Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1979
Vragen van de leden Paulusma en Van Beukering (beiden D66) aan de
Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap en de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
over werkenden en studenten met long-covid (ingezonden 20 december 2021).
Antwoord van Minister Van Gennip (Sociale Zaken en Werkgelegenheid),
mede namens de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (ontvangen 8 maart 2022). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1291.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Vaak is werk een medicijn»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u het belang van werk en aan het werk kunnen blijven voor mensen
met een chronische aandoening?
Antwoord 2
Als de belastbaarheid van de persoon met een chronische aandoening in
balans is met de belasting die het werk vraagt, draagt werk positief bij aan de
mentale en fysieke gezondheid en op het algehele welbevinden van mensen.
Werk geeft structuur, leidt tot sociale contacten, en draagt daarmee bij aan de
sociale status. Met het hebben van werk wordt ook zingeving ervaren, omdat
een bijdrage wordt geleverd aan de samenleving.
Vraag 3
Wat vindt u van het idee om binnen de Zorgverzekeringswet ook bedrijfsartsen aan te bieden voor zzp’ers en freelancers?

1

ah-tk-20212022-1979
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

De Telegraaf, 8 november 2021, «Patiëntenfederaties: «Help werknemer met een chronische
ziekte»» (https://www.telegraaf.nl/financieel/455816542/patientenfederaties-help-werknemermet-een-chronische-ziekte)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De bedrijfsgeneeskundige zorg is de verantwoordelijkheid van de werkgever.
Zelfstandigen zonder personeel en freelancers zijn niet gerelateerd aan een
bedrijf en dus verantwoordelijk voor hun eigen gezond- en veiligheid.
Niettemin is arbocuratieve zorg, waarbij expertises uit de curatieve zorg en
bedrijfsgezondheidszorg samenwerken bij de diagnosestelling en/of behandeling, van belang voor een kwalitatief goede zorg. Het draagt bij aan de
gezondheid van werkenden, aan het voorkomen van uitval en aan een
spoedige re-integratie. Partijen in de zorg, waaronder de KNMG en adviesorganen waaronder de sociaaleconomische Raad (SER) hebben hier in het
verleden ook al op gewezen.
Daarmee is het onderwerp niet nieuw, maar is er ook nog een weg te gaan.
Zo heeft het Ministerie van SZW in de afgelopen jaren de ontwikkeling van
multidisciplinaire richtlijnen ondersteund waardoor de factor arbeid inmiddels
in vele richtlijnen is opgenomen. Momenteel wordt in een aantal zorginstellingen arbocuratieve zorg geboden door structurele betrokkenheid van de
bedrijfsarts, omdat men daar de meerwaarde van heeft ervaren. Deze zorg
wordt met eigen middelen van de instelling gefinancierd, want deze zorg is
uitgesloten van de Zorgverzekeringswet.
Deze ontwikkeling is ook specifiek voor zelfstandigen van belang. Panteia
heeft verschillende beleidsopties in kaart gebracht om de arbozorg te
verbeteren.2 Deze opties zijn een koppeling aan een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen of een stelsel voor alle werkenden,
naast ontschotting van de reguliere zorg en bedrijfsgeneeskundige zorg. Dit
om ervoor te zorgen dat zelfstandigen met (beginnende) gezondheidsklachten
die verband houden met het werk, net als werknemers, advies en zorg
kunnen krijgen van een arts met specifieke kennis over arbeid en gezondheid.
Daarnaast is de toegankelijkheid van de arbeidsgerelateerde zorg voor alle
werkenden als belangrijk thema benoemd in de concept Arbovisie 2040. De
SER is gevraagd hierover advies uit te brengen. Dit advies wordt voor de
zomer verwacht. Daarna zal de Arbovisie 2040 worden vastgesteld en worden
de verschillende thema’s met alle betrokkenen nader uitgewerkt.
Vraag 4
Erkent u dat als we niet goed acteren op de klachten bij long-covid dit ook
permanente schade met zich mee kan brengen en dus een nieuwe vorm van
een chronische aandoening?
Antwoord 4
Er is nog veel onbekend over Long COVID. Dat geldt ook voor hoe lang
patiënten klachten kunnen houden en of er een behandeling is die tot
volledig herstel kan leiden. Er wordt daarom onderzoek gedaan naar zowel de
aard en omvang van de langdurige klachten als effectieve herstelzorg. In
hoeverre Long COVID een blijvende/chronische ziekte is, is op dit moment
nog niet te zeggen. Naar verwachting zal de Gezondheidsraad in het eerste
kwartaal van 2022 op eigen initiatief met een advies komen over Long COVID.
De Gezondheidsraad zal onder andere ingaan op de definitie (of afbakening)
van het ziektebeeld Long COVID op basis van de huidige stand van de
wetenschap.
Vraag 5 en 6
Heeft u zicht op hoeveel werkenden en studenten nu al te maken hebben met
long-covid klachten en hoeveel van hen daardoor niet goed kunnen werken of
studeren?
Gaat het programma COVID-19 en werk meer zicht brengen op het aantal
mensen dat minder kan werken door long-covid?3

2

Panteia 2021, arbeidsgerelateerde zorg voor zzp-ers (https://panteia.nl/nieuws/
arbeidsgerelateerde-zorg-voor-zzpers/)
3
Centrum Werk Gezondheid en C-Support, 2021, «Programma COVID-19 en werk – 2021–2023»
(www.werkcovid19.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 5 en 6
Ten aanzien van werkenden is er nog geen goed beeld van de omvang van
het aantal Long COVID-patiënten. Ik verwijs u kortheidshalve naar de eerdere
beantwoording van vragen van uw kamer van 7 december 20214, waarin
hierop nader is ingegaan. Het betreft de beantwoording van de voormalig
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), mede namens de
voormalig Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, op de
vragen van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport over
de brief van de voormalig Minister van VWS van 20 september 2021 inzake
de Reactie op verzoek commissie over petitie «oproep om erkenning,
gecoördineerd onderzoek en behandeling langdurige COVID» en over het
tienpuntenplan Long COVID.
Over het aantal studenten dat te maken heeft met Long COVID-klachten zijn
geen exacte cijfers bekend. Het Long COVID-onderzoek van het RIVM is op dit
moment gericht op jongeren vanaf 16 jaar en volwassenen. Het is te
verwachten dat de uitkomsten van dit lopende onderzoek over de aanwezigheid van Long COVID onder jongeren van 16 tot ongeveer 25 jaar, een
indicatie zijn voor het beeld onder studenten in het mbo en hoger onderwijs.
Vraag 7
Wat is op dit moment het beleid van universiteiten om om te gaan met
studenten met long-covid?
Antwoord 7
Studenten die kampen met Long COVID klachten vallen op dit moment onder
het algemene beleid ten behoeve van studenten met (langdurige) ziektes die
de studievoortgang belemmeren. Hoger onderwijsinstellingen bieden
maatwerk aan studenten met een ondersteuningsbehoefte. Studenten die
kampen met ziekte kunnen bijvoorbeeld financiële ondersteuning bij
studievertraging aanvragen bij hun instelling (Profileringsfonds).
Vraag 8
Heeft u het idee dat bij bedrijfsartsen en werkgevers duidelijk is wat het
belang is van het goed omgaan met long-covid klachten om mensen aan het
werk te houden?
Antwoord 8
Vanwege de uiteenlopende gezondheidsklachten van Long COVID is er nog
vaak onduidelijkheid bij werkgevers over hoe om te gaan met werkenden met
deze aandoening. Bij bedrijfsartsen neemt de kennis over de behandeling van
werkenden met Long COVID steeds meer toe. Nationaal en internationaal
wordt veel onderzoek uitgevoerd naar Long COVID op grond waarvan
C-Support handreikingen opstelde voor zorgverleners. Voor wat betreft Long
COVID toegespitst op werkenden, is in de beantwoording van eerdere vragen
van uw Kamer melding gemaakt van lopend onderzoek door Centrum Werk
Gezondheid.5 Eind vorig jaar zijn ook de handreikingen «COVID-19 en werk»
definitief vormgegeven door Centrum Werk Gezondheid. Het betreffen
handreikingen voor werknemers, zelfstandig werkenden, werkgevers en
zorgprofessionals gericht op aan het werk kunnen blijven met langdurige
coronaklachten. Deze handreikingen zijn gepubliceerd op www.werkcovid19.nl
en www.werkenchronischziek.nl. Hieraan hebben ook bijgedragen de
werkgroep Chronisch Zieke Werkenden, ervaringsdeskundigen, werkgevers,
HR-functionarissen en professionals die de concept handreikingen al kenden
of er al gebruik van maakten.
Aan de nieuwe handreikingen wordt breed bekendheid gegeven onder alle
betrokkenen, op social media en in de nieuwsflitsen van COVID-19 en werk,
Fit for Work en Centrum Werk Gezondheid die eind verleden jaar ook al zijn
gepubliceerd. Ook via www.Arboportaal.nl wordt hier verdere bekendheid aan
gegeven (https://www.arboportaal.nl/actueel/nieuws/2022/01/11/handreikingenwerken-met-langdurige-coronaklachten).

4
5

Kamerstuk 25 295, nr. 1629
Kamerstuk 25 295, nr. 1629

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 9
Welke goede voorbeelden ziet u van werkgevers om om te gaan met
long-covid?
Antwoord 9
In de beantwoording van eerdere vragen van uw Kamer6 wordt verwezen
naar een lopend onderzoek door Centrum Werk Gezondheid. Onderdeel van
dat onderzoek is het in kaart brengen van factoren die van grote invloed zijn
op het proces van werkbehoud en werkhervatting bij langdurige coronaklachten, zowel in belemmerende als bevorderende zin. Daarbij wordt het gehele
proces in de vorm van «patient journeys» in kaart gebracht waarin niet alleen
het zorgtraject, maar ook de afgelegde weg in het bedrijf, in ogenschouw
wordt genomen. Eerste resultaten leveren al een aantal voorbeelden op
waardoor werknemers zich gesteund voelen in hun situatie. Bijvoorbeeld
door het toewijzen van een «buddy», een collega die het werk tijdelijk kan
opvangen als de medewerker het op dat moment niet aan kan; door het
aanpassen van het werk aan de mogelijkheden die iemand op een bepaald
moment heeft (maatwerk); en door de tijd die een werknemer besteedt aan
zorgafspraken, revalidatietraject en reistijd als werktijd te bestempelen of
door financieel bij te dragen aan zorg en revalidatie.
Vraag 10
Klopt het dat de instroom in de WIA-uitkeringen begin dit jaar veel hoger zijn
dan verwacht, en dat het UWV moeite heeft deze instroom te verklaren?7
Antwoord 10
De WIA instroom is in de eerste acht maanden van 2021 inderdaad gestegen,
met 11,4% (na correctie van de extra WIA-voorschotten 7,6%) ten opzichte
van de vergelijkbare periode in 2020. Voor een deel is deze stijging te
verklaren.
Er zijn aanwijsbare, structurele oorzaken die zorgen voor een toename van de
WIA-instroom, te weten de ontwikkeling van het aantal verzekerden voor de
WIA door de conjunctuur (toename van het aantal verzekerden) en de
verhoging van de pensioenleeftijd naar 66 jaar en 4 maanden in 2019. Beiden
werken met een vertraging van twee jaar door in de WIA-instroom en dat
effect zien we dus nu. Een andere oorzaak is het structureel stijgende aantal
heropende uitkeringen (WIA-uitkeringen die eerder om uiteenlopende
redenen beëindigd zijn en die heropend worden als er bijvoorbeeld een
terugval is in de gezondheid of als een sanctie wordt beëindigd). Door de
toename in het aantal uitkeringen, is er ook een toename in het aantal
beëindigingen en daarmee het aantal uitkeringen dat heropend kan worden.
Naast deze structurele oorzaken, is er een effect merkbaar van de coronacrisis
op het uitvoeringsproces van UWV. Als gevolg van de coronamaatregelen
werden sociaal-medische beoordelingen uitgesteld waarbij face-to-face
contact of lichamelijk onderzoek nodig is. Daardoor konden meer WIAaanvragen niet voor het einde van de wachttijd worden afgerond. De
aanvrager krijgt dan een voorschot aangeboden. Zo’n voorschotbetaling
wordt geteld als een nieuwe uitkering. Als er dus meer voorschotten zijn, is
er ook meer instroom. Verstrekte voorschotten die niet leiden tot een
definitieve WIA-uitkering worden niet met terugwerkende kracht uit de
instroomcijfers gefilterd. Wel stromen zij ook relatief snel weer uit, waardoor
zij maar een zeer beperkte invloed hebben op de hoogte van het lopende
bestand. Belangrijk om op te merken is wel dat de verstrekte voorschotten,
ook al worden deze niet met terugwerkende gefilterd uit de instroomcijfers,
niet worden doorgerekend in de gedifferentieerde premie voor werkgevers.
De structurele oorzaken en de doorwerking van corona in de voorschotten,
verklaren de toename in de instroom in 2021 voor ongeveer de helft. Het
UWV onderzoekt hoe de overige toename in de instroom verklaard kan
worden.

6
7

Kamerstuk 25 295, nr. 1629
De Volkskrant, 19 november 2021, «Aanzienlijk meer mensen krijgen een uitkering wegens
arbeidsongeschiktheid, het UWV snapt niet waarom» (Aanzienlijk meer mensen krijgen een
uitkering wegens arbeidsongeschiktheid, het UWV snapt niet waarom | De Volkskrant)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Vraag 11
Heeft u een beeld van hoeveel mensen die nu de WIA instromen langdurige
klachten hebben als gevolg van long-covid?
Antwoord 11
Op dit moment zijn nog geen cijfers over de WIA-instroom in verband met
Long COVID bekend. Pas na twee jaar ziekte komt men in aanmerking voor
een WIA-uitkering, en in maart/april 2022 heerst de pandemie twee jaar.
Daarom is pas vanaf maart/april 2022 WIA-instroom te verwachten die
uitsluitend het gevolg is van Long COVID. Sinds april 2020 heeft UWV een
algemene diagnosecode voor Covid-19 in de registratiesystemen aangebracht. Daarnaast heeft UWV per 1 januari 2022 ook een diagnosecode
specifiek voor Long COVID, te gebruiken bij alle komende WIAclaimbeoordelingen.
Wel zien we al langere tijd op kleine schaal instroom met Covid-19 als
bijkomende diagnose. Naar schatting stroomden er in 2021 ongeveer
500 mensen de WIA in, (mede) in verband met Covid-19 (zie ook het
antwoord op vraag 12). Ook Covid-19 als hoofddiagnose komt voor, het zal
dan echter gaan om Covid-19 volgend op een reeds gedane ziekmelding
vanwege een andere diagnose.
Met betrekking tot instroom in de Ziektewet op basis van Covid-19 kan
gezegd worden dat er in 2021 38.500 ziekmeldingen zijn gedaan. Het betreft
de door klant zelf opgegeven ziekteoorzaak, niet een door de verzekeringsarts
vastgestelde diagnose. Deze ziekmeldingen zijn inclusief quarantaine wegens
een besmetting van naasten. Van deze 38.500 duurt ongeveer 20% langer dan
4 weken, naar de eigen inschatting van de klant. Voor zover deze klanten niet
binnen 2 jaar herstellen van Covid-19 zouden zij in de loop van 2023 een
WIA-aanvraag kunnen doen.
Vraag 12
Bent u bereid om door UWV nader te laten onderzoeken of de hogere
instroom door long-covid kan komen?
Antwoord 12
Op dit moment is niet zeker of het onverklaarde deel van de hogere instroom
samenhangt met corona. Het zou kunnen dat er een groep mensen is die
vanwege andere oorzaken al langdurig ziek waren en door corona toegenomen arbeidsongeschikt zijn geworden of langduriger arbeidsongeschikt
bleven door uitstel van behandelingen, waardoor ze in 2021 een WIAuitkering aanvroegen. Het is ook denkbaar dat door de beperkende maatregelen als gevolg van corona de re-integratiemogelijkheden van langdurig zieken
zijn bemoeilijkt, waardoor meer mensen een WIA-uitkering aanvragen.
UWV onderzoekt de oorzaken en de samenhang met Covid-19. Eerste
voorlopige resultaten, op basis van nu beschikbare informatie, lijken uit te
wijzen dat de invloed van Covid-19 als ziektebeeld op de instroom in de WIA
nog beperkt is. Naar schatting stroomden er in 2021 ongeveer 500 mensen de
WIA in, (mede) in verband met Covid-19. Het beeld van de beperkte invloed
van Covid-19 kan echter veranderen op het moment dat de instroom van
personen die met de diagnosecode specifiek voor Long COVID worden
geregistreerd, zichtbaar wordt in de cijfers. Zoals aangegeven in het
antwoord op vraag 11, wordt deze eventuele instroom zichtbaar vanaf
maart/april 2022.
UWV streeft ernaar de resultaten van het onderzoek naar de hogere instroom
in de WIA in juni 2022 te kunnen opleveren.
Vraag 13
Klopt het dat mensen met long-covid op dit moment maximaal voor een jaar
paramedische herstelzorg vergoed krijgen?
Antwoord 13
Het klopt dat mensen maximaal één jaar (tweemaal zes maanden) gebruik
kunnen maken van paramedische herstelzorg, mits zij aan de voorwaarden
voldoen. Paramedische herstelzorg is tijdelijk (tot 1 augustus 2022) en onder
voorwaarden toegelaten tot het basispakket. Paramedische herstelzorg is
bedoeld voor de fase van herstel direct volgend op het doormaken van een
besmetting met COVID-19. Deze herstelzorg kan bestaan uit fysiotherapie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

oefentherapie, ergotherapie, diëtetiek en logopedie. De huisarts of medisch
specialist geeft een verwijzing voor paramedische herstelzorg als hij vaststelt
dat een patiënt deze zorg nodig heeft. Voor paramedische herstelzorg geldt
dat er een periode van maximaal zes maanden mag zitten tussen het einde
van het acute infectiestadium van de COVID-19 en het moment van verwijzing. Na verwijzing moet de eerste behandelsessie binnen één maand
plaatsvinden. Het is per patiënt verschillend hoeveel zorg er nodig is.
Sommige patiënten hebben aan enkele ondersteunende behandelsessies
voldoende. Andere patiënten hebben een behandelprogramma van enkele
maanden nodig. De maximale periode van behandeling is zes maanden. Een
tweede behandeltermijn is alleen aangewezen in het uitzonderlijke geval dat
wordt vastgesteld dat er na de eerste behandelperiode van zes maanden
sprake is van specifieke lange termijnschade na COVID-19 of als de huisarts
of medisch specialist constateert dat er sprake is geweest van een onvolledig
of inadequaat behandeltraject gedurende de eerste behandelperiode. De
verwijzer (specialist of huisarts) moet bij een verwijzing voor een tweede
behandelperiode de verwachting hebben dat de behandeling verder herstel
van deze klachten bevordert.
Vraag 14
Heeft u al enige onderbouwing over of dit jaar voldoende is om goed te
herstellen?
Antwoord 14
Omdat het nog niet bekend is of en onder welke omstandigheden paramedische zorg effectief is bij herstel volgend op COVID-19, is paramedische
herstelzorg tijdelijk en onder voorwaarden toegelaten tot het basispakket.
Deze voorwaardelijke toelating gaat gepaard met onderzoek naar de effecten
van deze zorg. Een belangrijke voorwaarde om van deze zorg gebruik te
kunnen maken, is de bereidheid van patiënten om mee te doen aan onderzoek naar het effect van de herstelzorg. Naar verwachting komen de eerste
uitkomsten van dit onderzoek eind 2022 beschikbaar.
Vraag 15
Bent u bereid om de vergoeding van de paramedische herstelzorg ook per
patiënt te verlengen voor zolang deze nodig is en daarbij te onderzoeken wat
het effect van deze zorg is op het herstel?
Antwoord 15
Ik ben niet voornemens de maximale behandeltermijn van tweemaal zes
maanden te verlengen. Het valt niet uit te sluiten dat mensen na een tweede
behandeltermijn nog altijd klachten hebben. Dit betekent niet dat deze
mensen dan ook nog steeds paramedische zorg nodig hebben. Patiënten
krijgen gedurende de eerste twee behandelperiodes handvatten om zelf met
de (resterende) klachten om te gaan. Tevens worden er verscheidende
onderzoeken gedaan naar effectieve herstelzorg. Op initiatief van de Federatie
Medisch specialisten, het Nederlands Huisartsen Genootschap en de Long
Alliantie Nederland en in samenwerking met relevante (para)medische
beroepsgroepen en patiëntenorganisaties wordt op dit moment gewerkt aan
een multidisciplinaire richtlijn COVID-19 nazorg.
Vraag 16
Klopt het dat de nieuwe eerstelijns «Richtlijn voor het behandelen van
covid-patiënten» in januari gereed is?
Antwoord 16
Zoals reeds toegelicht in de beantwoording van het schriftelijk overleg Long
COVID op 7 december jl.8 heb ik van ZonMw vernomen dat de publicatie van
de multidisciplinaire richtlijn in het voorjaar van 2022 verwacht wordt.

8

Kamerstuk 25 295, nr. 1453

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6