is gebruikelijk dat de student de kosten betaalt. Bijvoorbeeld bij
studenten met een buitenlands diploma die niet op basis van de vooropleiding hun niveau Engels kunnen aantonen. Het is dan belangrijk dat
studenten dit bijvoorbeeld via een gestandaardiseerde toets wel kunnen
aantonen. Dit geldt zowel bij toegang tot bachelor- als voor toegang tot
masteropleidingen. Wanneer instellingen in Nederland als enige gratis
(digitaal afneembare) toetsen of licenties zouden aanbieden, dan bestaat
de mogelijkheid van zogenaamd «toetstoerisme», waarbij studenten uit
het buitenland gratis een toets maken in Nederland om die bij een andere
instelling in het buitenland in te zetten. Zoals eerder aangegeven ga ik de
mogelijkheid verkennen om de kosten voor het aantonen van toelaatbaarheid van studenten met een buitenlands diploma bij de student neer
te leggen. Ik heb de VSNU in dit proces gevraagd met de universiteiten na
te denken over alternatieve opties zoals een gestandaardiseerde toets die
alleen geldig is op Nederlandse universiteiten. Ik zal dit verzoek ook
neerleggen bij de hogescholen.
Volgens de universiteiten is de internationale vergelijkingsstandaard van
de gangbare GMAT en IELTS/TOEFL toetsen met name voor studenten
met een buitenlandse vooropleiding essentieel om de kwaliteit van
instroom te kunnen borgen. Wat betreft de mogelijkheid om een alleen in
Nederland geldige toets te ontwikkelen, geven de universiteiten aan dat
het niet doelmatig is om wereldwijd gevalideerde gestandaardiseerde
toetsen alleen voor de Nederlandse situatie op te zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 650

3

Soms worden bij bacheloropleidingen ook extra eisen gesteld bij de
selectie waaronder een score op een gestandaardiseerde toets.
Logischerwijs geldt ook hier wettelijk het verbod. De kosten mogen niet
voor rekening komen van de student.
Op basis van bovenstaande toelichting kom ik tot de conclusie dat vanaf
2019–2020 de kosten voor de gestandaardiseerde toetsen niet meer aan
de student in rekening mogen worden gebracht. Om «toetstoerisme» te
voorkomen onderzoek ik de mogelijkheid dat voor studenten met een
buitenlands diploma een andere procedure kan gaan gelden.
2. Verklaring omtrent gedrag (VOG) bij lerarenopleidingen met
extra aanvullende eisen.
De instelling verzorgt de gehele selectieprocedure, maar kan zelf geen
VOG afgeven. De VOG wordt afgegeven door het Ministerie van J&V en
de procedure loopt via de gemeente. Aangezien de instelling deze
verklaring niet zelf kan afgeven, is het redelijk dat de student in dit geval
de kosten draagt.
3. Sportmedisch advies bij (sport)opleidingen met aanvullende
eisen.
De instelling verzorgt de selectieprocedure. Een sportmedisch advies mag
alleen verstrekt worden door een onafhankelijke sportarts. Daarom is het
redelijk dat de student deze kosten draagt.
4. Colloquium doctum & sufficiëntie- en deficiëntietoetsen.
Dit soort toetsen maken studenten bij toegang tot de bachelor als zij niet
voldoen aan de vooropleidingseisen (geen diploma hebben) of niet
voldoet aan de nadere vooropleidingseisen (niet het juiste vakkenpakket
of profiel). Bij toegang tot de master gaat het om studenten die geen
bachelordiploma hebben en het bachelorniveau moeten aantonen. Het
colloquium doctum en de sufficiëntie- en deficiëntietoetsen kunnen door
de instelling worden aangeboden, of door een derde partij. Zonder deze
toetsen kan de instelling de aspirant-student de toegang weigeren.
Daarom is het redelijk dat de aspirant-student een vergoeding betaalt voor
een dergelijk onderzoek.
5. Handling fee voor toelating van studenten met een buitenlands
diploma.
Bij aspirant-studenten met een buitenlands diploma is het vaak niet
duidelijk of zij voldoen aan de (kennis)vereisten om te kunnen beginnen
aan een opleiding in het hoger onderwijs. Daarnaast moeten studenten
met een buitenlands diploma vaak nog aantonen dat zij over een
voldoende Nederlands of Engels taalniveau beschikken om een opleiding
te kunnen volgen.
De instelling maakt daardoor soms hoge kosten om de diploma’s van deze
studenten te waarderen of om het niveau van deze studenten te toetsen.
Naar aanleiding van de motie van het lid Tielen ingediend tijdens het VAO
Internationalisering van 3 juli jl. wordt het gesprek gestart met de VSNU
over een 1-aanmeldpunt voor niet-Nederlandse studenten.4 Uit voorbeelden van de VSNU blijkt dat instellingen veel aanmeldingen krijgen van
studenten met een buitenlands diploma, waarvan uiteindelijk maar een
heel klein percentage ingeschreven kan worden. Ik vind het redelijk dat
aan studenten met een buitenlands diploma een bijdrage wordt gevraagd
4

Kamerstuk 22 452, nr. 64.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 650

4

als zij niet aantoonbaar voldoen aan de kennisvereisten om te mogen
beginnen aan een opleiding. Daarom heb ik ook in de visiebrief internationalisering opgenomen dat ik erop wil inzetten dat instellingen een
zogenaamde «handling fee» aan studenten met een buitenlands diploma
kunnen vragen. Instellingen moeten nu de bekostiging inzetten voor het
afhandelen van inschrijfprocedures voor studenten met een buitenlands
diploma. Door het vragen van een handling fee kan worden voorkomen
dat deze studenten zich bij tal van instellingen inschrijven, zonder dat zij
serieus de intentie hebben bij de betreffende instelling te gaan studeren.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 650

5