Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 XVI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2012

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave
Blz
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET
BEGROTINGSVOORSTEL

3

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

4

1.

Leeswijzer

4

2.
2.1
2.2

Het beleid
De beleidsagenda
De beleidsartikelen
Artikel 41 Volksgezondheid
Artikel 42 Gezondheidszorg
Artikel 43 Langdurige zorg
Artikel 44 Maatschappelijke ondersteuning
Artikel 45 Jeugd
Artikel 46 Sport en bewegen
Artikel 47 Oorlogsgetroffenen en Herinnering Wereldoorlog II
De niet-beleidsartikelen
Niet-beleidsartikel 97 Algemeen
Niet-beleidsartikel 98 Apparaatsuitgaven
Niet-beleidsartikel 99 Nominaal en onvoorzien

137
143
143
147
155

Begroting baten-lastendiensten
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
JeugdzorgPlus-instelling Almata
JeugdzorgPlus-instelling De Lindenhorst

156
156
160
165
168
172

2.3

3.

kst-33000-XVI-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

12
12
38
38
60
87
105
118
128

1

4.
4.1
4.2
4.3
4.4

Bijlagen
Financieel Beeld Zorg
ZBO’s en RWT’s
Lijst met afkortingen
Trefwoordenregister

176
176
199
203
208

Internetbijlagen
1.
Verdiepingshoofdstuk
2.
Moties en toezeggingen
3.
Overzicht subsidies
4.
Evaluatie- en onderzoeksoverzicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

2

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting,
worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001
elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel
strekt ertoe om de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor het jaar 2012 vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rijksbegroting voor het jaar 2012. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2012.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2012 vastgesteld. De in de begroting
opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
memorie van toelichting toegelicht (de zogenaamde begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2
Onder het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ressorteren
de volgende diensten die een baten-lastenstelsel voeren: het Agentschap
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, het Centraal Informatiepunt
Beroepen Gezondheidszorg, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu en de JeugdzorgPlus-instellingen Almata en De Lindenhorst.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en lasten en de
kapitaaluitgaven en -ontvangsten van deze baten-lastendiensten voor het
jaar 2012 vastgesteld. De begrotingsartikelen worden toegelicht in
onderdeel B (begrotingstoelichting) van deze Memorie van Toelichting en
wel in de paragraaf inzake de diensten die een baten-lastenstelsel voeren.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

3

Leeswijzer

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1. LEESWIJZER
Inleiding
Voor u ligt de begroting 2012 van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS). Deze begroting bestaat uit de volgende onderdelen:
• Beleidsagenda;
• Beleidsartikelen en de niet-beleidsartikelen;
• Begroting baten-lastenadministratie;
• Diverse bijlagen, waaronder het Financieel Beeld Zorg en de verdiepingsbijlage.
Daarnaast wordt een aantal bijlagen digitaal bij deze begroting aan de
Staten-Generaal aangeboden.
Wijzigingen ten opzichte van begroting vorig jaar (groeiparagraaf)
De VWS-begroting is ten opzichte van vorig jaar op een aantal punten
gewijzigd.
Op 20 april 2011 is de Tweede Kamer akkoord gegaan met een aanpassing
van de presentatie van de Rijksbegroting onder de naam «Verantwoord
Begroten» (Kamerstuk 31 865, nr. 26). De nieuwe presentatie moet leiden
tot meer inzicht in financiële informatie, de rol en verantwoordelijkheid
van de minister en moet een duidelijke splitsing tussen apparaat en
programma laten zien.
De meeste veranderingen zullen pas in de begroting 2013 worden
doorgevoerd. In 2012 geldt dit echter al voor een paar wijzigingen:
• In de beleidsagenda is aan het eind een totaaloverzicht van de
beleidsdoorlichtingen opgenomen;
• In deze begroting zijn de beleidsartikelen 45 (Jeugd) en 46 (Sport en
bewegen) alvast ingevuld volgens de nieuwe voorschriften;
• In deze begroting is een nieuw niet-beleidsartikel opgenomen (artikel
97 Algemeen). Hierop staan de programma-uitgaven die voorheen op
artikel 98 stonden (met uitzondering van de bijdragen aan ZBO’s; die
staan nu op de beleidsartikelen);
• De begroting bevat een centraal apparaatsartikel, waarop alle
apparaatsuitgaven van het kerndepartement bij elkaar staan. Dit is
artikel 98 van deze begroting;
• In paragraaf 3 van artikel 98 Apparaatsuitgaven is aangegeven hoe de
taakstelling Rijk bij VWS is ingevuld;
• De bedrijfsvoeringsparagraaf is vervallen. De onderwerpen die in de
bedrijfsvoeringparagraaf stonden, zijn nu in de toelichting van artikel
98 Apparaatsuitgaven opgenomen;
• Als extra nieuwe bijlage is een subsidieoverzicht opgenomen. Deze
wordt digitaal aangeboden aan de Tweede Kamer.
Nederlands Vaccin Instituut (NVI)
Het NVI, in 2004 opgericht en vanaf 2006 een baten-lastendienst met
definitieve status, bevindt zich in een transitieproces. Dit proces is in gang
gezet naar aanleiding van een besluit van de minister in 2009 en daarop
volgende brieven van januari en december 2010. De belangrijkste
onderdelen van deze brieven zijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

4

Leeswijzer

•

•
•

Privatisering van de productie; het verkoopproces is eind 2010
opgestart en zal conform de huidige planning nog in 2011 worden
afgerond;
Integratie van de inkoop, opslag en distributie en de onderzoek- en
ontwikkelingstaak in het RIVM; dit is geformaliseerd per 1 januari 2011;
Definitieve positionering van de ondersteunende diensten; besluitvorming en implementatie hiervan is voorzien voor 2011.

Een en ander impliceert dat met ingang van 2012 alle activiteiten van het
NVI elders zijn ondergebracht. Deze VWS-begroting 2012 bevat daarom
geen NVI-paragraaf meer.
De inmiddels aan de Tweede Kamer aangeboden jaarrekening 2010 is de
laatste integrale jaarrekening waarin alle samenstellende delen van het
NVI volledig en voor het hele jaar voorkomen. Over 2011 zal nog een
laatste jaarrekening worden opgesteld voor de in 2011 nog resterende
activiteiten en periode dat deze publiek waren. Deze jaarrekening behelst
dan tevens de eindbalans in het kader van de opheffing van het NVI als
baten-lastendienst. Het formele opheffingsbesluit zal daarna in de
Staatscourant worden gepubliceerd.
Invulling motie-Schouw
De motie-Schouw verzoekt onder andere het Ministerie van VWS om aan
te geven hoe wordt omgegaan met de aanbeveling van de Europese
Commissie om maatregelen te nemen waarbij de pensioengerechtigde
leeftijd wordt gekoppeld aan de gemiddelde levensverwachting en het
verbeteren/de houdbaarheid van de publieke financiën op lange termijn in
relatie tot de vergrijzing.
Door onder andere de vergrijzing, de toename van het aantal chronisch
zieken en technologische ontwikkelingen neemt de vraag naar zorg de
komende jaren toe. Daarmee stijgen ook de zorguitgaven. In de
VWS-begroting wordt aandacht besteed aan de toekomstbestendigheid
van de zorg, bijvoorbeeld in paragraaf 1 en 6 van de beleidsagenda.
Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De beleidsinformatie bestaat uit beleidsindicatoren en kengetallen.
Beleidsinformatie wordt alleen opgenomen indien zinvol en relevant.
De begroting van 2012 is een overgangsjaar wat betreft de beleidsinformatie. De beleidsartikelen 45 (Jeugd) en 46 (Sport en bewegen) zijn
opgesteld volgens de nieuwe begrotingssystematiek van «Verantwoord
Begroten». Ook de beleidsinformatie is daarbij aangepast. De overige
beleidsartikelen zijn volgens de «oude» begrotingssystematiek opgesteld.
Beleidsinformatie bij Verantwoord Begroten
Bij «Verantwoord Begroten» wordt de beleidsinformatie aangepast aan de
verschillende rollen in de verantwoordelijkheid van de minister.
Indien sprake is van een duidelijk verband tussen de uitgaven op het
beleidsartikel, de inzet en invloed van de minister en een gewenste
maatschappelijke uitkomst (de ambitie van de minister; de streefwaarde),
worden de te bereiken beleidsresultaten toegelicht met beleidsindicatoren.
Wanneer dit verband niet te leggen is en de minister geen doorslaggevende invloed heeft op de uiteindelijke beleidsresultaten, wordt volstaan
met algemene kengetallen over ontwikkelingen op het beleidsterrein.
Kengetallen kennen geen streefwaarde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

5

Leeswijzer

Beleidsinformatie bij de «oude» begrotingssystematiek
In de begroting wordt het principe gevolgd dat de beleidsdoelen worden
geformuleerd in termen van te realiseren effecten (outcome) of in daarvan
afgeleide prestatiegegevens (output). Per beleidsartikel wordt bij de
algemene doelstelling (AD) of, wanneer dat beter past, bij de operationele
doelstelling (OD) effect- of prestatiegegevens gepresenteerd. Indien geen
zinvolle en relevante indicator kan worden bepaald is het «comply or
explain- beginsel» van toepassing. Dit houdt in dat wordt uitgelegd
(explain) waarom bij sommige artikelen geen indicatoren zijn opgenomen
(comply).
Beleidsagenda
In de beleidsagenda wordt ingegaan op de onderwerpen uit de strategische agenda van de minister en de staatssecretaris van VWS (zie
kamerstukken 32 620, nr. 1 en 2). Aan het eind van de beleidsagenda is
een meerjarige planning van de beleidsdoorlichtingen opgenomen.
Beleidsartikelen (artikel 41 t/m 47)
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
De tabel budgettaire gevolgen van beleid betreft een meerjarige tabel met
de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten. De uitgaven worden
vervolgens onderverdeeld naar operationele doelstelling. Per doelstelling
wordt onderscheid gemaakt naar de financiële instrumenten die de
minister tot zijn beschikking heeft. De te onderscheiden financiële
instrumenten zijn:
• Garantieverplichtingen;
• Bekostiging;
• Subsidie(regelingen);
• Opdrachten;
• Bijdragen aan baten-lastendiensten;
• Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s;
• Bijdragen aan (inter-)nationale organisaties, medeoverheden;
• Bijdragen aan begrotingsfondsen/sociale fondsen.
De artikeloverstijgende uitgaven zijn niet over de beleidsartikelen
verdeeld, maar budgettair opgenomen onder de meest relevante
operationele doelstelling van de beleidsartikelen, zoals ZonMw op artikel
41 Volksgezondheid.
Budgetflexibiliteit
De tabel budgetflexibiliteit biedt inzicht in de mate waarin de begrote
uitgaven nog vrij inzetbaar zijn of in hoeverre hiervoor al verplichtingen
zijn aangegaan.
Niet-beleidsartikelen
De niet-beleidsartikelen bestaan uit artikel 97 (Algemeen), 98 (Apparaatsuitgaven) en 99 (Nominaal en onvoorzien).
Op artikel 97 worden de uitgaven voor internationale samenwerking, de
verzameluitkering en de uitgaven voor strategisch onderzoek RIVM
begroot.
Artikel 98 betreft het centrale apparaatsartikel. Hierop worden de
apparaatsuitgaven van het moederdepartement begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

6

Leeswijzer

Artikel 99 is een technisch-administratief artikel, waarop de loon- en
prijsbijstelling en taakstellingen worden geplaatst die nog aan de
beleidsartikelen dienen te worden toebedeeld.
Budgettair Kader Zorg en de begroting van VWS
In voorliggende begroting zijn, naast de begrotingsuitgaven van het
Ministerie van VWS, ook de collectief gefinancierde zorguitgaven
opgenomen. Hieronder wordt het onderscheid tussen begrotingsgefinancierde en premiegefinancierde uitgaven toegelicht en wordt de relatie
tussen het Budgettair Kader Zorg (BKZ) en de begroting van VWS
verduidelijkt.
Begrotingsgefinancierde uitgaven versus premiegefinancierde uitgaven
De begroting van VWS omvat zowel begrotingsuitgaven, die uit belastinginkomsten worden betaald, als uitgaven die voornamelijk door middel van
premies worden gefinancierd. Het onderscheid tussen beide categorieën
is van belang voor de ministeriële verantwoordelijkheid en het budgetrecht van de Staten-Generaal.
De minister van VWS voert zelf het beheer over de begrotingsgefinancierde middelen. Dat wil zeggen: VWS gaat zelf alle verplichtingen aan en
verricht de uitgaven rechtstreeks ten laste van de begroting. Bij de
premiegefinancierde zorguitgaven is dat anders; hieraan liggen voornamelijk individuele beslissingen ten grondslag van de partijen die bij de
zorg betrokken zijn. Zorgaanbieders leveren zorg aan patiënten/cliënten en
declareren de kosten bij zorgverzekeraars en zorgkantoren. VWS is
verantwoordelijk voor de randvoorwaarden en de regelgeving en ziet toe
op de toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van de gezondheidszorg, maar verricht de uitgaven niet zelf.
Op de begrotingsgefinancierde uitgaven is het budgetrecht van de
Staten-Generaal onverkort van toepassing. De Eerste en Tweede Kamer
hebben het recht de uitgaven te beoordelen, goed te keuren of te
verwerpen. De Tweede Kamer heeft tevens het recht van amendement. Zo
bepalen de Staten-Generaal samen met het kabinet welk deel van de
belastinginkomsten wordt besteed aan zorggerelateerde uitgaven.
De premiegefinancierde zorguitgaven maken geen deel uit van het
wetslichaam en de begrotingsstaat van de begroting. Het budgetrecht is
op deze uitgaven niet van toepassing. Gezien het maatschappelijk belang
van de premiegefinancierde zorguitgaven worden deze uitgaven wel als
beleidsinformatie toegelicht bij de beleidsartikelen. In het Financieel Beeld
Zorg (FBZ) is een integraal overzicht opgenomen van alle premiegefinancierde zorguitgaven.
Overzicht 1: Uitgaven begroting VWS naar financieringsbron

Begrotingsgefinancierde
uitgaven
(circa € 17 miljard)
Totale VWS-uitgaven
Premiegefinancierde
uitgaven
(circa € 64 miljard)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

7

Leeswijzer

Het Budgettair Kader Zorg (BKZ) en de begroting
Het BKZ bestaat uit alle uitgaven die op basis van een wettelijke
aanspraak dan wel een subsidie op grond van de Zorgverzekeringswet
(Zvw) en/of de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) worden
gemaakt. Een deel van de begrotingsuitgaven wordt ook toegerekend aan
het BKZ. Het gaat daarbij om een deel van de uitgaven van de Wet
tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg), de uitgaven
voor zorg, jeugd en welzijn in Caribisch Nederland en het Opleidingsfonds. Daarnaast omvat het BKZ de uitgaven die via andere begrotingshoofdstukken beschikbaar worden gesteld. Het gaat dan om de middelen
die via het Gemeentefonds worden uitgekeerd aan gemeenten voor
uitgaven voor huishoudelijke hulp in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de reserveringen voor onder meer loon- en
prijsbijstelling op de aanvullende posten van de minister van Financiën.
De begroting van VWS bevat uitgaven voor onder meer preventie,
jeugdzorg en sport. Ook uitgaven om het zorgstelsel goed te laten
functioneren, maar die niet direct zijn te relateren aan de zorgverlening,
worden rechtstreeks ten laste van de begroting gebracht. Voorbeelden
hiervan zijn de exploitatiekosten van de ZBO’s Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) en het College voor zorgverzekeringen (CVZ). Deze uitgaven worden
gerekend tot de budgetdisciplinesector Rijksbegroting in enge zin
(Rbg-eng).
Financiering van het bruto-BKZ
Onderstaand overzicht (overzicht 2) maakt inzichtelijk dat het onderscheid
tussen uitgaven op de begroting van VWS die worden toegerekend aan de
budgetdisciplinesector Rbg-eng en de uitgaven die worden toegerekend
aan het BKZ niet één op één overeenkomt met het onderscheid tussen
begrotingsgefinancierde uitgaven en premiegefinancierde uitgaven. Het
BKZ omvat immers zowel een begrotingsgefinancierd deel als een
premiegefinancierd deel. De begrotingsgefinancierde uitgaven binnen het
BKZ worden betaald uit belastingopbrengsten. De zorguitgaven worden
gefinancierd uit premie-inkomsten, rijksbijdragen, eigen bijdragen en het
verplicht eigen risico voor de basisverzekering van de Zvw.
Overzicht 2: Onderscheid tussen Budgettair Kader Zorg (BKZ) en begroting

premiegefinancierde
zorguitgaven

Rijksbegroting
in enge zin
(Rbg-eng)

begrotingsgefinancierd
BKZ

Samenstelling van de BKZ-uitgaven
Tabel 1 geeft een overzicht van de bruto-BKZ-uitgaven uitgesplitst naar
artikel. In overzicht 3 is deze uitsplitsing visueel gepresenteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

8

Leeswijzer

Tabel 1 Verdeling van de bruto-BKZ-uitgaven per artikel (bedragen x € 1 000 000)
Begrotingshoofdstuk

Artikel

Omschrijving

H16

41
42
43
44
99
42.2
42.3
42.4

H16

H50
H80/81

2012

Premie
(P)/Begroting
(B)

Volksgezondheid
Gezondheidszorg
Langdurige zorg
Maatschappelijke ondersteuning
Nominaal en onvoorzien
Zorgopleidingen
Wtcg
Caribisch Nederland
Wmo
Loon- en prijsbijstelling

111,8
36 012,9
25 980,1
187,6
1 624,6
1 119,5
616,7
39,9
1 441,5
53,3

P
P
P
P
P
B
B
B
B
B

Bruto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2012

67 187,9

Bron: VWS, NZa-productieafspraken en voorlopige realisatiegegevens, CVZ voorlopige financieringslasten Zvw en AWBZ.

Overzicht 3: Totaaloverzicht van alle BKZ-uitgaven
Langdurige Zorg
39%
Zorgopleidingen*
2%
Wtcg*
1%

Volksgezondheid
0%
Maatschappelijke
ondersteuning
0%

Nominaal en
onvoorzien
2%

Caribisch
Nederland*
0%

Overig
5%
Loon- en
prijsbijstelling**
0%

Wmo***
2%
Gezondheidszorg
54%

* Begroting VWS.
** Aanvullende Post Financiën.
*** Gemeentefonds.

Tabel 2 geeft de samenstelling van het bruto-BKZ weer, maar dan
uitgesplitst naar premiegefinancierde uitgaven en begrotingsgefinancierde uitgaven. Het verplicht eigen risico en de eigen betalingen worden
als niet-belastingontvangsten gerekend tot het BKZ. De BKZ-uitgaven
minus deze niet-belastingontvangsten vormen de netto-BKZ-uitgaven die
worden getoetst aan het Budgettair Kader Zorg dat is vastgesteld in de
Startbrief van het kabinet. Overzicht 4 geeft de samenstelling visueel
weer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

9

Leeswijzer

Tabel 2 Samenstelling van het bruto-BKZ (bedragen x € 1 000 000)
2012
Bruto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2012

67 187,9

Premiegefinancierd

63 917,0

waarvan Awbz
waarvan Zvw

27 076,5
36 840,5

Begrotingsgefinancierd

3 270,9

waarvan Wmo
waarvan Zorgopleidingen
waarvan Wtcg
waarvan Caribisch Nederland
waarvan Overig

1 441,5
1 119,5
616,7
39,9
53,3

BKZ-ontvangsten ontwerpbegroting 2012

3 641,6

waarvan Eigen risico Zvw
waarvan Eigen bijdrage Zvw
waarvan Eigen bijdrage AWBZ
waarvan Terugontvangsten Zorgopleidingen

1 798,9
146,2
1 696,5
–

Netto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2012

63 546,3

Bron: VWS, NZa-productieafspraken en voorlopige realisatiegegevens, CVZ voorlopige financieringslasten Zvw en AWBZ.

Overzicht 4: Samenstelling van het bruto-BKZ

Overheid
5%

AWBZ
38%

Zvw
52%

Eigen betalingen AWBZ
2%
Eigen bijdrage Zvw
0%

Eigen betalingen Zvw
3%

AWBZ-fonds en Zvw-fonds
De rijksbijdragen (de bijdrage in de kosten van kortingen (BIKK), de
rijksbijdrage ten behoeve van 18-minners in de Zvw en de rijksbijdrage
ten behoeve van de abortusklinieken) worden rechtstreeks vanuit de
begroting gestort in het AWBZ-fonds en het Zvw-fonds. Omdat zowel de
begroting als de fondsen onderdeel uitmaken van de collectieve sector
gaat het hier om per saldo budgetneutrale verschuivingen binnen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

10

Leeswijzer

collectieve sector. De rijksbijdragen worden om die reden wel op de
begroting verantwoord, maar worden niet tot een budgetdisciplinesector
gerekend.
De premie-inkomsten (nominale premie Zvw, AWBZ-premie inkomensafhankelijke bijdrage) worden gerekend tot de collectieve lasten en tellen
daarom mee in de inkomstenindicator van het kabinet. Dit betekent dat
iedere verandering in de hoogte van de premies wordt gecompenseerd
door lastenverzwaring of lastenverlichting elders.
Verschuivingen tussen budgetdisciplinesectoren en tussen premiemiddelen en begrotingsmiddelen
Met enige regelmaat vinden overboekingen plaats tussen de budgetdisciplinesectoren (deelkaders) Rbg-eng en BKZ. Dergelijke overboekingen zijn
budgetneutraal en de deelkaders worden hiervoor technisch gecorrigeerd.
Tevens vinden verschuivingen plaats tussen begrotingsgefinancierde
uitgaven en premiegefinancierde uitgaven. De eventuele gevolgen van
dergelijke verschuivingen voor de hoogte van premies worden gecompenseerd binnen het inkomstenkader.
Alle medische vervolgopleidingen waarvoor VWS (eerst)verantwoordelijk
is, staan op de begroting van VWS. De zogenoemde eerste en tweede
trancheopleidingen worden tot het BKZ gerekend, terwijl de andere
opleidingen (huisartsen, physician assistants, nurse practitioners) tot het
Rbg-eng behoren. Om hier meer uniformiteit in aan te brengen worden de
huisartsopleidingen met ingang van deze begroting overgeheveld van
Rbg-eng naar het BKZ. Het Fonds Ziekenhuis Opleidingen, dat in 2011 van
start is gegaan, valt eveneens onder het begrotingsgefinancierde deel van
het BKZ. Hiermee is het grootste deel van de middelen dat beschikbaar
wordt gesteld voor medische vervolgopleidingen onder één budgettair
kader gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

11

Beleidsagenda

2. HET BELEID
2.1 De beleidsagenda 2012
1. De maatschappelijke opgave in de zorg
Iedere Nederlander moet kunnen rekenen op goede zorg. Zorg die van
hoge kwaliteit, toegankelijk én betaalbaar is. Nu, en in de toekomst. De
Nederlandse gezondheidszorg doet het gelukkig – ook naar internationale
maatstaven – behoorlijk goed, dankzij al die mensen die zich elke dag met
hart en ziel inzetten om de patiënt de juiste zorg te bieden. Mede daardoor
leven we steeds langer en in betere gezondheid. Dat neemt niet weg dat
we een aantal problemen en daarmee een maatschappelijke opgave
hebben die moet worden aangepakt.
De zorgkosten stijgen de laatste jaren sneller dan de economie groeit en
drukken daardoor steeds meer op de collectieve uitgaven. Door onder
andere de vergrijzing, de toename van het aantal chronisch zieken en
technologische ontwikkelingen neemt de vraag naar zorg de komende
jaren alleen nog maar toe. Daarmee stijgen ook de zorguitgaven. Een
structurele aanpak is dus noodzakelijk om deze uitdaging het hoofd te
bieden. Naast de vijftien miljard euro1 extra die dit kabinet investeert in de
zorg, zet het daarom ook flinke stappen in het hervormingsproces van de
zorg. Het kabinet ziet zich daarbij voor een grote maatschappelijke opgave
gesteld: hoe houden we de zorg toegankelijk, verhogen we de kwaliteit en
beheersen we tegelijkertijd de zorguitgaven?
De kwaliteit en houdbaarheid van zorg hangen voor een groot deel af van
het functioneren van de arbeidsmarkt in de zorg. Het is essentieel dat er
voldoende en goed opgeleid personeel beschikbaar is en dat zorgverleners op de juiste plek worden ingezet. De beschikbaarheid van zorgverleners staat onder meer als gevolg van de dubbele vergrijzing en
ontgroening van de samenleving onder druk. Het is noodzakelijk om op
verschillende fronten in actie te komen. Daarom trekt dit kabinet jaarlijks
852 miljoen euro extra uit om de kwaliteit van zorg te verbeteren. Met dit
bedrag kunnen zittende medewerkers scholing krijgen en zorgen in 2014
twaalfduizend extra medewerkers dagelijks voor ouderen, gehandicapten
en chronisch psychiatrische patiënten. Maar daarmee zijn we er nog niet.
We moeten alle mogelijkheden benutten om te voorkomen dat een
personeelstekort realiteit wordt. We moeten slimmer gebruik maken van
nieuwe (technologische) ontwikkelingen – bijvoorbeeld e-health –, zelfzorg
maximaal stimuleren en andere arbeidsbesparende alternatieven inzetten.
Daarnaast ligt de maatschappelijke opgave er in om de zorg anders, beter
en toekomstbestendig te organiseren. Zowel in de curatieve zorg als in de
langdurige zorg moet het beleid gericht zijn op maximale aandacht en
kwaliteit voor de patiënt tegen een betaalbare premie door een zo efficiënt
mogelijke organisatie van de zorg. Zorgverleners moeten de zorg
afstemmen op de behoeften en vermogens van patiënten. Dat kan alleen
als er ruimte is om maatwerk te bieden en gerichte keuzes te maken, met
de bijbehorende verantwoordelijkheden.

1

De uitgavengroei van 15 miljard euro is
gebaseerd op de aan het begin van deze
kabinetsperiode (in de zogenoemde «Startbrief») vastgestelde uitgaven.

Deze analyse is niet nieuw; er zijn al verschillende ontwikkelingen in gang
gezet. Dit kabinet onderscheidt zich door nu echt werk te maken van de
omslag in de zorg en de herinrichting van het zorglandschap, zodat we de
zorg voor de toekomst gezond en betaalbaar houden. Zowel in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

12

Beleidsagenda

curatieve als de langdurige zorg pakken we door op belangrijke dossiers.
Dat vraagt met het oog op de toekomst om gevoelige keuzes.
De organisatie van de curatieve zorg moet klantvriendelijker en eenduidiger, maar moet ook minder gaan kosten. Het leidend principe is daarbij:
dichtbij wat kan en verder weg waar nodig. Eenvoudige zorg (basiszorg)
moet daarom dicht bij de burger worden georganiseerd en toegankelijk en
bereikbaar zijn voor mensen die het op dat moment nodig hebben.
Patiënten zijn voor eenvoudige handelingen beter af en goedkoper uit in
de eerste lijn.
Voor specialistische zorg blijft de patiënt naar het ziekenhuis gaan.
Ziekenhuizen leggen zich toe op complexere zorg en topzorg. Door zich te
specialiseren in complexe aandoeningen, gaat de kwaliteit van de
behandeling omhoog. Doordat niet meer alle ziekenhuizen zich hoeven
toe te leggen op bepaalde specialisaties, en dus niet allemaal dezelfde
investeringen hoeven te doen in dure gespecialiseerde apparatuur, levert
dit kostenbesparingen op. Om uitgaven te beheersen en kwaliteit en
doelmatigheid te verbeteren, voert het kabinet voor de ziekenhuiszorg
prestatiebekostiging in en breiden we de vrije prijsvorming uit. Tegelijkertijd moeten zorgverzekeraars selectiever inkopen. Als stimulans daarbij
geldt dat ze meer risico dragen en de achterafcompensaties (de
zogenoemde ex-post risicoverevening) worden afgebouwd.
In de langdurige zorg werken we aan een grote cultuuromslag door een
structuurverandering. De zorgbehoefte van de cliënt zal, meer dan nu het
geval is, centraal komen te staan. Uitgangspunt is dat cliënten de zorg
ontvangen die zij nodig hebben. In een instelling als de zorgbehoefte
daarom vraagt, thuis als dat kan. Het eindperspectief is een AWBZ van
hoge kwaliteit voor de mensen met een langdurige vraag naar zorg.
Cliënten in instellingen krijgen via de Beginselenwet zorginstellingen een
sterkere positie. Onderdelen van de AWBZ worden gedecentraliseerd naar
gemeenten. Hierdoor kan de ondersteuning meer op maat worden
geboden, dichter bij de cliënt en beter afgestemd op lokale mogelijkheden. De zorgkantoren worden opgeheven en de uitvoering van de
AWBZ wordt in handen gelegd van de zorgverzekeraars, waarmee de
cliënt over meer keuzevrijheid en sturingsmogelijkheden beschikt. Op
deze manier is ook de aansluiting tussen de langdurige zorg en de
curatieve zorg beter gewaarborgd. Daarnaast wordt regelgeving waar
mogelijk vereenvoudigd of afgeschaft. Het gebruik van het persoonsgebonden budget (pgb) wordt beperkt, maar wel wettelijk verankerd.
Het kabinet wil de zorg voor jeugd beter laten aansluiten op de eigen
kracht van kinderen, jongeren en hun ouders. Zoals overeengekomen in
het Regeerakkoord wordt het jeugdstelsel ingrijpend gewijzigd. Door de
verantwoordelijkheid te decentraliseren naar gemeenten wordt het stelsel
laagdrempeliger, integraler en efficiënter.
De maatschappelijke opgave is een stevige en vraagt forse inspanningen
van alle betrokken partijen. Samen met iedereen die in de zorg werkt, wil
het kabinet maatregelen nemen om deze opgave het hoofd te bieden. In
de volgende hoofdstukken gaan we in op onze plannen voor 2012 en
geven we een doorkijkje naar de rest van de kabinetsperiode. Wij sluiten
daarbij aan op de eerder aan de Tweede Kamer verzonden strategische
beleidsbrieven «Zorg die werkt» en «Vertrouwen in de zorg».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

13

Beleidsagenda

2. Dicht bij de burger
Het kabinet wil dat basisvoorzieningen in Nederland dichtbij zijn georganiseerd. Dit geldt ook voor de eenvoudige zorg, ondersteuning, sport, jeugd
en participatie. Mensen willen dichtbij naar de huisarts, de prikpoli of de
sportvereniging. Bovendien is in de huidige situatie de geboden zorg niet
altijd het juiste antwoord op de soms eenvoudige behoefte van mensen
aan zorg en ondersteuning.
a. Basiszorg dichtbij en toegankelijk
Het kabinet komt in 2012 met maatregelen om een krachtige impuls te
geven aan de toegankelijkheid van eenvoudige zorg. Die zorg moet dicht
bij huis beschikbaar zijn en goed bereikbaar als dat nodig is. Steeds vaker
zullen de zorgaanbieders die in gezondheidscentra samenwerken, deze
zorg bieden. Daarbij is het van groot belang dat de verbinding tussen de
eerstelijnszorg, de langdurige zorg en maatschappelijke ondersteuning
sterker wordt en meer gericht op buurt of regio.
Ook kan de eerste lijn een belangrijke rol spelen bij de verlening van
medisch specialistische zorg. Eenvoudige ingrepen en behandelingen
moeten uit de ziekenhuizen worden teruggebracht naar de eerste lijn.
Daarnaast kan eenvoudige medisch specialistische zorg meer dan nu het
geval is, ook in de buurt worden verleend, in een buitenpoli van het
ziekenhuis of in een gezondheidscentrum.
Het aantal chronisch zieken neemt de komende jaren sterk toe. Ook bij de
behandeling van deze groep kan de eerste lijn een grotere rol spelen.
Nieuwe professionals die speciaal zijn opgeleid om chronisch zieken te
begeleiden en te behandelen, verlichten de taak van de huisarts. Die kan
zich daardoor richten op patiënten met een zorgvraag waar zij nu voor
naar de tweede lijn gaan. Zo beperken we het onnodige gebruik van dure
specialistische zorg. De specialist in het ziekenhuis krijgt hierdoor ruimte
om meer patiënten te behandelen met complexere, specialistische
zorgvragen.
Ook in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) is een fundamentele omslag
nodig die we mede met versterking van goede basiszorg in de buurt
kunnen bereiken. Dat is nu meer dan ooit nodig, omdat de uitgaven in
negen jaar meer dan verdubbeld zijn: van 2,5 miljard euro in 2000 naar 5,5
miljard euro in 2009. Elk jaar komen er meer dan tien procent patiënten bij
in de ggz. Geestelijke ziekten komen echter even vaak voor als tien jaar
geleden. Onderstaande tabel laat zien dat vergeleken met andere westerse
landen een groot aandeel van het bruto binnenlands product (BBP) naar
de behandeling van psychische- en gedragsstoornissen gaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

14

Beleidsagenda

Uitgaven aan de GGZ als aandeel van BBP

1,60
1,40
1,20

% BBP

1,00
0,80
0,60
0,40
0,20
0,00

nd

u

D

nd

r
de

de

e

N

ijk

en

g
ni

St

F

n
ra

ijk

ë

ni

kr

at

la

la

its

Sl

e

e
st

o

O

a
ng

o

H

ië

en

rij

nr

e
ov

ch

Zw

ed

e
sj

T

re

Ve

Ongeveer een derde van de mensen met lichte psychische klachten krijgt
nu onnodig een behandeling in de tweedelijns geestelijke gezondheidszorg (ggz). Omdat deze zorg kwalitatief beter en ook nog eens
goedkoper kan worden verleend in de eerste lijn, is het gewenst dat meer
mensen een behandeling in de eerste lijn krijgen. Voor behandelingen in
de eerste lijn moesten mensen al een eigen bijdrage betalen; voor
behandeling in de tweede lijn moeten patiënten met ingang van 2012 ook
een eigen bijdrage betalen. Die bijdrage is hoger dan die voor de
eerstelijns ggz, zodat cliënten worden gestimuleerd om bij voorkeur
behandeling te zoeken in de eerste lijn. Daarbij moet in de ggz worden
beloond naar prestatie, zodat het leveren van maatwerk aan de patiënt,
innovatie en hard werken lonen.
Bovendien moet er in de ggz meer nadruk worden gelegd op preventie,
tijdig signaleren, zelfzorg, e-mental health en het stimuleren van kortdurende behandelingen. Naar verwachting kunnen we daarmee zwaardere
en langdurige psychische behandelingen voorkomen. Om extramuralisering in de ggz te stimuleren is, op basis van advies van de NZa, voor
2011 de mogelijkheid gecreëerd om het schot tussen AWBZ en Zvw
flexibel toe te passen. Daarmee is herschikking van financiële middelen op
instellingsniveau mogelijk. De NZa is gevraagd om een aanvullend advies
voor de langere termijn.
b. Zorgzaamheid dicht bij huis
Mensen willen zoveel mogelijk de regie over hun eigen leven voeren, zorg
en ondersteuning het liefst dicht bij huis ontvangen en deze zorg en
ondersteuning inpassen in hun dagelijkse situatie. Het kabinet geeft deze
regie terug zodat cliënten in hun directe omgeving met familie, vrienden,
vrijwilligers en alle zorgverleners afspraken kunnen maken over de zorg
en ondersteuning die ze nodig hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

15

Beleidsagenda

De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), uitgevoerd door
gemeenten, regelt dat mensen de voorzieningen, hulp en ondersteuning
krijgen die ze nodig hebben om te kunnen participeren in de samenleving.
Gemeenten hebben de plicht om te zorgen dat iemand zo goed mogelijk
kan deelnemen aan de maatschappij, de zogenoemde compensatieplicht.
Gemeenten brengen in samenspraak met de burger in kaart welke
ondersteuning iemand nodig heeft. Daarbij is de eigen kracht en de
ondersteuning uit het eigen netwerk het uitgangspunt.
Extramurale begeleiding
Gemeenten staan dichterbij hun burgers dan het rijk. Daarom zal de
extramurale begeleiding, die nu nog deel uitmaakt van de AWBZ, onder
de Wmo komen. De gemeente kan ondersteuning op maat bieden
bijvoorbeeld in de eigen wijk of buurt. De gemeente zal daarbij verbindingen leggen met bijvoorbeeld de schuldhulpverlening, woningaanpassingen, re-integratie en bijstand of het woonbeleid. Het zogeheten
Transitiebureau van VWS en de Vereniging Nederlandse Gemeenten
(VNG) helpen gemeenten, aanbieders en cliënten(organisaties) zich voor
te bereiden op de overgang. In de bestuursafspraken 2011– 2015 met
gemeenten staat deze overheveling beschreven.
In 2012 gaan we verder met de voorbereiding van de decentralisatie van
extramurale begeleiding naar de Wmo. Per 1 januari 2013 geldt dat
mensen die vanaf dat moment voor het eerst begeleiding nodig hebben
een beroep moeten doen op de Wmo. Dit geldt ook voor cliënten van wie
de AWBZ-indicatie in 2013 afloopt en die om een nieuwe – of een
herindicatie vragen. Vanaf 2014 valt iedereen die begeleiding nodig heeft
onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten.
Laagdrempelig CJG in elke gemeente
Met de vorming van de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG) is de basis
gelegd voor het laagdrempelig en in de nabije omgeving aanbieden van
opvoedingsondersteuning voor ouders met opgroeiende kinderen. In 2012
gaan we door met de inhoudelijke ontwikkeling van de CJG’s.
De ondersteuning en hulp die het CJG biedt, is zo veel mogelijk gericht op
het versterken van de gewone opvoeding, de eigen kracht en autonomie
van jongeren en hun ouders. Om nieuwe taken op het terrein van de zorg
voor jeugd goed te kunnen uitvoeren, is het van belang dat gemeenten
samenwerken. Hiervoor ontvangen zij ook in 2012 ondersteuning in de
vorm van handreikingen en advies.
Cliëntondersteuning binnen handbereik
Gemeenten zijn uit hoofde van de Wmo verantwoordelijk voor cliëntondersteuning, maar hebben niet de middelen voor alle doelgroepen.
Cliëntondersteuning voor gehandicapten bijvoorbeeld wordt op dit
moment uitgevoerd door MEE. Veel voorzieningen op het vlak van
participatie komen bij de gemeenten te liggen en dus dicht bij de burger.
Daarom krijgen gemeenten geleidelijk meer zeggenschap over de
middelen en capaciteit van MEE.
c. Veilig sporten en bewegen in de buurt
In het Regeerakkoord en de beleidsbrief «Sport en bewegen in Olympisch
perspectief» zijn veel ambities voor het sportbeleid opgenomen. Om aan
die ambities invulling te kunnen geven is extra geld vanuit de loterij
opbrengsten beschikbaar gekomen. Voor 2012 tot en met 2014 is jaarlijks
10 miljoen euro toegevoegd aan het sportbudget van VWS. Daarvan is
minimaal 6 miljoen euro per jaar afkomstig uit de Staatsloterij. Daarnaast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

16

Beleidsagenda

worden vanuit de Lotto extra opbrengsten gegenereerd voor de georganiseerde sport (via NOC*NSF); minimaal 4 miljoen euro in 2013 en
minimaal 9 miljoen euro vanaf 2014.
Sporten in de buurt
We hechten veel waarde aan sport en bewegen als basis voor een
gezonde en actieve leefstijl. Sport is gezond, leuk, ontspant en brengt
mensen bij elkaar. Overgewicht is een toenemend probleem in Nederland.
Sporten is goed tegen overgewicht en depressies en heeft een positieve
invloed op de levensstijl van mensen. Daarom moet iedere Nederlander
kunnen sporten en bewegen in de buurt. Dat kan niet altijd, want in veel
gemeenten zijn de sportvelden naar de rand van de bebouwde kom
gedrukt. We moeten er nu gezamenlijk voor zorgen dat er voldoende
mogelijkheden om te bewegen in de buurt komen. Dat gaat verder dan
een trapveldje.
Met de sportsector, de gemeenten en het bedrijfsleven wordt gewerkt aan
het vormgeven van het programma Sport en Bewegen in de buurt dat per
1 januari 2012 van start gaat. Met dit programma willen we vraaggericht
sport- en beweegaanbod in de buurt stimuleren dat ook bijdraagt aan de
gezondheid van het individu en de leefbaarheid van de buurt. Dat doen
we door het uitbreiden van het aantal combinatiefunctionarissen en het
verbreden van hun inzet. Combinatiefunctionarissen zijn mensen die nu
worden ingezet om lokaal onderwijs, sport en cultuur te verbinden. Wij
willen dat deze mensen zich in ieder geval ook richten op verbinding van
zorg, welzijn en buitenschoolse opvang met de sport. Bovendien beoogt
het programma dat sportverenigingen meer vraaggericht aanbod en meer
aanbod in de buurt realiseren en publiek-private samenwerking te
stimuleren. Tot slot start in het najaar van 2011 een Taskforce, die zich zal
richten op het wegnemen van belemmeringen rond sport en bewegen in
de buurt. Deze Taskforce zal eind 2011 haar eerste bevindingen rapporteren en in 2012 aan de slag gaan met het wegnemen van de geconstateerde belemmeringen.
Een veilig sportklimaat
Naast de bereikbaarheid van sportfaciliteiten is het belangrijk dat iedereen
kan sporten zonder last te hebben van intimidatie of geweld. Mensen die
geweld plegen tegen officials in de sport, krijgen zwaardere straffen.
Samen met het Ministerie van Veiligheid en Justitie, partners uit de sport,
gemeenten en MOgroep Welzijn hebben we het actieplan «Naar een
veiliger sportklimaat» opgesteld. We pakken ongewenst gedrag en
excessen in de sport aan en creëren een veiliger sportklimaat. Voor de
uitvoering van dit plan is tot en met 2016 zeven miljoen euro per jaar
beschikbaar.
Topsport en Olympisch plan
We hebben de ambitie om bij de beste tien topsportlanden van de wereld
te behoren. Daarom investeren we onder meer in de inkomensvoorziening
voor (gehandicapte) topsporters en in een betere aansluiting van
onderwijs op de Centra voor topsport en onderwijs. Ook wil het kabinet de
economische en maatschappelijke betekenis van sport verder benutten
door Nederland internationaal op de kaart te zetten (Holland Branding).
Het vizier is erop gericht om in 2016 een gefundeerd besluit te kunnen
nemen over de mogelijke organisatie van de Olympische en Paralympische Spelen in 2028 in Nederland. Om een dergelijk besluit voor te
kunnen bereiden, worden onder meer verkennende studies uitgevoerd.
Het gaat daarbij onder andere om uitwerking en verdieping van de
ruimtelijke varianten voor de Olympische Hoofdstructuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

17

Beleidsagenda

3. Betere en betaalbare zorg
Door gericht te investeren in betere kwaliteit en slimmer te werken,
kunnen we goede zorg voor mensen nu en in de toekomst garanderen. De
vraag naar zorg neemt de komende jaren alleen maar toe en de zorguitgaven zullen een steeds groter deel van de collectieve en private uitgaven
beslaan. Dat gaat ten koste van andere uitgaven, zowel op rijksniveau als
in de persoonlijke levens van mensen. Daaraan zitten grenzen. Het kabinet
trekt deze kabinetsperiode weliswaar vijftien miljard extra uit voor zorg,
maar er is een gezamenlijke verantwoordelijkheid om er voor te zorgen
dat de kostenontwikkeling wordt beheerst en binnen de afspraken blijft.
Hervorming: Kwaliteit ouderenzorg is één van de hervormingen uit
het Regeerakkoord. Dit doen we onder andere door de versterking
van patiëntenrechten in de Wet cliëntenrechten zorg en de Beginselenwet zorginstellingen en door extra medewerkers te werven en bij
te scholen voor ouderenzorg. We nemen extra maatregelen om de
veiligheid van ouderen beter te garanderen en verbeteren het
toezicht door de IGZ. We bevorderen de inzet van zorg in de buurt en
optimaliseren de schaalgrootte van instellingen.
a. Betere kwaliteit, veiligheid en meer transparantie
Extra personeel en opleiding
Voor het leveren van goede zorg is het essentieel dat er voldoende en
goed opgeleid personeel beschikbaar is. Daarom stelt het kabinet vanaf
2012 jaarlijks 852 miljoen euro extra beschikbaar voor de langdurige zorg.
Met dit bedrag krijgen instellingen meer financiële armslag en kunnen
medewerkers die al in de intramurale zorg werken worden opgeleid of
extra medewerkers worden opgeleid en aangenomen. Het is van groot
belang dat deze extra middelen doelmatig worden besteed en daadwerkelijk leiden tot meer handen aan het bed. Daarom is een bestuurlijk
convenant afgesloten met de zorgverzekeraars, de werkgevers in de zorg
en de beroepsverenigingen. Hierin wordt de ambitie vastgelegd dat op
peildatum 31 december 2013 twaalfduizend extra medewerkers zijn
aangenomen, of in opleiding zijn.
Patiëntveiligheid
Patiënten moeten erop kunnen vertrouwen dat ze goede en veilige zorg
krijgen. En zorg daarop kunnen beoordelen. Daarvoor is inzicht in kwaliteit
en veiligheid van zorgaanbieders noodzakelijk. Doelstelling is de kwaliteit
en veiligheid van de zorg te verbeteren door het invoeren van veiligheidsprogramma’s in alle ziekenhuizen, eerstelijns-organisaties en
ggz-instellingen. Het in 2007 opgezet veiligheidsmanagementsysteem
moet leiden tot een vermindering van vermijdbare schade en sterfte in de
zorg. Hier trekt het kabinet in 2012 bijna 3,5 miljoen euro voor uit. De
ambitie van de sector is de vermijdbare sterfte in 2012 met vijftig procent
te verminderen ten opzichte van 2004. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) ziet erop toe dat alle ziekenhuizen eind 2012 over een
geaccrediteerd veiligheidsmanagementsysteem beschikken. Zo nodig zal
op verzoek van de IGZ hiertoe in voorkomende gevallen een aanwijzing
worden gegeven.
Kwaliteitsinstituut voor de zorg
Zorg – zowel curatief als langdurig – wordt soms onnodig verleend, is van
wisselende kwaliteit en wordt niet altijd gegeven door de juiste zorgverlener. Mensen hebben er onvoldoende zicht op wie wel of niet goede zorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

18

Beleidsagenda

levert, omdat de kwaliteit van zorg nog weinig transparant is. De
praktijkvariatie is groot. Hierdoor maken we te veel kosten en krijgen
mensen niet altijd de juiste zorg. Daarom zijn er professionele
standaarden nodig, die vanuit het perspectief van de patiënt beschrijven
hoe een samenhangend zorgproces eruit hoort te zien. Van preventie tot
nazorg. Die standaarden geven inzicht in wanneer welke zorg geïndiceerd
is en het gepast gebruik daarvan, hoe een integraal zorgpad er uit ziet, de
geldende richtlijnen, kwaliteits- en veiligheidsnormen en verwachte
uitkomstindicatoren.
Voor diabetes, COPD, overgewicht en cardiovasculair risicomanagement
(hartfalen) is een begin gemaakt met zorgstandaarden. Ook voor andere
aandoeningen, zoals depressie, dementie en astma, ontwikkelen we in
2012 standaarden. In de langdurige zorg zijn de inzichten van verzorgers
en verplegers nog te weinig expliciet. Juist hun inzichten, die het dichtst
staan bij de beleving van de cliënt, zullen bijdragen aan kwaliteitscriteria
die echt de «belevingstemperatuur» van de zorg weergeven.
In 2012 integreren we een kwaliteitsinstituut in het College voor zorgverzekeringen (CVZ) dat de professionele standaarden zal coördineren. Een
aantal nu los van elkaar opererende organisaties op het gebied van
kwaliteit verdwijnt dan. Het instituut moet ingrijpen als standaarden niet
op tijd klaar zijn of niet bruikbaar zijn. De kwaliteit van zorg wordt
inzichtelijker voor burgers, professionals, Inspectie en zorgverzekeraars.
We verwachten dat daardoor de kwaliteit in zowel de geneeskundige als
de langdurige zorg toeneemt. Met ingang van 2013 moet het Kwaliteitsinstituut operationeel zijn. Vooruitlopend daarop zullen in 2012 enkele pilots
worden uitgevoerd om met de relevante veldpartijen professionele
standaarden te ontwikkelen.
Transparantie
Alleen wanneer duidelijk is welke kwaliteit zorgaanbieders leveren, is het
voor cliënten en verzekeraars mogelijk een goede keuze te maken.
Daarom wordt in de Wet cliëntenrechten zorg het recht op keuzeinformatie wettelijk verankerd. Keuzes van patiënten en zorgverzekeraars
zullen zorgaanbieders aanzetten om de kwaliteit van zorg verder te
verbeteren. Ook de service en bejegening door zorgaanbieders moeten
inzichtelijk zijn.
Doelstelling is dat er een beperkte set indicatoren is, die zo veel mogelijk
iets zegt over de resultaten van de geboden zorg. Het project «Zichtbare
Zorg» houdt eind 2012 op te bestaan. De functie om partijen te faciliteren
in de totstandkoming van publieke (keuze)informatie zal daarna worden
overgenomen door het Kwaliteitsinstituut bij het CVZ. In 2012 zullen de
resultaten van de bestaande trajecten gericht op het verbeteren van
transparantie worden geconsolideerd. Veldpartijen zijn zelf verantwoordelijk om in overleg met elkaar afspraken te maken over het openbaar
maken van kwaliteitsinformatie. Zo zullen aanbieders en inkopers meer
aandacht geven aan cliënttevredenheid en medewerkerstevredenheid als
indicator.
IGZ-toezicht
De IGZ houdt toezicht op de naleving van regels en normen om zo risico’s
te verminderen. De IGZ krijgt de komende jaren een grotere rol en
ontvangt daarom met ingang van 2012 jaarlijks tien miljoen euro extra.
De IGZ zal meer toezicht houden op de zorg voor kwetsbare groepen, met
de nadruk op de zorg voor ouderen. De IGZ voert daartoe meer inspecties
uit op de werkvloer, zowel onaangekondigd als aangekondigd, en maakt
gebruik van «mystery guests». De IGZ zal daarbij tevens papieren
verantwoording terugdringen, ingegeven vanuit het overheidsbrede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

19

Beleidsagenda

standpunt om administratieve lasten terug te dringen en een evenwichtiger verhouding te realiseren tussen papieren beoordeling en inspecties
ter plekke.
Ook versterkt de IGZ het toezicht op de ontwikkeling en verkoop van
geneesmiddelen om de veiligheid te vergroten. Verder houdt de IGZ
nauwlettend toezicht op nieuwe toetreders, zodat ook zij die verantwoorde
zorg leveren die we van alle zorgaanbieders verwachten.
De IGZ maakt een omslag, van een reactieve naar een proactieve
toezichthouder. De inspectie zal meer dan voorheen bovenop de zorguitvoering moeten zitten. Beroepsbeoefenaren en instellingen in de zorg die
niet goed functioneren worden nadrukkelijk gevolgd en daar waar nodig
streng aangepakt. Met de extra middelen wordt de IGZ in staat gesteld om
zaken sneller af te handelen.
Ouderen in veilige handen
Zoals in het Regeer- en Gedoogakkoord opgenomen, zet dit kabinet in op
extra maatregelen om ouderenmishandeling tegen te gaan en trekt
daarvoor de komende jaren tien miljoen euro uit. Met het actieplan
«Ouderen in veilige handen» willen wij geweld en mishandeling gepleegd
door professionals tegengaan, maar ook geweld dat is gepleegd in
huiselijke kring. Het plan richt zich op een verplichte verklaring omtrent
gedrag voor betaald zorgpersoneel, een richtlijn ouderenmishandeling,
een meldplicht voor ouderenmishandeling en voortzetting van het project
«stop ouderenmishandeling».
b. Gelijkwaardige relatie professional en cliënt
Wet cliëntenrechten zorg / Beginselenwet zorginstellingen
De rechten en plichten van cliënten worden geregeld in verschillende
wetten. Om de wetgeving te stroomlijnen en om de rechten van cliënten
in relatie tot de zorgaanbieder te versterken, heeft het vorig kabinet het
wetsvoorstel Wet cliëntenrechten zorg (Wcz) ingediend. Deze wet geldt
zowel voor de langdurige als voor de curatieve zorg. De wet bevordert de
overzichtelijkheid voor cliënten, cliëntenorganisaties, zorgaanbieders en
verzekeraars. Cliënten krijgen daarnaast recht op keuze-informatie, er
komt een laagdrempelige en niet-vrijblijvende behandeling van klachten
en geschillen waar burgers zonder hoge kosten hun recht kunnen halen
en de medezeggenschap van bewoners van instellingen wordt verbeterd.
Verder stelt de Wcz aanvullende eisen aan het bestuur en toezicht van
zorginstellingen. Goed bestuur (oftewel good governance) wordt
gestimuleerd door onder andere één lid van de raad van bestuur expliciet
aanspreekpunt te maken voor kwaliteit, door het toezichthoudend orgaan
meer controlemogelijkheden te geven bij ingrijpende besluiten en het
mogelijk te maken voor het bestuur om aanwijzingen te geven aan
zorgverleners.
Met de Beginselenwet zorginstellingen komt de dialoog tussen zorgverlener en cliënt in de langdurige zorg centraal te staan en krijgt deze een
wettelijke basis. Mensen die gebruik maken van de intramurale AWBZ
hebben recht op bespreking, actualisering en evaluatie van hun zorgplan.
In het zorgplan van bewoners van instellingen moeten over de wijze
waarop de cliënt zijn leven wenst in te richten goede en afdwingbare
afspraken worden gemaakt waar de cliënt de zorgaanbieder ook aan kan
houden. Ook het zelfbeschikkingsrecht voor mensen die langdurig
afhankelijk zijn van zorg moet goed gewaarborgd zijn.
Bovendien krijgen mensen met deze wet het recht direct de IGZ in te
schakelen als zij ernstige klachten hebben over hun persoonlijke
verzorging of persoonlijke bejegening. Verder staan in het wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

20

Beleidsagenda

maatregelen die mensen moeten beschermen tegen mishandeling door
medewerkers van instellingen. We willen het wetsvoorstel in het najaar
van 2011 naar de Tweede Kamer sturen.
c. Zorg belonen naar prestatie
Hervorming: De invoering van prestatiebekostiging in de medisch
specialistische zorg is één van de hervormingen uit het Regeerakkoord. Onderdeel hiervan is het uitbreiden van de vrije prijsvorming
en de invoering van DOT-zorgproducten. Verzekeraars gaan meer
risico lopen, doordat de macronacalculatie per 2012 wordt
afgeschaft. De risicoverevening achteraf wordt tussen 2012 en 2015
geleidelijk afgeschaft. Winstuitkering in de zorg wordt onder
voorwaarden mogelijk.
Prestatiebekostiging ziekenhuizen
Ziekenhuizen ontvangen nu nog een budget dat voor een groot deel
vaststaat en geen relatie heeft met geleverde prestaties. Zij krijgen
bijvoorbeeld een vast bedrag per opname, per ligdag of per bezoek aan
een polikliniek. Zij worden voor dit vaste deel niet extra beloond als zij de
kwaliteit van een behandeling verbeteren, maatwerk leveren of de zorg
doelmatiger organiseren. Dat gaan we veranderen: voor de medisch
specialistische zorg voeren we met ingang van 2012 prestatiebekostiging
in. Ook vergroten we per 2012 het vrije segment naar circa 70 procent.
De jaren 2012 en 2013 vormen voor het kabinet een transitieperiode
waarin we een verantwoorde en zorgvuldige overgang maken naar een
eindmodel van belonen naar prestatie, vrije prijsvorming, keuzevrijheid en
dynamiek. In de transitieperiode worden grote schommelingen in de
omzet als gevolg van de invoering van prestatiebekostiging en de
overstap naar DOT-zorgproducten gedempt. Zorgvuldigheid is daarbij
belangrijk: daarom corrigeren we de schommelingen in het eerste jaar
voor 95 procent en in het tweede jaar voor 70 procent. Dat betekent dat er
zelfs in het eerste jaar van de overgang ruimte blijft voor groei en krimp
op basis van prestatie. Zo kunnen de ziekenhuizen zich maximaal blijven
inzetten voor de patiënt.
Ziekenhuizen stappen over van ruim 40 000 dbc’s naar ongeveer 4 000
DOT-zorgproducten. Een DOT beschrijft beter en beknopter dan een dbc
welke prestaties een ziekenhuis levert.
De verzekeraars gaan meer risico dragen om ervoor te zorgen dat zij
scherper op prijs, kwaliteit en aantal behandelingen inkopen. De macronacalculatie wordt per 2012 afgeschaft. De ex-post risicoverevening wordt
stapsgewijs afgebouwd. Ook hier geldt een overgangsfase. In 2015 is het
eindmodel bereikt.
Hoofdlijnenakkoord ziekenhuizen, zelfstandige behandelcentra, zorgverzekeraars, overheid
Het kabinet heeft met de zorgaanbieders en verzekeraars een akkoord op
hoofdlijnen gesloten om samen de verantwoordelijkheid te nemen om de
doelmatigheid te vergroten, te stoppen met onnodige behandelingen en
de kwaliteit te verbeteren. De ambitie is om de structurele uitgavengroei
in de ziekenhuissector in de periode 2012 tot 2015 te beperken tot 2,5
procent (exclusief loon- en prijsbijstelling), zonder dat er wachtlijsten
ontstaan. Dat is een aanzienlijke opgave, waarbij de volledige
medewerking van alle betrokken partijen noodzakelijk is. Dit kan niet
zonder de organisatie van de zorg grondig te herzien: dichtbij wat kan,
specialiseren waar moet. Het is beter als artsen en andere zorgverleners

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

21

Beleidsagenda

routine krijgen in het doen van hoogcomplexe behandelingen, waardoor
de kans op een geslaagde operatie en daarmee de kwaliteit voor de
patiënt toeneemt. Dat kan alleen als zorgverleners meer specialiseren. Dat
is ook doelmatig, want niet ieder ziekenhuis hoeft dure apparatuur aan te
schaffen voor een enkele patiënt. Ook het aantal hersteloperaties neemt
zo sterk af. Het kabinet zal in 2012 zeer intensief in gesprek blijven met alle
partners om deze ambities waar te maken.
Prestatiebekostiging in de curatieve geestelijke gezondheidszorg
Voor de tweedelijns curatieve geestelijke gezondheidszorg is de inzet om
in 2013 over te gaan op prestatiebekostiging. Op die manier komt er een
einde aan het dubbele administratiesysteem en aan het ongelijke
speelveld van nieuwe aanbieders en aanbieders die al langer bestaan. Het
doorvoeren van de omslag op een verantwoorde manier is een grote
opgave en vergt een zorgvuldig traject dat alleen samen met de sector kan
worden doorlopen. Er moet gewerkt worden aan het voldoende vervullen
van de randvoorwaarden om prestatiebekostiging optimaal te laten
werken. Het kabinet zet in op een brede beleidsagenda die in het najaar
van 2011 met de sector wordt opgesteld voor de curatieve ggz en
vervolgens wordt uitgevoerd. Daarin zullen ook zorginhoudelijke
beleidsthema’s als versterking van de eerstelijns curatieve ggz, preventie,
zelfmanagement, e-health, ambulantisering en patiëntveiligheid een
plaats krijgen.
AWBZ: betalen voor resultaat
Mensen moeten de zorg krijgen die bij hen past. De afgelopen jaren
hebben zorgaanbieders een grote inzet gepleegd om een financiering in te
voeren die gericht is op de individuele cliënt, de zogenoemde zorgzwaartepakketten (ZZP’s). Op dit moment staat in een ZZP beschreven welke
soort en hoeveel zorg is geïndiceerd. Dit zegt echter niets over of deze
zorg ook zo wordt geleverd en wat het resultaat is. Bekostigen op resultaat
stimuleert aanbieders om maatwerk en kwaliteit aan de cliënt te leveren,
uitgaande van mogelijkheden in plaats van beperkingen. Daarmee is
resultaatfinanciering een logische volgende stap op de ZZP’s. Het model
voor resultaatfinanciering werken we de komende maanden uit. Als
onderdeel van de aanpassing van de AWBZ-financiering gaat het kabinet
vanaf 2012 integrale tarieven voor de langdurige zorg hanteren.
d. Juiste zorgverlener op de juiste plaats
Om te kunnen voldoen aan de toenemende vraag naar zorg moeten we
alle zorgverleners inzetten daar waar ze het beste tot hun recht komen.
Nieuwe beroepsbeoefenaren – verpleegkundig specialisten en physician
assistants – zijn speciaal opgeleid om eenvoudige en routinematige taken
van de huisarts of de specialist over te nemen. Dit leidt tot hogere
kwaliteit, zorg dichter bij huis, minder werkdruk en een beter carrièreperspectief. Het aantal chronisch zieken stijgt de komende jaren enorm en
daarom is er vooral in de chronische zorg behoefte aan extra, deskundig
personeel, dat deze patiënten behandelt en begeleidt. De nieuwe
beroepen spelen hierop in. Daarom komen er meer opleidingsplaatsen
voor nieuwe beroepen. De komende tijd wordt onderzocht hoe we deze
taakherschikking financieel het beste kunnen faciliteren.
In 2025 hebben we een kwart meer artsen nodig. We onderzoeken samen
met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op welke wijze
en in welk tempo er vanaf 2012 meer artsen kunnen worden opgeleid.
Over de uitwerking van de verhoging van opleidingsplaatsen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

22

Beleidsagenda

basisartsen, zorgmasters en medisch specialisten worden momenteel
gesprekken gevoerd met de HBO-raad en VSNU.
Bescherming van zorgverleners
De vermindering van agressie en geweld heeft hoge prioriteit bij het
kabinet. Agressie en geweld tegen zorgverleners is onacceptabel.
Inmiddels zijn de straffen op geweld tegen medewerkers met een publieke
taak drie keer zo hoog. Maar agressie komt nog te vaak voor. Op de
werkvloer moet er meer aandacht komen voor maatregelen tegen
agressie. Slachtoffers moeten juridisch goede hulp krijgen. Werkgevers
moeten bijstand verlenen bij het doen van de aangifte en aandacht
hebben voor nazorg. Daar waar het kabinet werkgevers en werknemers
kan ondersteunen, zullen we dit doen.
e. E-health
Het kabinet zet in op e-health gericht op kwaliteitsverbetering en
dienstverlening, arbeidsbesparing en doelmatigheid. Onder e-health
verstaan we het toepassen van ICT, internet en mobiele technologie op
het gebied van gezondheid en zorg. E-health draagt bij aan het versterken
van de eigen regie doordat patiënten met een chronische aandoening
thuis of op het werk op afstand worden gemonitord of begeleid. Dit
betekent voor mensen met bijvoorbeeld diabetes of hartfalen meer
vrijheid en dat de verpleegkundige efficiënter kan worden ingezet. Zo kan
e-health delen van de zorgketen vervangen, kosten besparen en
bovendien bijdragen aan oplossingen voor de arbeidsmarktproblematiek.
De implementatie van e-health toepassingen komt nog te langzaam op
gang, terwijl er al bewezen effectieve toepassingen zijn. Het is nodig om
in te zetten op drie aspecten: bekostiging, cultuur en organisatie en
standaardisatie en interoperabiliteit.
Het kabinet wil de implementatie van e-health een flinke impuls geven.
Met het actieprogramma «Zorg voor innoveren» geven we opdracht de
belangrijkste knelpunten in wet- en regelgeving op te lossen. Het veld zelf
heeft een nationale implementatie agenda e-health aangekondigd. Het
kabinet wil waar mogelijk deze agenda ondersteunen en wil tevens
inzetten op het verbeteren van de online dienstverlening door zorgaanbieders. In 2012 starten we tevens met een e-health monitor om de
voortgang op dit thema te volgen.
In de ggz is specifiek aandacht nodig voor de bekostiging van anonieme
e-health toepassingen. VWS financiert de ontwikkeling van Keurkring, een
instrument om de kwaliteit van e-mental health programma’s te beoordelen.
f. Een toekomstbestendige langdurige zorg
Hervorming: De herziening in de AWBZ is één van de hervormingen
uit het Regeerakkoord. Het persoonsgebonden budget wordt beperkt
en krijgt een wettelijke verankering. We bereiden het scheiden van
wonen en zorg voor. De ambitie is om de uitvoering van de AWBZ
per 2013 te laten uitvoeren door zorgverzekeraars. Onderzocht wordt
hoe de toegang tot de AWBZ per 2013 kan worden beperkt voor
mensen met een IQ tussen de 70 en 85.
De meest kwetsbare mensen in onze samenleving moeten op goede zorg
kunnen blijven rekenen. Door toegenomen zorggebruik, stijgende kosten,
een dreigend tekort aan zorgpersoneel en omvangrijke bureaucratie is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

23

Beleidsagenda

houdbaarheid van de ABWZ onder druk komen te staan. Iedere burger
betaalt nu maximaal 330 euro AWBZ-premie per maand: een bedrag dat
zonder maatregelen zou verdubbelen indien we ervoor kiezen de stijgende
uitgaven uit de premiegelden te betalen.
Onderstaande tabel laat zien dat Nederland in vergelijking met andere
Europese landen samen met Zweden de hoogste kosten kent voor
langdurige zorg. Bovendien groeien die uitgaven bij ongewijzigd beleid
(veel) sterker dan in andere EU-landen. Naast de eerder in deze beleidsagenda genoemde maatregelen om de kwaliteit te verbeteren, brengen we
de AWBZ terug naar de kern.
% van BBP besteed aan langdurige zorg nu, en bij ongewijzigd beleid in 2050
5,3

Zweden

3,6
1,3

Spanje

0,8
0,5

Slovenië

0,2
0,9

Polen

0,4
7,7

Nederland

3,5
3

Luxemburg

1,4
2,2

Duitsland

1,3
2,1
1,7

Frankrijk

4,2

Finland

2,2

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

% BNP besteed aan langdurige zorg − publieke uitgaven (2050)
% van BNP besteed aan langdurige zorg − publieke uitgaven (2008)

Wettelijke verankering persoonsgebonden budget (pgb)
Het pgb is een waardevol instrument voor personen met een levenslange
zorgvraag. Het recht op een pgb wordt per 1 januari 2014 wettelijk
vastgelegd. Het pgb en zorg in natura worden dan gelijkwaardige
alternatieven en we voegen beide budgetten samen. Het wetsvoorstel
gaat medio 2012 naar de Tweede Kamer.
De sterke groei van de pgb-uitgaven van de afgelopen jaren is echter niet
vol te houden. Als we geen maatregelen treffen, gaat het pgb aan zijn
eigen succes ten onder en worden we met een tekort van bijna 900
miljoen euro in 2015 geconfronteerd. Daarom komen vanaf 2012 alleen
mensen die recht hebben op een verblijf in een zorginstelling, nog in
aanmerking voor een pgb. De huidige budgethouders behouden hun pgb
tot uiterlijk 1 januari 2014. Het recht op AWBZ-zorg blijft behouden. De
verwachting is thans dat reguliere aanbieders van zorg in natura in
belangrijke mate in de behoefte van de betreffende pgb-houders kunnen
voorzien. De maatregelen van het kabinet zijn een belangrijke impuls om
dit aanbod meer te richten op de specifieke wensen en behoeften van de
cliënt. Daar waar een en ander (nog) niet het geval kan zijn, is het streven
om binnen de contracteerruimte mogelijkheden te bieden tot maatwerk. In
dit kader is het van belang dat zorgkantoren vanaf 2012 ook rechtstreeks
zelfstandigen zonder personeel mogen contracteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

24

Beleidsagenda

Het scheiden van wonen en zorg
Het kabinet gaat wonen en zorg van elkaar scheiden. De AWBZ gaat dan
alleen nog over zorg. Bewoners van instellingen krijgen hierdoor meer
keuzevrijheid en zorginstellingen zullen zich beter richten op de
woonwensen van cliënten. Om het scheiden van wonen en zorg in te
kunnen voeren, is het nodig om stapsgewijs (vanaf 2012) standaardnormen vast te stellen voor kosten van huisvesting.
Cliënten betalen uiteindelijk zelf de kosten voor wonen. Ter compensatie
van deze kosten verlaagt het kabinet de eigen bijdragen. Ook komen
cliënten in aanmerking voor huurtoeslag als hun inkomenspositie hier
aanleiding toe geeft. Het streven is om per 1 januari 2014 te starten met
het scheiden van wonen en zorg voor mensen met een lichte zorgvraag.
Uitvoering AWBZ door zorgverzekeraars
Wij zijn voornemens vanaf 1 januari 2013 zorgverzekeraars de AWBZ voor
hun eigen verzekerden te laten uitvoeren. De cliënt krijgt daarmee de
beschikking over één loket waar hij met elke zorgvraag terecht kan, of dat
nu zorg is vanuit de Zorgverzekeringswet of zorg vanuit de AWBZ.
Door de AWBZ door zorgverzekeraars voor eigen verzekerden te laten
uitvoeren, ontstaat er een directe klantrelatie tussen cliënt en zorgverzekeraar. De cliënt krijgt de vrijheid om te kiezen via welke zorgverzekeraar
hij zijn AWBZ-zorg wil laten regelen; hij is niet meer gebonden aan het
zorgkantoor in zijn regio. De zorgverzekeraar zal zich ook daarom meer
moeten richten op de wensen van de individuele cliënt en diens
zorgvraag, dit hoort in onze visie ook bij «good governance». De
zorgverzekeraars zijn beter in staat om de cliënt in de hele keten te volgen.
In 2012 bereiden we deze overgang voor.
Verlaging IQ-grens
Het kabinet onderzoekt hoe vanaf 1 januari 2013 de toegang tot de AWBZ
kan worden beperkt voor mensen met een IQ tussen de 70 en 85, zoals
afgesproken in het Regeerakkoord. Het kabinet wil dat de zorg en
ondersteuning voor deze mensen dichterbij en meer vanuit het eigen
sociale netwerk wordt georganiseerd.
g. Goede zorg waarderen en blijven verbeteren
Organisaties in de zorg hebben te maken met een veranderende samenleving, zoals de krapper wordende arbeidsmarkt, financiële en economische druk, en het daarmee samenhangende overheidsbeleid. Zij
moeten veel inspanningen plegen om zich voortdurend te verbeteren. Wij
spreken er onze waardering voor uit dat zij dit doen. Goede zorg verdient
het om onder de aandacht te worden gebracht. Wij willen zorgaanbieders
ondersteunen in het verbeteren van de kwaliteit van zorg en zorgvernieuwing. Om dit te realiseren wordt voortgebouwd op diverse lopende
programma’s ter stimulering van kwaliteitsverbetering, verhoging van
arbeidsproductiviteit en effectiviteit.
In voor Zorg!
Het programma «In voor Zorg!» laat kennis en praktijk goed op elkaar
aansluiten, zodat kwaliteit en doelmatigheid van zorg beter worden. «In
voor Zorg!» verzamelt innovaties en richtinggevende goede voorbeelden
in de langdurige zorg en stelt informatie daarover beschikbaar aan het
veld. Op dit moment zijn al vele zorgaanbieders aan de slag met het
programma «In voor Zorg!». Andere programma’s zijn Zorg voor Beter,
Transitieprogramma in de Langdurige Zorg, het Nationaal Programma
Ouderenzorg en Welzijn nieuwe stijl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

25

Beleidsagenda

h. Een toekomstbestendige jeugdzorg
We willen dat de jeugd gezond en veilig opgroeit, zich ontwikkelt en
meedoet. We gaan consequent uit van kansen en mogelijkheden. We
stimuleren dat jongeren hun talenten goed gebruiken. De ondersteuning
en zorg voor jeugd en gezin kan beter dan nu aansluiten bij de eigen
kracht van jongeren, hun ouders en hun sociale omgeving. Het kabinet wil
de zorg voor jeugd laagdrempeliger, integraler en efficiënter maken. Alle
zorg voor de jeugd die nu nog valt onder het Rijk, de provincies, de AWBZ
en de Zvw komt onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten. Door
decentralisatie naar gemeenten komen de budgetten in één hand en
ontstaan in de uitvoering meer mogelijkheden voor preventie, integrale
ondersteuning en afstemming met school en werk. Het wetsvoorstel dat
dit regelt wordt eind 2012 aangeboden aan de Tweede Kamer. Gemeenten
zullen in het komende jaar nadrukkelijk aandacht besteden aan het
versterken van het lokaal preventief jeugdbeleid.
Kinderen en jongeren met relatief lichte opvoed- of psychiatrische
problemen komen nog te vaak terecht in dure vormen van gespecialiseerde zorg voor jeugd, terwijl eerdere lichte zorg en begeleiding had
volstaan. Het beroep op gespecialiseerde zorg en de kosten hiervan
stijgen navenant. Aan de andere kant wordt door de complexiteit van het
huidige jeugdstelsel een deel van de jeugd met zware en complexe
problematiek onvoldoende geholpen. Deze analyse, gebaseerd op de
evaluatie van de Wet op de Jeugdzorg en het rapport van de parlementaire werkgroep «Jeugdzorg dichterbij» uit 2010 heeft geleid tot de
afspraak in het Regeerakkoord om het jeugdstelsel ingrijpend te wijzigen.
Tijdens deze kabinetsperiode wordt een aantal omvangrijke hervormingen
doorgevoerd: passend onderwijs, decentralisatie jeugdzorg, de AWBZ en
de Wet werken naar vermogen. Deze hervormingsmaatregelen hangen
sterk met elkaar samen en kunnen elkaar in hun effect versterken. Door
met name de regie en financiering in één hand te leggen kan efficiënter
worden samengewerkt door betrokken uitvoeringsinstanties, ook als het
gaat om kwetsbare groepen. Gezien de samenhang tussen de verschillende maatregelen hebben de bewindspersonen van VWS, OCW, BZK,
SZW en VenJ afgesproken de hervormingsmaatregelen in samenhang uit
te werken en te volgen. Met de VNG en gemeenten wordt momenteel
bekeken welke groepen het mogelijk betreft.
4. Ruimte voor de mensen in de zorg
Zorgverleners, zorgbestuurders en goede, particuliere initiatieven hebben
meer ruimte nodig. Er zijn onvoldoende mogelijkheden om te innoveren
en te investeren in betere zorg. De hoge administratieve lasten zijn een
van de belemmeringen die zij ervaren. Ook ontbreekt het aan voldoende
dynamiek in de zorg: Door meer mogelijkheden te bieden voor het
aantrekken van privaat kapitaal bij investeringen, kunnen we de zorg
vitaler maken.
a. Meer vrijheid en verantwoordelijkheid voor zorgaanbieders
Zorgaanbieders krijgen veel meer ruimte en kansen om patiënten betere
zorg te geven. Om betere kwaliteit te leveren, zijn investeringen nodig.
Momenteel zijn ziekenhuizen hiervoor afhankelijk van banken. Dit is een te
eenzijdige afhankelijkheid. Waarom kunnen pensioenfondsen bijvoorbeeld
wel investeren in het buitenland en niet in de Nederlandse zorg? Dat is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

26

Beleidsagenda

een gemiste kans. Daarom gaan we de mogelijkheden om privaat kapitaal
aan te trekken in de curatieve zorg vergemakkelijken conform het
Regeerakkoord. Eind 2011 komt het kabinet met een wetsvoorstel om
onder randvoorwaarden vanaf 2013 winstuitkering in de ziekenhuiszorg
toe te staan. Met risicodragend kapitaal kunnen we de doelmatigheid,
kwaliteit en dienstverlening in de ziekenhuiszorg verbeteren. Er worden
strikte eisen gesteld aan winstuitkering. Er wordt geen winst uitgekeerd
gedurende de eerste drie jaar na het moment van investeren en pas na
een positieve beoordeling van minimumkwaliteitseisen en van de
financiële reserves. Met deze eisen dragen we bij aan het waarborgen van
de publieke belangen.
Innovatie
De stijgende vraag naar zorg, een dreigend arbeidsmarkttekort en
continue kostenstijgingen vragen om slimme oplossingen. Maar vaak
liggen er nog drempels voor zorginnovatie. Door die weg te nemen,
kunnen zorgondernemers het innovatieproces gemakkelijker doorlopen. In
2012 komt er een centraal informatiepunt zorginnovatie. Hier kunnen
burgers en professionals terecht voor informatie over het zorginnovatieproces, wet- en regelgeving en goede voorbeelden.
Zorginnovatie gaat vaak traag. Nieuwe behandelmethoden vinden vaak
moeizaam hun weg naar het verzekerde pakket. Daar gaan we in 2012 wat
aan doen. Het verzekerde pakket wordt stringenter beheerd, waarbij
toelating van innovaties tot het verzekerde pakket eenduidiger, samenhangend en consequenter wordt beoordeeld; verouderde behandelingsmethoden worden uit het pakket verwijderd.
Continuïteit cruciale zorg na faillissement
Zorgaanbieders zijn vrij om zelf keuzes te maken. Zij krijgen daarvoor ook
steeds meer ruimte. Bij deze vrijheid hoort ook de verantwoordelijkheid
voor de financiële gevolgen van de keuzes. Dat was altijd al zo: Nederland
kent van oudsher particuliere zorgaanbieders. En die kunnen verkeerde
beslissingen nemen, die hen in financieel zwaar weer brengen. Niet
duidelijk is wat daarin de rol van de overheid moet zijn. Dat geeft
verwarring en valse verwachtingen. Daarom heeft het kabinet gesteld dat
wanneer zorgaanbieders in financiële problemen komen of failliet gaan de
overheid hen niet komt redden. Alleen de continuïteit van cruciale zorg
blijft gewaarborgd. Concreet gaat het daarbij om ambulancezorg,
basisspoedeisende hulp, acute verloskunde, crisisdienst binnen de ggz en
voor de langdurige zorg over zorgfuncties die in een specifieke situatie
cruciaal zijn. De Nza ontwikkelt een kader om te toetsen of zorgverzekeraars of zorgkantoren hebben aangetoond dat er, ondanks hun inspanning
in het kader van hun zorgplicht, na faillissement geen vervangend aanbod
voor cruciale zorg gevonden kan worden. Dat geeft de mensen die
afhankelijk zijn van cruciale zorg de garantie dat zij die zorg hoe dan ook
krijgen. Hiermee is de rolverdeling helder en weet iedereen waar hij aan
toe is. Ook de premiebetaler, die weet dat hij niet hoeft op te draaien voor
slecht management van zorgaanbieders.
b. Vereenvoudigen en verminderen verantwoordingslasten
We willen minder bureaucratie in de gezondheidszorg. Minder verantwoordingslasten dragen bij aan een efficiëntere bedrijfsvoering. Het
opruimen van overbodige bureaucratie maakt bovendien het werken in de
zorg aantrekkelijker. Als vertrouwen het uitgangspunt is in het beleid, is
minder verantwoordingsinformatie nodig. De zorgaanbieder kan dan
meer tijd besteden aan het verlenen van zorg en hulp aan de cliënt in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

27

Beleidsagenda

plaats van aan het invullen van formulieren. Vertrouwen is echter geen
blind vertrouwen. Waar het vertrouwen willens en wetens wordt
geschaad, grijpen toezichthouders hard in, oftewel high trust, high
penalty.
In de langdurige zorg gaat een experiment van start met regelarme
instellingen. Zorgaanbieders zijn opgeroepen om regels waarvan zij last
hebben bij het kwalitatief beter of meer doelmatig maken van de zorg te
melden, zodat we waar mogelijk deze regels kunnen wegnemen. Wij
willen met enkele instellingen in de langdurige zorg afspraken maken om
voor een periode van twee jaar hinderende regels buiten werking te
stellen. Tevens kijken we kritisch naar de AWBZ-brede zorgregistratie en
bekijken we met zowel Zorgverzekeraars Nederland als VNG of we
voorwaarden en regels die zorgkantoren en gemeenten aan zorgaanbieders stellen, kunnen standaardiseren. Ook voor de curatieve zorg zal
het kabinet de mogelijkheden van regelarme instellingen nader onderzoeken.
In de curatieve zorg gaat het nieuwe declaratiesysteem voor ziekenhuizen,
DOT, in per 2012. Met het nieuwe declaratiesysteem vervangen we met
ingang van 2012 de ruim 40 000 diagnosebehandelingcombinaties (dbc)
door ongeveer 4 000 nieuwe dbc-zorgproducten. Deze dbc-zorgproducten
zijn een verbetering van de bestaande dbc’s. Doordat de
dbc-zorgproducten specialisme overstijgend zijn gedefinieerd, wordt de
zorg herkenbaarder en transparanter en het systeem eenvoudiger. Met de
maatregelen geeft VWS invulling aan de kabinetsdoelstelling om in 2012
de regeldruk met tien procent te verminderen.
Vereenvoudiging indicatiestelling
De huidige wijze van indicatiestelling voor AWBZ-zorg gaat gepaard met
te veel administratieve lasten. Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
heeft de afgelopen jaren gewerkt aan een vereenvoudiging van de
indicatiestelling, maar verdere stappen zijn nodig. Sinds april 2011 blijft
de indicatie voor mensen met een stabiele en langdurige zorgvraag niet
vijf, maar vijftien jaar geldig. Ook hebben sinds deze datum zintuiglijk
gehandicapten geen indicatie meer nodig voor behandeling. Vanaf
1 oktober 2011 kunnen zorgaanbieders voor mensen boven de tachtig jaar
die voor verblijf in aanmerking komen, volstaan met een melding bij het
CIZ.
Regeldruk in de jeugdzorg
Op basis van een onderzoek naar de ervaren regeldruk bij cliënten en
professionals in de jeugdzorg, pakken we dat probleem samen met de
sector in 2012 aan. We vereenvoudigen de manier waarop de jeugdzorg
verantwoording aan de overheid aflegt. Met minder regels hebben
professionals meer plezier in hun werk, is er meer tijd voor contacten met
cliënten en is er minder onnodig papierwerk.
5. Eigen verantwoordelijkheid en eigen kracht
Dit kabinet wil niet de indruk wekken dat het mogelijk is om verantwoordelijkheden van burgers over te nemen. Dit geeft mensen valse verwachtingen wat uit kan lopen op een deceptie. De overheid kan eenvoudigweg
veel verantwoordelijkheden niet waarmaken. Daarom moet de overheid
niet langer keuzes willen maken voor burgers, maar hen juist optimaal in
staat stellen zelf die keuzes te maken. En daarmee voorkomen dat
alledaagse vragen zorgvragen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

28

Beleidsagenda

a. Zelf beslissen over leefstijl
Mensen bepalen zelf hoeveel en wat ze eten, hoeveel ze bewegen en hoe
ze omgaan met hun gezondheid. De overheid heeft een belangrijke rol in
het verschaffen van betrouwbare en doelgerichte informatie en het
makkelijk maken van gezonde keuzes.
We stimuleren goede initiatieven om de gezonde keuzes aantrekkelijk en
toegankelijk te maken, zoals een gezond aanbod en verbetering van
productsamenstelling en goede informatie voor consumenten via het
voedselkeuzelogo van de levensmiddelenindustrie, cateraars en supermarkten. Bij de inrichting van de openbare ruimte zijn goede voorbeelden
die uitnodigen tot bewegen (denk aan het realiseren van goede fietsvoorzieningen en de OV-fiets om het voor- en natransport voor de reiziger in
het openbaar vervoer te verbeteren en een autovrije zone rond school
waardoor ouders en kinderen genoodzaakt zijn te voet of met de fiets naar
school te komen). Bij het convenant Gezond Gewicht en het convenant
tegen gehoorbeschadiging slaat de gehele sector de handen ineen ten
behoeve van een gezonder leven.
Het is belangrijk dat jongeren op school leren wat wel en wat niet gezond
is en dat zij weerbaar worden tegen de dagelijkse verleidingen. Door
middel van betrouwbare informatie over leefstijl, de schoolverpleegkundigen en het bevorderen van gezond gedrag op school en in de buurt (en
zo de mogelijkheid te bieden om voor gezond te kiezen), wil de overheid
een stevige basis voor het verdere leven leggen. Grenzen stellen is
gerechtvaardigd, maar onvoldoende. Grenzen handhaven krijgt van dit
kabinet meer aandacht, waarbij jongeren zullen merken dat een verbod
niet vrijblijvend is. Voor jongeren onder de zestien jaar is het naar
verwachting vanaf het voorjaar van 2012 strafbaar alcohol in het bezit te
hebben op de openbare weg en in horecagelegenheden.
Ten aanzien van leefstijl wordt de focus verlegd van «praten over»
(massamediale programma’s, subsidiëren van organisaties en projecten)
naar «doen», zoals daadwerkelijk bewegen in de buurt op een schoolplein
of sportveld onder begeleiding van een coach. De komende jaren zullen
we dan ook meer nadruk leggen op sport en bewegen in de buurt als
onderdeel van een gezonde leefstijl.
b. Eigen kracht benutten
We moeten de eigen kracht van de samenleving benutten. De eigen kracht
van mensen zien we in de bijna vijf miljoen Nederlanders die zich
regelmatig vrijwillig inzetten voor de samenleving. VWS sluit een
overeenkomst met het Nederlands vrijwilligerswerk als afsluiting van het
Europees Jaar van het Vrijwilligerswerk. In 2012 bepalen we samen met
de sector de prioriteiten voor het eerste jaar.
Van de vijf miljoen vrijwilligers zijn er bijna 500 000 mensen actief in de
zorg. Het samenspel tussen de betaalde krachten en de vrijwilligers kan
nog verder worden verbeterd. De beleidsbrief over vrijwilligerswerk die
nog in 2011 verschijnt, zal onder meer ingaan op onze inzet voor
vrijwilligers in de zorg.
Patiënten- en gehandicaptenorganisaties
Veel mensen zetten zich langs de weg van cliëntenorganisaties (de
zogenoemde pg-organisaties) vrijwillig in voor mensen met een
aandoening of beperking. Deze organisaties zorgen er met hun unieke
ervaringskennis voor dat mensen met een aandoening of beperking
zoveel mogelijk hun eigen kracht kunnen benutten door zelf regie over
hun eigen leven te voeren. Dit draagt bij aan betere kwaliteit van zorg en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

29

Beleidsagenda

maatschappelijke participatie. Wij waarderen die inzet, maar zien ook
ruimte voor verbetering en beperken daarom de subsidiestroom aan deze
organisaties. Met de nieuwe financieringssystematiek wil het kabinet
vanaf 1 januari 2012 aan de ene kant zorgen voor een bijdrage aan een
structurele financiële basis voor deze organisaties, maar aan de andere
kant organisaties maximaal uitdagen en belonen voor samenwerking.
Mantelzorgers
Naar verwachting zal in de toekomst een groter beroep worden gedaan op
mantelzorgers. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau zijn 450 000 van
de 2,6 miljoen mantelzorgers overbelast. Dit aantal is te hoog. Wij willen
gemeenten en instellingen voor mantelzorgondersteuning instrumenten
aanreiken om iets aan die overbelasting te doen.
We onderzoeken wat gemeenten aan mantelzorgondersteuning doen. Dit
onderzoek moet inzicht bieden in het bestaan van eventuele leemten in de
infrastructuur voor mantelzorgondersteuning. Er zullen gesprekken plaats
gaan vinden met partijen om te kijken welke ontwikkelingen relevant zijn
voor mantelzorg en hoe daarmee kan worden omgegaan. Deze activiteiten
moeten leiden tot een plan van aanpak om de ondersteuning van
mantelzorgers te versterken. Hierop zal worden ingegaan in de beleidsbrief over mantelzorg die eind 2011 gereed is.
Maatschappelijke opvang
We willen ervoor zorgen dat zo veel mogelijk dak- en thuislozen
re-integreren in de samenleving. Hiermee voorkomen we ook onnodige
zorgkosten en kosten op het gebied van overlast en criminaliteit. Het
kabinet wil dat er minder daklozen komen; waarbij de focus ligt op de
vermindering van het aantal zwerfjongeren. Daarbij worden mensen
aangesproken op hun eigen kracht. Het voorkómen van dakloosheid heeft
prioriteit; samenwerking met bijvoorbeeld welzijnsorganisaties en
schuldhulpverlening is essentieel. Gemeenten worden in 2012 ondersteund via een uitkering uit het Gemeentefonds en verspreiding van
goede voorbeelden en expertise.
Eigen kracht van jongeren
Het kabinet wil jongeren weerbaar maken en stimuleren dat zij hun
talenten goed gebruiken. Ook moeten we gebruik maken van de kracht
van de sociale omgeving: ouders moeten kunnen aankloppen bij familie,
vrienden en buren voor alledaagse vragen over hun kinderen. En als ze er
zo niet uitkomen, moeten ze bij de Centra voor Jeugd en Gezin gemakkelijk antwoord kunnen krijgen op hun vragen.
De zogenoemde Eigen Kracht conferenties kunnen daaraan bijdragen.
Het kabinet stimuleert de discussie over alledaags opvoeden in de
Opvoedweek, het ZonMw-programma «Vrijwillige inzet voor en door
jeugd en gezin» en de vernieuwing van het jeugdwelzijnswerk.
c. Fusies
Het is van belang dat mensen in instellingen elkaar kennen wanneer zij
daar wonen of werken. Ook moeten rollen en verantwoordelijkheden
tussen verzekeraars, zorgaanbieders en cliënt duidelijk zijn. Op beide
fronten komt dit kabinet in actie.
Zorgspecifieke fusietoets
In de afgelopen jaren hebben sommige fusies in de zorg geleid tot
instellingen die groter zijn dan bedrijfsmatig optimaal is. De efficiency, de
cliëntgerichtheid en de kwaliteit van zorg zijn daardoor in een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

30

Beleidsagenda

gevallen onder druk komen te staan. Dit kabinet houdt scherper toezicht
op voorgenomen fusies in de zorg en neemt maatregelen om de kwaliteit
en bereikbaarheid te waarborgen.
Dit gebeurt door de eigen verantwoordelijkheid van bestuurders en direct
belanghebbenden bij een fusie te stimuleren. We willen de interne
besluitvorming verbeteren door een verplichte fusie-effectrapportage,
voorafgaand aan de (eventuele) toets van de NMa op grond van de
mededingingswet. Ook letten we door een verplichte fusietoets meer dan
voorheen op het fusieproces en op de directe risico’s van de fusie voor de
kwaliteit en de bereikbaarheid van de zorg. Het kabinet komt eind 2011
met een wetsvoorstel om deze maatregelen te verankeren.
Verticale integratie
De patiënt en verzekerde is het beste gebaat bij een systeem waarbij de
rollen tussen zorgverzekeraar en zorgaanbieder gescheiden blijven. We
willen dan ook niet dat verzekeraars zorgaanbieders overnemen. Een
verzekeraar koopt zorg in die kwalitatief goed en doelmatig moet zijn.
Wanneer deze verzekeraar óók zorgaanbieder is, zou hij inkoopbesluiten
kunnen nemen die niet in het belang van de patiënt en verzekerde zijn. Er
zijn wel uitzonderingen: verzekeraars hebben een zorgplicht. Om daaraan
te voldoen kan het nodig zijn tijdelijk zelf zorg te leveren. Ook kan zorg een
kwaliteitsimpuls krijgen door tijdelijk aanbod van de zorg door de
zorgverzekeraar als zorgaanbieders dat nalaten. Na afronding van overleg
met de Europese Commissie, dat nodig is om de wetgeving goed op de
Europese regels te laten aansluiten, komt het kabinet zo spoedig mogelijk
met een wetsvoorstel om verticale integratie te voorkomen.
d. Geweld in afhankelijkheidsrelaties wordt niet geaccepteerd
Geweld in afhankelijkheidsrelaties kan volwassenen en kinderen grote
schade toebrengen. Het schaadt ook het vertrouwen in de zorg als bij
misbruik professionals betrokken zijn. Daarom pakken we partnergeweld,
kindermishandeling, ouderenmishandeling, eergerelateerd geweld en
vrouwelijke genitale verminking daadkrachtig aan. Uitgangspunt van de
aanpak is dichtbij de mensen zelf en zoveel mogelijk op lokaal niveau.
Door misstanden eerder te signaleren en mishandeling te melden, kan het
geweld worden gestopt en krijgen slachtoffers sneller bescherming en
hulp.
De verschillende advies- en meldpunten van geweld in afhankelijkheidsrelaties gaan nauwer samenwerken. We streven ernaar dat de Wet
verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling op 1 januari
2012 van kracht wordt. Het stelsel van de opvang wordt verbeterd.
Ouderenmishandeling wordt krachtig aangepakt. De activiteiten om
kindermishandeling tegen te gaan, staan in het nieuwe Actieplan Aanpak
Kindermishandeling dat najaar 2011 gereed is.
6. Financieel beeld op hoofdlijnen

1

De uitgavengroei van 15 miljard euro is
gebaseerd op de aan het begin van deze
kabinetsperiode (in de zogenoemde «Startbrief») vastgestelde uitgaven.

Het kabinet zet in 2012 flinke stappen om de zorguitgaven te beheersen.
Zo zijn met de ziekenhuissector en de medisch specialisten afspraken
gemaakt over een beheerste uitgavenontwikkeling. De zorguitgaven
mogen deze kabinetsperiode stijgen met vijftien miljard euro1. Het kabinet
treft maatregelen om ervoor te zorgen dat aan het einde van deze
kabinetsperiode niet méér dan dit bedrag wordt uitgegeven. Gegeven de
verwachte ontwikkeling van de collectieve zorguitgaven is het ook op
langere termijn noodzakelijk de groei om te buigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

31

Beleidsagenda

Ontwikkeling collectieve zorguitgaven
We geven steeds meer uit aan zorg. In 1970 waren de collectieve
zorguitgaven bijna drie procent van het Bruto Binnenlands Product (BBP),
in 2000 bedroeg dit zes procent. In 2012 komen we naar verwachting uit
op circa tien procent1. Ook wordt een steeds groter deel van de totale
collectieve uitgaven besteed aan de zorg. In 1970 was dit minder dan
zeven procent, in 2012 is dit bijna 21 procent.
Ontwikkeling collectieve zorguitgaven vanaf 1970

21
19
17
15
13
11
9
7
5
3

70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 96 98 00 02 04 06 08 10 12
19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 20 20 20 20 20 20 20
Zorguitgaven als % totale collectieve uitgaven
Zorguitgaven als % BBP

Bij voortzetting van de huidige stijging van de zorguitgaven is deze bijna
drie keer zo hoog als de geraamde toekomstige groei van de totale
economie. Een dergelijke groei soupeert nagenoeg alle collectieve
groeiruimte op en is zowel op de middellange als de lange termijn
onhoudbaar. Om die reden hebben de bewindspersonen van VWS en de
minister van Financiën op 1 december 2010 de Taskforce beheersing
zorguitgaven in het leven geroepen. Deze ambtelijke Taskforce zal voor de
zomer van 2012 nadere voorstellen ontwikkelen, die de beheersing op
middellange termijn kunnen vergroten en komt tevens met aanbevelingen
die de houdbaarheid op langere termijn bevorderen c.q. die leiden tot een
lager groeipad van de collectieve zorguitgaven. De SER is gevraagd om
begin 2013 een advies uit te brengen hoe kan worden gewaarborgd dat de
zorg betaalbaar blijft voor toekomstige generaties en er geen onoplosbare
knelpunten ontstaan.
De collectieve zorguitgaven stijgen jaarlijks als gevolg van de vergrijzing,
de toename van het aantal chronisch zieken en technologische ontwikkelingen. Voor deze kabinetsperiode is afgesproken dat de zorguitgaven met
circa vijftien miljard euro mogen groeien. Met deze extra middelen kan de
toegankelijkheid van de zorg worden gewaarborgd en kan de kwaliteit op
een hoog niveau blijven. Om aan het einde van deze kabinetsperiode niet
méér dan de vastgestelde vijftien miljard euro extra uit te geven, worden
verschillende maatregelen getroffen.

1

Centraal Economisch Plan 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

32

Beleidsagenda

Voornaamste tegenvallers en maatregelen 2012
Bovenop de bij het Regeerakkoord beschikbaar gestelde groei heeft een
extra uitgavenstijging van circa 1,1 miljard euro plaatsgevonden. De
voornaamste tegenvallers doen zich voor bij instellingen voor medisch
specialistische zorg, de huisartsen, de curatieve ggz, de pgb’s en zorg in
natura.
Het kabinet treft vanaf 2012 maatregelen om deze structurele tegenvallers
op te vangen. Uitgangspunt daarbij is dat overschrijdingen zoveel
mogelijk worden teruggehaald in de sectoren waar zij zich voordoen. Met
medisch specialisten en ziekenhuizen en zelfstandige behandelcentra zijn
in het voorjaar van 2011 afspraken gemaakt om te komen tot een
meerjarige beheerste uitgavenontwikkeling. Dit heeft ertoe geleid dat (een
groot deel van) de geconstateerde overschrijdingen kan worden geredresseerd. In andere sectoren grijpt het kabinet in door tariefskortingen in te
voeren, het uit het basispakket halen van behandelingen of het invoeren
of verhogen van eigen betalingen. Zo wordt bij de huisartsen een
tariefskorting doorgevoerd, worden dieetadvisering en stoppen met roken
uit het pakket gehaald en wordt de Wtcg inkomensafhankelijk gemaakt.
Alle maatregelen die dit kabinet treft zijn erop gericht de collectieve
zorguitgaven te beheersen en de zorg zo doelmatig en effectief mogelijk in
te richten, zodat de groei van de zorguitgaven zich voltrekt conform het
afgesproken bedrag van vijftien miljard euro. Met de in deze beleidsagenda beschreven hervormingsagenda werkt het kabinet ook aan de
structurele verbetering van de houdbaarheid van de zorg en de verbetering van de kwaliteit van zorg.
Mutaties in de bruto-BKZ-uitgaven en ontvangsten sinds de ontwerpbegroting 2011 (bedragen x € 1 000 000)

Bruto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

61 107,5

62 615,1

65 926,0

69 951,3

74 470,7

79 573,5

235,1

605,1

730,0

392,6

– 1 632,4

61 107,5

62 850,2

66 531,1

70 681,3

74 863,3

77 941,1

688,6
628,9

1 297,5
1 073,0

128,0
1 013,1
– 132,0
235,2

– 233,1
1 246,1
– 132,0
235,2

– 536,1
1 376,1
– 132,0
235,2

– 297,6
1 675,1
– 132,0
235,2

– 265,0

– 265,0

– 265,0

– 265,0

42,4
– 10,0
– 69,0
– 42,0
– 75,0
– 20,0
– 6,0
– 50,0
– 4,0

42,4
– 20,0
– 30,0
– 42,0
– 75,0
– 20,0
– 6,0
16,6
– 50,0
– 4,0

42,4
– 30,0
– 19,0
– 42,0
– 58,0
– 20,0
– 6,0
40,0
– 50,0
– 4,0

42,4
– 40,0
– 9,0
– 42,0
– 58,0
– 20,0
– 6,0
61,4
– 50,0
– 4,0

– 42,0
20,0
– 393,0
– 7,0
34,0

– 10,0
– 57,0
20,0
– 393,0
– 7,0
52,0

– 10,0
– 57,0
20,0
– 393,0
– 7,0
30,5

– 10,0
– 57,0
20,0
– 393,0
– 7,0
16,0

80,0

80,0

80,0

1. Mutaties Startnota
Bruto-BKZ-uitgaven Startnota
Mee-/tegenvallers, maatregelen en intensiveringen
2. Actualisering zorguitgaven
3. Tariefmaatregel huisartsen
4. Verlaging eerdere korting ziekenhuizen
5. Hoofdlijnenakkoord instellingen voor medisch
specialistische zorg
6. Verlaging eerdere tariefskorting medisch
specialisten
7. Korting academische component
8. Afzien van pakketopname beweegkuur
9. Pakketuitname dieetadvisering
10. Pakketuitname maagzuurremmers
11. Pakketuitname stoppen met roken
12. Tariefkorting logopedie
13. Invoering darmkankerscreening
14. Maatregel fysiotherapie
15. Tariefmaatregel verloskunde
16. Kosten oneigenlijk gebruik SEH verhalen op
patiënt
17. Maatregel farmaceutische hulp
18. Hulpmiddelen
19. Maatregelen ggz
20. Rechtmatigheid Zvw
21. Ramingsbijstelling kapitaallasten
22. Niet doorgaan maatregel minimale eigen
betalingen AWBZ
23. Besparingsverlies beperken doelgroep AWBZ

235,2

42,4

– 42,0
20,0
– 7,0

80,0
20,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

2016

33

Beleidsagenda

2010
24. Maatregel persoonsgebonden budgetten
25. Inzet taakstellende intensiveringsmiddelen
26. Caribisch Nederland
27. Tekort budget Wtcg
28. Inkomensafhankelijke Wtcg
29. Diverse mutaties

2011

2013

2014

2015

– 119,0
– 20,0
15,2
50,0

– 843,0
– 20,0
14,5
50,0
– 250,0
– 218,8

– 919,0
– 20,0
14,1
50,0
– 250,0
- 209,8

59,7

– 46,5

– 127,9

– 290,0
– 20,0
15,2
50,0
– 250,0
– 319,6

427,2

265,2
116,8
148,4

528,8
288,8
96,8

308,5
103,5
61,8

– 284,2
75,9
65,1

199,2
– 18,0
74,0

143,2

143,2

143,2

143,2

22,5

Technische en macro-economische mutaties
30. Macro loon- en prijsbijstelling
31. IJklijnmutaties
32. Financieringsmutatie
33. Technische mutatie ggz

2012

– 41,6
468,8

Totaal mutaties

1 115,8

1 562,7

656,8

75,4

– 251,9

– 98,4

Bruto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2012

62 223,3

64 412,9

67 187,9

70 756,7

74 611,4

77 842,7

BKZ-ontvangsten ontwerpbegroting 2011

2 908,2

3 183,9

3 464,4

3 607,9

3 765,0

3 935,7

80,0

80,0

– 185,0

34. Mutaties Startnota
BKZ-Ontvangsten Startnota

2016

143,2

82 099,4

2 908,2

3 183,9

3 464,4

3 687,9

3 845,0

3 750,7

Tegenvallers, maatregelen en intensiveringen
35. Actualisering zorguitgaven
36. Ramingbijstelling eigen risico Zvw
37. Ramingbijstelling eigen bijdrage AWBZ
38. Eigen bijdrage Zvw
39. Diverse mutaties

100,4
80,0

71,9
85,0
– 33,0

177,2
85,0
– 54,0

107,2

107,2

105,2

146,2

– 20,0
– 19,0
146,2

– 20,0
– 19,0
146,2

– 22,0
– 19,0
146,2

Technische en macro-economische mutaties
40. IJklijnmutaties

23,7
23,7

Totaal mutaties

124,1

71,9

177,2

107,2

107,2

105,2

3 032,3

3 255,8

3 641,6

3 795,1

3 952,2

3 855,9

4 028,7

59 431,2 62 461,6
235,1
605,1
59 666,3 63 066,7
1 490,8
479,6
61 157,1 63 546,3

66 343,4
650,0
66 993,4
– 31,8
66 961,6

70 705,7
312,6
71 018,3
– 359,1
70 659,2

75 637,8
– 1 447,4
74 190,4
– 203,6
73 986,8

78 070,7

20,4

BKZ-ontvangsten ontwerpbegroting 2012
Netto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2011
Mutatie in de netto-BKZ-uitgaven
Netto-BKZ-uitgaven Startnota
Mutatie in de netto-BKZ-uitgaven
Netto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2012

58 199,3
58 199,3
991,7
59 191,0

19,9

Bron: VWS, NZa productieafspraken en voorlopige realisatiegegevens, CVZ voorlopige financieringslasten Zvw en AWBZ.

Tabel Beleidsdoorlichtingen
Artikel/Operationele
doelstelling

2010

41 Volksgezondheid
41 AD Een goede volksge√
zondheid, waarbij mensen
gezond leven en zo min
mogelijk bloot staan aan
bedreigingen van hun
gezondheid
41 OD 1 Het voorkomen van
gezondheidsschade door
onveilig voedsel en
onveilige producten

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Toelichting

Volksgezondheid Toekomst Verkenning
(VTV) 2010, deelrapport Effecten van
preventie

√

Voedselveiligheid 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

34

Beleidsagenda

Artikel/Operationele
doelstelling

2010

2011

2014

2015

2016

√
√

Screeningsbeleid 2012

√

Euthanasiewet 2012
Wet medisch -wetenschappelijk
onderzoek met mensen 2012
Embryowet 2013
√

Leefstijlbeleid 2015

√
√

Toelichting

Leefstijlbeleid 2015

√

42 Gezondheidszorg
42 AD Een goed werkend en
innoverend zorgstelsel,
gericht op een optimale
combinatie van kwaliteit,
toegankelijkheid en
betaalbaarheid voor de
burger
42 OD 1 De positie van de
burger in het zorgstelsel
wordt versterkt
42 OD 2 Zorgaanbieders
√
worden gestimuleerd om
het door de burger
gewenste zorgaanbod te
realiseren
42 OD 3 Zorgverzekeraars
√
bieden alle burgers een
betaalbaar verzekerd pakket
voor noodzakelijke zorg aan
42 OD 4 De burgers van
Caribisch Nederland
kunnen gebruik maken van
voorzieningen voor zorg en
welzijn

43 OD 2 Voor iedere cliënt is
de noodzakelijke zorg
beschikbaar

2013

√

41 OD 2 Er is een doelmatig
systeem van publieke
gezondheidszorgvoorzieningen dat bijdraagt aan
een betere volksgezondheid
41 OD 3 De vermijdbare
ziektelast neemt af door een
goede bescherming tegen
infectieziekten en
chronische ziekten
41 OD 4 Het bevorderen van
ethisch verantwoord
handelen in de gezondheidszorg en bij medisch
wetenschappelijk onderzoek
41 OD 5 Meer mensen
kiezen voor een gezonde
leefstijl

43 Langdurige zorg
43 AD Zorgen dat voor
√
mensen met een langdurige
of chronische aandoening
van lichamelijke, verstandelijke of psychische aard zorg
van goede kwaliteit
beschikbaar is en dat deze
zorg tegen voor de
samenleving aanvaardbare
maatschappelijke kosten
wordt geleverd
43 OD 1 De positie van de
burger in het zorgstelsel
wordt versterkt

2012

√

√

√

√

Beleidsdoorlichting art. 42.OD 1 samen
met art. 43 OD 1 m.u.v. 2017/2018
Evaluatie WCZ en Beginselenwet zorg
IBO curatieve ggz in 2010 afgerond
IBO UMC’s is gestart in augustus 2011 en
wordt in 2012 afgerond
Veiligheidsprogramma 2014
Opleidingsfonds 2016
Heroverweging cure in 2010 afgerond

Deze operationele doelstelling bestaat
pas sinds de begroting 2011

Heroverweging care in 2010 afgerond

√

√

√

√

Subsidiesystematiek PGO-organisaties
2011
Beleidsdoorlichting art. 43.OD 1 samen
met art. 42 OD 1 m.u.v. 2017/2018
Evaluatie WCZ en Beginselenwet zorg
Indicatiestelling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

35

Beleidsagenda

Artikel/Operationele
doelstelling

2010

43 OD 3 De zorg is effectief
en veilig en wordt door de
cliënt positief ervaren
(kwalitatief goede zorg)
43 OD 4 De kosten van de
zorg zijn maatschappelijk
aanvaardbaar

2011

2012

2013

2014

√

√

√

√

Stagefonds 2011
Evaluatie AMvB zorgplanbespreking 2012
Palliatieve zorg 2013
In voor zorg 2014
Wtcg
Monitor AWBZ

46 Sport en bewegen
46 AD Een sportieve
samenleving waarin voor
iedereen een passend
sport- en beweegaanbod
aanwezig is en waarin
uitblinken in sport wordt
gestimuleerd

2016

√

Onderzoek Wmo door het SCP

√

44 Maatschappelijke
ondersteuning
44 AD Alle burgers
participeren in de samenleving
44 OD 1 Burgers worden
gestimuleerd actief te
participeren in maatschappelijke verbanden
44 OD 2 Burgers bieden
anderen vrijwillige
ondersteuning en kunnen
gebruik maken van
(organisaties van) vrijwillige
ondersteuning
44 OD 3 Burgers met
beperkingen kunnen
gebruik maken van
(algemene) voorzieningen
en professionele ondersteuning
44 OD 4 Burgers met
(psycho) sociale problemen
kunnen gebruik maken van
tijdelijke ondersteuning
45 Jeugd
45 AD Kinderen in
Nederland groeien gezond
en veilig op, ontwikkelen
hun talenten en doen mee
aan de samenleving
45 OD 1 Kinderen en hun
ouders/verzorgers zijn
positief betrokken bij hun
leefomgeving en krijgen zo
nodig laagdrempelige
ondersteuning bij het
opvoeden en opgroeien
aansluitend op hun eigen
kracht
45 OD 2 Kinderen met
ernstige opgroeiproblemen
en ouders/verzorgers met
opvoedproblemen krijgen
op tijd de noodzakelijke en
passende zorg

2015

√

√

√

Toelichting

Actieplan Kindermishandeling.

√

2010 en 2015 Jeugdstelsel

√

Uitvoering Sportbeleid (mei 2011)
Sport- en beweegbeleid (2016)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

36

Beleidsagenda

Artikel/Operationele
doelstelling

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Toelichting

46 OD 1 Voor iedere burger
die dat wil is een passend
sport- en beweegaanbod in
de buurt aanwezig, dat
bovendien veilig en
toegankelijk is
46 OD 2 Ondersteunen van
de ambitie van de
georganiseerde sport om
als Nederland bij de beste
10 topsportlanden van de
wereld te behoren
46 OD 3 Voorbereiden van
een gefundeerd besluit over
de kandidaatstelling voor
de organisatie van de
Olympische en Paralympische Spelen 2028 in
Nederland
47 Oorlogsgetroffenen en
Herinnering WOII
47 AD De (im)materiële zorg
voor verzetsdeelnemers en
oorlogsgetroffenen
Wereldoorlog II is geborgd
en mensen beseffen, mede
op basis van de gebeurtenissen uit WOII, wat het
betekent om in vrijheid te
kunnen leven
47 OD 1 Een kwalitatief
goed en doelmatig stelsel
van materiële en immateriële hulpverlening in een
situatie van structureel
dalende werklast
47 OD 2 De herinnering aan
WOII blijft levend en veel
mensen – waaronder
jeugdigen – zijn zich bewust
van de betekenis van WOII,
mede in relatie tot
grondrechten, democratie,
(internationale) rechtstaat
en vrijheid

√

Uitvoering uitkering door Sociale
verzekeringsbank in verband met
overdracht taken in 2011

√

Uitvoering taken Nationaal Comité in
verband met overdracht taken in 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

37

Beleidsartikelen/Artikel 41

2.2 De beleidsartikelen
Artikel 41 Volksgezondheid
41.1 Algemene beleidsdoelstelling
Een goede volksgezondheid, waarbij mensen gezond leven en zo min
mogelijk bloot staan aan bedreigingen van hun gezondheid.
Belangrijkste beleidsonderwerpen
2012

Belangrijkste beleidsontwerpen 2012
In 2012 wordt verder uitvoering gegeven aan de landelijke nota gezondheidsbeleid «Gezondheid dichtbij» (Kamerstuk 32 793, nr. 2). De uitgangspunten en beleidsvoornemens worden vertaald in concrete activiteiten die
verderop in dit artikel aan bod komen. In het kader van de gezondheidsbescherming blijft het kabinet actief inzetten op de voedsel- en productveiligheid, het verminderen van infectieziekten (inclusief zoönosen) en
crisisbeheersing. We dragen zorg voor een goede landelijke organisatiestructuur, zodat we alert kunnen blijven op bestaande en nieuwe
gezondheidsrisico’s in de omgeving en, indien nodig, kunnen ingrijpen.
De verbetering van risicocommunicatie tijdens rampen en crises is hierbij
een belangrijk aandachtspunt.
In de landelijke nota Gezondheidsbeleid zijn de prioriteiten op het gebied
van gezondheid en preventie benoemd. Overgewicht, diabetes, depressie,
roken en schadelijk alcoholgebruik blijven belangrijk, maar er wordt een
omslag gemaakt in de manier waarop deze speerpunten worden
opgepakt. Gezondheid moet weer iets van de mensen zelf worden. De
kracht ligt bij het individu en zijn directe woon-, werk- en leefomgeving.
Betrokkenheid van het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, het
onderwijs en zorgverleners bij het stimuleren van gezond gedrag wordt
vergroot. Het makkelijker toegankelijk maken van gezonde keuzes is
daarbij de leidraad. Het kabinet draagt hieraan op verschillende manieren
bij. Er wordt gezorgd voor een toegankelijke en betrouwbare kennisinfrastructuur waardoor partijen over relevante informatie kunnen beschikken
over gezondheidseffecten en effectieve interventies, goede voorbeelden
kunnen uitwisselen en praktische instrumenten kunnen ontwikkelen en
verspreiden. De centra van het RIVM en de ZonMw-programma’s hebben
hierin een belangrijke positie. We kiezen uitdrukkelijk voor implementatie
en praktische toepassing: de inspanningen moeten meer zichtbaar
worden in de dagelijkse praktijk en beter aansluiten bij behoeften van
degenen die kennis en informatie in de praktijk gebruiken. Indien partijen
belemmeringen in wet- en regelgeving ervaren om meer aan preventie en
gezondheid te doen of praktische verbindingen te leggen, gaat het kabinet
met hen bekijken hoe we dit kunnen oplossen.
Het kabinet kiest voor een positieve benadering en wil – met gemeenten,
de sportsector en private partijen – realiseren dat mensen meer mogelijkheden krijgen om dicht in de buurt en veilig te bewegen, spelen en
sporten. De opgebouwde netwerken rondom de BeweegKuur kunnen
hiervoor benut worden. Aan de verdere opbouw van de infrastructuur
rondom de BeweegKuur heeft het kabinet in 2011 een laatste grote impuls
gegeven, opdat mensen die vanuit de gezondheidszorg worden verwezen
naar de BeweegKuur ook daadwerkelijk aanbod krijgen. Zo kunnen
mensen die medische belemmeringen hebben om te bewegen, dit
verantwoord oppakken. Bewegen is goed voor zowel de lichamelijke als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

38

Beleidsartikelen/Artikel 41

geestelijke gezondheid en heeft een positieve invloed op een gezonde
leefstijl.
Ook worden verbindingen gelegd tussen partijen om activiteiten te
versterken en (financiële) middelen te bundelen. Vooral op het gebied van
publiek-private samenwerking (PPS) is nog een wereld te winnen. Een
andere bijdrage die vanuit de rijksoverheid kan worden verwacht is,
wanneer dit van belang is, het stellen en handhaven van grenzen.
Voorbeelden zijn de leeftijdsgrenzen voor alcohol en tabak en de
handhaving van de rookvrije horeca.
Een voorwaarde om mensen in staat te stellen zelf voor hun gezondheid
te zorgen is een toegankelijk en kwalitatief hoogstaand zorgaanbod waar
mensen met vragen en problemen terecht kunnen. De gezondheidszorg
dient zich meer te richten op het bevorderen van gezondheid. Het kabinet
wil bijvoorbeeld bevorderen dat gezondheidsrisico’s (zowel op individueel
als collectief niveau) tijdig worden gesignaleerd en dat effectieve
interventies en innovatieve behandelwijzen worden toegepast.
Herkenbare en toegankelijke zorgvoorzieningen in de buurt of digitaal
bereikbaar (e-health) kunnen hieraan bijdragen. Zorg en preventie moeten
meer worden afgestemd. Uitgangspunt zijn behoeften en wensen van de
mensen en niet de stelsels of sectoren die zorg leveren. Samenwerking
met zorgverzekeraars (inkopers in het kader van de Zvw en in de toekomst
ook de AWBZ), gemeenten (verantwoordelijk voor de Wmo, het sportbeleid en delen van de Wpg) en het Rijk (directe verantwoordelijkheid
voor delen van de Wpg en systeemverantwoordelijk) is hierbij cruciaal.
Het aanbieden van bevolkingsonderzoeken is de directe verantwoordelijkheid van het Rijk. Hierin blijven we investeren. Het kabinet heeft
besloten om bevolkingsonderzoek naar darmkanker in te voeren. In 2012
en 2013 vinden de voorbereidingen plaats waarna de grootschalige
screening onder alle 55- tot 75-jarigen van start kan gaan.
De jeugd heeft de toekomst. Hier wordt extra aandacht aan besteed. Naast
bevordering van (het aanleren van) een gezonde leefstijl, vroege
signalering van risico’s en inzet op weerbaarheid om dagelijkse verleidingen te weerstaan, vindt het kabinet dat het stellen van grenzen en het
handhaven daarvan belangrijk is. Een voorbeeld daarvan is het strafbaar
stellen van het bezit van alcohol voor jongeren onder de 16 jaar, zoals dat
wordt voorgesteld in de wijziging van de Drank- en Horecawet. Hiermee
worden jongeren zelf ook verantwoordelijk als zij onder de 16 jaar alcohol
bij zich hebben op straat of in het café.
De beschikbare middelen worden anders ingezet. Dat betekent keuzes
vanuit de bovengenoemde uitgangspunten, bundeling van activiteiten en
nadruk op praktische toepassing. Massamediale campagnes passen hier
niet in.

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
De bewindspersonen van VWS zijn verantwoordelijk voor het:
• Beschermen van consumenten tegen onveilige consumentenproducten en levensmiddelen;
• Bevorderen van tijdige opsporing van (risico’s op) ziekten;
• Beschermen van burgers tegen (de gevolgen van) infectieziekten en
rampen;
• Effectueren van een doelmatige en effectieve publieke gezondheidszorg;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

39

Beleidsartikelen/Artikel 41

•

•
•
•

Externe factoren

Bevorderen van herkenbare, laagdrempelige voorzieningen in de buurt
waar de verbinding wordt gelegd tussen preventie, curatieve zorg en
maatschappelijke ondersteuning;
Bevorderen van ethisch verantwoord handelen in de gezondheidszorg
en bij het medisch wetenschappelijk onderzoek;
Bevorderen dat mensen gezonder gaan leven door de gezonde keuze
makkelijker te maken;
Bevorderen van veilig gedrag en een veilige omgeving ter voorkoming
van letsels door ongevallen in de privésfeer.

Externe factoren
Veel ziekte overkomt mensen. Maar ziekte is ook vaak te voorkomen. Door
burgers zelf en via de wijken, op scholen, in de sport, op het werk en in de
zorg. Om de beleidsdoelen te bereiken, is samenwerking van belang met
andere ministeries, gemeenten, het bedrijfsleven, scholen, werkgevers en
werknemers, zorgverzekeraars en -aanbieders (beroepsgroepen),
maatschappelijke organisaties en de sportsector.
Binnen de overheid is een aantal actoren werkzaam op het terrein van de
volksgezondheid:
• Gemeenten staan voor de collectieve preventie op lokaal niveau. Elke
vier jaar brengen gemeenten, in het kader van de Wet publieke
gezondheid, een nota gemeentelijk gezondheidsbeleid uit. Bij de
vormgeving en uitvoering van het lokaal gezondheidsbeleid spelen
GGD’en een belangrijke rol;
• Het RIVM is een expertise- en regiecentrum voor de publieke gezondheid. Daartoe zijn er centra voor Infectieziektebestrijding, Bevolkingsonderzoek, Gezond Leven en Gezondheid en Milieu. Daarnaast is met
het onderbrengen van de publieke delen van het voormalige NVI, het
RIVM verantwoordelijk voor de inkoop en levering van vaccins voor de
Nederlandse vaccinatieprogramma’s, zoals het Rijksvaccinatieprogramma en het Nationaal Programma Grieppreventie;
• De nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA) handhaaft de
wettelijke regels voor eet- en drinkwaren alcohol, tabak, en consumentenproducten;
• De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) houdt onder meer toezicht
op de volksgezondheid en verricht onderzoek naar de staat van de
volksgezondheid.
Het nationale preventiebeleid is deels afhankelijk van ontwikkelingen in
EU-verband of op mondiaal niveau. Nederland is actief op het terrein van
voedsel- en productveiligheid, gezonde voeding en infectieziektebestrijding in EU- en WHO-verband.

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
Het volksgezondheidsbeleid wordt gemeten met de indicatoren absolute
levensverwachting en levensverwachting in goed ervaren gezondheid.
Het RIVM brengt vierjaarlijks de Volksgezondheid Toekomst Verkenningen
en tweejaarlijks de Zorgbalans uit, die inzicht bieden in de toestand en de
toekomstige ontwikkeling van de volksgezondheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

40

Beleidsartikelen/Artikel 41

Indicator outcome

1. Absolute levensverwachting in
jaren:
– mannen
– vrouwen
2. waarvan jaren in goed ervaren
gezondheid:
– mannen
– vrouwen

2000

2003

2005

2007

2008

2009

2010

Streefwaarde
2012

75,5
80,6

76,2
80,9

77,2
81,6

78,0
82,3

78,3
82,3

78,5
82,6

78,8
82,7

≥ 78,8
≥ 82,7

61,5
60,9

62,4
61,6

62,5
61,8

64,7
63,4

63,7
63,5

65,3
63,8

–
–

≥ 65,3
≥ 63,8

Bron
1. CBS-Statline. De levensverwachting van in Nederland geboren meisjes in 2010 bedroeg 82,7 jaar. Dat is 4 jaar hoger dan die van jongens (78,8
jaar). Sinds 1980 is het verschil in levensverwachting tussen de seksen kleiner geworden. Mannen boekten vanaf 1980 een winst van 6,1 jaar,
vrouwen zijn gemiddeld 3,2 jaar ouder geworden. De verklaring is de sterke daling van de sterfte: ondanks de vergrijzing is in de periode 2002–2007
het aantal sterfgevallen ieder jaar gedaald. De cijfers voor 2010 zijn voorlopige cijfers.
2. CBS StatLine – Gezonde levensverwachting; vanaf 1981
De cijfers over 2010 worden in het najaar 2011 verwacht. Voor het berekenen van levensverwachting in als goed ervaren gezondheid is het aantal
«gezonde» jaren bepaald op basis van een vraag naar de ervaren gezondheid. In de loop der jaren is de vraag naar de ervaren gezondheid op twee
(vrijwel identieke) manieren gesteld, namelijk:
1. Hoe is het over het algemeen met uw gezondheid?
2. Hoe is over het algemeen de gezondheidstoestand van onderzochte persoon?
Mensen die deze vraag beantwoorden met «goed» of «zeer goed» worden gezond genoemd.

41.2 Budgettaire gevolgen van beleid
41.2.1 Begrotingsuitgaven
Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

834 556

652 159

618 733

592 512

568 364

559 086

562 959

Uitgaven

792 731

679 904

630 570

597 459

571 711

560 673

562 959

41.1 Het voorkomen van gezondheidsschade
door onveilig voedsel en onveilige producten

80 418

73 192

77 530

74 101

69 501

66 618

65 880

Subsidies
waarvan onder andere:
Stichting Voedingscentrum
Alternatieven voor dierproeven

3 670

3 440

3 850

3 850

3 850

1 547
500

1 333
750

1 333
1 000

1 333
1 000

1 333
1 000

Bijdrage aan baten-lastendiensten
Nieuwe Voedsel en Warenautoriteit

73 520
73 520

70 321
70 321

65 311
65 311

62 428
62 428

61 690
61 690

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

220

220

220

220

220

Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
Bijdrage College Toetsing Bestrijdingsmiddelen (CTB)

120

120

120

120

120

120

120

120

120

120

153 455

129 474

104 770

102 813

101 244

9 765

9 543

9 736

9 723

9 723

2 359
3 144
1 049
1 862

2 722
3 096
1 077
1 834

2 459
3 053
1 091
1 806

2 477
3 000
1 148
1 777

2 504
3 000
1 175
1 777

41.2 Er is een doelmatig systeem van publieke
gezondheidszorgvoorzieningen dat bijdraagt
aan een betere volksgezondheid
Subsidies
waarvan onder andere:
Algemeen en strategisch gezondheidsbeleid
Pharos
Jeugdgezondheidszorg
Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

208 969

201 838

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

41

Beleidsartikelen/Artikel 41

2010

2012

2013

2014

2015

2016

Voorbereid zijn op crises en rampen

1 338

835

1 333

1 330

1 330

Opdrachten
CBRN Weerstandsverhoging

11 300
11 300

5 700
5 700

0
0

0
0

0
0

Bijdragen aan baten-lastendiensten
RIVM: Opdrachtverlening programma’s
volksgezondheid

13 692

12 734

12 292

11 899

11 839

13 692

12 734

12 292

11 899

11 839

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s
ZonMw: Programmering
ZonMw: Overhead

118 698
117 316
1 382

101 497
100 115
1 382

82 742
81 360
1 382

81 191
79 809
1 382

79 682
78 300
1 382

343 257

338 096

341 633

336 145

340 604

Subsidies
waarvan onder andere:
Preventie Chronische Ziekten
Instellingen op het terrein van de preventie
van chronische ziekten
Nationaal Actieprogramma Diabetes
Preventie en bestrijding van infectieziekten
Instellingen die de seksuele gezondheid
bevorderen

18 156

14 428

13 825

13 401

13 601

1 626

1 196

664

627

627

2 030
2 500
3 822

2 011
0
3 560

1 990
0
3 665

1 626
0
3 735

1 626
0
3 935

7 549

7 041

6 895

6 812

6 812

Bijdragen aan baten-lastendiensten
waarvan onder andere:
RIVM/Opdrachtverlening:
– Centrum infectieziektebestrijding
– Centrum bevolkingsonderzoek
– Centrum Gezondheid en Milieu
– Centrum Gezond Leven
– Vaccinologie
– RSV-vaccin
RIVM/Uitvoering subsidieregeling Publieke
Gezondheid:
– Bevolkingsonderzoek naar borstkanker
– Bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker
– Nationaal programma grieppreventie
– Pre- en postnatale screening bij zwangeren
en pasgeborenen
– Screening op Familiaire hypercholesterolemie
– Invoering darmkankerscreening
– Soa-bestrijding/Seksualiteitshulpverlening
RIVM/Ontwikkelingen technologie/demografie
RIVM/Uitvoering subsidieregeling
VWS-subsidies

325 101

323 668

327 808

322 744

327 003

34 156
10 313
2 632
3 610
38 298
8 215

32 001
9 679
2 595
2 610
36 369
5 895

31 479
9 498
2 558
2 438
33 148
6 074

31 049
9 366
2 531
2 438
27 279
- 3 500

30 710
9 366
2 520
2 438
26 168
- 3 500

56 884

57 955

58 969

59 979

60 877

30 966
58 742

30 868
59 718

30 724
60 552

31 052
61 627

30 964
62 554

20 327

20 123

20 116

20 176

19 047

2 140
5 231
29 140
11 696

2 032
9 044
28 965
14 847

0
15 682
28 965
16 986

0
22 606
28 965
18 657

0
28 382
28 965
17 993

11 086

9 537

9 189

9 089

9 089

17 536

17 416

17 385

17 142

17 276

Subsidies
Beleid Medische Ethiek

1 078
1 078

920
920

920
920

702
702

1 061
1 061

Bijdrage aan baten-lastendiensten
CIBG: Uitvoeringstaken Medische Ethiek

2 201
2 201

2 201
2 201

2 201
2 201

2 201
2 201

2 201
2 201

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s
waarvan onder andere:
CVZ: Rijksbijdrage financiering abortusklinieken

14 257

14 295

14 264

14 239

14 014

12 346

12 346

12 346

12 346

12 346

41.3 De vermijdbare ziektelast neemt af door
een goede bescherming tegen infectieziekten
en preventie van chronische ziekten

41.4 Het bevorderen van ethisch verantwoord
handelen in de gezondheidszorg en bij
medisch-wetenschappelijk onderzoek

445 668

16 986

2011

345 983

18 708

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

42

Beleidsartikelen/Artikel 41

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

1 661

1 629

1 598

1 573

1 566

38 792

38 372

38 422

37 955

37 955

Subsidies
waarvan onder andere:
Trimbos-instituut
Stivoro
Stichting Informatievoorziening Zorg
Stichting Consument en Veiligheid
Gezonde voeding en gezond gewicht
Letsel
Preventie van schadelijk middelengebruik
(alcohol, drugs en tabak)

21 110

20 834

20 887

20 435

20 435

4 699
1 288
1 180
3 100
2 845
1 479

4 574
0
1 101
2 899
2 784
1 478

4 574
0
962
2 899
2 549
1 478

4 574
0
944
2 899
2 549
1 478

4 574
0
944
2 899
2 549
1 478

2 776

3 124

2 520

2 520

2 520

Bijdrage aan baten-lastendiensten
nVWA: activiteiten in het kader van kabinetsbeleid leefstijl

1 000

1 000

1 000

1 000

1 000

1 000

1 000

1 000

1 000

1 000

Bijdrage aan medeoverheden
Heroïnebehandeling op medisch voorschrift

16 682
16 682

16 538
16 538

16 535
16 535

16 520
16 520

16 520
16 520

9 710

9 710

9 810

9 810

9 710

Centrale Commissie Mensgebonden
Onderzoek (CCMO)
41.5 Meer mensen kiezen voor een gezonde
leefstijl

Ontvangsten

40 690

17 234

40 183

11 110

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten-Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Budgetflexibiliteit
Van de uitgaven die op dit artikel worden verantwoord, heeft 66%
betrekking op bijdragen aan baten-lastendiensten. Hiervan betreft 82% de
opdrachtverlening aan het RIVM (onder andere voor de uitvoering van de
Subsidieregeling publieke gezondheid en de opdrachtverlening aan
Centra en programma’s op het terrein van de volksgezondheid) en 18%
aan de nVWA voor het toezicht op de veiligheid van voedsel en producten.
Verder heeft 21% van de uitgaven betrekking op bijdragen aan ZBO’s en
RWT’s. Daarvan is 89% bestemd voor ZonMw voor de uitvoering van
programma’s op het terrein van gezondheid, preventie en zorg en 9% voor
het CVZ voor de financiering van de abortusklinieken.
De overige uitgaven bestaan uit subsidies (8%), opdrachten (2%) en
bijdrage aan medeoverheden (3%).
De uitgaven zijn noodzakelijk voor de uitvoering van de Wet publieke
gezondheid en de landelijke nota gezondheidsbeleid «Gezondheid
dichtbij» (Kamerstuk 32 793, nr. 2) die onlangs is verschenen. De middelen
zijn derhalve in beginsel niet alternatief aanwendbaar.
41.2.2 Premiegefinancierde zorguitgaven
In de tabel hieronder zijn de beschikbare middelen opgenomen voor de
premiegefinancierde zorguitgaven op het terrein van de volksgezondheid.
Hierin zijn de budgettaire consequenties van de eerste suppletoire
begroting 2011 en de begroting 2012 verwerkt. Voor 2011 is de loon- en
prijsontwikkeling al verwerkt, terwijl voor 2012 en latere jaren de loon- en
prijsontwikkeling nog moet worden toegevoegd. Het saldo van de
beschikbare middelen en maatregelen, voor zover niet aan de afzonderlijke sectoren toegedeeld, is opgenomen als onverdeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

43

Beleidsartikelen/Artikel 41

41 Volksgezondheid (bedragen x € 1 000 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Preventieve zorg (uitvoeren Rijksvaccinatieprogramma)
Volksgezondheid onverdeeld

95,3

109,3

109,4
2,4

109,4
5,1

109,4
7,8

109,4
9,2

109,4
9,2

Totaal

95,3

109,3

111,8

114,5

117,2

118,6

118,6

-

14,7%

2,3%

2,4%

2,4%

1,2%

0,0%

Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar

41.3 Operationele doelstellingen
Er zijn vijf operationele doelstellingen op het gebied van volksgezondheid:
1. Het voorkomen van gezondheidsschade door onveilig voedsel en
onveilige producten;
2. Er is een doelmatig systeem van publieke gezondheidszorgvoorzieningen dat bijdraagt aan een betere volksgezondheid;
3. De vermijdbare ziektelast neemt af door een goede bescherming
tegen infectieziekten en preventie van chronische ziekten;
4. Het bevorderen van ethisch verantwoord handelen in de gezondheidszorg en bij het medisch-wetenschappelijk onderzoek;
5. Meer mensen kiezen voor een gezonde leefstijl.
41.3.1 Het voorkomen van gezondheidsschade door onveilig
voedsel en onveilige producten
Motivering

Motivering
Ons voedsel is veiliger dan ooit. Toch is het zaak alert te blijven. Nieuwe
ziekten en bacteriën kunnen de gezondheid van mensen bedreigen. Het
huidige hoge niveau van veiligheid van ons voedsel en onze producten
moet minimaal behouden en onderhouden worden. De aandacht voor
voedselveiligheid is nu gericht op het in stand houden en de ontwikkeling
van nieuwe risicobeoordelingen en/of van signalering van nieuwe risico’s.
De verantwoordelijkheid voor de veiligheid van voedingsmiddelen en
producten ligt primair bij het bedrijfsleven. De overheid is er voor
kaderstelling, normstelling en het toezicht hierop. De nieuwe Voedsel en
Waren Autoriteit (nVWA) moet de regels voor de veiligheid van voedsel en
producten controleren en daarop handhaven. De rijksbrede taakstelling
dwingt de nVWA in samenwerking met haar opdrachtgevers tot scherpe
keuzes in de uitoefening van het publieke toezicht. Door inzet van
vernieuwend en efficiënt toezicht wil de nVWA een goede afspiegeling
van de markt hebben en houden. Door gebruik te maken van veel
informatie van systemen uit de markt kan de nVWA haar toezicht
uitvoeren.
De belangrijkste doelstellingen voor voedsel- en productveiligheid zijn:
• Gezondheidsschade door onveilig voedsel en onveilige producten
moet voorkomen worden. Doelstelling is het handhaven en zo
mogelijk verbeteren van het huidige beschermingsniveau van de
consument met betrekking tot voedsel- en productveiligheid;
• Voorkomen van gezondheidsschade door nieuwe veiligheidsrisico’s.
Het gaat hierbij onder meer om nieuwe voedingsmiddelen («novel
foods») en nieuwe technologieën, zoals nanotechnologie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

44

Beleidsartikelen/Artikel 41

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
Voor deze operationele doelstelling wordt geen indicator opgenomen.
Reden hiervoor is dat de resultaten van dit beleidsterrein niet zinvol in één
of enkele indicatoren samengevat kunnen worden.
Instrumenten ter voorkoming van onveilig voedsel
Aanscherpingen en verdere uitwerking van het stelsel van regelgeving
voor voedselveiligheid zijn in Brussel nog altijd aan de orde. Door nieuwe
inzichten vanuit de risicobeoordeling door met name de European Food
Safety Autority (EFSA) blijft aandacht voor en inzet op aanvullende
normstelling voor voedselpathogenen nodig. Daarnaast is er steeds meer
aandacht voor de toenemende aanwezigheid van antibioticaresistente
bacteriën in voedingsmiddelen en de risico’s hiervan voor de consument.
Ook wordt het stelsel van normen op het vlak van contaminanten en
additieven in voedingsmiddelen bewaakt en regelmatig aangepast. Ten
slotte moet VWS blijvend voorbereid zijn en snel kunnen reageren in het
geval van voedselincidenten en -crises op het vlak van voedselveiligheid.
Recente voorbeelden hiervan zijn ESBL op kippenvlees, groenten en fruit;
mogelijke radioactiviteit Japanse voedingsmiddelen; de EHEC-bacterie op
kiemgroenten en dioxine in Duits diervoeder. Het Europees belang in deze
is groot in verband met open grenzen. Verbetering van de informatieuitwisseling en betere afstemming van beleid is één van de doelstellingen
van het kabinet. De EU heeft daar een expliciete rol in.
Om de veiligheid van het voedsel op een hoog niveau te houden en daar
waar nodig te verbeteren, wordt ingezet op aanpassing van diverse
instrumenten, waaronder regelgeving, onderzoek, adequaat toezicht en
goede voorlichting/communicatie:
• Het in EU-verband realiseren van criteria en normen voor de aanwezigheid van pathogenen (Salmonella en Campylobacter) en afspraken
maken ten aanzien van het gebruik van antibiotica in de dierlijke
sectoren. Een relevant aandeel van de ziektegevallen wordt veroorzaakt door virussen die zich via voedsel verspreiden. In mondiaal
verband (Codex Alimentarius) worden richtlijnen voor virussen in
voedsel opgesteld;
• In 2012 blijft de Europese harmonisatie van regelgeving voor enzymen
in levensmiddelen een aandachtspunt. Ook moet in 2012, conform de
vereisten vanuit de EU-verordening voor additieven, de feitelijke
inname van additieven nauwkeurig worden bepaald;
• Toezicht op de veiligheid van voedsel is één van de hoofdtaken van de
nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA). Hiertoe wordt ook in 2012
nadrukkelijk ingezet op efficiënt en effectief toezicht door gebruik te
maken van informatie van bedrijven en kwaliteitssystemen (horizontaal toezicht, tweedelijnstoezicht, systeemtoezicht);
• De communicatie over de veiligheid van voedsel door het Centrum
Infectieziektebestrijding van het RIVM (CIB), het Voedingscentrum
Nederland (VCN) en nVWA wordt in 2012 voortgezet.
Instrumenten ter voorkoming van onveilige producten
Met de Europese wetgeving voor de veiligheid van producten is inmiddels
twintig jaar ervaring opgedaan. Begin 2010 is het New Legislative
Framework (NLF) vastgesteld door de Europese Raad en het Europese
Parlement met als doel enerzijds de bestaande productwetgeving beter op
elkaar af te stemmen en anderzijds een eerste belangrijke stap te zetten in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

45

Beleidsartikelen/Artikel 41

de harmonisatie van het markttoezicht op Europese productwetgeving. In
2012 wordt hier verder invulling aan gegeven. Ook wordt de Algemene
Productveiligheid Richtlijn (APV) voor consumentenproducten herzien met
als doel alerter te kunnen reageren op onveilige producten, waarvoor
geen specifieke Europese veiligheidseisen bestaan.
Ook voor productveiligheid zijn regelgeving, onderzoek, toezicht en
communicatie/voorlichting de belangrijkste instrumenten om het niveau
van veiligheid te handhaven en zo nodig te verbeteren:
• Het stelsel van Europese regelgeving wordt herzien, zodat een beter
geïntegreerd systeem kan ontstaan om de veiligheid van producten in
Europa te garanderen. In 2012 wordt een voorstel voor de herziening
van Algemene productveiligheidsrichtlijn verwacht. Essentieel hierbij
is dat de verantwoordelijkheid voor de veilige producten bij het
bedrijfsleven ligt. Zeer relevant zijn de buitengrenscontroles en de
noodzaak tot verdere intensivering van de samenwerking tussen de
nVWA en de douane. Immers 80% van de producten is afkomstig uit
derde landen met China als belangrijkste exporteur. Nederland heeft
als poort van Europa een bijzondere verantwoordelijkheid. Hiervoor is
in 2011 een memorandum of understanding met China getekend.
Daaraan wordt invulling gegeven door de buitengrenscontroles meer
aan te laten sluiten op de exportcontroles in het land van herkomst.
Ook wordt de kennis bij importeurs van deze producten met betrekking
tot de Europese productwetgeving en het zaken doen in ontwikkelingslanden versterkt;
• Voor nanotechnologie wordt onderzoek gedaan naar de mogelijke
risico’s. Doel van VWS is het beschermen van de consument tegen de
eventuele risico’s van nanotechnologie in levensmiddelen en producten. Door vervolgonderzoek doet het RIVM verder onderzoek naar de
aanwezigheid van nanodeeltjes in het lichaam;
• Aan bedrijven en consumenten wordt voorlichting gegeven over de
gewijzigde gevaarsetikettering van producten ter bescherming van de
consument tegen risico’s van chemische stoffen en het veilig omgaan
door het bedrijfsleven met de chemische risico’s van producten. Er
wordt bijgedragen aan het vaststellen en implementeren van de
Europese Global Harmonized System Verordening voor de indeling en
etikettering van stoffen en preparaten (EU GHS verordening voor
bedrijven en consumenten);
• De communicatie over productveiligheid door de nieuwe Voedsel en
Warenautoriteit en de Stichting Consument en Veiligheid wordt in 2012
voortgezet.
Instrumenten ten behoeve van de alternatieven voor dierproeven
•

•

Het beleid, zoals verwoord in de kabinetsvisie alternatieven voor
dierproeven (Kamerstuk 30 168, nr. 4) wordt in 2012 voortgezet. In 2012
en verder is er een intensivering van de beschikbare middelen voor
alternatieven van dierproeven. In september 2011 is een actieplan
gepresenteerd naar aanleiding van de programmeringstudie en de
trendanalyse dierproeven. Dit actieplan geeft invulling aan de inzet van
de intensivering;
De Europese dierproevenrichtlijn (2010/63/EU) moet voor 10 november
2012 geïmplementeerd zijn in nationale regelgeving. Het uitgangspunt
van VWS bij de implementatie is het handhaven van het huidige
beschermingsniveau vanuit de Wet op de dierproeven (Wod).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

46

Beleidsartikelen/Artikel 41

41.3.2 Een doelmatig systeem van publieke gezondheidszorgvoorzieningen dat bijdraagt aan een betere volksgezondheid
Motivering

Het Ministerie van VWS wil bijdragen aan een goede volksgezondheid en
anticiperen op (dreigende) volksgezondheidsproblemen door een goed
systeem voor publieke gezondheidszorg te creëren en in stand te houden.
Een keten van preventie en zorg die goed op elkaar aansluit is daarbij
essentieel. Deze verantwoordelijkheid wordt ingevuld door:
• Het bevorderen van effectieve landelijke, regionale en lokale voorzieningen voor publieke gezondheidszorg;
• Het bevorderen van een effectieve jeugdgezondheidszorg (JGZ) voor
alle jeugdigen (0–19);
• Het verbeteren van de paraatheid van zorgvoorzieningen voor
grootschalig optreden bij crises en rampen.

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

De voortgang van het beleid wordt gemeten met de volgende indicatoren:

Indicator (output)

1. Percentage gemeenten met een 2e nota
gezondheidsbeleid
2. Percentage gemeenten met een 3e nota
gezondheidsbeleid
3. Congruentie GGD’en /GHOR met veiligheidsregio’s
4. Iedere regio één directeur publieke gezondheid
voor zowel GGD als GHOR

2005

2007

2008

2009

2010

Streefwaarde
2012

–

14%
–

71,2%
(juli)
–

90,5%
(dec)
–

–

–

45,8%
(juli)
–

–

68%
(mei)
–

–

76%
(jan)
–

88%
(jan)
–

–

–

15%
100%
100%

Bron
1. RIVM: Nationale Atlas Volksgezondheid
2. De 3e landelijke nota Gezondheidsbeleid is op 25 mei 2011 naar de Kamer gezonden (Kamerstuk 32 793, nr. 2).
3. RIVM, Nationale Atlas Volksgezondheid. Het betreft hier de congruentie van de buitengrenzen van de GGD’en met de veiligheidsregio’s. Dit
betekent dat de buitengrenzen van GGD’en gelijk zijn aan de buitengrens van één veiligheidregio.
4. Deze directeur is integraal aanspreekbaar voor lokaal bestuur en veiligheidsregio.

Instrumenten voor effectieve landelijke, regionale en lokale
voorzieningen voor publieke gezondheidszorg
Gemeenten staan voor adequaat lokaal gezondheidsbeleid
Gemeenten zijn in eerste instantie aan zet om hun lokaal gezondheidsbeleid vorm te geven. Elke vier jaar brengen zij, in het kader van de Wet
publieke gezondheid (Wpg), een nota gemeentelijk gezondheidsbeleid uit.
De nieuwe landelijk nota Gezondheidsbeleid (Kamerstuk 32 793, nr. 2)
geeft gemeenten hiervoor aangrijpingspunten en handvatten. In 2012
wordt het proces ingezet om de kwaliteit van de gemeentelijke nota’s te
verbeteren en een duidelijkere koppeling te maken tussen de landelijke en
lokale nota’s. Hiervoor worden bestaande ondersteuningsmogelijkheden
benut, zoals die van het RIVM en ZonMw. Er worden regionale bijeenkomsten georganiseerd waar best practices en ervaringen worden
uitgewisseld. Belangrijke onderwerpen zijn: het bevorderen van bewegen
en sport, preventieve activiteiten voor de jeugd, het stimuleren van
publiek-private samenwerking, de verbinding tussen verschillende
beleidsterreinen en gezondheid en de realisatie van «gezondheid in de
buurt».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

47

Beleidsartikelen/Artikel 41

Versterken publieke gezondheidszorg
Het kabinet gaat in samenspraak met gemeenten een implementatietraject
starten om de publieke gezondheidszorg te verbeteren en gezondheid
prominenter op de lokale beleidsagenda te plaatsen. Nadruk komt in 2012
te liggen op het bevorderen van de praktische toepassing van instrumenten die de afgelopen jaren zijn ontwikkeld. Samenwerking tussen
RIVM, ZonMw en GGD’en is hierbij cruciaal. Vanaf 1 januari 2012 is ook de
gewijzigde Wet publieke gezondheid volledig in werking. De wet maakt
een krachtiger positie van de publieke gezondheidszorg mogelijk, doordat
een verbinding gelegd wordt tussen reguliere (publieke) zorg en zorg
onder crisisomstandigheden. De wet introduceert een Directeur publieke
gezondheid (Dpg) die zowel de GGD als de organisatie voor Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallenen Rampen (GHOR) aanstuurt. De
Dpg is de centrale figuur die met private zorgpartijen afspraken maakt
over de bestrijding van crises en is ook voor het openbaar bestuur het
centrale aanspreekpunt voor alle medische aspecten van een crisis. De
functie van Dpg maakt het mogelijk om de expertise en netwerken van de
GGD in de reguliere publieke gezondheidszorg te koppelen aan de
(voorbereiding op) opgeschaalde zorg. Er wordt een communicatietraject
gestart om de Wpg, alsook de nieuwe landelijke nota Gezondheidsbeleid
en de landelijke speerpunten onder de aandacht van de verantwoordelijke
bestuurders te brengen.
De kracht van de publieke gezondheidszorg wordt ook vergroot door
verbindingen te leggen met andere sectoren. We zetten in op een betere
fysieke, organisatorische en inhoudelijke verbinding tussen de publieke
gezondheidszorg, eerstelijnszorg, AWBZ- en Wmo-voorzieningen.
Gezond in de stad
Vanaf 2010 wordt in het kader van de decentralisatie-uitkering «Gezond in
de stad» jaarlijks € 5,0 miljoen beschikbaar gesteld aan de grote
gemeenten (G31). Via deze decentralisatie-uitkering als onderdeel van het
stedenbeleid ontvangen zij extra middelen die kunnen worden ingezet om
gezondheidsproblemen aan te pakken via een wijkgerichte aanpak.
Instrumenten voor een effectieve jeugdgezondheidszorg voor alle
jeugdigen (0–19)
De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) biedt aan alle kinderen preventieve
gezondheidszorg (bijvoorbeeld Rijksvaccinatieprogramma en
screeningen). Daarnaast volgt de JGZ de fysieke, psychisch-sociale en
cognitieve ontwikkeling van alle jeugdigen. Ze ondersteunt ouders bij de
normale ontwikkeling, signaleert stoornissen en risico’s en geleidt indien
nodig de jeugdige (en de ouders) door naar de juiste ondersteuning of
behandeling. Dit gebeurt steeds vaker vanuit een Centrum voor Jeugd en
Gezin (CJG). De JGZ werkt daarbij samen met de andere partijen in het
CJG en andere (medische) hulpverleners.
Vernieuwing Jeugdgezondheidszorg
Om toegerust te zijn op veranderingen in de samenleving, de organisatie
van de zorg voor jeugd en de verwachtingen van ouders ontwikkelt de
JGZ nieuwe werkwijzen. Het Rijk stimuleert dit via het ZonMwprogramma «Vernieuwing uitvoeringspraktijk Jeugdgezondheidszorg» en
een subsidie aan het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ). Het
ZonMw-programma loopt van 2010 tot en met 2013. Hiervoor is in totaal
€ 5 miljoen beschikbaar. Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid is in
2011 gestart en bevordert de kwaliteit van de uitvoering van de JGZ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

48

Beleidsartikelen/Artikel 41

(bijvoorbeeld via het bevorderen van de invoering van effectieve
interventies in de praktijk). Hiervoor is in 2012 € 1,9 miljoen beschikbaar.
Digitalisering dossiers
Eind 2011 werken naar verwachting op één na alle JGZ-organisaties
geheel of gedeeltelijk met digitale dossiers. Hiervoor is via het Gemeentefonds in 2012 € 20 miljoen beschikbaar, samen met de Verwijsindex
Risicojongeren. Het digitaliseringstraject richt zich in 2012 in belangrijke
mate op de overdracht van JGZ-dossiers tussen JGZ-organisaties
(bijvoorbeeld bij verhuizing van een kind).
Instrumenten voor een verbeterde paraatheid van zorgvoorzieningen voor grootschalig optreden bij crises en rampen
Wet publieke gezondheid (Wpg)
De gewijzigde Wet publieke gezondheid die vanaf 1 januari 2012 van
kracht zal zijn, is een belangrijk instrument om de voorbereiding van de
zorg onder crisisomstandigheden te verbeteren. Belangrijke wijzigingen
zijn dat het werkgebied van de GGD gelijk moet zijn aan dat van de
veiligheidsregio en dat er in de toekomst nog maar één aanspreekpunt is
voor de voorbereiding en uitvoering van de zorg onder crisisomstandigheden, zowel voor zorgpartijen als voor het openbaar bestuur. Dit maakt
het voor de verantwoordelijke besturen makkelijker om, op basis van
eenduidige adviezen, besluiten te nemen over de gecoördineerde inzet
van zorg.
CBRN weerstandsverhoging
Doel is het nemen van weerstandsverhogende maatregelen gericht op het
verminderen of voorkomen van de kans dat personen of groeperingen
zich ongewenst toegang verschaffen tot chemische, biologische,
radioactieve en/of nucleaire agentia (CBRN) (€ 11,3 miljoen). Dit valt
binnen de doelstellingen van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).
41.3.3 Minder vermijdbare ziektelast door een goede
bescherming tegen infectieziekten en preventie van chronische
ziekten
Motivering

Motivering
Het Ministerie van VWS wil de gevolgen van ziekten vermijden door
ziekten te voorkomen, tijdig op te sporen en complicaties tegen te gaan
door:
• Te zorgen voor een goede landelijke structuur om bekende en
onbekende infectieziektedreigingen inclusief zoönosen en vectorgebonden aandoeningen snel te kunnen signaleren en bestrijden;
• Te zorgen voor een goede voorbereiding op grote uitbraken van
ziekten, waaronder een grieppandemie;
• Het inrichten van een kwalitatief hoogwaardig Rijksvaccinatieprogramma (RVP) en het in stand houden van een hoge vaccinatiegraad;
• Het internationaal uitwisselen van informatie en afstemmen van
voorbereidings- en bestrijdingsmaatregelen;
• Het bevorderen van een goede organisatie van en deelname aan
bevolkingsonderzoeken;
• Het bevorderen van herkenbare, laagdrempelige voorzieningen in de
buurt waar de verbinding wordt gelegd tussen preventie, curatieve
zorg en maatschappelijke ondersteuning;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

49

Beleidsartikelen/Artikel 41

•
•

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Het voorkomen van resistentievorming bij pathogenen1 en het
voorkomen van overdracht van deze resistente pathogenen;
Het zorgen voor een geïntegreerd aanbod van voorzieningen op het
gebied van seksuele gezondheid, bestaande uit curatieve soa-zorg
voor hoogrisicogroepen en seksualiteitshulpverlening voor jongeren.

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De voortgang van het beleid wordt gemeten met de volgende indicatoren:

Indicator (output)

1. Vindpercentage seksueel
overdraagbare aandoeningen (soa’s) bij
de soa-poli’s van de GGD
2. Percentage deelname aan Rijksvaccinatieprogramma
3. Percentage deelname aan griepvaccinatieprogramma (seizoensgriep)
4. Percentage deelname aan Bevolkingsonderzoek borstkanker
5. Percentage deelname aan Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker
6. Percentage deelname aan hielprik

2005

2006

2007

2008

2009

2010

Streefwaarde
2012

12,8%

13,3%

12,7%

13,2%

13,2%

13,7%

≥ 14%

95,8%

94,3%

94,0%

94,5%

95,2%

95,0%

≥ 95%

76,9%

74,5%

73,5%

71,5%

70,4%

68,9%

≥ 72%

81,7%

81,9%

82,4%

82,0%

81,5%

80,7%

≥ 83%

65,5%
–

66,0%
99,9%

–
99,9%

66,0%
99,8%

–
99,8%

–
–

≥ 65%
≥ 99%

Bron
1. RIVM/Centrum Infectieziektebestrijding. Betreft het percentage bezoekers van soa-poli’s, waarbij een (of meer) soa is gevonden.
2. Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma Nederland. Verslagjaar 2011 – RIVM rapport 210021014.
Voor het verslagjaar 2010 is dit percentage 95,0%. Dit betreft het percentage kinderen geboren in 2007 dat basisimmuun is voor DKTP vóór het
bereiken van hun 2-jarige leeftijd.
3. www.nivel.nl. De cijfers vanaf 2008 zijn niet vergelijkbaar met voorgaande jaren, onder andere doordat de leeftijdsgrens van 65 naar 60 is
verlaagd in het najaar 2008.
4. Landelijk Evaluatieteam Bevolkingsonderzoek Borstkanker (LETB). Erasmus MC.
5. Erasmus MC. Landelijke Evaluatie Bevolkingsonderzoek naar Baarmoederhalskanker (LEBA). Rapportage 2009. Het cijfer over 2009 wordt in 2011
verwacht.
6. TNO, evaluatie van de neonatale hielprikscreening bij kinderen geboren in 2009. Het cijfer over 2010 wordt begin 2012 verwacht.

Instrumenten voor een goede structuur voor infectieziektebestrijding
Opdrachtverlening aan het RIVM/Centrum voor infectieziektebestrijding
Het RIVM/Centrum voor Infectieziektebestrijding heeft de volgende taken:
• Coördinatie en ondersteuning van de uitvoering op het gebied van
infectieziektebestrijding, -onderzoek en vaccinonderzoek, ook op het
gebied van zoönosen en vectorgebonden aandoeningen (€ 34,2
miljoen);
• Financiering van een aantal instellingen, die zich inzetten voor
infectieziektepreventie en -bestrijding (€ 8,2 miljoen);
• Coördinatie van aanvullende voorzieningen op het gebied van de
seksuele gezondheid (€ 29,1 miljoen).
Bevorderen seksuele gezondheid (inclusief preventie van soa/hiv)
Om de seksuele gezondheid te bevorderen verleent VWS (rechtstreeks,
dan wel via het RIVM/Centrum voor infectieziektebestrijding) subsidie aan
diverse gezondheidsbevorderende instellingen (€ 7,6 miljoen).

1

Organisme of virus dat in staat is een ziekte
te verwekken.

Onderzoeksprogramma’s via ZonMw
• Programma infectieziektebestrijding (€ 2,0 miljoen);
• Priority Medicines Antimicrobiële Resistentie (€ 2,9 miljoen);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

50

Beleidsartikelen/Artikel 41

•

Vijfjarig programma «Seksuele gezondheid van de jeugd» (€ 0,4
miljoen).

Instrumenten voor een goede organisatie van en deelname aan
vaccinatieprogramma’s
Nationaal Programma Grieppreventie via de Subsidieregeling publieke
gezondheid
Doel van dit programma is om kwetsbare groepen (alle 60+-ers en mensen
onder de 60 jaar met een risico-indicatie zoals longziekten, hart- of
nieraandoeningen en diabetes mellitus) te beschermen tegen (de ernstige
gevolgen van) griep (€ 58,7 miljoen).
Rijksvaccinatieprogramma
Het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) heeft tot doel de vaccinatie van alle
kinderen in de leeftijdscategorie van 0–12 jaar die in Nederland wonen. De
ziekten waartegen gevaccineerd wordt zijn: difterie, kinkhoest, tetanus en
polio (DKTP), infectie met Haemophilus Influenzae type B (Hib), bof,
mazelen en rodehond (BMR), meningokokken C infecties (Men C),
pneumokokken infecties en de HPV-vaccinatie tegen baarmoederhalskanker (meisjes). Voorts wordt met ingang van 2012 voor alle kinderen
Hepatitis B toegevoegd aan het Rijksvaccinatieprogramma.
Instrumenten voor een goede structuur rondom de preventie van
chronische ziekten
Nationaal Actieprogramma Diabetes (NAD)
Het vierjarige programma (2009–2013) NAD heeft tot doel een bijdrage te
leveren aan het terugdringen van de groei van het aantal diabetespatiënten en het verminderen van de complicaties (€ 2,5 miljoen).
Kengetal

Aantal patiënten diabetes mellitus

1994

2000

2004

2007

2009

2010

Verwachting
2012

306 000

414 000

609 000

740 000

–

–

> 850 000

Bron
RIVM/Volksgezondheid Toekomst Verkenningen 2010, deelrapport Effecten van preventie.
Dit zijn schattingen van het aantal patiënten met diabetes type 1 en type 2 samen. De schattingen van de prevalentie zijn gebaseerd op het aantal
gediagnosticeerde patiënten door de huisarts in vijf huisartsenregistraties. Door onderrapportage en toename van obesitas wordt de komende jaren
een forse toename van het aantal patiënten verwacht. Dit cijfer wordt onregelmatig geactualiseerd.

Preventieprogramma via ZonMw
De kern van de eerdere preventieprogramma’s was de kennis over
(kosten)effectieve preventie en de toepassing ervan te vergroten en
vernieuwende en kansrijke (kosten)effectieve preventiemogelijkheden te
ontwikkelen. In juni 2009 is opdracht gegeven aan de uitvoering van het
vierde preventieprogramma. Met dit programma geeft ZonMw invulling
aan de visie op preventie (Kamerstuk 22 894, nr. 134) en levert een
bijdrage aan het versterken van de preventiecyclus. Dit is een vierjarige
cyclus waarmee specifieke doelstellingen en uitvoering van het Nederlandse gezondheidsbeleid worden vastgelegd, uitgevoerd en bijgesteld.
Dit programma legt nog meer dan haar drie voorgangers, verbindingen
tussen preventie en andere sectoren (wonen, werken, leren), in het
bijzonder tussen de publieke en de eerstelijnsgezondheidszorg en
daarmee ook tussen de preventieprogramma’s en andere programma’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

51

Beleidsartikelen/Artikel 41

van ZonMw. Daarnaast zal dit programma inspelen op de nieuwe
landelijke nota gezondheidsbeleid (€ 10,0 miljoen).
Programma diseasemanagement chronische ziekten via ZonMw
Bij diseasemanagement wordt een sluitende keten gevormd van
diagnostiek, behandeling en begeleiding. Ook vroege opsporing en
preventie bij mensen met een verhoogd risico op chronische ziekten en
zelfmanagement maken er deel van uit. Het doel van dit programma is
kennis te verzamelen over diseasemanagement bij chronische aandoeningen en ervaring op te doen met de toepassing ervan in de praktijk. Dit
programma kent ook een praktijkdeel, waarin multidisciplinaire transmurale zorggroepen die gaan werken volgens de diseasemanagement
aanpak (€ 0,4 miljoen) ondersteund en gevolgd worden. Het programma
loopt tot en met 2012.
Interventiestrategieën chronische ziekten
Het aantal mensen met chronische ziekten zal in de komende jaren fors
toenemen. In 2012 worden daarom de volgende preventieve interventies
(verder) ontwikkeld:
• Depressiepreventie. De NZa wordt binnenkort gevraagd om een advies
hoe de functie basis geestelijke gezondheidszorg, dichtbij huis,
versterkt kan worden. Uitgangspunt is dat het veld de ruimte krijgt om
zelf de zorg rondom de patiënt te organiseren;
• Zelfmanagement chronische ziekten. Het gaat hier om een programmatisch aanbod om chronische patiënten beter in staat te stellen hun
eigen ziekte te managen. Als effectief zelfmanagement beschikbaar is,
moet dit onderdeel worden van de zorgstandaarden;
• Zorgstandaarden. Het uitbouwen en implementeren van zorgstandaarden geeft patiënten, zorgaanbieders en verzekeraars een goed
instrument voor de inhoud, organisatie en transparantie van patiëntgerichte integrale zorg voor chronische aandoeningen. Het coördinatieplatform zorgstandaarden houdt zich bezig met alle aangelegenheden
in relatie tot vraagstukken met en rond zorgstandaarden, de werkzaamheden houden direct verband met de ontwikkeling van het kwaliteitsinstituut zorg;
• Gezondheid en arbeid is een thema dat in samenwerking met sociale
partners en gezondheidssector zal worden uitgewerkt. Met het
coördinatieplatform zorgstandaarden zal een afspraak worden
gemaakt over het ontwikkelen van een module arbeid en gezondheid
ten behoeve van de zorgstandaarden.
Instrumenten voor een goede organisatie van en het bevorderen
van deelname aan bevolkingsonderzoeken
Uitvoeren van bevolkingsonderzoeken en screeningsprogramma’s via de
Subsidieregeling publieke gezondheid
De inzet van VWS betreft het financieren, bewaken en verbeteren van de
kwaliteit van de landelijke bevolkingsonderzoeken naar borst- en
baarmoederhalskanker, screening op familiaire hypercholesterolemie,
bloedonderzoek bij zwangeren en de hielprik en gehoorscreening bij
pasgeborenen (€ 110,3 miljoen). Het RIVM/Centrum voor Bevolkingsonderzoek voert de bekostiging, landelijke aansturing en coördinatie uit
(€ 10,3 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

52

Beleidsartikelen/Artikel 41

Gezondheidswinst realiseren door vroegopsporing van (risicofactoren
voor) aandoeningen via het Nationaal Programma Bevolkingsonderzoek
Met de nieuwe landelijke nota Gezondheidsbeleid is besloten om vanaf
2013 een bevolkingsonderzoek naar darmkanker stapsgewijs in te voeren
(zie brief van 1 juni 2011 over invoering bevolkingsonderzoek darmkanker,
Kamerstuk 32 793, nr. 3). In 2012 en 2013 vinden hiervoor de voorbereidingen plaats. Op 24 mei 2011 kwam de Gezondheidsraad met een advies
over de verbetering van het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Het standpunt hierop volgt in september 2011. Met ingang van
1 mei 2011 is de neonatale hielprikscreening uitgebreid met screening
naar Cystic Fibrosis (taaislijmziekte, CF). Ook wordt het screeningsprogramma voor zwangere vrouwen, prenatale screening infectieziekten en
erytrocytenimmunisatie (PSIE) verbeterd.
41.3.4 Het bevorderen van ethisch verantwoord handelen in de
gezondheidszorg en bij het medisch-wetenschappelijk onderzoek
Motivering

Motivering
Het kabinet wil patiënten, cliënten en proefpersonen beschermen bij de
voortschrijding van (technologische) ontwikkelingen in de gezondheidszorg.
In 2012 zal een aantal evaluaties van regelgeving worden afgerond. Het
gaat daarbij om de evaluatie van de Wet medisch-wetenschappelijk
onderzoek met mensen (WMO), de Embryowet in samenhang met de Wet
donorgegevens kunstmatige bevruchting, de Wet levensbeëindiging op
verzoek en hulp bij zelfdoding en de Regeling preïmplantatie genetische
diagnostiek. De bevindingen vanuit deze wetsevaluaties zullen worden
voorzien van een kabinetsstandpunt. Aan het parlement zal naar
verwachting in 2012 een wetsvoorstel ter wijziging van de WMO worden
aangeboden, zoals toegezegd in het standpunt over het advies van de
commissie Doek (medisch-wetenschappelijk onderzoek bij minderjarigen).
In 2012 zal het voorstel van wet betreffende zeggenschap over lichaamsmateriaal aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
De abortushulpverlening zal in 2012 verdere aandacht vragen vanwege
het verbeteren van de financieringsstructuur daarvan en van de opleiding
van de hulpverleners.

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
Voor deze operationele doelstelling wordt geen indicator opgenomen.
Reden hiervoor is dat de resultaten van dit beleidsterrein niet goed aan
één of enkele indicatoren te relateren zijn.
Instrumenten ethisch verantwoord handelen
Het laten uitvoeren van periodieke wetsevaluaties
Het periodiek evalueren van de praktijk en wet- en regelgeving biedt de
mogelijkheid om tijdig te kunnen bijsturen zodat praktijk en beleid goed
op elkaar kunnen gaan aansluiten.
Verbeteren van de abortushulpverlening en -registratie
Het doel is het verbeteren van de hulpverlening aan vrouwen die
ongewenst zwanger zijn door onder meer het ondersteunen van de
richtlijnontwikkeling voor abortusartsen, het opzetten van een kwaliteitssysteem en een onderzoeksprogramma bij ZonMw. Ook de financierings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

53

Beleidsartikelen/Artikel 41

structuur van de abortushulpverlening zal worden verbeterd. Het
ontwikkelen van een kwaliteitsbeleid door de klinieken en de beroepsgroepen en het wijzigen van de financieringssystematiek zijn van belang
om de klinieken in staat te stellen een solide bedrijfsvoering te realiseren.
Verbeteren van mogelijke knelpunten in de toetsing van medischwetenschappelijk onderzoek met mensen
Het doel is het opheffen van mogelijke knelpunten op het terrein van de
toetsing van medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen. Daarmee
wordt de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek bevorderd en de
veiligheid van proefpersonen beter geborgd.
Zonodig bevorderen van de ontwikkeling van nieuwe en actualisering van
bestaande richtlijnen voor vruchtbaarheidstechnieken door de betrokken
beroepsgroep(en)
Het bevorderen van dergelijke richtlijnen en standpunten heeft tot doel
professionals houvast te geven bij het nemen van mogelijk moreel
beladen beslissingen.
Stimuleren van onderzoek naar ethische vraagstukken in de (gezondheids)zorg
Het doel is het vergroten van belangwekkende kennis over ethische
vraagstukken in de (gezondheids)zorg en zorgverlening, onder meer door
het onderzoeksprogramma «Ethiek en Gezondheid» bij ZonMw (€ 0,4
miljoen), alsmede het programma Maatschappelijk Verantwoord
Innoveren bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek (NWO).
Stimuleren van innovatief onderzoek naar (nieuwe) medische technologieën met een belangrijke ethische component
Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het nog tot 2022 lopende
ZonMw-onderzoeksprogramma Translationeel Adult Stamcelonderzoek
(€ 1,4 miljoen).
Bijdrage aan de baten-lastendienst Centraal Informatiepunt Beroepen
Gezondheidszorg (CIBG)
Deze bijdrage is nodig voor het beheer van regionale toetsingscommissies Euthanasie en de centrale deskundigheidscommissie«Late
zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging bijpasgeborenen». Ook
fungeert het CIBG als aanspreekpunt voor kinderen die verwekt zijn met
geslachtscellen van derden, hun ouders en artsen, indien zij vragen
hebben over het register donorgegevens kunstmatige bevruchting (€ 2,2
miljoen).
Rijksbijdrage aan het College voor zorgverzekeringen (CVZ)
Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de financiering van abortusklinieken (€ 12,3 miljoen). Deze regeling zal worden aangepast om financiële
problemen bij klinieken te kunnen voorkomen.
Bijdrage aan de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO)
De Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) is een bij wet
(Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen en de
Embryowet) ingestelde commissie en waarborgt de bescherming van
proefpersonen betrokken bij medisch-wetenschappelijk onderzoek, via
toetsing aan de daarvoor vastgestelde wettelijke bepalingen en met
inachtneming van de voortgang van de medische wetenschap
(www.ccmo-online.nl). Zij is een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO). Sinds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

54

Beleidsartikelen/Artikel 41

de inwerkingtreding van de gewijzigde Wet medisch-wetenschappelijk
onderzoek met mensen op 1 maart 2006, treedt de CCMO tevens op als
bevoegde instantie (€ 1,7 miljoen).
41.3.5 Meer mensen kiezen voor een gezonde leefstijl
Motivering

Een goede gezondheid is belangrijk voor een actieve bijdrage aan de
maatschappij. Een goede gezondheid is van invloed op schoolprestaties,
schoolverzuim en schooluitval en op arbeidsprestaties (arbeidsproductiviteit en arbeidsverzuim) en is een belangrijke factor voor arbeidsparticipatie, maatschappelijke participatie en sociale integratie.
De eigen gezondheid is van mensen zelf. Al lijken professionals deze
verantwoordelijkheid soms over te willen nemen. Mensen maken hun
eigen leefstijlkeuzes. De overheid zal zich richten op:
• Het tegengaan van versplintering en verkokering, het bundelen van
krachten;
• Het benutten van (zorg)structuren en intensivering van de inzet van
jeugdgezondheidszorg met op maat adviezen en verwijzing naar lokale
mogelijkheden;
• Aandacht voor weerbaarheid en gezonde basis voor de jeugd;
• Inzet om de gezonde keuze, de makkelijke en aantrekkelijke keuze te
maken in samenwerking met private partners;
• Betrouwbare, toegankelijke informatie, toegesneden op informatiebehoefte en aandacht voor het bundelen van leefstijlinterventies.
Startpunt Jeugd
Waar volwassenen eigen keuzes maken, heeft de overheid een bijzondere
verantwoordelijkheid ten opzichte van de jeugd. De jeugd heeft de
toekomst en investeren in hen loont. Dit kabinet wil de jeugd toerusten
om op latere leeftijd zelf verantwoordelijkheid te kunnen nemen. Het
kabinet wil op positieve wijze laten zien dat gezond leven leuk is en dat
het jezelf uiteindelijk veel oplevert. De jongere zelf is het startpunt. Dit
betekent een andere manier van communiceren.
Het kabinet zet in op het positief stimuleren van gezond gedrag en
weerbaarheid van jongeren zelf. Reeds ontwikkelde interventies worden
zo veel mogelijk in samenhang ingezet. Goede gewoonten en gedragingen die in de jonge jaren zijn aangeleerd, bieden meer perspectief voor
de toekomst. Daarom vindt het kabinet het stellen van grenzen en het
bevorderen van een gezonde leefstijl voor de jeugd gerechtvaardigd. We
zien hierbij ook een belangrijke rol voor ouders, zij zijn immers primair
verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen. Ook gemeenten
hebben hier een verantwoordelijkheid.
Bij het aanleren van een gezonde leefstijl vanuit weerbaarheid, verdienen
drie thema’s extra aandacht: gezond gewicht, riskant en problematisch
middelengebruik en seksuele gezondheid. Het kabinet kiest vanuit
bovenstaande visie voor een op leefstijl gerichte aanpak om:
• Jongeren een gezonde basis te geven;
• Jongeren weerbaar te maken zodat ze om leren gaan met verleidingen
uit het dagelijks leven;
• Jongeren goede informatie op maat te geven die aansluit bij hun
leefwereld;
• Het voortouw te nemen in het stellen van grenzen;
• Vroegtijdig te signaleren wanneer jongeren in problemen dreigen te
raken door ongezond gedrag (met name problematisch middelengebruik) zodat ze gericht kunnen worden geholpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

55

Beleidsartikelen/Artikel 41

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De voortgang van het beleid wordt gemeten met de volgende indicatoren.
Indicatoren over sport en bewegen staan vermeld in artikel 46.

Indicator (outcome)

1. Het percentage niet-rokers ≥ 15 jaar
2. Overgewicht bij volwassenen
3. Overgewicht bij kinderen leeftijd 2–8 jaar
4. Overgewicht bij kinderen leeftijd 9–17 jaar
5. Obesitas bij volwassenen
6. Obesitas bij kinderen leeftijd 2–8 jaar
7. Obesitas bij kinderen leeftijd 9–17 jaar
8. Het percentage mensen in algemene bevolking
(12 jaar en ouder) dat niet zwaar drinkt.
9. Het percentage 12–15 jarigen dat nog nooit
alcoholhoudende drank heeft gedronken
10. Aantal problematische drugsverslaafden per
1 000 inwoners
11. Aantal spoedeisende hulpbehandelingen in
ziekenhuizen door privéongevallen en sportblessures

2001

2007

2008

2009

2010

Streefwaarde
2012

–
–
–
–
–
–

72%
–
–
–
–
–

73%
–
–
–
–
–

72%
–
–
–
–
–

73%
47%
14,5%
10,3%
11%
3,9%
2,4%

≥ 73%
≤ 47%
≤ 14,5%
≤ 10,3%
≤ 11%
≤ 3,9%
≤ 2,4%

–

89,3%

90,0%

89,6%

90,4%

≥ 91,1%

–

25,6%

–

–

35%

≥ 38%

3,1

–

1,6

–

–

≤ 1,6

700 000

650 000

650 000

640 000

–

630 000

Bron
1. TNS NIPO onderzoek, zie www.stivoro.nl
2. t/m 7. VTV 2010, www.vtv.nl
8. Permanent Onderzoek Leefstijl Situatie (POLS), via www.Statline.nl van Centraal Bureau voor de Statistiek
9. Health Behaviour in School-aged Children, Trimbos Instituut, zie www.trimbos.nl
10. Jaarbericht Nationale Drug Monitor 2009. Utrecht: Trimbos Instituut, 2010, zie www.trimbos.nl
11. Letselinformatiesysteem 2001–2009 (Consument en Veiligheid) en CBS, zie www.veiligheid.nl en www.cbs.nl.

Instrumenten ter bevordering van een gezonde leefstijl
Het Ministerie van VWS zet diverse instrumenten in ter bevordering van
een gezonde leefstijl:
• RIVM/Centrum Gezond Leven heeft onder meer de taak ondersteuning
te organiseren aan lokale professionals in gezondheidsbevordering.
Deze ondersteuning bestaat uit informatie op het internet, een
servicedesk, ontmoetingen, uitwisselingen en advisering op maat door
een pool van experts;
• Programma Gezonde Slagkracht (ZonMw). Dit programma biedt
gemeenten op de leefstijlonderwerpen alcohol, drugs, tabak en
overgewicht de mogelijkheid om samen met lokale/regionale
gezondheidspartners initiatieven te implementeren die de lokale
gezondheid verbeteren;
• Inzet op gezonde keuze, de makkelijke keuze. Projecten en activiteiten
worden gericht op een gezonde omgeving, een gezond aanbod en
betrouwbare informatie. Publiek-private samenwerking speelt hierin
een belangrijke rol;
• Dwarsverbanden met sport en bewegen in de buurt (zie artikel 46.3.1);
• Diverse gezondheidsbevorderende instellingen en preventieprogramma’s.
Instrumenten ter bevordering van gezonde voeding
Een gezond voedingspatroon is niet alleen van belang ter voorkoming van
overgewicht, maar ook ter voorkoming van chronische ziekten (kanker,
hart- en vaatziekten, diabetes en osteoporose). Bij gezonde voeding gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

56

Beleidsartikelen/Artikel 41

het om een juiste energiebalans en een zo laag mogelijke inname van
verzadigde vetzuren, transvetzuren en zout (natrium) en voldoende
consumptie van vis, groente, fruit en volkoren graanproducten. Veel
mensen kunnen hun voedingsgewoonten nog verbeteren en maar weinig
mensen hebben een gezond voedingspatroon (VTV 2010). Het Ministerie
van VWS zet in op twee lijnen:
• Het stimuleren van een productaanbod – in retail, via cateraars en bij
horeca – waarbij de gezonde keuze een makkelijke en aantrekkelijke
keuze is. Aandachtspunt hierbij is het verlagen van de hoeveelheden
zout (natrium) en verzadigde vetzuren en/of transvetzuren. Eind 2011
verschijnt een nieuwe voedselconsumptiepeiling (VCP) die inzicht
geeft in de consumptie in Nederland. Deze resultaten worden vanaf
2012 gebruikt om met het bedrijfsleven te kijken waar de mogelijkheden liggen om het productaanbod door zelfregulering gezonder te
maken. Eind 2012 zal de voortgang op dit dossier beoordeeld worden
en worden zo nodig mogelijkheden voor wettelijke normen verkend;
• Informatievoorziening over gezonde voeding aan consumenten,
rechtstreeks of via zorgprofessionals is van belang. Een begrijpelijk
etiket maakt hier onderdeel van uit. Daarvoor is inzet in de EU nodig bij
invulling van regelgeving op het gebied van informatievoorziening
(claims, etikettering e.d.).
Beide doelstellingen worden in samenwerking met partners uit de private
sector vorm gegeven.
Instrumenten ter voorkoming van overgewicht (inclusief obesitas)

1
Epode (Ensemble, Prévenons l’Obesité Des
Enfants) biedt een effectieve geïntegreerde
lokale aanpak om overgewicht bij kinderen en
volwassenen terug te dringen. Stevig politiek
draagvlak, publiek-private samenwerking,
sociale marketing, verbinding van preventie
met zorg en onafhankelijke wetenschappelijke
evaluatie zijn de vijf belangrijkste peilers van
de aanpak.

Overgewicht is het resultaat van een verstoorde energiebalans. Het
percentage mensen met overgewicht bevindt zich op een hoog niveau.
Overgewicht komt vaak voor in combinatie met andere ongezonde
factoren. Doelstelling is het tot staan brengen van de stijgende trend in
het aantal volwassenen met overgewicht en obesitas en het keren van de
stijgende trend in het aantal kinderen met overgewicht en obesitas.
Daarom worden in 2012 de volgende maatregelen genomen:
• Uitvoering convenant «Gezond Gewicht» (CGG). Met speciale
aandacht voor de integrale lokale aanpak van overgewicht. Het
deelconvenant «Jongeren op Gezond Gewicht» (JOGG), dat circa 15
gemeenten per jaar volgens de Epode1-aanpak ondersteunt (met
verbinding naar CGL en ZonMw programma «Gezonde Slagkracht») en
het deelconvenant school, dat onder andere een impuls geeft aan de
implementatie van het concept gezonde schoolkantine, spelen hierbij
een belangrijke rol;
• Inzet om de gezonde keuze, de makkelijke keuze te maken. Het doel is
een omgeving die uitnodigt tot gezond eet- en beweegpatroon. Dit
krijgt invulling door middel van het stimuleren van een gezond aanbod
in supermarkten en kantines (op school, werk of sportvereniging).
Publiek-private samenwerking speelt hierin een belangrijke rol.
Aandacht voor de fysieke omgeving wordt in samenhang en verbinding met andere thema’s en departementen invulling gegeven, zoals
het programma «Sport en bewegen in de buurt» en de programma’s
«Groene Schoolpleinen» en «Natuursprong» van het Ministerie van
EL&I en het experiment «Gezonde Wijk» van het Ministerie van BZK;
• Versterken relatie preventie en zorg. Voorlichting over gezond gewicht
en het duurzaam behoud ervan wordt via zorgprofessionals, Centra
voor Jeugd en Gezin, scholen en andere actoren verbonden aan de
begeleiding van doelgroepen. Multidisciplinaire benadering en
implementatie van de zorgstandaard overgewicht en obesitas vallen
ook onder deze pijler.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

57

Beleidsartikelen/Artikel 41

Bovenstaande maatregelen moeten in samenhang gelezen worden met
activiteiten ter bevordering van veilige en verantwoorde lichaamsbeweging in artikel 46.3.1.
Instrumenten gericht op het ontmoedigen van roken, alcohol en
drugs
Roken veroorzaakt nog steeds de grootste ziektelast en blijft daarmee de
belangrijkste vermijdbare doodsoorzaak. Gezien de jaarlijkse sterfte en
ziektelast als gevolg van roken wordt gestreefd naar een afname van het
aantal mensen dat rookt, vooral bij jongeren. Het percentage zware
drinkers is de laatste jaren gestabiliseerd, maar het alcoholgebruik onder
jongeren blijft een groot volksgezondheidsprobleem. Als jongeren
drinken, drinken ze veel. De maatschappelijke schade als gevolg van
alcoholgebruik is groot (verkeersslachtoffers, agressie, overlast, huiselijk
geweld, etcetera).
Het drugsgebruik in de algemene bevolking is het afgelopen decennium
nagenoeg stabiel gebleven. Het cannabisgebruik onder jongeren vertoont
recentelijk zelfs een lichte daling. Ondanks de dalende trend neemt de
hulpvraag als gevolg van problematisch cannabisgebruik toe, zowel onder
jongeren als onder ouderen.
Het beleid ter vermindering van de gezondheidsschade door drugs- en
alcoholgebruik is gericht op grotere toepassing van e-health interventies
voor verslaafden, op meer samenhang in de aanpak van multiproblematiek en op het stimuleren van betere nazorg.
In 2012 worden de volgende instrumenten ingezet:
• Ondersteuning van preventieactiviteiten, onder andere de drugs- en
alcoholinfolijn, de gezonde school en genotmiddelen, activiteiten
gericht op het vergroten van de weerbaarheid van jongeren en
voorkomen jeugdroken;
• Continueren van de handhaving van de rookvrije horeca. Ook voor
2012 blijft dit een belangrijke prioriteit van de nieuwe Voedsel en
Waren Autoriteit. De bestuurlijke boete voor de handhaving van de
rookvrije horeca is verdubbeld;
• Implementatie van de gewijzigde Drank- en Horecawet (indien de
Staten-Generaal daarmee akkoord gaan), vooral decentralisatie
toezicht naar gemeenten en het strafbaar stellen van jongeren voor het
aanwezig hebben van alcoholhoudende drank op straat of in het café;
• Realiseren van nazorgtrajecten voor jongeren die met een alcoholintoxicatie in het ziekenhuis worden opgenomen;
• Via het partnership vroegsignalering alcohol wordt ingezet op tijdige
detectie door zorgverleners van beginnende alcoholproblematiek;
• Implementatie van de richtlijn vroegsignalering problematisch
drugsgebruik (jongeren) in de verschillende jeugdketens.
Om een integrale aanpak te bewerkstelligen met betrekking tot preventieactiviteiten op het gebied van alcohol, roken en drugs, is het noodzakelijk
om de activiteiten op deze terreinen te bundelen bij één instituut. De
subsidies aan STIVORO en STAP zullen worden afgebouwd. Inzet gericht
op preventie van schadelijk middelengebruik en verslaving wordt bij het
Trimbos-instituut belegd, zodat integraal beleid kan worden vormgegeven. In 2012 zal dit beleid worden ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

58

Beleidsartikelen/Artikel 41

Instrumenten ter voorkoming van gezondheidsschade door
ongevallen
Ongevallen en letsels staan op de gedeelde derde plek als het gaat om het
aantal verloren levensjaren (VTV 2010). Om het aantal letsels en
ongevallen in de privésfeer te beperken worden in 2012 de volgende
maatregelen gecontinueerd:
• Voorlichting en ondersteuning door Stichting Consument en Veiligheid
(CenV). CenV ontwikkelt en implementeert met nationale en lokale
partijen maatregelen die ongevallen in de privésfeer moeten voorkomen en heeft daarbij een coördinerende rol ten aanzien van sportblessurepreventie (zie ook artikel 46.3.1);
• Voortzetten van kosteneffectief beleid en het versterken van de
intersectorale en interdisciplinaire aanpak. Dit betekent dat diverse
sectoren via interventies samenwerken en zich richten op de aanpak
van letsels in de settings wonen, kinderopvang, school, wijk, sport,
vervoer en werk en dat door middel van diverse inspanningen op het
gebied van veiligheid in het verkeer, op het werk en in de privésfeer
verbindingen worden gelegd. Het gaat bijvoorbeeld om valpreventie in
verzorgingshuizen, sportblessurepreventie of de veiligheid in en om
scholen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

59

Beleidsartikelen/Artikel 42

Artikel 42 Gezondheidszorg
42.1 Algemene beleidsdoelstelling
Een goed werkend en innoverend zorgstelsel gericht op een optimale
combinatie van kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid voor de
burger.
Belangrijkste beleidsonderwerpen
in 2012

Belangrijkste beleidsonderwerpen in 2012
In dit artikel wordt het beleid inzake de curatieve zorg verwoord. Om de
algemene doelstelling te realiseren zal ingezet worden op:
• Het transparant maken van geleverde kwaliteit door zorgaanbieders
(42.3.1);
• Bevorderen dat de cliënt sneller en beter zijn recht kan halen (42.3.1);
• De voorbereiding van het oprichten van een nationaal kwaliteitsinstituut gezondheidszorg (42.3.2);
• De invoering van prestatiebekostiging bij ziekenhuizen (42.3.2);
• De versterking van de eerste lijn en zorg dichtbij huis (42.3.2);
• Zorg belonen naar prestatie, onder andere door invoering van vrije
tarieven apotheekhoudenden (42.3.3);
• De versterking van de zorgprocessen zelfmanagement en e-health
(42.3.2);
• Het bevorderen van patiëntveiligheid en medicatieveiligheid (42.3.2);
• Het versterken van de eerstelijns ggz (42.3.2).
Voor zover de invoering van het beleid additionele administratieve lasten
met zich meebrengt, zal VWS bezien in hoeverre deze extra regeldruk zo
beperkt mogelijk kan worden gehouden en zal tevens naar compensatie
zoeken voor de extra administratieve lasten.

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
De bewindspersonen van VWS zijn ministerieel verantwoordelijk voor:
• Het scheppen van randvoorwaarden om de kwaliteit, de toegankelijkheid, de veiligheid en de betaalbaarheid van de curatieve zorg te
waarborgen voor de burger.
Deze verantwoordelijkheid wordt onder andere ingevuld door:
• Het versterken van de positie van de patiënt, zodat deze in staat is om
zijn rol als zorgconsument te vervullen;
• Het scheppen van randvoorwaarden om het innoverend vermogen van
de gezondheidszorg te waarborgen;
• Een goed werkend stelsel, waarin zorgverzekeraars in staat worden
gesteld een betaalbaar verzekerd pakket aan te bieden.

Externe factoren

Externe factoren
Het behalen van de algemene doelstelling van dit artikel hangt af van een
goed samenspel van veel partijen: zorgprofessionals, cliënten, zorginstellingen, zorgverzekeraars en toezichthouders. Daarnaast spelen Europese
wet- en regelgeving en internationale afspraken een rol.
Het kabinet stimuleert partijen deze rol in te vullen onder meer door het
zorgstelsel te moderniseren, zodanig dat het prikkelt tot kwaliteitsverbetering, innovatie en doelmatigheid. Verder stimuleert het kabinet hen door
het verspreiden van goede voorbeelden, het verrichten van onderzoek en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

60

Beleidsartikelen/Artikel 42

het leveren van bijdragen (in middelen en door medewerking) aan
projecten in de zorg. De prikkels en programma’s versterken elkaar.
Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
Bij de algemene doelstelling ten aanzien van de curatieve zorg is in de
begroting geen beleidsrelevante indicator opgenomen. Het is namelijk
niet mogelijk om de werking van het gehele stelsel van curatieve zorg in
Nederland in één of enkele indicatoren samen te vatten. Het stelsel is
daarvoor te veelzijdig.
De prestaties van het stelsel worden gemonitord met de zorgbalans (zie
hiervoor www.rivm.nl). De zorgbalans schetst aan de hand van ongeveer
honderd indicatoren een beeld van de kwaliteit, de toegankelijkheid en de
betaalbaarheid van de Nederlandse gezondheidszorg. Ook geven de
volgende monitors inzicht in de werking van het gezondheidszorgstelsel:
monitor cure (www.nza.nl; monitors en marktscans) en de marktscan
zorgverzekeringsmarkt (jaarlijks, jaar 2010 zie Kamerstuk 29 689, nr. 360).
42.2 Budgettaire gevolgen van beleid
42.2.1 Begrotingsuitgaven

Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

14 026 292

8 567 022

8 139 946

7 660 536

7 933 872

7 641 639

7 873 567

Uitgaven

13 899 056

8 627 389

8 163 594

7 669 169

7 936 097

7 641 639

7 873 567

3 787

3 050

929

919

910

900

900

929

919

910

900

900

1 431 107

1 425 328

1 468 446

1 491 735

1 494 763

1 316 542

1 338 377

1 392 252

1 437 636

1 439 904

1 142 594
30 700
25 112
23 848
17 081
14 453
9 500
4 894
4 675
4 143

1 210 059
30 700
13 026
9 557
16 900
11 888
6 100
4 813
4 604
1 026

1 271 322
30 700
13 312
7 395
16 719
12 180
4 600
4 732
4 532
1 026

1 319 637
30 700
13 110
7 431
16 538
12 476
2 802
4 650
4 461
1 026

1 324 173
30 700
13 111
8 194
16 538
12 472
0
4 650
4 461
1 026

3 636

3 586

3 535

3 484

3 484

3 500
3 212

3 500
2 392

3 500
504

3 500
0

3 500
0

3 000

3 000

3 000

3 000

3 000

2 354

2 130

949

909

0

2 000
1 600

2 000
0

0
0

0
0

0
0

42.1 De positie van de burger in het
zorgstelsel wordt versterkt
Subsidies
42.2 Zorgaanbieders worden gestimuleerd
om het door de burger gewenste
zorgaanbod te realiseren
Subsidies
waarvan onder andere:
Opleidingen (fzo, pa/np, 1 e en 2 e tranche
zorgopleidingen, huisartsenopleidingen)
Integrale kankercentra
Arbeidsmarktbeleid
ICT in de zorg en Innovatie
Nederlands Kanker Instituut
Subsidies beroepen en opleidingenstructuur
UMCG: Lifelines
Nederlandse Transplantatiestichting
Stichting Patiëntvertrouwenspersoon
Zwangerschap en geboorte
Stichting Pathologisch anatomisch landelijk
geautomatiseerd archief (PALGA)
Subsidieregeling vaccinatie stageplaatsen
zorg
Patiëntveiligheid curatieve zorg
Eerstelijns gezondheidscentra in VINEXgebieden
Nederlands Huisartsen Genootschap project
NHGDOC
Anonieme e-mental health (meerjarig
gereserveerd binnen premie)
Uitvoering Wet verplichte ggz

1 298 696

1 459 444

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

61

Beleidsartikelen/Artikel 42

2010

2012

2013

2014

2015

2016

Frictiekosten Revalidatiezorg
Stichting Instituut voor Verantwoord
Medicijngebruik
Nivel Landelijk Informatie Netwerk Eerstelijnszorg (LINEL)
Stichting Lareb
Nivel Monitor schade in ziekenhuizen
Capaciteitsorgaan
Familievertrouwenspersoon

1 500

1 000

1 100

0

0

1 400

980

980

980

980

1 341
1 200
1 117
1 093
1 080

529
1 200
170
1 068
0

0
1 200
0
1 043
0

0
1 200
0
1 018
0

0
1 200
0
1 018
0

Opdrachten
waarvan onder andere:
Arbeidsmarkt, beroepen en opleidingenstructuur
Campagne «Nederland zegt JA»
ICT in de zorg en Innovatie

16 356

9 654

9 969

10 224

10 984

3 664
1 600
1 349

2 188
1 600
697

2 372
1 600
345

2 367
1 600
350

2 367
1 600
427

Bijdrage aan baten-lastendiensten
Agentschap NL: innovatieprogramma
CIBG: Bijdrage voor onder andere
UZI-register, BIG-register, SVB-Z, donorregister en Farmatec

61 043
50 284

39 831
29 072

28 759
18 000

10 759
0

10 759
0

10 759

10 759

10 759

10 759

10 759

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s
CVZ: Compensatie kosten van zorg illegalen
en andere onverzekerbare vreemdelingen
ZonMw: Goed Geneesmiddelen Gebruik en
Gezond Ouder Worden
ZonMw: Regieraad Kwaliteit van Zorg

37 166

37 466

37 466

33 116

33 116

32 616

32 616

32 616

32 616

32 616

3 300
1 250

4 350
500

4 350
500

0
500

0
500

6 687 049

6 195 579

6 416 354

6 095 371

6 325 571

6 528 646
2 379 000
4 149 646

6 046 359
2 455 400
3 590 959

6 274 359
2 545 900
3 728 459

5 953 777
2 672 300
3 281 477

6 184 389
2 685 000
3 499 389

15 105
14 219

13 223
12 987

10 663
10 555

10 623
10 516

10 623
10 516

Opdrachten
waarvan onder andere:
Overgangsregeling FLO/VUT ouderenregeling ambulancepersoneel
Communicatie aanspraak zorgverzekering
Risicoverevening
Uitvoering stelsel

35 053

32 703

30 702

30 646

30 646

31 000
945
1 578
644

30 000
744
1 359
364

28 000
786
1 407
402

28 000
768
1 387
384

28 000
768
1 387
384

Bijdrage aan baten-lastendiensten
CJIB i.v.m. onverzekerden
CJIB i.v.m. wanbetalers

15 088
810
14 278

12 765
810
11 955

12 765
810
11 955

12 765
810
11 955

12 765
810
11 955

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s
Beheerskosten zorg-ZBO’s
SVB: onverzekerden
CVZ: onverzekerden
CVZ: wanbetalers

89 057
83 345
1 530
1 860
2 322

86 429
81 094
1 530
1 860
1 945

83 765
78 430
1 530
1 860
1 945

83 460
78 125
1 530
1 860
1 945

83 048
77 713
1 530
1 860
1 945

Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
Bijdrage C2000 (BZK)

4 100
4 100

4 100
4 100

4 100
4 100

4 100
4 100

4 100
4 100

44 509

47 343

50 387

53 633

52 333

42.3 Zorgverzekeraars bieden alle burgers
een betaalbaar verzekerd pakket voor
noodzakelijke zorg aan

12 596 573

2011

7 117 239

Bekostiging
Rijksbijdrage 18Zorgtoeslag
Subsidies
waarvan onder andere:
Stichting DBC-Onderhoud

42.4 De burgers van Caribisch Nederland
kunnen gebruik maken van voorzieningen
voor zorg en welzijn

0

47 656

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

62

Beleidsartikelen/Artikel 42

2010

2012

2013

2014

2015

2016

Bekostiging
Zorgkosten
Jeugdzorg

39 909
35 537
4 372

42 743
38 371
4 372

45 787
41 415
4 372

49 033
44 661
4 372

47 733
43 361
4 372

Subsidies en opdrachten

4 600

4 600

4 600

4 600

4 600

22 926

27 401

20 226

20 226

20 226

16 600

13 900

13 900

13 900

13 900

Ontvangsten
waarvan onder andere:
Ontvangsten wanbetalers

771 192

2011

93 385

Budgetflexibiliteit
80% van de geraamde begrotingsuitgaven op artikel 42 betreft de
uitgaven aan de Zorgtoeslag en de Rijksbijdrage voor verzekerden onder
de 18 jaar.
16% van de geraamde begrotingsuitgaven op artikel 42 betreffen
instellingssubsidies en projectsubsidies. Instellingssubsidies zijn op korte
termijn niet alternatief aanwendbaar. Om deze middelen alternatief
aanwendbaar te maken moeten deze subsidies conform de daarvoor
geldende regelgeving worden afgebouwd. Deze middelen kunnen dus ook
pas op termijn worden aangewend voor alternatieve doelen. Ten aanzien
van projectsubsidies geldt dat het grootste deel daarvan op korte termijn
is verleend en niet alternatief aanwendbaar. Op langere termijn zijn de
uitgaven bestuurlijk gebonden. Om deze bestuurlijk gebonden posten
alternatief aanwendbaar te maken dienen afspraken en toezeggingen te
worden herzien.
2% van de geraamde begrotingsuitgaven op artikel 42 betreffen uitgaven
aan ZBO’s en RWT’s. Het betreft hier uitgaven van taken waartoe de
minister wettelijk gehouden is deze uit te voeren en deze zijn in die zin
grotendeels juridisch verplicht. Alternatieve aanwending is daarom niet
mogelijk.
1% van de geraamde begrotingsuitgaven wordt uitgegeven aan bijdragen
aan baten-lastendiensten voor diverse uitvoeringstaken en aan opdrachtverleningen voor beleidsondersteunende activiteiten.
Ten behoeve van opdrachten is 1% van de begrotingsuitgaven op artikel
42 geraamd.
42.2.2 Premiegefinancierde zorguitgaven
In de tabel hieronder zijn de beschikbare middelen opgenomen voor de
premiegefinancierde zorguitgaven op het terrein van de gezondheidszorg.
Hierin zijn de budgettaire consequenties van de eerste suppletoire
begroting 2011 en de begroting 2012 verwerkt. Voor 2011 is de loon- en
prijsontwikkeling al verwerkt, terwijl voor 2012 en latere jaren de loon- en
prijsontwikkeling nog moet worden toegevoegd. Het saldo van de
beschikbare middelen en maatregelen, voor zover niet aan de afzonderlijke sectoren toegedeeld, is opgenomen als onverdeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

63

Beleidsartikelen/Artikel 42

42 Gezondheidszorg (bedragen x € 1 000 000)

Extramurale zorg
Huisartsenzorg
Tandheelkunde en tandheelkundige specialistische
zorg
Paramedische hulp
Verloskunde en kraamzorg
Dieetadvisering
Extramurale zorg onverdeeld
Ziekenhuizen, medisch specialisten en overig
curatief
Algemene en categorale ziekenhuizen
Academische ziekenhuizen
Academische component
Medisch specialisten
ZBC’s
Overig curatieve zorg
Instellingen voor medisch specialistische zorg
Vrijgevestigde medisch specialisten
Ziekenhuizen, medisch specialisten en overig
curatief onverdeeld

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

4 337,5
2 219,0

4 370,8
2 310,4

4 121,6
2 104,6

4 223,1
2 103,6

4 326,2
2 103,6

4 475,2
2 103,6

4 475,2
2 103,6

876,7
730,9
456,8
54,1

788,3
725,5
491,7
54,9

787,2
640,3
501,7

787,2
640,8
506,8

787,2
641,0
507,6

787,2
641,0
508,3

787,2
641,0
508,3

87,8

184,7

286,8

435,1

435,1

19 191,3
12 099,4
2 884,4
647,0
2 211,3
559,5
629,7

19 273,0
12 196,6
3 080,4
681,2
2 095,4
573,2
648,4

19 660,8

20 222,9

20 770,5

21 457,2

21 438,4

689,9

702,4

715,8

739,4

739,4

245,7
16 704,0
1 979,0

252,6
17 122,0
2 028,0

260,9
17 550,0
2 079,0

271,3
17 989,0
2 131,0

271,3
17 961,0
2 131,0

160,0

– 2,2

42,2

117,9

164,8

326,5

335,7

Ziekenvervoer
Ambulancevervoer
Overig ziekenvervoer
Ziekenvervoer onverdeeld

588,6
471,3
117,3

571,0
450,0
121,0

583,2
438,5
121,0
23,7

597,4
425,3
121,0
51,1

627,3
426,9
121,0
79,4

668,1
426,9
121,0
120,2

668,1
426,9
121,0
120,2

Genees- en hulpmiddelen
Farmaceutische hulp
Hulpmiddelen

6 609,5
5 215,2
1 394,3

6 935,0
5 459,8
1 475,2

6 926,5
5 391,4
1 535,1

7 375,8
5 772,3
1 603,5

7 793,6
6 117,1
1 676,5

8 235,3
6 482,5
1 752,8

8 223,3
6 470,5
1 752,8

Geneeskundige geestelijke gezondheidszorg
Geneeskundige ggz door instellingen
Geneeskundige ggz door vrijgevestigden
Geneeskundige ggz onverdeeld

3 897,1
3 545,2
351,9

4 094,7
3 654,5
357,5
82,7

3 826,6
3 328,0
263,1
235,5

3 961,8
3 340,9
262,8
358,1

4 095,5
3 341,8
262,8
490,9

4 244,5
3 341,8
262,8
639,9

4 193,0
3 341,8
262,8
588,4

240,9
546,4
5,6

347,8
568,6
5,8

336,3
557,9

344,3
547,9

352,5
569,0

364,3
600,7

364,3
600,7

35 416,9

36 166,7

36 012,9

37 273,2

38 534,6

40 045,3

39 963,0

–

2,1%

– 0,4%

3,5%

3,4%

3,9%

– 0,2%

Overig
Multidisciplinaire zorgverlening
Grensoverschrijdende zorg
Beheerskosten uitvoeringsorganen Zvw
Totaal
Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar

42.3 Operationele doelstellingen
Er zijn vier operationele doelstellingen op het gebied van de gezondheidszorg:
1. De positie van de burger in het zorgstelsel wordt versterkt;
2. Zorgaanbieders worden gestimuleerd om het door de burger
gewenste zorgaanbod te realiseren;
3. Zorgverzekeraars bieden alle burgers een betaalbaar verzekerd pakket
van noodzakelijke zorg aan;
4. De burgers van Caribisch Nederland kunnen gebruik maken van
voorzieningen voor zorg, jeugd en welzijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

64

Beleidsartikelen/Artikel 42

42.3.1 De positie van de burger in het zorgstelsel wordt versterkt
Motivering

Motivering
Door informatie over zorgaanbieders en zorgverzekeraars toegankelijk en
vergelijkbaar te maken kan de cliënt bewuster kiezen. De zeggenschap van
burgers/cliënten wordt op die manier vergroot. Zorgaanbieders en
zorgverzekeraars worden daardoor gestimuleerd zich te onderscheiden op
kwaliteit en prijs. Het kabinet realiseert dit door instrumenten in te zetten
die leiden tot:
• Meer transparantie over de kwaliteit van de zorg;
• Het verbeteren van de rechtspositie van burgers in het zorgstelsel.

Beleidsrelevante indicatoren en
kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en kengetallen
In eerdere jaren werd voor de doelstelling «meer transparantie over de
kwaliteit» het aantal aandoeningen, waarvan burgers op www.kiesbeter.nl
kunnen zien welke kwaliteit ziekenhuizen bieden, vermeld. Deze indicator
is niet meer opgenomen in de begroting, omdat de focus van het
programma Zichtbare Zorg – waarbinnen indicatoren worden ontwikkeld
en geïmplementeerd – meer wordt gelegd op kwaliteit dan op kwantiteit
en daarmee op de daadwerkelijke informatieve waarde van indicatoren
dan op de hoeveelheid indicatoren.
Instrumenten
Hieronder vallen activiteiten op het gebied van het programma Zichtbare
Zorg, het Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording, het
waarborgen van de continuïteit van zorg, het beleid rond de schaalgrootte
van zorginstellingen, de Wet cliëntenrechten zorg, de Beginselenwet
zorginstellingen, geschilbeslechting en het beleid met betrekking tot
patiëntenorganisaties. Dit betreft zorgbreed beleid. Zie 43.3.1 voor een
toelichting op de instrumenten en de geraamde middelen.
42.3.2 Zorgaanbieders worden gestimuleerd om het door de
burger gewenste zorgaanbod te realiseren

Motivering

Motivering
Om te zorgen dat de burger de zorg krijgt waar hij conform het verzekerde
pakket recht op heeft, bevat het zorgstelsel prikkels die zorgaanbieders
moeten aanzetten tot het leveren van een kwalitatief hoogwaardige
gezondheidszorg. Een kwalitatief hoogwaardige zorg is veilig en toegankelijk. Om het zorgaanbod ook op de langere termijn aan te laten sluiten
op de behoefte van de burger en op de demografische en technologische
ontwikkelingen, vindt het kabinet het beschikbaar krijgen van nieuwe- en
het verbeteren van bestaande medische producten en processen via
innovatie noodzakelijk. Daarnaast kan innovatie van zorg leiden tot een
verbetering van de arbeidsproductiviteit, waardoor werknemers in de zorg
meer tijd kunnen besteden aan de patiënt en zelf minder belast worden.
Hiervoor zet het kabinet in op:
• De kwaliteit en veiligheid van het zorgaanbod;
• De toegankelijkheid van het zorgaanbod;
• De randvoorwaarden voor innovatie van de zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

65

Beleidsartikelen/Artikel 42

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De voortgang van het beleid wordt gemeten met de volgende indicatoren:

Indicator (outcome)
2011

Streefwaarde
2012

Streefwaarde
2013

Streefwaarde
2014

1. Percentage huisartsen dat de CQ1-index meet
2. Aantal verwijzingen van huisartsen naar de
tweedelijn (per 1 000 patiënten)
3. Aantal multidisciplinaire samenwerkingsverbanden in de eerstelijn
4. Ontwikkeling ketenzorgindicatoren

Voorbereiding
200
(2009)
1 782
(2009)
Data2
beschikbaar op
zorgniveau voor:
– diabetes
mellitus

Voorbereiding
174

Pilotjaar
174

>50%
174

1 800

–

1 870

Data beschikbaar
op zorgniveau
voor:
– diabetes
mellitus
– COPD
– cardiovasculair
risicomanagement

5. Aantal vermijdbare incidenten in ziekenhuizen

30 000
(2 004)
1 735
(2 004)
92%
(2 009)
74,3%
(2 009)
5%

15 000

Data beschikbaar
op
huisartspraktijkniveau voor:
– diabetes
mellitus
– COPD
– cardiovasculair
risicomanagement
15 000

Data beschikbaar
op
huisartspraktijkniveau voor:
– diabetes
mellitus
– COPD
– cardiovasculair
risicomanagement
15 000

900

900

900

≥ 95%

≥ 95%

≥ 95%

80%

80%

80%

30%

60%

100%

bestuurlijke
afspraken
bestuurlijke
afspraken
650

≤ 2,5%

≤ 2,5%

≤ 2,5%

≤ 2,5%

≤ 2,5%

≤ 2,5%

700

750

800

40%

60%

60%

60%

Verplicht 75%
Facultatief

Verplicht >90%
Verplicht >30%

Verplicht >90%
Verplicht >60%

Verplicht 100%
Verplicht >90%

Stabilisatie
gemiddelde
Facultatief

Stabilisatie
gemiddelde
Verplicht/
nulmeting

Stabilisatie
gemiddelde
Verplicht/
stabilisatie

Stabilisatie
gemiddelde
Verplicht/
stabilisatie

6. Vermijdbare sterfte in ziekenhuizen (meting bij
huidige stand technologie)
7. Percentage ambulances dat binnen 15 minuten ter
plaatse is bij spoed/ levensbedreigende situaties
8. Percentage poliklinieken waar je binnen drie
weken een afspraak hebt
9. Percentage ziekenhuizen dat de ICD-103 heeft
ingevoerd bij de registratie van diagnosen
10. Uitgavengroei honoraria medisch specialisten
exclusief loon- en prijsbijstelling
11. Uitgavengroei ziekenhuizen exclusief loon- en
prijsbijstelling
12. Aantal transplantaties (exclusief transplantaties
met levende donoren)
13. Percentage ggz-instellingen waar een familievertrouwenspersoon beschikbaar is
14. Percentage ggz-instellingen dat de CQ-index
meet
– Ambulant
– Klinisch/langdurig
15. Score ggz-instellingen op de indicator
«bejegening patiënten»
– Ambulant
– Klinisch/langdurig

1

Consumer Quality Index. Dit is een gestandaardiseerde systematiek voor het meten van ervaringen van patiënten/consumenten met de zorg.
Data betreffen data voorgaand verslagjaar.
ICD-10 staat voor de 10e revisie van de International Classification of Diseases en Related Health Problems. Hiermee kunnen ziekenhuizen ziektebeelden en diagnoses van patiënten eenvoudig registreren.

2
3

Bron
1. VWS
2. Nivel, Landelijk Informatie Netwerk Huisartsenzorg (LINH) (jaarlijkse meting). De streefwaarde is gebaseerd op een stabiel blijvend aantal
verwijzingen naar de tweede lijn, ondanks de toenemende druk op de eerstelijnszorg.
3. NIVEL, Monitor Multidisciplinaire Samenwerking 2010.
4, 5 en 6. VWS
7. RIVM, Zorgbalans, (jaarlijkse meting).
8. RIVM, Zorgbalans.
9. VWS, NZA. Per 2014 wordt gebruik ICD-10 voor ziekenhuizen verplicht.
10 en 11. Op basis van bestuurlijke afspraken met en convenant tussen VWS, NVZ en Orde Medisch Specialisten.
12. Nederlandse Transplantatie Stichting, jaarlijkse meting. Doelstelling is 25% meer transplantaties in 2014 bij een gelijkblijvend potentieel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

66

Beleidsartikelen/Artikel 42

(vergeleken met het gemiddelde van 2005–2007, 635 transplantaties).
13. Website landelijke Stichting Familievertrouwenspersoon (www.stichting-fvp.nl).
14 en 15. Eindrapportage kernset prestatie-indicatoren ggz, Zichtbare zorg.

Kengetal

Percentage burgers dat binnen 4 weken een afspraak heeft voor aanmelding bij een
tweedelijns ggz-aanbieder

2009

Geraamd 2012

72%

80%

Bron
Rapport «Wachttijden in ggz-instellingen», GGZ Nederland in opdracht van VWS.

Instrumenten ten behoeve van kwaliteit en veiligheid van het
zorgaanbod
Kwaliteitsinstituut voor de zorg
Zorg wordt soms onnodig verleend, is van wisselende kwaliteit of wordt
op de verkeerde plaats gegeven. Vermijdbare kosten zijn hiermee
gemoeid en de burger krijgt vaak niet de zorg die voor hem passend is. Er
is weinig systematisch inzicht in gemeten kwaliteitverschillen en prikkels
om partijen in de richting van goede kwaliteit en betere doelmatigheid te
sturen zijn nog onvoldoende. Om dit op te lossen kunnen zorgaanbieders
kwalitatief goede en doelmatige zorg in zorgstandaarden beschrijven.
Deze zorgstandaarden beschrijven, vanuit patiëntperspectief, een
samenhangend zorgproces voor de electieve, chronische en langdurige
zorg. Van preventie tot nazorg. De zorgstandaarden zijn voorzien van
indicatoren voor meting van variatie in indicaties en variatie in resultaten
van behandeling.
Het in 2013 op te richten Kwaliteitsinstituut voor de zorg krijgt als taak
zorgaanbieders deze zorgstandaarden te laten ontwikkelen (zie Kamerstuk
32 620, nr. 14). Het instituut krijgt doorzettingsmacht indien zorgstandaarden niet tijdig of onvolledig worden voorgelegd aan het instituut. Het
instituut ontwikkelt een standaard, waarin de kwaliteitseisen vastliggen
waaraan de zorgstandaarden worden getoetst. Het instituut zorgt dat
voldoende prikkels om de zorgstandaard toe te passen worden aangebracht, door een relatie te leggen met prestatiebeschrijvingen en
pakketbeheer. In 2012 wordt gestart met de voorbereidingen van het
Kwaliteitsinstituut voor de zorg.
Regieraad Kwaliteit van Zorg
Zorg dient bij voorkeur via algemeen aanvaarde, zo mogelijk «evidence
based» standaarden te worden verleend. Om onnodige variatie zoveel
mogelijk te voorkomen heeft de Regieraad Kwaliteit van Zorg een
agenderende, faciliterende en stimulerende rol bij het beschrijven van
criteria voor kwalitatief goede, veilige en doelmatige zorg. De Regieraad
ontwikkelt instrumenten en procedures om het veld te ondersteunen. De
ondersteuning van de Regieraad is bij ZonMw ondergebracht (€ 1,2
miljoen). De bestaande taken en de positie van de Regieraad zullen vanaf
2013 worden ondergebracht in het Kwaliteitsinstituut voor de zorg.
Patiëntveiligheid
Mensen moeten erop kunnen vertrouwen dat ze goede en veilige zorg
krijgen wanneer dat nodig is en zorg kunnen kiezen die het beste bij hen
past. Daarvoor is inzicht in kwaliteit en veiligheid van zorgverleners
noodzakelijk. Doelstelling is de kwaliteit en veiligheid van de zorg te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

67

Beleidsartikelen/Artikel 42

verbeteren door het invoeren van veiligheidsprogramma’s in alle
ziekenhuizen, eerstelijnsorganisaties en curatieve ggz-instellingen. Deze
programma’s focussen enerzijds op de implementatie van een veiligheidsmanagementsysteem en anderzijds op concrete acties voor risicovolle
thema’s. Hiermee moet er een duidelijke reductie in vermijdbare schade
en sterfte behaald worden. Voor de curatieve zorg is hier in 2012 bijna
€ 3,5 miljoen voor uitgetrokken.
Patiëntveiligheid/medicatieveiligheid
In de afgelopen jaren zijn diverse activiteiten in gang gezet om de
medicatieveiligheid te verbeteren. In het najaar van 2011 zal de herhaalstudie naar ziekenhuisopnames door verkeerd geneesmiddelgebruik
(IPCI/Harm) worden uitgebracht en zullen de resultaten bekend worden
van de reeds uitgevoerde activiteiten om de medicatieveiligheid te
verbeteren. Aan de hand van deze uitkomsten zal nader worden bepaald
welke activiteiten VWS nog kan ondersteunen/faciliteren om de medicatieveiligheid nog een stap verder te brengen. Uitgangspunt bij mogelijke
activiteiten zijn de in de Harm Wrestling studie (Rapport expertgroep
medicatieveiligheid 2009, www.rijksoverheid.nl) benoemde meest
risicovolle geneesmiddelengroepen.
Aanpak problematiek vervalste medische producten
In 2012 en volgende jaren wordt de beleidsagenda vervalste medische
producten, die in juli 2011 aan de Tweede Kamer is aangeboden
(Kamerstuk 29 477, nr. 172), uitgevoerd. De beleidsagenda heeft tot doel
de handel in en het gebruik van vervalste medische producten te
bemoeilijken en te voorkomen. Grotendeels zal het werk worden verzet
door veldpartijen, maar er zijn ook activiteiten die door verschillende
overheidsdiensten zullen worden opgepakt. In de beleidsagenda zelf is
nader uitgewerkt wie wat zal doen. Het Ministerie van VWS zal in 2012 de
nieuwe Europese regelgeving implementeren. Daarnaast wordt ingezet op
het creëren van bewustwording, zowel bij het algemeen publiek als bij
professionals in de keten. Nu ontbreekt nog te vaak het besef dat
geneesmiddelen en medische hulpmiddelen vervalst kunnen zijn. Vooral
in de medische hulpmiddelensector is nog weinig bekend over de
omvang van de vervalsingenproblematiek. In 2012 zal daarom samen met
de Inspectie voor de Gezondheidszorg een meldweek worden georganiseerd.
Geneesmiddelenbewaking
Geneesmiddelenbewaking houdt in het systematisch verzamelen van
gegevens over bijwerkingen en het gebruik van geneesmiddelen, nadat
die zijn toegelaten tot de markt. Dit is nodig om te kunnen vaststellen of
de balans tussen werkzaamheid en veiligheid van een geneesmiddel in de
praktijk positief is en blijft. Per 21 juli 2012 zullen de Verordening
1235/2010 en de Richtlijn 2010/84/EU in werking treden. Door deze nieuwe
regelingen wordt de samenwerking tussen de EU-lidstaten op het terrein
van de geneesmiddelenbewaking beter gestroomlijnd. De nieuwe regels
zullen worden geïmplementeerd in de Nederlandse Geneesmiddelenwet.
Veiligere toepassing van medische technologie
In 2011 is het rapport «Medische Technologie at risk» verschenen dat in
opdracht van VWS door de Expertgroep medische technologie is
uitgebracht. Dit rapport wordt, voorzien van een standpunt en een
actualisering van de stand van zaken met betrekking tot medische
technologie, in het najaar van 2011 aan de Tweede Kamer aangeboden.
Het rapport toont aan dat de organisatie van de zorginstelling een cruciale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

68

Beleidsartikelen/Artikel 42

rol speelt bij verdere verbetering van de toepassing van medische
technologie (governance). Vanuit dit oogpunt zal verder worden gewerkt
aan het verbeteren van de veilige toepassing van medische technologie
door versterking van de governancerol binnen de zorginstellingen op dit
terrein.
De eisen voor veiligheid, kwaliteit en functionaliteit, waaraan een medisch
hulpmiddel moet voldoen voordat het op de markt mag komen, zijn
vastgelegd in de Europese Richtlijnen voor Medische Hulpmiddelen. De
Europese Commissie heeft aangekondigd dat zij in de eerste helft van
2012 een voorstel zal indienen om deze richtlijnen te wijzigen. Het kabinet
wil de flexibiliteit en innovatievriendelijkheid van het huidige Europese
systeem behouden en is daarom geen voorstander van meer gedetailleerde regels. Wel wil het kabinet aanscherping op enkele punten, zoals
betere vastlegging en transparantie van klinische gegevens, betere
afstemming tussen lidstaten over het toezicht en een betere afstemming
tussen geneesmiddel- en medische hulpmiddelregelgeving met betere
procedures voor producten waarvan niet op voorhand duidelijk is onder
welk wettelijk regime ze vallen.
Zwangerschap en geboorte
In navolging van de adviezen van de Stuurgroep zwangerschap en
geboorte (brief Zwangerschap en geboorte van 14 december 2010,
Kamerstuk 32 279, nr. 10) is in 2011 al begonnen met fors in te zetten op
een verbetering van de perinatale gezondheid in Nederland. Dat moet er
mede toe leiden dat de bovengemiddelde babysterfte in ons land
drastisch wordt teruggedrongen. Er zijn meerdere maatregelen ingezet. Er
is een beroepsgroepoverstijgend en gezaghebbend College Perinatale
Zorg opgericht. Dit college is in juni 2011 van start gegaan en gaat onder
andere aan de slag met multidisciplinaire richtlijnen. Om de overdracht
tussen de verloskundigen en gynaecologen te bevorderen is gestart in
2011 met het verder ontwikkelen van een digitaal perinataal dossier.
Hiervan worden in 2012 de eerste resultaten verwacht. In maart 2011 is
een twee jaar durende proef van de lokale aanpak van babysterfte met
behulp van lokale overheden gestart. Voor het verbeteren van de
samenwerking in de perinatale keten is de NZa gevraagd om in 2012 een
advies uit te brengen over integrale bekostiging voor perinatale zorg. Een
belangrijk onderdeel van de aanpak van de babysterfte is het bevorderen
van wetenschappelijk onderzoek via het vier jaar durende ZonMw
programma «Zwangerschap en geboorte». Dit programma is in het
voorjaar van 2011 van start gegaan met de eerste call en bestaat onder
andere uit onderzoek door pilots naar het kinderwensconsult en extra
echoscopie in het derde trimester van de zwangerschap. Ook wordt
geïnvesteerd in het verbeteren van de voorlichting over gezond zwanger
worden aan vooral groepen in achterstandssituaties door een algemene
folder kinderwens (preconceptiezorg) die begin van 2011 beschikbaar is
gekomen. Het RIVM is gevraagd om samen met beroepsgroepen en
andere partijen een aantal vervolgactiviteiten in 2011 en 2012 uit te voeren
ter ondersteuning van professionals. Van het veld wordt verwacht om
serieus aan de slag te gaan met het doorvoeren van een kwaliteitsslag,
bijvoorbeeld door het verplicht thuisbezoeken van de zwangere vrouw,
het verbeteren van 7x24uurs bereikbaarheid van verloskundige zorg, het
deelnemen aan regionale verloskundige samenwerkingsverbanden
(VSV’s), deelname aan de Perinatale Audit en Perinatale Registratie. In
2012 is voor de maatregelen zwangerschap en geboorte in totaal circa € 8
miljoen beschikbaar. (Deze middelen worden deels verantwoord onder
artikel 41).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

69

Beleidsartikelen/Artikel 42

Stichting familievertrouwenspersoon
Op dit moment zijn in een aantal ggz-instellingen familievertrouwenspersonen werkzaam die familieleden en naasten voorzien in advies, bijstand
en informatie over de patiënt in de geestelijke gezondheidszorg. In 2010 is
de landelijke Stichting Familievertrouwenspersoon opgericht die tot doel
heeft om in iedere ggz-instelling een familievertrouwenspersoon
beschikbaar te laten zijn. De familievertrouwenspersonen komen in dienst
van de landelijke Stichting Familievertrouwenspersoon, waardoor de
kwaliteit gewaarborgd is. Er is een landelijke helpdesk ingesteld. Voor de
operationalisering van de landelijke Stichting Familievertrouwenspersoon
is in 2012 een bedrag van circa € 1,1 miljoen beschikbaar.
Bevolkingsonderzoek Nemesis II
Sinds 1 januari 2007 vindt een onderzoek plaats onder de volwassen
Nederlandse bevolking naar het ontstaan en het beloop van psychische
stoornissen. Dit bevolkingsonderzoek bestaat uit drie verschillende
meetmomenten, waardoor ontwikkelingen in de tijd kunnen worden
gevolgd. In de periode 1 januari 2007 tot 1 januari 2010 heeft de eerste
meting plaatsgevonden en nu vindt van 1 januari 2010 tot 1 januari 2013
de tweede meting plaats. Op basis van de data van de eerste en tweede
meting worden jaarlijks twee achtergrondstudies uitgevoerd en gepubliceerd, die rechtstreeks van belang zijn voor de beleidsontwikkeling in de
geestelijke gezondheidszorg. Voor de tweede meting is circa € 2,3 miljoen
beschikbaar. Hierna is een derde meting noodzakelijk om het beloop en
ontstaan van psychische stoornissen goed te kunnen meten en onderzoeken. De derde meting zal worden uitgevoerd in de periode 2013 tot
2016.
Instrumenten voor een toegankelijk zorgaanbod
Orgaandonatie
Het tekort aan donororganen vraagt om continuering van het huidige
beleid dat is gebaseerd op de voorstellen uit het Masterplan Orgaandonatie (Kamerstuk 28 140, nr. 48). Hierbij staat centraal dat niemand zich
meer afzijdig kan houden. De verbetervoorstellen uit het Masterplan
hebben onder andere geleid tot de ontwikkeling van een voorlichtingscampagne, die in 2009 is gestart en ook in 2012 nog doorloopt. De
campagne «Nederland zegt Ja» staat naast een aantal verbetervoorstellen
voor donorwerving in ziekenhuizen. Op dit moment lopen er pilots rond
deze verbetervoorstellen. Na evaluatie zullen de succesvol gebleken pilots
in 2012 landelijk worden geïmplementeerd. De doelstelling blijft om in
2013 25% meer postmortale transplantaties te verrichten bij een gelijkblijvend donorpotentieel ten opzichte van het gemiddeld aantal (635) van
2005–2007.
Basiszorg dichtbij en toegankelijk
De zorgvraag groeit en het aantal chronische zieken neemt toe. Tegelijkertijd willen mensen zo lang mogelijk in de eigen omgeving kunnen
functioneren. Daartoe moeten zij ook in staat worden gesteld. Goed
toegankelijke basiszorg, die zoveel mogelijk in de buurt geleverd wordt is
daarvoor een belangrijke voorwaarde. Dat geldt ook voor de verbindingen
die gelegd moeten worden tussen basiszorg dichtbij, maatschappelijke
ondersteuning die vanuit de gemeente wordt geleverd en de langdurige
zorg. Goed toegankelijke basiszorg is ook van belang om ervoor te zorgen
dat niet onnodig gebruik wordt gemaakt van dure specialistische zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

70

Beleidsartikelen/Artikel 42

Basiszorg is momenteel sterk in beweging. Een positieve trend is dat het
aantal samenwerkingsverbanden de afgelopen vier jaar met circa 20% is
toegenomen. Betere zorg en meer doelmatigheid is hierdoor mogelijk. De
introductie van de integrale bekostiging voor drie chronische ziekten1 in
2010 was een extra stimulans. De basiszorg is echter ook zeer divers
georganiseerd. Zo is de mate waarin zorg afgestemd is op de behoeften
van de regionale en lokale bevolking nog te vaak afhankelijk van initiatieven van individuele koplopers. Wil de basiszorg haar positie in het
zorglandschap goed kunnen vervullen, dan is versterking en verbetering
nodig.
Het Ministerie van VWS wil het volgende bereiken om de basiszorg nog
beter te laten aansluiten op de behoeften van mensen:
• Stimuleren eigen regie en verantwoordelijkheid van zorgvragers;
• Het verbeteren van de toegankelijkheid en bereikbaarheid van de
basiszorg;
• Stimuleren van de totstandkoming van samenhangende zorg, met
afstemming tussen zorgaanbieders, verzekeraars en gemeenten;
• Het substitueren van relatief eenvoudige, niet complexe zorg van het
ziekenhuis naar de buurt.
In het najaar van 2011 zal de brief «Basiszorg dichtbij en toegankelijk»
naar de Tweede Kamer worden gestuurd. De maatregelen in de brief
zullen onder andere betrekking hebben op bekostiging van de basiszorg.
Er zal veel aandacht zijn voor de samenwerking van de partijen die bij de
inrichting van betere basiszorg zijn betrokken: in de eerste plaats de
zorgverleners, zorgverzekeraars en gemeenten. Zorgverzekeraars spelen
via hun inkoopbeleid een cruciale rol bij de organisatie van de zorg. Ook
zal een beroep worden gedaan op de burger, die een eigen verantwoordelijkheid heeft voor zijn gezondheid en de zorg die hij daarbij zoekt.
Basiszorg geestelijke gezondheidszorg
Ongeveer 30% van de mensen met lichte psychische klachten wordt
behandeld in de duurdere tweedelijns geestelijke gezondheidszorg.
Voorstel is om de bekostiging van de eerstelijn zodanig in te richten dat
meer mensen in de eerstelijns geestelijke gezondheidszorg behandeld
kunnen worden in plaats van in de tweedelijn. Het is daarbij belangrijk
preventie, vroegsignalering en het aanbieden van e-health en kortdurende
face-to-face behandelingen te stimuleren en ervoor te zorgen dat binnen
de eerstelijn en tussen de eerste en de tweedelijn goed wordt samengewerkt. Dit voorkomt het ontstaan van zwaardere en langdurige psychische
problematiek.
De NZa is om advies gevraagd om een model te ontwikkelen dat de
geestelijke gezondheidszorg in de eerstelijn helpt te versterken. Eind 2011
wordt dit advies door de NZa opgeleverd. De Tweede Kamer wordt
hierover begin 2012 geïnformeerd.

1
Diabetes, vasculair risicomanagement en
COPD.

Eerstelijns diagnostiek
Adequate diagnostiek dicht bij huis voorkomt onnodige verwijzingen,
onnodige diagnostiek en onnodige behandelingen die daaruit voort
kunnen vloeien in de gespecialiseerde tweedelijnszorg. Met eerstelijns
diagnostiek wordt bedoeld: het maken van echo’s, ECG’s, MRI’s, fundusfoto’s (oogonderzoek) of bloedonderzoek ten behoeve van aanvragen van
eerstelijnszorgverleners, zoals de huisarts. Het beleid is erop gericht de
diagnostiek in de eerstelijn te versterken. De serviceverlening aan de
patiënt wordt hiermee verbeterd door snelle adequate diagnostiek dicht
bij huis te laten plaatsvinden volgens het «one-stop shop concept». Deze
versterking kan onnodige diagnostiek en dure behandelingen (praktijkva-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

71

Beleidsartikelen/Artikel 42

riatie) in de tweedelijn voorkomen. Op dit moment is er een aantal
verkeerde prikkels in het systeem, waardoor zorgverzekeraars geen of
nauwelijks actief inkoopbeleid ten aanzien van diagnostiek voeren.
De NZa is om advies gevraagd om een model te ontwikkelen dat de
diagnostiek in de eerstelijn helpt te versterken. Eind 2011 wordt dit advies
door de NZa opgeleverd. De Tweede Kamer wordt hierover begin 2012
geïnformeerd.
Suïcidepreventie
De Stichting 113online ontvangt een subsidie van het Ministerie van VWS.
De Stichting 113online voorziet in online- en telefonische hulpverlening
aan personen met suïcidale klachten. De hulpverlening vindt voornamelijk
plaats op basis van anonimiteit. Adequate hulpverlening aan mensen met
suïcidale klachten past in het huidige suïcidepreventiebeleid. VWS heeft
de inspanningsverplichting op zich genomen om het aantal suïcides met
vijf procent per jaar te verminderen. De hulpverlening aan mensen met
suïcidale klachten, levert hieraan een substantiële bijdrage.
Anonieme e-mental health
Voor anonieme e-mental health is maximaal € 2 miljoen per jaar
beschikbaar. Ten tijde van het opstellen van de teksten voor de begroting
wordt nog onderzocht op welke wijze dit bedrag zal worden ingezet voor
anonieme e-mental health. Deze inzet zal tijdelijk zijn in afwachting van de
komst van een structurele (financieel begrensde) oplossing voor de
financiering van anonieme e-mental health.
Opleidingen en taakherschikking
Met het Opleidingsfonds wordt de bekostiging van onder meer de
opleidingen tot huisarts (circa € 150 miljoen), tot medisch specialist en
een aantal andere zorgberoepen (circa € 852 miljoen) geregeld.
Doel van het Opleidingsfonds is zorg te dragen voor een ruim voldoende
aanbod aan beroepsbeoefenaren teneinde de zorg goed te laten functioneren. Om de gewenste capaciteit te bereiken wordt gestuurd op
instroom.
Kengetal

1. Aantal personen dat instroomt in het eerste jaar van de huisartsenopleiding
2. Aantal personen dat instroomt in het eerste jaar van de opleiding tot
medisch specialist

2008

2009

2010

2011

2012

538

582

588

618

720

950

1 059

1 057

1 209

1 450

Bron
1. SBOH /MSRC, Capaciteitsorgaan. De cijfers tot en met 2010 hebben betrekking op de gerealiseerde instroom, de cijfers 2011 en 2012 zijn de
streefwaarden voor de toegestane instroomcapaciteit.
2. SBOH /MSRC, Capaciteitsorgaan. De cijfers tot en met 2010 hebben betrekking op het aantal personen dat is ingestroomd in het eerste jaar van
de opleidingen vallend onder de subsidieregeling zorgopleidingen eerste tranche (zijnde de erkende medisch specialismen, inclusief de erkende
bètaberoepen en tandzorg specialismen, maar exclusief psychiatrie). De cijfers 2011 en 2012 zijn de streefwaarden ten aanzien van de toegestane
instroomcapaciteit. Vanaf 2012 vallen psychiatrie en SEH (spoedeisendehulparts) onder de 1e tranche. Het betreft respectievelijk 172 en 59
instroomplaatsen.

De juiste zorgverlener op de juiste plaats. Bij taakherschikking gaat het er
om dat zo optimaal mogelijk gebruik wordt gemaakt van (nieuwe)
beroepen, zoals de verpleegkundig specialist, om te voldoen aan de
(toenemende) zorgvraag. Op deze wijze wordt op een efficiënte en
effectieve wijze gebruik gemaakt van alle talenten in de gezondheidszorg.
In samenwerking met de ziekenhuissector is het Fonds Ziekenhuisopleidingen opgericht. Dit fonds (circa € 117 miljoen) is bedoeld om buiten de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

72

Beleidsartikelen/Artikel 42

reguliere ziekenhuisbekostiging om opleidingen van gespecialiseerde
verpleegkundigen en medisch ondersteunend personeel apart te
bekostigen. Aanleiding daarvoor zijn (dreigende) arbeidsmarkttekorten bij
deze functies.
Arbeidsmarktbeleid
Ook in de komende jaren zal de zorgvraag en daarmee de vraag naar
personeel groeien terwijl de beroepsbevolking in 2012 slechts beperkt
groeit. Hiermee wordt de arbeidsmarktproblematiek urgenter en is het
voeren van een gedegen arbeidsmarktbeleid des te belangrijker. Met een
gedegen arbeidsmarktbeleid kan ervoor gezorgd worden dat er nu en in
de toekomst voldoende gekwalificeerd zorgpersoneel beschikbaar komt
en blijft. De primaire verantwoordelijkheid voor het arbeidsmarktbeleid in
de zorgsector ligt bij de zorginstellingen en sociale partners. De overheid
heeft hierin een ondersteunende rol. Vanuit deze verantwoordelijkheidsverdeling heeft het kabinet vier speerpunten om de instroom en het
behoud van zorgverleners te bevorderen:
• Investeren in de zorg;
• Zorg voor opleidingen;
• @nders werken;
• Bescherming van zorgverleners.
Om de instroom van voldoende gekwalificeerd personeel te waarborgen
is de zorg voor opleidingen van belang. Het Opleidingsfonds, het
Stagefonds (zie 43.3.3) en het Fonds Ziekenhuisopleidingen zijn waardevolle instrumenten om de kwaliteit en toegankelijkheid van zorgopleidingen te verbeteren. Deze instrumenten zullen daarom ook de komende
periode worden ingezet. Het kabinet blijft ook de zij-instroom van
30-plussers uit mbo-opleidingen in de zorg stimuleren.
Als we in de zorg op dezelfde wijze blijven werken als nu, dreigen er
arbeidsmarkttekorten te ontstaan die niet opgevuld kunnen worden.
Daarbij wordt rekening gehouden met de specifieke omstandigheden van
verschillende regio’s door het voeren van regionaal arbeidsmarktbeleid.
Het is van belang dat zorgverleners blijven investeren in nieuwe zorgconcepten en taakherschikking. Hierdoor is het mogelijk de kwaliteit van de
zorg in de toekomst te waarborgen en nemen de carrièremogelijkheden
toe. Dit maakt het vak aantrekkelijker en beperkt de uitstroom. Ook zijn
meer waardering voor medewerkers en minder verantwoordingslasten
van belang om de zorg beter, efficiënter en aantrekkelijker te maken.
Agressie en geweld zijn niet te tolereren, ook niet in de zorg. Het
belemmert zorgverleners in het uitvoeren van hun taak, waardoor het
recht op gezondheids- en geestelijke zorg in de knel komt. Gelet op hun
bijzondere taak verdienen zorgverleners daarom extra bescherming en
steun. Aan de vermindering van agressie en geweld wordt dan ook een
extra impuls gegeven, aanvullend op het programma Veilige Publieke
Taak (VPT) van het Ministerie van BZK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

73

Beleidsartikelen/Artikel 42

Kengetal

1. Werkgelegenheidsontwikkeling Zorg en Welzijn
2. Vacaturegraad in zorg en welzijn
3. Aantal leerlingen in zorg en welzijn opleidingen (mbo en hbo)
4. Netto verloop verpleegkundig, verzorgend en agogisch personeel
5. Ziekteverzuim (1e ziektejaar)

Gemiddeld
2003–2007

2008

2009

2010

2,70%
16
240 000
4,30%
5,50%

2,00%
23
251 000
4,00%
5,00%

3,80%
16
260 000
4,10%
4,90%

3,50%
14
268 000
–
4,80%

Bron
1. CBS
2. CBS en CFI/DUO, bewerking Panteia/SEOR/Etil
3. CBS (gemiddelde is hier niet 2003–2007, maar 2005–2007). Het gegeven 2010 is afkomstig van Panteia/SEOR/Etil.
4. Koppeling werknemersenquêtes Prismant met SSB (CBS). Er is nog geen informatie over 2010 bekend.
5. Vernet, bewerking Panteia/SEOR/Etil.
Bovenstaande tabel laat een relatief gunstige ontwikkeling van de arbeidsmarktsituatie voor de zorg zien. Mede door de financiële crisis is het
relatief eenvoudig voor zorginstellingen om personeel te vinden. Dit is terug te zien in de hoge werkgelegenheidsgroei en de daling van de
vacaturegraad. Daarnaast is het positief dat meer mbo- en hbo-studenten kiezen voor een opleiding in de zorg en welzijn sector. Het netto verloop
laat zien dat zorginstellingen goed in staat zijn om hun personeel te behouden voor de zorg. Het ziekteverzuim is sinds 2003 gedaald van 6,1% naar
4,8% in 2010, waarmee het nog maar 0,5% boven het Nederlands gemiddelde ligt. Rekening houdend met de inherente gezondheidsrisico’s van het
werk in de zorg is 4,8% een redelijk laag percentage.

Doelmatigheidsmaatregelen
Stringent pakketbeheer en lage ziektelast
Pakketbeheer beoogt een bijdrage te leveren aan de financiële
houdbaarheid van de zorg. Daarom kiest het kabinet voor stringenter
pakketbeheer. Zorg die niet bewezen effectief is dient uit het verzekerde
pakket van de Zvw te worden verwijderd en mag dan ook niet langer ten
laste van de Zvw worden gebracht. Ook moet er ruimte zijn voor
innovaties die van belang zijn voor de vernieuwing van de zorg en die
bijdragen aan die houdbaarheid. In 2012 wordt hiermee een eerste stap
gezet. Een aantal aandoeningen, waarvoor langdurige fysiotherapie niet
effectief is, wordt van de chronische lijkst voor fysiotherapie geschrapt.
Het Regeerakkoord gaat er vanuit dat met behulp van stringent pakketbeheer de uitgaven worden beperkt met € 30 miljoen in 2012; € 40
miljoen in 2013; € 50 miljoen in 2014 en vanaf 2014 structureel € 70
miljoen.
Het CVZ is op 7 maart 2011 verzocht in te gaan op de wijze waarop de
systematiek van stringent pakketbeheer kan worden verbeterd. Aan het
CVZ is gevraagd om zijn uitvoeringstoets voor 1 november 2011 uit te
brengen. Daarin zal worden ingegaan op vragen uit het Regeerakkoord die
moeten leiden tot een meer expliciete besluitvorming, de toepassing van
het kosteneffectiviteitcriterium, het voorschrijven van toestemming als de
zorgaanbieder afwijkt van de richtlijnen, evenals uitvoerbaarheid.
Aansluitend is een snelle reactie gewenst, zodat het CVZ hiermee rekening
kan houden bij de voorbereiding van het pakketadvies dat in het voorjaar
2012 wordt uitgebracht.
Voor de komende jaren is het de bedoeling dat het CVZ jaarlijks in zijn uit
te brengen pakketadvies voorstellen doet die de gewenste besparing
opbrengen.
Daarnaast is het de bedoeling van het kabinet om de behandeling van
aandoeningen met een lage ziektelast uit het basispakket te halen. Ook
hier gaat het om de uitwerking van één van de maatregelen uit het
Regeerakkoord. Het CVZ is gevraagd uiterlijk in januari 2012 een uitvoeringstoets uit te brengen. In het jaar 2015 moet deze maatregel leiden tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

74

Beleidsartikelen/Artikel 42

een structurele beperking van het pakket van € 1,3 miljard. Het kabinet is
voornemens om in maart 2012 een plan van aanpak aan de Tweede
Kamer toe te zenden. Met de motie Van der Veen (Kamerstuk 32 500,
nr. 28) is daar om verzocht.
Stepped care en zorgstandaarden
Stepped care1en zorgstandaarden zijn beide instrumenten om te komen
tot meer doelmatigheid en tot meer gepast gebruik in de zorg. In het
voorbije jaar is de aandacht voor doelmatig handelen in de zorgsector
sterk toegenomen. Terugdringing van praktijkvariatie, richtlijn conform
handelen, selectief inkopen van zorg op basis van minimale productie
cijfers en verscherping van het rechtmatigheidtoezicht zijn andere
voorbeelden die moeten leiden tot meer gepast gebruik. Om de potentiële
doelmatigheidswinsten daadwerkelijk te realiseren is medewerking van de
sector noodzakelijk en onvermijdelijk.
Op 20 juni 2011 hebben acht partijen tezamen een intentieverklaring
gepubliceerd waarin zij stellen mogelijkheden te zien voor meer gepast
gebruik in de zorg en zeggen toe zich gezamenlijk te zullen inspannen om
die doelmatigheidswinsten ook daadwerkelijk te realiseren. Deze partijen
zijn: DBC-Onderhoud, CVZ, KNMG, NPCF, NZa, Regieraad, ZN en ZonMw.
Sinds 2010 hebben de partijen mogelijke doelmatigheidsprojecten
verkend en dat heeft concrete projecten opgeleverd waarmee de partijen
voortgaan, zoals een registratiesysteem voor en praktijkvariatie bij
amandelknippen. De uitwerking van de deelprojecten zal in de komende
periode plaatsvinden.
Instrumenten voor innovatie
ICT en Innovatie
In het realiseren van optimale randvoorwaarden voor zorginnovatie en
e-health2 zal worden samengewerkt met het CVZ, de NZa en ZonMw. Voor
bredere toepassing van de mogelijkheden van e-health en adequate
informatie-uitwisseling tussen zorgaanbieders is het belangrijk de
ontwikkeling en toepassing van uniforme standaarden in de zorg te
bevorderen. Hiertoe wordt een opdracht verstrekt aan Nictiz. Om de
positie van de patiënt te versterken en de privacy en beveiliging te borgen
zal wet- en regelgeving worden aangevuld op basis van een juridische
analyse. Met de Sectorale Berichten Voorziening in de Zorg (SBV-Z) wordt
het gebruik van het burgerservicenummer (BSN) in de zorg gefaciliteerd.
Internationaal zal met de betrokkenheid bij european patiënt smart open
services (epSOS) worden bijgedragen aan de realisatie van de Digitale
Agenda voor Europa.
Innovatie medische producten
Het kabinetsstandpunt op het Topsectorenplan wordt door de minister van
EL&I samen met de Rijksbegroting toegezonden. Het Ministerie van VWS
zal samen met de andere betrokken departementen uitvoering geven aan
de daarin benoemde activiteiten op het gebied van het topgebied
LifeSciences and Health.

1
Bij stepped care wordt uitgegaan van het
principe dat pas bij gebleken noodzaak naar
intensievere behandeling wordt overgegaan.
2
E-health omvat gerichte voorlichting,
zelftests en behandeling via internet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

75

Beleidsartikelen/Artikel 42

42.3.3 Zorgverzekeraars bieden alle burgers een betaalbaar
verzekerd pakket van noodzakelijke zorg aan
Motivering

Motivering
Zorgverzekeraars concurreren om de gunst van de verzekerden door
polissen aan te bieden met een goede prijs-kwaliteitverhouding. Dit
realiseren zij door scherp en prestatiegericht zorg in te kopen bij zorgaanbieders.
Het beleid is gericht op:
• Een goed werkend stelsel;
• Een pakket van verzekerde aanspraken;
• Een op het stelsel aansluitend bekostigingssysteem;
• Beheer en toezicht stelsel.

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De voortgang van het beleid wordt gemeten met de volgende kengetallen
en indicatoren:

Kengetal

1. Beheerste ontwikkeling gemiddelde nominale
premie Zvw in €
2. Beheerste ontwikkeling bruto schadelast,
bedragen x € 1 miljard)

2007

2008

2009

2010

Raming 2011

Raming 2012

1 103

1 053

1 064

1 107

1 211

1 222

26,4

31,3

33,9

35,4

36,2

36,0

Bron
1. VWS. De daling van de nominale premie van 2007 op 2008 is deels vertekend door de afschaffing van de no-claim en de invoering van het
verplicht eigen risico. De nominale premie is gebaseerd op de MEV 2012
2. VWS. De ontwikkeling 2007–2008 is voor groot deel te verklaren door de overheveling van de geneeskundige ggz uit de AWBZ naar de Zvw.

Indicator (outcome)

1. Aantal onverzekerden op 1 mei van een jaar
2. Aantal wanbetalers aan het einde van een jaar
bij zorgverzekeraars
3. Aantal wanbetalers aan het einde van het jaar bij
het CVZ

2007

2008

2009

2010

Streefwaarde 2011

Streefwaarde 2012

231 000

153 000

152 240

< 136 450

< 136 450

< 136 450

190 000

240 000

279 520

318 000

0

0

–

–

–

–

282 054

< 282 054

Bron
1. CBS. Uit de publicatie van 29 maart 2011 blijkt dat er op 1 mei 2010 136 450 onverzekerden waren.
2. CBS. Deze regel is gesplitst ten opzichte van de begroting 2011. Regel 2 geeft thans het aantal wanbetalers weer die geen premie betaalden aan
hun zorgverzekeraar. Sinds de inwerkingtreding van de Wet structurele maatregelen wanbetalers zorgverzekering op 1 september 2009 zijn deze
wanbetalers overgeheveld van de zorgverzekeraars naar het bestuursrechtelijk premieregime bij het CVZ. Daarmee is het aantal wanbetalers, met
een achterstand van meer dan zes maanden dat geen premie betaalt aan de eigen zorgverzekeraar, tot 0 gereduceerd.
3. CVZ. Betreft het aantal wanbetalers dat in het bestuursrechtelijk premieregime is opgenomen en waarbij het CVZ de premie int. Zoals is
aangegeven in de VWS-Verzekerdenmonitor 2010 (Kamerstuk 29 689, nr. 299) wordt in rapportages over de omvang van het aantal wanbetalers niet
langer uitgegaan van cijfers van het CBS, maar van het aantal wanbetalers bij het CVZ.

Instrumenten voor een goede werking van het stelsel
Monitoren Zorgverzekeringswet
Uit het NZa-rapport «Uitvoering Zvw 2009» (Kamerstuk 29 689, nr. 307) is
gebleken dat zorgverzekeraars de publieke randvoorwaarden, verbod op
premiedifferentiatie en de zorgplicht, hebben nageleefd. Er zijn geen
indicaties dat risicoselectie plaatsvindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

76

Beleidsartikelen/Artikel 42

Met betrekking tot de acceptatieplicht bleek dat sommige zorgverzekeraars zich niet leken te houden aan de acceptatieplicht, omdat zij aspirant
verzekerden met een betalingsachterstand weigerden. Omdat verzekerden
met een betalingsachterstand de zorgverzekering niet op kunnen zeggen
en verzekeraars niet verplicht zijn een verzekering af te sluiten met een
verzekeringsplichtige die al verzekerd is, is hier echter geen sprake van
schending van de acceptatieplicht. Het gebruik van kwaliteitsindicatoren
en de betrokkenheid van medisch adviseurs van zorgverzekeraars bij de
zorginkoop is toegenomen.
De NZa heeft in 2011 een toezichtkader zorgplicht gepubliceerd. Het
toezichtkader is een nadere concretisering van de reikwijdte van de
zorgplicht. In dit kader zijn niet alle normen zeer specifiek en beperkend
ingevuld maar is bewust ruimte gelaten voor veldpartijen om zelf een
nadere invulling te geven aan kwaliteit, bereikbaarheid en tijdigheid. In
2011 vindt een follow-up plaats naar aanleiding van het toezichtskader,
daarbij zal nader onderzoek worden gedaan naar aspecten als toestemmingsprocedures, het recht op vergoeding van zorg en zorgbemiddeling.
Uit de marktscan zorgverzekeringsmarkt 2007–2011 van de NZa blijkt dat
zorgverzekeraars in 2011 meer polissen met volledig gecontracteerde zorg
aanbieden. Daarnaast zijn meer verzekerden van zorgverzekeraar
gewisseld; 5,5% in 2011 ten opzichte van 4,3% in 2010. De marktaandelen
van de vier grootste zorgverzekeraars zijn stabiel gebleven. De premie
voor de basisverzekering is met circa 10% gestegen. Ook sluiten steeds
meer mensen een collectieve verzekering af; 60% in 2009 naar 66% in
2011. Ongeveer 90% van de verzekerden heeft een aanvullende verzekering. De laatste jaren neemt het aantal verzekerden met een aanvullende verzekering af. Verzekeraars hebben in 2009 voor het eerst een
positief exploitatieresultaat op de basisverzekering behaald. In het kader
van het hoofdlijnenakkoord ziekenhuiszorg, waarbij met de zorgverzekeraars afspraken zijn gemaakt om hun rol als selectieve inkopers van zorg
meer op te pakken, beoordeelt de NZa in de volgende marktscan in
hoeverre dit ook gebeurt.
Compensatie kosten zorg aan illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen
Op 1 januari 2009 is de wet in werking getreden op grond waarvan
zorgaanbieders een bijdrage kunnen vragen als zij medisch noodzakelijke
zorg hebben verleend aan illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen en de kosten niet verhaalbaar blijken op de patiënt. Zorgaanbieders
kunnen in aanmerking komen voor compensatie uit collectieve middelen
onder in de wet gestelde voorwaarden. Deze regeling wordt door het CVZ
uitgevoerd. Voor compensatie aan de zorgaanbieders is in 2012 € 32,6
miljoen beschikbaar.
Risicoverevening
Het systeem van risicoverevening wordt jaarlijks aangepast aan de
gewijzigde omstandigheden in de zorg. Daarnaast worden er jaarlijks
verbeteringen in het ex ante model aangebracht. In 2012 wordt een
criterium toegevoegd, waarmee voorspelbare (meerjarige) hoge kosten
gecompenseerd worden. De mate van risicodragendheid voor verzekeraars zal in de komende jaren vergroot worden door een afbouw van de
ex post compensatiemechanismen. Met het oog op de vergroting van de
prikkels tot doelmatigheid voor verzekeraars heeft het kabinet besloten
per 2012 de macronacalculatie in de risicoverevening te beëindigen (met
flankerend beleid). Ook wordt in 2012 de hoge kostenverevening voor
variabele kosten ziekenhuiszorg, dbc-zorgproducten uit het vrije segment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

77

Beleidsartikelen/Artikel 42

en overige prestaties afgeschaft. In 2011 wordt het risicovereveningssysteem kwantitatief geëvalueerd.
Actieve opsporing onverzekerden
Het aantal onverzekerden bedroeg op 1 mei 2010 volgens cijfers van het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) 136 450. Het kabinet vindt het
ongewenst dat mensen zich aan de solidariteit van de Zorgverzekeringswet onttrekken door zich niet te verzekeren. Op 15 maart 2011 is de
Wet opsporing en verzekering onverzekerden zorgverzekering in werking
getreden, waarmee onverzekerde verzekeringsplichtigen actief worden
opgespoord. Die opsporing vindt plaats door het CVZ door middel van
vergelijking van een door de Sociale Verzekeringsbank (SVB) gebouwd
bestand van alle AWBZ-verzekerden en het referentiebestand verzekerden
Zorgverzekeringswet (RBVZ) dat alle Zvw-verzekerden bevat.
Terugdringen aantal wanbetalers
Op grond van de Wet structurele maatregelen wanbetalers zorgverzekering worden wanbetalers die geen premie betalen bij zes maanden
premieachterstand overgedragen aan het CVZ. Via onder andere
bronheffing betalen zij verplicht een bestuursrechtelijke premie van 130%.
De uitstroom uit het bestuursrechtelijk premieregime komt langzaam op
gang.
Uitvoeren zorgtoeslag
De Belastingdienst betaalt als tegemoetkoming in de kosten van de
nominale premie Zvw de zorgtoeslag uit aan alle burgers die daar recht
op hebben. Hierdoor betaalt niemand een groter dan aanvaardbaar deel
van zijn inkomen aan Zvw-premie.
De raming voor 2012 is € 4,1 miljard. Deze raming is mede gebaseerd op
een maatregel uit het Regeerakkoord waarmee een besparing van € 0,6
miljard op de zorgtoeslag dient te worden gerealiseerd. Daartoe worden
de normpercentages verhoogd voor alleenstaanden en paren met 0,2%
respectievelijk 0,5% en vindt een stijging plaats van het afbouwpercentage
met 0,375%. Deze maatregel wordt de komende jaren jaarlijks genomen
tot en met 2015. Dit leidt tot een inkomenseffect voor alle huishoudens,
waarbij voor 82% het effect minder is dan – 2%. Het resultaat van deze
maatregel is dat het budgettair beslag van de zorgtoeslag in totaliteit niet
fors groeit en het aantal gebruikers vrijwel gelijk blijft.
Instrumenten op het terrein van het verzekerd pakket
Pakketmaatregelen Zvw
• Het uit het verzekerde pakket van de Zvw halen van maagzuurremmers
(chronisch gebruik is van deze maatregel uitgezonderd);
• Het vergoeden van fysiotherapiebehandelingen bij meer dan twintig
behandelingen per aandoening;
• Het schrappen van de te verzekeren prestatie dieetadvisering, tenzij de
dieetadvisering onderdeel is van de gecoördineerde, multidisciplinaire
zorg aan een verzekerde die lijdt aan een chronische obstructieve
longziekte, of aan diabetes of die een cardiovasculair risico heeft.
Daarnaast worden in de geestelijke gezondheidszorg een aantal pakketmaatregelen genomen, waarvan de opbrengst op € 255 miljoen structureel wordt geraamd. Het betreft:
• Invoering van een eigen bijdrage tweedelijns ggz. Voor verzekerden
van 18 jaar en ouder wordt een eigen bijdrage ingevoerd. Deze eigen
bijdrage bedraagt € 100 voor dbc’s met een behandeltijd van minder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

78

Beleidsartikelen/Artikel 42

•

•

•

dan 100 minuten. Voor alle overige dbc’s in de geneeskundige
geestelijke gezondheidszorg zal een eigen bijdrage van € 200 worden
ingevoerd (met uitzondering van de dbc’s crisis en indirecte tijd).
Daarbij betaalt de verzekerde niet meer dan € 200 per kalenderjaar
(exclusief de eigen bijdrage verblijf);
Invoering van een nominale eigen bijdrage verblijf van circa € 145 per
maand voor verzekerden van 18 jaar en ouder. Patiënten die worden
behandeld op grond van de BOPZ hoeven geen eigen bijdrage te
betalen;
Het aantal vergoede zittingen in de eerstelijnspychologische zorg
wordt verlaagd van acht naar vijf en de bijbehorende eigen bijdrage
per zitting wordt verhoogd van € 10 naar € 20;
De behandeling van aanpassingsstoornissen wordt uit het verzekerde
pakket Zvw gehaald.

Preventieve interventies in het basispakket
Het CVZ heeft van 2008 tot 2010 rapportages uitgebracht over hoe de
preventie van depressie, diabetes, overgewicht/obesitas en alcohol- en
tabaksverslaving zich verhoudt tot de Zvw. De algemene conclusie is dat
een groot deel van de interventies die zijn aangewezen in het kader van
geïndiceerde preventie, verzekerde zorg is. Volgens het CVZ is het zorg
zoals de zorgprofessionals in de eerste en tweede lijn die plegen te
bieden. Het kabinet acht de dekking van geïndiceerde preventie in de
zorgverzekeringswet voldoende. Het advies van het CVZ om voor het
stoppen met roken en het tegengaan van overgewicht en bewegingsarmoede een programmatische aanspraak in de Zvw op te nemen wordt
dan ook niet overgenomen. In de eerste plaats is de budgettaire noodzaak
om zeer terughoudend te zijn met pakketuitbreidingen daarvoor te groot.
In de tweede plaats overschrijden deze aanspraken de grens die het
kabinet verantwoord acht als het gaat om de balans tussen de eigen
verantwoordelijkheid die mensen voor hun leefstijl hebben ten opzichte
van de collectieve financiering van de zorgverzekering.
De programmatische aanspraak stoppen met roken zal per 1 januari 2012
uit het basispakket worden verwijderd. Het in de begroting 2011
verwoorde voornemen om de gecombineerde leefstijlinterventie tegen
overgewicht en bewegingsarmoede per 2012 in het pakket op te nemen
zal niet worden uitgevoerd.
Overheveling revalidatiezorg
Met goede revalidatie kunnen kwetsbare ouderen die een medischspecialistische behandeling hebben ondergaan, beter en sneller herstellen
en daardoor langer zelfstandig wonen en maatschappelijk actief blijven.
Revalidatiezorg is kortdurend van aard en past daarom beter in de Zvw
dan de AWBZ. Overheveling zorgt voor het financieel ontschotten van de
medisch-specialistische behandeling en de daarop volgende revalidatie
van kwetsbare ouderen, hetgeen meer ruimte biedt voor een gevarieerd
zorgaanbod en zorgt voor gerichte financiële prikkels. Daardoor ontstaat
meer kwaliteit en doelmatigheid in de keten.
Het kabinet heeft besloten om de overheveling van de geriatrische
revalidatiezorg naar de Zvw per 1 januari 2013 te doen plaatsvinden. In
2012 zal hieraan door VWS, de NZa, DBC-Onderhoud en betrokken
partijen uitwerking worden gegeven. Het uiteindelijke doel is het in 2015
invoeren van prestatiebekostiging in de revalidatiezorg, met vrij onderhandelbare tarieven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

79

Beleidsartikelen/Artikel 42

Instrumenten voor de bekostiging/het bekostigingssysteem
Bestuurlijke afspraken ziekenhuizen
In het licht van de invoering van prestatiebekostiging en tegen de
achtergrond van de fors stijgende uitgavengroei in de gezondheidszorg
als geheel hebben de overheid, zorgaanbieders en zorgverzekeraars op
4 juli 2011 een akkoord gesloten over een beheerste kostenontwikkeling in
de ziekenhuiszorg de komende jaren. Om de trendbreuk in de uitgavengroei te realiseren gaan betrokken partijen onder andere de selectieve
inkoop van zorg sterk uitbreiden, spreiding en specialisatie van ziekenhuisfuncties bewerkstelligen waar dit uit oogpunt van kwaliteit, doelmatigheid en innovatie wenselijk is en wordt overbodig geworden (ziekenhuis)capaciteit afgebouwd, zodat er daadwerkelijk kwaliteits- en
doelmatigheidswinst wordt geboekt. Met deze aanpak wordt beoogd de
uitgavengroei structureel te beheersen en daarmee overschrijdingen te
voorkomen.
In het geval dat er desondanks toch sprake mocht zijn van overschrijdingen zullen die worden geredresseerd via het eerder aangekondigde
macro-beheersingsinstrument. De Tweede Kamer heeft in dit verband
gevraagd te bezien of een verfijndere toepassing van het instrument
mogelijk is. Hierover vindt met convenantspartijen overleg plaats.
Invoering prestatiebekostiging ziekenhuizen
Zoals aangegeven in de brief «Zorg die loont» (Kamerstuk 32 620, nr. 6)
zullen ziekenhuizen per 2012 de overstap maken van budgetbekostiging
naar prestatiebekostiging. Op dit moment combineert de ziekenhuisbekostiging nog het slechtste van twee werelden. Dat is te duur en daagt niet uit
tot het leveren van betere kwaliteit. Het kabinet is daarom voornemens
om in twee jaar (2012 en 2013) een verantwoorde en zorgvuldige
overgang te maken naar een eindmodel van belonen naar prestatie, vrije
prijsvorming, keuzevrijheid en dynamiek. Daarbij worden waarborgen
ingebouwd, zodat wordt voorkomen dat ziekenhuizen als gevolg van de
overgang van budget- naar prestatiebekostiging in financiële problemen
komen. Op hoofdlijnen gaat het om de volgende maatregelen:
• In 2012 gaat de ziekenhuissector over op 70% vrije prijsvorming. De
bestaande ziekenhuisbudgetten worden afgeschaft. Ziekenhuizen
stappen over van circa 30 000 dbc’s naar ongeveer 4 000 zogeheten
DOT-zorgproducten. Een DOT-zorgproduct beschrijft veel beter en
beknopter dan een dbc welke prestaties een ziekenhuis levert;
• Om onverantwoorde risico’s in de overgangsfase voor ziekenhuizen te
voorkomen, wordt gedurende twee jaar (2012 en 2013) met een
«transitiebedragmodel» gewerkt. De marktdynamiek blijft hiermee
overeind, maar al te grote schommelingen in de omzetten van
ziekenhuizen als gevolg van de overgang van budget- naar prestatiebekostiging worden gedempt;
• De risicodragendheid van verzekeraars wordt vergroot, om ervoor te
zorgen dat verzekeraars scherper op prijs, kwaliteit en volume (aantal
behandelingen) gaan inkopen;
• Voor het geval er ondanks bovenstaande afspraken toch de komende
jaren sprake is van overschrijdingen, wordt er een macrobeheersingsinstrument geïntroduceerd.
Invoering beheersmodel medisch specialisten
De afgelopen jaren zijn er grote overschrijdingen bij de vrijgevestigd
medisch specialisten opgetreden. De oorzaak van de overschrijdingen is
gelegen in de huidige wijze van bekostiging. De tarieven voor de medisch
specialisten in de huidige bekostiging bevatten fouten. Er zijn beperkte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

80

Beleidsartikelen/Artikel 42

mogelijkheden voor beloning van kwaliteit en doelmatigheid en er
bestaan grote verschillen in beloning tussen specialisten. Om die reden
gaat het kabinet per 2012 een beheersmodel medisch specialisten
invoeren. Het beheersmodel dient als tijdelijk overgangsmodel naar
integrale prestatiebekostiging voor medisch specialistische zorg in 2015.
Met de Orde van Medisch Specialisten en de Nederlandse Vereniging van
Ziekenhuizen zijn begin 2011 afspraken gemaakt over een beheerste
uitgavenontwikkeling bij de medisch specialisten. Tegen de achtergrond
van die afspraken kunnen met het beheersmodel de beschikbare middelen
eerlijker over specialismen en specialisten worden verdeeld en kan
kwaliteit en doelmatigheid van zorg beter worden beloond. De Raad van
Bestuur en de specialisten maken binnen de instelling afspraken over de
honoraria. Daardoor ontstaat een evenwichtiger relatie tussen de Raad
van Bestuur en medisch specialist. Ook is er ruimte voor een eerlijker
verdeling van de honoraria onder de specialisten. Met het beheersmodel
wordt de dynamiek in de sector zo veel mogelijk behouden. Dit is mogelijk
door de productieafspraken die door verzekeraars en ziekenhuizen worden
gemaakt zoveel mogelijk door te vertalen naar de honoraria van de
medisch specialisten.
Bekostiging farmacie
Het beleid is erop gericht om zo goed mogelijke farmaceutische zorg te
realiseren voor de patiënt tegen zo laag mogelijke kosten en goede
toegang van effectieve nieuwe vormen van zorg en innovatieve geneesmiddelen. Per januari 2012 krijgt dit ten eerste vorm door de invoering
van vrije tarieven en nieuwe prestaties voor extramurale farmaceutische
zorg. Hiermee worden belemmeringen in de tariefstructuur weggenomen
en ontstaat er meer ruimte voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars om
onderling afspraken te maken over goede zorg en de beloning daarvan.
Met de invoering van de prestatiebekostiging zal de bekostiging van dure
geneesmiddelen via aparte declarabele prestaties, de zogenoemde
«toevoegingen» (add-ons), verlopen. De huidige NZa-beleidsregels voor
ziekenhuisbekostiging van dure en weesgeneesmiddelen komen dan te
vervallen. Het voorwaardelijke aspect van die beleidsregels, namelijk het
uitvoeren van doelmatigheidsonderzoek, wordt voortgezet en per 2012
verankerd in het pakketbeheer. Dat houdt in dat die dure geneesmiddelen
(die tot 31 december 2011 op de beleidsregel dure geneesmiddelen staan)
worden aangemerkt als «voorlopig opgenomen in het pakket» met als
voorwaarde dat het noodzakelijke doelmatigheidsonderzoek binnen een
bepaald tijdsbestek wordt uitgevoerd. Vanaf 2012 zullen deze geneesmiddelen en nieuw beschikbaar komende dure intramurale geneesmiddelen
per ministeriële regeling worden aangewezen voor voorlopige en
voorwaardelijke opname in het pakket. Criteria daarvoor worden in 2011
uitgewerkt, waarbij ook de beschikbare financiële groeiruimte een
criterium is.
Voor de dure intramurale geneesmiddelen wordt per 2012 al een stap
gezet naar voorlopige en voorwaardelijke opname in het pakket.
Daarnaast wordt gestreefd naar het mogelijk maken van voorlopige en
voorwaardelijke opname van andere nieuwe geneesmiddelen in het
pakket per 2013. Invoering van dit systeem (al dan niet in 2013) is
afhankelijk van de uitkomst van de pilots die in 2012 van start gaan, de
concrete uitwerking van onder andere in- en uitstroomcriteria, verbeterde
budgettaire beheersing en de inpasbaarheid binnen het financiële kader,
waarbij onderscheid gemaakt kan worden tussen extramurale en
intramurale geneesmiddelen. Dit is er enerzijds op gericht om meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

81

Beleidsartikelen/Artikel 42

praktijkkennis op te doen voor effectieve en doelmatige toepassing van de
geneesmiddelen en om nieuwe innovatieve geneesmiddelen snel toe te
laten om zo een snelle toegankelijkheid voor de patiënt te realiseren.
Anderzijds om de mogelijkheid te hebben om geneesmiddelenuitgaven
beter te kunnen beheersen via instrumenten, zoals prijsvolume afspraken.
Deze ontwikkelingen zijn mede van belang in het kader van het uitvoeren
van het kabinetsstandpunt over het rapport van het Topteam Life Sciences
(Bedrijfslevenbrief 2.0).
In 2012 wordt naar aanleiding van het signalement «Goed gebruik
Geneesmiddelen» via publiek-private samenwerking het onderzoek
gestart naar het goed gebruik van geneesmiddelen waaraan maatschappelijke behoefte bestaat, maar waarvoor de commerciële prikkel ontbreekt
om het uit te voeren.
In 2012 blijft het bevorderen van doelmatig voorschrijven door huisartsen
en medisch specialisten een aandachtspunt in het beleid. In 2012 dient dit
te leiden tot een doelmatigheidswinst van € 110 miljoen als gevolg van
het doelmatiger voorschrijfgedrag van huisartsen en € 30 miljoen als
gevolg van het doelmatiger voorschrijfgedrag van medisch specialisten.
Door middel van de ontwikkelde benchmarks en monitoring van de
uitgaven wordt het voorschrijfgedrag gevolgd.
De bekostiging van de farmaceutische zorg wordt voorlopig niet
opgenomen in de ketenbekostiging. Eerst krijgen partijen de tijd om
ervaring op te doen met vrije tarieven en nieuwe prestaties. Partijen
kunnen wel, los van de bekostiging, afspraken met elkaar maken over de
integratie van farmaceutische zorg in ketenzorg.
Prestatiebekostiging geestelijke gezondheidszorg
De inzet is om in 2013 over te gaan op prestatiebekostiging in de
tweedelijns curatieve geestelijke gezondheidszorg. De NZa zal hiervoor
een plan van aanpak opstellen. Bij invoering van prestatiebekostiging
dient in voldoende mate aan een aantal randvoorwaarden te zijn voldaan,
namelijk een budgettair beheersbaar systeem dat past binnen het
beschikbare financiële kader, voldoende risicodragendheid van zorgverzekeraars, inzicht in kwaliteit en zorgzwaarte, voldoende sturingsmogelijkheden voor verzekeraars, een goede en stabiele productstructuur, juiste
dbc-tarieven en eenduidige diagnosestelling. Het plan van aanpak van de
NZa zal ook betrokken worden bij het opstellen van een brede beleidsagenda in het najaar van 2011 met het veld. Daarin zullen ook inhoudelijke
beleidsthema’s als versterking van de eerstelijns ggz, preventie, zelfmanagement, e-health, ambulantisering en patiëntveiligheid een plaats
krijgen. Daarnaast zal per 2012 de ex post macronacalculatie voor de
geestelijke gezondheidszorg worden afgeschaft. In het Regeerakkoord is
de doelstelling opgenomen om verzekeraars (in combinatie met de
invoering van prestatiebekostiging) uiterlijk in 2015 volledig risicodragendheid te maken voor de curatieve geestelijke gezondheidszorg.
Vrije prijsvorming mondzorg
Per 1 januari 2012 wordt via een experiment vrije prijsvorming voor de
mondzorg ingevoerd. Dat betekent dat vanaf die datum de tandarts,
mondhygiënist of tandprotheticus zelf zijn of haar tarief mag vaststellen.
Daarvoor geldt een aantal voorwaarden, waarvan de belangrijkste is dat
de zorgverlener helder inzicht geeft over hoeveel de consument betaalt
voor welke behandeling. De tandarts is verplicht om een heldere en
begrijpelijke prijslijst op te hangen of op zijn of haar website te tonen.
Het experiment duurt drie jaar, maar kent de mogelijkheid tot verlenging
met twee jaar. Tijdens die periode zal de Nederlandse Zorgautoriteit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

82

Beleidsartikelen/Artikel 42

effecten monitoren op de betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit
van de mondzorg. Mede op grond van deze resultaten zal worden
besloten of de vrije prijsvorming voor de mondzorg definitief wordt
ingevoerd.
Beheer en toezicht stelsel
De beheerkosten van de zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s) die zich
bezig houden met de uitvoering van en het toezicht op het huidige
zorgstelsel worden uit begrotingsmiddelen gefinancierd. Het betreft de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), het College voor zorgverzekeringen
(CVZ), het College bouw zorginstellingen (CBZ) en het College Sanering
Zorginstellingen (CSZ).
De taakstelling op personeel en materieel uit het Regeer- en Gedoogakkoord, die ook geldt voor uitvoerende ZBO’s, is doorgevoerd.
De NZa is belast met het markttoezicht specifiek voor de zorgsector en
moet het algemeen consumentenbelang voorop stellen bij de uitoefening
van haar taken. Die taken zijn:
• Marktwerking in de zorg op gang brengen en bewaken;
• Tarieven in de zorg reguleren;
• Toezien op de goede uitvoering van de Zvw en de AWBZ.
Het CVZ heeft tot taak het uitvoeren van:
• Pakketbeheer Zvw en AWBZ;
• Fondsbeheer van het Zorgverzekeringsfonds en het Algemeen Fonds
Bijzondere Ziektekosten;
• Uitvoeren van de financiering van verzekeraars uit de fondsen en de
beoordeling van de rechtmatige en doelmatige uitvoering van de
AWBZ;
• Uitvoeren regelingen bijzondere groepen (verdragsgerechtigden,
wanbetalers, onverzekerden, illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen, gemoedsbezwaarden).
De bouwregimes voor de curatieve- en de langdurige zorg zijn per
1 januari 2008 respectievelijk 1 januari 2009 afgeschaft. Daarmee zijn de
wettelijke taken van het CBZ komen te vervallen. Het CBZ zal als liquidatieorganisatie vooralsnog blijven bestaan. Om de opgebouwde kennis
beschikbaar te blijven houden, primair voor zorgaanbieders (zeker in het
kader van de volledige verantwoordelijkheid van zorgaanbieders voor de
bouw en de financiering daarvan) en secundair voor de IGZ en de NZa, is
er met TNO unit Bouw en Ondergrond een overeenkomst gesloten voor
de periode 2009–2013.
Het CSZ voert onder andere de saneringsregeling voor de intramurale
gezondheidszorg en het ambulancevervoer uit evenals de meldings- en
goedkeuringsregeling voor de vervreemding van onroerende zaken. In
verband met verdere stroomlijning van de taken van zelfstandige
bestuursorganen op het terrein van de zorg is het voornemen de taken
van het CSZ met ingang van 2013 over te hevelen naar de NZa (Kamerstuk
32 402, nr. 6 en 7).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

83

Beleidsartikelen/Artikel 42

Financiële maatregelen
Tariefmaatregelen eerstelijnszorg
Op basis van de cijfers van het CVZ over de eerstelijnszorg is geconstateerd dat in de deelsectoren huisartsenzorg, verloskundige zorg en
logopedie de uitgaven in 2010 uitstegen boven de beschikbare ramingen
in het budgettair kader zorg (BKZ). Gelet op de algemeen financieeleconomische situatie en daarmee de noodzaak tot kostenbeheersing in de
gezondheidszorg is besloten om deze overschrijdingen structureel te
redresseren via tariefmaatregelen. Deze tariefmaatregelen bedragen voor
de huisartsenzorg, verloskundige zorg en logopedie respectievelijk € 132
miljoen, € 4 miljoen en € 6 miljoen structureel.
Maatregelen curatieve geestelijke gezondheidszorg
In 2012 zullen de volgende tarief-, budgetterings en volume beheersende
maatregelen worden genomen met een geraamde structurele opbrengst
van € 301 miljoen:
• Een budget- en dbc tariefkorting van € 222 miljoen;
• Het tarief van 18 000 minuten en langer wordt begrensd door het tarief
van dezelfde behandeling tot 18 000 minuten (€ 26 miljoen);
• Scherpere inkoop door verzekeraars door contractering van zoveel
mogelijk aanbieders en het nemen van volumebeheersende maatregelen en het monitoren van de productie lopende het jaar (€ 53 miljoen).
Tezamen met de in de voorgaande paragraaf genoemde pakketmaatregelen Zvw voor de geestelijke gezondheidszorg (€ 255 miljoen), het zelf
betalen van no-show (€ 20 miljoen) komt het totaal aan maatregelen in de
geestelijke gezondheidszorg voor 2012 neer op € 576 miljoen. Hiervan
slaat € 146 miljoen neer bij de inkomsten Zvw in de vorm van eigen
betalingen en € 430 miljoen in de vorm van lagere zorguitgaven.
Rijksbijdrage Zorgverzekeringsfonds
Met de rijksbijdrage Zorgverzekeringsfonds wordt voorkomen dat
huishoudens met kinderen jonger dan achttien jaar hoge zorglasten
hebben (€ 2,4 miljard). Kinderen tot achttien jaar betalen geen nominale
premie. De rijksbijdrage voorziet in de financiering van de premie van
deze kinderen.
Garantie ondernemingsfinanciering cure
De Regeling Garantie Ondernemingsfinanciering van het Ministerie van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie is in 2009 uitgebreid voor
zorginstellingen in de cure (GO-cure). De regeling is ingesteld als tijdelijke
maatregel in het kader van de financiële crisis. Binnen de GO-cure kunnen
banken per zorginstelling 50% staatsgarantie krijgen voor het verstrekken
van nieuwe leningen aan zorginstellingen vanaf € 1,5 miljoen tot
maximaal € 50 miljoen. Het kabinet overweegt om in 2012 een deel van
de nog onbenutte ruimte van het oorspronkelijk beschikbare garantieplafond (€ 250 miljoen) opnieuw beschikbaar te stellen.
42.3.4 De burgers van Caribisch Nederland kunnen gebruik
maken van voorzieningen voor zorg, jeugd en welzijn
Motivering

Motivering
De eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba (verder: Caribisch Nederland)
zijn per 10 oktober 2010 als openbare lichamen onderdeel geworden van
Nederland. De minister van VWS draagt sindsdien de verantwoorde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

84

Beleidsartikelen/Artikel 42

lijkheid voor de rijkstaken op het terrein van zorg, jeugd en welzijn in
Caribisch Nederland. De minister van VWS draagt zorg voor een beter
toegankelijke, kwalitatieve, doelmatige en betaalbare zorg in Caribisch
Nederland.
Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
Voor deze operationele doelstelling is nog geen indicator opgenomen,
omdat het hier gaat om nieuw beleid en ervaringscijfers ontbreken.
Instrumenten
Zorgverzekering Caribisch Nederland
In 2012 zal het zorgverzekeringskantoor beschikken over een volwaardig
ICT systeem en zal verder worden gewerkt aan het verbeteren van het
zorginkoopproces.
Verbeteren van het zorgaanbod
De uitbreiding van het aantal basisspecialismen in het ziekenhuis op
Bonaire zal in 2012 zijn voltooid. Het samenwerkingsverband met de
ziekenhuizen VU/AMC regelt de basiszorg op contractbasis. Het gaat om
de specialismen interne geneeskunde, chirurgie, anesthesie, gynaecologie, kindergeneeskunde en psychiatrie. De verwachting is dat daardoor
het aantal medische uitzendingen zal dalen in 2012. Daarnaast wordt in
2011 een indicatiecommissie ingesteld op Bonaire die als onafhankelijk
orgaan gaat fungeren bij de toetsing van de noodzaak van een medische
uitzending.
Ook zal in 2012 een dialysevoorziening op Bonaire werkzaam zijn.
Verbetering van de medische infrastructuur op het vlak van gebouwen en
apparatuur is veelal onderdeel van de kwaliteitsprojecten. De plannen
daarvoor zijn uitgewerkt. Het realiseren zal geleidelijk in de jaren 2012 en
verder gestalte krijgen als onderdeel van de normale bedrijfsvoering van
de diverse zorginstellingen.
De acute zorg (secundair) en (super-)specialistische zorg (tertiair) wordt
ingekocht bij goed geoutilleerde ziekenhuizen in de omgeving. Voor de
eilanden Sint Eustatius en Saba is dat voor de secundaire zorg Sint
Maarten en voor de tertiaire zorg Guadeloupe. Voor Bonaire gaat het om
Curaçao/Aruba (secundair) en Colombia (tertiair)
Ten aanzien van de farmaceutische zorg en bloedvoorziening van het
zorgaanbod wordt in 2012 gestreefd naar vergroting van de doelmatigheid. De contractering van de betrokken zorgverleners wordt gefaciliteerd met verbetering van (en verlaging van de kosten van) de inkoop en
organisatie van de geneesmiddelenvoorziening. Daarbij is ook de
verandering van het voorschrijfgedrag van artsen van belang. Voor de
bloedvoorziening zal worden aangesloten bij de bestaande functionele
relatie tussen de Rode Kruis Bloedbank Curaçao en de Fundashon
Mariadal.
Novadic kentron
Om de psychiatrie inclusief de verslavingszorg op de drie eilanden op te
zetten en te ondersteunen in de uitvoering, wordt een grote Nederlandse
instelling ingehuurd. Daarbij zal samenwerking en samenhang met de
bestaande voorzieningen op de eilanden worden gezocht. Om versnippering te voorkomen en efficiency te maximaliseren zal ook de
samenhang met andere zorgvoorzieningen, justitie, preventie en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

85

Beleidsartikelen/Artikel 42

voorlichting en de zorg aan licht verstandelijk gehandicapten worden
nagestreefd. Ook zal worden bezien of samenwerking met andere
eilanden in het Caribisch gebied gewenst en mogelijk is.
Jeugdzorg
Het jaar 2012 zal ook de jeugdzorg in het teken staan van verder bestendigen wat al in gang is gezet. De ambulante en residentiële jeugdzorg op
Bonaire wordt verder doorontwikkeld en de pleegzorg wordt meer
structureel georganiseerd. Op Saba en Sint Eustatius wordt de kwaliteit
van de Centra voor Jeugd en Gezin en de bekendheid onder de bevolking
verbeterd. In samenwerking met de Inspectie Jeugdzorg wordt het
kwaliteitskader verder ontwikkeld en vastgesteld. Voor alle componenten
van de jeugdzorg en gezinsvoogdij in Caribisch Nederland wordt naar een
passende organisatievorm gezocht.
Overig
In 2012 zal de Wet publieke gezondheid (Wpg) worden aangepast aan de
nieuwe bestuurskundige verhouding met Bonaire, Saba en Sint Eustatius.
Parallel hieraan ondersteunen we de versterking van de publieke
gezondheidszorg, onder andere via het RIVM. De publieke gezondheid op
Caribisch Nederland wordt gefinancierd vanuit artikel 41.3.3.
Via de weg van amendementen (Kamerstuk 31 959, nr. 24) is door het
Nederlandse parlement besloten, dat de Nederlandse wetgeving op het
gebied van abortus, euthanasie en het huwelijk door mensen van gelijk
geslacht ook voor Caribisch Nederland van kracht zal worden. Het gaat bij
de abortuswetgeving om invoering één jaar na de transitiedatum en bij de
andere twee onderwerpen om invoering twee jaar na de transitiedatum.
De implementatie van dergelijke ethisch gevoelige onderwerpen vergt
grote zorgvuldigheid en zal in nauw overleg met de bestuurscolleges, met
professionals en andere betrokkenen worden uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

86

Beleidsartikelen/Artikel 43

Artikel 43 Langdurige zorg
43.1 Algemene beleidsdoelstelling
Zorgen dat voor mensen met een langdurige of chronische aandoening
van lichamelijke, verstandelijke of psychische aard zorg van goede
kwaliteit beschikbaar is en dat deze zorg tegen voor de samenleving
aanvaardbare maatschappelijke kosten wordt geleverd.
Belangrijkste beleidsonderwerpen
2012

Belangrijkste beleidsontwerpen 2012
In dit artikel wordt het beleid inzake de langdurige zorg verwoord. Om de
algemene doelstelling te realiseren zal het kabinet zich in 2012, in lijn met
het Regeerakkoord, sterk maken om de volgende doelstellingen in 2012 te
realiseren:
• Bevorderen dat de cliënt sneller en beter zijn recht kan halen door
onder andere de invoering van de Wet cliëntenrechten zorg en de
Beginselenwet (43.3.1);
• Het transparant maken van geleverde kwaliteit door zorgaanbieders
(43.3.1);
• Het stimuleren van kwaliteit, veiligheid, innovatie en doelmatigheid
van langdurige zorg (kwaliteit van zorg 43.3.2);
• Het bieden van een (financiële) impuls voor zorgaanbieders om zorg te
dragen voor het opleiden en aannemen van extra personeel (43.3.2 en
43.3.3);
• Het zorgen voor snelle doorgeleiding naar zorg door de indicatiestelling te vereenvoudigen (toegankelijkheid van zorg 43.3.3);
• Het beheersbaar houden van de AWBZ door onder andere het
persoonsgebonden budget solide te maken en deze wettelijk te
verankeren, de functie begeleiding te decentraliseren en scheiden van
wonen en zorg door te zetten (43.3.4);
• Het terugdringen van onnodige administratieve lasten door onder
meer een experiment regelarme instellingen te starten (43.3.4).

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
De bewindspersonen van VWS zijn ministerieel verantwoordelijk voor een
goed werkend stelsel voor de langdurige zorg door:
• Het scheppen van randvoorwaarden om de toegankelijkheid, de
kwaliteit, de veiligheid en de betaalbaarheid van de langdurige zorg te
waarborgen voor de burger.
Deze verantwoordelijkheid wordt onder andere ingevuld door:
• Het versterken van de positie van de burger en in het bijzonder van
cliënten met een langdurige of chronische aandoening of beperking
en/of hun vertegenwoordigers;
• Het stimuleren en versterken van de klantgerichtheid en het innoverend vermogen van zorginstellingen.

Externe factoren

Externe factoren
Mensen met een langdurige of chronische aandoening of beperking
hebben recht op toegankelijke zorg van goede kwaliteit. Dit vergt een
samenspel van professionals, patiënten, cliënten en hun naasten,
zorgaanbieders en zorgkantoren. De volgende partijen zijn daarnaast van
groot belang voor een toegankelijke en kwalitatief goede zorg:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

87

Beleidsartikelen/Artikel 43

•

•

•
•

Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) voert onafhankelijk de
indicatiestelling van de AWBZ uit op een wijze die voor cliënten helder
en begrijpelijk is;
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) is belast met markttoezicht,
marktontwikkeling en tarief- en prestatieregulering op het terrein van
de gezondheidszorg. Daarnaast houdt zij toezicht op de rechtmatige en
doelmatige uitvoering van de AWBZ;
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) handhaaft normen voor
verantwoorde zorg zoals deze door de sectoren zelf zijn vastgesteld;
Het College voor zorgverzekeringen (CVZ) handhaaft een doelmatige
inrichting van het systeem van prikkels en verantwoordelijkheden,
adviseert over AWBZ-aanspraken en de toepassing daarvan, en
beheert de AWBZ brede zorgregistratie (AZR).

Beleidsrelevante indicatoren en kengetallen
De Zorgbalans (www.rivm.nl) geeft een beeld hoe de Nederlandse zorg
presteert op het terrein van kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid
in de curatieve, de langdurige en de preventieve zorg.
In het Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording leggen zorgaanbieders in de hele sector verpleging, verzorging en thuiszorg door middel
van het kwaliteitskader verantwoorde zorg verantwoording af over de
activiteiten in het kader van de langdurige zorg. Sinds het verslagjaar 2010
zijn ook gehandicaptenorganisaties verplicht om aan de hand van het
kwaliteitskader verslag te doen in het Jaardocument Maatschappelijke
Verantwoording.
Het is niet mogelijk om de werking van het gehele stelsel van langdurige
zorg in Nederland in één of enkele indicatoren samen te vatten. Het stelsel
is daarvoor te veelzijdig.
43.2 Budgettaire gevolgen van beleid
43.2.1 Begrotingsuitgaven
Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

6 052 842

6 300 117

6 366 932

6 304 031

6 370 943

6 487 732

6 613 020

Uitgaven

6 011 637

6 309 431

6 391 860

6 312 061

6 373 328

6 489 457

6 613 020

59 201

57 386

55 627

49 805

43 778

41 248

41 293

Subsidies
waarvan onder andere:
Subsidies aan patiënten- en gehandicapten organisaties
NIVEL

44 598

38 124

32 145

29 965

30 078

39 000
5 578

33 000
5 124

27 000
5 145

25 000
4 965

25 000
5 078

Opdrachten
waarvan onder andere:
Zichtbare zorg

3 420

4 145

4 204

3 907

3 861

2 000

2 500

2 500

2 500

2 500

Bijdrage aan baten-lastendiensten
waarvan onder andere:
CIBG: Fonds PGO, DigiMV en Pallas
RIVM: www.kiesbeter.nl en zorgbalans

7 609

7 536

7 429

7 376

7 354

2 760
4 564

2 760
4 491

2 760
4 419

2 760
4 366

2 760
4 344

43.1 De positie van de burger in het zorgstelsel
wordt versterkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

88

Beleidsartikelen/Artikel 43

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

153 440

151 213

120 615

141 952

140 073

138 600

138 135

118 726

134 658

132 779

131 306

130 841

107 433
10 000

108 624
10 000

106 745
10 000

105 272
10 000

104 807
10 000

1 889

7 294

7 294

7 294

7 294

166 948

141 724

137 245

135 886

135 813

158 824

133 180

125 431

125 905

125 857

99 000
20 000
15 400
10 024

99 000
10 000
15 400
9 949

99 000
0
15 400
9 873

99 000
0
15 400
9 797

99 000
0
15 400
9 797

9 770
5 400

4 250
5 400

0
5 400

0
5 400

0
5 400

Opdrachten
waarvan onder andere:
Programma «Meer tijd voor de cliënt»

4 088

4 508

7 778

5 945

5 920

3 325

2 875

2 600

0

0

Bijdrage aan baten-lastendiensten
CIBG: Opdrachtgeverschap Wet Toelating
Zorginstellingen

2 036

2 036

2 036

2 036

2 036

2 036

2 036

2 036

2 036

2 036

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s
Bijdrage aan CVZ voor AZR

2 000
2 000

2 000
2 000

2 000
2 000

2 000
2 000

2 000
2 000

6 048 670

5 978 580

6 052 232

6 173 723

6 297 779

5 951 838
5 293 800

5 881 331
5 405 000

5 954 936
5 518 500

6 076 257
5 634 400

6 200 429
5 752 700

616 739
41 299

434 032
42 299

394 137
42 299

399 558
42 299

405 430
42 299

Subsidies
waarvan onder andere:
Landelijke kennisinstituten
Onderzoeksprogramma langdurige zorg
Diversiteit van wonen

7 936

6 436

6 436

6 436

6 436

5 436
0
1 500

0
5 355
0

0
5 273
0

0
5 192
0

0
5 110
0

Opdrachten
waarvan onder andere:
Opdrachten invoering Wtcg

1 345

1 363

1 254

1 254

1 254

1 254

1 253

1 143

1 143

1 143

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s
Beheerskosten CAK (Wtcg)

87 551
87 551

89 450
89 450

89 606
89 606

89 776
89 776

89 660
89 660

0

0

0

0

0

43.2 Voor iedere cliënt is de noodzakelijke zorg
beschikbaar
Subsidies
waarvan onder andere:
Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
Uitvoeringskosten pgb-maatregelen
Opdrachten
43.3 De zorg is effectief en veilig en wordt door de
cliënt positief ervaren (kwalitatief goede zorg)

135 800

150 151

Subsidies
waarvan onder andere:
Stagefonds
Programma «In voor zorg!»
Palliatieve zorg
Landelijk Centrum CCE
Uitvoeringskosten maatregelen Regeerakkoord
(UAZ, IQ en pgb)
Kwaliteitsverbetering palliatieve zorg

43.4 De kosten van de zorg zijn maatschappelijk
aanvaardbaar

5 663 196

5 950 681

Bekostiging
Rijksbijdrage BIKK
Tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten
Tegemoetkoming specifieke zorgkosten (Wtcg)

Ontvangsten

17 453

86

Budgetflexibiliteit
82% van de geraamde begrotingsuitgaven op artikel 43 betreft de Bijdrage
in de Kosten van Kortingen (BIKK). Deze uitgaven komen voort uit
afspraken bij wetgeving. Deze middelen zijn zonder wetswijziging niet
alternatief aanwendbaar.
11% van de geraamde begrotingsuitgaven op artikel 43 betreft het
verstrekken van tegemoetkomingen op grond van Wet tegemoetkoming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

89

Beleidsartikelen/Artikel 43

chronisch zieken en gehandicaptenwetgeving (Wtcg) en de regeling
tegemoetkoming specifieke zorgkosten (TSZ). Omdat deze uitgaven
gebaseerd zijn op wet- en regelgeving, zijn deze middelen niet alternatief
aanwendbaar. De middelen kunnen dus pas op termijn worden
aangewend voor alternatieve doelen.
5% van de geraamde begrotingsuitgaven op artikel 43 betreffen subsidies.
Om deze middelen alternatief aanwendbaar te maken moeten deze
subsidies conform de daarvoor geldende regelgeving worden afgebouwd.
De beheerskosten aan het CAK zijn goed voor 1% van de geraamde
begrotingsuitgaven. Het betreft hier niet alternatief aanwendbare
financiering van uitvoeringstaken. Om deze uitgaven alternatief
aanwendbaar te maken moet de aan deze taken ten grondslag liggende
wet- en regelgeving worden gewijzigd dan wel ingetrokken.
Minder dan een half procent van de geraamde begrotingsuitgaven wordt
uitgegeven aan bijdragen aan baten-lastendiensten voor diverse
uitvoeringstaken en aan opdrachtverleningen voor beleidsondersteunende activiteiten.
43.2.2 Premiegefinancierde zorguitgaven
In de tabel hieronder zijn de beschikbare middelen opgenomen voor de
premiegefinancierde zorguitgaven op het terrein van de gezondheidszorg.
Hierin zijn de budgettaire consequenties van de eerste suppletoire
begroting 2011 en de begroting 2012 verwerkt. Voor 2011 is de loon- en
prijsontwikkeling al verwerkt, terwijl voor 2012 en latere jaren de loon- en
prijsontwikkeling nog moet worden toegevoegd. Het saldo van de
beschikbare middelen en maatregelen, voor zover niet aan de afzondelijke
sectoren toegedeeld, is opgenomen als onverdeeld.
43 Langdurige zorg (bedragen x € 1 000 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

ZZP’s ggz
ZZP’s ghz
ZZP’s v&v
Extramurale zorgprestaties
Dagbesteding en vervoer
Kapitaallasten
Overige zorg in natura
Bovenbudgettaire vergoedingen
Persoonsgebonden budgetten
Subsidies langdurige zorg
Beheerskosten/diversen AWBZ
Langdurige zorg onverdeeld

1 245,6
4 332,9
7 446,6
3 594,8
1 158,8
2 607,8
747,7
130,5
2 157,5
73,4
241,8
245,8

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 603,0
1 180,7
2 593,4
703,7
144,4
2 278,8
79,2
250,7
456,9

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 679,9
1 180,7
2 627,4
679,7
129,6
2 464,7

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 679,9
1 180,7
2 645,4
679,7
129,3
2 532,5

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 679,9
1 180,7
2 623,9
679,7
129,3
2 194,8

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 679,9
1 180,7
2 609,4
679,7
129,3
2 442,8

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 679,9
1 180,7
2 576,9
679,7
129,3
2 442,8

206,9
1 656,5

213,3
2 204,0

219,6
2 581,1

223,0
2 835,8

223,1
2 703,1

Totaal

23 983,2

24 645,5

25 980,1

26 619,5

26 643,7

27 135,3

26 970,2

–

2,8%

5,4%

2,5%

0,1%

1,8%

– 0,6%

Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar

43.3 Operationele doelstellingen
Er zijn vier operationele doelstellingen op het terrein van langdurige zorg:
1. De positie van de burger in het zorgstelsel wordt versterkt;
2. Voor iedere cliënt is de noodzakelijke zorg beschikbaar (toegankelijke
zorg);
3. De zorg is effectief en veilig en wordt door de cliënt positief ervaren
(kwalitatief goede zorg);
4. De kosten van de zorg zijn maatschappelijk aanvaardbaar (betaalbare
zorg).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

90

Beleidsartikelen/Artikel 43

43.3.1 De positie van de burger in het zorgstelsel wordt versterkt
Motivering

Motivering
Voor de positie van de burger in het zorgstelsel zijn verschillende zaken
van belang, waaronder:
• De burger moet voldoende zeggenschap hebben over de zorg die hij
ontvangt. Hiervoor is keuzevrijheid belangrijk. Door informatie over
zorgaanbieders en zorgverzekeraars toegankelijk en vergelijkbaar te
maken, kan de cliënt bewuster kiezen. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars worden daardoor gestimuleerd zich te onderscheiden op
kwaliteit en prijs;
• De burger moet er van op aan kunnen dat de continuïteit van zorg ook
bij veranderingen in de organisatie van de zorgaanbieder (bijvoorbeeld
bij fusies) voldoende geborgd blijft;
• De (rechts)positie van burger in het zorgstelsel moet goed zijn
verankerd. De rechten van cliënten en de bijbehorende verplichtingen
voor zorgaanbieders zijn momenteel verspreid in verschillende wetten
vastgelegd. Hierdoor is het voor de cliënt moeilijk om na te gaan wat
zijn rechten zijn. Om de positie van de burger in het zorgstelsel te
versterken moeten de rechten van de patiënten/cliënten en de plichten
van de zorgaanbieder beter op elkaar worden afgestemd en eenduidig
in wetgeving zijn vastgelegd.
Hierop zet het kabinet verschillende instrumenten in die in het vervolg van
deze paragraaf worden toegelicht.

Beleidsrelevante indicatoren en
kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en kengetallen
De voortgang van het beleid wordt gemeten met de volgende indicatoren:

Indicator (output)

1. Voor de sector verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT)
is voor alle instellingen het zorginhoudelijke kwaliteitskader
beschikbaar op kiesBeter.nl
2. Voor de sector gehandicaptenzorg (GZ) is voor alle
instellingen het zorginhoudelijke kwaliteitskader
beschikbaar op kiesBeter.nl

2008

2009

Streefwaarde
2010

Streefwaarde
2011

Streefwaarde
2012

62%

–

100%

100%

100%

–

–

80%

100%

100%

Bron
Kwaliteitskader verantwoorde zorg. Eind 2011 worden de cijfers over 2010 bekend gemaakt.
Naast deze doelstelling voor de sectoren Verpleging, Verzorging en Thuiszorg verschijnt in 2012 voor alle zorgsectoren in de AWBZ kwaliteitsinformatie op kiesBeter.nl – Resultaten Ziekenhuizen.
Het lange termijnstreven is 100%, maar omdat zorgaanbieders niet verplicht zijn gegevens te publiceren via kiesbeter.nl kan een 100%-score niet
worden gegarandeerd.

Instrumenten voor een transparante informatievoorziening en
keuzevrijheid
Programma Zichtbare Zorg (ZiZo)
De concrete invulling van kwaliteitsindicatoren vindt plaats in het kader
van het programma «Zichtbare Zorg», waaraan (vertegenwoordigers van)
informatievragers en aanbieders van zorg deelnemen. Binnen dit
programma wordt nadruk gelegd op de informatie die patiënten en
toezichthouders nodig hebben. Ook wordt meer nadruk gelegd op het
beschikbaar stellen van indicatoren die vooral iets zeggen over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

91

Beleidsartikelen/Artikel 43

uitkomsten van de zorg in plaats van het proces. Binnen het programma
wordt minder gefocust op het proces en kwantiteit (zoals het aantal
aandoeningen waarvoor indicatoren beschikbaar zijn) en meer op
kwaliteit (de daadwerkelijke informatieve waarde van indicatoren). Eind
2012 moet voor de verschillende sectoren een beperkte set van kwaliteitsindicatoren voor keuze- en toezichtinformatie over kwaliteit van zorg
gereed zijn die aan deze voorwaarden voldoet.
Het programmabureau ZiZo is ondergebracht bij de IGZ. Het draagt zorg
voor een eenduidig hanteerbare «kwaliteitstaal». Verschillende zorgsectoren binnen het programma worden ondersteund bij de ontwikkeling en
implementatie van kwaliteitsindicatoren (www.zichtbarezorg.nl).
Daarnaast draagt ZiZo bij aan een data-infrastructuur, het verbeteren van
de betrouwbaarheid van kwaliteitsinformatie en het borgen van structureel onderhoud van indicatoren (€ 1,8 miljoen).
Vanaf 2012 zullen de veldpartijen zelf meer op hun verantwoordelijkheid
voor transparantie worden aangesproken. Een deel van de publieke taken
van het programmabureau zal vanaf 2013 ondergebracht worden in het
Kwaliteitsinstituut voor zorg (zie artikel 42). De indicatoren die via het
programma «Zichtbare Zorg» tot stand komen, worden voor zover
mogelijk op instellingsniveau openbaar gemaakt via www.kiesBeter.nl
(€ 4,0 miljoen).
Jaardocument Maatschappelijke verantwoording
Via het Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording verantwoorden
aanbieders van zorg zich jaarlijks. De aanbieders zijn verplicht om een
aantal gegevens aan te leveren aan de hiervoor bedoelde database. Alle
partijen die een rol spelen binnen het zorgstelsel hebben op eenvoudige
wijze toegang tot deze uniforme, digitale informatie via www.jaarverslagenzorg.nl (€ 0,6 miljoen). De inhoud van het Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording wordt waar nodig jaarlijks herzien. Het streven is
om met zo min mogelijke administratieve lasten zo goed mogelijk
tegemoet te komen aan de informatiebehoefte van de verschillende
partijen. De inhoud van de kwaliteitsparagraaf, waarin de kwaliteitsindicatoren van instellingen worden opgenomen, vloeit direct voort uit de
ontwikkelingen in het kader van het programma «Zichtbare Zorg».
Instrumenten om de continuïteit van zorg te waarborgen bij
organisatieverandering
Aanpassing Wet Marktordening Gezondheidszorg
Er wordt een aantal maatregelen genomen om te zorgen dat doorlevering
van cruciale zorg na een faillissement van een zorgaanbieder gewaarborgd is. De Wet Marktordening Gezondheidszorg (WMG) wordt
aangepast, zodat zorgverzekeraars en zorgkantoren kunnen worden
verplicht om afspraken te maken met zorgaanbieders over vroegtijdige
signalering van continuïteitsrisico’s (early warning) en zich te melden bij
de NZa wanneer zij zien aankomen dat zij niet meer aan hun zorgplicht
kunnen voldoen. Geplande inwerkingtreding van deze wijziging is
1 januari 2013.
Daarnaast kan de overheid, wanneer blijkt dat de zorgverzekeraar of het
zorgkantoor geen vervangend aanbod heeft kunnen vinden, een vangnetstichting oprichten die de cruciale zorg tijdelijk levert. Die stichting kan
onder voorwaarden in aanmerking komen voor een tegemoetkoming in
de kosten die specifiek samenhangen met het overnemen van de cruciale
zorg na faillissement. Dit wordt geregeld door middel van een Algemene
Maatregel van Bestuur (AMvB) op basis van het Wetsvoorstel Aanvulling
Instrumenten Bekostiging Wet Marktordening Gezondheidszorg. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

92

Beleidsartikelen/Artikel 43

beleidsregel «Steunverlening» van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
vervalt zodra het wetsvoorstel en genoemde AMvB in werking treden.
Waarborgen continuïteit van zorg
Door fusies in de zorg kan de efficiency, de integraliteit van zorg, de
cliëntgerichtheid en/of de kwaliteit van zorg onder druk komen te staan.
Om hieraan tegenwicht te bieden, moet de eigen verantwoordelijkheid
van bestuurders en direct belanghebbenden bij een fusie worden
gestimuleerd. Voorafgaand aan een fusie worden bestuurders verplicht
een fusie-effectrapportage op te stellen. Doel is de interne besluitvorming
te verbeteren. Door een zorgspecifieke fusietoets door de NZa wordt,
voorafgaand aan de (eventuele) toets van de NMa op grond van de
mededingingswet, de voorgenomen fusie getoetst op het zorgvuldig
doorlopen van het fusieproces en op de directe risico’s van de fusie voor
de kwaliteit en de bereikbaarheid van de zorg.
Daarnaast krijgt de IGZ vanaf 2013 de bevoegdheid om zorgaanbieders te
verplichten bedrijfsonderdelen af te splitsen indien dat uit kwaliteitsoverwegingen noodzakelijk is. Dit (ingrijpende) instrument kan als ultimum
remedium worden ingezet als er een rechtstreeks verband bestaat tussen
tekortschietende kwaliteit in een zorginstelling en de organisatiestructuur
van de zorgaanbieder. Dit instrument wordt enkel ingezet als er geen
andere, minder belastende, maatregelen bestaan die hetzelfde effect
teweeg brengen. De Tweede Kamer is over deze voornemens geïnformeerd (Kamerstuk 32 620, nr. 15).
Instrumenten ter verbetering van de (rechts)positie van de burger
Beginselenwet zorginstellingen
Het doel van het wetsvoorstel «Beginselenwet zorginstellingen» is het
verder versterken van de positie van de cliënt in de AWBZ-zorg. Een
belangrijk element van deze wet is dat bewoners van instellingen zoveel
mogelijk zelf de regie over hun eigen leven kunnen voeren door het
maken van afspraken over de inrichting van het dagelijks leven. Het
wetsvoorstel is voor advies aangeboden aan de Raad van State.
Door de inzet van de Beginselenwet, die als een bijzondere wet ten
opzichte van de Wcz zal gaan werken, wordt de eigen regie van de cliënt
versterkt. Centraal komt het zorgplan te staan. Door heel concreet de
onderwerpen te benoemen waarover in het zorgplan afspraken moeten
worden gemaakt, wordt het voor cliënten makkelijker om aan te geven
hoe zij hun dagelijkse zorgverlening willen invullen. Dat geldt ook voor de
dagelijkse hygiëne, waaronder het wassen en douchen valt.
Wet cliëntenrechten zorg
In het wetvoorstel van de Wet cliëntenrechten zorg (Wcz) (Kamerstuk
32 402) staat de cliënt centraal en krijgt hij expliciete rechten. De cliënt
krijgt bijvoorbeeld recht op keuze-informatie, er komt een laagdrempelige
en niet-vrijblijvende behandeling van klachten en geschillen en de
medezeggenschap wordt verbeterd. Verder stelt de Wcz aanvullende eisen
aan het bestuur en toezicht van zorginstellingen. Goed bestuur wordt
gestimuleerd door onder andere één lid van de raad van bestuur expliciet
aanspreekpunt te maken voor kwaliteit, door het toezichthoudend orgaan
meer controlemogelijkheden te geven bij ingrijpende besluiten en het
mogelijk te maken voor het bestuur om aanwijzingen te geven aan
zorgverleners. De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel in behandeling
genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

93

Beleidsartikelen/Artikel 43

Het kabinet hecht aan een snelle, laagdrempelige en effectieve behandeling van signalen, klachten en geschillen binnen zorginstellingen. Indien
klachten niet naar tevredenheid worden afgehandeld, kunnen cliënten hun
geschil eenvoudig, goedkoop en snel neerleggen bij de Geschillencommissie Zorginstellingen (www.degeschillencommissie.nl). De Geschillencommissie Zorginstellingen is een zorgbrede externe en onpartijdige
commissie. Een cliënt kan een beroep doen op de geschillencommissie
als de instelling waarmee de betreffende cliënt een geschil heeft bij deze
commissie is aangesloten. Dit is vrijwillig. Naast de ziekenhuissector zijn
op dit moment de leden van Actiz, Branchebelang Thuiszorg Nederland
(BTN) en Zelfstandige Klinieken Nederland (ZKN) uit hoofde van hun
lidmaatschap aangesloten.
Om ervoor te zorgen dat in de toekomst iedere cliënt toegang vindt tot
een dergelijke geschilleninstantie is in het Wetsvoorstel cliëntenrechten
zorg (Wcz) voor alle zorginstellingen verplicht gesteld dat zich aansluiten
bij een geschilleninstantie. Een geschilleninstantie moet bindende
uitspraken kunnen doen en een schadevergoeding kunnen toekennen van
op termijn maximaal € 25 000. Het komt de kwaliteit en het draagvlak ten
goede wanneer representatieve organisaties van cliënten en zorgaanbieders de geschilleninstantie nader gestalte geven.
Patiënten- en gehandicaptenorganisaties (pg-organisaties)
Deze pg-organisaties moeten de cliënt helpen zijn rol in het zorgstelsel
goed te vervullen. De kennis en ervaring van cliënten moet ingezet
worden voor betere zorg, ondersteuning en maatschappelijke participatie.
Conform de taakstelling uit het Regeer- en Gedoogakkoord is de subsidiesystematiek voor pg-organisaties in 2011 aangepast (Kamerstuk 29 214,
nr. 59). Uit de evaluatie van de subsidieregeling blijkt dat er meer kan
worden bereikt als de subsidieregeling anders wordt ingericht en
uitgevoerd. Samenwerking en krachtenbundeling tussen de ruim 200
cliëntenorganisaties en de overkoepelende organisaties wordt daarom
beloond. In de nieuwe systematiek wordt de subsidiedoelgroep beperkt
tot organisaties die zich op patiënten- en gehandicapten richten. Deze
organisaties kunnen alleen nog een subsidie ontvangen voor activiteiten
die gericht zijn op het verzamelen, uitwisselen en inbrengen van
ervaringskennis. In 2012 is voor subsidies aan patiëntenorganisaties € 39
miljoen beschikbaar.
43.3.2 Voor iedere cliënt is de noodzakelijke zorg beschikbaar
(toegankelijke zorg)
Motivering

Motivering
Het kabinet is verantwoordelijk voor de toegang tot de zorg.
Zorg is toegankelijk als:
• Er voldoende opgeleid personeel is om in de zorgvraag te voorzien;
• De cliënt binnen een redelijke termijn de noodzakelijke zorg ontvangt.
Om de toegankelijkheid van de zorg te verbeteren worden instrumenten
ingezet die gericht zijn op het voorzien van een voldoende aanbod in
zorgpersoneel en een snelle toegeleiding naar de zorg via de indicatiestelling. Aan de hand van indicatoren die betrekking hebben op de
cliënttevredenheid wordt gemeten of en in welke mate de toegankelijkheid daadwerkelijk verbetert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

94

Beleidsartikelen/Artikel 43

De beheerskosten van de zelfstandige bestuursorganen die zich bezig
houden met de uitvoering van en het toezicht op het huidige zorgstelsel
staan begroot op artikel 42 (zie 42.3.3).
Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De voortgang van het beleid wordt gemeten met de volgende indicatoren:

Indicatoren (outcome)

1. Cliënttevredenheid over
indicatiestelling CIZ
2. Percentage cliënten dat wordt
geholpen binnen de treeknorm
3. Percentage indicatieaanvragen
dat is afgedaan binnen de wettelijke
termijn (0 tot 6 weken)

2006

2007

2008

2009

2010

Streefwaarde
2012

Streefwaarde
lange termijn

7,5

–

7,2

–

–

≥ 8,0

8,5

85%

85%

86%

82%

> 80%

> 80%

> 80%

89%

88%

86%

87%

88%

89%

95%

Bron
1. Landelijk klanttevredenheidsonderzoek CIZ onder AWBZ-zorgvragers 2008 door het Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerste
lijnsgeneeskunde (Utrecht, maart 2010). De cliënttevredeheid bij de indicatiestelling wordt iedere twee jaar gemeten aan de hand van vragen over
de bekendheid met het CIZ, de behandeltermijnen en de begrijpelijkheid van de indicatie. Het gegeven cijfer is hiervan het gemiddelde. De
meetgegevens over het jaar 2010 zullen naar verwachting begin 2012 beschikbaar komen.
2. AWBZ-brede Zorgregistratie (AZR). Treeknormen zijn normen voor acceptabele wachttijden voor het leveren van zorg (extramuraal 6 weken,
intramuraal 13 weken) en is een indicator voor de toegankelijkheid van de AWBZ.
3. Jaarverslag CVZ en CIZ. De genoemde termijn vloeit voort uit de wettelijke termijn van maximaal 6 weken waarbinnen het CIZ op grond van de
Algemene wet bestuursrecht een besluit moet nemen.

Instrumenten voor toegankelijke zorg
Arbeidsmarktbeleid
De groeiende zorgvraag en de beperkte groei van de beroepsbevolking
geven urgentie aan een gedegen arbeidsmarktbeleid. Voldoende instroom
van gekwalificeerd personeel moet gewaarborgd blijven. De primaire
verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de zorginstellingen en de sociale
partners.
Om de instroom van voldoende gekwalificeerd personeel te waarborgen
is de zorg voor opleidingen van belang. Het Stagefonds is één van de
instrumenten die VWS inzet om de kwaliteit en toegankelijkheid van
zorgopleidingen te verbeteren. In 2012 en verder wordt het Stagefonds
voortgezet met een budget van € 99,0 miljoen.
Door de kwaliteitsimpuls langdurige zorg wordt het mogelijk om in de
intramurale AWBZ-zorg 12 000 extra zorgverleners aan te trekken en op te
leiden. Hiermee geeft VWS een verdere impuls aan het beschikbaar zijn
van voldoende zorgverleners (zie ook 43.3.3).
De overige middelen voor het arbeidsmarktbeleid worden op artikel 42
begroot en verantwoord (42.3.2).
Indicatiestelling AWBZ
Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) verzorgt de onafhankelijke,
objectieve en integrale indicatiestelling voor de AWBZ en krijgt daarvoor
een instellingssubsidie van VWS. Omdat het proces van indicatiestelling
AWBZ door zorgaanbieders en cliënten als omslachtig wordt ervaren,
wordt dit vereenvoudigd. Sinds 2010 is het mogelijk dat voor bepaalde
cliëntgroepen bij een vervolgaanvraag voor een indicatie door de
zorgaanbieder een indicatieadvies wordt gegeven aan het CIZ, die dat na
een steekproefsgewijze toetsing omzet in een indicatiebesluit. Ook is het
aantal standaard indicatieprotocollen (SIP’s) verder uitgebreid met onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

95

Beleidsartikelen/Artikel 43

andere een standaard voor Huntington-patiënten en is het voor cliënten
mogelijk een aanvraag digitaal bij het CIZ in te dienen. In het voorjaar van
2011 is de maximale geldigheidstermijn van daartoe geëigende indicatiebesluiten verlengd naar vijftien jaar en in oktober 2011 wordt de indicatiemelding voor 80-plussers met verblijf geïntroduceerd.
Door gebruik te maken van de bij de zorgaanbieder aanwezige kennis over
de cliënt en door het proces van indicatiestelling anders in te richten is er
voordeel voor alle partijen. De aanbieder wordt verschoond van onnodige
administratieve handelingen, de cliënt weet eerder waar hij aan toe is en
de zorg kan sneller worden gestart dan wel (aangepast) worden voortgezet.
Regelhulp
De website www.regelhulp.nl draagt bij aan het verminderen van de
administratieve lasten die chronisch zieken, gehandicapten en ouderen
ondervinden bij het aanvragen van hulp en voorzieningen in zorg en
sociale zekerheid. Ook op het terrein van de jeugdzorg wordt Regelhulp in
toenemende mate ingezet. Publieksinformatie van verschillende uitvoeringorganisaties en vrijwel alle gemeenten worden samenhangend
gepresenteerd, waarbij wordt geredeneerd vanuit de situatie van
burgers/cliënten. De cliënt wordt naar de juiste organisatie toegeleid en
kan via de website contact leggen en een aantal voorzieningen meteen
digitaal aanvragen. Begin 2012 vindt de overdracht naar een beheersituatie plaats. Structureel is ruim € 0,5 miljoen beschikbaar voor het
beheer van Regelhulp.
Gezamenlijke beoordeling
Ouderen en mensen met een beperking of chronische ziekte hebben vaak
meervoudige hulpvragen op het gebied van werk, inkomen, zorg en
welzijn. Om zo zelfstandig mogelijk te kunnen functioneren en participeren, hebben ze meerdere voorzieningen nodig. De dienstverlening aan
cliënten met een meervoudige hulpvraag kan worden verbeterd wanneer
uitvoeringsorganisaties samenwerken bij het zoeken naar de beste
oplossing voor de cliënt. Dit wordt gezamenlijk beoordelen genoemd. In
twaalf lokale initiatieven werken verschillende organisaties samen om een
proces van gezamenlijk beoordelen lokaal vorm te geven. Eind 2011
dienen de projecten een eindverslag in en vindt er een evaluatie van de
ingezette activiteiten plaats.
Begin 2012 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de resultaten en
vervolgacties. De conclusies en aanbevelingen vanuit de eindevaluatie
kunnen in 2012 tot (projectmatige) vervolgactiviteiten leiden.
43.3.3 De zorg is effectief en veilig en wordt door de cliënt
positief ervaren (kwalitatief goede zorg)
Motivering

Motivering
Cliënten – meestal kwetsbaar – moeten er op kunnen rekenen dat de zorg
goed is. Het kabinet vindt de kwaliteit van zorg in orde als:
• De (keten van) zorg naar professionele maatstaven effectief is, wat zich
bijvoorbeeld uit in minder prevalentie van decubitus en ondervoeding;
• De (keten van) zorg en de omgeving waarin deze geleverd wordt naar
professionele maatstaven veilig is;
• De cliënt de (keten van) zorg en de omgeving waarin deze geleverd
wordt positief ervaart;
• De cliënt gelet op zijn omstandigheden voldoende privacy en eigen
regie behoudt;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

96

Beleidsartikelen/Artikel 43

•
Beleidsrelevante indicatoren en
kengetallen

De cliënt uit voldoende verschillende aanbieders kan kiezen.

Beleidsrelevante indicatoren en kengetallen
Of en in welke mate de zorg werkelijk verbetert, wordt door meer factoren
bepaald dan uitsluitend de in voorgaande begrotingen opgenomen
indicatoren. De ambities op het gebied van de kwaliteit van de langdurige
zorg, zoals onder andere neergelegd in de Beginselenwet vertegenwoordigen daarnaast een andere visie op wat er voor de cliënt werkelijk toe
doet en hoe hij zijn zorgverlening beoordeelt. Het kwaliteitskader
verantwoorde zorg, waaruit een aantal van de eerder gehanteerde
indicatoren afkomstig was, is daarom toe aan een volgende fase. Hierdoor
is er voor gekozen om in deze begroting geen indicatoren op het gebied
van kwaliteit van de langdurige zorg op te nemen.
Instrumenten voor kwalitatief goede zorg
Kwaliteitsimpuls langdurige zorg
Goede zorg ontstaat in de relatie tussen cliënt en zorgverlener. Voor het
bieden van goede zorg is het essentieel dat er voldoende en goed
opgeleid personeel beschikbaar is. Om dit te bewerkstelligen wordt vanaf
2012 structureel jaarlijks € 852 miljoen extra beschikbaar gesteld. Met dit
bedrag krijgen instellingen meer financiële armslag en kunnen 12 000
extra medewerkers worden aangenomen en opgeleid (zie tevens 43.3.2
arbeidsmarktbeleid). Van de extra middelen is € 636 miljoen beschikbaar
voor het verhogen van de ZZP-tarieven, € 142 miljoen voor het verhogen
van contracteerruimte in verband met de vermindering van de taakstelling
2011 en een specifiek deel ter hoogte van € 74 miljoen wordt ingezet ten
behoeve van het Stagefonds.
Het is van groot belang dat deze extra middelen doelmatig worden
besteed en ook daadwerkelijk leiden tot meer handen aan het bed. Om
hier zorg voor te dragen is een bestuurlijk convenant afgesloten dat
leidend is bij de zorginkoop. Bij dit convenant zijn zowel de zorgverzekeraars, de werkgevers in de zorg, als de beroepsverenigingen betrokken en
zijn afspraken gemaakt over de kwantitatieve doelstellingen, de 12 000
extra medewerkers en over de gewenste kwaliteit van de opleidingen en
het personeel.
Palliatieve zorg
Het kabinet wil dat mensen in hun laatste levensfase goed worden
verzorgd en met respect worden begeleid. Daarbij is een belangrijke rol
weggelegd voor professionele zorgverleners, maar ook voor vrijwilligers.
Vanaf 2008 is jaarlijks circa € 10 miljoen extra beschikbaar gesteld om de
kwaliteit van de palliatieve zorg te verbeteren; € 4,2 miljoen voor
ophoging van de subsidieregeling palliatieve terminale zorg, € 2 miljoen
als tegemoetkoming in de huisvestingslasten van bijna-thuis-huizen en
high-care hospices (totaal vanaf 2008 € 17,4 miljoen) en € 3,8 miljoen
voor verbetering van de kwaliteit van palliatieve zorg.
Met ingang van 2012 zal kinderpalliatieve zorg verder worden gestimuleerd. Tot en met 2014 wordt een verbeterprogramma onder regie van
ZonMw uitgevoerd. Hiermee worden de kennis en goede voorbeelden van
de afgelopen jaren gewaarborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

97

Beleidsartikelen/Artikel 43

Kengetal

1. Zorgplaatsen via high-care hospices
2. Zorgplaatsen via bijna-thuishuizen
3. Thuisplaatsen
Totaal aantal zorgplaatsen

1-7-2007 t/m
30-6-2008

1-7-2008 t/m
30-6-2009

1-7-2009 t/m
30-6-2010

1 753
1 969
4 375
8 097

1 190
2 474
4 553
8 217

1 249
2 595
4 553
8 397

Bron
VWS. De middelen uit de subsidieregeling palliatieve terminale zorg zijn bedoeld als tegemoetkoming in de kosten die organisaties maken voor de
coördinatie van vrijwilligers die ingezet worden in palliatief terminale situaties. De regeling is nadrukkelijk niet bedoeld om het aantal zorginzetten
groter te maken. De verdeling van de middelen vindt plaats op basis van het aantal zorginzetten in de periode voorafgaand aan de aanvraag. In dit
kader kan het aantal zorgplaatsen als kengetal dienen in de monitoring van de regeling, maar zijn daar niet primair voor bedoeld en dienen niet om
het succes van de regeling aan af te meten. De cijfers over de periode 1 juli 2010 t/m 30 juni 2011 komen eind 2011 beschikbaar.

Programma «Meer tijd voor de cliënt»
Op de werkvloer worden majeure administratieve lasten gevoeld.
Hierdoor is er inherent weerstand tegen zowel het systeem van de
langdurige zorg als toekomstig beleid daaromtrent. Het is daarom
passend als de overheid de administratieve lasten erkent als een majeur
probleem en daarmee verantwoordelijkheid neemt voor het vinden van
oplossingsrichtingen. In het Regeerakkoord staat dat de verplegenden en
verzorgenden hun vak terug moeten krijgen zonder overbodige administratieve belasting. Het kabinet is daarom onder meer voornemens om een
experiment met regelarme zorginstellingen te starten. Daartoe zal een
inventarisatie worden gemaakt van regels in de zorg die afgeschaft
kunnen worden en waarvan twijfel is over de noodzaak. De opbrengst van
het terugdringen van de overhead gaat terug naar de zorginstelling. In de
brief daarover aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 29 515, nr. 50) is
toegezegd dat de Kamer een apart plan van aanpak ontvangt voor de
vermindering van de administratieve lasten in de langdurige zorg. Hierbij
zal het onder meer gaan om indicatiestelling, AWBZ-brede zorgregistratie
en standaardisering van eisen die zorgkantoren en gemeenten stellen aan
zorgaanbieders in de langdurige zorg.
Innovatiebeleid
Om de kwaliteit van zorg te blijven verbeteren moet men innoveren. Het
doel van innovatiebeleid is om op grote schaal de kwaliteit van zorg te
verbeteren. Voor de langdurige zorg ondersteunt VWS hiertoe verschillende programma’s waaronder In voor zorg!, Ambiënt Assisted Living, het
Nationaal Programma Ouderenzorg en gebiedgerichte experimenten.
Daarnaast kent de NZa beleidsregels voor innovatie.
• Programma «In voor zorg!»
De kwaliteit van de langdurige zorg verdient een impuls. Om te zorgen
dat de langdurige zorg ook in de toekomst kwalitatief goed is en
beschikbaar blijft voor mensen die een onbetwistbare behoefte hebben
aan zorg, is het niet alleen nodig allerlei zaken in de techniek en
wetgeving te realiseren, maar is ook slimmer werken belangrijk. Het
programma «In voor zorg!» helpt organisaties toekomstbestendig te
worden. De afgelopen jaren is op veel plaatsen in de sector veel
bruikbare kennis ontwikkeld. Door deze kennis binnen de gehele sector
te implementeren kunnen kennis en praktijk beter op elkaar worden
aangesloten. Hierdoor wordt het mogelijk om de kwaliteit van zorg
(versneld) te verbeteren en de zorg doelmatiger in te richten. Dit draagt
bij aan de toekomstbestendigheid van de langdurige zorg. In 2012 zijn
naar verwachting circa 300 zorginstellingen tegelijkertijd met «In voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

98

Beleidsartikelen/Artikel 43

•

•

•

•

zorg!» aan de slag. De rapportages met resultaten worden vanaf 2011
(als de eerste tranche is afgelopen) aan de Tweede Kamer gezonden.
Ambiënt Assisted Living
Deelname van VWS aan het Europese programma Ambiënt Assisted
Living (AAL) is er op gericht ouderen in staat te stellen zo lang
mogelijk zelfstandig te wonen en te leven, ook als ze last krijgen van
lichamelijke en/of geestelijke beperkingen. Dit programma biedt het
zorgveld en de industrie de gelegenheid om de ontwikkeling en
innovatiekracht op Europees niveau te bundelen. Behoeften en wensen
van de ouderen (en hun mantelzorgers) vormen het uitgangspunt. Dit
programma loopt tot en met 2013. Onlangs is de vierde call voor
projectvoorstellen gepubliceerd.
Nationaal Programma Ouderenzorg
De oorspronkelijke looptijd van Het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO) is van april 2008 tot april 2012. Het programma is gericht
op het verbeteren van de zorg voor kwetsbare ouderen. De zorg moet
eerder, beter afgestemd op kwetsbare ouderen en meer in samenhang
worden aangeboden. De wetenschappelijke onderbouwing van de zorg
moet worden verbeterd. Onder begeleiding van een programmacommissie en ZonMw lopen bij acht regionale netwerken inmiddels 62
experimenten. De einddatum verschilt per experiment, maar zal
uiterlijk eind 2013 zijn. Eventuele voortzetting zal worden bezien.
Gebiedgerichte experimenten
In Rotterdam (Plan van Aanpak Kwetsbare Personen Rotterdam) werkt
VWS samen met het Ministerie van Veiligheid en Justitie, de
gemeente, de zorgverzekeraar en het zorgkantoor om op het beleidsen inkoopniveau de samenhang in zorg, welzijn, wonen en werken
voor kwetsbare personen te bevorderen. In Friesland (Frieslab) werken
gemeenten, verzekeraar en zorgaanbieders samen om de samenhang
in geneeskundige en langdurige zorg en welzijn te bevorderen (€ 0,2
miljoen).
NZa-beleidsregels innovatie
Om zorgkantoren en zorgaanbieders in staat te stellen contracten af te
sluiten met betrekking tot innovatieve langdurige zorg is in 2012 een
AWBZ-budget van € 19 miljoen bestemd voor de beleidsregel
«Innovatie ten behoeve van nieuwe zorgprestaties». Aan de beleidsregel «Nationaal Programma Ouderenzorg» is € 10 miljoen gekoppeld.
De beleidsregel TPLZ-experimenten krijgt in 2012 geen vervolg, omdat
het Transitieprogramma in de Langdurige Zorg in 2011 is beëindigd.
De resultaten van het programma zijn ingebracht in het programma
«In voor zorg!».

Plan zorg voor mensen met dementie
De beleidsregel ketenzorg dementie wordt in 2012 voortgezet (€ 10,5
miljoen). In de afgelopen drie jaren is intensief gebruik gemaakt van deze
beleidsregel.
De uitvoering van het plan «Zorg voor mensen met dementie», dat op
17 juni 2008 aan de Tweede Kamer is aangeboden (Kamerstuk 25 424,
nr. 68), wordt in 2012 afgerond. Op basis van de evaluatie van dit plan
wordt bezien welke activiteiten nog verder gestimuleerd moeten worden.
Aandachtspunten zijn in ieder geval de verdere borging van samenhangende dementiezorg, inclusief de totstandkoming van een zorgstandaard
dementie en de internationale samenwerking met betrekking tot wetenschappelijk onderzoek en verspreiding van goede voorbeelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

99

Beleidsartikelen/Artikel 43

Rechtsbescherming cliënten bij dwang
Het streven is het wetsvoorstel «Zorg en dwang» in 2012 in werking te
laten treden. Dit betekent dat in 2012 diverse voorlichtingstrajecten lopen
om zorgaanbieders en cliënten (met dementie of een verstandelijke
beperking) hierop voor te bereiden. Voor zorgaanbieders sluit dit aan op
de verbetertrajecten die zich in het kader van «Zorg voor Beter» al enige
jaren succesvol richten op een cultuurverandering, waardoor er minder
dwang in de zorg wordt toegepast.
Kwaliteit meten, verbeteren en borgen
Het beleid om de kwaliteit te verbeteren richt zich op het meten van de
kwaliteit van zorg, het verbeteren van deze zorg en het borgen van deze
verbetering.
• Implementatie kwaliteitskader verantwoorde zorg
Kwaliteit van zorg wordt gemeten door de Kwaliteitskaders Verantwoorde Zorg (zie ook 43.1). Er is een set indicatoren ontwikkeld voor
het meten van de kwaliteit van zorg. In 2012 moet, nadat enkele jaren
op deze indicatoren is gemeten, worden bezien of deze eerste set
indicatoren de gewenste en benodigde informatie oplevert. Zowel in
de VVT- als de GHZ-sector is een herbezinning gaande op de set
indicatoren en in welke richting deze moeten worden doorontwikkeld.
In beide sectoren wordt gekeken of het mogelijk is om meer aspecten
van kwaliteit van bestaan (breder dan kwaliteit van zorg) in het
instrumentarium in te voegen. Het kabinet vindt het belangrijk dat het
proces van meten van kwaliteit going concern is binnen instellingen.
Om dit mogelijk te maken en daarbij de administratieve lasten te
verminderen, worden verbindingen gelegd met andere processen
zoals de zorgzwaartebekostiging;
• Zorg voor Beter
Het kwaliteitsverbeterprogramma «Zorg voor Beter» is per eind 2011
afgelopen. Een aantal projecten van «Zorg voor Beter» heeft echter
een langere doorlooptijd (tot uiterlijk medio 2013). In het voorjaar van
2012 wordt de slotconferentie «Zorg voor Beter» georganiseerd, waar
de resultaten van het programma gepresenteerd worden. De veldpartijen zullen worden gestimuleerd de verbeterbeweging over te nemen.
Het programma wordt tevens geëvalueerd. De onderdelen die eind
2011 zijn afgerond worden daarin opgenomen. De trajecten die in 2012
en 2013 worden afgerond, worden in een addendum aan de evaluatie
toegevoegd.
Stichting Centra voor Consultatie en Expertise
De Stichting Centra voor Consultatie en Expertise (CCE) heeft als taak
door de inzet van expertise en (tijdelijke) extra ondersteuning perspectief
te bieden aan individuele cliënten met een bijzondere zorgvraag. CCE kan
adviezen geven over het opstellen van bijzondere zorgplannen en
begeleidt ook de uitvoering ervan. Daarnaast heeft CCE een belangrijke
adviserende rol met betrekking tot enkele beleidsregels van de NZa,
waaronder de beleidsregel «Toeslag extreme zorgzwaarte». Het gaat om
adviezen over de zorg van cliënten met een bijzondere zorgvraag.
De regeling «Toeslag Extreme Zorgzwaarte» verdient onderhoud. Het is
belangrijk dat de extra middelen die via deze regeling worden ingezet ook
daadwerkelijk effect sorteren en bijdragen aan het welzijn en de zorg van
cliënten. Daarom wordt bekeken hoe met deze regeling in de toekomst
moet worden omgegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

100

Beleidsartikelen/Artikel 43

43.3.4 De kosten van de zorg zijn maatschappelijk aanvaardbaar
(betaalbare zorg)
Motivering

Motivering
De maatschappelijke aanvaardbaarheid van de kosten voor de langdurige
zorg bepaalt de mate waarin de samenleving duurzaam bereid is
solidariteit op te brengen voor voldoende zorg van goede kwaliteit. Door
de vergrijzing neemt de druk op deze solidariteit flink toe. Het kabinet
vindt de maatschappelijke kosten aanvaardbaar als:
• De premie in verhouding is tot kwaliteit en capaciteit;
• Het beroep op de arbeidsmarkt in overeenstemming is met de
mogelijkheden gelet op de concurrentie met andere sectoren in de
economie;
• Mantelzorgers niet overmatig worden belast;
• De uitvoering van de AWBZ doelmatig is;
• Onnodige administratieve lasten worden beperkt.

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De voortgang van het beleid wordt gemeten met het volgende kengetal:

Kengetal

1. Beheerste ontwikkeling AWBZ-uitgaven langdurige
zorg (x € 1 miljard)

2007

2008

2009

2010

2011

Streefwaarde 2012

22,4

21,5

22,9

24,0

24,6

26,0

Bron
VWS, NZa productieafspraken en (voorlopige)realisatiegegevens, CVZ (voorlopige) financieringslasten.

Herijken van het pakket van verzekerde aanspraken
Persoonsgebonden budget (pgb)
Het kabinet vindt het persoonsgebonden budget een waardevol
instrument voor personen met een levenslang en levensbrede zorgvraag.
Vandaar dat in het Regeer- en Gedoogakkoord is vastgelegd het recht op
een pgb wettelijk te regelen. Dit zal per 1 januari 2014 het geval zijn. Het
pgb en zorg in natura worden dan gelijkwaardige alternatieven. De
huidige subsidieregeling met een subsidieplafond komt te vervallen en de
pgb-middelen worden onderdeel van de AWBZ-contracteerruimte. Medio
2012 wordt het wetsvoorstel aan de Kamer aangeboden.
De sterke groei van de pgb-uitgaven van de afgelopen periode is de
komende jaren niet vol te houden. Vandaar dat het wettelijk verankeren
van het recht op een pgb alleen mogelijk is als de toekomstige
pgb-uitgaven worden beheerst. Het kabinet neemt hiervoor maatregelen.
Per 1 januari 2012 krijgen alleen personen met een verblijfsindicatie
toegang tot het pgb. Bestaande budgethouders op basis van een
extramurale indicatie behouden tot 1 januari 2014 hun recht op een pgb,
tenzij zij zich in 2013 melden voor een herindicatie voor de functie
begeleiding. Voor deze personen geldt dat zij vanaf dat moment vallen
onder de Wmo. Dit vanwege de decentralisatie van de functie begeleiding
naar de gemeente vanaf 1 januari 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

101

Beleidsartikelen/Artikel 43

Dit betekent dat, voor iedereen met een extramurale indicatie, passende
zorg beschikbaar moet zijn of komen binnen de zorg in natura. Om deze
beleidsopgave nauwkeuriger in beeld te brengen, vindt er voorafgaand
onderzoek plaats onder budgethouders. Daarnaast is er overleg met
zorgaanbieders, zorgkantoren en cliëntorganisaties. Hierbij wordt gekeken
welke eventuele belemmeringen er zijn om het voorgaande mogelijk te
maken. Het kabinet informeert de Kamer in september 2011 hoe zij haar
plannen wil realiseren. Hierbij wordt rekening gehouden met de innovatieve vormen van pgb-zorg die op dit moment beschikbaar zijn
(Kamerstuk 30 597, nr. 186).
Decentralisatie begeleiding
Het kabinet is voornemens om de functie begeleiding voor personen met
een extramurale indicatie onder de verantwoordelijkheid van de
gemeenten te brengen. Dit als onderdeel van een groter pakket dat het
kabinet wil decentraliseren. De Wmo is in tegenstelling tot de AWBZ meer
gericht op participatie van burgers en het bevorderen van de zelfredzaamheid. Het onderbrengen van de extramurale begeleiding in de Wmo
zal leiden tot een meer op maat gesneden aanpak voor burgers.
Gemeenten krijgen dan de mogelijkheid om een breder palet van
ondersteuning aan te bieden, waarbij de combinatie kan worden gezocht
met andere onderwerpen in het gemeentelijke domein, zoals huishoudelijke verzorging, woningaanpassingen, arbeidsparticipatie en onderwijs.
Per 1 januari 2013 geldt dat mensen die vanaf dat moment voor het eerst
begeleiding nodig hebben of van wie de AWBZ-indicatie afloopt en een
verzoek tot herindicatie wordt gedaan, een beroep kunnen doen op de
Wmo. Vanaf 2014 valt iedereen die begeleiding nodig heeft onder de
verantwoordelijkheid van de gemeenten.
Om deze decentralisatie in goede banen te leiden is het van belang met
alle betrokken partijen tijdig de dialoog te zoeken. Dat resulteert in een
nauwe samenwerking tussen VWS en VNG in het zogenoemde Transitiebureau, waarin ook vertegenwoordigers van gemeenten zitting hebben.
Het Transitiebureau helpt gemeenten, aanbieders en cliënten(organisaties)
om zich voor te bereiden op de uitvoering van begeleiding in het nieuwe
domein door informatievoorziening (factfinding) en instrumentontwikkeling (transitie).
De gemeenten ontvangen het budget dat met de extramurale begeleiding
gemoeid is, minus een efficiencykorting van 5%. Daarnaast heeft het
kabinet € 130 miljoen aan transitiekosten ter beschikking gesteld, waarvan
€ 80 miljoen voor gemeenten.
Scheiden van wonen en zorg
Cliënten met beperkingen die intramuraal verblijven zijn door hun
behoefte aan zorg op bepaalde woonruimte aangewezen. Wat betreft de
woonmogelijkheden ontberen zij op dit moment keuzemogelijkheden. In
die situatie moet verandering komen. Door cliënten huur te laten betalen,
worden zij zich bewust van prijs en kwaliteit van de woonruimte en maakt
dat mee een onderdeel van hun keuzeproces uit. Aanbieders van zorg en
woningcorporaties zullen zich, afzonderlijk en gezamenlijk, meer moeten
gaan richten op de wensen van ouderen en mensen met beperkingen.
Zonder goed woonaanbod lopen zij het risico op leegstand; de overheid
zal dat risico op termijn niet meer afdekken. Om te beginnen worden op
1 januari 2012 integrale tarieven ingevoerd. In de komende periode wordt
alle relevante wet- en regelgeving (van VWS en van BZK) doorgelicht op
noodzaak van aanpassing en waar nodig wordt die aanpassing ter hand
genomen. Daarbij wordt rekening gehouden met de randvoorwaarden
zoals die in het Regeer- en Gedoogakkoord staan. Vervolgens wordt op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

102

Beleidsartikelen/Artikel 43

1 januari 2014 daadwerkelijk voor de lichtere zorgzwaartepakketten (in
ieder geval ZZP Verpleging en Verzorging 1 en 2) overgegaan tot het
scheiden van wonen en zorg.
Verlagen IQ-grens
In het Regeer- en Gedoogakkoord is opgenomen dat het IQ-criterium voor
recht op AWBZ-zorg per 2012 gelijkgesteld wordt aan het criterium dat in
veel van de ons omringende landen wordt gehanteerd, namelijk een IQ
lager dan 70. In Nederland hebben niet alleen licht verstandelijk gehandicapten met een IQ tussen 50 en 70, maar ook zwakbegaafden, met een IQ
tussen 70 en 85 recht op AWBZ-zorg. Deze zwakbegaafden maken nu op
basis van bijkomende ernstige beperkingen in de sociale redzaamheid en
leer- en/of gedragsproblemen als gevolg van verminderd cognitief
functioneren gebruik van de AWBZ.
Voor deze groep geldt dat, daar waar mogelijk, ondersteuning dichtbij
georganiseerd moet worden, gebruik makend van het eigen sociale
netwerk. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor gemeenten en
jeugdzorg. Met de maatregelen wordt beoogd stigmatisering van
personen met een lager IQ te voorkomen en de participatie van deze
groep in de maatschappij te bevorderen. Het kabinet heeft besloten om de
maatregel met één jaar uit te stellen tot 1 januari 2013. Die tijd wordt
gebruikt voor een nadere verkenning om te bezien hoe de toegang tot de
AWBZ beperkt kan worden en daarbij wordt ook nadrukkelijk gekeken naar
het inperken van de intramurale toestroom die de laatste jaren een vlucht
heeft genomen. Bij de verdere uitwerking van de maatregel zijn experts en
andere stakeholders betrokken. De beperking van de AWBZ-doelgroep zal
structureel een besparing van € 250 miljoen met zich meebrengen.
Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg)
Eind 2010 hebben chronisch zieken en gehandicapten voor het eerst een
algemene tegemoetkoming ontvangen in de extra kosten die zij vaak
hebben als gevolg van hun chronische ziekte of handicap. Ruim twee
miljoen burgers hebben een tegemoetkoming ontvangen. Dat is meer dan
bij de totstandkoming van de Wtcg werd geraamd.
Voor het recht op een tegemoetkoming over het jaar 2010 (die eind 2011
wordt uitgekeerd) zijn de afbakeningscriteria aangepast. Hiervoor is een
voorstel gedaan door de Taskforce verbetering afbakening Wtcg. De
aanpassing heeft betrekking op onder andere de verbetering van de
afbakening van het Zvw-gebruik en het betrekken van rolstoelen en
pgb-huishoudelijke verzorging in het kader van de Wmo. Het aantal
personen dat eind 2011 een algemene tegemoetkoming Wtcg ontvangt
neemt door deze maatregelen per saldo verder toe. Dit vraagt om nadere
afwegingen in de afbakeningscriteria, waarbij de tegemoetkoming nog
beter kan worden gericht op de mensen die het echt nodig hebben.
Hiervoor is onderzoek uitgezet. Vooruitlopend op de uitkomsten van dit
onderzoek is besloten om het inkomen te betrekken bij de bepaling van
het recht op een tegemoetkoming. Het beschikbare budget is daarom
vanaf 2013 met € 250 miljoen verlaagd.
Instrumenten voor een goed werkend AWBZ stelsel
Uitvoering AWBZ door zorgverzekeraars
Zorgverzekeraars zijn formeel verantwoordelijk voor de uitvoering van de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) voor hun verzekerden. Zij
hebben nu echter al hun AWBZ-taken gemandateerd aan regionale
zorgkantoren. Het zorgkantoor heeft volmacht om namens alle zorgverzekeraars in de betreffende regio werkzaam te zijn. In het Regeer- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

103

Beleidsartikelen/Artikel 43

Gedoogakkoord is opgenomen dat de taken van de zorgkantoren en de
risico’s worden overgenomen door de zorgverzekeraars. De AWBZ zal
vanaf 1 januari 2013 worden uitgevoerd door zorgverzekeraars
(Kamerstuk 30 597, nr. 186).
De uitvoering van de AWBZ door zorgverzekeraars voor eigen verzekerden
kent een aantal belangrijke voordelen, zoals vergroting van de keuzevrijheid voor verzekerden en cliënten, een grotere klantgerichtheid,
verbetering van kwaliteit en meer kostenefficiency. De verzekeraar wordt
voor de cliënt het aanspreekpunt voor de zorg in den brede (voor Zvw en
AWBZ). De verzekeraar vervult op cliëntniveau een rol in de bemiddeling
tussen zorgbehoefte en aanbod van zorg. Daarnaast krijgen cliënten meer
invloed, doordat verzekeraars rechtstreeks aanspreekbaar zijn en doordat
verzekerden de mogelijkheid hebben jaarlijks te wisselen van zorgverzekeraar (»stemmen met de voeten»).
Het is de verwachting dat zorgverzekeraars bij de zorginkoop een betere
samenhang tussen de cure (Zvw) en de care (AWBZ) kunnen realiseren.
Dit is bij uitstek van belang voor cliënten die zowel Zvw- als AWBZ-zorg
nodig hebben, zoals ouderen en chronisch zieken. Er is een wetsvoorstel
in voorbereiding waarmee de uitvoering van de AWBZ door zorgverzekeraars voor eigen verzekerden wordt geregeld.
Bijdrage in kosten van kortingen (BIKK)
De BIKK is een rijksbijdrage die is ingesteld om de lagere premieopbrengst van de AWBZ als gevolg van de grondslagverkleining van de
AWBZ bij de invoering van het belastingstelsel van 2001 te compenseren
(circa € 5,3 miljard).
AWBZ-Zorg Informatie Systeem (Azoris)
Aan de Tweede Kamer is toegezegd om de grote hoeveelheid informatie
over de AWBZ overzichtelijker te presenteren. Een van de initiatieven
daartoe is het realiseren van een AWBZ-brede gegevensbank, waarin
AWBZ-gegevens uit verschillende informatiebronnen met elkaar worden
verbonden en op een toegankelijke manier beschikbaar worden gesteld
voor diverse partijen. Gegevens worden op vooraf afgesproken
momenten door informatiehouders, zoals het CAK, de NZa en het CIZ,
aangeleverd. Zo wordt de databank op gezette tijden bijgewerkt met de
meest recente informatie, vermindert de uitvraag van gegevens bij de
informatiehouders (en daarmee de administratieve lasten) en wordt de
kennis over de AWBZ vergroot. Het CBS is gevraagd een pilot op te zetten.
Deze is eind 2011 gereed. Daarna wordt besloten over structurele
vormgeving en inbedding (voor medio 2012).
AWBZ-brede zorgregistratie (AZR)
De AWBZ-brede zorgregistratie (AZR) is een uniforme systematiek
waarmee indicatieorganen, zorgkantoren en zorgaanbieders elektronisch
informatie over cliënten kunnen uitwisselen. Daarmee wordt inzicht
verkregen in ontwikkelingen in de zorgvraag en het zorgaanbod en
eventuele fricties daartussen (wachtlijsten). Het CVZ draagt zorg voor de
specificaties van de AZR, de standaarden en de bedrijfsregels en begeleidt
de implementatie van de AZR. Daarvoor is in 2012 een bedrag van € 2,0
miljoen benodigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

104

Beleidsartikelen/Artikel 44

Artikel 44 Maatschappelijke ondersteuning
44.1 Algemene beleidsdoelstelling
Alle burgers participeren in de samenleving.
Belangrijkste beleidsonderwerpen
2012

Belangrijkste beleidsonderwerpen 2012
Het Ministerie van VWS wil het participeren van burgers in de samenleving bevorderen door:
• Het decentraliseren van de functie begeleiding naar gemeenten in 2013
(44.3.1);
• Het stimuleren van zorg voor elkaar (bijvoorbeeld door vrijwilligerswerk en mantelzorg) (44.3.2);
• Het zorgdragen voor inclusief beleid door middel van gelijke behandelingswetgeving (44.3.3);
• Het daadkrachtig aanpakken van misbruik in afhankelijkheidsrelaties:
partnergeweld, kindermishandeling, ouderenmishandeling, eergerelateerd geweld en vrouwelijke genitale verminking (44.3.4).

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
VWS heeft een stelselverantwoordelijkheid die wordt ingevuld door
kennis te verzamelen over hoe de wet in de praktijk uitpakt en bij te sturen
als de uitvoering van de wet / het systeem niet tot de beoogde uitkomsten
leidt. De bewindspersonen van VWS zijn verantwoordelijk voor de
randvoorwaarden waarbinnen kwalitatief goede, toegankelijke en
betaalbare maatschappelijke ondersteuning kan worden gerealiseerd,
zowel voor als door burgers. Voor een groot deel van deze taken ligt de
directe verantwoordelijkheid uit hoofde van de Wet maatschappelijke
ondersteuning (Wmo) bij gemeenten. Verantwoording over de uitvoering
van de Wmo wordt afgelegd in de gemeenteraad.

Externe factoren

Externe factoren
Kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare maatschappelijke ondersteuning vergt een samenspel van gemeenten, burgers en anderen, zoals
zorgleveranciers, woningcorporaties, kennisinstituten, organisaties voor
vrijwilligers en mantelzorgers. Al deze partijen dragen bij aan het
ontwikkelen van sociale netwerken, die weer in belangrijke mate bijdragen
aan de algemene beleidsdoelstelling.

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
Voor mensen met een beperking onderzoekt het Nivel de participatie voor
de domeinen sociale contacten, wonen, werk, vrijetijdsbesteding, vervoer
en opleiding. Door het Nivel wordt jaarlijks aan een steekproef van
personen uit hun patiëntenpanel «mensen met een beperking of
chronische ziekte» een vragenlijst voorgelegd over hun activiteiten op
genoemde domeinen. Uit deze resultaten wordt vervolgens een indexcijfer over de feitelijke totale participatie op deze domeinen bepaald.
Deze participatie wordt weergegeven met het participatie-indexcijfer voor
zelfstandig wonende mensen met een lichamelijke beperking van 15 jaar
en ouder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

105

Beleidsartikelen/Artikel 44

Kengetal
2007

2008

2009

2010

Totale groep

105

104

104

104

Geslacht
Man
Vrouw (ref.)

103
105

100
106

101
106

98
106

Leeftijd
15–39
40–64 (ref.)
65 jaar en ouder

120
109
94

114
108
94

117
105
99

115
105
98

Opleidingsniveau
Laag
Midden (ref.)
Hoog

95
110
125

94
109
121

97
110
118

98
104
121

Ernst van de beperking
Licht (ref.)
Matig
Ernstig

114
101
78

112
99
80

114
100
79

111
100
83

Bron
Nivel, Participatiemonitor. Basisjaar 2006=100, voorlopige cijfers 2010. De participatie van mensen met een beperking wordt sinds 2006 gemeten.
De participatie van ouderen sinds 2009.
Over het algemeen is de participatie van mensen met een lichamelijke beperking vanaf 2006 niet toe- of afgenomen.
Ook de participatie van mensen met een lichte of matige verstandelijke beperking is over het algemeen vanaf 2006 gelijk gebleven.

44.2 Budgettaire gevolgen van beleid
44.2.1 Begrotingsuitgaven
Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

239 260

106 468

209 355

202 560

192 504

186 500

186 365

Uitgaven

259 607

186 511

212 152

202 704

192 504

186 500

186 365

44.1 Burgers worden gestimuleerd actief te
participeren in maatschappelijke verbanden

26 373

24 599

40 783

27 641

17 848

12 725

12 590

Bekostiging
Overheveling begeleiding van AWBZ naar
Wmo

25 400

15 000

5 000

0

0

25 400

15 000

5 000

0

0

Subsidies
waarvan onder andere:
Movisie
Welzijn Nieuwe Stijl, Kanteling en overig
Wmo-werkplaatsen , kwaliteit
Vernieuwingsprogramma «Beter in Meedoen»

13 583

11 141

11 398

11 375

11 240

8 064
2 500
1 000
1 000

6 345
1 300
200
2 550

6 345
900
200
2 400

6 345
900
200
2 400

6 345
900
200
2 400

Opdrachten
waarvan onder andere:
Evaluatie Wmo

1 800

1 500

1 450

1 350

1 350

1 763

1 197

1 200

1 000

1 000

85 492

76 130

74 479

75 129

75 129

85 492

76 130

74 479

75 129

75 129

44.2 Burgers bieden anderen vrijwillige
ondersteuning en kunnen gebruik maken van
(organisaties van) vrijwillige ondersteuning
Subsidies
waarvan onder andere:

75 519

80 394

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

106

Beleidsartikelen/Artikel 44

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

76 000
3 953
2 461
2 956

69 000
3 570
1 538
1 839

68 000
3 561
1 321
1 550

68 000
3 552
1 550
1 715

68 000
3 552
1 550
1 715

59 736

61 848

61 698

61 698

61 698

Subsidies
waarvan onder andere:
Inclusief beleid/WGB/ratificatie VN-verdrag

2 305

1 568

1 418

1 418

1 418

1 277

525

425

425

425

Opdrachten
Bovenregionaal vervoer (Valys)

57 431
57 431

60 280
60 280

60 280
60 280

60 280
60 280

60 280
60 280

26 141

37 085

38 479

36 948

36 948

26 141

37 085

38 479

36 948

36 948

10 000
8 350
1 630
1 200

10 000
19 500
2 055
1 200

10 000
20 000
2 055
1 200

10 000
20 000
2 055
0

10 000
20 000
2 055
0

0

0

0

0

0

Stimuleringsregeling mantelzorgers (inclusief
uitvoeringskosten)
Mezzo, Rode Kruis en Zonnebloem
Projecten Mantelzorgbeleid
Projecten Vrijwilligersbeleid
44.3 Burgers met beperkingen kunnen gebruik
maken van (algemene) voorzieningen en
professionele ondersteuning

44.4 Burgers met (psycho) sociale problemen
kunnen gebruik maken van tijdelijke ondersteuning

60 961

96 754

62 337

19 181

Subsidies
waarvan onder andere:
Ouderenmishandeling
Geweld in afhankelijkheidsorganisaties
Projecten minderjarige meisjes
Mannenopvang
Ontvangsten

25 765

0

Budgetflexibiliteit
De uitgaven bestaan voornamelijk uit subsidies en opdrachten op grond
van wet- en regelgeving. Deze uitgaven zijn derhalve in principe niet
alternatief aanwendbaar.
Voor een beperkt deel van de beleidsuitgaven (3%) zijn nog geen
verplichtingen aangegaan. Deze middelen worden gedurende het jaar
aangewend voor beleidsdoeleinden en zijn in principe alternatief
aanwendbaar.
44.2.2 Premiegefinancierde zorguitgaven
In de tabel hieronder zijn de beschikbare middelen opgenomen voor de
premiegefinancierde zorguitgaven op het terrein van de maatschappelijke
ondersteuning. Hierin zijn de budgettaire consequenties van de eerste
suppletoire begroting 2011 en de begroting 2012 verwerkt. Voor 2011 is de
loon- en prijsontwikkeling al verwerkt, terwijl voor 2012 en latere jaren de
loon- en prijsontwikkeling nog moet worden toegevoegd. Het saldo van
de beschikbare middelen en maatregelen, voor zover niet aan de
afzonderlijke sectoren toegedeeld, is opgenomen als onverdeeld.
44 Maatschappelijke ondersteuning (bedragen x € 1 000 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

MEE-instellingen

180,1

186,2

187,6

180,0

181,6

181,0

181,0

Totaal

180,1

186,2

187,6

180,0

181,6

181,0

181,0

–

3,4%

0,8%

– 4,1%

0,9%

0,0%

0,0%

Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

107

Beleidsartikelen/Artikel 44

44.3 Operationele doelstellingen
Er zijn vier operationele doelstellingen op het gebied van maatschappelijke ondersteuning:
1. Burgers worden gestimuleerd actief te participeren in maatschappelijke verbanden;
2. Burgers bieden anderen vrijwillige ondersteuning c.q. kunnen gebruik
maken van (organisaties van) vrijwillige ondersteuning;
3. Burgers met beperkingen kunnen gebruik maken van (algemene)
voorzieningen en professionele ondersteuning;
4. Burgers met (psycho) sociale problemen kunnen gebruik maken van
tijdelijke ondersteuning.
44.3.1 Burgers worden gestimuleerd actief te participeren in
maatschappelijke verbanden
Motivering

Motivering
Samen met gemeenten wordt de participatie en zelfredzaamheid van
burgers bevorderd. De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) biedt
gemeenten, burgers en instellingen de mogelijkheid problemen rondom
zelfredzaamheid en participatie op basis van lokaal maatwerk op te
lossen. Gemeenten worden ondersteund om op vernieuwende wijze
integraal lokaal beleid te ontwikkelen en uit te voeren, waarbij verbindingen worden gelegd tussen verschillende onderdelen van de Wmo en
met aanpalende beleidsvelden.
Het kabinet is conform het Regeer- en Gedoogakkoord voornemens om de
functie begeleiding voor personen met een extramurale indicatie per 2013
onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten te brengen. Dit als
onderdeel van een groter pakket van decentralisatie van taken. De Wmo is
in tegenstelling tot de AWBZ meer gericht op participatie van burgers en
het bevorderen van de zelfredzaamheid. Het onderbrengen van de
extramurale begeleiding in de Wmo zal leiden tot een meer op maat
gesneden aanpak voor burgers, dichtbij, bijvoorbeeld in de eigen wijk of
buurt en rekening houden met de eigen kracht en de wensen van de
burger. Gemeenten krijgen dan de mogelijkheid om een breder palet van
ondersteuning aan te bieden, waarbij de combinatie kan worden gezocht
met andere onderwerpen in het gemeentelijke domein, zoals huishoudelijke verzorging, woningaanpassingen, arbeidsparticipatie en onderwijs.
In de Wmo wordt de compensatieplicht uitgebreid voor de nieuwe
begeleidingstaak van gemeenten.

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De voortgang van het beleid wordt gemeten met de volgende kengetallen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

108

Beleidsartikelen/Artikel 44

Kengetal

1. Percentage Wmo-cliënten dat aangeeft dat de Wmo ondersteuning bijdraagt aan het
zelfstandig wonen en meedoen in de samenleving
2. Percentage Wmo-cliënten dat aangeeft dat de Wmo ondersteuning bijdraagt aan het langer
zelfstandig blijven
3. Percentage Wmo-cliënten dat aangeeft dat de Wmo ondersteuning bijdraagt aan meedoen in
de samenleving

2008

2009

2010

91%

–

–

–

81%

73%

–

74%

66%

Bron
1. Rapportage tevredenheidsonderzoeken cliënten Wmo SGBO 2008 juni 2008.
2 en 3. Rapportages tevredenheidsonderzoek cliënten Wmo SGBO/BMC 2009 definitief en 2010 voorlopig.
De vraag of de ondersteuning van de Wmo bijdraagt aan het zelfstandig kunnen blijven wonen en/of meedoen aan de maatschappij is met ingang
van 2009 gesplitst in twee aparte vragen.

Instrumenten voor actieve participatie
Decentralisatie begeleiding naar gemeenten
Het kabinet is conform het Regeer- en Gedoogakkoord voornemens om de
functie begeleiding voor personen met een extramurale indicatie onder de
verantwoordelijkheid van de gemeenten te brengen. Per 1 januari 2013
geldt dat mensen, die vanaf dat moment voor het eerst begeleiding nodig
hebben of van wie de AWBZ-indicatie afloopt en waarbij een verzoek tot
herindicatie wordt gedaan, een beroep kunnen doen op de Wmo. Vanaf
2014 valt iedereen die extramurale begeleiding nodig heeft onder de
verantwoordelijkheid van de gemeenten.
Om deze decentralisatie in goede banen te leiden werken medewerkers
van VNG en VWS in 2012 samen in het zogenoemde Transitiebureau,
waarin ook vertegenwoordigers van gemeenten zitting hebben. Het
Transitiebureau helpt in 2012 gemeenten, aanbieders en cliënten(organisaties) om zich voor te bereiden op de uitvoering van begeleiding in het
nieuwe domein via informatievoorziening (factfinding) en instrumentontwikkeling (transitie). Zo worden onder andere bijeenkomsten in het land
georganiseerd, handreikingen opgesteld en een toolkit voorbereid met
informatie over cliëntprofielen, wijze van verantwoording en aanbesteden.
Daarbij zal ook gebruik worden gemaakt van de kennis en de resultaten uit
de programma’s «Welzijn Nieuwe Stijl» en «de Kanteling». Verder komen
er middelen beschikbaar voor cliënt- en patiëntorganisaties en aanbieders
om zich voor te bereiden op de begeleiding.
Welzijn Nieuwe Stijl
De individuele adviestrajecten die lopen bij gemeenten en welzijnsorganisaties worden in 2011 afgerond. In 2012 wordt het verspreiden van goede
voorbeelden van het werken volgens de bakens van Welzijn Nieuwe Stijl
gecontinueerd en blijft VWS het gedachtegoed uitdragen onder de
deelnemers aan het programma, bij overige gemeenten en welzijnsaanbieders. Ook worden in 2012 de zorgaanbieders geïnformeerd over
Welzijn Nieuwe Stijl in het kader van de implementatieactiviteiten voor de
decentralisatie van extramurale begeleiding naar de Wmo.
Financieel arrangement Wmo
In de bestuursafspraken 2011–2015 is met de VNG overeengekomen dat
het zogenoemde «financieel arrangement Wmo» per direct wordt
verlaten. De bestaande integratie-uitkering voor huishoudelijke hulp wordt
voortgezet tot en met 2015, waaruit de middelen (circa € 1,2 miljard) voor
huishoudelijke hulp «ontschot» aan gemeenten beschikbaar worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

109

Beleidsartikelen/Artikel 44

gesteld (deze middelen worden jaarlijks geïndexeerd voor volume- en
prijsontwikkelingen). In principe wordt de integratie-uitkering huishoudelijk hulp in 2016 overgeheveld naar de algemene uitkering van het
Gemeentefonds1. Het financieel arrangement nodigde gemeenten
onvoldoende uit om meer te investeren in collectieve voorzieningen
(onder meer door welzijnsorganisaties) dan in individuele voorzieningen.
Met de bestuursafspraken 2011–2015 is een meer robuust financieel
arrangement gecreëerd, dat ook meer rust brengt in de gemeentelijke
budgetten, waardoor de mogelijkheid van het maken van meer langdurige
afspraken met ketenpartners wordt gefaciliteerd.
In de bestuursafspraken 2011–2015 zijn Rijk en VNG tevens overeengekomen om te bevorderen dat onnodig gebruik van zwaardere zorg wordt
tegengegaan. Onderzocht wordt hoe averechts werkende prikkels kunnen
worden vervangen door stimulerende prikkels. In dat licht zal nader
worden gekeken naar verbeteringen in de verbinding tussen Wmo en
AWBZ en die tussen de Wmo en de Zvw c.q. de eerstelijnszorg.
Naast de integratie-uitkering voor huishoudelijke hulp geven gemeenten
circa € 3,5 miljard uit aan Wmo-taken die worden gefinancierd uit de
algemene middelen van gemeenten.
Beter in Meedoen
2012 is het laatste jaar van het 5-jarige stimuleringsprogramma «Beter in
meedoen» dat als doel heeft om in de Wmo de bestuurskracht van
gemeenten te versterken en de kwaliteit van professionals en interventies
te verbeteren. Het wordt uitgevoerd door Movisie en het VerweyJonkerinstituut (€ 1,0 miljoen per jaar). Eén van de resultaten is een
databank met effectieve sociale interventies die eind 2012 ongeveer 80
interventies zal omvatten. Deze interventies worden in samenwerking met
de MO-groep bij de welzijnsinstellingen geïmplementeerd. In 2012 wordt
bezien hoe de kennisinstituten «Beter in Meedoen» na afloop van de
projectperiode structureel kunnen integreren in hun activiteitenprogramma.
Werkplaatsen Wmo
In 2009 zijn zes Wmo-werkplaatsen gestart voor een periode van drie jaar
(€ 0,8 miljoen in 2012, het laatste jaar). In de werkplaatsen werken
hogescholen, instellingen en gemeenten samen aan onderzoek en
ontwikkeling van nieuwe interventies en aan de doorvertaling ervan naar
onderwijs en nascholing. De beschreven werkvormen (20 à 25) worden
opgenomen in de databank effectieve sociale interventies van Movisie. In
2012 worden de resultaten van de werkplaatsen verwerkt in een publicatiereeks voor gemeenten en welzijnsorganisaties en in lesmateriaal voor
het initiële onderwijs aan de hogescholen en voor bij- en nascholing van
werkzame beroepskrachten.
Ten slotte wordt in 2012 bezien hoe de in de werkplaatsen gehanteerde
aanpak van lerend werken een structurele inbedding kan krijgen.
1
In de bestuursafspraken 2011–2015 is een
voorbehoud gemaakt voor wijzigingen die in
het wetstraject worden aangebracht die de
doelen achter en/of de uitvoerbaarheid van
decentralisaties beïnvloeden. Rijk en VNG
treden dan opnieuw in overleg over de
gemaakte afspraken. Een vergelijkbare situatie
ontstaat als de Eerste Kamer instemt met de
initiatiefvoorstellen Leijten (Kamerstukken
31 347, 31 353 en 31 375).

Verspreiden kennis Wmo
Het kennisinstituut Movisie ondersteunt gemeenten en instellingen bij de
adequate uitvoering van de Wmo en aanpalende terreinen door middel
van het verzamelen, verrijken, valideren en verspreiden van kennis op het
terrein van de Wmo. Movisie ontvangt hiervoor een subsidie van € 8,1
miljoen. De kennisactiviteiten worden uitgevoerd in zeven programma’s,
die worden ingevuld door vragen uit het veld. De resultaten zijn te vinden
op of via de website van Movisie (www.movisie.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

110

Beleidsartikelen/Artikel 44

Eenzaamheid bestrijden
Eenzaamheid heeft waarschijnlijk ook effecten op de fysieke gezondheid.
De Gezondheidsraad is gevraagd hierover een advies uit te brengen. Op
basis van de conclusies hiervan wordt eind 2012 nader beleid geformuleerd.
44.3.2 Burgers bieden anderen vrijwillige ondersteuning en
kunnen gebruik maken van (organisaties van) vrijwillige ondersteuning
Motivering

Motivering
Het stimuleren van de eigen kracht van mensen en – in het verlengde
hiervan – het stimuleren van de zorg voor elkaar is cruciaal voor de
samenleving. De samenleving kent veel mensen die er al dan niet tijdelijk
onvoldoende in slagen om voor zichzelf te zorgen of om te participeren.
De inzet van het eigen netwerk, van mantelzorgers en van vrijwilligers
draagt bij aan hun zelfredzaamheid, hun participatie en is een teken van
de onderlinge betrokkenheid en sociale samenhang in onze maatschappij.
Het zich belangeloos inzetten voor een ander levert vrijwilligers en
mantelzorgers voldoening, nieuwe ervaringen en kennis op.
In georganiseerd verband doen circa 5 miljoen Nederlanders vrijwilligerswerk. Daarnaast zet een groot en onbekend aantal mensen zich op
allerlei manieren in voor (mensen in hun) omgeving. In de beleidsbrief die
in het najaar van 2011 naar de Tweede Kamer wordt gestuurd, zal nader
worden ingegaan op de wijze waarop de vrijwillige inzet van burgers
wordt gestimuleerd.
Om diverse redenen staat er druk op de mantelzorg: vergrijzing, individualisering, personeelstekorten in de zorg, beperking van het verzekerd
pakket en de roep om langer te moeten blijven werken. Gemeenten zijn op
grond van de Wmo primair verantwoordelijk voor de ondersteuning van
vrijwilligers en mantelzorgers, bijvoorbeeld door een adequaat ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers en vrijwilligers aan te bieden. Om
genoemde doelstellingen te kunnen realiseren zijn er echter ook taken
voor het Rijk, deels ter ondersteuning van gemeenten, deels waar het gaat
om taken die beter op nationaal niveau kunnen worden opgepakt. In
dialoog met gemeenten en (vertegenwoordigers van) de doelgroep wordt
een analyse van de huidige stand van de ondersteuning uitgevoerd en
zullen daar waar nodig aanvullende maatregelen tot verbetering van de
mantelzorgondersteuning worden geformuleerd. Deze maatregelen zullen
vanaf 2012 verder worden uitgewerkt en geïmplementeerd. Eind 2011 zal
de Tweede Kamer hierover concreet worden geïnformeerd.

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De voortgang van het beleid wordt gemeten met de volgende indicatoren:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

111

Beleidsartikelen/Artikel 44

Indicatoren (outcome)

1. Aantal mantelzorgers (x 1 miljoen)
2. Percentage vrijwillige inzet van het aantal mensen van 18
jaar en ouder.

2002

2008

2010

Streefwaarde
2012

Streefwaarde
lange termijn

–

2,6

–

2,6

≥ 2,6

42%

42%

44,7%

≥ 42%

≥ 42%

Bron
1. De Toekomst van mantelzorg, SCP oktober 2009 en Blijvend in Balans; een Toekomstverkenning van Informele Zorg, SCP juni 2007.
2. Toekomstverkenning Vrijwillige Inzet 2015, SCP juni 2007 en Vrijwillige Inzet 2008, CBS april 2009 en concept CBS rapport augustus 2011.
Het SCP meet iedere vijf jaar de participatie aan het vrijwilligerswerk in het kader van het Tijdsbestedingsonderzoek (Tbo). Het CBS meet iedere
twee jaar de deelname aan vrijwilligerswerk in het kader van het Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS). De CBS-meting 2011/2011 is aan de
tabel toegevoegd. Dit percentage is afkomstig uit het concept rapport. Het definitieve rapport verschijnt in september 2011.

Instrumenten voor vrijwilligerswerk en mantelzorg
Nationale overeenkomst
Eind 2011 wordt een overeenkomst met de vrijwilligerswerksector
afgesloten als vervolg op het Europees jaar van het vrijwilligerswerk. Doel
hiervan is een versterking en een betere positionering van het vrijwilligerswerk, vooral in de zorg en ondersteuning. De overeenkomst zal in
2012 in werking treden.
Met deze overeenkomst spreekt het kabinet vooral haar waardering uit
voor het georganiseerde en ongeorganiseerde Nederlandse vrijwilligerswerk. Daarnaast geeft het een kader waarin de vrijwilligerswerksector
wordt betrokken bij voor hen relevante beleidsontwikkelingen. Tot slot
beoogt de overeenkomst in 2012 een impuls te geven aan een betere
afstemming van vraag en aanbod van vrijwillige inzet. Nederland heeft
een groot aantal mensen dat graag iets voor de samenleving zou willen
doen, maar (nog) niet op de goede manier wordt gevraagd.
Mantelzorgcompliment
Mantelzorg is erg belangrijk in de Nederlandse samenleving. Om mensen
te waarderen voor hun belangeloze inzet voor een ander kan ook in 2012
op grond van de Regeling maatschappelijke ondersteuning een mantelzorgcompliment worden toegekend. Door de groei van het aantal
aanvragers wordt het beschikbare budget overschreden. Om deze reden
zal het bedrag van het mantelzorgcompliment worden bijgesteld van
€ 250 naar € 200. Voor het mantelzorgcompliment is in 2012 een bedrag
van € 76,9 miljoen beschikbaar. Deze regeling wordt uitgevoerd door de
Sociale Verzekeringsbank.
Mantelzorgondersteuning
Aan de vereniging Mezzo wordt een instellingssubsidie beschikbaar
gesteld. De activiteiten van Mezzo zijn er onder meer op gericht de
kwaliteit van de mantelzorgondersteuning te versterken (€ 3,4 miljoen).
44.3.3 Burgers met beperkingen kunnen gebruik maken van
(algemene) voorzieningen en professionele ondersteuning
Motivering

Motivering
Mensen die kwetsbaar zijn moeten worden ontzien en ondersteund. Het is
van groot belang dat zij hierdoor actief blijven deelnemen aan de
samenleving en hun eigenwaarde behouden. Uitgangspunt is het
ondersteunen van de eigen kracht van mensen in een samenleving die dat
mogelijk maakt. Daar waar mensen er op eigen kracht en die van hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

112

Beleidsartikelen/Artikel 44

netwerk niet in slagen hun eigen situatie te organiseren, dienen zij hierin
professioneel ondersteund te worden, waar en zo lang als nodig met
specifieke voorzieningen. Daar waar dit de mogelijkheden van mensen
met beperkingen kan vergroten dienen drempels weggenomen (of liever
nog: voorkomen) te worden. Mensen moeten waar mogelijk en gewenst
in staat zijn om ondanks hun beperkingen in hun vertrouwde omgeving te
blijven wonen. De inzet en ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers is hierbij van groot belang.
Om de positie van mensen met een beperking te verbeteren richt het
kabinet zich op:
• Het bevorderen van gelijke behandeling door het wegnemen van
drempels (fysiek en sociaal) en het bevorderen van gelijke behandeling
door het verbeteren van de individuele rechtsbescherming;
• Het bevorderen van specifieke voorzieningen daar waar algemene
voorzieningen niet toegankelijk zijn, onder andere op het terrein van
het vervoer;
• Het bevorderen van lokale, meer integrale, cliëntenondersteuning.
Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De voortgang van het beleid wordt gemeten met de volgende indicator:

Indicator (outcome)

Klanttevredenheid over Valys

2007

2008

2009

2010

Streefwaarde
2012

Streefwaarde
lange termijn

7,1

8,0

8,5

8,6

> 8,7

> 8,7

Bron
Jaarlijks tevredenheidonderzoek Valys.

Instrumenten voor de bevordering van gelijke behandeling
Uitbreiding Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische
ziekte en ratificatie VN verdrag inzake de rechten van personen met een
handicap
Eventuele uitbreiding van bovengenoemde wet wordt bezien in het kader
van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap en
van de voorgestelde EU-ontwerprichtlijn gelijke behandeling. Ter
voorbereiding op het kabinetsbesluit over de ratificatie van het
VN-verdrag wordt in 2011 gestart met een impactanalyse. De conclusies
zijn van belang voor de voorstellen voor de goedkeuringswet en de
invoeringswet.
AllesToegankelijk
Het kenniscentrum Vilans beheert, in samenspraak met onder andere
vertegenwoordigers van ondernemers en cliëntenorganisaties, de
interactieve website www.allestoegankelijk.nl. Dit is een informatiebank
met goede voorbeelden van toegankelijkheid op verschillende terreinen,
die voor iedereen te raadplegen is. Naast de uitgebreide, interactieve
website beheert Vilans ook een helpdesk. Doel is de toegankelijkheid van
goederen en diensten voor mensen met een beperking te vergroten (€ 0,6
miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

113

Beleidsartikelen/Artikel 44

Bovenregionaal vervoer gehandicapten (Valys)
De Valys is bedoeld om bovenregionaal sociaalrecreatief vervoer per
(deel)taxi te bieden aan mensen met een mobiliteitsbeperking. Dit is een
aanvulling op het (nog onvoldoende toegankelijke) openbaar vervoer en
het gemeentelijke Wmo-vervoer (€ 57,4 miljoen). De groei van het gebruik
van Valys leidt tot een overschrijding van de beschikbare middelen. Om
deze reden wordt per 2012 het standaard persoonlijk kilometerbudget
verlaagd van 750 naar 450 kilometer.
Kengetallen

1. Aantal pashouders met standaard pkb Valys
2. Aantal pashouders met hoog pkb Valys
3. Totaal aantal pashouders Valys
4. Percentage van het aantal Valys-pashouders dat daadwerkelijk reist met
bovenregionaal vervoer gehandicapten

2007

2008

2009

2010

168 876
6 588
175 464

209 592
7 444
217 036

257 744
8 128
265 872

300 210
8 478
308 688

63,5%

59,5%

54,7%

51,9%

Bron
Managementinformatie Valys conform de maandelijkse facturen van de vervoerder. Het aantal pashouders neemt maandelijks toe.
pkb = persoonlijk kilometer budget

Instrumenten voor de cliëntondersteuning
Cliëntondersteuning mensen met een beperking
MEE-organisaties bieden cliëntondersteuning aan mensen met een
beperking. Daarvoor ontvangen zij subsidie van het CVZ op basis van de
AWBZ (€ 187,6 miljoen). Conform de subsidieregeling maken
MEE-organisaties afspraken met gemeenten in hun werkgebied. Vanaf
2012 wordt het budget jaarlijks met 1,5% verlaagd (Kamerstuk 32 500 XVI,
nr. 143), oplopend tot 6% in 2015. Aanvullend wordt met ingang van 2013
een korting van € 10 miljoen doorgevoerd. Beide maatregelen betreffen
een efficiencykorting.
De visie op cliëntondersteuning, waarin de positie van MEE is betrokken,
zal verder worden uitgewerkt in de visiebrief op cliëntondersteuning.
Kengetal

1. Aantal cliënten MEE-organisaties
2. Aantal diensten MEE-organisaties
3. Totaal aantal MEE-organisaties

2007

2008

2009

2010

Geraamd
2011

Geraamd
2012

100 546
185 976
23

99 192
168 715
23

103 729
171 409
22

101 457
183 237
22

105 000
180 000
22

105 000
180 000
22

Bron
MEE-Nederland.

44.3.4 Burgers met (psycho)sociale problemen kunnen gebruik
maken van tijdelijke ondersteuning
Motivering

Motivering
Geweld in afhankelijkheidsrelaties wordt niet geaccepteerd. De overheid
zet in op het zo vroeg mogelijk signaleren en ingrijpen bij geweld en
mishandeling in afhankelijkheidsrelaties (ouderenmishandeling, eergerelateerd geweld, kindermishandeling, etc.). Door verbindingen te leggen
tussen de verschillende aanpakken van eerder genoemd geweld wordt de
hulp aan slachtoffers en hun sociale netwerk verbeterd. Tegelijkertijd
zetten de overheden (gemeenten en Rijk) het (sociale) netwerk in om het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

114

Beleidsartikelen/Artikel 44

geweld eerder te signaleren en te melden. Waar nodig worden extra
maatregelen genomen voor specifieke vormen van geweld, zoals
ouderenmishandeling (actieplan «Ouderen in veilige handen») en
kindermishandeling (plan van aanpak kindermishandeling). Professionals
hebben een belangrijke taak in het bestrijden van geweld. Daarom wordt
hun taak om geweld tijdig te signaleren, adequaat te handelen en te
melden ook wettelijk vastgelegd per 2012.
Bijzondere aandacht is er voor cliënten van zowel de vrouwenopvang als
maatschappelijke opvang. Doel is mensen die daar hun toevlucht hebben
gezocht te beschermen c.q. te ondersteunen en perspectief te bieden om
daarna weer mee te kunnen doen in de samenleving. Belangrijker nog is
dat wordt voorkomen dat opvang nodig is. De nadruk komt meer te liggen
op preventie, nazorg en participatie. Daarvoor is een samenhangend
(lokaal) beleid nodig op het gebied van maatschappelijke ondersteuning,
veiligheid, wonen, zorg, inkomen en dagbesteding. Verbindingen tussen
deze onderwerpen zullen in de eerste plaats op lokaal niveau moeten
worden gelegd. In de afgelopen jaren is geïnvesteerd in de verbetering
van het maatschappelijke opvangstelsel. Met het plan van aanpak
maatschappelijke opvang tweede fase (Kamerstuk 29 325, nr. 54) wordt dit
voortgezet.
Voor het stelsel vrouwenopvang is advies gevraagd aan de commissie De
Jong. Op basis van dit advies (Advies van Commissie Stelsel Vrouwenopvang, «Opvang 2.0 naar een toekomstig opvangstelsel»; zie ook
Kamerstuk 29 325, nr. 53) zal het stelsel worden verbeterd.
Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
Op basis van het advies over het stelsel vrouwenopvang (2010) zal eind
2011 een (nieuwe) indicator voor de vrouwenopvang worden geformuleerd.
Het percentage professionals dat werkt met een meldcode huiselijk
geweld en kindermishandeling dient te stijgen van 40%1 naar 60% in 2012.
Als indicator voor de maatschappelijke opvang zal het aantal daklozen
met een intake en een opgesteld individueel trajectplan in Amsterdam,
Rotterdam, Den Haag en Utrecht gelden. Dit aantal wordt gemeten in het
kader van het «plan van aanpak maatschappelijke opvang fase 2». Deze
indicator geeft een beeld in hoeverre de inzet om meer nadruk te leggen
op preventie succesvol is. Sinds de start van het plan van aanpak
maatschappelijke opvang in 2006 hebben inmiddels 12 436 daklozen2 een
intake en individueel trajectplan gehad. Naar verwachting zal de groei van
deze indicator afvlakken. De beperking van deze indicator is dat alleen
informatie wordt gegeven over de ontwikkelingen in de grote vier steden.
De informatie over prestaties van de overige centrumgemeenten is in
ontwikkeling, maar nog niet geschikt om als indicator in de begroting te
dienen.
Instrumenten ten behoeve van het uitvoeren van het beleid

1

«Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling: resultaten van de voormeting naar
campagne-effect», bureau Veldkamp,
november 2010.
2
Monitor Plan van Aanpak Maatschappelijke
Opvang 2010

Decentralisatie-uitkering maatschappelijke opvang en vrouwenopvang
Vanaf 2010 wordt het budget voor maatschappelijke opvang, de openbare
geestelijke gezondheidszorg en het verslavingsbeleid (in 2012 € 299
miljoen) verstrekt via een decentralisatie-uitkering. Het beleid op het
genoemde terrein is door de 43 centrumgemeenten neergelegd in het
«Plan van aanpak G4» en de Stedelijke Kompassen. Vanaf 2011 is ook de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

115

Beleidsartikelen/Artikel 44

specifieke uitkering voor vrouwenopvang (circa € 89,0 miljoen)
omgevormd tot een decentralisatie-uitkering. Het beleid is neergelegd bij
35 centrumgemeenten. Deze uitkeringen worden verstrekt via het
Gemeentefonds.
Instrumenten geweld in afhankelijkheidsrelaties
Stelsel (vrouwen)opvang
Het stelsel van hulp en opvang voor alle slachtoffers van geweld in
afhankelijkheidsrelaties wordt verbeterd, zoals is uiteengezet in de
beleidsbrief die in de tweede helft van 2011 aan de Tweede Kamer wordt
verzonden. Uitgangspunt is dat er lokaal een sluitende keten is van
preventie tot nazorg. (Potentiële) slachtoffers en hun netwerk moeten zo
vroeg mogelijk ondersteuning krijgen, zodat zij zoveel mogelijk in contact
kunnen blijven met hun vertrouwde omgeving en netwerk of dat zij dat zo
snel mogelijk weer kunnen opbouwen. (Centrum)gemeenten zijn hiervoor
verantwoordelijk.
Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
Professionals hebben een sleutelrol in het netwerk van het slachtoffer. Zij
moeten signalen tijdig herkennen en vervolgens snel en adequaat
handelen. De Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling die vanaf 2012 van kracht is, geeft instellingen en professionals
hiervoor handelingskaders. De implementatie van deze wet wordt met
volle kracht voortgezet.
Steunpunten huiselijk geweld
Wanneer professionals advies nodig hebben bij het omgaan met signalen
van huiselijk geweld of een melding willen doen, kunnen zij terecht bij het
Steunpunt Huiselijk Geweld (SHG). De steunpunten worden vanaf 2012
(met ingang van de Wet verplichte meldcode) het wettelijk meldpunt voor
vermoedens van huiselijk geweld. Ook wordt het wettelijk verplicht dat
SHG’s en Advies- en Meldpunten Kindermishandeling (AMK) met elkaar
samenwerken als sprake is van zowel huiselijk geweld als kindermishandeling.
Omdat het belangrijk is dat burgers en professionals weten wat ze mogen
verwachten van een Steunpunt Huiselijk Geweld, zijn in 2011 de functies
van de Steunpunten Huiselijk Geweld benoemd en verspreid. Dit betreffen
de functies waarvan de branches van de Steunpunten Huiselijk Geweld,
de VNG en VWS vinden dat elk steunpunt ze minimaal zou moeten
bieden. In 2012 wordt bekeken in hoeverre de Steunpunten Huiselijk
Geweld deze functies bieden.
Slachtoffers van mensenhandel
Het Rijk heeft vanaf medio 2010 tot medio 2012 gedurende twee jaar 50
extra plekken beschikbaar gesteld voor de categorale opvang van
slachtoffers van mensenhandel (€ 1,0 miljoen). Daar wordt hen de nodige
rust, veiligheid en juridische ondersteuning geboden. In 2012 zal, mede op
basis van de ervaringen van de pilot (de evaluatie zal begin 2012 worden
uitgevoerd), besloten worden hoe deze opvang structureel vorm gegeven
moet worden.
Actieplan «Ouderen in veilige handen»
De uitvoering van het actieplan «Ouderen in veilige handen» (Kamerstuk
29 389, nr. 30) is gestart. De voorlichtingscampagne onder ouderen is eind
2011 begonnen en wordt in 2012 herhaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

116

Beleidsartikelen/Artikel 44

De in 2011 ontwikkelde producten, waaronder een handreiking voor
preventie, worden geïmplementeerd. Verschillende projecten zijn van start
gegaan, waaronder een project voor het voorkomen van financiële
uitbuiting. Er is een bedrag van structureel € 10,0 miljoen beschikbaar
gesteld voor de uitvoering van het actieplan.
Instrumenten maatschappelijke opvang
Plan van Aanpak Maatschappelijke Opvang G4/Stedelijke Kompassen
In april 2011 heeft het kabinet samen met de wethouders van de vier grote
steden (G4) de tweede fase van het plan van aanpak maatschappelijke
opvang vastgesteld (zie bijlage bij Kamerstuk 29 325, nr. 54). De eerste
fase is succesvol verlopen. De tweede fase van het plan is erop gericht
deze resultaten vast te houden. Daarnaast ligt de focus op preventie
(dakloosheid zoveel mogelijk voorkomen) en blijvend herstel
(re-integreren van opvangcliënten in de samenleving). Mensen worden
aangesproken op hun eigen kracht en daar waar nodig ondersteund. Het
kabinet wil de voornemens uit het plan van aanpak tweede fase ook onder
de overige centrumgemeenten, die hun maatschappelijke opvangbeleid in
een «Stedelijk Kompas» hebben opgenomen, verspreiden. Dat gebeurt via
een ondersteuningsprogramma, gezamenlijk met de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten. Via ondersteuningstrajecten, zoals een
kennisdag voor gemeenteambtenaren die verantwoordelijk zijn voor
maatschappelijk opvangbeleid, worden goede voorbeelden verspreid.
Voorts is in het kader van de tweede fase een kosten-batenanalyse
opgesteld (zie bijlage bij Kamerstuk 29 325, nr. 54). Daaruit blijkt dat
maatschappelijke opvang ook in financieel opzicht zinvol is. In het rapport
zijn onder meer aanbevelingen opgenomen voor gemeenten om hun
opvangbeleid te optimaliseren. De implementatie (van onderdelen)
daarvan door gemeenten kan vanaf 2012 plaatsvinden.
Zwerfjongeren
Zoals eerder aangekondigd in de brief «Vertrouwen in de zorg»
(Kamerstuk 32 620, nr. 2) wil het kabinet de situatie van zwerfjongeren in
de komende jaren verbeteren. Cruciaal daarvoor is een goede afstemming
tussen alle betrokken instanties. Om die reden wordt ook in de tweede
fase van het plan van aanpak maatschappelijke opvang aandacht besteed
aan dit onderwerp. Ook in de overige centrumgemeenten zal ten aanzien
van de positie van zwerfjongeren een stap voorwaarts moeten worden
gemaakt. In het afgelopen jaar is met alle betrokken partijen gewerkt aan
praktische instrumenten zoals handleidingen. In 2012 zal het accent liggen
op implementatie daarvan. Centrumgemeenten zullen door het Rijk
worden benaderd om het thema te agenderen en ondersteuning te
bieden, bijvoorbeeld in de vorm van beschikbaarstelling van expertise
(€ 0,5 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

117

Beleidsartikelen/Artikel 45

Artikel 45 Jeugd
45.1 Algemene beleidsdoelstelling
Kinderen in Nederland groeien gezond en veilig op, ontwikkelen hun
talenten en doen mee aan de samenleving.
Rol en verantwoordelijkheid
minister

Rol en verantwoordelijkheid minister
Met het nieuwe kabinet is de coördinatie van het jeugdbeleid overgegaan
van de voormalig minister voor Jeugd en Gezin naar de minister van
VWS. De beleidsverantwoordelijkheden die vóór de totstandkoming van
Jeugd en Gezin behoorden tot de verantwoordelijkheden van andere
ministeries dan het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport –
zoals het beleid rond kinderbescherming en inkomensondersteuning van
gezinnen – zijn terug naar de Ministeries van Veiligheid en Justitie, van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap.
Ouders/verzorgers zijn primair verantwoordelijk voor de opvoeding en
verzorging van hun kinderen. De minister van VWS is systeemverantwoordelijk voor het kader waarbinnen kinderen in Nederland gezond en veilig
opgroeien, hun talenten ontwikkelen en participeren. Kinderen die in hun
ontwikkeling worden bedreigd, moeten zorg krijgen en indien nodig in
bescherming worden genomen. Systeemverantwoordelijkheid voor het
jeugdstelsel houdt in dat de minister verantwoordelijk is voor het wettelijk
kader rond zorg voor jeugd waarbinnen gemeenten, provincies, grootstedelijke regio’s, lokale en landelijke organisaties, Bureaus Jeugdzorg,
zorgverzekeraars en zorgaanbieders hun verantwoordelijkheden realiseren. Gemeenten zijn op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Wet publieke gezondheid (Wpg) verantwoordelijk
voor het preventief jeugdbeleid en het basistakenpakket jeugdgezondheidszorg. Wanneer zich ernstige opgroei- en opvoedproblemen bij
jongeren voordoen, is jeugdzorg aan de orde. Jeugdzorg omvat:
• de geïndiceerde zorg op grond van de Wet op de Jeugdzorg;
• jeugdgerelateerde geestelijke gezondheidszorg;
• de zorg voor licht verstandelijk gehandicapte jongeren.
Samengevat is de minister van VWS verantwoordelijk voor de volgende
onderdelen van het jeugdstelsel:
• Het stimuleren en faciliteren van laagdrempelige opvoedondersteuning aan jongeren en hun ouders met opgroei- en opvoedvragen. De
uitvoering hiervan ligt bij gemeenten;
• Het bevorderen van een effectieve aanpak van kindermishandeling;
• Het stimuleren en faciliteren van gemeenten om perspectief te bieden
aan kwetsbare jongeren door verbetering van de samenhang in beleid
en uitvoering tussen zorg, school en werk.
• Vanuit een faciliterende rol (mede-)financieren van een toegankelijk,
passend en samenhangend zorgaanbod voor kinderen met ernstige
opgroei- en opvoedproblemen, met psychiatrische problemen en voor
licht verstandelijk gehandicapte kinderen en hun ouders en verzorgers.
De provincies en grootstedelijke regio’s ontvangen een doeluitkering
voor de uitvoering van de Wet op de Jeugdzorg. Hiermee zijn zij in
staat een Bureau Jeugdzorg in stand te houden en zorgaanbod in te
kopen voor kinderen en jongeren met een indicatie jeugdzorg;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

118

Beleidsartikelen/Artikel 45

•

Het toezicht houden op de kwaliteit van de jeugdzorg. De Inspectie
Jeugdzorg is verantwoordelijk voor het uitvoeren van onafhankelijk
toezicht op de jeugdzorg.

Beleidsrelevante indicatoren en kengetallen
Indicator aanpak kindermishandeling (output)

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
2010

2011

2012

2013

2014

Het percentage regio’s dat de aanpak van kindermishandeling heeft verankerd in het jeugdbeleid en in
de aanpak huiselijk geweld
Bron
NJI eindrapportage

Indicator regionale samenwerkingsafspraken (output)

100%

90%

80%

70%

60%

50%
2012

2013

2014

Het percentage gemeenten met regionale samenwerkingsafspraken over lokale jeugdzorg dat dit doorvertaalt in
concrete, voor de burger herkenbare diensten/activiteiten
Bron
VWS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

119

Beleidsartikelen/Artikel 45

Kengetallen participatie jongeren

100%

90%

80%

70%

60%

50%

40%
2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

Het percentage jongeren dat lid is van een vrijetijdsvereniging
Het percentage jongeren dat vrijwilligerswerk doet of
informele hulp aanbiedt
Bron
Jaarrapport Jeugdmonitor en Permanent Onderzoek Leefstijl Situatie (POLS), Centraal Bureau
voor de Statistiek.

Kengetal aantal unieke jeugdigen in de provinciaal gefinancierde jeugdzorg

80,0

Duizenden

75,0

70,0

65,0

60,0
2007

2008

2009

Aantal unieke jeugdigen in de provinciaal gefinancierde
jeugdzorg
Bron
Jeugdzorg Nederland en het Ministerie van VWS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

120

Beleidsartikelen/Artikel 45

Kengetal aandeel gebruik residentieel in de provinciaal gefinancierde jeugdzorg

55%

50%

45%

40%

35%
2005

2006

2007

2008

2009

Aandeel gebruik residentieel in de provinciaal gefinancierde
jeugdzorg, inclusief gesloten jeugdzorg
Bron
Jeugdzorg Nederland en het Ministerie van VWS.

Prioriteiten 2012 en
beleidswijzigingen

Prioriteiten 2012 en beleidswijzigingen
In het Regeerakkoord is een ingrijpende wijziging van het jeugdstelsel
afgesproken om de ondersteuning en zorg voor jeugd laagdrempeliger,
integraler en efficiënter te maken. Het kabinet wil de zorg voor jeugd beter
laten aansluiten op de eigen kracht van jongeren en hun ouders.
Om de gewenste verschuiving van zware zorg naar lichte ondersteuning
te realiseren, wordt alle jeugdzorg die nu nog valt onder het Rijk, de
provincies, de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en
Zorgverzekeringswet (Zvw) gedecentraliseerd naar gemeenten.
•

•

•

Begin 2012 zal een concreet transitieplan gereed zijn. Dit plan bevat de
afspraken over de transitie. Tevens wordt een kader opgenomen voor
experimenten en zal ook de opdracht voor een transitiecommissie
worden neergelegd;
In 2012 treffen de gemeenten vooruitlopend op de wijziging van het
jeugdstelsel alvast voorbereidingen om de samenwerking op lokaal
niveau te bevorderen;
Medio 2012 gaat het wetsvoorstel voor het nieuw wettelijk kader voor
advies naar de Raad van Staten en eind 2012 kan het voorstel aan de
Tweede Kamer worden aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

121

Beleidsartikelen/Artikel 45

45.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

0

1 501 848

1 482 355

1 375 219

1 517 354

1 427 035

1 361 035

Uitgaven

0

1 858 920

1 488 585

1 515 296

1 517 354

1 427 035

1 361 035

45.1 Kinderen en hun ouders/
verzorgers zijn positief betrokken bij
hun leefomgeving en krijgen zo nodig
laagdrempelige ondersteuning bij het
opvoeden en opgroeien aansluitend op
hun eigen kracht

0

411 013

41 559

40 749

40 749

40 749

40 749

Subsidies
waarvan onder andere:
Koepels van internaten voor schippersen kermisjeugd
Kennisontwikkeling, participatie en
kinderrechten

30 909

30 099

30 099

30 099

30 099

21 900

21 900

21 900

21 900

21 900

6 750

6 750

6 750

6 750

6 750

Opdrachten
waarvan onder andere:
Doorontwikkeling CJG
Onderzoek en monitoring
Aanpak kindermishandeling
Stelselwijziging

6 450

6 450

6 450

6 450

6 450

1 850
1 550
1 100
750

2 375
1 975
1 100
1 000

2 375
1 975
1 100
1 000

2 375
1 975
1 100
1 000

2 375
1 975
1 100
1 000

Bijdrage aan medeoverheden
waarvan onder andere:
Kwetsbare jongeren

4 200

4 200

4 200

4 200

4 200

4 000

4 000

4 000

4 000

4 000

1 447 026

1 474 547

1 476 605

1 386 286

1 320 286

Subsidies
waarvan onder andere:
Gesloten jeugdzorg
Sturing, beleidsinformatie, financiering
en kwaliteit

229 141

256 662

208 730

209 411

201 011

215 362

212 904

197 904

197 904

197 904

4 500

4 500

4 500

4 500

4 500

Opdrachten
waarvan onder andere:
Sturing, beleidsinformatie, financiering
en kwaliteit

4 000

4 000

4 000

4 000

4 000

3 000

3 000

3 000

3 000

3 000

Bijdrage aan medeoverheden
Doeluitkering Jeugdzorg provincies en
grootstedelijke regio’s

1 213 885

1 213 885

1 263 875

1 172 875

1 115 275

1 213 885

1 213 885

1 263 875

1 172 875

1 115 275

1 630

1 630

1 630

64 630

64 630

45.2 Kinderen met ernstige opgroeiproblemen en ouders/verzorgers met
opvoedproblemen krijgen op tijd de
noodzakelijke en passende zorg

Ontvangsten

0

0

1 447 907

6 149

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten-Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Budgetflexibiliteit
Voor een beperkt deel van de beleidsuitgaven zijn nog geen verplichtingen aangegaan.
Op de uitgaven voor het verstrekken van subsidies Schippersinternaten,
gesloten jeugdzorg en de Doeluitkering Jeugdzorg bestaan (voor het
grootste deel) afspraken op grond van wet- en regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

122

Beleidsartikelen/Artikel 45

45.3 Operationele doelstellingen
45.1 Kinderen en hun ouders/verzorgers zijn positief betrokken
bij hun leefomgeving en krijgen zo nodig laagdrempelige ondersteuning bij het opvoeden en opgroeien aansluitend op hun eigen
kracht
Om invulling te geven aan deze doelstelling maakt VWS voornamelijk
gebruik van subsidies en opdrachten. Ook worden bijdragen aan ZonMw,
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en een Hoog
College van Staat verstrekt.
Instrumenten
Subsidie aan koepels van internaten voor schippers- en kermisjeugd (circa
€ 22 miljoen)
Voor het regelen van opvang en verzorging van minderjarige kinderen van
binnenschippers, kermisexploitanten en circusartiesten ontvangen
internaten subsidie.
Subsidies voor kennisontwikkeling, participatie en kinderrechten (circa € 7
miljoen)
• Kennisontwikkeling
Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) is het landelijk kennisinstituut
voor jeugd- en opvoedingsvraagstukken en heeft tot doel deze kennis
te verzamelen, verrijken, valideren en verspreiden. Het NJi voert
hiertoe onderzoeksprojecten uit, ontwikkelt kennis, methoden,
instrumenten en richtlijnen voor professionals, ondersteunt de
implementatie van kennis en voert opleidingsactiviteiten uit.
• Participatie
Jongerenparticipatie en talentontwikkeling zijn de kerntaken van NJR
(de landelijke vereniging van jongerenorganisaties). Bij NJR werken
jongeren aan (media)campagnes en projecten voor hun leeftijdgenoten. NJR geeft jongeren de kans om te laten zien wie ze zijn en wat ze
kunnen; of dat nou in hun buurt of bij de Verenigde Naties in New York
is. Ook adviseert NJR overheden en andere organisaties over
jeugdbeleid.
• Kinderrechten
Het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind vormt de
basis van het jeugdbeleid. Op grond van artikel 42 van het Verdrag
worden activiteiten gesubsidieerd die de rechten van kinderen
algemeen bekend maken. In 2012 brengt het kabinet verslag uit aan
het kinderrechtencomité van de Verenigde Naties over de ontwikkelingen van kinderrechten en het gevoerde beleid in de afgelopen vijf jaar.
Subsidie voor Europees jeugdbeleid (circa € 0,4 miljoen)
Het bevorderen van actief burgerschap van jongeren is een algemene
doelstelling in het kader van de Europese samenwerking in jeugdzaken
2010–2018. Het lopende EU-programma Youth in Action geeft ondersteuning aan Europese projecten voor en van jongeren en maakt
uitwisselingen mogelijk. Het doel hiervan is om de actieve betrokkenheid
van jongeren bij de maatschappij en bij Europa te vergroten. Het nieuwe
kerninitiatief Youth on the Move zal zich vooral richten op het bevorderen
van de mobiliteit van jongeren in Europa, waaronder leer- en werkmobiliteit en het ontwikkelen van vaardigheden door middel van niet formeel
leren. De instelling die in Nederland het programma uitvoert (het NJi),
ontvangt rechtstreeks vanuit de Europese Unie ongeveer € 3 miljoen.
Vanaf de begroting van VWS wordt een deel van de bureaukosten betaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

123

Beleidsartikelen/Artikel 45

Subsidies voor kwetsbare jongeren (circa € 4 miljoen)
Helaas lukt het een te grote groep jongeren niet op eigen kracht hun weg
te vinden. Ze vallen uit op school, hebben problemen met het vinden van
werk, komen vanuit de jeugdzorg moeilijk aan de slag en komen te snel in
de Wajong terecht. Deze kwetsbare jongeren hebben vaak te maken met
een opeenstapeling van problemen. Om deze kwetsbare jongeren te
ondersteunen zijn subsidies beschikbaar. Deze zijn bedoeld om de
doelgroep te ondersteunen zodat zij perspectief houden op een
zelfstandige toekomst. Het geld wordt onder andere ingezet voor
doorontwikkeling van campus «de Nieuwe Kans» in Rotterdam en voor
doorontwikkeling van het concept wijkschool.
Bijdragen aan ZonMw
ZonMw ontvangt een bijdrage voor het programma «Zorg voor Jeugd».
Dit programma levert kennis op voor professionals om de zorg voor jeugd
– inclusief preventie – te verbeteren. Het gaat zowel om kennis over het
bevorderen van de psychische en sociale ontwikkeling van jeugd als het
tegengaan of opheffen van bedreigingen ervan. Het programma biedt
ruimte voor het ontwikkelen van effectieve interventies en bevordert de
toepassing in de praktijk. Ook levert het programma een bijdrage aan
informatie over de kosteneffectiviteit van interventies in het jeugddomein
en het gebruik van participatieve methoden van jeugdonderzoek. Tot slot
krijgt deskundigheidsbevordering over kennisontwikkeling een plaats in
het programma. Deze middelen worden begroot op artikel 41 (zie 41.3.2).
Ook ontvangt ZonMw geld voor het programma «Academische
Werkplaatsen Jeugd». Het doel van dit programma is het bevorderen van
samenwerking tussen onderzoek, praktijk en beleid. In zes Academische
Werkplaatsen wordt onderzoek gedaan rondom de thema’s CJG,
ketensamenwerking en jeugdzorg. Het programma loopt van 2010 tot en
met 2014. Voor het gehele programma is € 9 miljoen beschikbaar. Deze
middelen worden begroot op artikel 41 (zie 41.3.2).
Opdrachten/subsidies/bijdragen stelselwijziging
In de bestuursafspraken 2011–2015 met de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) zijn afspraken
gemaakt over het te ontwikkelen nieuwe wettelijk kader, de bestuurlijke
voorwaarden voor decentralisatie naar gemeenten, de transitie naar het
nieuwe stelsel en de beschikbare in- en uitvoeringskosten.
In het nieuwe stelsel van de zorg voor jeugd heeft de gemeente de
integrale verantwoordelijkheid voor adequate ondersteuning van kinderen
en gezinnen. Binnen de gemeente speelt het CJG de rol van spin in het
web die partijen in de lokale en regionale opvoedingsomgeving bijeenbrengt, stimuleert en faciliteert en een groot bereik heeft onder ouders en
kinderen. Het CJG is expliciet gericht op het verminderen van beroep op
zwaardere vormen van zorg. Alleen als het niet anders kan, wordt
gespecialiseerde zorg ingeschakeld. Uitgangspunt is dat hulp zoveel
mogelijk in de eigen sociale omgeving wordt geboden. Of dat hulp gericht
is op terugkeer naar die omgeving en op het herstel van het gewone
opvoeden/opgroeien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

124

Beleidsartikelen/Artikel 45

Het CJG in één zin volgens jongeren:
«Het CJG is eigenlijk net zoiets als de kindertelefoon, maar dan voor
jongeren van onze leeftijd.»
«Een CJG is een soort VVV voor jongeren met vragen over opvoeden
en opgroeien.»
«Dat er nu één organisatie is die je wegwijs kan maken in de wirwar
van instanties, vind ik heel goed.»
De Centra voor Jeugd en Gezin moeten ook voor jongeren van 12 tot
en met 23 jaar dé plek zijn waar ze met hun vragen en problemen
terecht kunnen. Jongeren willen vertrouwelijkheid en een persoonlijke benadering. Ze nemen eerder iets aan van leeftijdgenoten
(peers) dan van volwassenen of professionals. Om jongeren de weg
naar het CJG te laten vinden, zetten de gemeenten Geldermalsen,
Capelle aan den IJssel, Heerenveen, Rheden en Oegstgeest
jongerenvrijwilligers als voorlichter in voor hun leeftijdsgenoten. In
pilots in deze gemeenten wordt ingezet op de kracht en verantwoordelijkheid van de jongeren zelf. Jongeren kunnen elkaar op een
aantal vlakken prima ondersteunen, helpen, informeren of met elkaar
nadenken over wat zij verwachten van een CJG. De pilots zijn eind
2009 gestart als onderdeel van het ZonMw- programma Vrijwillige
inzet voor en door jeugd. Dit door het Ministerie van VWS gefinancierde programma heeft als doel de samenwerking te bevorderen
tussen gemeenten, jeugdzorg, welzijnswerk en vrijwilligersorganisaties op het gebied van actief burgerschap rond opvoeden en
opgroeien. Lessen en ervaringen uit de pilots komen beschikbaar
voor alle gemeenten.
Opdrachten/subsidies/bijdragen Aanpak Kindermishandeling (circa € 1,1
miljoen)
De aanpak van kindermishandeling is een belangrijk onderdeel van de
brede aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. In 2011 wordt samen
met het Ministerie van Veiligheid en Justitie een nieuw actieplan voor de
aanpak van kindermishandeling opgesteld, dat voortbouwt op de
fundamenten die zijn gelegd met het Actieplan Kinderen Veilig Thuis
2008–2010. Een sluitende aanpak, van preventie, signalering, stoppen tot
het beperken van de schade van kindermishandeling blijft de leidraad
vormen. Snelheid van handelen is daarbij vooral bij het stoppen van
kindermishandeling en bieden van hulpaanbod belangrijk. De middelen
worden onder andere besteed aan de uitvoering van het eerste jaar van
het Actieplan, bestemd voor voorlichting en campagnes, deskundigheidsbevordering en het stimuleren van aandacht voor kindermishandeling in
opleidingen.
De implementatie van de wettelijk verplichte meldcode huiselijk geweld
en kindermishandeling, een essentieel instrument voor het kunnen
omgaan met signalen van kindermishandeling, wordt gefinancierd uit
artikel 44 (zie 44.3.4).
Bijdrage aan het NICAM (circa € 0,2 miljoen)
Het Nederlands Instituut voor de Classificatie van Audiovisuele Media
(NICAM) is verantwoordelijk voor de coördinatie van de Kijkwijzer. De
Kijkwijzer geeft ouders en andere consumenten informatie over de
mogelijke schadelijkheid van bioscoopfilms, dvd’s en televisieprogramma’s voor jongeren. Via de begroting van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wordt aan het NICAM een subsidie
verstrekt waar VWS ook aan bijdraagt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

125

Beleidsartikelen/Artikel 45

Bijdrage aan de Kinderombudsman (begroting hoofdstuk IIB; € 1,5
miljoen)
De Kinderombudsman controleert of de kinderrechten in Nederland
worden nageleefd door de overheid, door organisaties in het onderwijs,
de kinderopvang, jeugdzorg en de gezondheidszorg.
45.2 Kinderen met ernstige opgroeiproblemen en ouders/
verzorgers met opvoedproblemen krijgen op tijd de noodzakelijke
en passende zorg
Om invulling te geven aan deze doelstelling worden voornamelijk
bijdragen verstrekt aan provincies en grootstedelijke regio’s voor de
uitvoering van de Wet op de jeugdzorg. De instellingen voor gesloten
jeugdzorg worden direct door VWS gefinancierd.
Instrumenten
Subsidies/Opdrachten voor sturing, beleidsinformatie, financiering en
kwaliteit jeugdzorg (circa € 6 miljoen)
De beroepsverenigingen, de HBO-raad, werkgevers en cliëntenorganisaties krijgen ondersteuning bij de uitvoering van het implementatieplan
professionalisering jeugdzorg 2010–2013. Het implementatieplan bevat
vier trajecten:
• Wetgeving, de wettelijke borging van registratie en tuchtrecht in de
Wet op de jeugdzorg en aanpalende wetgeving;
• Zelfregulering, het in de praktijk vormgeven van de (her)registratie,
ethische code en het tuchtrecht;
• Onderwijs, de beroepsopleidingen worden beter aangesloten op de
praktijk van de jeugdzorg;
• Accreditatie en na- en bijscholing van medewerkers, de vijfjaarlijkse
herregistratie door onder meer bij- en nascholing.
De implementatie is van toepassing op professionals uit de gehele
jeugdzorg: Bureaus Jeugdzorg, zorgaanbieders, gesloten jeugdzorg, de
Raad voor de Kinderbescherming, de justitiële jeugdinrichtingen, de
bureaus Halt en Nidos.
Subsidies voor gesloten jeugdzorg (circa € 0,2 miljard)
Vanaf 2012 zal geen gebruik meer worden gemaakt van de tijdelijke
capaciteit die er in 2010 is bijgekomen. De beschikbare capaciteit was
namelijk groter dan de vraag naar plekken.
In de gesloten jeugdzorg is een omslag nodig: iedere jongere die
geplaatst wordt, komt in een traject dat erop gericht is om succesvol terug
te keren naar de samenleving. Die omslag gaat het veld de komende jaren
samen met andere overheden maken.
Dit moet er ook toe leiden dat de gemiddelde verblijfsduur in een
instelling voor gesloten jeugdzorg substantieel vermindert. Belangrijke
elementen in een traject zijn de tijdige beschikbaarheid van vervolgvoorzieningen en ambulante begeleiding.
Bijdragen aan provincies en grootstedelijke regio’s (circa € 1,2 miljard)
De provincies en grootstedelijke regio’s ontvangen een doeluitkering voor
de uitvoering van de Wet op de jeugdzorg. Hiermee zijn zij in staat het
Bureau Jeugdzorg te financieren en zorgaanbod in te kopen voor kinderen
met een jeugdzorgindicatie. De doelstellingen voor het beleid worden
opgenomen in een bijstelling van het Landelijk Beleidskader 2009–2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

126

Beleidsartikelen/Artikel 45

45.4 Ontvangsten
De ontvangsten op operationele doelstelling 1 bestaan voornamelijk uit de
ouderbijdragen van de schippersinternaten. Dit is in 2012 circa
€ 1,6 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

127

Beleidsartikelen/Artikel 46

Artikel 46 Sport en bewegen
46.1 Algemene doelstelling
Een sportieve samenleving waarin voor iedereen een passend sport- en
beweegaanbod aanwezig is en waarin uitblinken in sport wordt gestimuleerd.
Rol en verantwoordelijkheid
minister

Rol en verantwoordelijkheid minister
Aan het sportbeleid van de rijksoverheid ligt vooral de maatschappelijke
betekenis van sport ten grondslag. Sport en bewegen dragen in belangrijke mate bij aan een betere gezondheid, aan het verbeteren van
leefbaarheid, sociale samenhang en integratie, aan het verbeteren van
schoolprestaties en het verminderen van schooluitval.
Op bijna alle operationele doelstellingen heeft de minister zowel een
stimulerende als een faciliterende rol. De praktische invulling van die rol
verschilt per operationele doelstelling en is afhankelijk van de relaties met
en verantwoordelijkheden van andere partijen.
Voor de doelstelling op het terrein van sport en bewegen in de buurt
maakt de minister gebruik van een tweetal bestaande stelsels.
Nederland heeft een sterke sportsector die in hoge mate zelforganiserend
en zelfregulerend is. Daarbij is sprake van een landelijk netwerk met bijna
30 000 sportverenigingen, die aangesloten zijn bij landelijke sportbonden
die zich verenigd hebben in de sportkoepel NOC*NSF.
De gemeenten in Nederland zijn verantwoordelijk voor het lokale
accommodatiebeleid en het lokale sport- en beweegbeleid. De gemeenten
investeren jaarlijks ongeveer € 1 miljard in de sport.
Voor uitblinken in sport onderschrijft het huidige kabinet, evenals
voorgaande kabinetten, de ambitie van de georganiseerde sport om bij de
tien beste topsportlanden van de wereld te willen horen. De primaire
verantwoordelijkheid ligt bij de sportsector zelf.
Voor de doelstelling voorbereiden van een gefundeerd besluit over de
kandidaatstelling voor de organisatie van de Olympische en Paralympische Spelen in 2028 in Nederland, werkt het kabinet tot 2016 de
Olympische ambitie verder uit. Het besluit over een eventuele kandidaatstelling neemt het kabinet in 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

128

Beleidsartikelen/Artikel 46

Rol en verantwoordelijkheid minister
Beleidsterrein

Stimuleren

Faciliteren

Sport en bewegen in de buurt

Het bevorderen van de samenwerking
tussen partijen uit verschillende sectoren,
zodat op lokaal niveau een passend sporten beweegaanbod tot stand komt en blijft.

Het ontwikkelen en (mede)financieren van
programma’s die er aan bijdragen dat er
voor iedere Nederlander een passend
sport- en beweegaanbod in de buurt
aanwezig is.

Uitblinken in sport

Voorbereiden besluit kandidaatstelling
Olympische en Paralympische Spelen in
2028

Het mede financieren van de top 10
ambitie. Het scheppen van randvoorwaarden voor talenten en topsporters in
Nederland, waardoor zij op een professionele en verantwoorde wijze kunnen
uitblinken in sport, ook tijdens topsportevenementen in eigen land.
De rijksinzet op de Olympische speerpunten «Ruimtelijke ambitie» en «Economische betekenis van sport», en in het
bijzonder het bevorderen van de economische en maatschappelijke spin-off van
topsportevenementen.

Het ondersteunen van de activiteiten van
de Alliantie Olympisch Vuur.

Het bevorderen van innovaties, kennisontwikkeling en kennisdeling in de sport.

Beleidsrelevantie kengetallen
Vanuit de voornamelijk stimulerende en faciliterende rol van de minister
van VWS zijn kengetallen over de positie van Nederland in het medailleklassement en de beweegnorm geselecteerd.
Percentage van de Nederlandse bevolking (vanaf 18 jaar) dat voldoet aan de
beweegnorm

70%
68%
66%
64%
62%
60%
58%
56%
2004

2005

2006

2007

2008

2009

De gegevens die ten grondslag liggen aan de grafiek over de beweegnorm maken onderdeel uit
van het standaardonderzoek Ongevallen en Bewegen in Nederland (OBiN), uitgevoerd door
onder meer TNO. De realisatie van deze indicatoren wordt jaarlijks gemeten.
Deze indicatoren geven aan hoeveel Nederlanders voldoende bewegen voor hun gezondheid. Dit
geeft een indicatie van de behaalde gezondheidswinst door sport. Als beweegnorm wordt de
zogenoemde «combinorm» gehanteerd. Men voldoet aan die norm als men voldoet aan de
Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) en/of de Fitnorm. De NNGB vereist minimaal 30
minuten matig intensief bewegen op minstens 5 dagen per week. De Fitnorm vereist minimaal 20
minuten intensief bewegen (sport of fitness) op minstens 3 dagen per week.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

129

Beleidsartikelen/Artikel 46

Positie Nederland in medailleklassement Olympische Zomerspelen

1

5
8

9
12

13
15

17
18

20

21

22

25
Seoul
1988

Barcelona
1992

Atlanta
1996

Sydney
2000

Athene
2004

Beijing
2008

Bron
IOC

Positie Nederland in medailleklassement Olympische Winterspelen

1

5
6
9

9
12

10

10

Turijn
2006

Vancouver
2010

13

17
18

21
Albertville
1992

Prioriteiten 2012 en
beleidswijzigingen

Lillehammer
1994

Nagano
1998

Salt Lake
City 2002

Prioriteiten 2012 en beleidswijzigingen
In het Regeerakkoord en de beleidsbrief «Sport en bewegen in Olympisch
perspectief» zijn veel ambities voor het sportbeleid opgenomen. Om aan
die ambities invulling te geven is, zoals vastgelegd in het Regeerakkoord,
extra geld vanuit loterij afdrachten beschikbaar gekomen. Voor de periode
2012 tot en met 2014 is jaarlijks € 10 miljoen toegevoegd aan de
sportbegroting.
In de beleidsbrief «Sport en bewegen in Olympisch perspectief»
(Kamerstuk 30 234, nr. 37) is het sportbeleid voor de komende jaren
uiteengezet. Het begrotingsjaar 2012 is op onderdelen een overgangsjaar,
omdat verschillende succesvolle programma’s die door het vorige kabinet
zijn ingezet, nog doorlopen. In 2012 wordt een start gemaakt met een
vernieuwing op de verschillende speerpunten van beleid:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

130

Beleidsartikelen/Artikel 46

•

•

•

•

•

•

Sport en bewegen zijn nog meer dan voorheen met elkaar in verbinding gebracht. Dat krijgt vooral vorm in het brede programma «Sport
en bewegen in de buurt», dat in het najaar van 2011 zal verschijnen
(conform de toezegging tijdens het algemeen overleg Sport van 29 juni
2011). Het programma richt zich op het realiseren van vraaggericht
sport- en beweegaanbod in de buurt met publieke en private partners.
Hierbij zal primair worden ingezet op uitbreiding en verbreding van het
aantal lokale mensen met een zogenoemde combinatiefunctie. Deze
mensen kunnen de sportverenigingen versterken en de verbinding
leggen met het onderwijs, zorg, welzijn en buitenschoolse opvang. Het
programma wordt ondersteund met kennis over good practices en
bewezen kansrijke interventies, publiek-private samenwerking, (het
opbouwen van) lokale netwerken, de cijfermatige onderbouwing rond
(maatschappelijke) kosten en baten van investeringen in sport en
beweging en een goed monitoringssysteem;
Met het actieplan «Naar een veiliger sportklimaat» wil het kabinet de
sport veiliger maken, zodat iedereen met plezier kan sporten en de
sport een positieve invloed heeft. Dit actieplan kent vier hoofdlijnen:
sterke handhaving van spel- en gedragsregels en het tuchtrecht,
aanpak van excessen bij de sport, aansluiting van de sport bij (lokaal)
integraal veiligheidsbeleid en tot slot vrijwilligers in de sport in staat
stellen ongewenst gedrag en excessen aan te pakken en te voorkomen;
Het kabinet staat achter de ambitie van de sportsector om Nederland
tot de beste tien topsportlanden van de wereld te laten horen. De
bestaande inkomensvoorziening voor topsporters wordt variabel
gemaakt. Topsporters krijgen, naarmate ze ouder zijn en meer
topsportervaring hebben, een hoger stipendium;
Topsportevenementen met een maatschappelijke en economische
spin-off zijn essentieel voor de realisering van de Olympisch ambities.
De afgelopen jaren zijn meer aansprekende en grote evenementen in
Nederland georganiseerd, zoals het WK Turnen, het WK Tafeltennis en
de start van de drie grote wielerronden. Met de komst van de
«Strateigsche Evenementenkalender», zullen vaker grootschalige
evenementen naar Nederland gehaald (kunnen) worden. Tevens
stellen de internationale federaties steeds zwaardere eisen aan onze
(multifunctionele) topsportaccommodaties. Een tijdelijke extra impuls
is noodzakelijk om de ambities waar te kunnen maken. Ook wordt
gewerkt aan een verdere professionalisering van topsportevenementen door meer focus aan te brengen in het evenementenbeleid en
vooral in te zetten op maatschappelijke en economische spin-off van
evenementen;
In 2012 wordt extra geïnvesteerd in meer en betere topsportmedische
zorg en betere aansluiting van onderwijs op de Centra voor Topsport
en Onderwijs (CTO’s);
In het kader van het Olympisch Plan 2028 wordt de ondersteuning van
de Alliantie Olympisch Vuur voortgezet. Het kabinet wil de economische betekenis van sport versterken door in te zetten op Holland
branding, toerisme, innovatie en ondernemerschap. Tot slot wil het
kabinet de ruimtelijke ambitie verder uitwerken op een manier die
inhoudt dat, ook als de Spelen niet naar Nederland komen, de
samenleving profijt heeft van de investeringen die zijn gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

131

Beleidsartikelen/Artikel 46

46.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

64 330

87 108

104 122

128 075

131 307

121 426

122 049

Uitgaven

110 752

115 558

128 976

133 026

131 884

122 049

122 049

46.1 Voor iedere burger die dat wil is een
passend sport- en beweegaanbod in de buurt
aanwezig, dat bovendien veilig en toegankelijk is

77 351

80 494

80 727

84 840

83 775

77 774

77 774

Bekostiging
Compensatie van betaalde energiebelasting

8 857
8 857

9 357
9 357

9 357
9 357

9 357
9 357

9 357
9 357

Subsidies
waarvan onder andere:
Sport en bewegen in de buurt (uitwerking
volgt)
Stimuleren van een veiliger sportklimaat
Gehandicaptensport
Nationaal actieplan sport en bewegen
Verantwoord sporten en bewegen
Versterken verenigingen
School en sport

43 536

47 149

46 084

40 083

40 083

21 000
7 000
4 743
3 800
3 069
2 500
1 000

31 000
7 000
3 153
1 500
3 071
0
700

32 000
7 000
3 153
0
3 072
0
0

26 000
7 000
3 153
0
3 072
0
0

26 000
7 000
3 153
0
3 072
0
0

Bijdrage aan medeoverheden
waarvan onder andere:
Impuls Brede scholen, Sport en Cultuur
(combinatiefunctionarissen)

28 334

28 334

28 334

28 334

28 334

28 334

28 334

28 334

28 334

28 334

36 896

36 548

36 548

32 548

32 548

Bekostiging
Fonds voor topsporter

7 631
7 631

7 631
7 631

7 631
7 631

7 631
7 631

7 631
7 631

Subsidies
waarvan onder andere:
Talentontwikkeling
Topsportevenementen
Versterking topsportprogramma’s
Dopingbestrijding
Sportmedische begeleiding

29 265

28 917

28 917

24 917

24 917

12 861
9 136
4 500
1 518
1 250

12 864
8 785
4 500
1 518
1 250

12 864
8 785
4 500
1 518
1 250

12 864
4 785
4 500
1 518
1 250

12 864
4 785
4 500
1 518
1 250

11 353

11 638

11 561

11 727

11 727

Subsidies
Kennis als fundament voor het sportbeleid in
den brede
Olympische ambitie
Innovatie

9 433

9 638

9 561

9 727

9 727

6 599
1 500
1 334

6 804
1 500
1 334

6 727
1 500
1 334

6 893
1 500
1 334

6 893
1 500
1 334

Opdrachten
waarvan onder andere:
Olympische ambitie
Kennis als fundament voor beleid

1 920

2 000

2 000

2 000

2 000

500
1 420

500
1 500

500
1 500

500
1 500

500
1 500

870

870

870

870

870

46.2 Ondersteunen van de ambitie van de
georganiseerde sport om als Nederland bij de
beste 10 topsportlanden van de wereld te
behoren

46.3 Voorbereiden van een gefundeerd besluit
over de kandidaatstelling voor de organisatie
van de Olympische en Paralympische Spelen
2028 in Nederland

Ontvangsten

33 401

0

2 139

35 064

0

870

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten-Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

132

Beleidsartikelen/Artikel 46

Budgetflexibiliteit
In de beleidsbrief «Sport en bewegen in Olympisch perspectief» is het
sportbeleid van het kabinet op hoofdlijnen neergezet. Aan de verdere
uitwerking wordt momenteel vorm gegeven. Dat betekent dat op dit
moment nog niet alle beleidsuitgaven een concrete bestemming hebben.
Voor dat deel van het budget zijn ook nog geen verplichtingen aangegaan.
Voor 2012 betreft het vooral de operationele doelstelling «Sport en
bewegen in de buurt». Vanaf 2013 geldt dit ook voor de andere doelstellingen.
Uiteraard ligt een deel van beleidsuitgaven wel vast in meerjarige of
structurele verplichtingen of bestuurlijke afspraken, die nagekomen
moeten worden en derhalve niet alternatief aanwendbaar zijn.
46.3 Operationele doelstellingen
46.1 Voor iedere burger die dat wil is een passend sport- en
beweegaanbod in de buurt aanwezig, dat bovendien veilig en
toegankelijk is
Het programma «Sport en bewegen in de buurt» krijgt vanaf 2012 een
nieuwe invulling. Aan de daarvoor gereserveerde middelen wordt dit
najaar concreet bestemming gegeven (€ 21 miljoen).
Om invulling te geven aan deze doelstelling worden voornamelijk
subsidies en bijdragen (uitkeringen) ingezet. Subsidies worden verstrekt
aan NOC*NSF, sportbonden en andere (sport)organisaties om activiteiten
te financieren die leiden tot een passend sport- en beweegaanbod, dat
bovendien veilig en toegankelijk is. Bijdragen worden verstrekt aan
gemeenten met als doel het aanstellen van combinatiefunctionarissen.
Instrumenten
Bekostiging compensatie van betaalde energiebelasting (€ 8,9 miljoen)
Sportverenigingen ontvangen geld om de kosten als gevolg van de
regulerende energiebelasting gedeeltelijk te compenseren.
Subsidies voor het stimuleren van gehandicaptensport (€ 4,7 miljoen)
Sport en bewegen is voor iedereen van belang ter stimulering van een
gezonde leefstijl, maar vooral ook voor gehandicapten en chronisch
zieken. De subsidies worden verleend aan NOC*NSF en Gehandicaptensport Nederland.
Subsidies voor het stimuleren van een veiliger sportklimaat (€ 7,0
miljoen)
Het kabinet wil de sport veiliger maken, zodat iedereen met plezier kan
sporten. Zonder last te hebben van intimidatie of geweld. Daartoe worden
subsidies verleend aan NOC*NSF, dat de uitvoering van het programma
verzorgt in nauwe samenwerking met de Koninklijke Nederlandse
Voetbalbond (KNVB) en de Koninklijke Nederlandse Hockey Bond (KNHB).
Ook andere sportbonden zijn hierbij betrokken.
Subsidies voor verantwoord sporten en bewegen (€ 3,1 miljoen)
Ondersteuning van activiteiten op het gebied van de opleiding van
sportartsen, het verbeteren van de kwaliteit van de sportgeneeskunde,
blessurepreventie en het verzamelen en verspreiden van kennis en
informatie over gezonde sportbeoefening. Hiertoe worden subsidies
verstrekt aan diverse instellingen zoals Consument en Veiligheid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

133

Beleidsartikelen/Artikel 46

Vereniging voor Sportgeneeskunde en het Nederlands Instituut voor
Opleiding van Sportartsen.
Subsidies voor het Nationaal actieplan sport en bewegen (€ 3,8 miljoen),
School en sport (€ 1,0 miljoen), Buurt en sport (€ 0,8 miljoen) en voor het
versterken van verenigingen (€ 2,5 miljoen)
Deze subsidies hebben betrekking op reeds vastgelegde verplichtingen
die voort komen uit het lopende sportbeleid. Vanuit de aard van de
activiteiten dragen zij ook bij aan het stimuleren van sport en bewegen in
de buurt.
Bijdragen voor het aanstellen van combinatiefunctionarissen (plus)
(€ 28,3 miljoen)
Via de impuls Brede Scholen, Sport en Cultuur stellen gemeenten
professionals aan in combinatiefuncties. Zij leggen verbindingen tussen
onderwijs en cultuur.
De middelen worden via het Gemeentefonds in de vorm van
decentralisatie-uitkeringen aan de gemeenten beschikbaar gesteld.
Bijdragen voor de Impuls Nationaal Actieplan Sport en Bewegen (NASB)
Ongeveer honderd gemeenten krijgen extra geld om burgers te stimuleren meer te bewegen. Dit gebeurt via de Impuls NASB, een succesvol
sport- en beweegaanbod in de eigen woonomgeving. De middelen voor
2012 zijn reeds in 2001 overgeboekt naar het Gemeentefonds.
46.2 Ondersteunen van de ambitie van de georganiseerde sport
om als Nederland bij de beste 10 topsportlanden van de wereld te
behoren
NOC*NSF, sportbonden en andere (sport)organisaties ontvangen
subsidies en bijdragen om activiteiten te financieren ten behoeve van de
ambitie om bij de tien beste topsportlanden van de wereld te horen.
Instrumenten
Bekostiging Fonds voor de Topsporter (€ 7,6 miljoen)
Het Fonds voor de Topsporter verzorgt het uitkeren van een stipendium
aan A-topsporters en nationale toptalenten met een inkomen dat lager is
dan het minimumloon. Zo kunnen zij zich vrij maken voor hun sportcarrière.
Het Fonds voor de Topsporter zorgt bovendien voor het uitkeren van
onkostenvergoedingen aan topsporters.
Subsidies voor talentontwikkeling (€ 12,9 miljoen)
Ter facilitering van talentontwikkeling ontvangen NOC*NSF en sportbonden subsidie voor het uitvoeren van talentontwikkelingsprogramma’s
en voor het aanstellen en ondersteunen van specifieke talentcoaches.
Centra voor Topsport en Onderwijs (CTO’s) ontvangen subsidie voor het
verbeteren van de combinatie toptraining, onderwijs en wonen. Ook
wordt subsidie verleend aan Olympische netwerken voor de regionale
ondersteuning.
Subsidies voor versterking topsportprogramma’s (€ 4,5 miljoen)
Om de top tien ambitie waar te kunnen maken worden de topsportprogramma’s van NOC*NSF en sportbonden versterkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

134

Beleidsartikelen/Artikel 46

Subsidie voor sportmedische begeleiding (€ 1,3 miljoen)
Topsporters moeten goede en verantwoorde sportmedische begeleiding
krijgen. Om het aanbod van de topsportmedische zorg in Nederland te
verbeteren en te vergroten ontvangt NOC*NSF een subsidie.
Nienke Kingma (toproeister) over topsportmedische begeleiding:
«De Nederlandse damesacht roeien won op de Olympische Spelen
in 2004 in Athene brons en in 2008 in Beijing zilver. In Londen 2012
gaan we uiteraard voor goud! Maar ook de concurrentie zit niet stil.
Om kans te maken op een medaille zullen we daarom tot het uiterste
moeten gaan en moeten we elke dag onze grenzen verleggen. Alleen
zo kunnen we in 2012 voorbereid aan de start van de finale liggen
om mee te strijden voor de medailles.»
«Dit vergt veel van het lichaam en vaak is het moeilijk te bepalen wat
het verschil is tussen grenzen verleggen en grenzen overgaan.
Hierdoor liggen ziekte en blessure op de loer. Gelukkig is er bij de
Koninklijke Nederlandse Roeibond een medisch team om ervoor te
zorgen dat deze groep vrouwen de grenzen minder snel over gaat
en, indien nodig, weer opgelapt wordt. Als deze mensen (sportartsen, fysiotherapeuten, masseurs) en alle kennis die zij met zich
meebrengen er niet zouden zijn, zou het doel van een Olympische
medaille in 2012 onmogelijk zijn.»
«Hiermee is de topsportmedische begeleiding minstens zo belangrijk
als de coach die vertelt hoe een roeihaal gemaakt moet worden. Ze
zorgen ervoor dat we in staat zijn om 12 keer per week te trainen en
daar het beste uit te halen. Ze zorgen ervoor dat elke keer de grenzen
opgezocht worden, maar dat we hier niet vaak overheen gaan. En
mocht het toch voorkomen dat dit gebeurt, dan zijn zij de mensen
die er alles aan doen wat mogelijk is om ervoor te zorgen dat we
weer zo snel mogelijk in de boot zitten en de trainingen weer
aankunnen om het Olympische doel te verwezenlijken.»
Subsidies voor topsportevenementen (€ 9,1 miljoen)
Er zijn subsidies beschikbaar voor (sport)organisaties voor het verkrijgen
en organiseren van aansprekende topsportevenementen in Nederland en
voor de noodzakelijke aanpassingen aan de daarvoor beschikbare
(multifunctionele) accommodaties.
Subsidies en bijdragen aan (inter)nationale antidopingorganisaties
(€ 1,5 miljoen)
Voor het tegengaan van dopinggebruik worden op basis van internationale afspraken subsidies en bijdragen verleend aan (inter)nationale
antidopingorganisties.
46.3 Voorbereiden van een gefundeerd besluit over de kandidaatstelling voor de organisatie van de Olympische en Paralympische
Spelen 2028 in Nederland
Om invulling te geven aan deze doelstelling worden voornamelijk
subsidies verstrekt aan NOC*NSF en InnoSportNL om activiteiten te
financieren die bijdragen aan de Olympische ambitie. Tevens worden
subsidies en opdrachten verstrekt ter versterking van de kennis als
fundament voor het sportbeleid in den brede. Vanwege het algemeen
karakter van deze subsidies en opdrachten zijn ze ondergebracht op deze
operationele doelstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

135

Beleidsartikelen/Artikel 46

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken besteedt deze kabinetsperiode
€ 1,0 miljoen in het kader van de Olympische ambitie.
Instrumenten
Subsidies en opdrachten aan de Alliantie Olympisch Vuur (€ 2,0 miljoen)
De Alliantie Olympisch Vuur1 krijgt bij haar activiteiten ondersteuning van
een programmabureau. Voor de medefinanciering van dit programmabureau verstrekt VWS een subsidie. Er zullen subsidies en opdrachten
worden verstrekt voor verkennende studies en onderzoeken in het kader
van een mogelijk bid voor de Olympisch Spelen in Nederland.
Subsidies voor innovatie (€ 1,3 miljoen)
Er worden subsidies verstrekt aan InnoSportNL en NOC*NSF om
grensverleggende innovatieve toepassingen voor de (top)sport te
ontwikkelen.
Subsidies en opdrachten voor «Kennis als fundament van beleid»
(€ 8,1 miljoen)
Via het sectorplan «Sportonderzoek en -onderwijs» wordt gewerkt aan
borging van kennis op universiteiten en hogescholen, een goede
kennistransfer vanuit het hoger onderwijs naar het veld en bestaande en
nieuwe opleidingen in de sport. Tevens wordt ingezet op het valideren van
kansrijke sport- en beweegconcepten en op het borgen en verspreiden
van beschikbare kennis. Kennis- en onderzoeksinstituten, waaronder TNO,
het Mulier Instituut, ZonMw en het RIVM krijgen hiervoor subsidies en
opdrachten.

1
In de Alliantie Olympisch Vuur werken
NOC*NSF, de rijksoverheid, de G4, VNG, IPO,
VNO-NCW en FNV samen aan de uitwerking
van het Olympisch Plan 2028.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

136

Beleidsartikelen/Artikel 47

Artikel 47 Oorlogsgetroffenen en Herinnering Wereldoorlog II
47.1 Algemene beleidsdoelstelling
De (im)materiële zorg voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen
Wereldoorlog II is geborgd en mensen beseffen, mede op basis van de
gebeurtenissen uit WOII, wat het betekent om in vrijheid te kunnen leven.
Belangrijkste beleidsonderwerpen
2012

Belangrijkste beleidsonderwerpen 2012
Op het terrein van de «erfenis» van de Tweede Wereldoorlog is continuïteit en toekomstbestendigheid belangrijk.
Voor 2012 ligt de nadruk op de volgende beleidsinitiatieven:
• Bij een steeds kleinere doelgroep zeker stellen dat de (kennis over de)
zorg voor oorlogsgetroffenen geborgd wordt;
• Het op stelselniveau volgen, regisseren en monitoren van ontwikkelingen op het terrein van de zorg voor oorlogsgetroffenen en van de
herinnering;
• Voorzitterschap 2011/2012 van de Task Force for International
Cooperation on Holocaust Education, Remembrance and Research
(ITF) – een organisatie met intussen 28 aangesloten landen – in nauwe
samenwerking met het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het
voorzitterschap wordt voorbereid samen met de volgende (België) en
de daarop volgende (Canada) voorzitter.

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verantwoordelijkheid
De bewindspersonen van VWS zijn ministerieel verantwoordelijk voor:
• Het actueel houden van de wet- en regelgeving voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen. Wijzigingen kunnen noodzakelijk zijn in
verband met bijvoorbeeld de wijziging van wetgeving op andere
terreinen;
• Het toezicht op vier zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s), namelijk de
Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR), de Sociale Verzekeringsbank (SVB),
de Commissie Algemene Oorlogsongevallenregeling Indonesië
(CAOR) en de Stichting Afwikkeling Rechtsherstel Sinti en Roma
(SARSR);
• De (financiering van de) infrastructuur die het mogelijk maakt de
herinnering van WOII blijvend betekenis te geven.

Externe factoren

Externe factoren
Daling van het aantal cliënten als gevolg van de vergrijzing raakt de
instellingen voor materiële en immateriële hulp, zoals de SVB, de PUR en
de begeleidende instellingen. Het is van groot belang dat, ondanks deze
daling, de uitvoeringsorganen in deze fase doelmatig en effectief (kunnen)
blijven functioneren en in die zin toekomstbestendig zijn. Dit is mede
geborgd door overheveling van het cliëntbeheer van de PUR naar de SVB
sinds 1 januari 2011.
De bereikte mate van bewustwording over de betekenis van vrijheid is
naast de herinnering aan de gebeurtenissen uit WOII mede afhankelijk van
actuele maatschappelijke ontwikkelingen die niet direct door VWS kunnen
worden beïnvloed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

137

Beleidsartikelen/Artikel 47

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
Bij de algemene doelstelling is geen indicator in de begroting
opgenomen, omdat de doelstelling verschillende uiteenlopende
elementen bevat die zich moeilijk in één indicator laten weergeven.
47.2 Budgettaire gevolgen van beleid

Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

382 273

368 567

342 171

324 950

307 885

291 811

276 737

Uitgaven

380 292

362 551

342 776

325 170

307 885

291 811

276 737

47.1 1. Een kwalitatief goed en
doelmatig stelsel van materiële en
immateriële hulpverlening in een
situatie van structureel dalende
werklast

368 981

353 332

333 781

316 175

298 890

282 816

267 742

Bekostiging
Wet uitkeringen vervolgingslachtoffers
1940–1945 (Wuv)
Wet uitkeringen burgeroorlogsslachtoffers 40–45 (Wubo)
Wet buitengewoon pensioen 1940–1945
(Wbp)
Overige regelingen

299 058

282 275

266 310

250 486

235 491

162 158

153 073

144 880

136 222

129 144

70 309

68 074

65 307

62 830

59 500

57 366
9 225

51 749
9 379

46 679
9 444

41 987
9 447

37 400
9 447

Subsidies
waarvan onder andere:
Immateriële dienstverlening

12 218

12 703

11 983

12 126

12 447

8 104

7 829

7 829

7 829

7 829

321

321

321

321

321

22 184

20 876

20 276

19 883

19 483

6 621
13 004

5 413
13 004

4 813
13 004

4 420
13 004

4 020
13 004

8 995

8 995

8 995

8 995

8 995

8 795
4 440

8 795
4 440

8 795
4 440

8 795
4 440

8 795
4 440

200

200

200

200

200

0

0

0

0

0

Opdrachten
Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s
waarvan onder andere:
Pensioen- en Uitkeringsraad
Sociale Verzekeringsbank
47.2 2. De herinnering aan WOII blijft
levend en veel mensen – waaronder
jeugdigen – zijn zich bewust van de
betekenis van WOII, mede in relatie tot
grondrechten, democratie, (internationale) rechtstaat en vrijheid

11 311

9 219

Subsidies
waarvan onder andere:
Nationaal Comité 4 en 5 mei
Opdrachten
Ontvangsten

1 167

0

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten-Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

Budgetflexibiliteit
Voor een beperkt deel van de beleidsuitgaven zijn nog geen verplichtingen aangegaan. Deze middelen worden gedurende het jaar aangewend
voor beleidsdoeleinden en zijn in principe niet alternatief aanwendbaar.
De uitgaven op dit artikel bestaan grotendeels uit wetten en regelingen
voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen (circa 87% in 2012). De
overige uitgaven bestaan voornamelijk uit bijdragen aan zelfstandige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

138

Beleidsartikelen/Artikel 47

bestuursorganen en subsidies op grond van wet- en regelgeving en
afspraken. De middelen zijn derhalve in beginsel niet alternatief
aanwendbaar.
47.3 Operationele doelstellingen
Er zijn twee operationele doelstellingen voor dit beleidsterrein:
1. Een kwalitatief goed en doelmatig stelsel van materiële en
immateriële hulpverlening aan verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen WOII in een situatie van structureel dalende werklast;
2. De herinnering aan WOII blijft levend en veel mensen – waaronder
jeugdigen – zijn zich bewust van de betekenis van WOII, mede in
relatie tot grondrechten, democratie, (internationale) rechtstaat en
vrijheid.
47.3.1 Een kwalitatief goed en doelmatig stelsel van materiële en
immateriële hulpverlening aan oorlogsgetroffenen WOII in een
situatie van structureel dalende werklast
Motivering

Motivering
Na de Tweede Wereldoorlog is in Nederland voor de deelnemers aan het
verzet en de oorlogsslachtoffers een in de wereld uniek stelsel van
materiële en immateriële hulpverlening opgezet, geschraagd door
principes van «ereschuld» en «bijzondere solidariteit». Het aantal cliënten
neemt om demografische redenen gestaag af. Gezien deze ontwikkeling
zullen ook de organisaties die de materiële en immateriële hulpverlening
verzorgen, zich geleidelijk moeten aanpassen aan de afnemende «vraag».
Het is belangrijk dat dit op een verantwoorde manier gebeurt, zodat de
dienstverlening kwantitatief en kwalitatief op peil blijft. Het kabinet
begeleidt en faciliteert deze ontwikkeling. Dat gebeurt bijvoorbeeld door
samenwerking te stimuleren tussen de instellingen waar het draagvlak
van de afzonderlijke instellingen te smal dreigt te worden. Om die reden is
het cliëntbeheer van de PUR – het berekenen en betalen van de
pensioenen en uitkeringen en de verstrekking van bijzondere voorzieningen aan bestaande cliënten – per 1 januari 2011 overgedragen aan de
SVB. De PUR als apart toelatingsorgaan dat beslist over de eerste
aanvragen (en de beleidsregels formuleert voor de SVB) blijft bestaan.

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De indicatoren hebben betrekking op de doelmatigheid (indicator 1) en de
kwaliteit van dienstverlening (indicatoren 2 en 3) van de PUR.
Indicator 1 laat de apparaatskosten van de PUR zien in verhouding tot de
programma-uitgaven voor pensioenen en uitkeringen. Dit percentage
geeft een – zeer globale – indicatie van de (ontwikkeling van de) doelmatigheid van bij de uitvoering. Het streven is erop gericht een (sterke)
stijging van dit percentage zoveel mogelijk te voorkomen.
De indicatoren 2 en 3 tonen het percentage eerste aanvragen en vervolgaanvragen voor een pensioen, uitkering of voorziening dat binnen de
wettelijke termijn is afgehandeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

139

Beleidsartikelen/Artikel 47

Indicatoren (output)

1. Percentage apparaatskosten PUR (SVB) in verhouding tot de
uitgaven voor pensioenen en uitkeringen
2. Percentage eerste aanvragen die door de PUR binnen de (verlengde)
wettelijke termijn zijn afgehandeld
3. Percentage vervolgaanvragen die door de PUR binnen de (verlengde)
wettelijke termijn zijn afgehandeld

2008

2009

2010

Streefwaarde
≥ 2012

4,8%

4,6%

4,6%

4,5%

85%

84%

82%

84%

86%

83%

78%

84%

Bron
1. Jaarverslagen PUR 2009 en 2010.
2. Jaarverslagen PUR 2009 en 2010.
3. Jaarverslagen PUR 2009 en 2010. De basiswaarden en de streefwaarden voor de afhandeling van eerste aanvragen en vervolgaanvragen
betreffen een gewogen gemiddelde van de Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers 1940–1945 (Wuv), de Wet uitkeringen burgeroorlogsslachtoffers
1940–1945 (Wubo) en de Wet buitengewoon pensioen 1940–1945 (Wbp). Deze indicatoren worden jaarlijks gepubliceerd in het jaarverslag van de
PUR. De percentages over 2010 kunnen nog veranderen als aanvragen in voorraad nog binnen de wettelijke termijnen worden afgehandeld.

Instrumenten stelsel
Wetten en regelingen
Onderstaande tabel geeft een overzicht van (de ontwikkeling van) het
aantal pensioenen en uitkeringen en de daarmee gemoeide totale
programma-uitgaven in het kader van de wetten en regelingen voor
verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen over de periode 2008–2011. De
wetten en regelingen voor oorlogsgetroffenen worden alleen nog
bijgesteld als wijzigingen in aanpalende wetten dat noodzakelijk maken.
De totale uitgaven in 2012 bedragen € 299 miljoen.
Kengetal
2008

2009

2010

Geraamd
2011

Wuv
Gemiddeld aantal betaalbare uitkeringen (inclusief uitkeringen art. 21b)
Uitgaven Wuv totaal (bedragen x € 1 miljoen)

16 624
182,5

15 881
179,0

14 682
177,2

14 184
170,3

Wubo
Gemiddeld aantal betaalbare uitkeringen (inclusief toeslag art. 19)
Uitgaven Wubo totaal (bedragen x € 1 miljoen)

13 338
69,0

13 407
70,9

13 214
72,3

13 030
70,8

Wbp
Gemiddeld aantal betaalbare pensioenen
Uitgaven Wbp totaal (bedragen x € 1 miljoen)

4 044
85,2

3 744
78,5

3 415
72,1

3 264
66,4

AOR
Gemiddeld aantal uitkeringen
Uitgaven AOR totaal (bedragen x € 1 miljoen)

1 831
6,4

2 025
6,6

2 128
6,9

2 208
7,4

Bron
PUR, Stichting Administratie Indonesische Pensioenen, januari 2011
Wuv = Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers 1940–1945
Wubo = Wet uitkeringen burgeroorlogsslachtoffers 1940–1945
Wbp = Wet buitengewoon pensioen 1940–1945
AOR= Algemene Ongevallenregeling
Het gemiddeld aantal uitkeringen bij Wuv, Wubo en Wbp daalt geleidelijk. Bij de AOR-regeling is nog sprake van een stijging, direct of indirect als
gevolg van het projecten «Gerichte benadering» en «Brede benadering».

Bijdragen aan ZBO’s
Om de materiële hulp zoals pensioenen, uitkeringen en bijzondere
voorzieningen te kunnen verlenen aan verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen, worden in 2012 bijdragen (€ 22,2 miljoen) ter beschikking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

140

Beleidsartikelen/Artikel 47

gesteld aan de ZBO’s PUR, SVB, Commissie Algemene Oorlogsongevallenregeling Indonesië (CAOR) en de Stichting Afwikkeling Rechtsherstel
Sinti en Roma (SARSR). Dit laatste bestuursorgaan zal uiterlijk op
1 januari 2013 zijn opgeheven. De werkzaamheden van SARSR zullen in
de komende periode uitsluitend nog gekoppeld zijn aan de financiële
relatie met het Nederlands Instituut Sinti en Roma (NISR), een steunpunt
voor Sinti en Roma dat op 1 januari 2010 formeel van start is gegaan.
Subsidies immateriële dienstverlening
Om immateriële hulpverlening (maatschappelijk werk, sociale dienstverlening) aan verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen mogelijk te maken,
worden subsidies verleend aan gespecialiseerde instellingen, waaronder
de zogenoemde begeleidende instellingen. Dit betreft de Stichting Pelita,
de Stichting Joods Maatschappelijk Werk (JMW) en de Stichting
1940–1945 (€ 6,3 miljoen).
Toezicht op de ZBO’s
Doel van het toezicht op de ZBO’s is om de ministeriële verantwoordelijkheid voor een rechtmatige, doelmatige en kwalitatief goede uitvoering
van de wetten en regelingen voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen en van het naoorlogs rechtsherstel te kunnen waarmaken.
47.3.2 De herinnering aan WOII blijft levend en veel mensen waaronder jeugdigen - zijn zich bewust van de betekenis van
WOII, mede in relatie tot grondrechten, democratie, (internationale) rechtstaat en vrijheid
Motivering

Motivering
Het is belangrijk de herinnering aan WOII levend te houden en te borgen
dat blijvend betekenis kan worden gegeven aan het verhaal van de
oorlogsgetroffenen. Ook dit is onderdeel van de leidende begrippen
«ereschuld» en «bijzondere solidariteit». Het belang van het levend
houden van de herinnering geldt niet alleen voor (nabestaanden van)
mensen die deze oorlog hebben meegemaakt, maar juist ook voor nieuwe
generaties. Generaties van nu en later moeten betekenis kunnen geven
aan alle facetten van deze geschiedenis. Dat geldt zowel voor de Tweede
Wereldoorlog zoals deze zich in Nederland en Europa heeft afgespeeld, en
dan vooral de Holocaust als dieptepunt van het menselijk bestaan, maar
evenzo voor de oorlog (en de Bersiap-periode) in Nederlands-Indië. De
betekenis van het levend houden van de herinnering aan WOII ligt ook in
de relatie tot hedendaagse vraagstukken van grondrechten, democratie,
(internationale) rechtsorde en vrijheid. Dat vraagt om een kennisinfrastructuur die antwoorden kan geven op vragen van maatschappelijke
diversiteit, de informatierijke samenleving en kennis van de geschiedenis.
Het Ministerie van VWS zorgt dat er een adequate infrastructuur is die dat
mogelijk maakt.
Met ingang van 1 januari 2011 is een aantal departementale uitvoeringstaken op het terrein van «herdenken en vieren» en educatie over gedragen
naar het Nationaal Comité 4 en 5 mei (Comité). Het Comité zal zich
ontwikkelen tot het kenniscentrum op het gebied van de herinnering WOII.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

141

Beleidsartikelen/Artikel 47

Beleidsrelevante indicatoren en
-kengetallen

Beleidsrelevante indicatoren en -kengetallen
De indicatoren meten het belang dat de Nederlandse bevolking hecht aan
4 en 5 mei. De cijfers laten zien dat het draagvlak voor zowel de Nationale
Herdenking op 4 mei als de viering van de Bevrijding op 5 mei onverminderd groot is.

Indicator (outcome)

1. Percentage van de bevolking dat (veel) belang aan 4 mei hecht
2. Percentage van de bevolking dat (veel) belang aan 5 mei hecht

2008

2009

2010

2011

Streefwaarde
≥ 2012

85%
79%

86%
77%

80%
80%

86%
78%

86%
80%

Bron
Nationaal Comité 4 en 5 mei. Deze indicatoren worden jaarlijks gemeten.

Instrumenten Herinnering
Adequate infrastructuur
Het kabinet zorgt dat er een adequate infrastructuur is, gericht op het
blijvend betekenis (kunnen) geven aan de herinnering aan gebeurtenissen
uit WOII. Het Ministerie van VWS verleent vanuit deze (stelsel)verantwoordelijkheid instellingssubsidies aan de vier nationale herinneringscentra
(Kamp Vught, Kamp Westerbork, Kamp Amersfoort en het Indisch
Herinneringscentrum Bronbeek), het Nationaal Comité 4 en 5 mei, de
Stichting Herdenking 15 augustus 1945 en aan het NIOD (Netwerk
oorlogsbronnen).
Een aantal uitvoeringstaken is in 2011 overgedragen aan het Nationaal
Comité 4 en 5 mei. De overdracht leidt ertoe dat de rol en positie van het
Comité in het beleidsveld WOII verandert. In kwantitatieve zin, omdat het
takenpakket een forse uitbreiding heeft ondergaan, maar ook principieel;
het Comité verstrekt (in mandaat van het Ministerie VWS) projectsubsidies aan derden op het terrein van de educatie over de gebeurtenissen
uit WOII. De ervaringen die het Comité in deze versterkte uitvoerende rol
opdoet, zullen kunnen bijdragen aan de effectiviteit van het VWS-beleid.
Op onderstaande onderdelen van de herinnering WOII kan het Comité
binnen de met VWS afgestemde doelstellingen eigen afwegingen maken:
• Ondersteuning organisaties herinnering WOII;
• Herinnering WOII internationaal;
• Herdenken;
• Reünies en lotgenotencontacten;
• Educatie en publieksgerichte toepassingen Erfgoed van de Oorlog;
• Toegepast onderzoek.
Deze onderdelen zijn in de VWS-begroting 2011 toegelicht.
Het Comité verantwoordt zich over het gevoerde beleid in het kader van
de reguliere planning en control-cyclus. Daarnaast worden de bereikte
resultaten periodiek geëvalueerd in een gestructureerd politiek-bestuurlijk
overleg tussen het Ministerie van VWS en het Comité.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

142

Niet-beleidsartikelen/Artikel 97

2.3 Niet-beleidsartikelen
Niet-beleidsartikel 97 Algemeen
97.1 Algemene doelstelling
In dit niet-beleidsartikel worden de ministeriebrede uitgaven geraamd die
niet specifiek zijn toe te rekenen aan een van de doelstellingen in de
voorgaande beleidsartikelen.
97.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

71 604

40 108

27 122

25 621

34 311

33 398

33 227

Uitgaven

56 406

46 108

33 122

31 621

34 311

33 398

33 227

1. Internationale samenwerking
2. Verzameluitkering VWS
3. Strategisch onderzoek RIVM

19 055
1 444
35 907

7 536
1 014
37 558

7 769
308
25 045

6 914
308
24 399

6 188
308
27 815

5 761
308
27 329

5 761
308
27 158

60

33

0

0

0

0

0

Ontvangsten

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten-Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

97.3 Operationele doelstellingen
97.3.1 Internationale samenwerking
Bij internationale samenwerking gaat het erom dat een gemeenschappelijke benadering meerwaarde biedt boven een nationale aanpak. De
nadruk moet liggen op grensoverschrijdende problemen en er moet
concrete meerwaarde zijn vanuit de missie van het Ministerie van VWS.
VWS kiest ervoor om goed samen te werken met andere landen en
multilaterale organisaties bij het vormgeven van onze internationale
ambities.
Ministeriële verantwoordelijkheid
Het Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor afstemming van
internationale samenwerking op de beleidsterreinen van volksgezondheid,
welzijn en sport. Op specifieke gebieden wordt hiertoe nadrukkelijk
samengewerkt met andere ministeries. Vooral de samenwerking met de
Ministeries van Buitenlandse Zaken (WHO en drugs), Veiligheid en Justitie
(drugs), Economische zaken, Landbouw en Innovatie (geneesmiddelenbeleid en voedselveiligheid) en Sociale Zaken en werkgelegenheid (EU) is
hierbij van belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

143

Niet-beleidsartikelen/Artikel 97

Instrumenten en activiteiten
Internationale samenwerking kent een breed scala aan instrumenten en
activiteiten:
Samenwerking op Europees en mondiaal niveau
Het Ministerie van VWS vertegenwoordigt Nederland voor de voor
volksgezondheid, welzijn en sport relevante onderwerpen bij internationale organisaties als de Europese Unie, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Raad van Europa, de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en de Verenigde Naties (VN).
Contacten met een beperkt aantal voor het Ministerie van VWS belangrijke landen worden gestimuleerd en de noodzakelijke reguliere contacten
met de andere landen worden behartigd.
Nieuw Partnerschap met de World Health Organization (WHO)
Nederland heeft in 2010 een hernieuwd partnerschapverdrag afgesloten
met de WHO. Hiermee is een bedrag van € 6 miljoen gemoeid. Het
partnerschapprogramma vergroot de Nederlandse invloed binnen de
WHO. Via het partnerschapprogramma worden ook de contacten tussen
de WHO en aan VWS gelieerde organisaties bevorderd.
Internationale samenwerking
Op het gebied van internationale samenwerking is toenemende aandacht
voor internationale publieke goederen. Dit geldt zeker ook voor
gezondheid. Besmettelijke ziekten stoppen niet bij grenzen en tekorten
aan gezondheidswerkers hebben een mondiale dimensie. Er wordt
samengewerkt met andere lidstaten en binnen multilaterale organisaties
om de verspreiding van ziekten te beperken en om te komen tot de
ontwikkeling van geneesmiddelen en vaccins ter bestrijding en
voorkoming van deze ziekten. Samenwerking blijft ook nodig voor de
verdere implementatie van de WHO-gedragscode uit 2010 voor werving
van gezondheidspersoneel uit ontwikkelingslanden. Internationale
solidariteit is juist bij internationale publieke goederen van belang. Waar
mogelijk wordt aansluiting gezocht bij de bredere aanpak van internationale samenwerking en ontwikkelingshulp.
Grensoverschrijdende gezondheidzorg
Binnen Europa gaan steeds meer burgers de grens over voor hun
gezondheidszorg. Vooral in grensstreken kan de dichtstbijzijnde zorgaanbieder zich in het buitenland bevinden. Zowel in EU-verband als via
bilaterale programma’s met Duitsland en België, wordt hieraan invulling
gegeven.
Internationaal personeels- en detacheringsbeleid
Om internationaal goed samen te kunnen werken, plaatst en detacheert
het Ministerie van VWS medewerkers in het buitenland en bij multilaterale
organisaties.
97.3.2 Verzameluitkering VWS
De verzameluitkering is een bijzondere vorm van een specifieke uitkering.
Alle specifieke uitkeringen van een departement kleiner of gelijk € 10
miljoen moeten in de verzameluitkering worden opgenomen.
De verzameluitkering van het Ministerie van VWS voor 2012 bevat de
uitkering van bestuurskosten aan de drie grootstedelijke regio’s en een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

144

Niet-beleidsartikelen/Artikel 97

bijdrage aan de pilots intersectorale zorg. Het bestaande programma voor
topsportevenementen en -accommodaties kan ook voor de verzameluitkering in aanmerking komen. Het betreft een programma waarmee vooral
subsidies worden verleend aan sportbonden voor de organisatie van een
topsportevenement. Daarnaast kan het programma talentontwikkeling
(het onderdeel Centra voor Topsport en Onderwijs) voor de verzameluitkering in aanmerking komen. Incidenteel vindt er een uitkering aan een
medeoverheid plaats in het kader van deze programma’s.
Deze uitkeringen zullen dan bij suppletoire begroting aan de verzameluitkering worden toegevoegd. Ook eventuele andere uitkeringen aan
medeoverheden kleiner of gelijk aan € 10 miljoen kunnen aan de
verzameluitkering worden toegevoegd.
97.3.3 Strategisch onderzoek RIVM
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is een batenlastendienst van het Ministerie van VWS en doet projectmatig onderzoek
voor zijn primaire opdrachtgevers: de Ministeries van VWS, EL&I, SZW en
IenM. Daarnaast voert het RIVM ook strategisch onderzoek uit. Dit is
onderzoek om de expertise te ontwikkelen die nodig is voor de continuïteit
van het instituut. Zo kan het RIVM zijn toekomstige taken voor de
opdrachtgevers adequaat uitvoeren, op zowel de middellange als de lange
termijn. Het strategisch onderzoek richt zich enerzijds op lacunes in
actuele kennis en anderzijds op nieuwe ontwikkelingen.
De Wet op het RIVM vormt de wettelijke basis voor het strategisch
onderzoek dat dit instituut uitvoert. Deze wet bepaalt dat de directeurgeneraal RIVM jaarlijks een programma van onderzoek opstelt. Hierin
beschrijft hij welke inzichten het instituut moet verwerven om zijn taken
adequaat te kunnen uitvoeren. Dit programma is openbaar. Met deze
wettelijke bepaling laat de wetgever zien dat het RIVM professioneel
zelfstandig is. In het licht van de betekenis van het strategisch onderzoek
voor de toekomstige kennispositie van het RIVM is het budget voor het
strategisch onderzoek belegd bij de secretaris-generaal van VWS, als
«eigenaar» van de baten-lastendienst RIVM. Om deze reden staan deze
middelen verantwoord op dit niet-beleidsartikel.
Het strategisch onderzoek is op dit moment ondergebracht in twee
separate onderzoeksbudgetten, het Strategisch Onderzoek RIVM (SOR) en
het Strategisch Vaccin Onderzoeksprogramma (SVOP). Laatstgenoemd
budget viel tot dusver onder de verantwoordelijkheid van het NVI. Met de
overkomst van de publieke delen van het NVI is dit budget onder het
strategisch onderzoek van het RIVM geschaard. In de loop van 2011 zal
worden bekeken op welke manier deze budgetten op termijn zullen
worden geïntegreerd tot één strategisch onderzoeksprogramma. Dit
betekent uiteindelijk een procesmatige en inhoudelijke integratie van de
twee programma’s.
Voor SOR geldt dat in 2011 een nieuwe vierjaarcyclus 2011–2014 is gestart
met zes nieuwe speerpunten en 54 nieuwe projecten. In 2012 zal een
beperkt aantal (6–8) nieuwe projecten starten. De speerpunten dekken de
kennisdomeinen af, waarop het RIVM zijn kennis en kunde moet
vernieuwen of intact moet houden. Twintig projecten uit de cyclus
2007–2010 lopen nog door in 2012. Alle projecten worden jaarlijks
geëvalueerd en door de Commissie van Toezicht gevolgd om de kennispositie van het instituut te garanderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

145

Niet-beleidsartikelen/Artikel 97

Het SVOP is specifiek gericht op de wetenschap van vaccinatie, voorheen
ondergebracht als taak bij het Nederlands Vaccin Instituut. Het SVOP is
erop gericht om kennis van de sterk veranderende branche en wetenschap op het gebied van vaccins en vaccinatie te handhaven en waar
nodig te versterken. Daarbij staat het verwerven van inzichten die nodig
zijn om de publieke vaccintaak adequaat uit te kunnen blijven voeren
centraal. Het SVOP wordt regelmatig bijgesteld en begin 2011 is de ronde
2011–2014 van start gegaan met 10 nieuwe projecten. Deze projecten
lopen door in 2012, eventueel zullen in 2012 nog één of twee nieuwe
projecten starten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

146

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

Niet-beleidsartikel 98 Apparaatsuitgaven
98.1 Algemene doelstelling
In dit niet-beleidsartikel worden de apparaatsuitgaven van het moederdepartement begroot.
98.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

243 988

243 946

227 923

222 511

213 959

210 061

206 390

Apparaatsuitgaven

237 833

244 591

228 503

222 584

214 012

210 061

206 390

1. Apparaatsuitgaven kerndepartement
Personeel kerndepartement
Materieel kerndepartement

153 183

161 266

153 832
93 848
59 984

149 297
93 561
55 736

142 347
93 147
49 200

139 682
91 658
48 024

136 927
89 284
47 643

2. Apparaatsuitgaven inspecties
Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ)
Inspectie Jeugdzorg (IJZ)

63 997

67 104

62 591

61 407

60 016

59 116

58 258

57 318
6 679

61 166
5 938

56 637
5 954

55 553
5 854

54 262
5 754

53 492
5 624

52 660
5 598

3. Apparaatsuitgaven SCP en raden
Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)
en Raad voor Maatschappelijke
Ontwikkeling (RMO)
Gezondheidsraad (GR)
Raad voor Volksgezondheid en Zorg
(RVZ)

20 653

16 221

12 080

11 880

11 649

11 263

11 205

11 958
5 730

8 958
4 435

5 950
3 260

5 855
3 205

5 764
3 135

5 478
3 075

5 451
3 055

2 965

2 828

2 870

2 820

2 750

2 710

2 699

Ontvangsten

13 935

14 828

5 703

5 715

5 727

5 736

5 739

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten-Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

98.3 Toelichting Apparaatsuitgaven
Totaaloverzicht apparaatsuitgaven en -kosten Ministerie van VWS
(bedragen x € 1 000)

Totaal apparaat moederdepartement
– Kernministerie
– Inspecties
– SCP en raden
Baten-lastendiensten
ZBO’s en RWT’s

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

237 833
153 183
63 997
20 653

244 591
161 266
67 104
16 221

228 503
153 832
62 591
12 080
495 897
405 133

222 584
149 297
61 407
11 880

214 012
142 347
60 016
11 649

210 061
139 682
59 116
11 263

206 390
136 927
58 258
11 205

In bovenstaande tabel worden de apparaatsuitgaven en -kosten van het Ministerie van VWS weergegeven. De cijfers baten-lastendiensten en ZBO’s
en RWT’s zijn niet te consolideren met de cijfers van het moederdepartement, omdat het zowel uitgaven als kosten betreft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

147

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

Taakstellingen Rijk, baten- lastendiensten en uitvoerende ZBO’s (bedragen x € 1 miljoen)
Omschrijving
Kleinere overheid:
Taakstelling Rijk, baten-lastendiensten en uitvoerende ZBO’s
Efficiencykorting personeel en materieel (generieke deel):
– Regeer- en Gedoogakkoord
– Begroting 2011
– Andere taakstellingen
Totaal

2012

2013

2014

2015

Structureel

0
12
3
15

7
12
8
27

16
12
11
39

25
12
12
49

30
12
10
52

De taakstelling Rijk, agentschappen en uitvoerende ZBO’s uit het Regeeren Gedoogakkoord omvat voor VWS een generieke korting: een
taakstelling van afgerond 4,5% (netto) in 2015 op personeel en materieel.
De taakstelling loopt op tot een bedrag van € 30 miljoen.
Daarnaast is bij de begrotingsvoorbereiding 2011 door het vorige kabinet
een eerste aanzet van deze taakstelling opgenomen die voor VWS
neerkwam op bijna € 12 miljoen. Inclusief overige personele en materiële
problematiek (vooral omdat de taakstelling bedrijfsvoering uit de
begrotingsvoorbereiding 2010 binnen VWS nog niet geheel was ingevuld)
komt de totale opgave voor personeel en materieel bij VWS uit op bijna
€ 52 miljoen structureel.
Invulling taakstelling
De taakstelling is voor zowel het kerndepartement als de batenlastendiensten en de ZBO’s toebedeeld aan de verschillende onderdelen.
Een evenredige verdeling volgens de grondslagen van de taakstelling uit
het Regeerakkoord is hierbij het uitgangspunt geweest.
Binnen het kerndepartement (inclusief inspecties, raden en het SCP) wordt
de taakstelling ingevuld langs een drietal sporen, te weten een algemene
korting op de apparaatskostenbudgetten van 6%, het terugdringen van de
inhuur externen tot het niveau van 10% (conform de motie-Roemer) en
een ombuiging op de specifieke materiële budgetten.
De taakstelling is voor wat betreft de baten-lastendiensten en ZBO’s
toegedeeld aan de onderdelen die binnen VWS verantwoordelijk zijn voor
de aansturing van deze diensten. Uitgangspunt is dat de generieke korting
als efficiencytaakstelling wordt doorvertaald naar de betreffende
baten-lastendiensten en ZBO’s met inachtneming van de specifieke
situatie van die diensten.
Verdeling taakstelling over kerndepartement, baten- lastendiensten en uitvoerende ZBO’s (bedragen x € 1 miljoen)
Omschrijving
Kerndepartement, inspecties, SCP en raden
Baten-lastendiensten
ZBO’s
Totaal

2012

2013

2014

2015

Structureel

6
4
5
15

12
6
9
27

17
10
13
39

21
12
16
49

22
13
17
52

Relatie met kabinetsprogramma Compacte Rijksdienst
Bij de verdere invulling van deze taakstellingen dient de concernbrede
visie op de bedrijfsvoering als uitgangspunt. Concernbrede organisatie
van de bedrijfsvoering en aansluiting bij rijksbrede initiatieven zijn hierbij
de kernbegrippen. Daarmee heeft de invulling van deze taakstellingen
uiteraard een relatie met de projecten uit het uitvoeringsprogramma
Compacte Rijksdienst. Voor de projecten die vallen binnen de verdere
uitbouw van de rijksbrede infrastructuur bedrijfsvoering en de concen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

148

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

tratie van de bedrijfsvoering van de Haagse kerndepartementen geldt dat
VWS bij de meeste lopende initiatieven is aangehaakt. Voor de projecten
die vallen onder de ontdubbeling van de uitvoering en voor het project
«Beleidsuitvoering minder arbeidsintensief» geldt dat de rijksbrede visie
wordt onderschreven en dat VWS meekijkt bij de verdere uitwerking en
waar mogelijk zal aanhaken.
98.3.1 Apparaatsuitgaven kerndepartement
Onder deze doelstelling worden de personele en materiële uitgaven
geraamd voor personeel en materieel die nodig zijn om het kernministerie
te doen functioneren.
De personele uitgaven kernministerie bestaan uit alle personeelsuitgaven
van het kernministerie inclusief de inhuur van externen van zowel
primaire – als ondersteunende processen. Het ambtelijk personeel betreft
de algemene leiding van het departement, de beleidsdirecties en de
stafdirecties.
De materiële uitgaven hebben uitsluitend betrekking op de ondersteunende processen. Dit omvat onder andere huisvesting, ICT, opleidingen en
communicatie.
Apparaatsuitgaven kernministerie 2012 onderverdeeld naar beleid (bedragen x € 1 000)
Omschrijving
DG Volksgezondheid
DG Curatieve zorg
DG Langdurige zorg
DG Jeugd en Maatschappelijke zorg
Totaal beleid
(plaatsvervangend) Secretaris Generaal
Totaal apparaatsuitgaven kernministerie

Bedrag apparaatsuitgaven

Beleidsartikel

16 302
12 824
13 466
10 285
52 877
100 955
153 832

41 en 46
42
43
44, 45 en 47
98

Bedrijfsvoering
Algemeen
In 2012 stapt VWS over op een nieuw en gedeeld financieel administratiesysteem samen met de Ministeries van Financiën en SZW. Daarnaast zal
per 1-1-2012 de facilitaire dienstverlening overgedragen worden aan de
rijksleverancier FM Haaglanden en wordt vanaf dezelfde datum de
dienstverlening rond inkoop afgenomen van de Haagse Inkoopsamenwerking (HIS). Ook participeert VWS in de projecten van het programma
Compacte Rijksdienst, onder andere rond de bundeling van subsidiebeheer en uitbesteding van incassotaken aan het CJIB.
Subsidiebeheer
In 2011 heeft VWS een verbeterplan opgesteld voor het subsidiebeheer.
De uitvoering van het plan ligt op schema, een groot deel van de
activiteiten is uitgevoerd. Het resultaat van deze activiteiten is in 2011 al
zichtbaar. Het is van belang om de verbetering vast te houden.
In 2012 werkt VWS daarom verder aan verbetering van het subsidiebeheer
aan de hand van het met de Algemene Rekenkamer afgestemde verbeterplan. De in 2011 uitgevoerde activiteiten op het gebied van interne
controle en verscherpt toezicht worden gecontinueerd. Zo gaat VWS
verder met het periodiek uitvoeren van kwaliteitscontroles, met het
handhaven van de tijdige verstrekking van besluiten en met het creëren
van leereffecten in het subsidieproces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

149

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

Het jaar 2012 is het eerste jaar waarin de nieuwe Kaderregeling VWS
Subsidies op de instellingssubsidies van kracht is. Per 1 juli 2011 vallen de
projectsubsidies al onder de regeling. In het subsidiebeheer ligt het accent
op de beheersmaatregelen die nodig zijn om de subsidietaakstelling goed
uit te voeren. Er is een ondergrens van € 125 000,– voor subsidies
ingesteld.
Inhuur externen
In 2012 geldt voor VWS de comply or explain norm van maximaal 10%
inhuur externen. VWS heeft in 2011 maatregelen genomen om de inhuur
door het kerndepartement in overeenstemming met deze norm te
brengen. Ook bij de baten-lastendiensten wordt de inhuur afgebouwd met
behoud van een flexibele schil. In 2012 gaat de aandacht uit naar het in de
jaarplannen vastleggen van plafonds voor inhuur en het scherp sturen
daaarop.
98.3.2 Inspecties
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ)
Minder gezondheidsschade voor burgers, patiënten en cliënten door
betere naleving door ondertoezichtstaanden. Dat is de missie van de IGZ.
De IGZ is een handhavingsorganisatie die toezicht houdt op de volksgezondheid en gezondheidszorg en overtredingen van wet- en regelgeving
opspoort. Zij opereert tussen politiek, professie en publiek. Zij is van de
overheid en werkt aan veilige, effectieve en patiëntgerichte zorg vóór
burgers via zorgaanbieders. Vanuit haar wettelijke taakopdracht, verantwoordelijkheden en bevoegdheden draagt ze bij aan bescherming van de
volksgezondheid en bevordering van een verantwoorde gezondheidszorg.
Veilige zorg is een belangrijke component daarvan. Door te waken over de
kwaliteit van zorg maakt de IGZ zich sterk voor een gerechtvaardigd
vertrouwen van de zorgconsument in de kwaliteit van zorg.
De visie van de IGZ is: hoe beter de naleving, des te beter de risicobeheersing, des te minder gezondheidsschade, des te rechtvaardiger het
vertrouwen van de burger in de zorg. Daarbij onderzoekt, oordeelt en
intervenieert de IGZ deskundig, doortastend en duidelijk, opereert
onafhankelijk van politieke kleur of heersend zorgstelsel, wordt uitgegaan
van geverifieerd vertrouwen in ondertoezichtstaanden en hanteert de IGZ
als uitgangspunt: high trust, high penalty.
De IGZ hanteert verschillende handhavingsmethoden. Reguliere
inspecties vinden plaats op basis van een risico-inschatting. Met dit
risico-indicatorentoezicht prioriteert de IGZ haar handhavingsactiviteiten
op basis van onder andere kwaliteitsindicatoren. Daarnaast hanteert de
IGZ het incidententoezicht dat is gebaseerd op meldingen en andere
signalen, waarbij snel ingegrepen kan worden in een zorginstelling. Een
derde vorm van toezicht is het thematoezicht, waarbij de IGZ aan de hand
van bepaalde (zorg)thema’s gerichte aandacht van veld en beleid vraagt.
Een vierde methode is het systeemtoezicht. De focus ligt hierbij op de
organisatorische/bestuurlijke rollen en verantwoordelijkheden voor de
borging van de kwaliteit. Ten slotte zet de IGZ in op betere opsporing. Via
de methode opsporing zoekt de IGZ op basis van strafrechtelijke informatie, openbare informatie en meldingen naar bevestiging van
vermoedens van strafbare feiten gepleegd door een zorgverlener.
Naast de bovengenoemde handhavingsmethoden werkt de IGZ
momenteel instrumenten uit die zijn verwoord in het Regeer- en Gedoog-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

150

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

akkoord. Het gaat bijvoorbeeld om het meer toepassen van onaangekondigde inspecties, door onder andere het gebruik van een «mystery guest».
Met het «meldpunt ouderenmishandeling» maakt de IGZ optimaal gebruik
van het burgerperspectief bij signalering van misstanden in de zorg voor
(kwetsbare) ouderen.
Met ondersteuning van de ambities en de extra middelen uit het Regeeren Gedoogakkoord gaat de IGZ haar handhavingstaak verder verbeteren.
Dit door vertrouwen te geven aan zorginstellingen die de kwaliteit en
veiligheid goed op orde hebben, maar ook sneller en steviger in te grijpen
bij zorgverleners waar de kwaliteit en veiligheid van de geleverde de zorg
onvoldoende is.
Eind 2011 publiceert de IGZ haar nieuwe meerjarenbeleidsplan voor de
periode 2012–2015. Hierin staan de ambities van de IGZ nader uitgewerkt
in doelen, activiteiten en benodigde formatie. Het in het laatste kwartaal
2011 uit te brengen jaarwerkplan geeft aan met welke activiteiten de IGZ
haar doelen in 2012 wil realiseren.
De IGZ werkt in 2012 in 4 domeinen en 10 integrale inspectieprogramma’s.
Domein

Inspectieprogramma

Volksgezondheid

1. Gezondheidsbevordering
2. Gezondheidsbescherming

Curatieve Gezondheidszorg

3. Eerstelijnsgezondheidszorg
4. Specialistische somatische zorg
9. Geestelijke gezondheidszorg

Verpleging en Chronische zorg

5. Gehandicaptenzorg
6. Ouderenzorg
7. Zorg thuis

Geneesmiddelen en Medische
technologie

8. Geneesmiddelen
10. Medische technologie.

Jaarlijks geeft de IGZ in de Staat van de Gezondheidszorg (SGZ) haar visie
op een actueel thema dat de gezondheidszorg in de volle breedte raakt. In
2012 onderzoekt de IGZ de effectiviteit en verbetermogelijkheden van
preventie in de cure en care.
Inspectie Jeugdzorg (IJZ)
De Inspectie Jeugdzorg is verantwoordelijk voor het uitvoeren van
onafhankelijk toezicht op de jeugdzorg en werkt onder de verantwoordelijkheid van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De
inspectie verzamelt informatie over de kwaliteit van de jeugdzorg, vormt
zich een oordeel en grijpt zo nodig in. Daarnaast kijkt de inspectie of het
beleid voor de jeugdzorg in de praktijk goed werkt. Daarover adviseert de
inspectie gevraagd en ongevraagd de betreffende instellingen en
verantwoordelijke overheden.

1
Wet op de jeugdzorg, Beginselenwet
justitiële jeugdinrichtingen, Wet opneming
buitenlandse kinderen ter adoptie en Wet
Centraal Orgaan opvang Asielzoekers.

De Inspectie Jeugdzorg wil met haar onderzoeken bijdragen aan:
• Het behouden en bevorderen van de kwaliteit van de jeugdzorg;
• Het versterken van de positie van jongeren en hun ouders of verzorgers (de cliënten);
• De uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van het beleid.
De Inspectie Jeugdzorg houdt op grond van een viertal wetten1 toezicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

151

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

op de volgende organisaties:
• Bureaus jeugdzorg;
• Jeugdzorgaanbieders;
• Justitiële jeugdinrichtingen;
• Vergunninghouders voor interlandelijke adoptie;
• Opvangvoorzieningen voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen;
• Raad voor de Kinderbescherming;
• Schippersinternaten.
98.3.3 Apparaatsuitgaven SCP en raden
Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO)
Het Sociaal en Cultureel Planbureau is een interdepartementaal, wetenschappelijk instituut, opgericht bij Koninklijk Besluit op 30 maart 1973. Het
SCP verricht zelfstandig onderzoek en rapporteert – gevraagd en
ongevraagd – aan de regering, de Eerste – en Tweede Kamer, ministeries
en andere maatschappelijke en overheidsorganisaties. De belangrijkste
taken van het SCP zijn:
• Het beschrijven van de situatie op sociaal en cultureel terrein in
Nederland en de te verwachte ontwikkelingen;
• Het bijdragen aan verantwoorde keuzen van doeleinden en middelen
in het sociaal en cultureel beleid en het ontwikkelen van alternatieven;
• Het beoordelen van het gevoerde beleid, speciaal het interdepartementale beleid.
Het SCP verricht daartoe sociaalwetenschappelijk onderzoek naar de
leefsituatie en de opvattingen van de burger, evenals naar het (overheids)
beleid dat daarop van invloed is. Het werk van het SCP omvat de terreinen
van nagenoeg alle ministeries. Eens per jaar geeft het SCP een overzicht
van de voorgenomen activiteiten in een werkprogramma. Het werkprogramma wordt gepubliceerd op de website van het bureau (www.scp.nl).
Indicator

1. Wetenschappelijk onderzoek
2. Kennisverspreiding
3. Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
Totaal

Aantal rapporten

Uren in 2012

Kosten in 2012
(bedragen x € 1 000)

50
–
8
58

47 098
5 233
10 023
62 354

4 239
471
1 088
5 798

Toelichting
1. Wetenschappelijk onderzoek
Het onderzoeksprogramma van het SCP staat in het teken van het
ondersteunen van het beleid van de overheid, waar dat gericht is op het
behoud en de verhoging van het welzijn en het welbevinden van de
Nederlandse burger en samenleving. Veel van de door het SCP in 2012 uit
te voeren projecten vloeien voort uit eerder gemaakte afspraken of
verkregen opdrachten.
In oneven jaren brengt het SCP «De Sociale Staat van Nederland» uit (een
brede inventarisatie van de levensomstandigheden van de Nederlandse
bevolking), in even jaren een meer thematisch Sociaal Cultureel Rapport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

152

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

Er zijn langjarige afspraken over de opstelling van bijvoorbeeld het
Jaarrapport Integratie, de Armoedemonitor, de Monitor Discriminatie op
de Arbeidsmarkt op grond van etnische herkomst, de Emancipatiemonitor,
«De Sociale Staat van het Platteland», «Het Cultureel Draagvlak» en de
ontwikkeling van ramingsmodellen voor de vraag naar jeugdzorg en
langdurige zorg. Veel van het SCP-onderzoek is gebaseerd op door het
CBS verzamelde en ter beschikking gestelde gegevens. Daarnaast laat het
SCP zelf ook enkele grote surveys uitvoeren: het Aanvullend Voorzieningengebruik Onderzoek (gebruik van voorzieningen in de publieke sector),
de Survey Integratie Minderheden, het Tijdsbestedingsonderzoek en het
onderzoek Culturele Veranderingen (opvattingen en houdingen). Ook in
2012 zal het SCP ten behoeve van het kabinet rapporteren over de
uitkomsten van het in 2008 gestarte onderzoek naar zorgen en maatschappelijke kwesties die leven onder de bevolking en van belang zijn voor de
politiek (Continu Onderzoek Burgerperspectieven).
2. Kennisverspreiding
Vele SCP-medewerkers hebben contacten met of maken deel uit van voor
het SCP relevante wetenschappelijke of maatschappelijke organisaties, of
hebben vanwege hun SCP-werk of -expertise een adviserende rol in
allerlei gremia. Kennisverspreiding via publicaties of presentaties zijn een
belangrijk onderdeel van het werk.
Een kerntaak van het SCP is het adviseren van departementen en andere
overheidsinstanties op basis van de beschikbare kennis en inzichten. De
positionering van het bureau binnen de rijksoverheid maakt het mogelijk
deel te nemen aan het commissie- en advieswerk binnen de overheid
(onderraden en voorportalen). Afgezien van deze vorm van indirecte
advisering brengt het bureau ook met regelmaat adviezen uit aan
(beleidsdirecties van) departementen. Deze advisering kan zeer uiteenlopend van karakter zijn, bijvoorbeeld via participatie in de kenniskamers
van verschillende ministeries.
3. Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) is de adviesraad van
het kabinet en de Staten-Generaal voor de sociale verhoudingen in
Nederland (Wet op de RMO, Staatsblad 103, 4 maart 1997). Vanaf 1 april
2010 is het secretariaat van de RMO ondergebracht bij het SCP.
De wetgever heeft de RMO de taak gegeven te adviseren over «de
hoofdlijnen van beleid inzake de gevolgen van maatschappelijke
ontwikkelingen voor zover deze van invloed zijn op de participatie van
burgers in en de stabiliteit van de samenleving». De RMO adviseert zowel
gevraagd als ongevraagd over de hoofdlijnen van beleid
(www.adviesorgaan-rmo.nl). Naast strategische adviezen voor de
middellange termijn, publiceert de Raad ook briefadviezen over actuele
vraagstukken.
Thema’s die de RMO voor 2012 op zijn agenda heeft staan (deels
doorlopend vanuit 2011), betreffen:
• Internet en publiek debat;
• Veerkracht en stabiliteit;
• Angst en onbehagen;
• De toekomst van de solidariteit;
• Waakvlambegeleiding en kwetsbare gezinnen;
• Randstad en periferie.
De RMO houdt ruimte vrij voor adviesvragen vanuit het kabinet of de
Eerste en de Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

153

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

Gezondheidsraad (GR)
De Gezondheidsraad is een onafhankelijk wetenschappelijk adviesorgaan
en heeft als taak de regering en het parlement van advies te dienen over
de stand van kennis ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de
volksgezondheid.
Het werkterrein van de Gezondheidsraad omvat thans de volgende
onderwerpen: preventie, gezondheidszorg, voeding, leefomgeving,
arbeidsomstandigheden, health technology assessment, gezondheids(zorg)onderzoek, medische technologieontwikkeling en kennisinfrastructuur. De raad brengt gevraagd en ongevraagd adviezen uit. In
september stelt de minister van VWS het werkprogramma voor het
komende jaar vast (www.gezondheidsraad.nl).
De Gezondheidsraad heeft samen met de Hoge Gezondheidsraad van
België een Europees netwerk opgericht van vergelijkbare organisaties:
EuSANH (European Science Advisory Network for Health). Vanuit dit
netwerk wordt gewerkt aan het verbeteren van de kwaliteit en efficiency
van de wetenschappelijke advisering op nationaal en op Europees niveau.
Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ)
De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg is een onafhankelijk adviesorgaan voor het kabinet en de Staten-Generaal. Het adviesdomein van de
RVZ is VWS-breed en omvat dus de curatieve zorg, de langdurige zorg, de
publieke gezondheid en de maatschappelijke ondersteuning. Het kabinet
stelt in de zomer van 2011 het definitieve werkprogramma 2012 van de
RVZ vast (www.rvz.net).
Thema’s in het werkprogramma voor 2012 zijn:
• Samenhang geestelijke gezondheidszorg en forensische psychiatrie;
• Goede zorg;
• Solidariteit en gelijkheid in het perspectief van de houdbaarheid van
het stelsel;
• De poortwachtersrol.
Het Centrum voor ethiek en gezondheid (CEG) is een samenwerkingsverband van de Gezondheidsraad en de RVZ. Het secretariaat van het CEG
is bij de RVZ ondergebracht. Het CEG publiceert elk jaar signalementen
over ethische thema’s (www.ceg.nl).
De volgende onderwerpen staan voor 2012 op de rol:
• Betutteling of zorgen voor?;
• Morele aspecten van beeldvorming over gezondheid en gezondheidschade.
Overleg tussen GR en RVZ over en gezamenlijk signalement in 2012 zal
nog plaatsvinden. Ook heeft het CEG een verwijs- en informatiefunctie.
Volgens afspraak met de GR neemt de RVZ deze functie voor zijn rekening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

154

Niet-beleidsartikelen/Artikel 99

Niet-beleidsartikel 99 Nominaal en onvoorzien
99.1 Algemene doelstelling
Dit niet-beleidsartikel heeft een technisch-administratief karakter. Vanuit
dit artikel vinden overboekingen van loon- en prijsbijstellingen naar de
loon- en prijsgevoelige artikelen binnen de begroting plaats. Ook worden
er taakstellingen of extra middelen op dit artikel geplaatst die nog niet aan
de beleidsartikelen zijn toegedeeld.
99.2 Budgettaire gevolgen van beleid
99.2.1 Begrotingsuitgaven
Begrotingsuitgaven (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen

0

– 43 393

– 44 332

– 39 836

– 58 597

– 40 522

– 37 603

Uitgaven

0

– 46 749

– 55 162

– 39 836

– 58 597

– 40 522

– 37 603

1. Loonbijstelling
2. Prijsbijstelling
3. Onvoorzien
4. Taakstelling

0
0
0
0

– 447
26 127
0
– 72 429

– 414
– 10 987
0
– 43 761

– 810
– 8 364
0
– 30 662

– 1 283
– 8 326
0
– 48 988

– 2 191
– 8 335
0
– 29 996

– 2 916
– 8 167
0
– 26 520

Ontvangsten

0

5 000

5 000

5 000

5 000

5 000

5 000

Bovenstaande informatie is bedoeld voor de Staten-Generaal. Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

99.2.2 Premiegefinancierde zorguitgaven
Op dit artikel zijn verschillende bedragen opgenomen die nog niet aan de
afzonderlijke beleidsartikelen zijn toegedeeld. Daarbij gaat het vooral om
de loon- en prijsbijstelling voor 2012 en latere jaren, gereserveerde
bedragen voor bouw en de volumegroei vanaf het jaar 2016.
99 Nominaal en onvoorzien (bedragen x € 1 000 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Nominaal en onvoorzien

0,0

62,2

1 624,6

3 359,7

5 843,8

6 951,0

11 381,6

Totaal

0,0

62,2

1 624,6

3 359,7

5 843,8

6 951,0

11 381,6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

155

Baten-lastendiensten

3. BEGROTING BATEN-LASTENDIENSTEN
1. Agentschap College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
(ACBG)
1.1 Inleiding
Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) bestaat uit een
College en een secretariaat dat is ondergebracht in een batenlastendienst. Het College is een organisatie met een zelfstandige
bevoegdheid (zelfstandig bestuursorgaan (ZBO)). De uitvoeringsorganisatie ter ondersteuning van het CBG is een baten-lastendienst van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Naast de taken
voor het CBG ondersteunt het agentschap tevens het Ministerie van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) bij de uitvoering van
veterinaire geneesmiddelenbeoordeling en -bewaking door de Commissie
Registratie Diergeneesmiddelen (CRD) en het Ministerie van VWS bij de
beoordeling van nieuwe voedingsmiddelen.
De belangrijkste taken op basis van de Nederlandse Geneesmiddelenwet
(2007), de Diergeneesmiddelenwet en Europese Verordeningen zijn voor
het CBG:
• Verstrekken, handhaven en schorsen van handelsvergunningen op
basis van de beoordeling van werkzaamheid, risico’s en kwaliteit;
• Vaststellen van de afleverstatus humaan, dus het bepalen of het
geneesmiddel uitsluitend op recept, uitsluitend via de apotheek, via de
drogist of in de vrije verkoop verkrijgbaar mag zijn;
• Vaststellen van de afleverstatus veterinair, dus het bepalen of het
diergeneesmiddel uitsluitend door een dierenarts mag worden
toegediend, afgeleverd mag worden door dierenarts of apotheker, op
recept afgeleverd mag worden door dierenarts, apotheker of vergunninghouder, of vrij verkrijgbaar is;
• Geneesmiddelenbewaking;
• Geven van wetenschappelijk advies in het kader van geneesmiddelontwikkeling.
De meest up-to-date informatie over de organisatiestructuur, collegesamenstelling en achtergrondinformatie over processen en procedures
vindt men op de CBG-website: www.cbg-meb.nl.
1.2 Begroting van baten en lasten 2012
Begroting van baten en lasten ACBG voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

A. Baten
Opbrengst moederdepartement
– Eigenaar
– Opdrachtgevers
Opbrengst overige departementen
– Ministerie van EL&I
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten

178
0
178
617
617
38 732
54
0
0

178
0
178
612
612
39 874
150
0
0

178
0
178
612
612
41 035
80
0
0

178
0
178
612
612
41 035
80
0
0

178
0
178
612
612
41 035
80
0
0

178
0
178
612
612
41 035
80
0
0

178
0
178
612
612
41 035
80
0
0

Totaal baten

39 581

40 814

41 905

41 905

41 905

41 905

41 905

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

156

Baten-lastendiensten

B. Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
Waarvan:
eigen personeel
externe inhuur
– Materiële kosten
Waarvan:
ICT
Overige lasten
ZBO College
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Overige kosten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

36 515
19 602

37 879
19 506

38 174
23 322

38 174
23 322

38 174
23 322

38 174
23 322

38 174
23 322

16 913

18 373

20 990
2 332
14 852

20 990
2 332
14 852

20 990
2 332
14 852

20 990
2 332
14 852

20 990
2 332
14 852

2 265
739
0
1 489
174
1 315
37
37
0

2 837
782
0
2 055
555
1 500
0
0
0

2 125
3 731
744
0
2 987
1 734
1 253
0
0
0

2 125
3 731
744
0
2 987
1 734
1 253
0
0
0

2 125
3 731
744
0
2 987
1 734
1 253
0
0
0

2 125
3 731
744
0
2 987
1 734
1 253
0
0
0

2 125
3 731
744
0
2 987
1 734
1 253
0
0
0

38 780

40 716

41 905

41 905

41 905

41 905

41 905

801

98

0

0

0

0

0

Toelichting op de begroting van baten en lasten
De bedragen 2010 betreffen de gerealiseerde baten en lasten volgens het
departementale jaarverslag over 2010 (Kamerstuk 32 710 XVI, nrs. 1 en 2).
De bedragen 2011 betreffen de begroting 2011 (Kamerstuk 32 500 XVI,
nrs. 1 en 2). De bedragen 2012 en verder zijn gebaseerd op de realisatie
2010, begroting 2011 en verwachtingen voor de komende jaren.
Baten
Het ACBG ontvangt van opdrachtgever VWS een bedrag van € 178 000 ter
dekking van de kosten van het Bureau Nieuwe Voedingsmiddelen.
Het Bureau Diergeneesmiddelen van het ACBG verricht voor het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) beleidsondersteunende activiteiten. Hiervoor is een bedrag begroot van € 612 000.
In onderstaande tabel wordt de omzet derden verdeeld naar productgroepen.
Opbrengst derden naar productgroepen (bedragen x € 1 000)
Productgroep

Omzet

Beoordelen van nationale aanvragen
Beoordelen van Europese aanvragen: centraal
Beoordelen van Europese aanvragen: MRP
Beoordelen DCP’s
Beoordelen van homeopathische aanvragen, kruiden en nieuwe
voedingsmiddelen
Jaarvergoedingen
Bureau Diergeneesmiddelen
Totaal opbrengst derden

2 308
5 241
682
14 293
176
15 590
2 745
41 035

Voor 2012 wordt een lichte stijging van Europese aanvragen verwacht. De
jaren daarna wordt uitgegaan van stabilisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

157

Baten-lastendiensten

De tarieven zijn gebaseerd op de regeling Geneesmiddelenwet en de
Diergeneesmiddelenregeling op de Regeling geneesmiddelenwet en
Besluit diergeneesmiddelenwet. De tarieven worden kostendekkend
vastgesteld.
Beoordelen van nationale aanvragen
Het beoordelingsproces van een nationale aanvraag betreft de aanvraag
van een handelsvergunning voor een nieuw op de Nederlandse markt te
brengen geneesmiddel. De handelsvergunning wordt door het CBG
afgegeven. Het betreffende geneesmiddel komt alleen in Nederland op de
markt.
Beoordelen van Europese aanvragen: centraal
Om een Europese handelsvergunning voor een geneesmiddel van de
Europese Commissie toegekend te krijgen, moet de fabrikant de centrale
procedure volgen. De fabrikant kan dan een handelsvergunning krijgen
die in alle EU-lidstaten geldig is. De coördinatie van de centrale procedure
berust bij het Europese Geneesmiddelenagentschap (EMEA).
Beoordelen van Europese aanvragen: MRP (Mutual Recognition
Procedure)
In een MRP-procedure heeft een andere EU-lidstaat een handelsvergunning verleend. Het CBG beoordeelt of deze geneesmiddelen, op basis
van het beoordelingsrapport van de andere lidstaat, toegelaten kunnen
worden op de Nederlandse markt.
Beoordelen van Europese aanvragen: DCP (Decentrale Procedure)
Een Decentrale Procedure kan door de fabrikant worden gebruikt om een
handelsvergunning in meerdere lidstaten te verkrijgen als nog in geen
enkel land een handelsvergunning is verkregen. De fabrikant kan een
EU-lidstaat vragen om het beoordelingsproces te verrichten. Deze lidstaat
wordt dan Referentieland (RMS). Na het beoordelingsproces starten de
overige lidstaten een MRP-procedure.
Beoordeling van homeopathische aanvragen, kruiden en nieuwe
voedingsmiddelen
Het CBG verricht beoordelingswerkzaamheden voor homeopathische
geneesmiddelen, kruiden en nieuwe voedingsmiddelen. Nieuwe
voedingsmiddelen zijn voedingsmiddelen of voedselingrediënten die voor
15 mei 1997 niet in significante mate in de Europese Gemeenschap voor
de menselijke voeding zijn gebruikt.
Jaarvergoedingen
Voor het op de markt brengen van een geneesmiddel moet door de
registratiehouder jaarlijks een vergoeding worden betaald.
Bureau Diergeneesmiddelen
Het Bureau Diergeneesmiddelen beoordeelt en verleent vergunningen
voor de productie en distributie van diergeneesmiddelen.
Rentebaten
Het ACBG ontvangt rentebaten over de haar ter beschikking staande
middelen in deposito.
Lasten
De lasten laten een lichte stijging zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

158

Baten-lastendiensten

In 2011 zijn circa 40 medewerkers van het RIVM overgekomen naar het
ACBG. Hierdoor vindt er voor 2012 een substantiële verschuiving van
ongeveer € 3 miljoen aan kosten plaats tussen materiële en personele
kosten.
Onderdeel van de materiële lasten is de subsidie aan het Nederlands
Bijwerkingen Centrum Lareb, die is verhoogd tot € 2,1 miljoen.
De verhuizing van het ACBG naar Utrecht en de overgang naar het nieuwe
werken brengen investeringen met zich mee die naar verwachting voor
2012 tot hogere afschrijvingskosten zullen leiden. De totale afschrijvingslast komt voor 2012 op circa € 3 miljoen.
De inhuur is berekend op basis van het rijksbrede maximum van 10% van
de personele uitgaven. Kosten van externe inhuur wordt gefinancierd
vanuit derden en niet vanuit overheidsmiddelen.
Als tariefgefinancierde dienst heeft het ACBG te maken met een beperkte
P&M-taakstelling op basis van het Regeerakkoord: € 15 000 in 2012,
oplopend tot € 51 000 in 2016, waarvoor de jaarlijkse afdracht voor
ondersteuning door het kerndepartement zal worden verhoogd.
1.3 Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht ACBG voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
Omschrijving
1. Rekening-courant RHB 1–1
2. Totaal operationele kasstroom
3a. Totaal investeringen (-/-)
3b. Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom
4a. Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
4b. Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
4c. Aflossingen op leningen (-/-)
4d. Beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom
5. Rekening-courant RHB 31–12 (=1+2+3+4)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

14 202
1 427
– 715
0
– 715

14 914
0
– 930
0
– 930

13 984
1 500
– 6 000
0
– 6 000

9 484
2 300
– 1 500
0
– 1 500

10 284
2 300
– 1 500
0
– 1 500

11 084
2 300
– 1 500
0
– 1 500

11 884
2 300
– 1 500
0
– 1 500

0

900

0

0

0

0

0

0
0
0
0
14 914

900
0
0
1 800
13 984

0
0
0
0
9 484

0
0
0
0
10 284

0
0
0
0
11 084

0
0
0
0
11 884

0
0
0
0
12 684

Toelichting kasstroomoverzicht
Voor 2012 is sprake van een eenmalige investering in verband met de
voorgenomen verhuizing naar Utrecht en de overgang naar het nieuwe
werken. Verdere investeringen hebben betrekking op vervanging van
kantoorautomatisering.
Door vertraging bij de verhuizing naar Utrecht zijn het resultaat en het
eigen vermogen in 2010 hoger uitgevallen. Voor 2011 voorziet het ACBG
juist een tekort door dubbele huisvestingslasten. Het eigen vermogen per
ultimo 2010 wordt afgeroomd en ingezet voor dekking van dat tekort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

159

Baten-lastendiensten

1.4 Doelmatigheid
Overzicht doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen ACBG voor het jaar 2012

Generiek
1. Tarieven/uur (bedragen in €)
2. Omzet per productgroep (bedragen x € 1 000)
– Beoordelen van nationale aanvragen
– Beoordelen van Europese aanvragen: centraal
– Beoordelen van Europese aanvragen: MRP
– Beoordelen van Europese aanvragen: DCP’s
– Beoordelen van homeopathische aanvragen, kruiden en nieuwe
voedingsmiddelen
– Bureau Diergeneesmiddelen
– Jaarvergoedingen
3. Aantal fte totaal (exclusief externe inhuur)
4. Saldo van baten en lasten (% van de baten)
Specifiek
1. Gegronde klachten
2. Zaken per fte

2012

2013

2014

2015

2016

96,00

96,00

96,00

96,00

96,00

2 308
5 241
682
14 293

2 308
5 241
682
14 293

2 308
5 241
682
14 293

2 308
5 241
682
14 293

2 308
5 241
682
14 293

176
2 745
15 590
273
0%

176
2 745
15 590
273
0%

176
2 745
15 590
273
0%

176
2 745
15 590
273
0%

176
2 745
15 590
273
0%

41
96

40
96

40
96

40
96

40
96

Toelichting doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen
Tarieven/uur
De indicator uurtarieven wordt bijgehouden om de kostenefficiency aan te
tonen. Deze indicator is een gemiddelde over alle functies waarbij naar
het primaire proces exclusief onderzoekskosten wordt gekeken. Nominaal
blijven de tarieven gelijk; in reële termen is sprake van een daling.
Omzet per productgroep
De omzet per productgroep geeft inzicht in de samenstelling en groei per
productgroep.
Aantal gegronde klachten
Het aantal gegronde klachten wordt bijgehouden om inzicht te krijgen in
de geleverde kwaliteit van de productie.
Aantal zaken per fte
Het aantal zaken per fte wordt bijgehouden om de efficiency van de
productie inzichtelijk te maken. Deze indicator is ten opzichte van de
begroting 2011 gedaald door het toetreden van RIVM-medewerkers tot het
ACBG, wat ook de verklaring is voor de stijging van het aantal fte totaal
ten opzichte van de begroting 2011.
2. Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg (CIBG)
2.1 Inleiding
Sinds 1 januari 2003 is het CIBG een baten-lastendienst van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De kerntaken van het CIBG
ten behoeve van zorgaanbieders, burgers en bedrijven zijn:
• Het registreren, beheren, genereren, beoordelen en verstrekken van
vertrouwelijke (zorg)gegevens die leiden tot besluiten, beschikkingen
en vergunningen;
• Hoogwaardig ondersteunen van onafhankelijke commissies en
colleges;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

160

Baten-lastendiensten

•

Verstrekken van informatie over en begeleiden bij implementatie van
CIBG-producten.

Na een reorganisatietraject, waarbij een nieuw besturingsmodel is
ingevoerd, bestaat de organisatie sinds 1 mei 2010 uit drie productiekolommen, twee ondersteunende kolommen en een organisatiebrede
frontoffice.
Meer informatie over de organisatie en taken van het CIBG vindt men op
de CIBG-website: www.cibg.nl.
2.2 Begroting van baten en lasten 2012
Begroting van baten en lasten CIBG voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

A. Baten
Opbrengst moederdepartement
– Eigenaar
– Opdrachtgevers
Opbrengst overige departementen
– Ministerie van EL&I
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten

43 384
0
43 384
36
36
3 611
5
0
12

23 984
0
23 984
106
106
3 175
10
0
0

33 993
0
33 993
186
186
3 291
10
0
0

33 201
0
33 201
186
186
3 291
10
0
0

31 500
0
31 500
186
186
3 291
10
0
0

30 900
0
30 900
186
186
3 291
10
0
0

30 750
0
30 750
186
186
3 291
10
0
0

Totaal baten

47 048

27 275

37 480

36 688

34 987

34 387

34 237

45 083
24 581

26 112
16 425

35 430
20 822

34 951
19 822

34 029
18 822

34 029
18 822

34 029
18 822

20 502

9 687

17 812
3 010
14 608

17 812
2 010
15 129

17 812
1 010
15 207

17 812
1 010
15 207

17 812
1 010
15 207

2 052
76
1 877
162
1 715
99
63
36

1 163
70
1 093
101
992
0
0
0

6 323
2 050
150
1 900
101
1 799
0
0
0

6 323
1 687
120
1 567
157
1 410
0
0
0

6 323
879
90
789
157
632
0
0
0

6 323
300
60
240
155
85
0
0
0

6 323
175
30
145
145
0
0
0
0

47 135

27 275

37 480

36 638

34 908

34 329

34 204

– 87

0

0

50

79

58

33

B. Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
Waarvan:
eigen personeel
externe inhuur
– Materiële kosten
Waarvan:
ICT
Overige lasten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Overige kosten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Toelichting begroting
De bedragen 2010 betreffen de gerealiseerde baten en lasten volgens het
departementale jaarverslag over 2010 (Kamerstuk 32 710 XVI, nrs. 1 en 2).
De bedragen 2011 betreffen de begroting 2011 (Kamerstuk 32 500 XVI,
nrs. 1 en 2). De bedragen 2012 en verder zijn gebaseerd op de realisatie
2010, begroting 2011 en verwachtingen voor de komende jaren.
Baten
Naast de opbrengsten op basis van opdrachten van de beleidsdirecties
van het Ministerie van VWS genereert het CIBG ook opbrengsten van
burgers en bedrijven (opbrengst derden) voor het verrichten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

161

Baten-lastendiensten

verschillende (wettelijke) registratieactiviteiten en verleende vergunningen en ontheffingen tegen door het departement vastgestelde tarieven
evenals de verkoop van medicinale cannabis.
Voor het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
(EL&I) wordt een register voor paraveterinairen beheerd. Hiervoor
ontvangt het CIBG een vergoeding (€ 186 000 in 2012).
De raming van de baten en lasten in 2011 is lager dan voor 2012 en
verder, omdat vooral de variabele kosten van onder andere het
UZI-register destijds niet in de begroting zijn opgenomen. Vanaf 2012 is
dat wel het geval.
Opbrengst CIBG (bedragen x € 1 000)
Opdrachtgevers
VWS
BIG-register (p*q)
Vakbekwaamheidverklaringen (p*q)
UZI-register (Unieke Zorgverleners Identificatie)
SBV-Z (Sectorale Berichten Voorziening in de Zorg)
Wet Geneesmiddelenprijzen (WGP) (p*q)
Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) (p*q)
Vergunningen en Ontheffingen (V&O) (p*q)
Register Apotheekhouder geneeskunde (APG) (p*q)
Donorregister (p*q)
Bureau Medicinale Cannabis (BMC)
Regionale Toetsingcommissies Euthanasie (RTE) (p*q)
Deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking en levensbeëindiging
pasgeborenen
Register van Donoren Kunstmatige Bevruchting
Databank Maatschappelijke Verantwoording
Patiënten- en gehandicaptenorganisaties
Pallas
Zorgregister
Toelating Zorginstellingen (p*q)
Landelijke Verwijsindex Risicojongeren
IGZ Medische hulpmiddelen: Notificaties (p*q)
IGZ Medische hulpmiddelen: Exportverklaringen (p*q)
IGZ Opiaten: in en uitvoer (p*q)
IGZ Opiaten: Schengenverklaringen (p*q)
IGZ Exportverklaring geregistreerde geneesmiddelen (p*q)
Register Paraveterinairen (EL&I) (p*q)
Kwaliteitsregister Paramedici (p*q)
Totaal

Opdrachtgever
EL&I

1 076
1 903
12 261
3 374
603
470
0
153
2 975
0
2 293
170
292
811
1 395
792
159
2 894
1 064
451
369
167
321
0
0
0
33 993

Derden

880
150

1 290
210
400

82
120
124
186
186

35
3 291

De raming van het UZI-register is hoger, omdat dit jaar de variabele
kosten in tegenstelling tot 2011 nu wel zijn opgenomen. Het stilleggen van
de verdere implementatie van het elektronisch patiëntendossier als
gevolg van politieke besluitvorming heeft wel invloed gehad op de hoogte
van het geraamde bedrag.
Er wordt gewerkt aan de invoering van een kostendekkend tarief voor
derden, maar de besluitvorming daarover was ten tijde van de opstelling
van deze begroting nog niet afgerond.
Op basis van de realisatie 2010 en de eerste helft 2011 is de raming voor
2012 van SBV-Z naar beneden bijgesteld.
Het product Farmatec (2011) is in deze begroting opgesplitst in vier
afzonderlijke producten:
• Wet Geneesmiddelenprijzen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

162

Baten-lastendiensten

•
•
•

Geneesmiddelenvergoedingssysteem;
Vergunningen en Ontheffingen;
Register van apotheekhoudende geneeskundigen.

De raming van het Donorregister valt lager uit dan in 2011 als gevolg van
de toename in de digitale instroom en verwerking van nieuwe inschrijvingen en een afname van de papieren handmatige verwerking.
De raming van de Regionale Toetsingcommissies Euthanasie (RTE) is
hoger vanwege de sterke structurele toename in het aantal gemelde
gevallen waarover geoordeeld moet worden.
De raming voor Toelating Zorginstellingen is hoger, omdat deze in 2011 te
laag was geraamd op grond van een lager verwachte instroom.
De taken met betrekking tot Pallas (rapportage-tool voor zorginformatie)
en het Zorgregister (registratie van privéklinieken) zijn medio 2011 gestart,
maar pas vanaf 2012 in de begroting opgenomen.
Voor de IGZ taken loopt een onderzoek naar de mogelijkheden van
kostendekkende tarifering aan derden. De besluitvorming daarover was
ten tijde van de opstelling van deze begroting niet afgerond.
Ook het CIBG heeft te maken met een taakstelling. Over de verdeling van
deze taakstelling moet nog besloten worden. Deze zal daarna budgettair
verwerkt worden.
Taakstelling CIBG (bedragen x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

2016

17

606

1 104

1 597

1 983

2 104

Taakstelling CIBG

2.3 Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht CIBG voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
Omschrijving
1. Rekening-courant RHB 1–1
2. Totaal operationele kasstroom
3a. Totaal investeringen (-/-)
3b. Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom
4a. Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
4b. Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
4c. Aflossingen op leningen (-/-)
4d. Beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom
5. Rekening-courant RHB 31–12 (=1+2+3+4)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

18 793
– 3 260
– 4 384
42
– 4 342

11 741
– 9 900
– 225
0
– 225

716
1 900
– 2 100
0
– 2 100

– 14
717
– 100
0
– 100

383
868
– 100
0
– 100

931
868
– 100
0
– 100

1 679
868
– 100
0
– 100

0

0

0

0

0

0

0

0
– 854
1 404
550
11 741

0
– 900
0
– 900
716

0
– 530
0
– 530
– 14

0
– 220
0
– 220
383

0
– 220
0
– 220
931

0
– 20
0
– 20
1 679

0
– 20
0
– 20
2 427

Toelichting kasstroomoverzicht
De (ICT) investering in 2012 heeft betrekking op de aanpassing van de
applicatie Zorro ten behoeve van de herregistratie in het kader van de Wet
Beroepen Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

163

Baten-lastendiensten

2.4 Doelmatigheid
Overzicht doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen CIBG voor het jaar 2012

Generiek
1. Kostprijzen per product (in €)
– Beschikking BIG-register
– Vakbekwaamheidsverklaring
– Oordeel RTE
– Registratie wilsbeschikking donorregister
– Vergunning en ontheffingen
2. Omzet per productgroep (bedragen x € 1 000)
– BIG-register
– Vakbekwaamheidsverklaring
– Oordeel RTE
– Registratie wilsbeschikking donorregister
– Vergunningen
3. Aantal fte totaal (exclusief externe inhuur)
4. Saldo van baten en lasten (% van de baten)
Specifiek
1. Aantallen
– Aantal beschikkingen BIG-register
– Aantal vakbekwaamheidsverklaringen
– Aantal oordelen RTE
– Aantal geregistreerde wilsbeschikkingen donorregister
– Aantal verleende vergunningen Farmatec
2. Aantal klachten/bezwaar en beroep
– m.b.t. vakbekwaamheidverklaringen
– m.b.t. wilsbeschikkingen donorregister
3. Doorlooptijden
– Doorlooptijd oordeel RTE in dagen (wettelijke norm is 42 dagen)
– Doorlooptijd wilsbeschikking donorregister (wettelijk norm is 42
dagen)

2012

2013

2014

2015

2016

170,01
6 295,14
653,85
14,02
2 538,15

170,01
6 295,14
653,85
14,02
2 538,15

170,01
6 295,14
653,85
14,02
2 538,15

170,01
6 295,14
653,85
14,02
2 538,15

170,01
6 295,14
653,85
14,02
2 538,15

831
2 336
2 288
1 903
1 633
206
0%

831
2 336
2 288
1 903
1 633
206
0%

831
2 336
2 288
1 903
1 633
206
0%

831
2 336
2 288
1 903
1 633
206
0%

831
2 336
2 288
1 903
1 633
206
0%

11 000
400
3 000
200 000
500

11 000
400
3 000
200 000
500

11 000
400
3 000
200 000
500

11 000
400
3 000
200 000
500

11 000
400
3 000
200 000
500

15
0

15
0

15
0

15
0

15
0

42

31

30

30

30

20

20

20

20

20

Toelichting doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen
Kostprijzen per product
Een aantal kostprijzen per product is gewijzigd ten opzichte van vorig jaar.
Dit heeft verschillende oorzaken:
• Voor 2012 is een nieuw kostprijsmodel ontwikkeld, waarbij vooral
indirecte kosten anders verdeeld worden over de producten;
• Er is een stijging van doorbelasting van kosten van onder andere de
shared service organisatie waarop het CIBG geen invloed kan
uitoefenen;
• Er zijn nieuwe investeringen waarvan de lasten niet in de kostprijs
waren opgenomen.
Omzet per productgroep
De omzet per productgroep is niet gelijk aan de kostprijs vermenigvuldigd
met het aantal. Dit wordt veroorzaakt doordat de inkomsten derden zijn
verwerkt in de totale kostprijs, maar geen deel uitmaken van de onder
punt 2 genoemde omzet. Daarnaast bestaat de totale omzet ook uit andere
hier niet genoemde producten. Alleen de belangrijkste producten zijn in
bovenstaand schema opgenomen.
Aantallen
Op basis van de resultaten voorgaande jaren is de raming van de
productie bij Regionale Toetsingcommissies Euthanasie (RTE) vanaf 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

164

Baten-lastendiensten

verhoogd vanwege de sterke structurele toename in het aantal gemelde
gevallen waarover geoordeeld moet worden.
Door uitbreiding van de personele capaciteit bij de RTE in 2011, wordt
verwacht dat vanaf 2012 de doorlooptijd kan worden teruggebracht naar
binnen de wettelijke termijn.
Op basis van de resultaten van de laatste twee jaar is het begrote volume
van het Donorregister naar boven aangepast.
3. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
3.1 Inleiding
Sinds 1 januari 2004 is het RIVM een baten-lastendienst van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De taken van het RIVM zijn
erop gericht de publieke gezondheid, een gezond leefmilieu en de
veiligheid van de leefomgeving te bevorderen. Kerntaak van het RIVM is
het verrichten van onderzoek en het wereldwijd verzamelen van kennis.
De uitkomsten daarvan dienen als beleidsondersteuning voor de
overheid.
Het RIVM voert onderzoek uit voor de Ministeries van VWS, IenM, EL&I en
SZW, voor diverse inspecties en voor internationale organisaties zoals de
Europese Unie, de WHO en de Verenigde Naties. Informatie over de
resultaten van het RIVM-onderzoek is te vinden via de thematische
ingangen van de website www.rivm.nl. Het RIVM vervult ook regiefuncties
en verzorgt de landelijke coördinatie van preventie- en interventieprogramma’s, zoals het Rijksvaccinatieprogramma (RVP).
In januari 2010 heeft de minister van VWS zijn besluit tot integratie van de
publieke taken inkoop, opslag en distributie en de onderzoek- en
ontwikkelingstaak van het Nederlands Vaccin Instituut binnen het RIVM
bekend gemaakt (zie ook leeswijzer). De inname van de publieke taken
vindt in 2011 plaats. De financiële effecten van deze inname zijn in deze
begroting verwerkt.
3.2 Begroting van baten en lasten
Begroting van baten en lasten RIVM voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

A. Baten
Opbrengst moederdepartement
– Eigenaar
– Opdrachtgevers
Opbrengst overige departementen
– Ministerie van IenM
– Ministerie van EL&I
– Ministerie van SZW
– Overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten

131 314
20 886
110 428
59 350
47 248
4 699
0
7 403
164 959
394
965
2 196

122 252
17 956
104 296
52 036
48 686
1 350
0
2 000
172 404
100
0
0

151 916
25 045
126 871
52 371
44 776
1 350
3 445
2 800
187 772
50
0
0

149 855
24 399
125 456
51 958
44 363
1 350
3 445
2 800
191 527
50
0
0

151 877
27 815
124 062
51 546
43 951
1 350
3 445
2 800
195 358
50
0
0

150 374
27 329
123 045
51 133
43 538
1 350
3 445
2 800
195 358
50
0
0

149 773
27 158
122 615
51 133
43 538
1 350
3 445
2 800
195 358
50
0
0

Totaal baten

359 178

346 792

392 109

393 390

398 831

396 915

396 314

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

165

Baten-lastendiensten

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

353 084
120 619

341 883
110 710

384 776
118 308

386 057
118 308

391 498
118 308

389 582
118 308

388 981
118 308

232 465

231 173

106 477
11 831
266 468

106 477
11 831
267 749

106 477
11 831
273 190

106 477
11 831
271 274

106 477
11 831
270 673

9 213
381
4 670
3 785
885
4 162
4 162
0

4 909
393
4 516
3 637
879
0
0
0

9 300
7 333
447
6 886
6 170
716
0
0
0

9 300
7 333
447
6 886
6 170
716
0
0
0

9 300
7 333
447
6 886
6 170
716
0
0
0

9 300
7 333
447
6 886
6 170
716
0
0
0

9 300
7 333
447
6 886
6 170
716
0
0
0

Totaal lasten

362 297

346 792

392 109

393 390

398 831

396 915

396 314

Saldo van baten en lasten

– 3 119

0

0

0

0

0

0

B. Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
Waarvan:
eigen personeel
externe inhuur
– Materiële kosten
Waarvan:
ICT
Overige lasten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Overige kosten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten

Toelichting op de begroting van baten en lasten
De bedragen 2010 betreffen de gerealiseerde baten en lasten volgens het
departementale jaarverslag over 2010 (Kamerstuk 32 710 XVI, nrs. 1 en 2).
De bedragen 2011 betreffen de begroting 2011 (Kamerstuk 32 500 XVI,
nrs. 1 en 2). De omzetbedragen voor 2012 voor de primaire opdrachtgevers (VWS-eigenaar, VWS-opdrachtgevers, IenM, EL&I en SZW) zijn
ramingen op grond van de verwachte opdrachtvolumes bij ongewijzigd
beleid voor de komende jaren waarin thans bekende ontwikkelingen zijn
meegenomen. De overige omzetbedragen zijn gebaseerd op lopende en
naar verwachting nog aan te gane contracten met overige opdrachtgevers.
Baten
De hoogte van de inkomsten is afhankelijk van overeenstemming tussen
de opdrachtgevers en het RIVM over de aard en omvang van de te
verrichten activiteiten en – daarmee samenhangend – de in rekening te
brengen kosten (zijnde uren x tarief plus directe projectgebonden kosten).
De geraamde baten van VWS-eigenaar zijn hoofdzakelijk bestemd voor
het strategisch onderzoek van het RIVM en als aanvullend huisvestingsbudget.
De geraamde baten van VWS-opdrachtgevers betreffen inkomsten die het
RIVM op grond van lopende werkprogramma’s en thans bekende
ontwikkelingen verwacht te verkrijgen door opdrachtverlening door de
beleidsdirecties van VWS, de IGZ en de nVWA.
De geraamde baten van IenM en EL&I volgen uit werkzaamheden die op
het taakveld milieu in relatie tot volksgezondheid worden uitgevoerd in
opdracht van de beleidsdirecties van IenM, de Inspectie IenM en EL&I. De
geraamde baten van SZW hebben betrekking op onderzoek op het gebied
van (gevaarlijke) arbeidsomstandigheden.
Baten van derden verkrijgt het RIVM door het uitvoeren van werkzaamheden voor derden in Nederland en in internationaal verband.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

166

Baten-lastendiensten

Lasten
De personele kosten bedragen circa € 118 miljoen, waarvan circa € 106
miljoen voor ambtelijk personeel en circa € 12 miljoen voor inhuur. De
materiële kosten bedragen circa € 264 miljoen. Een groot deel betreft
uitvoeringskosten voor het Rijksvaccinatieprogramma (€ 109 miljoen).
In deze begroting is de bezuinigingstaakstelling Kabinet Rutte verwerkt,
waarbij het RIVM wordt aangeslagen voor een financiële reductie van
1,5% ingaande 2012 tot 6% structureel vanaf 2015. Deze bezuiniging werkt
door in de opdrachtgeversbudgetten van VWS en IenM en in de
eigenaarsbijdrage van VWS aan het RIVM. De taakstelling moet voor 3/4
worden ingevuld als efficiencytaakstelling (en werkt daarmee door in de
RIVM-tarieven) en voor 1/4 als volumetaakstelling. In de uurtarieven zijn
de in de onderstaande tabel vermelde taakstellingen verwerkt.
Taakstellingen in % (verwerkt in het uurtarief)

Efficiencytaakstelling Kabinet Balkenende IV
Taakstelling Kabinet Rutte

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

– 2%
–

–
–

–
– 1,5%

–
– 3%

–
– 4,5%

–
– 6%

–
– 6%

3.3 Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht RIVM voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
Omschrijving
1. Rekening-courant RHB 1–1
2. Totaal operationele kasstroom
3a. Totaal investeringen (-/-)
3b. Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom
4a. Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
4b. Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
4c. Aflossingen op leningen (-/-)
4d. Beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom
5. Rekening-courant RHB 31–12 (=1+2+3+4)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

59 880
– 26 030
– 4 907
0
– 4 907

28 943
5 015
– 4 516
0
– 4 516

29 442
7 047
– 6 886
0
– 6 886

29 603
6 397
– 6 886
0
– 6 886

29 114
6 393
– 6 886
0
– 6 886

28 621
7 086
– 6 886
0
– 6 886

28 821
6 843
– 6 886
0
– 6 886

0

0

0

0

0

0

0

0
0
0
0
28 943

0
0
0
0
29 442

0
0
0
0
29 603

0
0
0
0
29 114

0
0
0
0
28 621

0
0
0
0
28 821

0
0
0
0
28 778

Toelichting kasstroomoverzicht
Het RIVM investeert in software en licenties, gebouwinstallaties en
infrastructuur, laboratoriumapparatuur, vervoermiddelen, IT en audiovisuele apparatuur en facilitaire apparatuur. Dit betreft vervangingsinvesteringen, nodig om de continuïteit te waarborgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

167

Baten-lastendiensten

3.4 Doelmatigheid
Overzicht doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen RIVM voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
2012

2013

2014

2015

2016

Generiek
1. Tarieven/ uur
– Gewogen uurtarief in €
– Ontwikkeling uurtarief (2003 = 100)
2. Aantal fte totaal (exclusief externe inhuur)
3. Saldo van baten en lasten (% van de baten)

108,96
100
1 516
0%

108,96
100
1 516
0%

108,96
100
1 516
0%

108,96
100
1 516
0%

108,96
100
1 516
0%

Specifiek
1. Liquiditeit (current ratio; norm: > 1,5)
2. Solvabiliteit (debt ratio)
3. Rentabiliteit eigen vermogen
4. Percentage externe inhuur t.o.v. totale personele kosten
5. Percentage facturen betaald binnen 30 dagen

1,51
0,94
0%
10%
97,5%

1,51
0,94
0%
10%
97,5%

1,51
0,94
0%
10%
97,5%

1,51
0,94
0%
10%
97,5%

1,51
0,94
0%
10%
97,5%

Toelichting doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen
Uurtarief
Het RIVM hanteert als indicator voor de doelmatigheid het gewogen
uurtarief. De uurtarieven worden jaarlijks door de eigenaar vastgesteld.
De hoogte van de tarieven wordt onder meer bepaald door de ontwikkeling van de loonkosten, de materiële kosten (waaronder de huren die de
Rijksgebouwendienst in rekening brengt) en het aantal te declareren uren
per medewerker evenals efficiencytaakstellingen.
Specifiek
Voor wat betreft de specifieke doelmatigheidsindicatoren steunt het RIVM
op de gangbare bedrijfseconomische indicatoren zoals vermeld in
bovenstaande tabel. Over de geleverde prestaties legt het RIVM systematisch verantwoording af richting de opdrachtgevers. Voor de primaire
opdrachtgevers VWS en IenM gebeurt dat in periodieke voortgangsrapportages die door deze opdrachtgevers worden vastgesteld. Voor de
overige opdrachtgevers gebeurt dat via de tijdige levering van de
afgesproken producten en diensten en de daarop volgende tijdige
betaling door de opdrachtgevers van de overeengekomen opdrachtsom.
Audits en benchmarkonderzoeken vinden periodiek plaats. Over de
(wetenschappelijke) audits op onderdelen van de primaire processen
wordt gerapporteerd aan de Commissie van Toezicht.
4. JeugdzorgPlus-instelling Almata
4.1 Inleiding
Sinds 1 februari 2009 heeft Almata de tijdelijke status van batenlastendienst toegekend gekregen (Kamerstuk 31 914, nr. 1). Almata is een
voormalige rijksinrichting binnen de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)
van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, die per genoemde datum is
omgevormd tot een jeugdzorgPlus-instelling. De primaire opdrachtgever
van Almata is het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(VWS).
Almata heeft als missie jongeren met ernstige gedragsproblemen te
behandelen. Doel van de behandeling is het verminderen van probleemgedrag, het vergroten van competenties en het creëren van een realistisch
toekomstperspectief, zodat jongeren zo snel mogelijk en beter toegerust

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

168

Baten-lastendiensten

terug kunnen keren in de samenleving (thuis, op kamers of in een andere
geschikte open setting, dan wel in een vervolgvoorziening). Almata heeft
vestigingen in Den Dolder en Ossendrecht. De huidige behandelcapaciteit
bedraagt 202 plaatsen.
In de brief van 13 april 2011 (Kamerstuk 31 839, nr. 100) heeft de staatssecretaris van VWS de Kamer geïnformeerd over toekomstige ontwikkelingen van jeugdzorgPlus. Voor Almata betekent dit dat komend jaar een
aanzienlijk veranderproces doorgevoerd zal worden, waarin de locaties
Den Dolder en Ossendrecht hun eigen weg zullen gaan. De locatie Den
Dolder van Almata en De Lindenhorst zullen fuseren tot één private
instelling van ongeveer 96 plaatsen. Voor de locatie Ossendrecht wordt
een private samenwerkings- of fusiepartner gezocht. Met deze veranderingen is in de begroting voor 2012 nog geen rekening gehouden.
Meer informatie over de organisatie en taken van het Almata vindt men
op de website: www.almata.nl.
4.2 Begroting van baten en lasten
Begroting van baten en lasten Almata voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

A. Baten
Opbrengst moederdepartement
– Eigenaar
– Opdrachtgevers
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten

33 254
3 401
29 853
0
866
9
0
0

30 015
0
30 015
0
595
5
0
0

28 907
0
28 907
0
570
5
0
0

28 146
0
28 146
0
545
5
0
0

29 183
0
29 183
0
20
5
0
0

28 246
0
28 246
0
20
5
0
0

28 023
0
28 023
0
20
6
0
0

Totaal baten

34 129

30 615

29 482

28 696

29 208

28 271

28 049

32 314
19 457

28 750
18 657

27 568
18 188

27 518
18 260

26 828
17 875

26 827
17 840

26 890
17 895

12 857

10 093

16 688
1 500
9 380

16 785
1 475
9 258

16 335
1 540
8 953

16 390
1 450
8 987

16 445
1 450
8 995

1 353
83
1 270
1 251
19
0
0
0

1 840
140
1 150
1 138
12
550
550
0

411
1 914
70
950
931
19
894
894
0

419
1 178
55
825
806
19
298
298
0

428
2 380
55
775
756
19
1 550
1 550
0

436
1 444
55
775
756
19
614
614
0

445
1 159
55
776
756
20
328
328
0

33 667

30 590

29 482

28 696

29 208

28 271

28 049

462

25

0

0

0

0

0

B. Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
Waarvan:
eigen personeel
externe inhuur
– Materiële kosten
Waarvan:
ICT
Overige lasten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Overige kosten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Toelichting op de begroting van baten en lasten
De bedragen 2010 betreffen de gerealiseerde baten en lasten volgens het
departementale jaarverslag over 2010 (Kamerstuk 32 710 XVI, nrs. 1 en 2).
De bedragen 2011 betreffen de begroting 2011 (Kamerstuk 32 500 XVI,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

169

Baten-lastendiensten

nrs. 1 en 2). De bedragen 2012 en verder zijn gebaseerd op de realisatie
2010, begroting 2011 en verwachtingen voor de komende jaren.
De opbrengst van het moederdepartement bestaat uit een bijdrage van
VWS voor exploitatiekosten, kapitaallasten en een aantal incidentele
bijdragen.
Opbrengst moederdepartement 2012 (bedragen x € 1 000)
Exploitatiebijdrage op basis van 202 plaatsen * € 107 000
Bijdrage voor kapitaallasten (situatie afhankelijk)
Overige bijdrage (inclusief SBF/FLO)
Totaal

21 614
5 764
1 529
28 907

Verslagjaar 2010 is inclusief een eenmalige toekenning van de
bouwimpuls.
De opbrengst derden bestaat uit de ESF-bijdrage (Europees Sociaal
Fonds) in het kader van Workwise (arbeidstoeleiding van gedetineerde
jongeren).
De dotatie voorziening heeft betrekking op kosten van medewerkers die
gebruik maken van functioneel leeftijdsontslag (FLO). Deze voorziening is
een voorziening die wordt opgebouwd vanuit het resultaat bij de aanvang
van het functionele leeftijd ontslag (60 jaar) van de medewerker in een
substantieel bezwarende functie (SBF). De kosten voor de gehele
FLO-periode worden ineens genomen. De omvang hangt af van het aantal
deelnemers in het betreffende jaar. De opbouw van de voorziening wordt
gedekt vanuit een structureel budget op basis van afspraken die gemaakt
zijn bij de transitie van DJI naar het Ministerie van VWS. De bijdrage FLO
wordt rechtstreeks ten laste van het eigen vermogen gebracht.
Het aantal fte loopt terug vanwege het vertrek van personeel door
reorganisatie van de maritieme sector van 282 fte naar 276 fte in 2012.
Met een eventuele reorganisatievoorziening voor extra kosten en
boventalligheid maritieme sector is geen rekening gehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

170

Baten-lastendiensten

4.3 Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht Almata voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
Omschrijving
1. Rekening-courant RHB 1–1
2. Totaal operationele kasstroom
3a. Totaal investeringen (-/-)
3b. Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom
4a. Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
4b. Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
4c. Aflossingen op leningen (-/-)
4d. Beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom
5. Rekening-courant RHB 31–12 (=1+2+3+4)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

7 288
586
– 1 060
0
– 1 060

7 179
500
– 300
150
– 150

6 876
– 200
– 500
0
– 500

5 826
– 200
– 500
0
– 500

4 876
– 200
– 500
0
– 500

3 976
0
– 500
0
– 500

3 276
0
– 500
0
– 500

0

0

0

0

0

0

0

1 292
– 927
0
365
7 179

0
– 953
300
– 653
6 876

0
– 350
0
– 350
5 826

0
– 250
0
– 250
4 876

0
– 200
0
– 200
3 976

0
– 200
0
– 200
3 276

0
– 200
0
– 200
2 576

Toelichting kasstroomoverzicht
De afgelopen jaren is het saldo van de rekening-courant met de rijkshoofdboekhouding (RHB) erg hoog geweest doordat een aantal verplichtingen werd doorgeschoven. Vanaf 2011 zal het rekening-courantsaldo
afnemen en dalen tot een normale hoogte.
De boekwaarde van de desinvesteringen in 2011 betreft de opbrengst
(verkoop minus boekwaarde) van de verkoop van een tweetal schepen. De
investeringen bestaan deels uit vervangingsinvesteringen en deels uit
nieuwe investeringen. Almata investeert in zaken als vervanging ICT,
vervanging wagenpark, verbetering gebouwen en terreinen, verbeteren
en vervangen van inrichting van de paviljoens en de behandel/therapieruimten en bezoekersruimten, vervanging van onderwijshulpmiddelen en
verbeteringen aan het schip. Deze investeringen zijn normaliter jaarlijks
op hetzelfde niveau, maar in bepaalde jaren wijkt dit beeld af, door
verbouwingen en veranderingen (zoals nieuwbouw Ossendrecht in 2010).
4.4 Doelmatigheidsparagraaf
Overzicht doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen Almata voor het jaar 2011

Generiek
1. Kosten per behandelplek (x € 1 000)
2. Bijdrage per behandelplek (x € 1 000)
3. Aantal fte totaal (exclusief externe inhuur)
4. Saldo van baten en lasten (% van de baten)
Specifiek
1. Gemiddelde verblijfsduur in maanden
2. Geregistreerde klachten

2012

2013

2014

2015

2016

138,7
138,7
272
0%

137,9
137,9
272
0%

136,8
136,8
264
0%

136,8
136,8
264
0%

137,1
137,1
264
0%

7
350

7
300

7
250

7
250

7
250

Toelichting doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen
Kosten en bijdrage per behandelplek
De komende jaren wordt gewerkt aan kostenreductie met als doel een
lagere kostprijs per behandelplek door afname van het aantal fte, het
doorvoeren van materiële besparingen en het geleidelijk afbouwen van de
overige bijdragen in de komende jaren. De bijdrage voor FLO-voorziening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

171

Baten-lastendiensten

valt hier buiten, omdat deze afhankelijk is van het aantal deelnemers dat
in dat jaar deel neemt aan de regeling.
Dit alles resulteert in een kostprijs die marktconform is voor het gedeelte
dat niet afhankelijk is van het hebben van de status als rijksinstelling, en
die Almata in staat stelt te concurreren met de particuliere collega’s uit de
jeugdzorgPlus.
Gemiddelde verblijfsduur
De gemiddelde verblijfsduur is de duur die het beste past bij de kwaliteitsmaatstaf die Almata voor haar behandeling hanteert, maar is mede
afhankelijk van de huidige bewegingen en komende besluitvorming over
trajectzorg in de jeugdzorgketen.
Geregistreerde klachten
Het aantal klachten zal door verbetering van het leefklimaat voor de
jongeren geleidelijk gaan teruglopen.
5. JeugdzorgPlus-instelling De Lindenhorst
5.1 Inleiding
Sinds 1 februari 2009 heeft De Lindenhorst de tijdelijke status van
baten-lastendienst toegekend gekregen (Kamerstuk 31 914, nr. 1). De
Lindenhorst is een voormalige rijksinrichting binnen de Dienst Justitiële
Inrichtingen (DJI) van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, die per
genoemde datum is omgevormd tot een jeugdzorgPlus-instelling. De
primaire opdrachtgever van De Lindenhorst is het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
De Lindenhorst is een gespecialiseerde JeugdzorgPlus-instelling en heeft
als kerntaak het bieden van bescherming en zorg aan meisjes met
ernstige gedragsproblemen in een doorlopend traject ter vergroting van
de zelfredzaamheid, passend bij de mogelijkheden van het meisje.
In de brief van 13 april 2011 (Kamerstuk 31 839, nr. 100) heeft de staatssecretaris van VWS een uitspraak gedaan over de toekomst van De
Lindenhorst. Komend jaar zal een aanzienlijk veranderproces doorgevoerd
worden. De locatie Den Dolder van Almata en De Lindenhorst zullen
fuseren tot één private instelling van ongeveer 96 plaatsen, zodat een
zelfde positie wordt verkregen als de overige (jeugd)zorginstellingen. Met
deze veranderingen is in de ontwerpbegroting voor 2012 nog geen
rekening gehouden.
Meer informatie over de organisatie en taken van De Lindenhorst vindt
men op de website: www.delindenhorst.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

172

Baten-lastendiensten

5.2 Begroting van baten en lasten
Begroting van baten en lasten De Lindenhorst voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

A. Baten
Opbrengst moederdepartement
– Eigenaar
– Opdrachtgevers
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten

10 306
0
10 306
0
504
0
0
0

9 471
0
9 471
0
717
0
0
0

9 407
0
9 407
0
687
0
0
0

9 246
0
9 246
0
687
0
0
0

9 004
0
9 004
0
687
0
0
0

9 004
0
9 004
0
687
0
0
0

9 004
0
9 004
0
687
0
0
0

Totaal baten

10 810

10 188

10 094

9 933

9 691

9 691

9 691

10 540
6 711

10 037
6 368

9 949
6 785

9 788
6 626

9 546
6 388

9 546
6 388

9 546
6 388

3 829

3 669

6 464
321
3 164

6 313
313
3 162

6 086
302
3 158

6 086
302
3 158

6 086
302
3 158

135
12
123
123
0
0
0
0

151
21
130
130
0
0
0
0

411
145
15
130
130
0
0
0
0

401
145
15
130
130
0
0
0
0

387
145
15
130
130
0
0
0
0

387
145
15
130
130
0
0
0
0

387
145
15
130
130
0
0
0
0

10 675

10 188

10 094

9 933

9 691

9 691

9 691

135

0

0

0

0

0

0

B. Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
Waarvan:
eigen personeel
externe inhuur
– Materiële kosten
Waarvan:
ICT
Overige lasten:
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Overige kosten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Toelichting op de begroting van baten en lasten
De bedragen 2010 betreffen de gerealiseerde baten en lasten volgens het
departementale jaarverslag over 2010 (Kamerstuk 32 710 XVI, nrs. 1 en 2).
De bedragen 2011 betreffen de begroting 2011 (Kamerstuk 32 500 XVI,
nrs. 1 en 2). De bedragen 2012 en verder zijn gebaseerd op de realisatie
2010, begroting 2011 en verwachtingen voor de komende jaren.
De opbrengst van het moederdepartement bestaat uit een bijdrage van
VWS voor exploitatiekosten en kapitaallasten.
Opbrengst moederdepartement 2012 (bedragen x € 1 000)
Exploitatiebijdrage op basis van 54 plaatsen * € 140 993
Bijdrage voor kapitaallasten (situatie afhankelijk)
Totaal

7 614
1 793
9 407

Verslagjaar 2010 is inclusief een eenmalige toekenning in verband met de
bouwimpuls.
Medio 2013 zal de kostprijs structureel verlaagd worden door realisatie
van een kostprijsverlagingstraject, onder andere door een afname van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

173

Baten-lastendiensten

aantal personeelsleden, samenwerking bedrijfsvoering en het herzien van
externe contracten.
Begroting 2014 en verder betreft de structurele kostprijsverlaging,
exclusief (eenmalige) fusie-/ en privatiseringskosten en uitgaand van een
locatie met 54 capaciteitsplaatsen. Bij privatisering zullen de personele
kosten (toepassing van de CAO Jeugdzorg) en huisvestingskosten (geen
verplichte Rijksgebouwendienst) verder afnemen, maar zal er wel een
effectief rendement dienen te worden behaald, conform maatschappelijk
aanvaardbare normen. In bovenstaande begroting is dit niet meegenomen.
De dotatiekosten opbouw FLO voorziening worden direct ten laste van het
eigen vermogen gebracht.
5.3 Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht De Lindenhorst voor het jaar 2012 (bedragen x € 1 000)
Omschrijving

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

1. Rekening-courant RHB 1–1
2. Totaal operationele kasstroom
3a. Totaal investeringen (-/-)
3b. Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom
4a. Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
4b. Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
4c. Aflossingen op leningen (-/-)
4d. Beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom
5. Rekening-courant RHB 31–12 (=1+2+3+4)

252
1 187
– 53
0
– 53

1 284
– 200
– 55

927
– 200
– 55

615
– 200
– 55

324
– 200
– 55

301
– 120
– 55

577
– 180
– 55

– 55

– 55

– 55

– 55

– 55

– 55

0

0

0

0

0

0

0

0
– 102
0
– 102
1 284

0
– 102

0
– 57

0
– 36

265
– 33

476
– 25

234
– 25

– 102
927

– 57
615

– 36
324

232
301

451
577

209
551

Toelichting kasstroomoverzicht
De investeringen betreffen reguliere vervangingsinvesteringen in
technische installaties, video-/data-apparatuur, inventaris en overige
activa.
De eenmalige stortingen door het moederdepartement zijn ter vorming
van de voorziening functioneel leeftijdsontslag op basis van het huidige
personeelsbestand. Hierdoor ontstaat in de jaren van dotatie voorziening
een positieve financieringskasstroom. Uitbetalingen in het kader van
dezelfde regeling veroorzaken de negatieve operationele kasstroom.
De aflossing op lening betreft de conversielening die verplicht is
afgesloten bij de oprichting van de tijdelijke baten-lastendienst in 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

174

Baten-lastendiensten

5.4 Doelmatigheidsparagraaf
Overzicht doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen De Lindenhorst voor het jaar 2011 (bedragen x € 1 000)
2012

2013

2014

2015

2016

Generiek
1. Kosten per behandelplek (bedragen x € 1 000)
2. Bijdrage per behandelplek (bedragen x € 1 000)
3. Aantal fte totaal (exclusief externe inhuur)
4. Saldo van baten en lasten (% van de baten)

141
141
116
0%

138
138
113
0%

134
134
108
0%

134
134
108
0%

134
134
108
0%

Specifiek
1. Gemiddelde verblijfsduur in maanden
2. Geregistreerde klachten
3. Klachten gegrond verklaard

7
29
0

7
29
0

7
29
0

7
29
0

7
29
0

Toelichting doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen
Basisindicatoren voor doelmatigheid zijn de kostprijs en de kwaliteit per
product of dienst. Doelmatigheid kan worden bereikt door een lagere
kostprijs (bij gelijke kwaliteit) of een hogere kwaliteit (bij gelijke kostprijs),
uitgewerkt in onderstaande indicatoren.
Kosten en bijdrage per behandelplek
Betreft integrale kostprijs per plaats (54 plaatsen) -/- kapitaallasten en
incidentele kosten die gecompenseerd zijn door het moederdepartement.
In 2011 is een project gestart om te komen tot een structurele kostprijsverlaging. Naar verwachting zal medio 2013 de verlaging worden gerealiseerd.
Gemiddelde verblijfsduur
De gemiddelde verblijfsduur betreft de gemiddelde verblijfsduur van een
jongere op De Lindenhorst. In 2010 is een gemiddelde verblijfsduur van
10,2 maanden gerealiseerd. Doelstelling van 2011 en verder betreft 7
maanden.
Geregistreerde klachten
De zorg dient op een dusdanige manier verleend te worden dat zo min
mogelijk klachten worden ingediend.
Klachten gegrond verklaard
De zorg dient op een dusdanige manier verleend te worden dat zo min
mogelijk klachten gegrond worden verklaard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

175

Financieel Beeld Zorg

4. BIJLAGEN
BIJLAGE 4.1 FINANCIEEL BEELD ZORG
1. Inleiding
Dit hoofdstuk geeft een integraal overzicht van de ontwikkeling van de
uitgaven en ontvangsten die tot het Budgettair Kader Zorg (BKZ) gerekend
worden. Het Financieel Beeld Zorg (FBZ) heeft ten opzichte van eerdere
jaren een aantal aanpassingen ondergaan. In de leeswijzer van deze
begroting is een passage opgenomen die het onderscheid tussen
begroting- en premiegefinancierde uitgaven toelicht en de relatie tussen
de begroting van VWS en het BKZ verduidelijkt.
Het voorliggende FBZ richt zich allereerst op de ontwikkeling van het BKZ
(paragraaf 2). Paragraaf 3 geeft de verticale ontwikkeling van de
BKZ-uitgaven en ontvangsten weer en paragraaf 4 de horizontale
ontwikkeling. De beschikbare uitgaven per sector komen in paragraaf 5
aan de orde. Binnen de cure en care is een aantal nieuwe sectoren
toegevoegd, deze worden in paragraaf 6 toegelicht. In paragraaf 7 komen
de financiering van de BKZ-uitgaven en de ontwikkeling van de premies
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en Zorgverzekeringswet
(Zvw) aan de orde. Deze aanpassingen vormen de eerste stap naar een
meer transparant Financieel Beeld Zorg.
2. Ontwikkeling van het BKZ en de netto-BKZ-uitgaven
De collectieve zorguitgaven nemen jaarlijks toe als gevolg van onder
andere de vergrijzing, de toename van het aantal chronisch zieken en
technologische ontwikkelingen. Om de kwaliteit en toegankelijkheid van
zorg te waarborgen heeft het kabinet in het financieel kader van het
Regeerakkoord rekening gehouden met een groei van € 15 miljard in de
periode 2011–2015. Dit betekent een reële groei van gemiddeld 3¼% per
jaar, ruim boven de geraamde reële groei van het BBP met 1¼% per jaar.
Het BKZ is voor de periode 2011–2015 bij de start van het Kabinet Rutte
vastgesteld, zie tabel 1.
Ondanks de geaccommodeerde groei zijn de zorguitgaven ook in 2011
sterker gestegen dan voorzien. De BKZ-uitgaven laten een bijstelling zien
van ruim € 1,5 miljard in 2011. Een beperkt deel van deze stijging (€ 0,1
miljard in 2011) is te verklaren door het saldo van nominale ontwikkelingen en ijklijnmutaties. Het kader wordt hiervoor gecorrigeerd, waardoor
een overschrijding resulteert in 2011 van € 1,4 miljard. Om te voorkomen
dat de zorguitgaven op den duur onhoudbaar worden en andere
collectieve uitgaven zullen verdringen, heeft het kabinet diverse maatregelen getroffen. In combinatie met de opwaartse bijstelling van het BKZ
resulteert dit in een overschrijding van € 0,5 miljard in 2012, die in 2014
omslaat in een onderschrijding van € 0,2 miljard. De maatregelen worden
toegelicht in paragraaf 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

176

Financieel Beeld Zorg

Tabel 1 Ontwikkeling van het BKZ en de netto-BKZ-uitgaven1 (bedragen x € 1 000 000)

1

2011

2012

2013

2014

2015

BKZ Regeerakkoord (2011–2015)
Bijstelling BKZ
waarvan Ontwikkeling prijs nationale bestedingen
waarvan IJklijnmutaties
BKZ in lopende prijzen

59 666
112
– 36
149
59 778

63 067
– 70
– 167
97
62 997

66 993
– 116
– 178
62
66 877

71 018
– 123
– 188
65
70 895

74 190
– 123
– 197
74
74 068

Netto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2012

61 157

63 546

66 961

70 659

73 986

Overschrijding (+)/onderschrijding (-)
Als gevolg van de bijstelling in de netto-BKZ-uitgaven

1 379
1 491

549
479

84
– 32

– 236
– 359

– 82
– 205

Als gevolg van afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: Startnota (Kamerstuk 32 500 XVI, nr. 29), VWS, NZa productieafspraken en voorlopige realisatiegegevens, CVZ voorlopige financieringslasten
Zvw en AWBZ.

3. Ontwikkeling BKZ-uitgaven en -ontvangsten 2010 t/m 2016
Tabel 2 laat vanaf de stand ontwerpbegroting 2011 de verticale ontwikkeling van de BKZ-uitgaven en -ontvangsten zien. Hier worden alleen
toegelicht de mutaties die hebben plaatsgevonden na het Regeerakkoord.
Voor een uitgebreide toelichting op de Regeerakkoordmutaties wordt
verwezen naar de Startnota (Kamerstuk 32 500 XVI, nr. 29).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

177

Financieel Beeld Zorg

Tabel 2 Verticale ontwikkeling van de BKZ-uitgaven en -ontvangsten sinds de ontwerpbegroting 2011 (bedragen x € 1 000 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

61 107,5

62 615,1

65 926,0

69 951,3

74 470,7

79 573,5

235,1

605,1

730,0

392,6

– 1 632,4

61 107,5

62 850,2

66 531,1

70 681,3

74 863,3

77 941,1

Mee-/tegenvallers, maatregelen en intensiveringen
2. Actualisering zorguitgaven (zie tabel 2A)
3. Tariefmaatregel huisartsen
4. Verlaging eerdere korting ziekenhuizen
5. Hoofdlijnenakkoord instellingen voor medisch
specialistische zorg
6. Verlaging eerdere tariefskorting medisch
specialisten
7. Korting academische component
8. Afzien van pakketopname beweegkuur
9. Pakketuitname dieetadvisering
10. Pakketuitname maagzuurremmers
11. Pakketuitname stoppen met roken
12. Tariefkorting logopedie
13. Invoering darmkankerscreening
14. Maatregel fysiotherapie
15. Tariefmaatregel verloskunde
16. Kosten oneigenlijk gebruik SEH verhalen op
patiënt
17. Maatregel farmaceutische hulp
18. Hulpmiddelen
19. Maatregelen ggz
20. Rechtmatigheid Zvw
21. Ramingsbijstelling kapitaallasten
22. Niet doorgaan maatregel minimale eigen
betalingen AWBZ
23. Besparingsverlies beperken doelgroep AWBZ
24. Maatregelen persoonsgebonden budgetten
25. Inzet taakstellende intensiveringsmiddelen
26. Caribisch Nederland
27. Tekort budget Wtcg
28. Inkomensafhankelijke Wtcg
29. Diverse mutaties

688,6
628,9

1 297,5
1 073,0

128,0
1 013,1
– 132,0
235,2

– 233,1
1 246,1
– 132,0
235,2

– 536,1
1 376,1
– 132,0
235,2

– 297,6
1 675,1
– 132,0
235,2

– 265,0

– 265,0

– 265,0

– 265,0

42,4
– 10,0
– 69,0
– 42,0
– 75,0
– 20,0
– 6,0
– 50,0
– 4,0

42,4
– 20,0
– 30,0
– 42,0
– 75,0
– 20,0
– 6,0
16,6
– 50,0
– 4,0

42,4
– 30,0
– 19,0
– 42,0
– 58,0
– 20,0
– 6,0
40,0
– 50,0
– 4,0

42,4
– 40,0
– 9,0
– 42,0
– 58,0
– 20,0
– 6,0
61,4
– 50,0
– 4,0

– 42,0
20,0
– 393,0
– 7,0
34,0

– 10,0
– 57,0
20,0
– 393,0
– 7,0
52,0

– 10,0
– 57,0
20,0
– 393,0
– 7,0
30,5

– 10,0
– 57,0
20,0
– 393,0
– 7,0
16,0

80,0

80,0

80,0

59,7

– 46,6

– 127,9

– 290,0
– 20,0
15,2
50,0
– 250,0
– 319,6

– 843,0
– 20,0
14,5
50,0
– 250,0
– 218,8

– 919,0
– 20,0
14,1
50,0
– 250,0
– 209,6

Technische en macro-economische mutaties
30. Macro loon- en prijsbijstelling
31. IJklijnmutaties (zie tabel 2B)
32. Financieringsmutatie
33. Technische mutatie ggz

427,2

265,2
116,8
148,4

528,8
288,8
96,8

308,5
103,5
61,8

284,2
75,9
65,1

– 199,2
– 18,0
74,0

143,2

143,2

143,2

143,2

Bruto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2011
1. Mutaties Startnota
Bruto-BKZ-uitgaven Startnota

235,2

42,4

– 42,0
20,0
– 7,0

22,5

– 41,6
468,8

80,0
20,0
– 119,0
– 20,0
15,2
50,0

Totaal mutaties

1 115,8

1 562,7

656,8

75,4

– 251,9

– 98,4

Bruto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2012

62 223,3

64 412,9

67 187,9

70 756,7

74 611,4

77 842,7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

2016

82 099,4

178

Financieel Beeld Zorg

BKZ-ontvangsten ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2 908,2

3 183,9

3 464,4

3 607,9

3 765,0

3 935,7

80,0

80,0

– 185,0

34. Mutaties Startnota
BKZ-Ontvangsten Startnota

2016

2 908,2

3 183,9

3 464,4

3 687,9

3 845,0

3 750,7

Tegenvallers, maatregelen en intensiveringen
35. Actualisering zorguitgaven
36. Ramingbijstelling eigen risico Zvw
37. Ramingbijstelling eigen bijdrage AWBZ
38. Eigen bijdrage Zvw
39. Diverse mutaties

100,4
80,0

71,9
85,0
– 33,0

177,2
85,0
– 54,0

107,2

107,2

105,2

146,2

– 20,0
– 19,0
146,2

– 20,0
– 19,0
146,2

– 22,0
– 19,0
146,2

Technische en macro-economische mutaties
40. IJklijnmutaties

23,7
23,7

Totaal mutaties

124,1

71,9

177,2

107,2

107,2

105,2

BKZ-ontvangsten ontwerpbegroting 2012

3 032,3

3 255,8

3 641,6

3 795,1

3 952,2

3 855,9

4 028,7

Netto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2011
Mutatie in de netto-BKZ-uitgaven
Netto-BKZ-uitgaven Startnota
Mutatie in de netto-BKZ-uitgaven
Netto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2012

58 199,3

59 431,2
235,1
59 666,3
1 490,8
61 157,1

62 461,6
605,1
63 066,7
479,6
63 546,3

66 343,4
650,0
66 993,4
– 31,8
66 961,6

70 705,7
312,6
71 018,3
– 359,1
70 659,2

75 637,8
– 1 447,4
74 190,4
– 203,6
73 986,8

78 070,7

20,4

58 199,3
991,7
59 191,0

19,9

Bron: VWS, NZa productieafspraken en voorlopige realisatiegegevens, CVZ voorlopige financieringslasten Zvw en AWBZ.

Uitgaven
1. Mutaties Startnota
De mutaties uit het Regeerakkoord en de nota van wijziging 2011 zijn
reeds toegelicht in de Startnota die bij de start van het Kabinet Rutte is
vastgesteld (Kamerstuk 32 500 XVI, nr. 29).
2. Actualisering zorguitgaven
Op basis van de gegevens van de NZa en het CVZ zijn de zorguitgaven
2010 geactualiseerd. Uit deze actualisering volgt per saldo voor 2012 een
geraamde tegenvaller van € 1 013 miljoen. Deze tegenvaller wordt in de
onderstaande tabel (tabel 2A) uitgesplitst (overschrijding
(+)/onderschrijding (-).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

179

Financieel Beeld Zorg

Tabel 2A Actualisering zorguitgaven (bedragen x € 1 000 000)

Huisartsenzorg
Tandheelkundige zorg
Fysiotherapie
Logopedie
Ergotherapie
Verloskunde en kraamzorg
Dieetadvisering
Ziekenhuiszorg1
Medisch specialisten1
ZBC’s1
Overig curatieve zorg1
Instellingen voor medisch specialistische zorg1
Vrijgevestigde medisch specialisten1
Ziekenvervoer
Geneesmiddelen
Hulpmiddelen
Geneeskundige ggz
Grensoverschrijdende zorg
Multidisciplinaire zorgverlening
Zorg in natura door AWBZ-instellingen
Persoonsgebonden budgetten AWBZ
Bovenbudgettaire vergoedingen
Subsidies gehandicaptenzorg
Beheerskosten uitvoeringsorganen AWBZ
Subsidies MEE-instellingen
Aanvullende post
Wtcg (begroting VWS)
Caribisch Nederland (begroting VWS)
Totaal

2010

2011

2012

2013

2014

2015

45,0
– 35,5
36,8
6,1
5,6
3,8
11,6
79,6
142,8
138,3
30,2
0,0
0,0
27,4
– 155,4
– 5,9
254,7
54,4
69,9
0,0
14,3
– 6,4
– 3,7
2,0
– 0,6
– 21,0
– 63,6
– 1,5

45,0
– 35,5
36,8
6,1
5,6
10,2
11,6
43,9
142,8
138,3
30,2
0,0
0,0
26,3
– 100,0
– 5,9
254,7
40,9
69,9
352,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

45,0
– 35,5
36,8
6,1
5,6
10,2
0,0
0,0
0,0
0,0
7,0
178,6
– 40,7
26,3
– 40,0
– 5,9
254,7
40,9
69,9
352,1
102,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

45,0
– 35,5
36,8
6,1
5,6
10,2
0,0
0,0
0,0
0,0
7,0
178,6
– 40,7
26,3
– 30,0
– 5,9
254,7
40,9
69,9
352,1
325,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

45,0
– 35,5
36,8
6,1
5,6
10,2
0,0
0,0
0,0
0,0
7,0
178,6
– 40,7
26,3
– 115,0
– 5,9
254,7
40,9
69,9
352,1
540,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

45,0
– 35,5
36,8
6,1
5,6
10,2
0,0
0,0
0,0
0,0
7,0
178,6
– 40,7
26,3
– 140,0
– 5,9
254,7
40,9
69,9
352,1
864,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

628,9

1 073,0

1 013,1

1 246,1

1 376,1

1 675,1

1
Hier is rekening gehouden met de gevolgen van het «Bestuurlijk hoofdlijnenakkoord» en het «Convenant bekostiging vrij gevestigde medisch
specialisten» (zie ook paragraaf 6). Dit betreft de mutatie ten opzichte van het Regeerakkoord. De mutatie in het verdiepingshoofdstuk is ten
opzichte van de Eerste suppletoire begroting 2011.

Bron: VWS, NZa productieafspraken en voorlopige realisatiegegevens, CVZ voorlopige financieringslasten Zvw en AWBZ.

3. Tariefmaatregel huisartsen
Het huisartsenkader wordt gekort voor de structurele overschrijdingen die
toe te schrijven zijn aan de huisartsenzorg.
4. Verlaging eerdere korting ziekenhuizen
In de begroting 2011 is bij de ziekenhuizen een structurele overschrijding
(op basis van voorlopige realisatie 2009) vermeld van € 549 miljoen.
Tegenover deze overschrijding is een voorgenomen korting van gelijke
omvang opgenomen. Op grond van de definitieve cijfers over 2009 zijn
voor 2011 zowel de overschrijding als de maatregel neerwaarts bijgesteld
naar € 314 miljoen. Met deze mutatie wordt de kortingsmaatregel
(opgenomen als – € 549 miljoen in de begroting 2011) verlaagd met € 235
miljoen.
5. Hoofdlijnenakkoord instelling voor medisch specialistische zorg
Op 4 juli 2011 is het Bestuurlijk hoofdlijnenakkoord gesloten tussen de
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), Nederlandse Federatie
van Universitair Medische Centra (NFU), Zorgverzekeraars Nederland
(ZN), Zelfstandige Klinieken Nederland (ZKN) en VWS. In dit hoofdlijnenakkoord zijn onder andere afspraken gemaakt over een beheerste
kostenontwikkeling van de ziekenhuiszorg van 2,5% vanaf 2012 aan de
hand van basisjaar 2011 (exclusief loon- en prijsbijstelling). Onderdeel van
de afspraken is het oplossen van de meerjarige doorwerking van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

180

Financieel Beeld Zorg

overschrijdingen 2010. Op grond van de voorlopige realisatie 2010 (stand
juni 2011) zijn de overschrijdingen bij ziekenhuizen en zelfstandige
behandelcentra (ZBC) toegenomen met circa € 400 miljoen. Afgesproken
is dat de instellingen en verzekeraars maatregelen nemen om hiervan per
2012 € 265 miljoen op te lossen. Concreet betekent dit dat voor dit bedrag
het in het hoofdlijnenakkoord afgesproken beschikbare kader vanaf 2012
niet verhoogd wordt voor dit deel van de overschrijding. VWS neemt het
restant, voor haar rekening. Hiervoor wordt het beschikbare kader, zoals
afgesproken in het hoofdlijnenakkoord, vanaf 2012 meerjarig wel
opgehoogd. Tevens wordt in het kader van de bestuurlijke afspraken de
budgetkorting 2011 van € 314 miljoen in 2011 verlaagd met € 81 miljoen.
6. Verlaging eerdere tariefskorting medisch specialisten
De overschrijding bij de medisch specialisten (op basis van realisatie
2009) is zoals gemeld in de 2e suppletoire wet 2010 neerwaarts bijgesteld
met € 42 miljoen. Met deze mutatie worden de kortingsmaatregelen 2011
(opgenomen als negatieve bedragen in de begroting 2011) verlaagd met
€ 42 miljoen.
7. Korting academische component
De academische component – welke in de toekomst onderdeel zal worden
van de beschikbaarheidbijdrage (vaste bijdrage voor specifieke
zorgfuncties/diensten) – wordt gekort met € 10 miljoen in 2012 oplopend
naar € 40 miljoen vanaf 2015.
8. Afzien van pakketopname beweegkuur
De beweegkuur wordt niet in het basispakket opgenomen. De daarvoor
gereserveerde middelen vallen vrij.
9. Pakketuitname dieetadvisering
Dieetadvisering zal vanaf 2012 geen onderdeel meer uitmaken van het
basispakket. Dit betreft de specialistische dieetadvisering in de
niet-ketenzorg context. In het geval van ketenzorg bij COPD, diabetes en
vasculair risicomanagement wordt de zorg die diëtisten bieden nog wel
vergoed.
10. Pakketuitname maagzuurremmers
De maagzuurremmers zullen vanaf 2012 geen onderdeel meer uitmaken
van het basispakket. Chronisch gebruik wordt van deze maatregel
uitgezonderd.
11. Pakketuitname stoppen met roken
Ondersteuning bij stoppen met roken wordt per 1 januari 2012 uit het
basispakket gehaald.
12. Tariefkorting logopedie
De tarieven zullen gekort worden om de overschrijding logopedie van € 6
miljoen, te compenseren.
13. Invoering darmkankerscreening
Na jarenlange discussie en gesteund door positieve onderzoeksresultaten
wordt de darmkankerscreening per 2013 ingevoerd. Voor de invoering van
deze screening is een reservering getroffen in verband met geraamde
meerkosten bij de ziekenhuizen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

181

Financieel Beeld Zorg

14. Maatregel fysiotherapie
De overschrijding bij de fysiotherapie wordt geredresseerd door het
aantal behandelingen per aandoening voor eigen rekening extra te
verhogen naar 20 (in plaats van 15). Dit is een aanscherping van de in het
Regeerakkoord vastgelegde maatregel om per 1 januari 2012 de
vergoeding vanaf de eerste 15 behandelingen (was 12 behandelingen) te
laten ingaan. De groei bij fysiotherapie komt vooral voort uit een toename
van het aantal ouderen, toename van het aantal patiënten en een stijging
van de gemiddelde kosten per patiënt.
15. Tariefmaatregel verloskunde
De overschrijding bij verloskunde wordt door een tariefmaatregel deels
geredresseerd. Deze overschrijding wordt onder andere veroorzaakt door
een toename van de uitgaven aan diagnostische echo’s en prenatale
screening.
16. Kosten oneigenlijk gebruik spoedeisende hulpposten (SEH) verhalen
op patiënt
In aanvulling op het beleid om het aantal zelfverwijzers op de poliklinieken
en bij de spoedeisende hulpposten (SEH) te verminderen is het
voornemen de kosten van oneigenlijk gebruik van zelfverwijzers op de
SEH te verhalen bij de patiënt.
17. Maatregel farmaceutische hulp
Als gevolg van het besluit van de NZa om de apothekerstarieven per
1 januari 2011 te verlagen, vallen de uitgaven voor geneesmiddelen
structureel € 42 miljoen lager uit dan eerder geraamd. Daarnaast
resulteert uitbreiding of wijziging van het aantal referentielanden op basis
van de Wet Geneesmiddelenprijzen (WGP) naar verwachting in een
besparing van € 15 miljoen. De WGP regelt de maximumprijzen van
geneesmiddelen die in Nederland in de handel worden gebracht. De
maximumprijzen zijn thans gebaseerd op het gemiddelde van de prijs van
het betreffende product in België, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd
Koninkrijk.
18. Hulpmiddelen
Tijdens de begrotingsbehandeling VWS 2011 is de motie Agema c.s.
(Kamerstuk 32 500 XVI, nr. 53) aangenomen. Deze maakt het uit het pakket
halen van de rollators en andere loophulpmiddelen ongedaan.
19. Maatregelen geestelijke gezondheidszorg (ggz)
In de curatieve ggz worden maatregelen getroffen die ten opzichte van de
Startnota in totaal € 396 miljoen opleveren. Deze maatregelen leiden naar
verwachting tot € 3 miljoen hogere ontvangsten (hogere opbrengst eigen
bijdragen) (zie regel 38) en € 393 miljoen lagere uitgaven. In 2012 wordt
inclusief de in het Regeerakkoord en in de begroting 2011 aangekondigde
maatregelen voor € 576 miljoen aan maatregelen getroffen. Deze worden
bij artikel 42 toegelicht.
20. Rechtmatigheid Zvw
Hiermee wordt de maatregel «toetsing rechtmatigheid van vergoeding
conform Zvw», zoals opgenomen in het Regeerakkoord, met € 7 miljoen
verhoogd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

182

Financieel Beeld Zorg

21. Ramingsbijstelling kapitaallasten
Het invoeren van integrale tarieven die bestaan uit een vergoeding voor
geleverde zorg en een normatieve huisvestingscomponent (nhc) voor de
kapitaallasten leidt tot een beperkte stijging van de uitgaven in de eerste
jaren. Hierin is rekening gehouden met een ramingsbijstelling vanwege
onder andere een lager bouwvolume en neerwaartse bijstelling van de
rentecomponent in de nhc in lijn met de actuele ontwikkelingen in de
markt.
22. Niet doorgaan maatregel minimale eigen betalingen AWBZ
De maatregel minimale eigen bijdrage AWBZ betreft een besluit van het
vorige kabinet. Het huidige kabinet heeft besloten van deze maatregel af
te zien. Dit levert een structureel besparingsverlies op van € 80 miljoen.
23. Besparingsverlies beperken doelgroep AWBZ
In het Regeerakkoord is de maatregel beperken doelgroep AWBZ
opgenomen. Op 21 april 2011 heeft het CVZ een uitvoeringstoets
uitgebracht over deze maatregel. Mede op grond hiervan en vanwege de
noodzaak van een zorgvuldige voorbereiding heeft het kabinet besloten
om nader onderzoek te doen naar de wijze waarop deze maatregel het
beste vorm kan krijgen. De invulling van deze maatregel is met een jaar
uitgesteld wat een besparingsverlies in 2012 oplevert van € 20 miljoen
(Kamerstuk 30 597 XVI, nr. 186).
24. Maatregel persoonsgebonden budgetten
Om de groei van de pgb-regeling in lijn te brengen met de groei in de
AWBZ wordt vanaf 1 januari 2012 de keuzemogelijkheid tot het pgb
beperkt tot personen met een verblijfsindicatie. Hierdoor wordt de
geraamde overschrijding in 2015 geredresseerd. Bestaande
pgb-budgethouders met een extramurale indicatie behouden hun recht op
een pgb tot 1 januari 2014. Daarnaast wordt in 2014 het recht op een pgb
wettelijk verankerd. Het recht van bestaande budgethouders met een
indicatie voor begeleiding vervalt bij de overheveling van de functie
begeleiding naar de gemeenten. Dit is uiterlijk 1 januari 2014 of eerder in
geval van een herindicatie in 2013 (Kamerstuk 30 597 XVI, nr. 186).
25. Inzet taakstellende intensiveringsmiddelen
Tijdens de begrotingsbehandeling VWS 2011 is de motie Agema c.s.
(Kamerstuk 32 500 XVI, nr. 53) aangenomen (zie regel 18). Deze middelen
uit het Regeerakkoord worden ingezet ter dekking hiervan.
26. Caribisch Nederland
Betreft de zorguitgaven voor Caribisch Nederland.
27. Tekort budget Wtcg
Op basis van de aantallen in december 2010 en begin 2011 uitgekeerde
tegemoetkomingen over het jaar 2009 wordt voor 2011 en volgende jaren
rekening gehouden met structureel € 50 miljoen hogere uitgaven. De
hogere uitgaven 2011 en deels 2012 zijn terug te vinden bij de ijklijnmutaties (tabel 2B).
28. Inkomensafhankelijke Wtcg
Om de overschrijdingen van de Wtcg te redresseren en de uitgaven voor
de Wtcg meer in lijn te brengen met het oorspronkelijk geraamde
uitgavenniveau voor deze regeling wordt de Wtcg in 2012 inkomensafhankelijk gemaakt om zo in 2013 effect te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

183

Financieel Beeld Zorg

29. Diverse mutaties
Deze post is het saldo van verschillende mutaties.
30. Macro loon- en prijsbijstelling
De raming van de loon- en prijsbijstelling is aangepast op basis van de
meest recente macro-economische inzichten in het MEV 2011 van het
Centraal Planbureau (CPB). Met de zorgwerkgevers wordt open en reëel
overleg gevoerd over de ontwikkeling van de lonen en prijzen in de
zorgsector.
31. IJklijnmutaties
Dit betreft het saldo van diverse mutaties tussen het BKZ en de andere
uitgavenkaders. De meest omvangrijke mutaties zijn in de onderstaande
tabel (tabel 2B) verwerkt.
Tabel 2B IJklijnmutaties zorguitgaven (bedragen x € 1 000 000)

Totaal
waarvan huisartsenopleiding
waarvan Wtcg
waarvan beheerskosten CAK
waarvan overgangsrecht ambulancevervoer functioneel
leeftijdsontslag
waarvan integrale kankercentra

2010

2011

2012

2013

2014

2015

– 41,6

148,4

96,8

61,8

65,1

74,0

0,0
0,0
0,0

133,7
75,7
0,0

136,3
40,0
– 69,2

135,3
0,0
– 69,4

135,3
0,0
– 69,7

135,3
0,0
– 70,0

0,0
0,0

– 32,0
0,0

– 31,0
– 30,7

– 30,0
– 30,7

– 28,0
– 30,7

– 28,0
– 30,7

Bron: VWS, NZa productieafspraken en voorlopige realisatiegegevens, CVZ voorlopige financieringslasten Zvw en AWBZ.

32. Financieringsmutatie
Er is sprake van een zeker tijdsverloop tussen het moment dat de NZa de
productieafspraken van partijen ontvangt en de verwerking daarvan in de
budgetten en de bevoorschotting van de instellingen. Als gevolg daarvan
wijkt de financiering binnen een jaargrens af van de uitgaven (budgetten)
in dat jaar. Zo ontstaan zogeheten financieringsachterstanden of
-voorsprongen. In 2010 laat de actualisering van de financiering een
hogere bijstelling zien dan de actualisering van de budgetten: in 2010 is
€ 469 miljoen meer gefinancierd.
33. Technische muatie ggz
In de VWS-begroting 2011 en de Startnota is besloten tot een aantal
maatregelen met betrekking tot de eigen bijdrage in de curatieve ggz. Het
deel dat betrekking heeft op de invoering van de eigen bijdrage in de
tweedelijns ggz wordt aan de ontvangstenkant geraamd en verantwoord.
Dit leidt tot een technische mutatie van de uitgavenkant naar de ontvangstenkant (zie regel 38)
Ontvangsten
34. Mutaties Startnota
De mutaties uit het Regeerakkoord zijn reeds toegelicht in de Startnota die
bij de start van het Kabinet Rutte is vastgesteld (Kamerstuk 32 500 XVI,
nr. 29).
35. Actualisering zorguitgaven
Uit de actualisering blijkt dat zich in 2010 een ramingsmeevaller voordoet
bij de eigen betalingen in de AWBZ van € 80 miljoen. Voor 2011 en 2012 is
deze € 85 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

184

Financieel Beeld Zorg

36. Ramingbijstelling eigen risico Zvw
De opbrengsten uit eigen risico zijn aangepast als gevolg van een
herijking van het eigen risico model (minder opbrengsten), de overheveling van geriatrische revalidatiezorg naar de Zvw (hogere opbrengsten)
en een technische correctie met betrekking tot het niet meer vergoeden
van de anticonceptiva voor vrouwen ouder dan 21 jaar (minder
opbrengsten).
37. Ramingbijstelling eigen bijdrage AWBZ
Als gevolg van de voorgenomen overheveling van de geriatrische
revalidatiezorg van de AWBZ naar de Zvw komt de eigen bijdrage zoals
die in de AWBZ van toepassing is te vervallen.
38. Eigen bijdrage Zvw
In de curatieve ggz is besloten tot een aantal maatregelen zoals toegelicht
in artikel 42. Hiervan slaat € 146 miljoen neer bij de inkomsten Zvw in de
vorm van een eigen bijdrage tweedelijns ggz (behandeling en verblijf).
39. Diverse mutaties
Deze post is het saldo van verschillende mutaties.
40. IJklijnmutaties
De ontvangsten als gevolg van de aan wanbetalers opgelegde opslag in
de bestuursrechterlijke premie zijn € 23,7 miljoen hoger dan geraamd.
4. Beschikbare middelen per artikel
Tabel 3 geeft per artikel de horizontale ontwikkeling aan van de
BKZ-uitgaven en -ontvangsten aan. De ontwikkeling tussen 2010–2011 en
2011–2012 is daarbij onderverdeeld naar de oorzaak van de ontwikkeling:
volume (v), nominaal (n) of technisch (t).
Tabel 3 Horizontale ontwikkeling van de BKZ-uitgaven per artikel1 (bedragen x € 1 mld)

1

2010

v

n

t

2011

v

n

t

2012

41. Volksgezondheid
42. Gezondheidszorg
43. Langdurige zorg
44. Maatschappelijke ondersteuning
99. Nominaal en onvoorzien
Wmo (Gemeentefonds)
Zorgopleidingen (begroting VWS)
Wtcg (begroting VWS)
Caribisch Nederland (begroting VWS)
Loon-en prijsbijstellingen (begrotingsgefinancierd)

0,1
35,3
23,8
0,2
0,0
1,5
0,8
0,5
0,0

0,0
0,2
0,8
0,0
0,1
– 0,1
0,0
0,0
0,0

0,0
0,8
0,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
– 0,5
0,0
– 0,1
0,0
0,2
0,1
0,0

0,1
36,2
24,6
0,2
0,1
1,5
1,1
0,6
0,0

0,0
– 0,2
1,3
0,0
– 0,2
0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,1
0,0
1,8
0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
– 0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

0,1
36,0
26,0
0,2
1,6
1,4
1,1
0,6
0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,1

Bruto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2012

62,2

1,1

1,3

– 0,2

64,4

1,0

1,9

– 0,1

67,2

BKZ-ontvangsten ontwerpbegroting 2012

3,0

0,0

0,2

0,0

3,3

0,0

0,4

0,0

3,6

Netto-BKZ-uitgaven ontwerpbegroting 2012

59,2

1,1

1,1

– 0,2

61,2

1,0

1,5

– 0,1

63,5

Als gevolg van afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS, NZa productieafspraken en voorlopige realisatiegegevens, CVZ voorlopige financieringslasten Zvw en AWBZ.

Volume
Bij het artikel gezondheidszorg is tussen 2010–2011 een geringe volumegroei van € 0,2 miljard en tussen 2011–2012 een negatieve volumegroei
van € 0,1 miljard. Onderliggend is wel degelijk sprake van een forse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

185

Financieel Beeld Zorg

volume groei, alleen wordt deze geredresseerd door de aangekondigde
maatregelen (zie paragraaf 3). De maatregelen moeten de uitvoeringstegenvallers 2010 compenseren (zie tabel 2A). De som van de maatregelen
en de verwerkte tegenvallers doen de vooraf gereserveerde toegestane
volumegroei (groeiruimte) rekenkundig teniet.
Artikel langdurige zorg heeft voor 2010–2011 een volumegroei van € 0,8
miljard en voor 2011–2012 een groei van € 1,3 miljard. Voor deze jaren
kan gesteld worden dat zich hier – in vergelijking met het artikel gezondheidszorg – minder omvangrijke tegenvallers (zie tabel 2A) en dus minder
kostenbesparende maatregelen in latere jaren voordoen (paragraaf 3).
Daarnaast is bij de start van het huidige Kabinet circa € 0,8 miljard
geïntensiveerd voor de ouderenzorg.
Nominaal
De nominale ontwikkeling 2010–2011 betreft de jaarlijkse aanpassing van
de uitgaven aan loon- en prijsontwikkeling in 2011. Aangezien de loon- en
prijsontwikkeling 2012 bij het verschijnen van het Centraal Economisch
Plan (CEP) van het CPB wordt vastgesteld (maart 2012), is deze nog niet
aan de beleidsartikelen toegedeeld en staat daarom nog geparkeerd op
het artikel nominaal en onvoorzien.
Naast de nominale groei bij de BZK-uitgaven doet zich een groei voor bij
de ontvangsten, dit is waarschijnlijk het gevolg van een toename van de
groei van de zorgvraag in de ZVW en AWBZ. Voor 2012 ligt de oorzaak ook
in de bij begroting 2011 aangekondigde € 40,- verhoging van het eigen
risico Zvw, indexering van het eigen risico en de invoering van de eigen
bijdrage in de curatieve ggz (zie paragraaf 3).
Technisch
Technische mutaties betreffen voornamelijk de mutaties in de financieringsachterstand bij de Zorg in natura door AWBZ-instellingen (zie
paragraaf 3), mutaties tussen het BKZ en andere uitgavenkaders (zie tabel
2B) en technische overhevelingen van/naar artikelen. Zo valt de huisartsenopleiding per 1 januari 2011 onder het BKZ en zijn de middelen voor
het Fonds ziekenhuisopleidingen van de ziekenhuizen naar het artikel
Zorgopleidingen overgeheveld.
5. Uitgaven per sector
Onderstaande tabellen geven de beschikbare uitgaven per sector weer.
Hierbij is rekening gehouden met de budgettaire consequenties van de
eerste suppletoire begroting 2011 en de ontwerpbegroting 2012. Voor
2011 is de loon- en prijsontwikkeling reeds op de beleidssectoren
verwerkt, terwijl voor 2012 en latere jaren de loon- en prijsontwikkeling
nog moet worden toegevoegd. Het saldo van de beschikbare middelen en
maatregelen, voor zover niet aan de afzonderlijke sectoren toegedeeld, is
opgenomen als «onverdeeld» binnen de betreffende artikelen of nominaal
en onvoorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

186

Financieel Beeld Zorg

41 Volksgezondheid (bedragen x € 1 000 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Preventieve zorg (uitvoeren Rijksvaccinatieprogramma)
Volksgezondheid onverdeeld

95,3

109,3

109,4
2,4

109,4
5,1

109,4
7,8

109,4
9,2

109,4
9,2

Totaal

95,3

109,3

111,8

114,5

117,2

118,6

118,6

–

14,7%

2,3%

2,4%

2,4%

1,2%

0,0%

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

4 337,5
2 219,0

4 370,8
2 310,4

4 121,6
2 104,6

4 223,1
2 103,6

4 326,2
2 103,6

4 475,2
2 103,6

4 475,2
2 103,6

876,7
730,9
456,8
54,1

788,3
725,5
491,7
54,9

787,2
640,3
501,7

787,2
640,8
506,8

787,2
641,0
507,6

787,2
641,0
508,3

787,2
641,0
508,3

87,8

184,7

286,8

435,1

435,1

Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar

42 Gezondheidszorg (bedragen x € 1 000 000)

Extramurale zorg
Huisartsenzorg
Tandheelkunde en tandheelkundige specialistische zorg
Paramedische hulp
Verloskunde en kraamzorg
Dieetadvisering
Extramurale zorg onverdeeld
Ziekenhuizen, medisch specialisten en overig
curatief
Algemene en categorale ziekenhuizen
Academische ziekenhuizen
Academische component
Medisch specialisten
ZBC’s
Overig curatieve zorg
Instellingen voor medisch specialistische zorg
Vrijgevestigde medisch specialisten
Ziekenhuizen, medisch specialisten en overig
curatief onverdeeld

19 191,3
12 099,4
2 884,4
647,0
2 211,3
559,5
629,7

19 273,0
12 196,6
3 080,4
681,2
2 095,4
573,2
648,4

19 660,8

20 222,9

20 770,5

21 457,2

21 438,4

689,9

702,4

715,8

739,4

739,4

245,7
16 704,0
1 979,0

252,6
17 122,0
2 028,0

260,9
17 550,0
2 079,0

271,3
17 989,0
2 131,0

271,3
17 961,0
2 131,0

160,0

– 2,2

42,2

117,9

164,8

326,5

335,7

Ziekenvervoer
Ambulancevervoer
Overig ziekenvervoer
Ziekenvervoer onverdeeld

588,6
471,3
117,3

571,0
450,0
121,0

583,2
438,5
121,0
23,7

597,4
425,3
121,0
51,1

627,3
426,9
121,0
79,4

668,1
426,9
121,0
120,2

668,1
426,9
121,0
120,2

Genees- en hulpmiddelen
Farmaceutische hulp
Hulpmiddelen

6 609,5
5 215,2
1 394,3

6 935,0
5 459,8
1 475,2

6 926,5
5 391,4
1 535,1

7 375,8
5 772,3
1 603,5

7 793,6
6 117,1
1 676,5

8 235,3
6 482,5
1 752,8

8 223,3
6 470,5
1 752,8

Geneeskundige geestelijke gezondheidszorg
Geneeskundige ggz door instellingen
Geneeskundige ggz door vrijgevestigden
Geneeskundige ggz onverdeeld

3 897,1
3 545,2
351,9

4 094,7
3 654,5
357,5
82,7

3 826,6
3 328,0
263,1
235,5

3 961,8
3 340,9
262,8
358,1

4 095,5
3 341,8
262,8
490,9

4 244,5
3 341,8
262,8
639,9

4 193,0
3 341,8
262,8
588,4

240,9
546,4
5,6

347,8
568,6
5,8

336,3
557,9

344,3
547,9

352,5
569,0

364,3
600,7

364,3
600,7

35 416,9

36 166,7

36 012,9

37 273,2

38 534,6

40 045,3

39 963,0

–

2,1%

– 0,4%

3,5%

3,4%

3,9%

– 0,2%

Overig
Multidisciplinaire zorgverlening
Grensoverschrijdende zorg
Beheerskosten uitvoeringsorganen Zvw
Totaal
Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

187

Financieel Beeld Zorg

43 Langdurige zorg (bedragen x € 1 000 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

ZZP’s ggz
ZZP’s ghz
ZZP’s v&v
Extramurale zorgprestaties
Dagbesteding en vervoer
Kapitaallasten
Overige zorg in natura
Bovenbudgettaire vergoedingen
Persoonsgebonden budgetten
Subsidies langdurige zorg
Beheerskosten / diversen AWBZ
Langdurige zorg onverdeeld

1 245,6
4 332,9
7 446,6
3 594,8
1 158,8
2 607,8
747,7
130,5
2 157,5
73,4
241,8
245,8

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 603,0
1 180,7
2 593,4
703,7
144,4
2 278,8
79,2
250,7
456,9

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 679,9
1 180,7
2 627,4
679,7
129,6
2 464,7

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 679,9
1 180,7
2 645,4
679,7
129,3
2 532,5

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 679,9
1 180,7
2 623,9
679,7
129,3
2 194,8

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 679,9
1 180,7
2 609,4
679,7
129,3
2 442,8

1 281,3
4 436,7
7 636,7
3 679,9
1 180,7
2 576,9
679,7
129,3
2 442,8

206,9
1 656,5

213,3
2 204,0

219,6
2 581,1

223,0
2 835,8

223,1
2 703,1

Totaal

23 983,2

24 645,5

25 980,1

26 619,5

26 643,7

27 135,3

26 970,2

–

2,8%

5,4%

2,5%

0,1%

1,8%

–0,6%

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

MEE-instellingen

180,1

186,2

187,6

180,0

181,6

181,0

181,0

Totaal

180,1

186,2

187,6

180,0

181,6

181,0

181,0

–

3,4%

0,8%

– 4,1%

0,9%

0,0%

0,0%

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Nominaal en onvoorzien

0,0

62,2

1 624,6

3 359,7

5 843,8

6 951,0

11 381,6

Totaal

0,0

62,2

1 624,6

3 359,7

5 843,8

6 951,0

11 381,6

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Wmo (Gemeentefonds)
Zorgopleidingen (begroting VWS)
Wtcg (begroting VWS)
Caribisch Nederland (begroting VWS)
Loon- en prijsbijstellingen (begrotingsgefinancierd)

1 541,0
839,3
487,5

1 456,0
1 105,1
632,8
41,8

1 441,5
1 119,5
616,7
39,9

1 441,5
1 180,7
434,0
42,7

1 441,5
1 235,6
394,1
45,7

1 441,5
1 282,9
399,6
48,9

1 441,5
1 287,4
405,4
47,6

7,3

53,3

110,9

173,6

238,6

303,1

Totaal

2 867,8

3 243,0

3 270,9

3 209,8

3 290,5

3 411,5

3 485,0

Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar

44 Maatschappelijke ondersteuning (bedragen x € 1 000 000)

Procentuele mutatie t.o.v. voorgaand jaar

99 Nominaal en onvoorzien (bedragen x € 1 000 000)

Begrotingsgefinancierde BKZ-uitgaven (bedragen x € 1 000 000)

Bij de artikelen 42 en 43 is in 2010 de «niet kader relevante» mutatie uit het aanvullend coalitieakkoord (Balkenende IV), ter stimulering van de bouw
(€ 320 miljoen) meegenomen.
Bron: VWS, NZa productieafsraken en voorlopige realisatiegegevens, CVZ voorlopige financieringslasten Zvw en AWBZ.

6. Nieuwe sectoren binnen de cure en care
Binnen artikel 42 zijn nieuwe sectoren ontstaan voor medisch specialistische zorg en vrijgevestigde medisch specialisten. De sectorindeling
binnen langdurige zorg (artikel 43) is aangepast aan de overgang van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

188

Financieel Beeld Zorg

aanbodgestuurd systeem op basis van zorgzwaartepakketen (ZZP’s). In
deze paragraaf worden de nieuwe sector indelingen nader toegelicht.
Sectorindeling cure
In het akkoord dat is gesloten tussen VWS, de NVZ, de NFU, ZKN en ZN is
de ambitie geformuleerd om de structurele uitgavengroei in de ziekenhuiszorg in de periode 2012 tot 2015 te beperken tot 2,5% per jaar. De
afspraken zijn gemaakt in het licht van de eerder dit jaar genomen
besluiten over de ziekenhuiszorg, zoals de invoering per 2012 van
prestatiebekostiging, uitbreiding tot 70% van de behandelingen waar vrije
prijsvorming geldt en het afbouwen van de achteraf-compensaties voor
zorgverzekeraars. Ook zijn de afspraken gemaakt tegen de achtergrond
van de fors stijgende uitgavengroei in de gezondheidszorg als geheel. In
samenhang met het realiseren van deze beheerste uitgaven ontwikkeling
zal de volgende inhoudelijke agenda worden uitgevoerd:
• Zorgverzekeraars gaan de selectieve inkoop van zorg sterk uitbreiden.
Er wordt gecontracteerd op basis van prijs, kwaliteit, doelmatigheid en
gepast gebruik. Ongewenste praktijkvariatie wordt teruggedrongen.
• Waar dit uit oogpunt van kwaliteit, doelmatigheid en innovatie
wenselijk is, zullen zorgaanbieders en zorgverzekeraars spreiding en
specialisatie van ziekenhuisfuncties bewerkstelligen.
• Dure geneesmiddelen worden doelmatiger voorgeschreven.
• Ook maken partijen afspraken over normen voor minimale kwaliteit
(selectieve inkoop) en gepast gebruik (terugdringen praktijkvariatie en
overbehandeling).
Mede naar aanleiding van het bestuurlijk akkoord met de ziekenhuissector
is in de begroting een nieuw kader voor instellingen voor medisch
specialistische zorg opgenomen. Dit kader is samengesteld uit de
voormalige onderdelen algemene en categorale ziekenhuizen, academische ziekenhuizen, ZBC’s en een groot deel van overige curatieve
instellingen (bijvoorbeeld centra voor erfelijkheidsonderzoek en dialysecentra). Ook de medisch specialisten in loondienst maken onderdeel uit
van deze nieuwe sector.
Opgemerkt dient te worden dat deze reeks licht afwijkt van de reeks zoals
die is opgenomen in het hoofdlijnenakkoord van 4 juli 2011. Deze
neerwaartse aanpassing is het gevolg van een betere inschatting van het
aandeel van medisch specialisten in loondienst die tot en met 2007
onderdeel uitmaakten van de lumpsum. Hierdoor wordt een kleiner deel
van de voormalige sector medisch specialisten toegerekend aan de sector
instellingen voor medisch specialistische zorg dan ten tijde van het sluiten
van het convenant werd verondersteld. Deze aanpassing leidt tot een
herverdeling binnen de medisch specialistische zorg, waardoor de
middelen beschikbaar blijven voor medisch specialistische zorg.
Voor de periode 2012–2014 heeft VWS een akkoord gesloten met de Orde
van Medisch Specialisten (OMS) en de NVZ over de beheersing van de
uitgavengroei van de honoraria van vrijgevestigde medisch specialisten.
In het zogenoemde beheersmodel is een volumegroei afgesproken van
maximaal 2,5% per jaar. De afspraken zijn mede gemaakt ten behoeve van
de overgang naar de invoering van integrale prestatiebekostiging voor
medisch specialistische zorg in 2015. Het beheersmodel dient als een
tijdelijk overgangsmodel. De afspraken over een beheerste volumegroei
zijn mede ingegeven door de grote overschrijdingen in de afgelopen jaren
bij de medisch specialisten, de beperkte mogelijkheden voor beloning van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

189

Financieel Beeld Zorg

kwaliteit en doelmatigheid en de grote verschillen in beloning tussen
specialisten.
Via het beheersmodel maken Raad van Bestuur en de specialisten binnen
de instelling afspraken over honoraria. Daardoor ontstaat een evenwichtiger verdeling van honoraria onder de specialisten. Ook is er ruimte voor
een eerlijker verdeling van de honoraria onder de specialisten. Met het
beheersmodel wordt de dynamiek in de sector zoveel mogelijk behouden.
In het gesloten akkoord zijn aanvullende afspraken gemaakt over het
terugdringen van niet noodzakelijke zorg, het terugdringen van praktijkvariatie, het doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen en veiligheidsprogramma’s. In het akkoord hebben de betrokken partijen afgesproken om
samen te zullen werken aan het verbeteren van de kwaliteit, veiligheid en
kosteneffectiviteit van de zorg.
Voor de nieuwe sector vrijgevestigde medisch specialisten is op basis van
het convenant een reeks beschikbaar van circa € 2 miljard, oplopend tot
€ 2,1 miljard in 2014 (prijsniveau 2011). Het beschikbare kader is
samengesteld uit het kader medisch specialisten geschoond voor
specialisten in loondienst en aangevuld met middelen voor vrijgevestigde
medisch specialisten in ZBC’s.
De in de begroting opgenomen reeks wijkt af van de afgesproken
budgetten in het akkoord omdat de hierin genoemde bedragen in
prijsniveau 2012 zijn en omdat in een later stadium het aandeel van
medisch specialisten in loondienst, die tot en met 2007 deelnamen aan de
lumpsum, neerwaarts zijn aangepast. Hierdoor wordt een groter deel van
de voormalige sector medisch specialisten toegerekend aan de nieuwe
sector vrijgevestigde medisch specialisten.
Sectorindeling care
In 2009 is de bekostiging van de intramurale AWBZ-zorg ingrijpend
veranderd. Vanaf dat moment is de zorgzwaartebekostiging door middel
van ZZP’s ingevoerd. Met ingang van 2010 worden zorgaanbieders ook
daadwerkelijk bekostigd op basis van ZZP’s.
Daarmee is vanuit een aanbodgericht systeem van bedden/plaatsen is
overgegaan naar een vraaggestuurd systeem van ZZP’s. Door deze
overgang is de zorgvraag van de cliënt centraal komen te staan.
Daarnaast komt het steeds vaker voor dat aanbieders in de langdurige
geestelijke gezondheidszorg (ggz), de gehandicaptenzorg (ghz) en
verpleging en verzorging (v&v), ook zorg kunnen leveren «over de
sectoren heen». De totale uitgaven van een sector wordt hierdoor steeds
minder betrouwbaar.
Het wordt daardoor interessanter om te weten hoeveel intramurale zorg
er nu geleverd is aan ggz, ghz en v&v, in plaats van hoeveel een van
oudsher ggz, ghz of v&v geclassificeerde instelling aan totale zorg
geleverd heeft.

1

Hier is aangesloten bij de NZa-beleidsregels.

Mede door deze ontwikkelingen heeft VWS haar registratie van 2010
aangepast in de volgende niveaus1:
• ZZP’s geestelijke gezondheidszorg
• ZZP’s gehandicaptenzorg
• ZZP’s verpleging en verzorging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

190

Financieel Beeld Zorg

•
•
•
•

Extramurale zorgprestaties
Dagbesteding en vervoer
Kapitaallasten1
Overige zorg in natura

De oude indeling is hiermee komen te vervallen.
7. Financiering van de zorguitgaven
De financieringbronnen van de BKZ-uitgaven staan in tabel 4 uitgesplitst
voor het jaar 2012. In het vervolg van deze paragraaf wordt dieper
ingegaan op de financiering van de ZVW en de AWBZ afzonderlijk.
Tabel 4 Financiering bruto BKZ- uitgaven (bedragen x € miljard)
2012
AWBZ
Zvw
Eigen betaling AWBZ
Eigen betaling Zvw
Overheid (opleidingsfonds/Wtcg/Bes)
Overheid (gemeentefonds)
Bruto BKZ-uitgaven stand VWS ontwerpbegroting 2012

25,4
34,9
1,7
1,9
1,8
1,4
67,2

7.1 De Zorgverzekeringswet
Tabel 5 geeft een overzicht van de uitgaven en inkomsten uit hoofde van
de Zorgverzekeringswet (Zvw). De zorguitgaven van verzekeraars, de
belangrijkste uitgavenpost op grond van de Zorgverzekeringswet (Zvw),
stijgen met een kleine € 0,5 miljard van 2011 op 2012. Deze uitgaven
zouden in 2012 duidelijk hoger zijn geweest als de in de vorige paragraaf
beschreven maatregelen niet zouden zijn genomen. Bij de beheerskosten
en de winst van verzekeraars wordt een forse groei verondersteld. Door
de afschaffing van de macro-nacalculatie lopen verzekeraars meer risico,
waarvoor zij extra reserves moeten opbouwen. De rechtstreekse
betalingen van het zorgverzekeringsfonds (uitgaven in het kader van
internationale verdragen en de academische component) groeien met
ruim € 0,1 miljard. Dit komt vooral door de beschikbaarheidsbijdrage die
vanaf 2012 bestaat.
De uitgaven en het noodzakelijke saldo worden voornamelijk gedekt via
inkomensafhankelijke bijdragen, nominale premie en een rijksbijdrage. De
groei van deze posten wordt hierna toegelicht. Een deel van de uitgaven
wordt gedekt via eigen betalingen. Die stijgen door de jaarlijkse
indexering en door het besluit om het eigen risico te verhogen met € 40.
De overige baten van het zorgverzekeringsfonds zijn vrij stabiel. Als
gevolg van tegenvallers bij inkomsten en uitgaven zijn er tekorten
ontstaan in het zorgverzekeringsfonds (ZVF). Om deze tekorten weg te
werken dienen de inkomsten van het fonds in 2012 hoger te zijn dan de
uitgaven.
Op grond van de Zvw dient de inkomensafhankelijke bijdrage even hoog
te zijn als het saldo van de nominale premie, het eigen risico (gecorrigeerd voor compensatie eigen risico) en de rijksbijdrage (de 50/50
verdeling). In de wet is ook vastgelegd dat indien de gerealiseerde
verhouding niet 1 op 1 is, er een correctie plaatsvindt in volgende jaren.
1
Vanaf 2012 worden de kapitaallasten
opgenomen in de integrale tarieven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

191

Financieel Beeld Zorg

Tabel 5 Uitgaven en inkomsten Zvw (bedragen x € 1 miljard)
2010

2011

2012

Uitgaven ten laste van de macropremielast
– Zorguitgaven verzekeraars
– Rechtstreekse uitgaven zorgverzekeringsfonds
– Beheerskosten plus saldi verzekeraars
– Totaal

34,4
0,9
1,8
37,2

35,2
0,9
1,8
37,9

35,6
1,1
2,5
39,2

Inkomsten
– Inkomensafhankelijke bijdrage
– Nominale premie
– Rijksbijdrage kinderen
– Eigen betalingen
– Overige baten zorgverzekeringsfonds
– Totaal

17,0
14,4
2,1
1,4
0,1
35,1

19,7
15,9
2,3
1,5
0,0
39,4

20,6
16,3
2,4
1,8
– 0,1
40,9

Saldo Zorgverzekeringsfonds

– 2,1

+ 1,5

+ 1,8

1

1
BKZ relevant zijn hiervan de zorguitgaven van de verzekeraars plus de rechtstreekse uitgaven
van het zorgverzekeringsfonds.

Bron: VWS

Het zorgverzekeringsfonds (ZVF)
In tabel 6 staan de uitgaven en inkomsten van het zorgverzekeringsfonds
en de individuele verzekeraars. Uit deze tabel blijkt dat de uitgaven van
het ZVF van 2011 op 2012 stijgen met € 0,5 miljard.
Deze stijging hangt vrijwel geheel samen met de hogere bijdrage aan de
verzekeraars ter dekking van zorgkosten. Uit het ZVF ontvangt elke
verzekeraar een bedrag ter gedeeltelijke dekking van de zorguitgaven. Dit
bedrag houdt rekening met het risicoprofiel van de verzekerden bij die
verzekeraar en zorgt op die manier voor een gelijk speelveld voor alle
verzekeraars. De stijging in de bijdrage aan de verzekeraars resulteert uit
enkele ontwikkelingen. Allereerst stijgt de bijdrage met ruim € 0,2 miljard
ter financiering van de helft van de stijging van de zorgkosten van
verzekeraars (van een kleine € 0,5 miljard). Daarnaast daalt de bijdrage
met een kleine € 0,2 miljard in verband met het hogere saldo van het
zorgverzekeringsfonds; de helft van de verbetering (van € 0,3 miljard)
daarin wordt opgebracht door een lagere bijdrage aan de verzekeraars. De
derde reden hangt samen met de reserveopbouw door verzekeraars in
verband met de afschaffing van de macro nacalculatie met € 0,6 miljard.
Zij verhogen in verband hiermee hun opslagpremie. Om de 50/50
verhouding tussen de nominaal en inkomensafhankelijk in stand te
houden wordt de inkomensafhankelijke bijdrage met € 0,3 miljard
verhoogd. Dit bedrag wordt doorgegeven aan de verzekeraars, die
daardoor de totale nominale premie – om de € 0,6 miljard op te bouwen –
maar met € 0,3 miljard hoeven te verhogen. De resterende groei van € 0,1
miljard is het saldo van bijstellingen bij rechtstreeks betalingen, overige
baten, beheerskosten verzekeraar, de rijksbijdrage, de compensatie eigen
risico en van de correctie van de 50/50 verdeling.
Naast de bijdrage ter gedeeltelijke dekking van de zorgkosten ontvangen
verzekeraars uit het ZVF een vergoeding voor de beheerskosten van
verzekerde kinderen. Deze volgt de ontwikkeling van het aantal verzekerde
kinderen.
Uit het ZVF vinden ook rechtstreekse betalingen plaats op grond van
internationale verdragen, subsidies en de zogenaamde academische
component van academische ziekenhuizen. Vanaf 2012 komt daar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

192

Financieel Beeld Zorg

zogenaamde beschikbaarheidsbijdrage aan ziekenhuizen bij. Deze nieuwe
bijdrage is de belangrijkste reden van de groei van ruim € 0,1 miljard.
Via het ZVF lopen ook de compensatie eigen risico en de overige baten
(rentelasten, premievervangende bijdragen verdragsgerechtigden, kosten
wanbetalers). Deze worden bij de inkomsten geboekt.
De inkomsten van het ZVF bestaan verder uit de inkomensafhankelijke
bijdrage en de rijksbijdrage ter dekking van de fictieve premielast van
kinderen tot 18 jaar.
De inkomensafhankelijke bijdrage groeit van 2011 op 2012 met € 0,9
miljard. Ook deze groei wordt vooral verklaard door enkele factoren. De
inkomensafhankelijke bijdrage stijgt ruim € 0,2 miljard ter dekking van de
helft van de stijging van de zorgkosten van verzekeraars. Verder stijgt de
inkomensafhankelijke bijdrage met een kleine € 0,2 miljard ter verbetering
van het fondssaldo (50% van 0,3 miljard). Daarnaast stijgt de inkomensafhankelijke bijdrage met de eerder genoemde € 0,3 miljard in verband met
de reserveopbouw bij verzekeraars. De resterende groei van € 0,2 miljard
is het saldo van bijstellingen bij rechtstreeks betalingen, overige baten,
beheerskosten verzekeraar, de rijksbijdrage, de compensatie eigen risico
en van de correctie van de 50/50 verdeling.
Het vermogenssaldo van het ZVF per ultimo 2011 wordt geschat op
– € 2,8 miljard. Dit is circa € 2 miljard slechter dan werd geraamd in de
begroting 2011. Dit is vooral het gevolg van een lagere uitkering aan
verzekeraars in 2006 tot en met 2009 en een hogere uitkering aan
verzekeraars in 2010 en 2011 (per saldo € 1,5 miljard). Daarnaast wordt
thans gerekend met hogere rente-inkomsten in 2006 tot en met 2011 en
met lagere inkomensafhankelijke bijdragen in 2008 tot en met 2011.
Van het tekort van € 2,8 miljard wordt in 2012 € 1,8 miljard weggewerkt
door de premies hoger vast te stellen dan louter ter dekking van de
uitgaven. Ook hierna bestaat er bij de huidige ramingen nog een tekort in
het fonds van € 1,0 miljard. Dit hangt samen met uitgaventegenvallers in
2011, die pas in de premiestelling 2013 worden weggewerkt, als er meer
zekerheid over is.
De verzekeraars
Verzekeraars ontvangen uit het ZVF een bijdrage ter gedeeltelijke dekking
van de zorgkosten die zij moeten betalen. Het bedrag dat een verzekeraar
uit het ZVF ontvangt is zodanig dat hij – rekeninghoudend met zijn
verzekerdenpopulatie en een gemiddeld kostenpatroon en met het eigen
risico dat hij ontvangt – per premiebetalende verzekerde een gelijk bedrag
per volwassen verzekerde op zijn zorgkosten tekort komt. Dit bedrag is de
zogenaamde nominale rekenpremie. Verzekeraars dienen echter ook hun
beheerskosten en exploitatiesaldi te dekken. Dit kunnen zij alleen door een
opslag te leggen op de rekenpremie; de opslagpremie. In die opslag
kunnen verzekeraars ook winsten en verliezen uit het verleden, afwijkende
inschattingen ten aanzien van de zorguitgaven of risico-opslagen
verwerken. In de ramingen is verondersteld dat het exploitatiesaldo bij de
verzekeraars € 1,1 miljard bedraagt in 2012; € 0,6 miljard meer dan in
2011. Dit komt omdat verzekeraars extra reserves moeten aanhouden in
verband met de afschaffing van de macro nacalculatie. De opbrengst van
het eigen risico neemt in 2012 toe vanwege de beleidsmatige verhoging
en de indexatie van het eigen risico.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

193

Financieel Beeld Zorg

Tabel 6 Exploitatie en premiestelling Zvw (bedragen x € 1 000 000)
2010

2011

2012

ZORGVERZEKERINGSFONDS
Uitgaven
– Uitkering aan verzekeraars voor zorg
– Uitkering voor beheerskosten kinderen
– Rechtstreekse uitgaven ZVF

21 186,7
20 099,0
173,3
914,4

20 387,4
19 266,9
173,1
947,4

20 923,7
19 691,4
173,6
1 058,8

Inkomsten
– Inkomensafhankelijke bijdrage
– Rijksbijdrage kinderen
– Compensatie Eigen Risico
– Overige baten

19 118,2
17 022,4
2 132,6
– 100,2
63,4

21 867,8
19 662,4
2 318,5
– 106,4
– 6,6

22 693,2
20 609,7
2 379,0
– 169,8
– 125,6

Exploitatiesaldo

– 2 068,5

+1 480,5

+1 769,5

Vermogen Zorgverzekeringsfonds
Vermogensnorm1
Vermogenssaldo Zorgverzekeringsfonds

– 5 792,0
– 1 513,1
– 4 278,9

– 4 311,6
– 1 513,1
– 2 798,5

– 2 542,1
– 1 513,1
– 1 029,0

INDIVIDUELE VERZEKERAARS
Uitgaven
– Zorg
– Beheerskosten/exploitatiesaldi

36 269,7
34 448,0
1 821,7

36 971,8
35 182,2
1 789,6

38 104,5
35 635,5
2 469,0

Inkomsten
– Uitkering van ZVF voor zorg
– Uitkering voor beheerskosten kinderen
– Nominale rekenpremie
– Nominale opslagpremie
– Eigen risico

36 269,7
20 099,0
173,3
12 800,6
1 648,4
1 548,4

36 971,8
19 266,9
173,1
14 298,5
1 616,5
1 616,8

38 104,5
19 691,4
173,6
13 975,5
2 295,4
1 968,7

1

Het feitelijk vermogen van het zorgverzekeringsfonds wordt vanaf 2008 negatief beïnvloed
door een zuiver boekhoudkundige verschuiving in verband met de introductie van DBC’s in de
GGZ. Deze verschuiving is niet relevant voor het EMU-saldo en het BKZ. Via de vermogensnorm
van – € 1,5 miljard wordt voorkomen dat deze boekhoudkundige verschuiving wel premieconsequenties heeft.

Bron: VWS

De nominale premies en inkomensafhankelijke bijdragen
Hiervoor is toegelicht hoe de uitgaven en inkomsten zich naar huidig
inzicht ontwikkelen tussen 2011 en 2012. Daarbij wordt rekening
gehouden met de huidige inzichten voor 2011. Die waren nog niet bekend
toen de premies 2011 werden vastgesteld. Bij het verklaren van de
premiestijging 2011 op 2012 moet het huidige beeld 2012 dus worden
vergeleken met het beeld 2011 uit de begroting 2011.
De inkomensafhankelijke bijdrage daalt van 7,75% in 2011 naar 7,1% in
2012. Bij de nominale premie wordt een stijging geraamd van gemiddeld
€ 1 211 in 2011 naar gemiddeld € 1 222 in 2012. Voor deze bijstellingen
zijn een aantal oorzaken.
De belangrijkste oorzaak voor de mutatie van de inkomensafhankelijke
bijdrage resulteert uit de wet uniformering loonbegrip. In het kader van
die wet is besloten om de premiegrens van de inkomensafhankelijke
bijdrage gelijk te stellen met de (fors hogere) premiegrens van de
werknemersverzekeringen. Dit leidt tot fors lagere administratieve lasten.
In samenhang met de hogere premiegrens zijn de percentages verlaagd,
zodat de macro opbrengst niet verandert. Los van deze aanpassing zou de
inkomensafhankelijke bijdrage met 0,15%-punt zijn gestegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

194

Financieel Beeld Zorg

Een tweede oorzaak van de premiestijging is de stijging van de zorguitgaven van de in de begroting 2011 beoogde stand voor 2011 naar de
huidige inzichten voor 2011 met € 1,4 miljard. Die groei van de zorguitgaven is duidelijk hoger dan de groei van het aantal premiebetalers. Dit
leidt tot een stijging van de nominale premie van circa € 35. De groei van
de zorguitgaven is ook hoger dan de groei van het premieplichtig
inkomen. De uitgavenstijging leidt daarom tot een stijging van de
inkomensafhankelijke bijdrage met 0,1%-punt.
Een derde oorzaak is de verhoging van het eigen risico van € 170 naar
€ 220. Hierdoor stijgen de inkomsten van verzekeraars op grond van het
eigen risico met ruim € 0,3 miljard. In samenhang met de verhoging
stijgen de kosten van de compensatie eigen risico met een kleine € 0,1
miljard. Deze bijstelling slaat (anders dan alle andere bijstellingen)
volledig neer in de nominale premie, die hierdoor per saldo met een
kleine € 0,3 miljard daalt, ofwel circa € 20.
Een vierde oorzaak is de ontwikkeling van het beoogde saldo van het
zorgverzekeringsfonds. In de begroting 2011 werd ingezet op een
fondssaldo van € 2,5 miljard. Thans wordt voor 2012 gerekend met een
fondssaldo van € 1,8 miljard; € 0,7 miljard minder. Dit leidt tot een daling
van de nominale premie met circa € 25 en van de inkomensafhankelijke
bijdrage met circa 0,1%-punt.
De reserveopbouw door verzekeraars in verband met de afschaffing van
de macro nacalculatie van € 0,6 miljard leidt tot een stijging van de
nominale premie met € 25 (+€ 50 bij de opslagpremie en – € 25 bij de
rekenpremie) en een stijging van de inkomensafhankelijke bijdrage van
0,10%-punt.
Bij de rechtstreekse uitgaven van het zorgverzekeringsfonds, de beheerskosten, de rijksbijdrage en de overige baten van het fonds doen zich
allemaal beperkte bijstellingen voor. Samen verklaren deze bijstellingen
een opwaartse bijstelling van de nominale premie met € 5 en een
marginaal effect op de inkomensafhankelijke bijdrage.
Een laatste verklaring is gelegen in de regels ten aanzien van de 50/50verdeling. Per saldo wordt er in de jaren 2006 tot en met 2011 meer
opgehaald via het nominale deel dan met de inkomensafhankelijke
bijdrage (vooral door tegenvallers bij de inkomensafhankelijke bijdragen
in 2010). Hierdoor dient de premieverhouding in 2012 beperkt te worden
gecorrigeerd (meer inkomensafhankelijk dan nominaal). Omdat de
inkomensafhankelijke bijdrage in 2011 ongeveer 50% van de totale
premielast opleverde, stijgt het aandeel van de inkomensafhankelijke
bijdrage in de totale premielast van 2011 op 2012. Dit heeft een
neerwaarts effect op de nominale premie van circa € 10 en een opwaarts
effect op de inkomensafhankelijke bijdrage van 0,05%.
De nominale premie wordt overigens vastgesteld door de verzekeraars en
het gemiddelde kan dus ook anders uitkomen dan de op de nu geraamde
bedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

195

Financieel Beeld Zorg

Tabel 7 Premieoverzicht ZVW1

Inkomensafhankelijke bijdrage normaal (in %)
Inkomensafhankelijke bijdrage verlaagd (in %)
Nominale rekenpremie
Nominale opslagpremie (gemiddeld)2
Nominale premie totaal (gemiddeld)2
Premiekorting in collectieve polissen2
Nominale premie excl. korting collectieve polissen (gem)2
Eigen risico (gemiddeld voor persoon die geen CER ontvangt)2
Standaardpremie2
Nominale premie totaal 18Verplicht eigen risico
Compensatie eigen risico (CER)2
1
2

2010

2011

2012

7,05
4,95
983
127
1 110
41
1 151
111
1 262
0
165
54

7,75
5,65
1 088
123
1 211
50
1 261
114
1 375
0
170
56

7,10
5,00
1 050
172
1 222
45
1 267
135
1 402
0
220
85

Afgezien van de inkomensafhankelijke bijdrage betreft dit jaarbedragen in Euro
Het cijfer 2012 betreft een raming.

Bron: VWS

De zorgtoeslag
De zorgtoeslag waarborgt dat geen enkel huishouden een groter deel van
zijn inkomen aan ziektekostenpremie hoeft te betalen dan wat aan de
hand van deze wet als aanvaardbaar wordt berekend. De lasten die daar
boven uit stijgen komen in aanmerking voor compensatie via de
zorgtoeslag. Het aanvaardbare deel van het inkomen is in de wet
vastgelegd in percentages. Met ingang van 2012 stijgen deze percentages
elk jaar op grond van de maatregel die is aangekondigd in het regeerakkoord. Als gevolg van deze maatregel en de beperkte stijging van de
nominale premie daalt het budgettair beslag van de zorgtoeslag van 2011
op 2012.
Maatgevend voor de premielasten zijn in het kader van de zorgtoeslag
niet de feitelijke, door de burger betaalde premies, maar de standaardpremie. Deze is bepaald als het gemiddelde van de premies die worden
betaald in de markt, vermeerderd met het gemiddelde bedrag dat een
verzekerde aan eigen risico betaalt1. Voor de zorgtoeslag 2012 wordt in
deze begroting uitgegaan van de raming van de standaardpremie zoals
opgesteld door het CPB in de MEV 2012. Deze raming voor 2012 bedraagt
€ 1402. Dit komt overeen met de eerder genoemde raming van de
nominale premie van € 1 222 plus het geraamde gemiddelde eigen risico
van € 135 plus een correctie van € 45 voor de premiekorting in collectieve
polissen. De Belastingdienst/toeslagen ontvangt voordat de zorgtoeslag
feitelijk wordt uitgekeerd een geactualiseerde inschatting van de hoogte
van de nominale premie nadat de verzekeraars hun premie bekend
hebben gemaakt. De zorgtoeslag maakt geen onderdeel uit van het
uitgavenkader, maar telt net als de zorgpremies mee in de inkomstenindicator. Dat betekent dat het kabinet de zorgtoeslag beschouwt als een vorm
van lastenverlichting.

1
Er wordt gerekend met het gemiddeld eigen
risico dat een verzekerde betaalt die geen
compensatie eigen risico ontvangt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

196

Financieel Beeld Zorg

7.2 De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
Tabel 8 Exploitatie en premiestelling AWBZ (bedragen x € 1 000 000)
2010

2011

2012

ALGEMEEN FONDS
Uitgaven
– Zorgaanspraken en subsidies
– Beheerskosten

24 313,1
24 104,6
208,5

25 040,3
24 828,0
212,3

27 076,5
26 903,3
173,2

Inkomsten
– Procentuele premie
– Eigen bijdragen
– Rijksbijdrage
– BIKK
– Overige baten

20 933,1
14 686,0
1 478,2
12,0
4 891,6
– 134,7

22 217,1
15 450,0
1 681,2
12,1
5 248,3
– 174,5

22 792,9
16 025,0
1 696,5
12,7
5 293,8
– 300,1

Exploitatiesaldo

– 3 380,0

– 2 823,2

– 4 348,6

– 10 186,0

– 14 534,5

12,15

12,15

Vermogen Algemeen Fonds
– 7 362,8
Procentuele premie (in %)

12,15

De uitgaven in het kader van de AWBZ worden gefinancierd uit het
Algemeen Fonds Bijzondere Ziektekosten (AFBZ). Tabel 8 geeft een
overzicht van de uitgaven en inkomsten van dit fonds. De zorguitgaven
kennen van 2011 op 2012 een relatief hoge groei vanwege de intensivering voor ouderenzorg uit het regeerakkoord. Deze uitgaven worden
gedekt door premie-inkomsten, eigen bijdragen en de Bijdrage in de
Kosten van Kortingen (BIKK). De AWBZ-premie blijft 12,15%. De groei van
de premieopbrengst resulteert vrijwel geheel uit de stijging van het
premieplichtig inkomen. De BIKK is een rijksbijdrage die stijgt als de
premieopbrengst wordt gedrukt door een toename van de heffingskortingen.
Omdat de uitgaven sinds 2007 de inkomsten van het AFBZ steeds (fors) te
boven gaan, is er al die jaren een negatief exploitatiesaldo in het fonds.
Het saldo van het AFBZ beïnvloedt het EMU-saldo. Dat leidt tot een fors
oplopend negatief vermogen in het AFBZ dat per ultimo 2012 thans op
– € 14,5 miljard wordt geraamd. Het negatieve vermogen van het fonds is
medebepalend voor de hoogte van de overheidsschuld.
7.3 Wat betaalt een gemiddelde burger aan zorg
Figuur 1 laat zien dat de gemiddelde volwassene in Nederland circa
€ 4 800 betaalt aan collectieve zorg. Dat betreft niet alleen de nominale
premie en de eigen betalingen. Een Nederlander betaalt gemiddeld ook
een fors bedrag aan AWBZ premie. De inkomensafhankelijke bijdrage
wordt voor een beperkt deel rechtstreeks door burgers betaald (gepensioneerden en zelfstandigen) en voor het grootste deel door werkgevers. Dat
laatste deel beïnvloedt wel de loonruimte en is daarom wel meegenomen.
Via de zorgtoeslag ontvangt de gemiddelde burger een bedrag ter
gedeeltelijke betaling van de nominale premie en het eigen risico. Als
laatste is meegenomen het bedrag dat via belastingen wordt opgebracht
ter dekking van de rijksbijdragen en de zorgtoeslag. De gemiddelde lasten
voor een volwassene komen daarmee uit op 4 826 euro voor het jaar
2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

197

Financieel Beeld Zorg

Figuur 1, lasten per volwassene aan zorg in 2012 (in euro’s per jaar)

890
274

1204

4826
1548

1222

− 312

Belastingen
Premies AWBZ

Eigen betalingen
Inkomensafhankelijke bijdarage Zvw

Nominale premie Zvw

Zorgtoeslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

198

Z B O ’s e n RW T ’s

BIJLAGE 4.2 ZBO’S EN RWT’S
In onderstaand overzicht worden per ZBO/RWT de geraamde totale kosten
2012 vermeld.
Aanvullend op deze informatie worden bij de begrotingsgefinancierde
ZBO’s en RWT’s de apparaatsuitgaven gepresenteerd. De apparaatsuitgaven zijn niet opgesplitst in categorieën.
Bedragen x € 1 miljoen
ZBO/RTW

1
2
3

4
5
6
7
8
9
10
11

12
13
14
15

16

Financiering uit begrotingsmiddelen
Zorg Onderzoek Nederland/Medische
Wetenschappen (ZonMw)
Keuringsinstanties op grond van de
Warenwet
Registratiecommissies en opleidingscolleges KNMG, KNMP en NMT
Keuringsinstanties op grond van de Wet
op de Medische Hulpmiddelen (Dekra)
Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
Centraal Administratie Kantoor
Accommodaties op grond van de Wet op
jeugdzorg
Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR)
Commissie Algemene Oorlogsongevallenregeling Indonesië/SAIP
Stichting Rechtsherstel Sinti en Roma
Centrale Commissie voor Mensgebonden
Onderzoek (CCMO), inclusief Medisch
Ethische Commissies (METC’s)
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
College voor zorgverzekeringen (CVZ)
College Sanering Zorginstellingen (CSZ)
College ter beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Zie begroting batenlastendienst ACBG
Sociale verzekeringsbank (Zie ook de
begroting van het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid voor
informatie)

Financiering uit premiemiddelen
17 Nederlandse Transplantatie Stichting
(NTS)
18 Zorgverzekeraars Zvw (x € 1 miljard)

ZBO

RWT

Art

Begroting
2012

Geraamde
apparaatskosten

x

x

41

115,1

1,4

x

41

–

–

–

x

42

–

–

x

42

–

–

www.knmg.artsennet.nl
www.knmp.nl
www.tandartsennet.nl
www.dekra.com

x
x
x

43
43
45

107,4
87,5
143,6

107,4
87,5
125,6

www.ciz.nl
www.hetcak.nl
www.jeugdzorgplus.nl

x

47
47

289,8
8,1

6,6
2,4

www.pur.nl
www.saip.nl

47
41

6,0
1,6

0,1
1,6

www.srsr.nl
www.ccmo.nl

x
x
x

42
42
42
–

29,8
41,0
2,7
–

28,8
36,0
2,7
–

www.nza.nl
www.cvz.nl
www.collegesanering.nl
www.cbg-meb.nl

x

SZW

n.v.t.

n.v.t.

www.svb.nl

x

42

22,0

5,0

x

42

35,6

–

x
x
x
x

x
x
x
x

x

Verwijzing

www.zonmw.nl

www.transplantatiestichting.nl
Zie Financieel Beeld
Zorg

Toelichting tabel
Ad 1) ZonMw
ZonMw is een intermediaire organisatie die op programmatische wijze
onderzoek en ontwikkeling op het gebied van gezondheid, preventie en
zorg laat uitvoeren. ZonMw bewaakt daarbij de kwaliteit, relevantie en
samenhang.
Ad 2) Keuringsinstanties op grond van de Warenwet
Het betreft 25 private organisaties die voor wat betreft de kwaliteit van
werkzaamheden onder toezicht staan van de nieuwe Voedsel en Waren
Autoriteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

199

Z B O ’s e n RW T ’s

Ad 3) Registratiecommissies en opleidingscolleges KNMG, KNMP en NMT
Registratiecommissies en opleidingscolleges Koninklijke Nederlandsche
Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG), Koninklijke
Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP) en de
Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde (NMT). Het
betreft 10 private organisaties. De instellingsgrondslag betreft de Wet
beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG), art. 14 en 15.
Ad 4) Keuringsinstanties op grond van de Wet op de Medische Hulpmiddelen (DEKRA)
In Nederland is DEKRA de enige toegelaten instantie, die bevoegd is
medische hulpmiddelen te certificeren. Europees gezien moet DEKRA
opereren in een competitieve markt. Een door een buitenlandse bevoegde
instantie toegelaten product mag ook op de Nederlandse markt worden
gebracht. DEKRA ontvangt zijn financiering door van de aanvragende
fabrikant een vergoeding te vragen. De hoogte hiervan wordt door DEKRA
bepaald. Inzet voor en kosten van de dienstverlening worden bepaald
door de vraag naar certificeringen.
Ad 5) Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
Het CIZ beoordeelt of mensen recht hebben op AWBZ-zorg. Dit gebeurt op
basis van objectieve criteria, welke een vertaling zijn van de richtlijnen van
het Ministerie van VWS.
Ad 6) Centraal Administratie Kantoor (CAK)
Het CAK berekent en incasseert de eigen bijdragen voor Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en de Wmo. Het CAK is ook verantwoordelijk voor de financiering van de AWBZ-instellingen en het uitbetalen van
de Compensatie eigen risico in de zorgverzekeringswet.
Ook verzorgt het CAK een tegemoetkoming van de Wet tegemoetkoming
chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg). Deze wet regelt dat chronisch
zieken en gehandicapten een tegemoetkoming ontvangen voor de extra
kosten die zij hebben.
Ad 7) Accommodaties op grond van de Wet op de jeugdzorg
Jongeren lopen soms ernstig vast binnen het gezin of binnen hun
dagelijkse omgeving. Het kan dan nodig zijn om hen in een gesloten
instelling te behandelen. Het aanbod van de JeugdzorgPlus-instellingen
bestaat uit deskundige en wetenschappelijk onderbouwde interventies op
het gebied van geestelijke gezondheidszorg, licht verstandelijke
handicaps, onderwijs en arbeidstoeleiding. Centraal staan het bieden van
sectoroverstijgende zorg, diagnostiek en behandeling van de jongeren; en
de rol van de ouders, verzorgers en de omgeving daarbij.
Ad 8) Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR)
De Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR) beslist over de eerste aanvragen in
het kader van de wetten en regelingen voor oorlogsgetroffenen. Verder
stelt de PUR de beleidsregels vast voor de Sociale Verzekeringsbank.
Ad 9) Commissie Algemene Oorlogsongevallenregeling Indonesië/SAIP
De Commissie Algemene Oorlogsongevallenregeling (CAOR) is een ZBO
van het Ministerie van VWS dat belast is met de toepassing en uitvoering
van de Algemene Oorlogsongevallenregeling, een regeling voor oorlogsslachtoffers en nabestaanden van de oorlog met Japan in NederlandsIndië.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

200

Z B O ’s e n RW T ’s

Ad 10) Stichting Rechtsherstel Sinti en Roma
De Stichting Afwikkeling Rechtsherstel Sinti en Roma (SRSR) is een ZBO
dat in het leven geroepen is voor de besteding van de middelen die in het
kader van het naoorlogs rechtsherstel beschikbaar zijn gesteld voor de
Sinti en Roma in Nederland.
Ad 11) Centrale Commissie voor Mensgebonden Onderzoek (CCMO),
inclusief Medisch Ethische Commissies (METC’s)
De Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) is een bij wet
(Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen en de
Embryowet) ingestelde commissie en waarborgt de bescherming van
proefpersonen betrokken bij medisch-wetenschappelijk onderzoek, via
toetsing aan de daarvoor vastgestelde wettelijke bepalingen en met
inachtneming van de voortgang van de medische wetenschap
(www.ccmo-online.nl). Zij is een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO). Sinds
de inwerkingtreding van de gewijzigde Wet medisch-wetenschappelijk
onderzoek met mensen op 1 maart 2006, treedt de CCMO tevens op als
bevoegde instantie.
Ad 12) Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
De NZa is belast met het markttoezicht specifiek voor de zorgsector en
moet het algemeen consumentenbelang voorop stellen bij de uitoefening
van haar taken. Die taken zijn marktwerking in de zorg op gang brengen
en bewaken, tarieven in de zorg reguleren en toezien op de goede
uitvoering van de Zvw en de AWBZ.
Ad 13) College voor zorgverzekeringen (CVZ)
Het CVZ beheert het pakket Zvw/AWBZ, beheert het Zorgverzekeringsfonds en het Algemeen Fonds Bijzondere Ziektekosten, voert de financiering van verzekeraars uit de fondsen uit, beoordeelt de rechtmatige en
doelmatige uitvoering van de AWBZ en voert regelingen voor bijzondere
groepen uit (verdragsgerechtigden, wanbetalers, onverzekerden, illegalen
en andere onverzekerbare vreemdelingen en gemoedsbezwaarden).
Ad 14) College sanering zorginstellingen (CSZ)
Het CSZ voert taken uit in het kader van de Wet toelating zorginstellingen
(WTZi) en de Wet ambulance vervoer (WAV), zoals de saneringsregeling
voor de intramurale gezondheidszorg en het ambulancevervoer en de
meldings- en goedkeuringsregeling voor de vervreemding van onroerende zaken.
Ad 15) College ter beoordeling van Geneesmiddelen (CBG)
Zie de begroting van de baten-lastendienst aCBG.
Ad 16) Sociale verzekeringsbank (SVB)
De begrotingsraming en geraamde apparaatsuitgaven zijn terug te vinden
in de begroting van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
het moederdepartement van de SVB. Per 1 januari 2011 is het cliëntbeheer
van de PUR – het berekenen en betalen van pensioenen en uitkeringen op
basis van wetten en regelingen voor oorlogsgetroffenen en de
verstrekking van bijzondere voorzieningen aan bestaande cliëntenovergedragen aan de Sociale Verzekeringsbank. De PUR blijft bestaan als
apart toelatingsorgaan, dat beslist over de eerste aanvragen en de
beleidsregels formuleert voor het SVB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

201

Z B O ’s e n RW T ’s

Ad 17) Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS)
De Nederlandse Transplantatie Stichting is een dienstverlenende
non-profitorganisatie ten behoeve van publiek, donorziekenhuizen en
transplantatiecentra in Nederland. Professionals in de zorg en transplantatiepatiënten vinden op deze website informatie over de medische zorg en
procedures rond donatie en transplantatie van organen en weefsels.
Ad 18) Zorgverzekeraars Zvw
De zorgverzekering is een in principe verplichte ziektekostenverzekering
voor ingezetenen van Nederland. De zorgverzekeringswet wordt uitgevoerd door zorgverzekeraars.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

202

Lijst met afkortingen

BIJLAGE 4.3. LIJST MET AFKORTINGEN
AAL
ACBG
AD
AIBWMG
AMC
AMK
AMvB
AOR
APG
APV
AWBZ
AZR
BIG
BIKK
BKZ
BLD
BMC
BMR
BSN
BTN
BZK
CAK
CAO
CAOR
CBG
CBG-MEB
CBRN
CBS
CBZ
CCE
CCMO
CEG
CE-index
CenV
CF
CFI
CGG
CIB
CIBG
CIZ
CJG
CJIB
COPD
CQ
CRD
CSZ
CTO
CVA
CVB
CVZ
dbc
DCP

Ambiant Assisted Living
Agentschap College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
Algemene doelstelling
Aanvulling Instrumenten Bekostiging Wet Marktordening
Gezondheidszorg
Academisch Medisch Centrum
Advies- en Meldpunten Kindermishandeling
Algemene Maatregel van Bestuur
Algemene Oorlogsongevallenregeling Indonesië
Register Apotheekhouder geneeskunde
Algemene Productveiligheid Richtlijn
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
AWBZ-brede zorgregistratie
Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg
Bijdrage in de kosten van kortingen
Budgettair Kader Zorg
Baten-lastendienst
Bureau Medicinale Cannabis
Bof, mazelen, rode hond
Burgerservicenummer
Branchebelang Thuiszorg Nederland
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Ministerie van Centraal Administratie Kantoor
Collectieve Arbeidsovereenkomst
Commissie Algemene Oorlogsongevallenregeling
Indonesië
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen-Medicines
Evaluation Board
Chemische, biologische, radiologische of nucleaire
middelen
Centraal Bureau voor de Statistiek
College bouw zorginstellingen
Centra voor Consultatie en Expertise
Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek
Centrum voor ethiek en gezondheid
CliëntErvarings-index
Stichting Consument en Veiligheid
Cystic Fibrosis
Centrale Financiën Instellingen
Convenant Gezond Gewicht
Centrum Infectieziektebestrijding
Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg,
agentschap
Centrum Indicatiestelling Zorg
Centra voor Jeugd en Gezin
Centraal Justitieel Incasso Bureau
Chronic Obstructive Pulmonary Disease
Consumer Quality Index
Commissie Registratie Diergeneesmiddelen
Commissie sanering ziekenhuisvoorzieningen
Centrum voor Topsport en Onderwijs
Cerebro Vasculair Accident
Centrum Bevolkingsonderzoek
College voor zorgverzekeringen
diagnose- behandelcombinatie
Decentrale Procedure

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

203

Lijst met afkortingen

DG
DJI
DKTP
DOT
DUO
ECG
EFSA
EHEC
EL&I
EMEA
Epode
epSOS
ESBL
ESF
Etil
EU
EU-GHS
EuSANH
FLO
FNV
fte
G31
G4
GGD
ggz
GHOR
GR
GRZ
gvs
GZ
HBO
Hib
HIS
Hiv
HPV
IBO
ICD
ICD
ICT
IGZ
IenM
IPCI
IPO
IQ
IT
ITF
JGZ
JMW
JOGG
KEMA
KNHB
KNMG
KNMP
KNVB

Directoraat-Generaal
Dienst Justitiële Inrichtingen
Difterie, kinkhoest, tetanus en polio
Dbc’s op weg naar transparantie
Dienst Uitvoering Onderwijs
Electrocardiogram
European Food Safety Autority
Enterohemorragische Escherichia coli
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, Ministerie
van European Medicines Agency
Ensemble, Prévenons l’Obesité Des Enfants
European patiënt smart open services
Extended Spectrum Beta-Lactamase
Europees Sociaal Fonds
Economisch Technologisch Instituut Limburg
Europese Unie
European Global Harmonized System Verordening
European Science Advisory Network for Health
Functioneel Leeftijdsontslag
Federatie Nederlandse Vakbeweging
fulltime equivalent
De 31 grootste gemeenten van Nederland
Vier grootste gemeenten van Nederland (Amsterdam,
Den Haag, Rotterdam en Utrecht)
Gemeentelijke Gezondheidsdienst
Geestelijke gezondheidszorg
Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
Gezondheidsraad
Geriatrische revalidatiezorg
Geneesmiddelenvergoedingssysteem
Gezondheidszorg
Hoger Beroeps Onderwijs
Haemophilus influenza type b
Haagse Inkoopsamenwerking
Human immunodeficiency virus
Humaan Papillomavirus
Interdepartementaal Beleidsonderzoek
International Classification of Diseases
Inwendige defibrillator
informatie- en communicatietechnologie
Inspectie voor de Gezondheidszorg
Infrastructuur en Milieu, Ministerie van Integrated Primary Care Information
Interprovinciaal Overleg
intelligentiequotiënt
Informatietechnologie
International Task Force for International Cooperation on
Holocaust Education, Remembrance and Research
Jeugdgezondheidszorg
Joods Maatschappelijk Werk
Jongeren op Gezond Gewicht
Keuring Elektrotechnische Materialen Arnhem
Koninklijke Nederlandse Hockey Bond
Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering
der Geneeskunst
Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der
Pharmacie
Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

204

Lijst met afkortingen

LEBA
LINH
LPZ
LRF
MBO
MC
MEE
MenC
METC
MEV
MOgroep
Movisie
MRI
MRP
MSRC
NAD
NASB
NCJ
NCTV
Nemesis
NICAM
NICTIZ
NIOD
NISR
NIVEL
NJi
NJR
NLF
NMa
NMT
NNGB
NOC*NSF
NPCF
NPO
NTS
NVI
n.v.t.
(n)VWA
NVZ
NWO
NZa
OBiN
OCW
OD
OESO
OGZ
pg
pgb
pgo
Pkb

Landelijke Evaluatie Bevolkingsonderzoek naar Baarmoederhalskanker
Landelijk Informatie Netwerk Huisartsenzorg
Landelijke Prevalentiemeting Zorgproblemen
Landelijk Rapportage Format
Middelbaar Beroeps Onderwijs
Medisch Centrum
Vereniging voor ondersteuning bij leven met een
beperking
Meningokokken type C
Medisch Ethische Commissie
Macro Economische Verkenning
Maatschappelijk Ondernemers groep
Kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling
Magnetic Resonance Imaging
Mutual Recognition Procedure
Medisch Specialisten Registratie Commissie
Nationaal Actieprogramma Diabetes
Nationaal Actieplan Sport en Bewegen
Nederlands Centrum Jeugdgezondheid
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study
Nederlands Instituut voor de Classificatie van
Audiovisuele Media
Nationaal ICT Instituut in de Zorg
Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie
Nederlands Instituut Sinti en Roma
Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg
Nederlands Jeugdinstituut
Nationale Jeugdraad
New Legislative Framework
Nederlandse Mededingingsautoriteit
Nederlandse Maatschappij tot Bevordering der Tandheelkunde
Nederlandse Norm Gezond Bewegen
Nederlands Olympisch Comité*Nederlandse Sport
Federatie
Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie
Nationaal Programma Ouderenzorg
Nederlandse Transplantatie Stichting
Nederlands Vaccin Instituut
Niet van toepassing
(nieuwe) Voedsel en Waren Autoriteit
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek
Nederlandse Zorgautoriteit
Ongevallen en Bewegen in Nederland
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Ministerie van Operationele doelstelling
Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling
Openbare gezondheidszorg
Patiënten- en gehandicaptenorganisaties
Persoonsgebonden budget
Patiënten-, gehandicaptenorganisaties en ouderenorganisaties
Persoonlijk kilometer budget

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

205

Lijst met afkortingen

POLS
PPS
P*Q
PSIE
PUR
RBVZ
RHB
RIVM
RMO
RMS
RTE
RVP
RVZ
RWT
SAIP
SARSR
SBF
SBOH
SBV-Z
SCP
SCR
seh
SEOR
SGBO
SGZ
SHG
SIP
soa
SOR
SSB
Stb
Stivoro
SVB
SVOP
SZW
TBo
TNO
TNS NIPO
TPLZ
UMC
UZI
VCN
VenJ
VG
vms
VN
VNG
VNO-NCW
V&O
VPT
VSV
VTV
VU
VVT
VWA
VWS

Permanent Onderzoek Leefsituatie
Publiek-private samenwerking
Price*quantity
Prenatale screening van infectieziekten en erytrocytenimmunisatie
Pensioen- en Uitkeringsraad
Referentiebestand verzekerden Zorgverzekeringswet
Rijkshoofdboekhouding
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
Reference Member State
Regionale Toetsingcommissies Euthanasie
Rijksvaccinatieprogramma
Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
Rechtspersoon met een wettelijke taak
Stichting Administratieve Indonesische Pensioenen
Stichting Afwikkeling Rechtsherstel Sinti en Roma
Substantieel Bezwarende Functies
Stichting Beroepsopleiding tot Huisarts
Sectorale Berichten Voorziening in de Zorg
Sociaal en Cultureel Planbureau
Sociaal en Cultureel Rapport
Spoedeisende hulp
Sociaal Economisch Onderzoek Rotterdam
Sociaalgeografisch en Bestuurskundig Onderzoek
Staat van de Gezondheidszorg
Steunpunt Huiselijk Geweld
Standaard indicatieprotocollen
Seksueel overdraagbare aandoening
Strategisch Onderzoek RIVM
Sociaal Statistisch Bestand
Staatsblad
Stichting Volksgezondheid en Roken (voor een rookvrije
toekomst)
Sociale Verzekeringsbank
Strategisch Vaccin Onderzoek Programma
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Ministerie van Tijdsbestedingsonderzoek
Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
Taylor Nelson Sofres Nederlands Instituut voor Publieke
Opinie
Transitie Programma. Langdurende Zorg
Universitair Medisch Centrum
Unieke Zorgverlener Identificatie
Voedingscentrum Nederland
Veiligheid en Justitie, Ministerie van Verstandelijk gehandicapten
Veiligheidmanagementsysteem
Verenigde Naties
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Verbond van Nederlandse Ondernemingen – Nederlands
Christelijk Werkgeversverbond
Vergunningen & Ontheffingen
Veilige Publieke Taak
Verloskundig Samenwerkingsverband
Volksgezondheid Toekomst Verkenning
Vrije Universiteit
verpleging, verzorging en thuiszorg
Voedsel en Waren Autoriteit
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ministerie van -

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

206

Lijst met afkortingen

Wbp
WCZ
WGP
WHO
WMG
Wmo
WMO
WOII
WOD
Wpg
Wtcg
WTZi
WUBO
WUV
ZBO
ZiZo
ZN
ZonMw
Zvw
ZZP

Wet buitengewoon pensioen 1940–1945
Wet cliëntenrechten zorg
Wet Geneesmiddelenprijzen
World Health Organisation – Wereldgezondheidsorganisatie
Wet marktordening gezondheidszorg
Wet maatschappelijke ondersteuning
Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen
Tweede wereldoorlog
Wet op de dierproeven
Wet publieke gezondheid
Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten
Wet toelating zorginstellingen
Wet uitkeringen burger-oorlogsslachtoffers 1940–1945
Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers 1940–1945
Zelfstandig bestuursorgaan
Zichtbare Zorg
Zorgverzekeraars Nederland
Zorgonderzoek Nederland Medische Wetenschappen
Zorgverzekeringswet
Zorgzwaartepakket

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

207

Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

BIJLAGE 4.4. TREFWOORDENREGISTER
Abortus 10, 42, 43, 53, 54, 86
Administratieve lasten 20, 26, 28, 60, 92, 96, 98, 100, 101, 104, 194
Alcohol 29, 38, 39, 40, 43, 56, 58, 79
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) 103, 121, 176, 199
Ambulance 62, 64, 66, 83, 184, 187, 201
Ambulancezorg 27
Apotheker 156, 182
Arbeidsmarkt 12, 23, 25, 27, 62, 73, 74, 101, 153
Arbeidsmarktbeleid 61, 73, 95, 97
Baten-lastendienst 1, 3, 4, 5, 6, 41, 42, 43, 54, 62, 63, 88, 89, 90, 145, 147,
148, 150, 156, 160, 165, 168, 172, 174, 199, 201, 202
Bedrijfsvoering 4, 27, 54, 85, 148, 149, 174
Bevolkingsonderzoek 39, 40, 42, 49, 50, 52, 53, 70, 202, 204
Caribisch Nederland 8, 9, 10, 34, 35, 62, 64, 84, 85, 86, 178, 180, 183, 185,
188
Chronische ziekten 35, 42, 44, 49, 51, 52, 56, 71
Crisis 27, 38, 48, 49, 74, 79, 84
Curatieve zorg 12, 13, 20, 27, 28, 40, 49, 60, 61, 64, 68, 154, 180, 187
Dbc 203
Dementie 19, 99, 100
Diabetes 19, 23, 38, 42, 51, 56, 66, 71, 78, 79, 181, 204
Doelmatigheid 13, 21, 23, 25, 27, 60, 67, 71, 74, 75, 77, 79, 80, 81, 82, 85,
87, 139, 160, 164, 168, 171, 175, 189, 190
Drugs 43, 56, 58, 143
Eerstelijnszorg 14, 48, 62, 66, 71, 84, 110
E-health 12, 22, 23, 39, 58, 60, 71, 75, 82
Ethiek 42, 54, 154, 202
Euthanasie 35, 54, 86, 162, 163, 164, 205
Farmacie 81
Fusie 30, 31, 91, 93, 169, 174
Geboorte 61, 69
Geestelijke gezondheidszorg 14, 22, 52, 64, 70, 71, 78, 82, 84, 115, 118,
151, 154, 182, 187, 190, 200, 203
Gehandicapten 12, 16, 28, 29, 86, 88, 89, 90, 91, 94, 96, 103, 114, 132, 133,
151, 162, 180, 190, 200, 204, 205, 206
Geneesmiddel 1, 3, 20, 62, 68, 69, 81, 82, 85, 143, 144, 151, 156, 157, 158,
160, 162, 163, 180, 182, 189, 190, 199, 201, 202, 203, 206
Gezondheidsbeleid 38, 40, 41, 43, 47, 48, 51, 52, 53
Governance 20, 25, 69
Huisarts 11, 14, 22, 33, 51, 61, 64, 66, 71, 72, 82, 84, 178, 180, 184, 186,
187, 204, 205
Indicatie 16, 28, 51, 67, 76, 85, 95, 96, 101, 102, 104, 108, 109, 118, 126,
129, 139, 183, 205
Indicatiestelling 28, 35, 87, 88, 89, 94, 95, 96, 98, 198, 199, 202
Infectieziekte 35, 38, 39, 42, 44, 49, 50, 53, 205
Infectieziektebestrijding 40, 42, 45, 50, 202
Inhuur externen 148, 150
Innovatie 15, 25, 27, 39, 54, 60, 61, 62, 65, 69, 74, 75, 80, 81, 82, 84, 87, 98,
99, 102, 129, 131, 132, 136, 143, 156, 157, 162, 189, 203
Internationale samenwerking 99, 143, 144
Jeugdzorg 1, 3, 8, 26, 28, 63, 86, 96, 103, 118, 119, 120, 121, 122, 124, 125,
126, 147, 151, 152, 153, 168, 169, 172, 174, 198, 200
Kiesbeter.nl 65, 88, 91
Kwaliteit 7, 12, 13, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 29, 30, 31, 32, 33,
35, 45, 47, 48, 52, 53, 54, 60, 61, 62, 65, 67, 69, 70, 73, 76, 77, 79, 80, 81, 82,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

208

Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

83, 85, 86, 87, 88, 89, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 100, 101, 102, 104, 106,
110, 112, 119, 122, 126, 133, 139, 149, 150, 151, 154, 156, 160, 162, 172,
175, 176, 189, 190, 199
Kwaliteitsinstituut 18, 19, 52, 67, 92
Langdurige zorg 1, 9, 12, 13, 14, 19, 20, 22, 23, 24, 25, 27, 28, 35, 67, 70,
83, 87, 88, 89, 90, 95, 97, 98, 99, 101, 149, 153, 154, 185, 186, 188
Leefstijl 17, 29, 35, 39, 43, 44, 55, 56, 79, 120, 133
Maatschappelijke ondersteuning 1, 9, 14, 40, 49, 70, 105, 107, 108, 112,
115, 154, 185, 188, 206
Maatschappelijke opvang 30, 115, 117
Mantelzorg 30, 99, 101, 105, 107, 111, 112, 113
Medisch specialist 14, 21, 23, 31, 33, 64, 66, 72, 80, 81, 82, 178, 180, 181,
187, 188, 189, 190
Obesitas 51, 56, 57, 79
Olympische Spelen 135
Onverzekerden 62, 76, 78, 83, 201
Oorlogsgetroffenen 1, 37, 137, 138, 139, 140, 141, 200, 201
Opleidingen 9, 10, 11, 61, 62, 72, 73, 74, 95, 97, 125, 126, 136, 149, 185,
186, 188
Opleidingsfonds 8, 35, 72, 73, 191
Orgaandonatie 70
Ouderen 12, 18, 19, 20, 31, 58, 62, 79, 96, 99, 102, 104, 105, 106, 107, 114,
115, 116, 151, 182, 204
Ouderenzorg 18, 25, 98, 99, 151, 186, 197, 204
Overgewicht 17, 19, 38, 56, 57, 79
Pakketmaatregelen 78, 84
Palliatieve zorg 36, 89, 97
Participatie 14, 16, 30, 55, 94, 102, 103, 105, 106, 108, 109, 111, 112, 115,
120, 122, 123, 124, 153
Persoonsgebonden budget 13, 23, 24, 34, 87, 90, 101, 178, 180, 183, 188,
204
Prestatiebekostiging 13, 21, 22, 60, 79, 80, 81, 82, 189
Preventie 8, 15, 19, 22, 26, 34, 38, 39, 40, 42, 43, 44, 47, 48, 49, 50, 51, 52,
56, 57, 58, 59, 67, 71, 72, 79, 82, 85, 115, 116, 117, 118, 124, 125, 133, 151,
154, 165, 199
Preventieve zorg 44, 88, 187
Rechtmatigheid 33, 75, 178, 182
Regeldruk 28, 60
Regelhulp 96
Roken 25, 26, 30, 32, 33, 38, 58, 79, 92, 104, 117, 121, 168, 178, 181, 189,
190, 205
Seksuele gezondheid 42, 50, 51, 55
Solidariteit 78, 101, 139, 141, 144, 153, 154
Spoedeisende hulp 56, 182, 205
Sport 1, 3, 4, 5, 8, 14, 16, 17, 29, 36, 37, 38, 39, 40, 47, 56, 57, 59, 118, 128,
129, 130, 131, 132, 133, 134, 135, 136, 143, 144, 145, 151, 156, 160, 165,
168, 172, 204, 205
Stepped care 75
Subsidie 2, 4, 6, 8, 30, 35, 41, 42, 43, 48, 50, 51, 52, 58, 61, 62, 63, 72, 88,
89, 90, 94, 95, 97, 98, 101, 106, 107, 110, 112, 114, 122, 123, 124, 125, 126,
132, 133, 134, 135, 136, 138, 139, 141, 142, 145, 149, 150, 159, 180, 188,
192, 197
Subsidiebeheer 149, 150
Taakstelling 4, 7, 44, 83, 94, 97, 148, 150, 155, 159, 163, 167, 168
Tabak 39, 40, 43, 56, 79
Thuiszorg 88, 91, 94, 202, 205

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

209

Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

Toezicht 18, 19, 20, 28, 31, 40, 43, 44, 45, 46, 58, 60, 69, 75, 76, 77, 83, 88,
91, 92, 93, 95, 119, 137, 141, 145, 149, 150, 151, 168, 199, 200
Topsport 17, 37, 128, 129, 131, 132, 134, 135, 145, 202
Vaccin 4, 40, 42, 44, 48, 49, 50, 51, 61, 144, 145, 146, 165, 167, 187, 204,
205
Veiligheid 17, 18, 19, 20, 22, 34, 35, 38, 40, 43, 44, 45, 46, 47, 49, 54, 56,
59, 60, 61, 65, 67, 68, 69, 82, 87, 99, 115, 116, 118, 125, 131, 133, 143, 151,
165, 168, 172, 190, 202, 204, 205
Vergrijzing 5, 12, 32, 41, 101, 111, 137, 176
Vertrouwen 13, 18, 27, 28, 31, 61, 62, 66, 67, 70, 117, 150, 151
Voeding 16, 40, 41, 43, 44, 45, 55, 56, 57, 96, 118, 123, 124, 154, 156, 157,
158, 160, 205
Vrijwilligers 15, 29, 97, 98, 105, 107, 111, 112, 113, 125, 131
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 8, 16, 105, 118
Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) 8, 103
Ziekenhuissector 21, 31, 72, 80, 94, 189
Ziekenhuiszorg 13, 27, 77, 80, 180, 189
Ziekenhuizen 13, 14, 18, 21, 26, 28, 33, 56, 60, 62, 64, 65, 66, 68, 70, 80,
81, 85, 91, 178, 180, 181, 186, 187, 189, 192, 193, 201, 204
Zorgaanbieder 7, 14, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 30, 31, 35, 52,
60, 61, 64, 65, 67, 71, 74, 75, 76, 77, 80, 81, 83, 87, 88, 91, 92, 93, 94, 95, 96,
98, 99, 100, 102, 104, 109, 118, 126, 144, 150, 160, 189, 190
Zorginnovatie 27, 75
Zorginstelling 13, 18, 20, 24, 25, 60, 65, 68, 69, 73, 74, 83, 84, 85, 87, 89,
93, 94, 95, 98, 150, 151, 162, 163, 172, 198, 201, 202, 206
Zorgstandaarden 19, 52, 67, 75
Zorgstelsel 8, 35, 60, 61, 64, 65, 83, 88, 90, 91, 92, 94, 95, 150
Zorgtoeslag 62, 63, 78, 196, 197
Zorguitgaven 5, 7, 8, 12, 18, 31, 32, 33, 34, 43, 63, 84, 90, 107, 155, 176,
178, 179, 180, 183, 184, 191, 192, 193, 195, 197
Zorgverzekeraar 7, 13, 18, 19, 21, 23, 25, 27, 28, 31, 35, 39, 40, 60, 62, 64,
65, 71, 72, 76, 77, 80, 81, 82, 91, 92, 97, 99, 103, 104, 118, 180, 189, 199,
201, 206
Zorgverzekering 8, 19, 54, 61, 62, 76, 77, 78, 79, 83, 84, 85, 88, 191, 192,
194, 195, 198, 201, 202
Zorgverzekeringswet 8, 25, 76, 78, 79, 121, 176, 191, 200, 201, 205, 206
Zorgzwaartebekostiging 100, 190
Zwangerschap 54, 61, 69, 162

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XVI, nr. 2

210