Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

30 825

Ecologische hoofdstructuur

Nr. 29

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 20 mei 2009

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Blok (VVD), Ten
Hoopen (CDA), Weekers (VVD), Van Haersma
Buma (CDA), De Nerée tot Babberich (CDA),
Aptroot (VVD), voorzitter, Dezentjé HammingBluemink (VVD), Omtzigt (CDA), Koşer Kaya
(D66), Luijben (SP), Van der Veen (PvdA),
Kalma (PvdA), Van Gerven (SP), Blanksma-van
den Heuvel (CDA), Cramer (CU), Van Dijck
(PVV), Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD),
Heijnen (PvdA), Tang (PvdA), Vos (PvdA),
ondervoorzitter, Bashir (SP), Sap (GL) en Vacature (CDA).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van der Burg
(VVD), Jonker (CDA), Snijder-Hazelhoff (VVD),
De Vries (CDA), Van Hijum (CDA), Van Beek
(VVD), Boekestijn (VVD), De Pater-van der
Meer (CDA), Van der Ham (D66), Gerkens (SP),
Vermeij (PvdA), Kuiken (PvdA), Kant (SP),
Vacature (CDA), Anker (CU), De Roon (PVV),
Irrgang (SP), Thieme (PvdD), Linhard (PvdA),
Besselink (PvdA), Depla (PvdA), Roemer (SP),
Vendrik (GL) en Mastwijk (CDA).
2
Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter,
Schreijer-Pierik (CDA), Atsma (CDA), voorzitter, Poppe (SP), Waalkens (PvdA), SnijderHazelhoff (VVD), Jager (CDA), Ormel (CDA),
Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Van
Velzen (SP), Samsom (PvdA), Van Dijken
(PvdA), Neppérus (VVD), Jansen (SP), Jacobi
(PvdA), Cramer (CU), Koppejan (CDA), Graus
(PVV), Zijlstra (VVD), Thieme (PvdD), Dibi (GL),
Polderman (SP), Elias (VVD) en Linhard
(PvdA).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk
(CDA), Ten Hoopen (CDA), Luijben (SP), Tang
(PvdA), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Biskop
(CDA), Pieper (CDA), Koşer Kaya (D66), Van
Leeuwen (SP), Eijsink (PvdA), Depla (PvdA),
Van Baalen (VVD), Kant (SP), Blom (PvdA),
Ortega-Martijn (CU), Van Heugten (CDA),
Brinkman (PVV), Ten Broeke (VVD), Ouwehand
(PvdD), Vendrik (GL), Lempens (SP), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD) en Van Dam
(PvdA).

KST131238
0809tkkst30825-29
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De commissie voor de Rijksuitgaven1 en de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit2 hebben een aantal vragen aan de Algemene Rekenkamer voorgelegd over het rapport «Ecologische hoofdstructuur; Terugblik 2009» (Kamerstuk 30 825, nr. 28).
De Algemene Rekenkamer heeft deze vragen beantwoord bij brief van
19 mei 2009.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Aptroot
De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Atsma
De griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Groen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 825, nr. 29

1

1
De Dienst Landelijk Gebied voert alle aankopen en doorleveringen uit. In
hoeverre is het mogelijk om op basis van de boekhouding van Dienst
Landelijk Gebied een goed beeld te geven van de hoeveelheid gekochte
ruilgrond en doorgeleverde EHS-grond per jaar?
Wij hebben de boekhouding van DLG niet onderzocht, dus het is ons niet
bekend in hoeverre deze een goed beeld geeft. Om dezelfde reden is het
voor ons helaas niet mogelijk een antwoord te geven op de vragen 2 tot
en met 5.
Wel zijn wij van oordeel dat aanvullende rapportages vanuit de provincies
en DLG gewenst zijn om een beter inzicht te krijgen in de voortgang van
de EHS. Volgens de ILG-bestuursovereenkomsten zullen de provincies in
de eerste ILG-periode (2007–2013) in totaal 19 928 ha nieuwe EHS-grond
verwerven. Daarnaast zullen zij 17 456 ha ruilgrond, die in bezit is van
Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL), ruilen voor grond binnen de
EHS. Voor de ILG-rapportage hoeven de provincies alleen over de nieuwe
EHS-grond te rapporteren. Daarbij hoeven ze niet aan te geven of die
nieuwe grond binnen of buiten de EHS ligt. Over de ruilgrond van BBL
hoeven zij niet te rapporteren.
2, 3, 4, 5 en 6
Is uit de boekhouding van de Dienst Landelijk Gebied op te maken of elke
gekochte hectare ruilgrond ook daadwerkelijk geruild is tegen een
dezelfde oppervlakte aan Ecologische hoofdstructuur (EHS)? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, hoe ligt deze verhouding?
Houdt de Dienst Landelijk Gebied bij of grond die zij verwerft wel in de
EHS ligt?
Houdt Dienst Landelijk Gebied bij ten behoeve van welke doelstelling
grondverworven wordt?
Hoeveel hectare van de ruilgronden is verworven wel voor het doel
«natuur», niet zijnde EHS?
In hoeverre is het nieuwe stelsel om natuurkwaliteit te bepalen een integraal stelsel voor de sturing op natuurkwaliteit? En welke gevolgen kan
een sectorale benadering hebben voor de natuurkwaliteit?
Het nieuwe stelsel is integraal, omdat het een indeling in soorten natuur
bevat (beheertypen en recreatietypen genoemd). Deze indeling zal door
alle beheerders en betrokken overheden gebruikt worden. Het zal bovendien gebruikt worden voor zowel de financiering van het beheer als voor
de vaststelling van natuurkwaliteit (monitoring en verantwoording). Dit
maakt een duidelijke sturing op natuurkwaliteit mogelijk door onder meer
eenduidige definities, doelen, kwaliteitscriteria en eisen aan milieucondities, die gelden voor alle beheerders en overheden.
Overigens moeten de precieze kwaliteitscriteria en de hoogte van de
beheerkosten en subsidies nog worden vastgesteld. Hoe dit nieuwe stelsel
in de praktijk zal werken is nog niet bekend, omdat de praktische toepassing ervan nog niet uitgewerkt is.
7
Is het aantal nog te realiseren hectares EHS in de periode 2008–2018 in
figuur 1 op blz. 8 van het rapport, derde kolom, inclusief of exclusief agrarisch beheer buiten de EHS?
De «nog te realiseren EHS 2008–2018» in figuur 1 (EHS die nog niet
gereed is) is exclusief «agrarisch natuurbeheer buiten de EHS».
Eind 2007 was 120 217 ha EHS wel gereed. Dit is een optelsom van:
• 53 593 ha verworven en ingericht
• 7 209 ha gecontracteerd via particulier beheer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 825, nr. 29

2

•

59 415 ha gecontracteerd via agrarisch natuurbeheer (inclusief agrarisch beheer buiten de EHS).

8
Is het aantal nog te realiseren hectares EHS in de periode 2008–2018 in
figuur 1 op blz. 8 van het rapport, derde kolom, inclusief of exclusief ruilgronden?
De «nog te realiseren EHS 2008–2018» in figuur 1 (EHS die nog niet
gereed is) is inclusief ruilgronden. Ruilgrond moet nog worden geruild
voor grond binnen de EHS en vervolgens nog worden ingericht. Deze
grond is daarom niet meegeteld in de hoeveelheid EHS die eind 2007
gereed was.
9
De Algemene Rekenkamer zet uiteen dat er 15 000 hectare ruilgrond is
verworven in 2007, de minister voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) geeft zelf andere cijfers. Tot 53 000 hectare wordt
genoemd. Welke van deze cijfers zijn juist?
In de Eerste voortgangsrapportage EHS groot project (pagina 7) vermeldt
het Ministerie van LNV dat de hoeveelheid ruilgrond op 31 december 2007
ten behoeve van de EHS naar verwachting ongeveer 15 000 ha bedroeg.
Dit getal hebben we overgenomen, met de aantekening dat over de
hoeveelheid ruilgrond onduidelijkheid bestaat. Over de hoeveelheid ruilgronden circuleren namelijk verschillende getallen. Deze getallen hebben
overigens geen betrekking op de hoeveelheid ruilgrond die in een jaar
verworven is, maar op de totale hoeveelheid die eind dat jaar in bezit was
van Bureau Beheer Landbouwgronden. De getallen zijn alle afkomstig van
het Ministerie van LNV:
• 18 772 ha eind 2004 (Rapport EHS van de Algemene Rekenkamer,
2006);
• 27 500 ha eind 2006 (Natuurbalans 2008 van het Planbureau voor de
Leefomgeving);
• 15 000 ha eind 2007, vermeld in de Eerste voortangsrapportage EHS
groot project van het Ministerie van LNV en overgenomen in de Terugblik EHS 2009 van de Algemene Rekenkamer.
Welke van deze cijfers juist zijn, konden we niet vaststellen. Wij hebben
het ministerie tijdens ons terugblikonderzoek gevraagd naar een verklaring voor het verschil tussen de 15 000 ha in de Rapportage EHS groot
project en de 27 500 ha in de Natuurbalans 2008. Volgens het ministerie
moeten de getallen gelezen worden als getallen «bij benadering». De
exacte duiding van de hoeveelheid ruilgronden wacht op de resultaten
van Nulmeting op Kaart. Bij de opgave aan het Planbureau voor de Leefomgeving is volgens het ministerie een andere definitie van ruilgronden
gebruikt, namelijk alle grond in bezit van BBL die is toegerekend aan de
EHS. Van deze grond ligt volgens het ministerie ruim 8 000 ha ter plekke in
de EHS of binnen lopende landinrichtingsprojecten en 14 000 ha buiten de
begrenzing van de EHS. Het resterende verschil van 5 500 ha kon het
ministerie niet verklaren en zou volgens het ministerie voort kunnen
komen uit verschillende peildata.
Het getal van 53 000 ha heeft geen betrekking op ruilgronden, maar op
grond die voor de EHS per 31 december 2007 was verworven en ingericht
(brief van LNV van 13 oktober 2008 aan de Tweede Kamer). Zie ook figuur
4 van onze Terugblik EHS 2009, waar wij in kolom 2 melding maken van
53 593 ha.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 825, nr. 29

3

10
De minister voor LNV licht toe dat de ervaring leert dat een derde direct
op de juiste plek wordt verworven, kan de Algemene Rekenkamer nagaan
of dit juist is? Kan de Algemene Rekenkamer in dit verband reageren op
het Planbureau voor de Leefomgeving dat over 2008 aangeeft dat nauwelijks EHS-hectares zijn verworven.
Op basis van de bestaande informatie kunnen wij niet aangeven welk deel
van de verworven gronden direct op de juiste plek wordt verworven.
Provincies hoeven daar namelijk niet over te rapporteren (zie ons
antwoord op vraag 1).
Het Planbureau voor de Leefomgeving ontvangt jaarlijks van het Ministerie van LNV voortgangscijfers over verwerving. Hieruit blijkt dat in 2005
en 2006 ongeveer 4 500 ha zijn verworven voor de nieuwe EHS. Dit zijn
vooral toeberekende ruilgronden. De oppervlakte ter plaatse binnen de
EHS gerealiseerd is zeer beperkt in deze jaren. De oppervlakte ter plaatse
verworven wordt jaarlijks door het PBL gerapporteerd.
11
Is het juist dat de taakstelling voor agrarisch natuurbeheer in de
ILG-periode lager is dan op grond van het einddoel gehaald zou moeten
worden?
Bij de start van het ILG op 1-1-2007 was er 60 623 ha agrarisch beheer
(totaal binnen en buiten de EHS). Uitgaande van de aanname van het
Ministerie van LNV dat een derde van het agrarisch beheer begin 2007
buiten de EHS lag, was de beginstand binnen de EHS dus 40 415 ha.1
In de bestuursovereenkomsten met de provincies is overeengekomen het
aantal hectares agrarisch beheer binnen de EHS in de ILG-periode 2007–
2013 te verhogen naar 70 072 ha. Dat betekent een totale toename van
29 657 ha, wat overeenkomt met een gemiddelde toename van 4 237 ha
per jaar. Daarnaast is in de ILG-bestuursovereenkomsten een taakstelling
voor agrarisch beheer buiten de EHS opgenomen.
De taakstelling voor agrarisch beheer binnen de EHS voor 2018 is 97 685
ha. Dat betekent dat het agrarisch beheer in de periode 2014–2018 nog
met 27 613 ha uitgebreid zal moeten worden om de doelstelling voor 2018
te halen. Dat komt overeen met een gemiddelde toename van ruim 5 500
ha per jaar, gemiddeld ruim 1 250 ha meer dan in de periode 2007–2013.
12
Hoe worden instandhoudingdoelstellingen voor Natura 2000-gebieden
gekoppeld aan het nieuwe stelsel om natuurkwaliteit te bepalen?

1

We merken hierbij op dat deze inschatting
van het Ministerie van LNV optimistisch is. Uit
kaartanalyses die het ministerie destijds op
ons verzoek uitvoerde, bleek namelijk dat
begin 2005 iets meer dan de helft van het
agrarisch beheer buiten de EHS lag
(Algemene Rekenkamer, rapport EHS 2006,
p. 31).

Bij de index «natuur en landschap» is een «vertaaltabel» opgesteld,
waarbij de soorten natuur in de index (beheertypen genoemd) gekoppeld
kunnen worden aan habitattypen van de Habitatrichtlijn. De koppeling is
niet helemaal één op één: onder een beheertype kunnen meerdere
habitattypen vallen en andersom.
In het kader van Natura 2000 zijn landelijke instandhoudingsdoelen geformuleerd per te beschermen soort en habitattypen. Deze worden in de
aanwijzigsbesluiten doorvertaald naar instandhoudingsdoelen per soort
en habitattype voor dat gebied. Of en hoe deze instandhoudingsdoelen
gekoppeld worden aan het nieuwe stelsel voor natuurkwaliteit, is nog niet
uitgewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 825, nr. 29

4