Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2006–2007

30 800 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007

27 451

Koers BVE

Nr. 156

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2007
Hierbij zend ik u de beleidsreactie op het rapport «Examinering, draagvlak
en toegankelijkheid». Het rapport werd u in januari 2007 toegezonden.
Hoewel het advies het hoger onderwijs en de beroepskolom betreft, heeft
de Onderwijsraad ook enige overwegingen gewijd aan examinering in het
algemeen voortgezet onderwijs. In deze beleidsreactie ga ik per sector in
op de bevindingen en aanbevelingen van de Onderwijsraad en schets ik
de maatregelen die ik wil treffen.

Korte inhoud van het rapport van de Onderwijsraad
De raad hanteert in zijn advies als hoofdlijn dat een zekere mate van
afstand tussen onderwijs en examinering gewenst is. Dat leidt volgens de
raad tot behoud dan wel vergroting van vertrouwen in diploma’s en
getuigschriften en tot betere toegankelijkheid van examinering. De raad
hoopt dat zijn aanbevelingen, die vooral zijn bestemd voor de onderwijsinstellingen, de realisatie van de zojuist genoemde doelstellingen bevorderen. Een stimulerende rol van de overheid acht hij daarbij van belang.
Hij acht het vanzelfsprekend dat gegeven de verschillen tussen de
sectoren, per sector gekozen wordt voor een specifieke benadering. De
beleidsreactie sluit daarop aan.
1. Het hoger onderwijs
De Onderwijsraad pleit voor betere kwaliteitsgaranties voor de examinering en spoort de instellingen aan om zelfstandige examinering, los van
de opleiding, te bevorderen. Hij pleit voor verbetering van de kwaliteitsgaranties op korte termijn door derden bij de examinering te betrekken,
inclusief externen. Voor de middellange termijn adviseert de raad de
instellingen in dit verband om te komen tot examenafstemming en gezamenlijke examinering, bijvoorbeeld door voor opleidingen in onderling
overleg een eindtoets te ontwikkelen.
De raad adviseert te zorgen voor een betere toegankelijkheid van exami-

KST108713
0607tkkst30800VIII-156
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2007

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII en 27 451, nr. 156

1

nering en pleit voor uitbreiding van de zelfstandige beoordeling. Voor de
middellange termijn beveelt de raad ten aanzien van de toegankelijkheid
de oprichting aan van een open exameninstelling voor het hoger onderwijs.

Algemene reactie
Vertrouwen in de kwaliteit en de toegankelijkheid van het hoger onderwijs
acht ik van wezenlijk belang voor de samenleving. Het debat daarover
wordt op dit moment overal en vanuit verschillende invalshoeken gevoerd
en dat is een goede zaak, waarvan het onderwijs alleen maar beter kan
worden. Het rapport van de Onderwijsraad belicht vooral één aspect van
die kwaliteitsdiscussie: de examinering.
Verdere verbetering van de (professionaliteit van) de examinering is van
belang.
De discussie over de kwaliteitszorg heeft echter meer wezenlijke aspecten,
zoals de zorg voor de kwaliteit van het primaire proces in het onderwijs.
De interne kwaliteitszorg is een taak van instellingsbestuur, personeel en
studenten. Zij strekt zich uit van de zorg voor de kwaliteit van het primaire
proces tot de kwaliteit van toetsing en examinering. Voordat ik specifiek
inga op de aanbevelingen van de Onderwijsraad schets ik het huidige
systeem van kwaliteitsbewaking in het Nederlandse hoger onderwijs,
zodat aanbevelingen en maatregelen in de juiste context staan.

1.1. Het Nederlandse stelsel van kwaliteitszorg in het hoger onderwijs
Hoe wordt de betrouwbaarheid van de examinering in het Nederlandse
hoger onderwijs verzekerd ?
Een eerste aangrijpingspunt is de interne kwaliteitsbewaking van de
instelling. Daarvoor is in de eerste plaats het instellingsbestuur verantwoordelijk. Ook personeel en studenten zijn hierbij via de medezeggenschap betrokken. Zij hebben invloed op de interne kwaliteitszorg via
instemmings- en adviesbevoegdheden ten aanzien van het strategisch
kwaliteitsbeleid, opleidingscommissies en de procedures in het onderwijsen examenreglement. Het is van belang dat die bevoegdheden goed
worden ingevuld en benut. De verbetering van de participatie aan de
medezeggenschap, verdere training en scholing daarvan en de betere
benutting van de gegeven wettelijke bevoegdheden zijn op dit moment
belangrijke actiepunten binnen de studentenbeweging.
Een tweede aangrijpingspunt is de externe kwaliteitsbewaking. Dankzij de
introductie van accreditatie in het Nederlandse stelsel, externe visitaties
en de activiteiten van de inspectie voor het hoger onderwijs is op dit punt
de laatste jaren veel vooruitgang geboekt en is de externe kwaliteitszorg
fors verstrekt. Het Nederlandse accreditatiestelsel is integraal bij wet
geregeld en in vergelijking met het omringende buitenland ruim opgezet.
In het beoordelen van de basiskwaliteit van opleidingen besteedt de
NVAO veel aandacht aan het niveau van afgestudeerden van die opleidingen.
Een derde aangrijpingspunt is de examinering: het hoofdonderwerp van
het rapport van de Onderwijsraad. De positie van de examencommissie is
geregeld in de Wet op het Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek (WHW) en de wettelijke vormgeving is mede gebaseerd op de in het
hoger onderwijs bestaande waarden en tradities. De hoofdgedachte
daarbij is dat de examencommissie onafhankelijk is en dat het hoger
onderwijs een eigen professionele verantwoordelijkheid heeft voor de
inhoud van het onderwijsprogramma en de inhoud van de examens.
Naast het bestaande toezicht van binnen en buiten de instelling zijn het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII en 27 451, nr. 156

2

hier vooral de professionele vakgenoten en «peers» die van oudsher een
belangrijke kwaliteitsborgende functie vervullen.
Mijn uitgangspunt voor de verbeteringen die ik voorstel, is dat professionalisering van de examinering vooral binnen de instelling zelf vorm moet
krijgen. Uit gesprekken met deskundigen, de koepels, de inspectie,
studenten en bestuurders blijkt dat verbetering bij examinering zich
vooral moet richten op de vorm en professionalisering van examinering,
en niet zozeer op de inhoud of de kwalificaties die aan de examinering
verbonden zijn. Dat strookt met het genoemde uitgangspunt. In het
vervolg van deze paragraaf ga ik meer concreet in op de aanbevelingen
van de Onderwijsraad.

1.2. Aanbeveling OR: Benoem externe deskundigen in
examencommissies
Reactie en specifieke maatregelen:
De onafhankelijkheid en de professionalisering van de examinering vind ik
erg belangrijk. Het is één van de peilers waarop de kwaliteitszorg in het
hoger onderwijs rust. Op korte termijn zal ik wettelijke maatregelen treffen
om de verdere professionalisering van de examinering en de positie van
examencommissies in het hoger onderwijs te versterken:
– De onafhankelijkheid van de examencommissie zal in de wet meer
expliciet worden benadrukt.
– Het college van bestuur zal de wettelijke taak krijgen om er bij de
benoeming van de leden van de examencommissie op toe te zien dat
het onafhankelijk functioneren van de examencommissie voldoende is
gewaarborgd.
– Externe deskundigen krijgen een grotere rol bij de examinering. Wettelijke belemmeringen die verhinderen dat externe deskundigen worden
benoemd in de examencommissie zullen worden weggenomen.
– In de wet zal worden opgenomen dat de examencommissie zelf wordt
betrokken bij de vraag in welke gevallen er andere deskundigen van
binnen of buiten de instelling kunnen worden benoemd.
Een algemene verplichting om externe examinatoren te benoemen vind ik
niet wenselijk. Opleidingen en toetssituaties verschillen vaak van elkaar.
Bij promoties zijn in principe steeds externen aanwezig. Ook bij scripties is
een zinvolle toepassing denkbaar, maar bij tentamens kan verplichte
toepassing problematisch zijn en bovendien een kostbare zaak worden.
«Externe deskundigen zullen – vooral voor bepaalde wetenschapsgebieden – gewoon niet beschikbaar zijn of onbetaalbaar zijn», aldus de VSNU1.
Bovendien moeten we bij inschakeling van externe deskundigen uit
professionele organisaties waken voor een te sterke functiegerichtheid.
Kortom het is heel verschillend hoe dit instrument kan worden toegepast
en het is beter om de oordeelsvorming daarover aan de examencommissie over te laten. Ik deel de suggestie van de Onderwijsraad om in de wet
op te nemen dat de examencommissie zelf wordt betrokken bij de vraag
in welke gevallen er andere deskundigen van binnen of buiten de instelling kunnen worden benoemd. Onderzocht zal worden hoe de inzet van
externe deskundigen verder kan worden gestimuleerd, bijvoorbeeld in het
kader van de aanpassing van het systeem van accreditatie na 2009.
Bekeken zal worden of bij de inzet van andere deskundigen op een ander
onderdeel van het kader verlichting van de lasten kan plaatsvinden.

1.3. Aanbeveling OR: kom tot examenafstemming en gezamenlijke
examinering,
1

Brief van 20 december 2006 van de
voorzitter VSNU aan de voorzitter van de
onderwijsraad, in afschrift gezonden aan de
Staatssecretaris van OCW, mr. drs B.J. Bruins.

Reactie
«Kom tot examenafstemming en gezamenlijke examinering, bijvoorbeeld
door in onderling overleg een eindtoets te ontwikkelen», zo luidt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII en 27 451, nr. 156

3

advies van de Onderwijsraad. De mogelijkheden om deze aanbeveling te
realiseren hangen af van de situatie en verschillen soms fors per opleiding. De voorwaarden om tot een gezamenlijke aanpak te komen lijken
groter bij opleidingen met een sterk beroepsgericht karakter. In voorbereidend overleg met betrokkenen is gewezen op enerzijds een spanningsveld
tussen de voordelen van een meer uniforme examinering en anderzijds
het streven naar de noodzakelijke diversiteit en heterogeniteit die nodig
zijn om innovaties in het hoger onderwijs te realiseren. De vraag rijst of
gezamenlijke examinering wel wenselijk is in een hoger onderwijsstelsel
waarin juist meer differentiatie wordt gestimuleerd, tenzij het gebeurt op
vrijwillige basis en vanwege de acceptatie van wederzijdse kwaliteit, zoals
bijvoorbeeld in 3TU-verband. Harmonisatie in plaats van uniformering
acht ik meer op zijn plaats. Daarbij moeten we een onderscheid maken
tussen het streven naar gezamenlijke of geharmoniseerde eindtermen en
naar gezamenlijke examinering. Deze aanbeveling is tot de instellingen
gericht en het is aan hen de afwegingen te maken die in dit opzicht nodig
zijn.

1.4 Aanbeveling OR: verbeter de interne toegankelijkheid van de
examinering en breid de zelfstandige beoordeling uit. Richt een open
hoger onderwijsexameninstelling in.
Reactie
In haar reactie op het advies van de Onderwijsraad heeft de VSNU de
vraag aan de orde gesteld «of de aanbevelingen in het advies om te
komen tot geharmoniseerde eindtermen en examens wel passen bij een
belangrijke ontwikkeling in het hoger onderwijs, namelijk dat het onderwijs inhoudelijk heterogener zal worden: andere accenten zullen worden
gelegd, verschillende specialisaties ontstaan en wellicht zullen er zelfs
kwaliteitsverschillen ontstaan»1. Vanuit deze visie wordt een losser
verband tussen het onderwijsprogramma en examinering afgewezen en
wordt de vrees uitgesproken dat pogingen tot verplichte harmonisatie
zullen verzanden in «eindeloze regelgeving en bureaucratie». De kern van
de zaak is in die opvatting dat in de academie de professionals de inhoud
en de doelstellingen van het onderwijs bepalen én meten2
Ik ben het eens met de Onderwijsraad dat de toegankelijkheid van de
examens waar mogelijk wordt vergroot. Ik deel ook de opvatting dat de
inhoud van de opleiding en de examinering tot de primaire verantwoordelijkheid van de professionals in het hoger onderwijs behoort en dat we
terughoudend met wetgeving moeten omgaan als het gaat om autonome
waarden van het hoger onderwijs.
Niet de examinering is overigens het vertrekpunt bij de toegankelijkheid,
maar het maatwerk dat eraan voorafgaat. Maatwerk in de examinering is
een mogelijke afgeleide daarvan. Het is dus belangrijk dat we bij de bevordering van de toegankelijkheid ook naar de vraagkant kijken. Wat de zelfstandige beoordeling betreft- los van het onderwijstraject dus – biedt de
huidige wetgeving via het instituut van de «extraneus» de mogelijkheid
om examens af te leggen die losstaan van het reguliere onderwijstraject.
Daarnaast moet de examencommissie heldere procedures vastleggen
voor de omgang met evc en de toetsing daarvan. De verbeteringen van de
toegankelijkheid van de examinering en de uitbreiding van de zelfstandige
beoordeling, die de Onderwijsraad bepleit, moeten naar mijn oordeel dan
ook vooral in dit perspectief worden bezien. De maatregelen die ik overweeg om de toegankelijkheid te verbeteren zijn vooral daarop gericht.

1

idem.
Brief van 20 december van voorzitter VSNU
aan voorzitter Onderwijsraad.

2

Specifieke maatregelen
– In de wet zal moeten worden vastgelegd dat, wanneer een instelling er
voor kiest om EVC-procedures op te zetten, het de examencommissie
is die expliciet deze taak krijgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII en 27 451, nr. 156

4

–
–

–

De wet zal ook een regeling moeten bevatten met betrekking tot de
toetsing van EVC-kandidaten die niet zijn ingeschreven.
Er zal nader onderzoek plaatsvinden naar de vraag welke factoren
bevorderend en begunstigend werken voor de omgang en toetsing
van studenten met EVC-kwalificaties en hoe kan worden bevorderd dat
het hoger onderwijs zich op dit punt meer vraaggericht opstelt.1
Daarbij wordt de vraag betrokken of de «good practice» die zich thans
in het hoger beroepsonderwijs lijkt te ontwikkelen ook toepasbaar kan
zijn voor het wetenschappelijk onderwijs en zo ja, onder welke voorwaarden. Naar aanleiding daarvan kan tevens worden bezien of de
stimuleringsregeling evc, zoals die thans in het hoger beroepsonderwijs fungeert een bredere toepassing kan krijgen.
In dat onderzoek moeten ook de ervaringen met organisatievormen
van EVC-toetsing worden betrokken die recent in België (valideringsinstituut) en Frankrijk zijn opgedaan.

De Onderwijsraad noemt in dat verband ook de stimuleringsregeling EVC
in het hoger beroepsonderwijs. Het wetenschappelijk onderwijs kent niet
een soortgelijke stimuleringsregeling. Daar lijkt van een andere benadering sprake. De oorzaak van het verschil in aandacht voor EVC kan samenhangen met de eigen aard van het hoger beroepsonderwijs, maar wellicht
zijn ook andere factoren van belang.

1.5 Professionalisering examinering.
In het verlengde van de aanbevelingen van de Onderwijsraad liggen
verbeteringen die naar mijn oordeel met name daar te realiseren zijn waar
de kwaliteitsturing zich richt op het toetsbeleid en de verdere professionalisering van de examinering. Ik zal op korte termijn maatregelen treffen
die gericht zijn op de verdere professionalisering van de examinering en
de versterking van de positie van examencommissies in het hoger onderwijs.

1

De Onderwijsraad constateert dat het hoger
onderwijs sterk aanbodsgericht opereert en
weinig rekening houdt met de vraagzijde. Uit
recent onderzoek («EVC voor velen», van der
Klink, Schlusman, juli 2006, publicatie OU) en
uitlatingen van de hbo-raad blijkt dat in het
hbo diverse experimenten met evc plaatsvinden en dat daar een «good practice» lijkt te
ontstaan voor de omgang en de toetsing
van evc.

Deze maatregelen houden het volgende in:
– Een wettelijke opdracht aan de examencommissie om naast het vaststellen van regels voor de goede gang van zaken, het organiseren en
coördineren, ook binnen het examenreglement richtlijnen en
beoordelingsnormen vast te stellen voor toetsing en examinering.
Daarmee wordt de expliciete verantwoordelijkheid van de examencommissie voor de toetsing en examinering vastgelegd die onder haar
verantwoordelijkheid plaatsvindt.
– Examinering is een onderdeel van de kwaliteit van het onderwijs dat
beoordeeld wordt in de accreditatieprocedure. Zoals ook de Onderwijsraad (2004) opmerkt, is dit thans geen zwaarwegend aspect. Als het
onderdeel examens en toetsing negatief wordt beoordeeld hoeft dat
nu niet tot een negatief eindoordeel te leiden. Na de huidige accreditatieronde moet – conform het voorstel van de Onderwijsraad en in
overleg met de NVAO – het accreditatiekader worden aangepast.
«Beoordeling en toetsing» moet een volwaardig onderdeel vormen,
zodat een opleiding de accreditatie kan verliezen bij een onvoldoende
score op dit gebied.
– Recent heeft een aantal universiteiten het initiatief genomen om via
vergelijking en wederzijdse erkenning van elkaars onderwijskwalificaties te komen tot gemeenschappelijke basiskwalificaties. Ik
ondersteun dit initiatief van harte omdat het de interne kwaliteitssturing richt op het toetsbeleid en op de professionalisering van
docenten.
– Een student die nu met een klacht zit of zijn/haar gelijk wil halen bij een
geschil, treft nu vaak een woud van regels en bepalingen. De procedure rond klachten en geschillen zal daarom in het algemeen, en ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII en 27 451, nr. 156

5

specifiek met betrekking tot de examens, worden vereenvoudigd. De
rechtsgang voor de student die ontevreden is over de gang van zaken
rond tentamens of examens moet eenvoudig, transparant en laagdrempelig zijn. Bij het vormgeven van eenvoudige en doeltreffende
rechtsbescherming voor studenten wordt ook bezien hoe de onafhankelijke rol van de examencommissie bij klachten en geschillen gewaarborgd kan blijven.
2. Het voortgezet onderwijs.

2.1 Aanbeveling OR: Verbeter het schoolexamen; bevorder intercollegiale
toetsing en verbeter de examendeskundigheid bij het schoolexamen.
Reactie
Verbeter het schoolexamen door het losser te maken van het onderwijs;
bevorder intercollegiale toetsing en verbeter de examendeskundigheid bij
het schoolexamen adviseert de Onderwijsraad. Een aanvullende aanbeveling van de raad is te onderzoeken of een andere bepaling van de verhouding centraal examen/schoolexamen mogelijk is. Dit probleem is bekend.
In overleg met het veld en ondersteuning wordt gewerkt aan verbetering
door de scholen (kwaliteitsimpuls).
De inspectie heeft in haar brief 13 maart 2007, 06H2502421 gerapporteerd
over verschillen in cijfers tussen het centraal examen en het schoolexamen. Deze brief met kenmerk kamerstuk 30 800 VIII, nr. 118 is door
Staatssecretaris van Bijsterveld met een reactie aan de Kamer gestuurd.
Ik deel de conclusies van de inspectie als breed gedragen deskundigenoordeel, namelijk enerzijds dat grote verschillen beperkt zijn tot een klein
aantal scholen en dat die verschillen minder groot zijn dan uit het onderzoek van Dronkers en De Lange( dat aanleiding gaf tot de discussie) naar
voren zou komen, maar anderzijds dat voor de situaties waarin de
verschillen aanzienlijk zijn, maatregelen wenselijk zijn. Uit de weergave
van de discussie onder de deskundigen die de inspectie geeft, blijkt ook,
dat die maatregelen zorgvuldige studie en overleg vergen. Een regeling
bijvoorbeeld waarbij de leerling afzonderlijk zou moeten slagen voor het
centraal examen en het schoolexamen heeft, zo staat in de brief van de
inspectie, aanzienlijke neveneffecten die ongewenst zijn.
Specifieke maatregelen
In overleg tussen departement, inspectie en onderwijsveld zal een verkenning plaatsvinden naar de mogelijkheden om de kwaliteit van de examens
verder te verzekeren. Die kwaliteit is van wezenlijk belang voor de kwaliteit van het onderwijs in zijn geheel. En het is een van mijn beleidsprioriteiten om die te handhaven op de punten waarop dat nodig is. Bij die
verkenning zal ook het particuliere onderwijs worden betrokken. De
Kamer zal vóór 1 augustus 2007 op de hoogte worden gesteld van de
conclusies van de verkenning.
2.2. Aanbeveling Onderwijsraad: Keer de correctievolgorde bij het
centraal examen om.
Reactie
Op 1 februari 2006 ben ik geïnformeerd over de opbrengst van de
deskundigenbijeenkomst over het onderwerp «tweede correctie». De
bijeenkomst was belegd nadat ons diverse signalen bereikten dat het
systeem van eerste en tweede correctie bij de centrale examens niet optimaal zou werken. Bij de bijeenkomst waren vertegenwoordigers van de
volgende organisaties aanwezig: Inspectie van het Onderwijs, CEVO, Cito,
de VO-raad en de directie VO van dit ministerie. De opbrengst van het
overleg betreft een samenhangend pakket aan maatregelen. Met instem-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII en 27 451, nr. 156

6

ming van alle partijen is echter niet gekozen voor een eenzijdige rigoureuze maatregel om de eerste en tweede correctie om te keren.

Specifieke maatregelen
– Er komt een «communicatieoffensief»: docenten en schoolleiders
worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid voor zowel de
eerste als de tweede correctie. Het goed uitvoeren van de correctie
moet onderdeel worden van de kwaliteitszorg van de school. De protocollen, die de VO-raad in de maak heeft met betrekking tot de
examens, zullen hierop worden aangepast;
– Er moet een verslag van de tweede correctie komen dat zowel door de
corrector als door het bevoegd gezag1 wordt ondertekend;
– Er worden in de correctieperiode steekproeven gehouden bij scholen
(te vergelijken met het toezicht op APK-keuringen door garages);
– Als er een scoreverschil is tussen eerste en tweede corrector treedt de
gebruikelijke procedure (zoals opgenomen in het Eindexamenbesluit)
in werking. Deze procedure blijft overeind, maar zij wordt nader ingevuld. Als de tweede corrector vindt dat er sprake is van grote onzorgvuldigheid, aperte fouten of verkeerde interpretatie van de correctievoorschriften dan probeert hij hier eerst in overleg met de eerste
corrector uit te komen (tot zover niets nieuws). Anders dan in de
huidige situatie, waarin alleen het scoreverschil kan worden gemiddeld, kan de tweede corrector zich nu melden bij zijn eigen bevoegd
gezag. Als dat bevoegd gezag de constatering van de tweede corrector
onderschrijft dan neemt hij contact op met het bevoegd gezag van de
eerste corrector. Als beiden het niet eens kunnen worden, melden zij
dit bij de inspectie en deze kan vanuit haar toezichthoudende taak bij
de examens optreden; dit kan betekenen dat de inspectie besluit tot de
inzet van een derde onafhankelijke corrector. Natuurlijk kan deze
procedure ook worden toegepast bij klachten over het werk van de
tweede corrector.
– Datum overdracht examenwerk (extra maatregel). In aanvulling op
bovengenoemde maatregelen is het raadzaam ook een datum vast te
stellen voor de overdracht van het examenwerk van de eerste
corrector aan de tweede corrector. Nu gebeurt het nog te vaak dat de
laatste door tijdgebrek zijn werk niet goed kan verrichten. De VO-raad
heeft aangeboden een adviesdatum voor de scholen te willen vaststellen.
In haar brief van 13 maart 2007 geeft de inspectie aan dat ouders en leerlingen in het kader van horizontale verantwoording in de positie moeten
worden gebracht om zich actief te bemoeien met de kwaliteit van de
schoolexamens. De inspectie verwacht veel van de protocollen, de
kwaliteitscan schoolexamens die de VO-raad heeft uitgegeven en de door
Cito verzorgde kwaliteitsmonitor schoolexamens. Ook is de inspectie van
mening dat het beschikbaar stellen van «goede voorbeelden», peer
reviews en realiseren van collegiale toetsing kan bijdragen aan een
kwaliteitsverbetering.

2.3 Aanbeveling OR: Ontwerp een format diplomasupplementen.
Reactie
De aanbeveling om een format diplomasupplementen te ontwerpen neem
ik niet over. Aan een dergelijk format bestaat geen behoefte. Het is technisch ook moeilijk te realiseren. Het gaat immers veelal om zaken die echt
schooleigen zijn.

1

Of de daartoe in het directiestatuut
gemachtigde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII en 27 451, nr. 156

7

2.4 Aanbeveling OR: Vergroot de reikwijdte en de bekendheid van het
staatsexamen
Reactie
Aan de vergroting van de reikwijdte en de bekendheid van het staatsexamen bestaat geen behoefte. Het staatsexamen is een vanoudsher
bekende instelling met zeer veel deelnemers. Het is wel zo, dat de
behoefte eraan in die zin is afgenomen, dat particuliere scholen die
vroeger opleidden voor het staatsexamen nu veelal zelf een examen
mogen afnemen.
3. Het middelbaar beroepsonderwijs.

3.1 Aanbeveling OR: Verbeter interne examendeskundigheid en betrek
derden daarbij.
Reactie
De kwaliteit van examinering in het mbo moet voldoen aan landelijke,
door mij vastgestelde, standaarden. De standaarden zijn onlangs gewijzigd. De nieuwe standaarden zijn wat abstracter geformuleerd en door
hun opzet geschikt voor zowel eindtermgerichte als competentiegerichte
examinering. Opleidingen moeten er zelf voor zorgen dat de kwaliteit van
examinering aan de standaarden voldoet. Het Kwaliteitscentrum Examinering (KCE) als toezichthouder beoordeelt vervolgens of opleidingen hierin
ook zijn geslaagd. Als de examinering van opleidingen niet aan de standaarden voldoet, zijn er voor de desbetreffende instelling gevolgen aan
verbonden (Kamerstuk 2006–2007, 27 451, nr. 70).
Twee van de acht kwaliteitsstandaarden voor examinering raken de
aanbeveling van de Onderwijsraad. Een standaard stelt dat de betrokkenen bij examinering deskundig zijn, een andere dat het beroepenveld
vertrouwen heeft in de kwaliteit van de examinering. Dat laatste blijkt
onder meer uit de betrokkenheid van het beroepenveld.
Momenteel zitten we middenin een experimenteerperiode voor
competentiegericht onderwijs, waarin onderwijs op een andere wijze
wordt vormgegeven. Instellingen moeten zorgen voor passende vormen
van examinering en de eisen die dit met zich meebrengt voor de desbetreffende docenten/ examinatoren. De sector heeft dit thema opgepakt.
– Er bestaat een actieplan examinering voor groene opleidingen,
waaraan alle AOC meewerken. Sectororganisaties als KCE, MBO Raad
en Procesmanagement Competentiegericht Beroepsonderwijs hebben
het competentiegerichte beoordelen eveneens op de agenda gezet. De
examendeskundigheid en de betrokkenheid van het beroepenveld
staan dus al op de kaart. Nu moeten de instellingen dit verder
oppakken. Bijvoorbeeld door good practices uit te wisselen met
collega-instellingen of samenwerkingsverbanden aan te gaan om de
deskundigheid te vergroten.
– Instellingen kunnen daarnaast extra middelen uit de Innovatiebox
aanwenden om de deskundigheid (verder) te vergroten.

3.2 Aanbeveling OR: Voer verder integratieve eindtoetsen in met
betrokkenheid van derden.
Reactie
Het uitgangspunt van competentiegericht onderwijs is dat een deelnemer
zich uiteindelijk beroepsbekwaam toont. Hij laat in een beroepscontext
een integrale beheersing zien van competenties en onderliggende kennis
en vaardigheden bij de uitvoering van beroepstaken en bijbehorende
werkprocessen. Daarbij past ook integrale toetsing. Instellingen buigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII en 27 451, nr. 156

8

zich momenteel over passende examenvormen en maken daarbij gebruik
van een mix aan methoden, zoals «de proeve van bekwaamheid». Er is
echter veel diversiteit in de invulling hiervan.
– Zoals ik u op 23 april jl. heb geschreven (Kamerstuk 2006–2007, 27 451,
nr. 70), ga ik met diverse partijen de mogelijkheden van nadere standaardisatie van examineren verkennen.
– Ook wil ik nader bezien in hoeverre een integratieve eindtoets zich
verhoudt tot evc-procedures. Integratieve examinering komt dus veelvuldig voor binnen het competentiegerichte onderwijs. Jaarlijks
starten er steeds meer competentiegerichte opleidingen en worden
eindtermgerichte opleidingen afgebouwd. Inherent hieraan is dat
steeds meer integratieve toetsing zal plaatsvinden. Het beroepenveld
is hierbij betrokken door de beroepscontext waarin moet worden
geëxamineerd.

3.3 Aanbeveling OR: Harmoniseer examenprocedures voor zelfstandige
examinering
Reactie
– Om de kwaliteit van EVC te waarborgen, heeft het Kenniscentrum EVC
in overleg met de projectdirectie Leren en Werken, KCE, NVAO, Stichting van de Arbeid, Colo, MBO Raad, HBO-Raad, CWI en AOC-raad een
kwaliteitscode ontwikkeld. De code is ingevoerd met de ondertekening
van het convenant op 14 november 2006 door de aanbieders, de
vragers en de toenmalige staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap. De ondertekenaars dragen gezamenlijk de verantwoordelijkheid voor de kwaliteitscode.
– De code omschrijft helder wat EVC is en wat de kwaliteitsaspecten van
het verzamelen, ordenen en valideren van verworven competenties
zijn. Het naleven van de code zorgt voor een zekere uniformiteit in
EVC-procedures. De code gaat uit van een scheiding van EVC en het
verlenen van diploma’s. De EVC-procedure eindigt namelijk met een
EVC-rapportage. Deze rapportage beschrijft welke competenties de
deelnemer heeft in vergelijking met de gehanteerde standaard. Een
standaard is een beroepskwalificatie uit Crebo, Croho of een branchekwalificatie. Iedereen moet na de EVC-rapportage – het resultaat van
het EVC-traject – de vrije keuze hebben door te gaan met een opleiding, al dan niet verkort, of het erbij te laten.
– De code scheidt het verlenen van vrijstellingen en diploma’s van het
proces van inzichtelijk maken van verworven competenties en anderzijds het verlenen van vrijstellingen en diploma’s. Alleen de wettelijk
voorgeschreven examencommissies op de instellingen mogen
diploma’s of certificaten op basis van EVC verstrekken of eventueel
vrijstellingen verlenen . Het toezicht op deze examencommissies is in
handen van het KCE(in de BVE-sector) en de VBI’s (in de HO-sector). Er
is toezicht op het juiste gebruik van de kwaliteitscode. De code is
genormeerd: waar in de code staat dat assessoren aantoonbaar
competent moeten zijn, worden in de normering de criteria omschreven. De normering wordt gebruikt door KCE en VBI’s. Bedoeling is dat
alle instellingen die EVC aanbieden de code toepassen.
– Vooralsnog geschiedt de toepassing op vrijwillige basis. Wel is er een
fiscale prikkel aan verbonden. Pas als de beoordelende instelling een
(voorlopige) positieve beoordeling heeft afgegeven, ofwel als de
EVC-aanbieder werkt volgens de normering, kan de aanbieder fiscaal
aftrekbare EVC-trajecten aanbieden.
– In het najaar van 2007 wordt de kwaliteitscode en het gebruik ervan
geëvalueerd. Dan zal ik ook de consequenties bezien van de vrijwillige
basis van de code voor het gebruik van de code door de instellingen.
Door op grote schaal de code toe te passen is sprake van meer harmonisatie van EVC-procedures.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII en 27 451, nr. 156

9

3.4 Aanbeveling OR: Verbreed interne zelfstandige examinering en EVC
naar meer sectoren
Reactie
De projectdirectie Leren en Werken stimuleert in opdracht van staatssecretaris Van Bijsterveld en mij, én van onze ambtsgenoten van SZW, de
verdere ontwikkeling van EVC naar zoveel mogelijk sectoren.
– Er zijn afspraken gemaakt over meer dan 20 000 extra EVC trajecten in
de periode 2005–2007 in het mbo en hoger onderwijs. Daarmee gaan
we de komende kabinetsperiode in ieder geval door. Daarbij is het
uitdrukkelijk de bedoeling dat EVC zo breed mogelijk wordt ingevuld,
dat er een zoveel mogelijk dekkend aanbod is voor zoveel mogelijk
opleidingen in mbo en hbo. De projectdirectie Leren en Werken zet in
op transparantie en het vergroten van het beschikbare aanbod. Zij
stimuleert daartoe regionale samenwerkingsverbanden bestaande uit
onderwijs, lokale overheid en bedrijfsleven voor de ontwikkeling van
het aanbod van EVC in aansluiting op de vraag . Verder zet de directie
zogenoemde leerwerkloketten op, waar werkgevers, werknemers en
werkzoekenden terecht kunnen voor informatie en advies over EVC.
– Inmiddels zijn zo’n 20 regionale samenwerkingsverbanden aan de slag
met het opzetten van leerwerkloketten en de ontwikkeling en uitvoering van EVC.
– Op 3 april 20071 is de nieuwe tijdelijke stimuleringsregeling voor
projecten op het terrein van leren en werken gepubliceerd. Het aanbod
van EVC kan hiermee verder versterkt en uitgebreid worden naar meer
sectoren. Dit aanbod wordt ook mede ontsloten door de site van de
projectdirectie Leren en Werken.
– Het kenniscentrum EVC houdt sinds 1 januari 2007 in opdracht van de
partijen die het bovengenoemde convenant over de kwaliteit van EVC
hebben getekend, een register bij van de opleidingen aan instellingen
die erkend zijn als EVC-aanbieder. Dit register is via de website van het
kenniscentrum EVC te raadplegen en wordt ook ontsloten via de site
van de Projectdirectie Leren en Werken www.opleidingenberoep.nl. In
een hoog tempo hebben aanbieders zich de afgelopen maanden laten
registreren voor een inmiddels breed scala aan opleidingen. De
subsidieregeling stelt als voorwaarde dat de betrokken onderwijsinstellingen zich dienen aan te melden als (voorlopig) erkende EVC-aanbieder. Ook moeten zij in de projectaanvragen aangeven dat ze de
naleving van de kwaliteitscode EVC waarborgen.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R. H. A. Plasterk

1

Staatscourant van 3 april 2007, nummer 66.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII en 27 451, nr. 156

10