Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2011

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
blz.
A.

kst-32500-VIII-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

3

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

4

1.

Leeswijzer

4

2.

Beleidsagenda

7

3.

De beleidsartikelen
1. Primair onderwijs
3. Voortgezet onderwijs
4. Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
5. Technocentra
6. en 7. Hoger onderwijs
8. Internationaal beleid
9. Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid
11. Studiefinanciering
12. Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
13. Lesgeld
14. Cultuur
15. Media
16. Onderzoek en wetenschapsbeleid
24. Kinderopvang
25. Emancipatie

13
13
31
44
61
62
80
88
98
112
119
121
133
140
152
161

4.

De niet-beleidsartikelen
17. Nominaal en onvoorzien
18. Ministerie algemeen
19. Inspecties
20. Adviesraden

167
167
169
170
172

5.

De bedrijfsvoeringsparagraaf

174

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

1

6.

Paragraaf inzake baten-lastendiensten
1. Dienst Uitvoering Onderwijs
2. Nationaal Archief

177
177
182

7.

Verdiepingshoofdstuk

186

8.

Bijlagen
1. Moties en toezeggingen
2. RWT’s en ZBO’s
3. Afkortingenlijst
4. Begrippenlijst
5. Trefwoordenregister

230
230
262
267
270
281

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting,
worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001
elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel
strekt ertoe om de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap voor het jaar 2011 vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten samen vormen de
Rijksbegroting voor het jaar 2011. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2011.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2011 vastgesteld. De in de begroting
opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
memorie van toelichting toegelicht (begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en lasten en de
kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de baten-lastendiensten Dienst
Uitvoering Onderwijs en het Nationaal Archief voor het jaar 2011
vastgesteld. De in de begrotingen opgenomen begrotingsartikelen
worden toegelicht in onderdeel B (begrotingstoelichting) van deze
memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de diensten die een
baten-lastenstelsel voeren.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
A. Rouvoet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

3

Leeswijzer

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1. DE LEESWIJZER
De begroting 2011 bevat de volgende onderdelen:
a. de beleidsagenda;
b. de beleidsartikelen;
c. de niet-beleidsartikelen;
d. de bedrijfsvoeringsparagraaf;
e. de diensten die een baten-lasten stelsel voeren;
f.
het verdiepingshoofdstuk;
g. de tabel budgetflexibiliteit;
h. de bijlagen.
Groeiparagraaf
Indicatoren en kengetallen van het onderwijsstelsel. De bijlage «Indicatoren en kengetallen van het onderwijs» die in voorgaande jaren werd
opgenomen in de beleidsagenda is komen te vervallen. OCW heeft er voor
gekozen deze op te nemen in de publicatie Trends in Beeld die gelijktijdig
met de begroting wordt aangeboden. De Tweede Kamer is op 18 maart
2010 hier over geïnformeerd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,
31 288, nr. 89). De gegevens zijn waar mogelijk geactualiseerd voor het
jaar 2009.
a. De beleidsagenda
Vanwege de demissionaire status van het kabinet die deze begroting
opstelt, is er gekozen voor een beperkte technische invulling van de
beleidsagenda 2011. In voorgaande jaren werd uitgebreid ingegaan op de
prioriteiten uit het kabinetsprogramma Balkenende IV, aangevuld met
prioriteiten van de minister. De opzet dit jaar is soberder van aard. Er zal
in deze beleidsagenda vooral worden ingegaan op eventuele relevante
ontwikkelingen die de begroting in financiële zin raken.
Met ingang van 2009 heeft OCW een overzicht in de beleidsagenda
opgenomen met voorgenomen beleidsdoorlichtingen. Een dergelijk
overzicht voor 2011 is toegevoegd.
b. De beleidsartikelen
Elk beleidsartikel is in principe opgebouwd volgens de standaardindeling:
• algemene beleidsdoelstelling;
• tabel budgettaire gevolgen van beleid;
• operationele beleidsdoelstellingen;
• overzicht beleidsonderzoeken.
Art. 5 Technocentra. Met ingang van 2012 wordt het artikel technocentra
opgeheven als gevolg van beëindigen van de subsidieperiode (eind 2010).
In de gehele begroting is invulling gegeven aan motie Douma (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 949, nr. 11): beleidsdoelen zijn
geformuleerd in termen van te realiseren maatschappelijke effecten en
daarvan afgeleide prestatiegegevens. Waar hiervan is afgeweken, wordt in
het artikel een motivering gegeven volgens het principe «pas toe of leg
uit» (comply or explain). Voor de volgende beleidsartikelen kunnen (nog)
geen zinvolle en relevante prestatiegegevens met streefwaarden worden
weergegeven:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

4

Leeswijzer

•

•

Art. 8.3.2 Internationaal beleid. Prestatie-indicatoren zijn hier weinig
zinvol, het is niet goed mogelijk om een kwantitatieve relatie te leggen
tussen de Nederlandse inzet in internationaal overleg met vele actoren
en het bereiken van internationale doelen. Uiteraard is er wel
kwalitatieve informatie beschikbaar, ondermeer rond belangrijke
vergaderingen van de EU en de UNESCO.
Art. 11, 12 en 13 Studiefinanciering, WTOS, Lesgelden. De doelstellingen op deze beleidsterreinen worden onderbouwd met kengetallen
van onder andere de onderwijsdeelname en het verwachte rendement,
en van het aantal ontvangers of gebruikers. Hierbij zijn geen streefwaarden vastgesteld. Het streven van de overheid is gericht op het
waarborgen van de financiële toegankelijkheid van het onderwijs en
niet dat zoveel mogelijk studerenden gebruik maken van deze
instrumenten. De onderwijsdeelname en het rendement zijn het
resultaat van een breed scala van factoren, waarbij de beschikbaarheid
van studiefinanciering of WTOS een relatief beperkte rol speelt.

Ook in de begroting 2011 is de invloed van het beleid op de gewenste
maatschappelijke situatie niet altijd rechtstreeks of volledig vast te stellen,
het betreft immers complexe beleidsproblemen en ingewikkelde causale
relaties. Een van de belangrijkste functies van de opgenomen indicatoren
is dat zij een positieve of negatieve trend, soms in internationaal
perspectief, kunnen signaleren. In deze begroting zijn de prestaties van
het beleid zo goed mogelijk in beeld gebracht, maar enige terughoudendheid bij de beoordeling van de indicatoren is altijd geboden: het zijn
indicaties van de uitkomsten van het beleid. Niettemin zijn in deze
begroting de maatschappelijke doelstellingen en prioriteiten op creatieve
wijze en met ambitie geformuleerd en zo adequaat mogelijk onderbouwd
met meetbare prestatie- en effectgegevens.
In het constituerend beraad van 22 februari 2007 is vastgesteld dat de
minister voor Jeugd en Gezin medebetrokken is bij een aantal beleidsterreinen waarvoor andere bewindspersonen primair verantwoordelijk zijn.
Een en ander is vervolgens nader toegelicht (Tweede Kamer, vergaderjaar
2006–2007, 31 001, nr. 3).
De minister voor Jeugd en Gezin is medebetrokken bij het beleid ten
aanzien van de kinderopvang, voorschoolse opvang en leerlinggebonden
financiering.
De minister van Landbouw, Natuur en Visserij is verantwoordelijk voor het
groene onderwijs.
Naar aanleiding van de motie Bakker c.s. (Tweede Kamer, vergaderjaar
2005–2006, 30 391, nr. 3) is per beleidsartikel een tabel opgenomen
waarbij per operationele doelstelling vanaf 2011 wordt aangegeven
hoeveel middelen juridisch verplicht zijn, hoeveel middelen bestuurlijk
gebonden en hoeveel middelen niet juridisch verplicht of bestuurlijk
gebonden.
Dienst Uitvoering Onderwijs
Sinds 1 januari 2010 vormen CFI en IB-Groep samen de Dienst Uitvoering
Onderwijs (DUO). In de tabellen budgettaire gevolgen van beleid bij
programmakosten-overig is geen onderscheid meer zichtbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

5

Leeswijzer

c. Niet-beleidsartikelen
Er zijn vier zogenaamde niet-beleidsartikelen:
• nominaal en onvoorzien
• ministerie algemeen
• inspecties
• adviesraden
d. Bedrijfsvoeringsparagraaf
In deze paragraaf wordt ingegaan op de interne bedrijfsvoering. Hierin
wordt een toelichting gegeven op de belangrijkste ontwikkelingen op dit
gebied. Daarnaast worden knelpunten beschreven die mogelijk een risico
vormen voor de realisatie van de beleidsdoelstellingen en wordt
aangegeven welke beheersmaatregelen hierbij worden genomen.
e. Diensten die een baten-lasten stelsel voeren
Dit onderdeel bevat de cijfermatige overzichten van de batenlastendiensten «Dienst Uitvoering Onderwijs» en het «Nationaal Archief».
f. Verdiepingshoofdstuk
In dit onderdeel worden per beleidsartikel de mutaties getoond tussen de
stand ontwerpbegroting 2010 en de ontwerpbegroting 2011. De ondergrens voor het toelichten van mutaties is € 2,2 miljoen. Een aantal
mutaties is centraal toegelicht (loonbijstelling, prijsbijstelling, intensiveringen, ombuigingen).
g. Tabel budgetflexibiliteit
Conform de toezegging tijdens het wetgevingsoverleg van 2008 in het
kader van het begrotingsonderzoek is met ingang van begroting 2010 een
tabel budgetflexibiliteit opgenomen alsmede de bestuurlijk gebonden
componenten.
h. Bijlagen
De volgende bijlagen zijn bij de begroting opgenomen:
• Overzicht moties en toezeggingen
• Overzicht RWT’s en ZBO’s
• Afkortingen
• Begrippen
• Trefwoorden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

6

Beleidsagenda

2. BELEIDSAGENDA
Inleiding
Gezien de demissionaire status van het kabinet, is gekozen voor een
beperkte technische invulling van de beleidsagenda 2011. Daar waar de
beleidsagenda’s in voorgaande jaren uitgebreid ingingen op de prioriteiten uit het kabinetsprogramma Balkenende IV, is de opzet dit jaar sober
van aard. Er zal worden ingegaan op relevante ontwikkelingen die de
begroting in financiële zin raken. In de artikelen vindt u, zoals in andere
jaren, de relevante financiële en beleidsinformatie die samenhangt met de
voorgenomen uitgaven en niet-belasting ontvangsten.
Aansluiting ontwerpbegroting 2010 naar 2011
Deze financiële paragraaf presenteert conform de rijksbegrotingsvoorschriften de belangrijkste budgettaire veranderingen op de
OCW-begroting.
Tabel 1 Bijstellingen t.o.v. geautoriseerde uitgavenbegroting 2010 (x € 1 miljoen)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

37 043,0
36 542,2

36 780,3
36 452,0

36 833,2
36 756,3

36 894,2
36 939,2

37 035,3
37 131,4

37 185,3
37 264,8

500,8

328,3

77,0

-45,0

-96,1

-79,5

Leerlingenontwikkeling
Dekking leerlingenontwikkeling
Ramingsbijstelling studiefinanciering
Ramingsbijstelling kinderopvang
Maatregelen kinderopvang: voorjaar 2010
Maatregelen kinderopvang: invulling € 3,2 miljard
Stimuleringsmiddelen
Eindejaarsmarge 2009
Inzet vrije deel eindejaarsmarge
Intertemporele compensatie
Kasschuif OV-kaart
FES-middelen
BES
Meevallers/ramingsbijstellingen
Diversen

172,0
16,3
– 149,1
401,0
0,0
0,0
45,5
203,2
– 90,6
10,3
– 165,0
51,1
0,0
1,8
9,5

273,9
– 210,0
– 32,7
364,0
– 230,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 48,1
0,0
30,0
22,8
0,0
13,7

273,9
– 273,9
0,0
411,0
– 285,0
– 175,0
0,0
0,0
0,0
32,7
0,0
20,5
22,7
0,0
– 18,6

273,9
– 273,9
0,0
458,0
– 355,0
– 235,0
0,0
0,0
0,0
8,4
0,0
7,6
21,7
0,0
– 17,3

273,9
– 273,9
0,0
495,0
– 360,0
– 300,0
0,0
0,0
0,0
– 3,3
0,0
0,0
21,0
0,0
– 16,4

273,9
– 273,9
0,0
532,0
– 375,0
– 310,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,4
20,5
0,0
– 16,1

Totaal bijstellingen

505,9

183,6

8,3

-111,7

-163,7

-148,2

Technische verschillen:
Loon- en prijsbijstelling
Overige technische verschillen

30,0
– 35,1

102,5
42,2

104,2
– 35,5

104,8
– 38,1

105,4
– 37,8

105,8
– 37,1

Totaal technisch

– 5,1

144,7

68,7

66,7

67,6

68,7

Totaal verschil

500,8

328,3

77,0

– 45,0

– 96,1

– 79,5

Stand ontwerpbegroting 2011
Stand geautoriseerde begroting 2010
Totaal verschil

Leerlingenontwikkeling
In de begroting is, zoals gebruikelijk, de actuele raming van de leerlingenen studentenaantallen verwerkt (Referentieraming 2010). Vanwege de
onzekerheid over met name de ontwikkeling van de aantallen studenten
na 2011 is besloten in de meerjarenramingen de onderwijsdeelname na
2011 op hetzelfde niveau als 2011 te houden. Indien na 2011 de eventuele
stijging van het aantal studenten zich toch mocht doorzetten, dan betekent

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

7

Beleidsagenda

dit onder gelijkblijvende omstandigheden – gegeven de meerjarige
budgetten – dat het gemiddelde beschikbare bedrag per student daalt.
De verdeling van de leerlingenontwikkeling over de artikelen komt aan
bod in het algemene deel van het verdiepingshoofdstuk. De ramingsbijstelling voor de sectoren studiefinanciering, wtos en lesgelden is
meegenomen onder Ramingsbijstelling studiefinanciering.
Dekking leerlingenontwikkeling
Zie tabel 2 van deze beleidsagenda.
Ramingsbijstelling studiefinanciering
De ramingsbijstelling voor 2010 en 2011 is het saldo van een tegenvaller
samenhangend met de ontwikkeling in de aantallen studenten en met de
wettelijke verplichte verhoging van de normbedragen in de studiefinanciering, en een meevaller als gevolg van autonome ontwikkelingen. De
autonome meevaller wordt voornamelijk veroorzaakt door minder
omzettingen van prestatiebeurs naar gift, minder uitgaven voor de
OV-studentenkaart, een lager dan geraamd gebruik van de aanvullende
beurs en hogere renteontvangsten.
Ramingsbijstelling kinderopvang
De kosten voor de kinderopvang zijn hoger dan verwacht (zie brief van
15 juni 2010; Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 322, nr. 87). De
problematiek wordt veroorzaakt doordat er meer ouders dan verwacht na
de wijzigingen in de gastouderopvang per 1 januari 2010, gebruik blijven
maken van gastouderopvang. Daarnaast is de afname in gebruik van
dagopvang en buitenschoolse opvang na de aanpassing van de tabel die
per 1 januari 2009 is doorgevoerd minder dan verwacht. Gelijktijdig is ook
de raming van de ontvangsten kinderopvangtoeslag omhoog bijgesteld
(zie ook tabel 4).
Maatregelen kinderopvang: voorjaar 2010
Het saldo van de hogere uitgaven en de hogere ontvangsten resulteert in
een tegenvaller van gemiddeld circa € 310 miljoen vanaf 2011. Deze
tegenvaller wordt gedekt door een verlaging van de kinderopvangsubsidies. De subsidiepercentages worden met ingang van 2011 zodanig
verlaagd dat de verschillende inkomensgroepen er in verhouding tot hun
inkomen evenveel op achteruit gaan. De Tweede Kamer heeft ingestemd
met de tabelaanpassing.
Maatregelen kinderopvang: invulling € 3,2 miljard
Zie tabel 3 van deze beleidsagenda.
Stimuleringsmiddelen
Het betreft stimuleringsmiddelen die beschikbaar zijn gekomen bij het
aanvullend beleidsakkoord.
Eindejaarsmarge 2009 en Inzet vrije deel eindejaarsmarge
De budgetten die in 2009 niet volledig tot besteding zijn gekomen, zijn
voor 2010 aan de OCW-begroting toegevoegd. Een deel is ingezet voor de
uitvoeringsproblematiek 2010.
Intertemporele compensatie
Om de OCW-begroting over de jaren 2010–2015 sluitend te maken, is een
kasschuif noodzakelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

8

Beleidsagenda

Kasschuif OV-kaart
Bij najaarsnota 2009 is besloten om een deel van de OV-kaart verplichting
voor 2010 reeds in 2009 te betalen.
«Fonds Economische Structuur»-middelen (FES-middelen)
Zie het algemene deel van het verdiepingshoofdstuk.
BES
De overgang van de BES-eilanden naar de status van een Openbaar
Lichaam leidt voor OCW tot extra uitgaven.
Meevallers/ramingsbijstellingen
Dit is een saldering van de mee- en tegenvallers aan de uitgavenkant van
de begroting.
Diversen
Dit betreft onder meer een doelmatigheidskorting van € 11,7 miljoen
structureel vanaf 2012 ter dekking van de invulling van de € 3,2 miljard.
Loon- en prijsbijstelling
De loonbijstelling tranche 2010 is niet uitgedeeld. Er is een nullijn
gehanteerd. De prijsbijstelling tranche 2010 is voor het jaar 2010 niet
uitgedeeld. Er is in 2010 eenmalig € 30 miljoen vrijgemaakt ter dekking
van de wettelijk verplichte prijsbijstelling. Vanaf 2011 is de tranche 2010
wel uitgekeerd. Zie verder het algemeen deel van het verdiepingshoofdstuk.
Overige technische verschillen
Het betreft desalderingen met de ontvangsten en overboekingen met
andere departementen.
Dekking leerlingenontwikkeling OCW
Tabel 2 Dekking leerlingenontwikkeling (x € 1 miljoen)

Leerlingenontwikkeling
Dekking:
Prijsbijstelling tranche 2010
Meevaller studiefinanciering 2010
Vrijval nieuwbouw TU Delft
Diverse maatregelen, waaronder subsidies
Maatregelen kinderopvang
Totaal dekking leerlingenontwikkeling

2011

2012

2013

2014

2015

228

274

274

274

274

– 55
– 90
– 25
– 58
0
-228

– 56

– 56

– 56

– 57

– 83
– 135
-274

– 83
– 135
-274

– 83
– 135
-274

– 83
– 134
-274

De leerlingenontwikkeling wordt als volgt gedekt:
• Prijsbijstelling tranche 2010
Van de prijsbijstelling tranche 2010 wordt 2/3 deel ingezet.
• Meevaller studiefinanciering 2010
Van de meevaller studiefinanciering 2010 wordt € 90 miljoen ingezet. Om
dit mogelijk te maken wordt een deel van de betalingsverplichting voor de
OV-studentenkaart 2011 al in 2010 voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

9

Beleidsagenda

• Vrijval nieuwbouw TU Delft
De middelen voor de nieuwbouw TU Delft zijn niet aangewend en worden
teruggevorderd.
• Diverse maatregelen, waaronder subsidies
Voor 2011 wordt voor € 58 miljoen aan incidentele maatregelen getroffen
(zie verdiepingsbijlagen van de beleidsartikelen). Vanaf 2012 worden de
subsidies structureel met € 83 miljoen gekort. De concrete invulling
hiervan wordt komend najaar naar de Tweede Kamer gestuurd.
• Maatregelen kinderopvang
Het budget voor kinderopvangtoeslag wordt in 2012 verlaagd met totaal
€ 310 miljoen, oplopend tot € 444 miljoen in 2015 (zie onderstaande
tabel). Een deel hiervan wordt ingezet ter dekking voor de leerlingenontwikkeling. Het resterende deel wordt ingezet ter dekking van de invulling
van de € 3,2 miljard. In de AMvB die hiervoor noodzakelijk is, zal worden
toegelicht hoe deze maatregelen zullen worden ingevuld.
Tabel 3 Maatregelen Kinderopvang (x € 1 miljoen)

Totaal maatregelen kinderopvang
• waarvan dekking voor de leerlingenraming OCW
• waarvan invulling € 3,2 miljard

2011

2012

2013

2014

2015

0
0
0

– 310
– 135
– 175

– 370
– 135
– 235

– 435
– 135
– 300

– 444
– 134
– 310

Enveloppen
De enveloppenmiddelen tranche 2011 die nog op de aanvullende post bij
Financiën stonden, zijn niet uitgedeeld. Dit kan consequenties hebben
voor de realisatie van de daarmee gepaard gaande operationele doelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

10

Beleidsagenda

Ontvangsten
Tabel 4 Bijstellingen t.o.v. geautoriseerde ontvangstenbegroting 2010 (x € 1 miljoen)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2 264,9
2 047,9

2 135,8
1 981,7

2 208,2
2 067,5

2 236,9
2 133,5

2 317,1
2 208,2

2 369,8
2 229,5

Totaal verschil

217,0

154,1

140,7

103,4

108,9

140,3

Dekking leerlingenontwikkeling
Ramingsbijstelling studiefinanciering
Ramingsbijstelling kinderopvang
FES-middelen
Dagarrangementen en combinatiefuncties

19,0
13,0
95,0
51,1
6,0

25,0
13,1
115,0
30,0
0,0

0,0
0,0
160,0
20,5
0,0

0,0
0,0
135,0
7,6
0,0

0,0
0,0
140,0
0,0
0,0

0,0
0,0
155,0
0,4
0,0

184,1

183,2

180,5

142,6

140,0

155,4

Technische bijstellingen

32,8

– 29,1

– 39,7

– 39,2

– 31,1

– 15,1

Totaal technische bijstelling

32,8

– 29,1

– 39,7

– 39,2

– 31,1

– 15,1

Totaal verschil

217,0

154,1

140,7

103,4

108,9

140,3

Stand ontwerpbegroting 2011
Stand geautoriseerde begroting 2010

Totaal bijstellingen

Algemeen
In samenhang met de uitgavenmutaties hebben er ook mutaties plaatsgevonden op de ontvangsten voor de dekking leerlingenontwikkeling, de
ramingsbijstelling studiefinanciering en de FES-middelen.
Ramingsbijstelling kinderopvang
De afgelopen jaren is de raming van de uitgaven kinderopvangtoeslag
enkele malen omhoog bijgesteld. Bij de definitieve afrekening van oude
jaren door de Belastingdienst worden ook hogere bedragen door de
ouders terugbetaald. Hiervoor is de ontvangstenraming omhoog
bijgesteld.
Dagarrangementen en combinatiefuncties
Voor 2010 wordt verwacht dat er € 6 miljoen aan niet-bestede middelen
van gemeenten wordt ontvangen. Deze worden ingezet ter dekking van de
uitvoeringsproblematiek.
Technische bijstellingen
Het betreft bijstelling van de ramingen werkgeversbijdrage kinderopvang
en desalderingen met de uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

11

Beleidsagenda

Overzicht beleidsdoorlichtingen 2011
Voor 2011 zijn de onderstaande beleidsdoorlichtingen gepland. Hiermee
geeft OCW invulling aan de eis beleidsdoelstellingen te evalueren. In elk
beleidsartikel is een meerjarenoverzicht van beleidsdoorlichtingen
opgenomen. Daar vindt u ook een toelichting op beleidsdoorlichtingen en
onderliggende evaluatie- en monitoronderzoeken.
Beleidsartikel/onderwerp

AD/OD nr.

Start- en
einddatum

Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie
– Innovatieregelingen BVE
– Leren & werken

OD 4.2
OD 4.3

2011
2011

Hoger Onderwijs en Studiefinanciering
– Internationalisering
– Studiesucces en kwaliteit onderwijs
– Internationale studentenmobiliteit

OD 6.2
OD 6.3
OD 11.5

2010–2011
2011
2011

Onderzoek en Wetenschapsbeleid
– Voldoende toegerust onderzoekstelsel

OD 16.1

2011

Cultuur
– Waarborgen aanbod en participatie

OD 14.1

2010–2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

12

De beleidsartikelen (artikel 1)

3. DE BELEIDSARTIKELEN
ARTIKEL 1. PRIMAIR ONDERWIJS
1.1 Algemene doelstelling: het primair onderwijs zorgt dat
leerlingen in de eerste fase van de doorlopende leerlijn hun
talenten maximaal kunnen ontplooien en vervolgonderwijs
kunnen volgen dat het beste past bij hun talenten. Het legt
bovendien de basis voor de huidige en toekomstige deelname van
deze leerlingen aan de samenleving.
Omschrijving

Alle kinderen hebben recht op passend en kwalitatief goed primair
onderwijs in voldoende toegeruste scholen (Grondwet, artikel 23:
Staatsblad. 2002, nummer 200). De overheid houdt daarvoor een stelsel
van (speciale) basisscholen en scholen voor (voortgezet) speciaal
onderwijs in stand en waarborgt de kwaliteit van het onderwijs. Voor
leerlingen die extra zorg nodig hebben, heeft de overheid als taak om
ondersteuning te bieden en onderwijsachterstanden te voorkomen (Wet
op het primair onderwijs en Wet op de expertisecentra). De overheid
verplicht ouders door middel van de Leerplichtwet om hun kinderen
onderwijs te laten volgen.

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor een onderwijsstelsel dat zodanig
functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten en de ambities van
individuele leerlingen en bij wat de maatschappij nodig heeft. In het
bijzonder is hij verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van het
onderwijs, de rechtmatige besteding van onderwijsmiddelen en het
borgen van de onderwijskwaliteit. De instrumenten die hij tot zijn
beschikking heeft zijn wet- en regelgeving, bekostiging, subsidies, toezicht
en dialoog met belanghebbenden. Deze belanghebbenden worden door
de minister in een positie gebracht die hen in staat stelt maximaal bij te
dragen aan goed onderwijs. Hij doet dat door wetten en regels uit te
vaardigen voor goed bestuur.
Met ingang van 10 oktober 2010 is de minister ook verantwoordelijk voor
het onderwijs op de BES-eilanden: Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
De minister voor Jeugd en Gezin (JenG) is verantwoordelijk voor de
jeugdzorg. In de beleidsvorming over de samenwerking tussen onderwijs
en jeugdzorg werken de ministers van OCW en JenG nauw samen, omdat
de school de vind- en werkplaats is van kinderen en jongeren met
problemen.

Externe factoren

De kwaliteit van het onderwijs wordt onder andere bepaald door de inzet
van leerlingen, ouders, leraren, schoolleiders, bestuurders, toezichthouders, brancheorganisaties, maatschappelijke organisaties zoals
jeugdzorg, andere overheden en bedrijven. De minister is wel afhankelijk
van de beschikbaarheid, de capaciteiten en de faciliteiten van deze
actoren, maar hij heeft slechts geringe invloed op deze actoren.
Andere factoren die de minister slechts beperkt kan beïnvloeden maar
waarvan hij wel afhankelijk is, zijn de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt,
demografische ontwikkelingen en de conjuncturele ontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

13

De beleidsartikelen (artikel 1)

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling
Tabel 1.1 Indicatoren
Indicator
1.

Posities op internationale ranglijst «gemiddelde wiskundeprestaties» in groep 6 van het
basisonderwijs.
Bron: TIMSS

2.

Positie op internationale ranglijst «gemiddelde
leesvaardigheid» in groep 6 van het
basisonderwijs.
Bron: PIRLS

3.

Percentage leerlingen op basisscholen met
havo of vwo advies.
Bron: NWO COOL- Cohortonderzoek

4.

Rapportcijfer ouders over de kwaliteit van de
school van hun kind.
Bron: Onderwijsmeter

*

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde 1

Streefwaarde 2

5/6

9

Top 5

a.n.r. *

Peildatum:
1995

Peildatum:
2007

Peildatum:
2011

Peildatum:
a.n.r.*

21

12

Top 5

a.n.r.*

Peildatum:
1995

Peildatum:
2006

Peildatum:
2011

Peildatum:
a.n.r.*

38%

41,5%

43%

a.n.r.*

Peildatum:
2005

Peildatum:
2008

Peildatum:
2011

Peildatum:
*a.n.r.*

7,5

7,5

Ten minste 7,5

a.n.r.*

Peildatum:
2001

Peildatum:
2010

Peildatum:
2012

Peildatum
a.n.r.*

a.n.r.: Het is afhankelijk van het nieuwe regeerakkoord of en hoe deze streefwaarde wordt vastgesteld.

Toelichting:
In tabel 1.1 zijn vier indicatoren opgenomen die een beeld geven van de
prestaties van de leerlingen en de scholen in het basisonderwijs. Deze
informatie wordt verzameld via internationaal steekproefonderzoek
(TIMMS, PIRLS) en nationaal steekproefonderzoek (COOLCohortonderzoek NWO, Onderwijsmeter). Het TIMMS-onderzoek vindt
één keer in de vier jaar plaats. Het eerstvolgende onderzoek is in 2012
beschikbaar. Het PIRLS-onderzoek is vijfjaarlijks; ook hier zijn in 2012
nieuwe gegevens beschikbaar. Het COOL-Cohortonderzoek (NWO) is
driejaarlijks. Van het speciaal basisonderwijs en het speciaal onderwijs
zijn nog geen vergelijkbare resultaatsgegevens bekend. NWO start in 2010
met de voorbereiding van een cohortstudie in het speciaal (basis)onderwijs; de uitvoering van het eerste onderzoek vindt plaats in 2011.
1. en 2. Deze indicatoren brengen het nationale prestatieniveau in
vergelijking met andere landen in beeld. Het is de ambitie dat het
Nederlandse basisonderwijs tot de internationale top 5 behoort
als het gaat om wat leerlingen presteren op gebieden als taal
(begrijpend lezen) en rekenen. Nieuwe gegevens over 2011 zijn
beschikbaar in 2012.
3.
Nederland streeft ernaar dat op termijn (na 2020) de helft van de
Nederlandse beroepsbevolking tussen de 25 en 44 jaar hoger
opgeleid is. Om deze doelstelling te bereiken, is het gewenst dat
meer leerlingen in het primair onderwijs een hoger prestatieniveau bereiken en dat zij dat niveau ook vasthouden in het
voortgezet onderwijs. De trend is positief. Daarom zijn de
streefpercentages eerder al verhoogd.
4.
Aan ouders wordt tweejaarlijks gevraagd naar hun tevredenheid
over de school van hun kind. In 2010 is het rapportcijfer een 7,5.
Het is de ambitie om dit cijfer in de toekomst ten minste op een
7,5 te houden. In 2012 zijn nieuwe gegevens beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

14

De beleidsartikelen (artikel 1)

1.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 1.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

9 625 193

9 516 566

9 502 556

9 427 065

9 349 711

9 288 852

9 226 508

Totale uitgaven

9 567 428

9 517 782

9 503 772

9 428 281

9 350 927

9 290 068

9 227 725

Programma-uitgaven

9 562 350

9 512 773

9 498 352

9 422 863

9 345 509

9 284 650

9 222 307

9 062 250
7 873 515
1 145 841
1 775
6 432

9 148 340
7 856 941
1 145 657
105 966
4 427

8 928 254
7 751 162
1 136 952
2 047
3 517

8 862 382
7 694 988
1 126 957
2 047
5 083

8 792 472
7 633 382
1 119 702
2 035
5 083

8 732 988
7 584 480
1 111 029
0
5 083

8 672 100
7 532 733
1 101 888
0
5 083

3 552

1 833

2 000

2 000

2 000

2 000

2 000

5 529

10 208

10 000

10 000

10 000

10 000

10 000

3 159
22 447

1 410
21 898

960
21 616

0
21 307

0
20 270

0
20 396

0
20 396

49 942

64 146

67 191

56 690

57 509

57 558

57 992

20 680

34 096

31 496

30 937

31 649

31 649

31 649

2 970

3 127

3 131

0

0

0

0

8 071
18 119
102

4 955
18 483
3 485

14 800
10 782
6 982

14 700
0
11 053

14 700
0
11 160

14 700
0
11 209

14 700
0
11 643

371 147
58 108

250 982
80 482

445 044
94 213

443 203
94 269

435 473
94 293

433 944
94 315

432 527
94 318

266 260
930

115 424
1 780

294 406
1 809

292 845
1 609

285 451
1 609

283 900
1 609

282 480
1 609

16 454
22 217
7 178

22 204
23 538
7 554

23 862
23 410
7 344

23 862
23 380
7 238

23 862
23 370
6 888

23 862
23 370
6 888

23 862
23 370
6 888

31 493
28 931

4 836
4 230

15 454
11 106

16 079
11 731

16 079
11 731

16 079
11 731

16 079
11 731

2 345
-5
222

500
0
106

0
4 348
0

0
4 348
0

0
4 348
0

0
4 348
0

0
4 348
0

Voorcalculatorische uitdelingen

0

0

5 473

8 420

8 418

8 493

8 021

Enveloppenmiddelen tranche 2011

0

0

63 000

63 000

63 000

63 000

63 000

47 518
23 204
24 314

44 469
32 494
11 975

36 936
24 937
11 999

36 089
24 122
11 967

35 558
23 533
12 025

35 588
23 563
12 025

35 588
23 563
12 025

Leerlingen volgen onderwijs op
voldoende toegeruste scholen
voor primair onderwijs
•
Personele bekostiging
•
Materiële bekostiging
•
Verbeteren binnenmilieu
•
Onderwijspersoneelsbeleid
•
Invoering persoonsgebonden nummer
•
Humanistisch vormend en
godsdienstonderwijs
•
Aanpak (zeer) zwakke
scholen
•
Overig
Leerlingen volgen onderwijs van
hoge kwaliteit
•
Verbeteren van taal- en
rekenopbrengsten
•
Excellentie en talentontwikkeling
•
Verbreding techniek in het
basisonderwijs
•
Cultuur en school
•
Overig
Leerlingen kunnen zonder
drempels het primair onderwijs
volgen dat het beste past bij hun
talenten en specifieke behoeften
•
Passend onderwijs en LGF
•
Onderwijsachterstandenbeleid
•
Segregatie
•
Onderwijsvoorziening
jonggehandicapten
•
Veiligheid op school
•
Overig
Leerlingen krijgen een beter
aanbod van aansluitende
voorzieningen in en om de school
•
Brede scholen
•
Dagarrangementen en
combinatiefuncties
•
Tussenschoolse opvang
•
Overig

Programmakosten overig
•
Uitvoeringsorganisatie DUO
•
Overig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

15

De beleidsartikelen (artikel 1)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Apparaatsuitgaven

5 078

5 009

5 420

5 418

5 418

5 418

5 418

Ontvangsten

61 435

42 499

13 186

10 937

3 347

2 061

2 061

Toelichting:
De tabel budgettaire gevolgen van beleid geeft de verschillen weer met de
Voorjaarsnota.
• Ontvangsten
Eind 2009 heeft de eindafrekening plaatsgevonden van de Regeling OCW
dagarrangementen en combinatiefuncties (2006–2009). Een deel daarvan
wordt afgewikkeld in 2010. Daaruit vloeien € 6 miljoen aan ontvangsten
van gemeenten voort.
Hiernaast vallen de ontvangsten € 19 miljoen hoger uit, omdat door
scholen minder gebruik is gemaakt van de middelen die voor specifieke
doelen ter beschikking waren gesteld.
Tenslotte is € 34,8 miljoen aan FES-middelen ontvangen voor de voor- en
vroegschoolse educatie (vve) voor de periode 2010 tot en met 2020.
Tabel 1.3 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven * (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

9 455 943
9 333 871
121 222
850

9 378 354
9 240 584
136 920
850

9 301 533
9 153 592
147 341
600

9 240 569
9 085 463
154 756
350

9 178 698
9 023 158
155 190
350

Leerlingen volgen onderwijs op voldoende toegeruste
scholen voor primair onderwijs
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

8 928 254
8 922 790
5 464
0

8 862 382
8 853 220
9 162
0

8 792 472
8 783 204
9 268
0

8 732 988
8 724 080
8 908
0

8 672 100
8 663 192
8 908
0

Leerlingen volgen onderwijs van hoge kwaliteit
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

67 191
18 534
48 307
350

56 690
1 759
54 581
350

57 509
476
56 683
350

57 558
433
56 775
350

57 992
433
57 209
350

Leerlingen kunnen zonder drempels het primair onderwijs
volgen dat het beste past bij hun talenten en specifieke
behoeften
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

445 044
391 868
52 676
500

443 203
385 605
57 098
500

435 473
369 912
65 311
250

433 944
360 950
72 994
0

432 527
359 533
72 994
0

Leerlingen krijgen een beter aanbod van aansluitende
voorzieningen in en om de school
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

15 454
679
14 775
0

16 079
0
16 079
0

16 079
0
16 079
0

16 079
0
16 079
0

16 079
0
16 079
0

*
De programma-uitgaven zijn exclusief «de voorcalculatorische uitdelingen», «de enveloppenmiddelen tranche 2011» en «de programmakosten
overig». De enveloppenmiddelen die nog niet juridisch zijn verplicht, zijn opgenomen als bestuurlijk gebonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

16

De beleidsartikelen (artikel 1)

1.3 Operationele beleidsdoelstelling
1.3.1 Leerlingen volgen onderwijs op voldoende toegeruste
scholen voor primair onderwijs
Motivering

De overheid heeft de verantwoordelijkheid om scholen goed toe te rusten,
zodat scholen in staat zijn om te voldoen aan eisen voor toegankelijkheid
en kwaliteit. Scholen en schoolbesturen moeten kunnen inspelen op de
specifieke omstandigheden en onderwijs op maat bieden. De lumpsumbekostiging stelt hen daarbij in staat om zelf af te wegen hoe het
beschikbare budget het beste kan worden ingezet. Hierover verantwoordt
het bestuur zich.
Het onderwijsverslag over het schooljaar 2008–2009 van de Inspectie van
het Onderwijs laat zien dat het primair onderwijs er als geheel goed
voorstaat. Op sectorniveau signaleert de Inspectie van het Onderwijs geen
continuïteitsrisico’s; slechts een zeer klein percentage van de schoolbesturen in het primair onderwijs laat risico’s op financieel gebied zien.

Instrumenten

• Personele bekostiging
De basis voor de personele bekostiging van de scholen is het aantal
leerlingen, de gemiddelde leeftijd van de leraren en het opleidingsniveau
van de ouders. Voor de bekostiging van vervangers van bijvoorbeeld zieke
leraren (Vervangingsfonds) en voor de verzekering van de wachtgelden
(Participatiefonds) geldt een beperkte verzekeringsplicht. Het huidige
stelsel blijft voor alle schoolbesturen van kracht.
• Materiële bekostiging
Het Rijk verstrekt schoolbesturen een lumpsumbekostiging voor de
materiële instandhouding van scholen. Deze bekostiging is gebaseerd op
een programma van eisen. Eens per vijf jaar vindt een evaluatie van de
programma’s van eisen plaats. Deze evaluatie toetst of de bekostiging
adequaat is. De resultaten zijn naar verwachting in 2011 beschikbaar.
• Verbetering binnenmilieu van basisscholen
Voor de verbetering van het binnenklimaat en energiebeparing is in 2010
naar aanleiding van het aanvullend beleidsakkoord een eenmalige impuls
opgenomen van € 104 miljoen. Daarnaast is tot en met het schooljaar
2012/2013 jaarlijks € 2,7 miljoen beschikbaar (waarvan € 0,7 miljoen op
de begroting van VROM) voor een bewustwordingscampagne en een
(eenmalige) financiële bijdrage voor verbeteringen in het binnenmilieu
van scholen. De scholen ontvangen bij een bezoek van de GGD een
informatiepakket, een CO2-meter en een bouwtechnisch advies.
• Onderwijspersoneelsbeleid
De instrumenten en activiteiten die voor specifiek onderwijspersoneelsbeleid worden ingezet, worden toegelicht in artikel 9 (arbeidsmarkt- en
personeelsbeleid). Hierin zijn ook de maatregelen beschreven uit het
«Convenant LeerKracht van Nederland» (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 27 923, nummer 53).
• Invoering persoonsgebonden nummer
Vanaf oktober 2010 worden scholen bekostigd op basis van de leerlinggegevens in de Basisregistratie Onderwijs (BRON).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

17

De beleidsartikelen (artikel 1)

• Humanistisch vormend- en godsdienstonderwijs
Voor 2011 en latere jaren is er maximaal € 10 miljoen per jaar
beschikbaar. Het geld is met name bedoeld voor de salariskosten van de
leraren die het humanistisch vormend- en godsdienstonderwijs
verzorgen. Dit wordt toegekend aan de samenwerkende landelijke
organisaties op het gebied van het godsdienstonderwijs en humanistisch
vormingsonderwijs. Hiermee wordt invulling gegeven aan het
amendement van J.J. van Dijk c.s. (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 700, nummer 79).
• Aanpak (zeer) zwakke scholen
Het percentage zeer zwakke scholen op 1 juli 2010 was 1,1%. Het doel is
het aantal zeer zwakke basisscholen in 2011 te halveren en de periode dat
een school zeer zwak is te verkorten tot maximaal één jaar.
Daarnaast is het van belang te voorkomen dat zwakke scholen afglijden
naar zeer zwakke kwaliteit. In de brief aan de Tweede Kamer van
11 februari 2009 staan de plannen uitgewerkt om dit te realiseren (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 293, nummer 28). De plannen uit deze
brief zijn in uitvoering genomen en lopen door tot in 2011. Daarnaast zijn
de vliegende brigades ingesteld die in 2010 en 2011 zeer zwakke scholen
ondersteunen met het verbeteren van het onderwijsleerproces (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 293, nummer 65).
Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 1.4 Indicatoren
Indicator
Het percentage scholen waar de leraren efficiënt
gebruik maken van de geplande onderwijstijd.
Bron: Inspectie van het Onderwijs

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde 1

Streefwaarde 2

92,4%
Peildatum:
2003/2004

96,4%
Peildatum:
2008/2009

97%
Peildatum
2010/2011

97%
Peildatum:
2011/2012

Toelichting:
Deze indicator geeft inzicht in de mate waarin scholen gebruik maken van
de onderwijstijd. De Inspectie van het Onderwijs bekijkt of lessen op tijd
beginnen, of niet te veel tijd wordt besteed aan klassenorganisatie en of
leerlingen niet te lang op hulp hoeven te wachten. Het percentage scholen
dat efficiënt omgaat met de onderwijstijd is in de afgelopen jaren sterk
gestegen. De Inspectie van het Onderwijs noemt het percentage hoog.
Omdat de eerdere streefwaarde (96%) is gerealiseerd, is de streefwaarde
verhoogd naar 97%. Naar verwachting zal dan het maximaal haalbare zijn
bereikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

18

De beleidsartikelen (artikel 1)

Tabel 1.5 Leerlingen primair onderwijs (x 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Leerlingen basisonderwijs
–
geen gewicht
–
0.3
–
1.2

1 340,9
119,7
87,4

1 343,4
113,3
83,2

1 334,1
108,0
81,3

1 325,4
102,9
79,6

1 314,2
97,7
78,0

1 301,5
92,7
76,3

1 287,9
89,1
74,7

Subtotaal

1 548,0
*

1 539,9*

1 523,4

1 508,0*

1 489,9*

1 470,6*

1 451,7

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

1 548,4

1 540,3

1 523,9

1 508,4

1 490,3

1 471,0

1 452,2

Leerlingen in het speciaal basisonderwijs
–
waarvan anderstalige leerlingen

43,3
8,4

42,6
8,3

41,7
8,1

40,4
7,9

39,0
7,6

37,7
7,4

36,5
7,2

Leerlingen in het (voortgezet) speciaal
onderwijs
–
waarvan anderstalige leerlingen

68,5
11,6

69,7
11,5

70,3
11,5

70,7
11,4

71,0
11,3

71,3
11,2

71,7
11,1

Ambulant begeleide leerlingen

42,4

42,4

42,4

42,4

42,4

42,4

42,4

Leerlingen trekkende bevolking
Totaal

*

subtotaal geeft een kleine afwijking door het afronden van de aantallen.

Bron: Referentieraming 2010, raming op teldatum 1 oktober van de respectievelijke jaren.
NB: De oude gewichtenregeling is sinds 2006 afgebouwd. De gewichtenregeling kent vanaf 2009 nog maar twee gewichten (0.3 en 1.2). De
leerlingen in het (v)so zijn inclusief visueel gehandicapte leerlingen (circa 770 leerlingen). Het middelenkader voor speciale zorg in het onderwijs is
gebudgetteerd op het niveau van de besluitvorming over de rijksbegroting 2008.

Tabel 1.6 (Gesaldeerde) uitgaven per leerling, excl. DUO en apparaatskosten (x € 1 000)

WPO: basisonderwijs en speciaal basisonderwijs
WEC: (voortgezet) speciaal onderwijs
Primair onderwijs

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

5,0
21,6
5,7

5,0
22,0
5,7

5,1
21,8
5,8

5,1
21,9
5,8

5,1
21,8
5,9

5,1
21,8
5,9

5,1
21,9
5,9

Bron: Referentieraming 2010, raming op teldatum 1 oktober van de respectievelijke jaren.
Zoals tijdens de begrotingsbehandeling 2010 aangegeven (kamerstuk 32 123 VIII, nr. 16; vraag 86) waren in de oorspronkelijke begroting 2010 door
een technische fout de mutaties op de personele uitgaven abusievelijk niet in de berekeningswijze meegenomen. Hierdoor zijn in die begroting
onjuiste bedragen per leerling opgenomen die niet vergelijkbaar zijn met bovenstaande bedragen.

Tabel 1.7 Aantal scholen in het primair onderwijs

Scholen voor basisonderwijs
Scholen voor speciaal basisonderwijs
Scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs
Totaal Primair onderwijs

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

6 882
311
324
7 517

6 882
311
324
7 517

6 882
311
324
7 517

6 882
311
324
7 517

6 882
311
324
7 517

6 882
311
324
7 517

6 882
311
324
7 517

Bron: CFI-tellingen, op peildatum 1 oktober 2009.

1.3.2 Leerlingen volgen onderwijs van hoge kwaliteit
Motivering

Het primair onderwijs moet het voor de leerling mogelijk maken naar die
vorm van voortgezet onderwijs te gaan die het beste aansluit bij zijn of
haar capaciteiten. Dit vraagt om kwalitatief goed primair onderwijs. De
Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de kwaliteit van het
onderwijs en rapporteert hierover jaarlijks in het Onderwijsverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

19

De beleidsartikelen (artikel 1)

Goede beheersing van taal en rekenen vormt voor alle leerlingen de basis
van een succesvolle schoolcarrière, en daarmee hun verdere loopbaanontwikkeling. De basisvaardigheden taal en rekenen staan dan ook
centraal in de Kwaliteitsagenda Primair Onderwijs «Scholen voor
morgen» (november 2007) (Tweede Kamer 2007/2008, 31 293, nummer 1).
De activiteiten die in 2011 worden ondernomen vloeien voort uit die
Kwaliteitsagenda Primair Onderwijs en zijn daarmee een voortzetting en
afronding van het in 2007 ingezette beleid. Daarbij ligt het accent in 2011
meer op verduurzaming van het in gang gezette beleid en opbrengstgericht werken.
Instrumenten

• Verbeteren van taal- en rekenopbrengsten
De afgelopen jaren is er fors geïnvesteerd in de taal- en rekenverbetertrajecten, die aflopen in 2011. De trajecten hebben een doorlooptijd van 3
jaar.
• Excellentie en talentontwikkeling
Talentvolle leerlingen worden niet altijd herkend en uitgedaagd. Uit
onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat juist bij cognitieve toptalenten relatief
vaak sprake is van onderpresteren op het gebied van taal en rekenen. Om
excellentie te stimuleren is in 2009 een subsidieregeling opgesteld voor
lokale innovatieve projecten die de aandacht voor excellentie op basisscholen duurzaam verstevigen. Deze lokale projecten lopen door tot en
met 2011.
Daarnaast is geïnvesteerd in een digitale topomgeving www.acadin.nl, in
wetenschapsknooppunten en in onderzoek en ontwikkeling gericht op
onderwijs aan toptalent.
• Wetenschap en techniek in het basisonderwijs
In 2011 wordt een begin gemaakt met de uitvoering van het «Masterplan
Ruimte voor Talent, ruimte voor wetenschap en techniek»; Tweede Kamer
vergaderjaar 2008–2009, 31 293 nr. 34.
Dit masterplan voorziet in de talentontwikkeling van kinderen in het
domein van wetenschap en techniek. Scholen kiezen daarvoor een
passend profiel (bijvoorbeeld excellentie, talentkracht, taal en rekenen)
om wetenschap en techniek in te bedden, maken resultaatafspraken en
krijgen daarvoor financiële, inhoudelijke en organisatorische ondersteuning. Met het masterplan zal in de periode 2011 tot en met 2016
verder gebouwd worden aan het verduurzamen van de plaats van
wetenschap en techniek in het primair onderwijs.
Het programma VTB-PRO, waarin 10 000 zittende en aankomende
leerkrachten worden geschoold in bètatechniek wordt in 2011 afgerond.
De middelen voor het project wetenschap en techniek in het basisonderwijs stonden op de begrotingsartikelen van Hoger Onderwijs (artikelen
6 en 7); vanaf 2011 op artikel 1.
• Cultuur en school
Het doel van de Regeling versterking cultuureducatie in het primair
onderwijs is scholen in de gelegenheid te stellen hun visie op cultuureducatie in het lesprogramma te bepalen en deze visie in samenwerking met
hun culturele omgeving te vertalen in een samenhangend geheel van
cultuureducatieve activiteiten. Tot en met het schooljaar 2010–2011 staan
de middelen op artikel 1, daarna op artikel 14 «Cultuur».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

20

De beleidsartikelen (artikel 1)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 1.8 Indicatoren
Indicator
1.

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde 1

Streefwaarde 2

Gemiddelde taalvaardigheidscores in groep 8
van het basisonderwijs:
a. woordenschat

250

249

a.n.r. *

b. spelling

250

250

c. begrijpend lezen

250

252

Peildatum:
2008

Peildatum:
2008/2009

≥ realisatie
voorgaand jaar;
tenminste 250
≥ realisatie
voorgaand jaar;
tenminste 250
≥ realisatie
voorgaand jaar;
tenminste 250
Peildatum:
2010/2011

Gemiddelde rekenvaardigheidscores in groep
8 van het basisonderwijs:
a. getallen en bewerkingen

250

250

b. breuken, procenten en verhoudingen

250

250

c. meten, meetkunde, tijd en geld

250

249

Peildatum:
2008

Bron: Cito – Jaarlijks Peilingsonderzoek van het
Onderwijsniveau
2.

Bron: Cito – Jaarlijks Peilingsonderzoek van Het
Onderwijsniveau
3.

Percentage scholen dat systematisch de
kwaliteit evalueert van haar opbrengsten en
het leren en onderwijzen.
Bron: Inspectie van het Onderwijs

4.

Percentage scholen dat voldoende scoort op
kwaliteitskenmerk instructie.
Bron: Inspectie van het Onderwijs

5.

Rapportcijfers ouders over de kwaliteit van de
leraar van het kind.
Bron: Onderwijsmeter

6.

Percentage zeer zwakke scholen in het
basisonderwijs.
Bron: Inspectie van het Onderwijs

*

a.n.r.*

a.n.r.*

Peildatum:
a.n.r.*

Peildatum:
2008/2009

≥ realisatie
voorgaand jaar;
tenminste 250
≥ realisatie
voorgaand jaar;
tenminste 250
≥ realisatie
voorgaand jaar;
tenminste 250
Peildatum:
2010/2011

Peildatum:
a.n.r.*

39%

54,1%

70%

a.n.r.*

Peildatum:
2006/2007

Peildatum:
2008/2009

Peildatum:
2010/2011

Peildatum:
a.n.r.*

96,7%

97,2%

98%

a.n.r.*

Peildatum:
2003/2004

Peildatum:
2008/2009

Peildatum:
2010/2011

Peildatum:
a.n.r.*

7,7

7,7

7,7

a.n.r.*

Peildatum:
2005

Peildatum:
2010

Peildatum:
2012

Peildatum:
a.n.r.*

1,4%

1,3%

0,65%

a.n.r.*

Peildatum:
01.01 2006

Peildatum:
01.01 2010

Peildatum:
01.01 2011

Peildatum:
a.n.r.*

a.n.r.*

a.n.r.*

a.n.r.*

a.n.r. Het is afhankelijk van het nieuwe regeerakkoord of en hoe deze streefwaarde wordt vastgesteld.

Toelichting:
1. De eerste meting over 2008 is een nulmeting. De gemiddelde
taalvaardigheidscores zijn daarbij vastgesteld op 250 punten. Het
streven is de vaardigheidscores ieder jaar te verbeteren.
2. De eerste meting over 2008 is een nulmeting. De gemiddelde
rekenvaardigheidscores zijn daarbij vastgesteld op 250 punten. Het
streven is de vaardigheidscores ieder jaar te verbeteren.
3. In de Kwaliteitsagenda «Scholen voor morgen» is de doelstelling
opgenomen om het percentage scholen waar de kwaliteitszorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

21

De beleidsartikelen (artikel 1)

4.

5.

6.

voldoende is, te laten stijgen van 39% in schooljaar 2006–2007 naar
70% in schooljaar 2010–2011. Scholen met voldoende kwaliteitszorg
evalueren jaarlijks hun opbrengsten en regelmatig hun onderwijsleerproces.
Het kwaliteitskenmerk instructie is samengesteld uit drie aspecten:
«de leraren realiseren een taakgerichte werksfeer», «de leraren
leggen duidelijk uit» en «de leerlingen zijn actief betrokken bij de
onderwijsactiviteiten». Van de basisscholen behaalt 97,2% hierbij een
voldoende niveau. Het streven is om voor het schooljaar 2010–2011
een waarde van 98% te realiseren.
Ouders beoordelen de kwaliteit van de leerkracht van hun kind met
een 7,7 in 2010. Het streven is om dit niveau minimaal te handhaven.
In 2012 zijn nieuwe gegevens beschikbaar.
Volgens de Inspectie van het Onderwijs was op 1 januari 2010 1,3%
van de basisscholen zeer zwak. Per 1 juli 2010 was dit 1,1%. Het is de
ambitie om het aantal zeer zwakke scholen in 2011 te halveren.

1.3.3 Leerlingen kunnen zonder drempel het primair onderwijs
volgen dat het beste past bij hun talenten en specifieke
behoeften
Motivering

Sommige leerlingen zijn zonder extra ondersteuning niet of niet goed in
staat om (regulier) onderwijs te volgen, bijvoorbeeld leerlingen met
leermoeilijkheden, grote leerachterstanden of leerlingen met een
handicap of stoornis. Voor kinderen met laag opgeleide ouders, die een
grotere kans hebben op onderwijsachterstand, en voor scholen in
achterstandsgebieden (impulsgebieden) biedt de gewichtenregeling extra
middelen voor de basisscholen. Voor leerlingen met een handicap of
stoornis zijn er speciale basisscholen en scholen voor (voortgezet)
speciaal onderwijs. Leerlingen met een indicatie voor (voortgezet)
speciaal onderwijs kunnen ook, met de leerlinggebonden financiering
(LGF, ook wel rugzakje genoemd) naar een reguliere basisschool. Het doel
is dat ook deze leerlingen, naast kwalitatief goed onderwijs, een onderwijsaanbod krijgen dat bij hen past, zodat ze zich optimaal kunnen
ontwikkelen.
Leerlingen die speciaal onderwijs nodig hebben, behoren onderwijs te
krijgen dat hen maximaal uitdaagt, zo goed mogelijk aansluit bij hun
mogelijkheden en hen leidt naar optimale maatschappelijke participatie.
Hierom worden verschillende maatregelen genomen om de kwaliteit van
het (voortgezet) speciaal onderwijs te borgen en te verbeteren. Heldere
criteria worden geformuleerd om de opbrengstgerichtheid te vergroten.
Het wetsvoorstel hiervoor zal naar verwachting begin 2011 aan de Tweede
Kamer worden aangeboden. Dit wetsvoorstel regelt dat scholen per
leerling een ontwikkelingsperspectief vaststellen en de voortgang van de
ontwikkeling van de leerlingen registreren. Het ontwikkelingsperspectief
en de voortgang worden vervolgens ten minste één keer per jaar met de
ouders en, als dat mogelijk is, met de leerling, geëvalueerd.
Daarnaast worden in het voortgezet speciaal onderwijs uitstroomprofielen
ingericht, waardoor leerlingen onderwijs krijgen dat goed aansluit bij het
ontwikkelingsperspectief. Het motto is «een reguliere startkwalificatie
waar dat kan, een andere passende kwalificatie waar dat niet kan».
Daarnaast wordt gestreefd naar het openstellen van zoveel mogelijk
routes voor leerlingen om dat te realiseren. Hiervoor worden diverse
samenwerkingsconstructies tussen scholen voor regulier en speciaal
onderwijs juridisch mogelijk gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

22

De beleidsartikelen (artikel 1)

Uit het onderwijsverslag schooljaar 2008–2009 van de Inspectie van het
Onderwijs blijkt dat het aantal scholen voor (voortgezet) speciaal
onderwijs dat als zeer zwak wordt bestempeld, sterk is teruggelopen. Wel
zijn scholen in het (voortgezet) speciaal onderwijs nog steeds vaker zwak
dan in het regulier onderwijs. Om de reken- en taalprestaties van
leerlingen in het speciaal (basis-)onderwijs te verbeteren, kunnen scholen
meedoen in de taal- en rekenverbetertrajecten van de PO-Raad. Daarnaast
worden «vliegende brigades» ingezet om zeer zwakke scholen beter te
maken.
Instrumenten

• Passend onderwijs
Doel van passend onderwijs is de kwaliteit en de organisatie van het
onderwijs aan leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, te
verbeteren. Ouders en onderwijspersoneel zijn hierbij belangrijke actoren.
Waar mogelijk zal de leerling die extra ondersteuning nodig heeft, in het
regulier onderwijs opgevangen moeten worden. Het is daarbij van het
grootste belang dat het onderwijspersoneel ook handelingsbekwaam is.
Daarom is dit een specifiek aandachtspunt in dit proces.
In november 2009 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de plannen
rond passend onderwijs, waarbij de inhoud en de kwaliteit van het
geleverde zorgaanbod voor de leerling centraal is komen te staan. In
februari 2010 is met de Tweede Kamer afgesproken dat passend onderwijs
verder uitgewerkt wordt langs de lijn die in de brief van november 2009 is
uitgezet. Na de val van het kabinet heeft de Tweede Kamer passend
onderwijs controversieel verklaard; de uitwerking kan wel doorgaan.
Definitieve besluitvorming over passend onderwijs is aan een nieuw
kabinet.
Een bijzonder aandachtspunt bij passend onderwijs is de groei van het
aantal geïndiceerde leerlingen in relatie tot de beschikbare middelen. In
2007 is de begroting voor dit doel met structureel € 140 miljoen
verhoogd. Het kabinet heeft toen besloten dat de uitgaven voor speciale
leerlingenzorg binnen dit verhoogde budgettaire kader moeten blijven.
Inmiddels is gebleken dat het aantal geïndiceerde leerlingen verder is
gegroeid. Door deze groei wordt het beschikbare budgettaire kader naar
verwachting overschreden met een bedrag oplopend tot circa € 70
miljoen structureel in 2014. Deze overschrijding wordt gedekt door
harmonisatie van de rugzakmiddelen in het speciaal basisonderwijs en
door het naar beneden bijstellen van de middelen voor ambulante
begeleiding voor cluster 3 en 4. Eerder is uw Kamer gemeld dat het
resterende deel van de overschrijding zou worden gedekt uit de
enveloppe tranche 2011. Het kabinet heeft inmiddels besloten deze
tranche niet uit te keren (voor de toelichting zie de Beleidsagenda). Het
resterende deel wordt in 2011 gedekt uit de meerontvangsten PO en uit de
prijsbijstelling. Over de dekking van het resterende deel van de
overschrijding vanaf 2012 moet nog besluitvorming plaatsvinden. De
minister blijft in gesprek met het veld over het beheersen van de groei van
het aantal indicaties. De mogelijkheden daartoe liggen vooral in het
effectiever en doelmatiger bieden van ondersteuning binnen de samenwerkingsverbanden.
Om de negatieve effecten op het onderwijs van de AWBZ pakketmaatregel
2009 gedeeltelijk te compenseren, krijgen regionale expertise centra extra
middelen. Het daarvoor beschikbare budget van € 10 miljoen is vanaf
1 januari 2010 overgeboekt vanuit de begroting van VWS. In overleg met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

23

De beleidsartikelen (artikel 1)

ouder- en onderwijsorganisaties is een (tijdelijke) regeling opgesteld om
tot de verdeling van deze middelen te komen.
• Onderwijsachterstandenbeleid
Onderwijsachterstandenbeleid is opgedeeld in twee instrumenten. De
gewichtenregeling kent extra budget toe aan leerlingen met een bepaald
gewicht. Voor- en vroegschoolse educatie houdt in dat kinderen op jonge
leeftijd meedoen aan educatieve programma’s. De centrumprogramma’s
beginnen in een peuterspeelzaal of kinderdagverblijf en lopen door in de
eerste twee groepen van de basisschool.
Gewichtenregeling
Onderwijsachterstanden bij kinderen kunnen ontstaan door sociale,
culturele en economische omstandigheden. Om deze achterstanden te
voorkomen en te bestrijden ontvangen basisscholen extra geld op basis
van de gewichtenregeling. Deze regeling kent extra budget toe aan
leerlingen met een bepaald gewicht (0,3 of 1,2). De gewichten zijn
afhankelijk van het opleidingsniveau van de ouders. De drempel in de
gewichtenregeling is vastgezet op 6%. De middelen zijn opgenomen in de
lumpsum en staan in tabel 1.2 onder «personele bekostiging».
Daarnaast zijn met ingang van schooljaar 2009/2010 extra middelen
beschikbaar gesteld voor de impulsgebieden. Dit zijn gebieden waar een
gerichte inzet van middelen nodig is als gevolg van een opeenstapeling
van problemen. Deze gebieden zijn gebaseerd op de Armoedemonitor van
het SCP/CBS.
Verder wordt het instrument «onderwijstijdverlenging» ingezet ter
bestrijding van taal- en rekenachterstanden bij achterstandsleerlingen. Dit
instrument heeft ook tot doel het voorkomen van onderpresteren door
een goede overgang van het primair onderwijs naar het voortgezet
onderwijs. Hiervoor is de Subsidieregeling onderwijstijdverlenging
basisonderwijs gepubliceerd (23 april 2009, Staatscourant nummer 77).
Voor deze regeling is in 2011, 2012 en 2013 jaarlijks bijna € 15 miljoen
gereserveerd.
Voor- en vroegschoolse educatie
Op 7 juli 2010 is de wet Ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie
gepubliceerd (Staatsblad 2010, 296) en is per 1 augustus 2010 in werking
getreden.
Deze wet regelt dat gemeenten aan alle kinderen die dat nodig hebben
voorschoolse educatie moeten aanbieden die voldoet aan de kwaliteitseisen. Ook krijgen gemeenten de opdracht om met betrokken organisaties bindende afspraken te maken. Deze afspraken gaan onder andere
over het werven en het leiden van kinderen naar voorschoolse educatie en
over de doorlopende leerlijn van voor- naar vroegschoolse educatie. Het
wetsvoorstel regelt ook de harmonisatie tussen peuterspeelzalen en
kinderopvang.
Vanuit de enveloppe «kinderopvang» is vanaf 2011 in totaal € 120 miljoen
beschikbaar voor voorschoolse educatie. Van deze investeringen is € 56,5
miljoen onderdeel van het Gemeentefonds.
Het bedrag dat op dit artikel beschikbaar is voor voorschoolse educatie is
voor 2011 hoger dan in 2010. Dit heeft twee oorzaken. Ten eerste is er
voor 2011 meer enveloppengeld beschikbaar gekomen. Ten tweede is
voor 2010 ruim € 172 miljoen voor de G31 via een decentralisatieuitkering in het Gemeentefonds gestort. Bij de behandeling van het
wetsvoorstel in de Tweede Kamer is door het amendement Kraneveldt c.s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

24

De beleidsartikelen (artikel 1)

geregeld dat het geld via een specifieke uitkering aan alle gemeenten
wordt verstrekt, dus vanaf 2011 ook aan de G31; Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 989, nr. 22.
Vanuit het FES is circa € 30 miljoen beschikbaar gekomen voor de
professionalisering van VVE-personeel in de periode 2010 tot 2014.
Daarnaast maakt een verstrekking vanuit het FES van circa € 4,5 miljoen
een onderzoek mogelijk naar de effecten van VVE over de periode 2010 tot
2020.
• Segregatie
Om na te gaan welke instrumenten succesvol zijn in het tegengaan van
segregatie in het basisonderwijs zijn in 2008 in verschillende gemeenten
pilots van start gegaan. Het gaat in deze pilots onder andere over het
werken met vaste aanmeldprocedures, het ondersteunen van ouderinitiatieven en het opzetten van zgn. vriendschapsscholen. In juni 2010 heeft
een tussenevaluatie plaatsgevonden en in 2011 volgt de eindevaluatie. Op
basis van de resultaten van deze eindevaluatie zal worden bezien of
bruikbare instrumenten verder zullen worden geïmplementeerd.
• Regeling onderwijsvoorziening voor jongeren met een handicap
Leerlingen en studenten met een handicap hebben een aantal materiële
voorzieningen nodig om met goed gevolg het regulier onderwijs (van
basisonderwijs tot en met hoger onderwijs) te kunnen volgen. Deze
regeling voorziet in de verstrekking ervan. Het gaat bijvoorbeeld om
(aangepast) vervoer, de verstrekking van een tolk Nederlandse
gebarentaal en diverse hulpmiddelen waaronder een aangepaste
computer. De regeling wordt uitgevoerd door het Uitvoeringsinstituut
werknemersverzekeringen (UWV). Het daarvoor beschikbare budget is
vanaf 1 januari 2009 meerjarig overgeboekt vanuit de begroting SZW.
• Veiligheid op school
OCW subsidieert het Centrum School en Veiligheid. Dit centrum informeert en adviseert onderwijsinstellingen, besturen, ouders en leerlingen
over school en veiligheid, waaronder de aanpak van pesten. Daarnaast
werkt OCW aan de invoering van een wettelijke verplichting voor scholen
om incidenten te gaan registreren. De registratie van incidenten is op dit
moment niet voldoende. Betere registratie zorgt ervoor dat veiligheidsbeleid en de gang van zaken t.a.v. incidenten, een verantwoordelijkheid
van het bevoegd gezag, kan verbeteren. Streven is invoering van de
registratie van incidenten in het schooljaar 2011–2012. Tot slot zijn er
structurele middelen beschikbaar voor de inzet van schoolmaatschappelijk
werk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

25

De beleidsartikelen (artikel 1)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 1.9 Indicatoren
Indicator
1.

Dekking passend zorgaanbod po, vo en (v)so

Percentage zeer zwakke scholen:
a. in het speciaal basisonderwijs
b. in het (voortgezet) speciaal onderwijs.
Bron: Inspectie van het Onderwijs

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde 1

Streefwaarde 2

*

*

a.n.r.

*

a.n.r.

a.n.r.*

6,4%
5%
Peildatum:
01.01 2007

1,7%
2,0%
Peildatum:
01.01 2010

5%
3,5%
Peildatum:
01.01 2011

3,2%
2,5%
Peildatum:
01.01 2012

68%

57%

100%

a.n.r.*

Peildatum:
2005

Peildatum:
2009

Peildatum:
2011

Peildatum:
a.n.r.*

0%
0%
Peildatum:
2008

0%
0%
Peildatum:
2008

– 20%
– 20%
Peildatum:
2011

–30%
–30%
Peildatum:
2014

a.n.r.

2.

3.

Percentage doelgroepleerlingen onder 4- en
5-jarigen aan wie een VVE-programma wordt
aangeboden.
Bron: Landelijke monitor VVE, Sardes

4.

Reductie taalachterstand doelgroepleerlingen
aan het einde van de basisschool:
a. Begrijpend lezen
b. Woordenschat.
Bron: NWO Cohortonderzoek

*

Het is afhankelijk van het nieuwe regeerakkoord of en hoe deze streefwaarde wordt vastgesteld.

Toelichting:
1. De formulering van deze indicator voor passend onderwijs is sterk
afhankelijk van de besluitvorming door een nieuw kabinet.
2. In de Kwaliteitsagenda is de ambitie geformuleerd om het aantal zeer
zwakke scholen terug te dringen. Zie ook tabel 1.8.
3. Het afgelopen jaar is veel geïnvesteerd in de ondersteuning van
schoolbesturen voor het verbeteren van het aanbod van vroegschoolse educatie door middel van de Stimuleringsregeling
vroegschoolse educatie 2008–2009 en door middel van het traject
«Focus op vroegschoolse educatie». Hierdoor is de verwachting dat
het aantal doelgroepkinderen, aan wie vroegschoolse educatie wordt
aangeboden, stijgt.
4. Het streven is om in 2011 de taalachterstand te reduceren met 20%
ten opzichte van 2008. In 2014 wordt getracht de taalachterstand
terug te brengen met 30% ten opzichte van 2008. De eerste gegevens
(2011) komen beschikbaar in 2012.
1.3.4 Leerlingen krijgen een beter aanbod van aansluitende
voorzieningen in en om de school
Motivering

De samenhang van voorzieningen zoals in een brede school in het primair
onderwijs, vergroot de ontwikkelingskansen van 0 tot 12-jarigen, kan
bijdragen aan de combinatie van arbeid en zorg voor de ouders van deze
kinderen en kan bovendien een bijdrage leveren aan het voorkomen van
achterstanden, uitval en leer- en gedragsmoeilijkheden.
De samenwerking van scholen met andere organisaties zorgt ervoor dat
de sociale participatie van leerlingen toeneemt, versterkt de ontwikkelingskansen voor leerlingen (maatwerk voor leerlingen met achterstanden,
maar ook in het kader van talentontwikkeling). Bovendien zorgt deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

26

De beleidsartikelen (artikel 1)

samenwerking ervoor dat de school goed aansluit bij de belevingswereld
van leerlingen.
Verschillende voorzieningen sluiten nu nog onvoldoende op elkaar aan:
scholen, opvang- en zorginstellingen, sport- en cultuuraanbieders,
medeoverheden en overige partners stuiten op knelpunten bij het
realiseren van meer samenhang in het aanbod. Het kabinet ondersteunt
lokale initiatieven en stimuleert dat er meer brede scholen ontstaan.
Instrumenten

• Brede scholen
Brede scholen ontstaan vanuit lokale initiatieven. OCW steunt deze
initiatieven door middel van onderzoek, verschillende activiteiten op het
terrein van voorlichting en communicatie (bijvoorbeeld via www.bredeschool.nl) en gerichte ondersteuning via het Landelijk Steunpunt Brede
Scholen.
De komende tijd worden de initiatieven die zijn genomen om de ontwikkeling van brede scholen, vooral in de zogenoemde 40 krachtwijken,
gecontinueerd. De doelstelling om 1 200 brede basisscholen te hebben
gerealiseerd in 2011 is in 2009 al gehaald. Daarom heeft het Rijk de
ambitie verhoogd naar 1 500 brede scholen in het primair onderwijs in
2011.
Combinatiefuncties zijn functies voor professionals die bij één werkgever
in dienst zijn en werken in diverse sectoren; vooral het primair onderwijs,
het voortgezet onderwijs en de cultuur- en sportorganisaties.
Vanuit zowel OCW als vanuit VWS zijn hiervoor middelen beschikbaar. Het
eerste jaar van deelname ontvangen gemeenten volledige financiering
van het Rijk. Vanaf het tweede jaar van deelname wordt van gemeenten
60% cofinanciering verwacht. In de eerste tranche (aanvang 2008) zijn de
middelen ten goede gekomen aan de G30. De samenstelling van de
volgende tranches is bepaald op basis van het gemeentelijke inwoneraantal onder de 18 jaar. In de tweede tranche (aanvang 2009) zijn 99
gemeenten gestart met het aanstellen van combinatiefunctionarissen en
in de derde tranche (aanvang 2010) 89 gemeenten. In 2011 zal de vierde
en laatste tranche gemeenten van start gaan. Het einddoel is 2 250 fte’s
combinatiefuncties te realiseren in 2012.
In 2009 is de Regeling stimulering aanpassing huisvesting brede scholen
gepubliceerd. Deze regeling, waarvoor € 28 miljoen (deels FES-middelen)
beschikbaar was, was specifiek bedoeld voor het meer multifunctioneel
maken van scholen voor primair onderwijs. In 2010 en 2011 zullen de in
het kader van deze regeling gehonoreerde projecten worden uitgevoerd.
Deze projecten dienen te zijn afgerond op 31 december 2011.
Het in 2009 gestarte meerjarig onderzoek naar de effecten van brede
scholen in het primair onderwijs met een wijkprofiel of een kansenprofiel
op de ontwikkeling van kinderen, zal ook de komende jaren doorlopen.
Halverwege 2013 wordt de eindrapportage van dit onderzoek verwacht.
Het Landelijk Steunpunt Brede Scholen is gestart in april 2009. Het
steunpunt voorziet in de ondersteuning van gemeenten en scholen
(primair- en voortgezet onderwijs) bij het ontwikkelen van brede scholen
door good practices bij elkaar te brengen, toegankelijk te maken en kennis
te verspreiden en te delen. Onder (brede) scholen bestaat een grote
behoefte om van elkaar te leren. Daarom heeft het Landelijk Steunpunt
een landelijk dekkend netwerk van ambassadeurs opgezet. Deze ambassa-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

27

De beleidsartikelen (artikel 1)

deurs uit primair en voortgezet onderwijs behoren met hun school tot de
voorhoede van de brede scholen en stellen hun school graag open voor
anderen. Tevens werkt het team van het Landelijk Steunpunt Brede
Scholen in de praktijk nauw samen met organisaties als het Servicecentrum Scholenbouw en het Netwerkbureau Kinderopvang.
In 2011 zal er speciale aandacht zijn voor voorlichting, communicatie en
uitwisseling van bovenlokale expertise ten aanzien van de brede school
ontwikkeling in het voortgezet onderwijs.
• Tussenschoolse opvang
De Subsidieregeling scholing overblijfmedewerkers 2007–2010 wordt met
1 jaar verlengd. Voor de tussenschoolse opvang is structureel € 4 miljoen
beschikbaar.
Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 1.10 Indicatoren
Indicator
Aantal brede scholen:
a.
in het primair onderwijs
b.
in het voortgezet onderwijs.
Bron: Jaarbericht brede scholen in Nederland

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde 1

Streefwaarde 2

600
260
Peildatum:
2005

1 200
410
Peildatum:
2009

1 500
460
Peildatum:
2011

a.n.r. *
a.n.r.*
Peildatum:
a.n.r.*

0

695

2 250

a.n.r.*

Peildatum:
2007

Peildatum:
2010

Peildatum:
2012

Peildatum:
a.n.r.*

6 637

6 596

6 800

a.n.r.*

Peildatum:
2007

Peildatum:
2009

Peildatum:
2011

a.n.r.*

1.

2.

Aantal combinatiefuncties in fte in en om de
brede scholen:
Bron: SGBO-monitor

3.

Aantal geschoolde overblijfmedewerkers
tussenschoolse opvang per schooljaar
Bron: DUO

*

Het is afhankelijk van het nieuwe regeerakkoord of en hoe deze streefwaarde wordt vastgesteld

Toelichting:
1. De oorspronkelijke ambitie van 1 200 brede scholen is al in 2009
gehaald. De ambitie is daarom verhoogd naar 1 500 brede basisscholen in 2011.
2. Deze indicator betreft het aantal combinatiefuncties. Dit zijn functies
voor professionals die bij één werkgever in dienst zijn, maar
werkzaam zijn in of ten behoeve van meerdere sectoren. Het betreft
vooral het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en de cultuuren sportorganisaties.
3. Deze indicator geeft aan in hoeverre er gebruik is gemaakt van de
«regeling scholing overblijfmedewerkers». Deze regeling draagt bij
aan de verbetering van de kwaliteit van tussenschoolse opvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

28

De beleidsartikelen (artikel 1)

1.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 1.12 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Beleidsdoorlichting

Effectenonderzoek ex post

Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B. Afgerond

Kwaliteitsagenda PO*

1.3.2

Brede scholen

1.3.4

Start: 2010/11
Afgerond: 2012
Start: 2014

Peiling prestaties leerlingen (Cito)*

1.3.2

Experimenten excellentie
(Onderwijsbewijs)*
Effecten taal- en rekenverbeterprojecten*
Pilot 15% onderwijstijd voor
vreemde taal»
Pilots segregatie

1.3.2

VVE (Pre-COOL-cohort)

1.3.3

Experimenten VVE (Onderwijsbewijs)
Passend onderwijs: stelseleffecten
(NWO-BOPO)
Passend onderwijs: schooleffecten
(NWO-BOPO)
Passend onderwijs: leerlingeffecten (NWO-BOPO)

1.3.3

Effecten wijziging gewichtenregeling (NWO-BOPO)
Effecten pilots uitbreiding
onderwijstijd
Retentieonderzoek schakelklassen

1.3.3

Effecten brede scholen

1.3.4

Ouderbetrokkenheid

1.3.1

Monitor jaarrekeningen PO

1.3.1

Functioneren schoolbesturen
(NWO-BOPO)
Relatie personeelsbeleid en
onderwijskwaliteit (NWO-BOPO)
Demografische krimp en effecten
op bekostiging
Evaluatie WMS

1.3.1

Evaluatie materiële bekostiging

1.3.1

Draagvlak Kwaliteitsagenda PO
onder besturen, directies en
leerkrachten*
Monitoring Regeling excellentie
(SLO)*
Perceptie, implementatie en
gebruik van referentieniveaus
(NWO-BOPO)*

1.3.2

1.3.2
1.3.2
1.3.3

1.3.3
1.3.3
1.3.3

1.3.3
1.3.3

1.3.1
1.3.1
1.3.1

1.3.2
1.3.2

Vindplaats

Start: 2008
Afgerond: 2009,
2010, 2011
Start: 2009
Afgerond: 2012
Start: 2008
Afgerond: 2011
Start: 2009
Afgerond: 2012
Start: 2008
Afgerond: 2012
Start: 2010
Afgerond: 2019
Start: 2009
Afgerond: 2012
Start: 2009
Afgerond: 2011
Start: 2009
Afgerond: 2011
Start: 2009
Afgerond: 2011/12 en
2014/15
Start: 2010
Afgerond: 2011
Start: 2009
Afgerond: 2012
Start: 2011
Afgerond: 2011
Start: 2008
Afgerond: 2013
Start: 2008
Afgerond: 2012
Start: 2009
Afgerond: 2011
Start: 2009
Afgerond: 2012
Start: 2009
Afgerond: 2011
Start: 2011
Afgerond: 2011
Start: 2010
Afgerond: 2011
Start: 2010
Afgerond: 2011
Start: 2009
Afgerond: 2010, 2011
Start: 2009
Afgerond: 2012
Start: 2009
Afgerond: 2010, 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

29

De beleidsartikelen (artikel 1)

Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B. Afgerond

Verbeteren professionaliteit
opbrengstgericht werken,
samenwerken en leren van elkaar
(NWO-BOPO)*
Rol gemeenten en schoolbesturen
bij VVE (NWO-BOPO)
Monitor VVE

1.3.2

Start: 2010
Afgerond: 2011

1.3.3

Locale Educatieve Agenda
(NWO-BOPO)
Evaluatie impulsgebieden

1.3.3

Monitor combinatiefuncties

1.3.4

Start: 2010
Afgerond: 2011
Start: 2011
Afgerond: 2011
Start: 2010
Afgerond: 2012
Start: 2011
Afgerond: 2011
Start: 2008
Afgerond: 2011

1.3.3

1.3.3

Vindplaats

Toelichting:
Voor de evaluatie van beleid zijn kwantitatieve en kwalitatieve gegevens
nodig. Beide typen onderzoek staan in het overzicht.
Uit het onderzoeksoverzicht blijkt dat onderzoek op basis van pilots/
experimenten een flinke impuls heeft gekregen. Dat sluit goed aan op één
van de aanbevelingen van de Commissie Dijsselbloem: voordat beleid
generaal wordt ingevoerd, is experimenteren zeer gewenst.
In het schooljaar 2010–2011 wordt een nieuwe beleidsdoorlichting
uitgevoerd over de Kwaliteitsagenda PO. De uitkomsten hiervan komen
beschikbaar in 2012. Voor deze doorlichting zal in ieder geval gebruik
worden gemaakt van de evaluaties in de tabel met een *.
De beleidsdoorlichting Passend Onderwijs is vervallen, doordat het beleid
nog niet is ingevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

30

De beleidsartikelen (artikel 3)

ARTIKEL 3. VOORTGEZET ONDERWIJS
3.1 Algemene doelstelling: het voortgezet onderwijs zorgt dat
leerlingen in deze fase van de doorlopende leerlijn hun talenten
maximaal kunnen ontplooien en vervolgonderwijs kunnen volgen
dat het best past bij hun talenten. Het bereidt hen voor op
volwaardige deelname aan de samenleving en een bij hun
talenten passende (toekomstige) positie op de arbeidsmarkt.
Omschrijving

Daarvoor biedt het voortgezet onderwijs de leerlingen verschillende
leerroutes aan, van praktijkonderwijs tot vwo. Het voortgezet onderwijs
heeft de taak om voor kwalitatief goed onderwijs te zorgen. De afgelopen
periode stond de onderwijskwaliteit meer dan ooit centraal in het beleid
voor het voortgezet onderwijs. In het kader van de Kwaliteitsagenda VO
over 2008–2011 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 289, nr. 42)
zijn diverse maatregelen getroffen gericht op verbetering van de kwaliteit
van het voortgezet onderwijs. De prioriteiten zijn:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Taal en rekenen, basiskwaliteit op orde: aantoonbare verbetering van
de taal- en rekenprestaties;
Uitblinken: uitblinken op alle niveaus en een passende kwalificatie
voor alle leerlingen;
Burgerschap: burgerschapsvorming voor alle leerlingen onder andere
door maatschappelijke stages;
Professionele ruimte: ruimte voor de leraar (de middelen hiervoor
staan bij artikel 9 Arbeidsmarkt- en Personeelsbeleid);
Examens: goede en betrouwbare examens;
Verbetercultuur: (zeer) zwakke scholen weer goed, goede scholen nog
beter.

De prioriteiten zijn nader toegelicht in de operationele doelstellingen.
Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor een onderwijsstelsel dat zodanig
functioneert dat het onderwijs maximaal aansluit bij de talenten en
ambities van individuele leerlingen én bij wat de maatschappij nodig
heeft. In het bijzonder is hij verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van
het onderwijs, de rechtmatige en doelmatige besteding van de onderwijsmiddelen en het borgen van de onderwijskwaliteit.
De instrumenten die hij tot zijn beschikking heeft zijn: wet- en regelgeving,
bekostiging, subsidies, toezicht en dialoog met belanghebbenden. Deze
belanghebbenden worden door de minister ondersteund op een manier
die hen in staat stelt maximaal bij te dragen aan goed onderwijs. Hij doet
dat mede door wetten en regels voor «goed bestuur».
Met ingang van 10 oktober 2010 is de minister ook verantwoordelijk voor
het onderwijs op de BES-eilanden: Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit draagt de
bovenstaande verantwoordelijkheid voor het groene onderwijs.
De minister voor Jeugd en Gezin is verantwoordelijk voor zorg in de
school vanuit het gemeentelijke en preventieve domein. In de beleidsvorming over de samenwerking tussen onderwijs en jeugdzorg
ontmoeten de zorg en het onderwijs elkaar, omdat de school de
vindplaats is van kinderen en jongeren met problemen. Beide terreinen
werken nauw samen.

Externe factoren

Het onderwijs wordt ook bepaald door de inzet van leerlingen, ouders,
docenten, schoolleiders, bestuurders, toezichthouders, brancheorganisaties, maatschappelijke organisaties (bijvoorbeeld jeugdzorg), andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

31

De beleidsartikelen (artikel 3)

overheden en bedrijven (stages en aansluiting op de arbeidsmarkt). De
minister is daarom afhankelijk van de beschikbaarheid, capaciteiten en
faciliteiten van deze actoren. Andere factoren die de minister slechts
beperkt kan beïnvloeden, maar waarvan hij wel afhankelijk is, zijn:
ontwikkelingen op de (internationale) arbeidsmarkt, demografische
ontwikkelingen in de leerlingenpopulatie en conjuncturele ontwikkelingen.
Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling
Tabel 3.1 Indicatoren
Indicator
Percentage 15 jarige leerlingen met lage
leesvaardigheid
Bron: PISA 2009

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde 1

Streefwaarde 2

15%

12%

11%

8%

peildatum:
2006

peildatum:
2009

peildatum:
2012

peildatum:
2015

78%

85%

peildatum:
2004

peildatum:
2008

Handhaving
hoge percentage
peildatum:
2012

1.

2.

Verwachte slaagkans, in procenten van de
instroom in het onderwijssector
Bron: OCW Bestel in Beeld 2008 *

*

OCW Bestel in Beeld 2008 is in mei 2009 uitgegeven

Toelichting:
De indicatoren «percentage 20–24 jarigen met tenminste hoger secundair
onderwijs» en «percentage vsv-ers van de totale bevolking 18–24» uit de
begroting 2010 worden niet meer onder artikel 3 opgenomen. Besloten is
om deze indicatoren alleen bij artikel 4 beroepsonderwijs en volwasseneneducatie op te nemen.
2. Deze indicator stond in de begroting 2010 bij Operationele Doelstelling
3.1.1.
3.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 3.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 3 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

7 183 021

6 940 587

6 779 092

6 870 580

6 941 978

7 009 811

7 057 628

Totale uitgaven

6 788 278

6 973 222

6 809 974

6 903 697

6 971 895

7 040 928

7 088 745

Programma-uitgaven

6 782 445

6 968 398

6 805 745

6 900 090

6 968 288

7 037 321

7 085 138

6 648 959

6 798 736

6 654 402

6 752 056

6 827 050

6 904 469

6 952 099

6 540 644

6 687 287

6 548 788

6 646 849

6 726 283

6 803 946

6 853 394

3 243
51 849
18 069

3 762
51 409
18 989

5 800
51 323
18 165

4 700
51 312
19 265

3 800
49 173
19 265

2 000
50 729
19 265

0
50 911
19 265

35 154

37 289

30 326

29 930

28 529

28 529

28 529

61 181

64 159

59 195

55 792

55 758

55 791

55 865

5 535

3 482

3 600

3 550

3 550

3 550

3 550

Leerlingen volgen onderwijs op
voldoende toegeruste scholen
voor voortgezet onderwijs
•
Personele en materiële
bekostiging
•
Actieprogramma
«Onderwijs bewijs» (FES)
•
Onderwijsverzorging
•
Projecten
•
Ondersteuning ICT (po, vo,
be)
Leerlingen volgen voortgezet
onderwijs van hoge kwaliteit
•
Kwaliteitsprojecten via
VO-Raad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

32

De beleidsartikelen (artikel 3)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Kwaliteitsbeleid voortgezet
onderwijs

55 646

60 677

55 595

52 242

52 208

52 241

52 315

Leerlingen ervaren een goede
aansluiting tussen onderwijsfases
in hun doorlopende leerlijn
•
Experimenten vmbo-mbo2

7 199
7 199

15 980
15 980

15 980
15 980

15 980
15 980

8 782
8 782

0

0

Leerlingen krijgen een beter
leeraanbod gericht op sociale en
maatschappelijke vaardigheden
•
Maatschappelijke stages

38 325
38 325

65 748
65 748

54 586
54 586

54 684
54 684

55 135
55 135

55 187
55 187

55 300
55 300

Programmakosten-overig
•
Uitvoeringsorganisatie DUO

26 781
26 781

23 775
23 775

21 582
21 582

21 578
21 578

21 563
21 563

21 874
21 874

21 874
21 874

Apparaatsuitgaven

5 833

4 824

4 229

3 607

3 607

3 607

3 607

Ontvangsten

63 729

64 240

7 907

6 462

5 161

3 361

1 361

2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

6 784 163
6 674 756
109 225
182

6 878 512
6 769 054
109 073
385

6 946 725
6 839 526
106 814
385

7 015 447
6 910 010
105 052
385

7 063 264
6 959 827
103 052
385

Leerlingen volgen onderwijs op voldoende toegeruste scholen
voor voortgezet onderwijs
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

6 654 402
6 548 595
105 625
182

6 752 056
6 646 148
105 523
385

6 827 050
6 723 401
103 264
385

6 904 469
6 802 582
101 502
385

6 952 099
6 852 212
99 502
385

59 195
55 595
3 600

55 792
52 242
3 550

55 758
52 208
3 550

55 791
52 241
3 550

55 865
52 315
3 550

15 980
15 980

15 980
15 980

8 782
8 782

0
0

0
0

54 586
54 586

54 684
54 684

55 135
55 135

55 187
55 187

55 300
55 300

•

Tabel 3.3 Budgetflexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)

Leerlingen volgen voortgezet onderwijs van hoge kwaliteit
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden
Leerlingen ervaren een goede aansluiting tussen onderwijsfases in hun doorlopende leerlijn
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden
Leerlingen krijgen een beter leeraanbod gericht op sociale en
maatschappelijke vaardigheden
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

Toelichting
• Afdrachtvermindering onderwijs
Ter bevordering van de werkgelegenheid worden de loonkosten van
leerlingen met een leerwerkovereenkomst e.d. verlaagd door middel van
vermindering van de afdracht loonbelasting en premie volksverzekeringen. Deze regeling geldt voor vmbo-stagiairs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

33

De beleidsartikelen (artikel 3)

Het niveau van de faciliteit, de voorwaarden, het budgettair beslag en de
prestatiegegevens (waar zinvol en mogelijk) zijn beschreven in internetbijlage 4 bij de Miljoenennota «Toelichting op de belastinguitgaven».
3.3 Operationele beleidsdoelstelling
3.3.1 Leerlingen volgen onderwijs op doelmatig toegeruste
scholen voor voortgezet onderwijs
Motivering

De school krijgt de ruimte om zelf invulling te geven aan de manier
waarop leerlingen het meest effectief worden onderwezen (het hoe). De
centrale overheid legt op hoofdlijnen vast wat geleerd moet worden. Het
voortgezet onderwijs kent lumpsumbekostiging voor de reguliere
uitgaven. Deze bekostigingswijze garandeert de scholen een grote mate
van vrijheid in de bestedingen.
Voor het realiseren van bepaalde beleidsprioriteiten worden aanvullende
subsidies verstrekt gekoppeld aan afspraken over te behalen doelen/
prestaties.

Instrumenten

• Personele en materiële bekostiging
Voor de leerlingen in het voortgezet onderwijs ontvangen de schoolbesturen van de rijksoverheid een bedrag voor de personele en materiële
kosten. Hiermee worden de schoolbesturen o.a. in staat gesteld om
(onderwijs)personeel aan te stellen en overige arbeidsvoorwaarden te
vervullen zoals: (na)scholing, beloningsdifferentiatie, implementatie van
de afspraken in het kader van Actieplan Leerkracht Nederland, integraal
personeelsbeleid en professionalisering.
Daarnaast om te voorzien in de kosten van de materiële instandhouding,
zoals onderhoud van het gebouw, inventaris, leermiddelen (waaronder
schoolboeken), energiekosten, ict-voorzieningen, administratie, beheer en
bestuur en schoonmaak. In 2011, en vervolgens telkens na vier jaar,
worden de doeltreffendheid en de effecten van de wet «gratis schoolboeken» in de praktijk geëvalueerd. Daarnaast wordt, ook in 2011, de
eerstvolgende evaluatie van de toereikendheid en systematiek van de
materiële exploitatiebekostiging verwacht. Naast de hiervoor vermelde
reguliere bekostiging komen schoolbesturen op grond van diverse
ministeriële regelingen in aanmerking voor aanvullende bekostiging.
• Actieprogramma «onderwijs bewijs» (voorheen: leren door te experimenteren in het onderwijs)
Om meer «op de feiten gebaseerde» kennis (wat werkt wel, wat werkt
niet) te verwerven over effectief en efficiënt onderwijs en om meer
verbindingen te leggen tussen het onderwijsveld en wetenschappelijke
onderzoek, is het actieprogramma «onderwijs bewijs» opgezet. Het doel
van het actieprogramma is: «onderzoek en experimenten mogelijk maken
binnen het onderwijs». In het kader van dit actieprogramma is een
prijsvraag uitgezet. Hiervoor is binnen het Fonds Economische Structuurversterking (FES) geld beschikbaar (experimenteer-budget).
In 2008–2009 heeft een eerste ronde van de prijsvraag plaatsgevonden.
Binnen de thema’s «lerarentekort», «taal en rekenen», «jeugdzorg» en
«hoogbegaafdheid» zijn in totaal 18 voorstellen gehonoreerd. De
onderzoeken zijn in het schooljaar 2009–2010 aangevangen en hebben
een looptijd variërend van 2 tot 5 jaar.
Tussen februari en juli 2010 is een tweede ronde van de prijsvraag
opengesteld. In het najaar buigt de jury zich over de ingediende
voorstellen. De uitslag wordt in december 2010 bekend gemaakt.
Voorstellen kunnen worden ingediend binnen de thema’s «dagindeling en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

34

De beleidsartikelen (artikel 3)

opvang», «excellentie», «burgerschap», «gedragsproblemen en pesten»
en «vermindering achterstanden». De onderzoeken uit deze ronde zullen
aanvangen in het schooljaar 2010–2011. Meer informatie over deze ronde
van de prijsvraag is te vinden op www.onderwijsbewijs.nl.
• Onderwijsverzorgingsinstellingen en niet-wettelijke projecten
Het budget van de onderwijsondersteunende instellingen bedraagt in
totaal circa € 50 miljoen, waarvan SLO en CITO circa € 29 miljoen
ontvangen. Voor APS, CPS, KPC en sectorwerking PO/VO/BVE is circa € 21
miljoen beschikbaar. Het budget is bestemd voor de instandhouding van
de kwaliteit van het examensysteem en het onderhoud van het stelsel. De
sectororganisaties van het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en
beroepsonderwijs krijgen op grond van de «Vaststellingsovereenkomst
afronding evaluatie subsidiëring landelijke onderwijsondersteunende
activiteiten (SLOA)» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800 VIII,
nr. 64), een budget voor vragen op research en development gebied
vanuit het veld. Dit betekent dat die sectororganisaties meer zeggenschap
krijgen over de middelen voor onderwijsondersteuning en dat dit geld
besteed wordt aan activiteiten die scholen belangrijk vinden.
Tabel 3.4

*

2010

2011

2012

2013

2014

2015

prijspeil 2010 (x 1 000)
Onderwijsondersteuning SLOA:

51 409

51 323

51 312

49 173

50 729

50 911

Onderwijsverzorgingsinstellingen
Sectorwerking PO (-raad)
Sectorwerking VO (-raad)
Sectorwerking BVE

47 212
1 084
3 113
0*

44 047
1 626
3 469
2 181

41 659
2 168
5 025
2 460

39 424
2 708
4 581
2 460

39 780
2 708
5 781
2 460

39 962
2 708
5 781
2 460

Voor 2010 is € 1 751 000,– reeds naar artikel 4 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie overgeheveld.

OCW financiert ook incidenteel projecten, die de beleidsdoelstellingen van
het voortgezet onderwijs ondersteunen, maar niet onder de wettelijke
artikelen/regelingen vallen. Bijvoorbeeld voor doelstellingen in het kader
van de Kwaliteitsagenda VO.
• Het gebruik van ict voor onderwijs in de sectoren basisonderwijs,
voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs
OCW ondersteunt scholen bovenschools en bovensectoraal bij het
gebruik van ict in het onderwijs met als doel de leeropbrengsten te
verhogen. Met de investeringen die de afgelopen jaren zijn gedaan is een
basis gelegd waar het onderwijs steeds meer gebruik van maakt. Er is ook
steeds meer wetenschappelijk onderzoek beschikbaar waaruit blijkt hoe ict
moet worden ingezet om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren.
De behoeften van de onderwijsinstellingen en de prioriteiten uit de
beleidsagenda onderwijs zijn bepalend voor de ondersteuning die aan de
scholen wordt geboden bij het gebruik en de inzet van ict. Naast de
middelen in de lumpsum van de onderwijsinstellingen, financiert OCW de
stichting Kennisnet op basis van een jaarlijks in te dienen plan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

35

De beleidsartikelen (artikel 3)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 3.5 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde 1

7,3
peildatum:
2005

*

≥ 7,5
Peildatum:
2012

1.
Rapportcijfer ouders over de kwaliteit van de school van hun kind
Bron: OCW Onderwijsmeter 2008

*

7,3
Peildatum:
2008

laatst beschikbare waarde was van 2008.

Toelichting:
Tabel 3.5: 1. Deze indicator stond in de begroting 2010 bij Algemene
Doelstelling 3.1.
Tabel 3.6 Kengetallen

1.

Nader te verdelen in:
1a.
vmbo, incl. lwoo (excl. «groen
onderwijs»)
1b.
havo
1c.
vwo
1d.
pro
1e.
vavo

3.
4.

*

2010

2011

2012

2013

2014

2015

910 000

911 200

918 300

927 800

939 300

949 200

954 100

389 200
233 800
252 400
26 900
7 700

385 600
236 000
254 700
26 300
8 600

386 100
239 500
258 400
25 700
8 600

388 100
243 100
262 700
25 300
8 600

389 700
247 700
268 000
25 300
8 600

390 600
251 300
273 300
25 400
8 600

388 200
254 500
277 300
25 500
8 600

7 405
645

7 567
647

7 386
647

7 412
647

7 394
647

7 389
647

7 402
647

1 411

1 408

1 419

1 434

1 452

1 467

1 475

Totaal aantal ingeschreven leerlingen
*

2.

2009

Uitgaven per onderwijsdeelnemer (x
€ 1)
Totaal aantal scholen
Gemiddeld aantal leerlingen per
school
Bron: DUO

Op de teldatum. T.b.v. de nadere verdeling in de diverse schoolsoorten zijn de leerlingen uit de brugklassen toebedeeld.

Toelichting:
Tabel 3.6: 3 en 4. Een school bestaat uit meerdere vestigingen. Het aantal
vestigingen is ruim het dubbele van het aantal scholen.
Tabel 3.6: In de begroting is, zoals gebruikelijk, de actuele raming van de
leerlingen- en studentenaantallen verwerkt (Referentieraming 2010).
Vanwege de onzekerheid over met name de ontwikkeling van de aantallen
studenten na 2011 is besloten in de meerjarenramingen de onderwijsdeelname na 2011 op hetzelfde niveau als 2011 te houden. Indien na 2011
de eventuele stijging van het aantal studenten zich toch mocht doorzetten,
dan betekent dit onder gelijkblijvende omstandigheden – gegeven de
meerjarige budgetten – dat het gemiddelde beschikbare bedrag per
leerling daalt.
3.3.2 Leerlingen volgen voortgezet onderwijs van hoge kwaliteit
Motivering

In het kader van de Kwaliteitsagenda VO over 2008–2011 zijn diverse
maatregelen getroffen gericht op verbetering van de kwaliteit van het
voortgezet onderwijs. Daarbij was aandacht voor basisvaardigheden
rekenen en taal, talentontwikkeling, burgerschap, professionele ruimte,
goede en betrouwbare examens en een verbetercultuur in het voortgezet
onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

36

De beleidsartikelen (artikel 3)

Instrumenten

• Regeling Kwaliteit Voortgezet Onderwijs
In de Kwaliteitsagenda Voortgezet Onderwijs is aangegeven welke
prioriteiten en basisvoorwaarden nodig zijn om de kwaliteit van het
onderwijs te verbeteren. Om scholen hierbij financieel te ondersteunen, is
in 2008 de Regeling Kwaliteit VO gepubliceerd. Scholen ontvangen in de
eerste helft van 2011 voor de laatste maal op grond van deze regeling een
financiële bijdrage. Deze bijdrage kunnen scholen aan elk van de zes
beleidsprioriteiten uit de Kwaliteitsagenda VO besteden, waaronder in elk
geval rekenen en taal.
Onderstaande prioriteiten worden extra benadrukt met diverse specifieke
maatregelen:
– Rekenen en Taal. Basiskwaliteit op orde: aantoonbare verbetering van de
taal- en rekenprestaties:
Nederlandse leerlingen blijken deze basisvaardigheden minder goed
onder de knie te hebben dan eerder het geval was. En juist een goede
beheersing van deze vaardigheden is essentieel voor een succesvolle
onderwijsloopbaan. De ambitie is om de leerlingenprestaties op het
gebied van rekenen en taal in internationale en longitudinale onderzoeken, zoals PISA, COOL en TIMMS, op een hoger niveau te brengen.
Daarnaast is het streven om het aandeel leerlingen in het voortgezet
onderwijs, dat op of onder PISA-leesniveau 1 zit, terug te dringen tot 8%
in 2015 (zie tabel 3.1, indicator 1). Verder is het streven om het percentage
leerlingen dat presteert op PISA-niveau 5, te verhogen. Referentieniveaus
voor taal en rekenen worden vanaf 2010/2011 in de regelgeving
vastgelegd. Er wordt geïnvesteerd in de verbetering van de basisvaardigheden door middel van gerichte maatregelen, zoals beschreven in de
beleidsreactie Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2007–2008, 31 332, nr. 3).
– Examens. Goede en betrouwbare examens:
De ambitie is om de kwaliteit van het schoolexamen, zowel inhoudelijk als
procesmatig, te versterken. De Inspectie van het Onderwijs besteedt de
komende jaren extra aandacht aan de verschillen tussen de schoolexamen
(SE)-cijfers en de centraal examen (CE)-cijfers. Aan de scholen waar de
afwijking groter is dan 0,5 punt en dit van invloed is op de slaagkansen1,
wordt gevraagd een verbeterprogramma op te zetten. Zonodig kan
wettelijk worden ingegrepen.
Scholen en het onderwijsveld zijn zelf ook al met initiatieven gestart om
de kwaliteit van het schoolexamen te verbeteren. Voorbeelden zijn de
standaard van de VO-raad, een inhoudelijk instrument van SLO en de
acties van de vakverenigingen zelf.
– Verbetercultuur. (Zeer) zwakke scholen weer goed, goede scholen nog
beter:
Er wordt gestreefd naar het terugbrengen van het percentage zeer zwakke
scholen2 van 1,8% in 2008 naar 1% in 2012.

1

Niet in alle gevallen zal het se cijfer de
slaagkansen beïnvloeden. Scoort de leerling
voor alle ce vakken zes of hoger dan heeft het
se cijfer geen invloed op het slagen, wel op de
hoogte van de cijfers.
2
Door een aanpassing in de werkwijze van de
Inspectie van het Onderwijs is de definiëring
van de doelstelling gewijzigd. Voorheen
oordeelde de Inspectie op het niveau van de
vestiging. Nu is er sprake van oordelen op het
niveau van schoolsoort of leerweg binnen een
vestiging.

Daarnaast wordt er gestreefd naar reductie van het aantal risicovolle
vestigingen en toename van het aantal scholen dat voldoende scoort op
het kwaliteitskenmerk kwaliteitszorg: het doel voor 2010 (50% van de
scholen heeft een voldoende systeem van kwaliteitszorg) was in het jaar
2009 al ruimschoots gehaald (66,5%). Om dit te bereiken, worden diverse
instrumenten ingezet. De Inspectie van het Onderwijs, de VO-raad en de
AOC-raad hebben hier een rol. De VO-raad draagt bijvoorbeeld in
samenwerking met de AOC-raad zorg voor een steunpunt voor zeer
zwakke scholen. Ook zal de VO-raad zeer zwakke scholen actief ondersteunen met analyseteams, audits en eventueel financiën. De Inspectie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

37

De beleidsartikelen (artikel 3)

van het Onderwijs heeft haar toezicht op zeer zwakke scholen aangescherpt, waardoor scholen minder lang zeer zwak zullen zijn. Met de wet
«Goed onderwijs, goed bestuur» heeft de Inspectie van het Onderwijs
meer mogelijkheden gekregen om in te grijpen bij langdurig zwakke
kwaliteit op scholen.
• Kwaliteit en innovatie
Samen met de VO-raad stimuleert OCW vernieuwingen die gericht zijn op
duurzame versterking van de kwaliteit van het voortgezet onderwijs. Het
doel is hogere leeropbrengsten bij alle leerlingen. Scholen zijn daarvoor
verantwoordelijk, uiteraard individueel maar ook als collectief.
Vanuit de wetenschappelijke kennisbasis van het project «Expeditie
Durven Delen Doen» zorgt de VO-raad voor verdere verspreiding van
«good practices», kennis delen, deskundigheidsbevordering en meer in
het algemeen het ontwikkelen van een aanstekelijk onderzoekend en
opbrengstgericht klimaat. De kennisbasis op het terrein van vernieuwende, doelmatige onderwijspraktijken wordt verder versterkt via de
middelen die vrijvallen uit SLOA aan de VO-raad.
Daarnaast ondersteunt OCW het Innovatieplatform van de VO-raad
(www.vo-raad.nl/projecten/innovatieplatform-vo). Dit programma plaatst
de ontwikkeling van een (digitale) open leermiddelenbank binnen een
totaalprogramma: het leren wordt centraal gesteld, docenten en schoolleiders worden betrokken en geschoold. Het gaat onder andere om
flexibilisering van het onderwijs en het benutten van de mogelijkheden
van taakdifferentiatie in het onderwijs. (Open) digitaal lesmateriaal
ondersteunt deze doelstellingen. Samen met Kennisnet, de SLO,
scholengroepen en andere partners zorgt de VO-raad voor een groeiende
leermiddelenbank met effectief en aantrekkelijk leermateriaal. Eind 2012 is
deze leermiddelenbank dekkend voor kerndoelen en eindtermen van
praktijkonderwijs tot en met gymnasium.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

38

De beleidsartikelen (artikel 3)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 3.7 Indicatoren
Indicator
1.

Percentage leerlingen (derde klas) op of boven referentieniveau 2F
begrijpend lezen naar schoolsoort

Bron: CITO 2009

2.

Percentage leerlingen (derde klas) op of boven referentieniveau 2
F rekenen naar schoolsoort

Bron: CITO 2009

3.

Percentage scholen dat voldoende scoort op kwaliteitskenmerk
kwaliteitszorg
Bron: Inspectie van het Onderwijs

4.

Percentage zeer zwakke schoolsoorten en leerwegen in het
voortgezet onderwijs
Bron: Inspectie van het Onderwijs

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde 1

VMBO BBL: 21%
VMBO KBL: 50%
VMBO TL: 95%
HAVO: 100%
VWO: 100%
peildatum:
2009
(nulmeting)

VMBO BBL: 21%
VMBO KBL: 50%
VMBO TL: 95%
HAVO: 100%
VWO: 100%
peildatum:
2009

VMBO BB: 25%
VMBO KBL: 60%
VMBO TL: 95%
HAVO: 100%
VWO: 100%
peildatum:
2011

VMBO BBL: 13%
VMBO KBL: 50%
VMBO TL: 76%
HAVO: 97%
VWO: 100%
peildatum:
2009
(nulmeting)

VMBO BBL: 13%
VMBO KBL: 50%
VMBO TL: 76%
HAVO: 97%
VWO: 100%
peildatum:
2009

VMBO BBL: 20%
VMBO KB: 60%
VMBO TL: 80%
HAVO: 100%
VWO: 100%
peildatum:
2011

32,8%

66,5%

75%

peildatum:
schooljaar
2004/2005

peildatum:
schooljaar
2008/2009

peildatum:
2012

1,8%

1%

1%

peildatum:
2008

Peildatum:
2010

peildatum:
2012

Toelichting:
1 en 2: De in begroting 2010 opgenomen indicatoren voor taalvaardigheid- en rekenvaardigheid in groep 8 zijn gebaseerd op het NWO
Cohortonderzoek. In deze begroting zijn ze vervangen door «nieuwe»
indicatoren. Deze gegevens zijn gebaseerd op onderzoek dat het CITO
periodiek uitvoert. Daarmee komen tweejaarlijks gegevens beschikbaar
over de taal- en rekenvaardigheid (in plaats van driejaarlijks).
3: Mede door de initiatieven van de VO-raad en de verscherpte aandacht
voor opbrengsten staat de kwaliteitszorg op de agenda van scholen. Het
percentage scholen met goede kwaliteitszorg steeg in schooljaar
2007/2008 naar 54,8% en in het schooljaar 2008/2009 naar 66,5%. De
streefwaarde komt voort uit de kwaliteitsagenda.
3.3.3 Leerlingen ervaren een goede aansluiting tussen onderwijsfases in hun doorlopende leerlijn.
Motivering

Een goede aansluiting van de onderwijsfases en schoolsoorten is van
groot belang. Voorkomen moet worden dat leerlingen onder hun kunnen
presteren en dat leerlingen voortijdig van school gaan. Het aantal
ongediplomeerde schoolverlaters (zonder startkwalificatie) en het aantal
vmbo’ers die niet doorstromen naar het mbo, moeten worden teruggedrongen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

39

De beleidsartikelen (artikel 3)

Instrumenten

• Experimenten vmbo-mbo2
De overstap van de vmbo-basisberoepsgerichte leerweg (bb) naar het
mbo is voor leerlingen een obstakel omdat de inhoud van het vmbo- en
mbo-onderwijs onvoldoende op elkaar aansluiten, de pedagogischdidactische aanpak in beide sectoren heel verschillend is, er een verschil
in schoolcultuur is en dat met name de zwakkere leerlingen in het
vmbo-bb een kwetsbare groep vormen. Gezien deze problemen wordt een
VM2-experiment uitgevoerd met een geïntegreerde leerweg voor de
bovenbouw van het vmbo-bb en mbo-2. Dit sluit aan bij de vraag vanuit
het onderwijs. In deze leergang hoeven leerlingen de fysieke stap van hun
vmbo-school naar het roc niet te maken. Zij volgen één programmatisch
geïntegreerd traject van vmbo-bb en mbo-2 op één school. Door de meest
kwetsbare leerlingen te huisvesten op één locatie, met één gemeenschappelijk vmbo-mbo-docententeam en met één pedagogisch-didactische
visie, verwacht OCW het aantal vsv’ers verder terug te dringen.
Dit experiment is gestart in 2008. Het eerste cohort kent circa 30 projecten
(677 leerlingen). In augustus 2009 is een tweede cohort gestart, dit cohort
heeft circa 2000 leerlingen. Van 2009 tot en met 2013 wordt de ontwikkeling van de VM2 experimenten gevolgd via een monitor.
Vanaf schooljaar 2010–2011 wordt het mogelijk gemaakt voor de scholen
en instellingen van het 1e en/of 2e cohort om leerlingen in te schrijven in
het «borgingscohort VM2».

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 3.8 Indicatoren
Indicator
1.
gediplomeerden naar bestemming: overgang vmbo naar mbo
Bron: OCW, Kerncijfers 2004–2008

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde 1

81%
peildatum:
2004

83%
peildatum:
2008

85%
peildatum:
2011

3.3.4 Leerlingen krijgen een beter leeraanbod gericht op sociale
en maatschappelijke vaardigheden
Motivering

De maatschappelijke stage stimuleert kennismaken met «de ander» al op
jonge leeftijd. De maatschappelijke stage kan zodoende ook op langere
termijn een positieve bijdrage leveren aan de sociale samenhang.
Vanaf schooljaar 2011–2012 moeten alle leerlingen die instromen in het
voortgezet onderwijs maatschappelijke stage in hun curriculum hebben.

Instrumenten

• Maatschappelijke stage
Uit «De praktijk leert, een uitgebreide tussenstand na twee jaar invoering
van de maatschappelijke stage in het voortgezet onderwijs» (prof. dr.
Meijs e.a., 2010) blijkt dat leerlingen die een maatschappelijke stage
gelopen hebben een hoger niveau van burgerschap hebben. Het rapport
concludeert dat leerkrachten duidelijk positieve effecten op leerlingen
ervaren (toename van sociale vaardigheden, persoonlijke ontwikkeling,
respect voor een ander, zelfvertrouwen, bewustwording van de omgeving
en waardering voor vrijwilligerswerk). Ook blijkt dat voor een grote groep
van deze leerlingen (meer dan 60%) de maatschappelijke stage een eerste
echte kennismaking is met maatschappelijke organisaties. Het rapport
concludeert verder dat er weliswaar geen levensveranderende effecten
verwacht mogen worden van de maatschappelijke stage, maar dat de
stage wel bijdraagt aan een positieve ontwikkeling. Het rapport geeft
inzicht in welke lessen er uit de ervaring van twee jaar kunnen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

40

De beleidsartikelen (artikel 3)

getrokken, zoals zorgen voor een goede voorbereiding, begeleiding en
reflectie.
Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 3.9 Indicatoren
Indicator
1.

Percentage leerlingen van alle vo-scholen dat
een maatschappelijke stage loopt.
Bron: Senter Novem 2009

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde 1

Streefwaarde 2

0%

35% *

65%

100%

Peildatum:
2004

peildatum:
2009

<peildatum:
2010

peildatum:
2012

*
Betreft een maatschappelijke stage van 30 uur in het schooljaar 2008–2009. Vanaf het schooljaar 2011–2012 is de stageduur gedifferentieerd naar
schoolsoort.

Toelichting:
Vanaf schooljaar 2008/2009 ligt de nadruk op toename van het aantal
leerlingen maatschappelijke stage. Het streven is dat in schooljaar
2010/2011 65% van de leerlingen die jaarlijks instromen in het VO (circa
195 000) een maatschappelijke stage doet. Dat zijn in absolute aantallen
ongeveer 126 750 leerlingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

41

De beleidsartikelen (artikel 3)

3.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 3.9 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Beleidsdoorlichtingen

Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B. Afgerond

1.

Voldoende toegeruste scholen:
materiele bekostiging.
Onderwijs van hoge kwaliteit:
Uitvoering beleidsagenda
Aansluiting tussen onderwijsfases: vmbo-mbo.
Leeraanbod gericht op sociale
vaardigheden: maatschappelijke stages.

OD 3.3.1

A. 2010
B. 2011
A. 2012
B. 2012
A. 2014
B. 2014
A. 2013
B. 2013

Evaluatie onderzoek
vernieuwing betavakken
(wiskunde).
Evaluatie effecten leerplusarrangement.

AD 3.1

3.

Evaluatie vmbo tl groen.

OD 3.3.1

4a.

Onderzoek naar effecten pilots
maatschappelijke stage.
Monitor stages.

OD 3.3.4

VM2, vmbo en mbo 2
evaluatie.
Evaluatie onderbouw en
tweede fase.

OD 3.3.3

PISA onderzoek naar rekenen,
taal, science, om de drie jaar.
COOL cohortonderzoek.

AD 3.1

Onderzoek naar beheersing
referentiecriteria rekenen en
taal.
Succes in 1e jaar vervolgonderwijs.
Universum Programma:
monitoring & auditing.
Motieven scholen en besturen
bij investering in gebouwen.
Effecten vergroten mogelijkheden doorstroom en
stapelen.
IEA Onderzoek naar burgerschap.

AD 3.1

Vreemde talenindicator.

AD 3.1

16a. Europees aanbesteden
schoolboeken.
16b. Evaluatie marktwerking
schoolboeken.
17. Hoogbegaafdheid/excellentie.

OD 3.3.1

2.
3.
4.

Effectenonderzoek ex post

1.

2.

4b.
5.
6.

Overig evaluatieonderzoek 7.
8.

9.

10.
11.
12.
13.

14.

15.

Thema′s bij onderwijsbewijs

18.
19.

ICT in het onderwijs: Monitor
«4 in balans».
Projecten verbetering lezen en
schrijven.

OD 3.3.2
OD 3.3.3
OD 3.3.4

OD 3.3.1

OD 3.3.4

OD 3.3.3

AD 3.1

AD 3.1
OD 3.3.1

Vindplaats

A. 2007
B. 2010
(B. 2012)
A. 2007
B. jaarlijks
vanaf 2008
A. 2009
B. 2012
A. 2009
B. 2010
jaarlijks
vanaf 2008
A. 8/2007
B. 8/2013
A. 2007
B. 2011

www.slo.nl

A. 2000
B. 2015
A. 2007
B. 2015

www.oecd.org/home
www.cito.nl
www.nwo.nl
www.gion.nl
www.cito.nl
www.cito.nl

A. 2009
nulmeting
B. jaarlijks
A. 2007
B. jaarlijks
A. 2008
B. 2010

www.regioplan.nl

KBA

ECBO
www.gion.nl

www.roa.unimaas.nl
www.platformbetatechniek.nl

OD 3.3.1
OD 3.3.3

OD 3.3.4

OD
3.3.1
OD 3.3.1
OD 3.3.1

Nulmeting 2010
Vervolgmetingen
2011–2014
A. 2007
B. 2010

A. 2009
B. 2012
A. 2010
B. 2011
A. 2010
B. 2011
A. 2009
B. 2012
A. 2007
B. jaarlijks
A. 2009
B. divers

www.iea.nl
www.gion.nl
www.europeesplatform.nl
CITO
Regioplan
Ecorys

www.kennisnet.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

42

De beleidsartikelen (artikel 3)

Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B. Afgerond

20.

Projecten rekenen en
wiskunde.
Projecten burgerschap.

OD 3.3.1

Projecten vermindering
onderwijsachterstanden.
Gedragsproblemen/pesten.

OD 3.3.3

A. 2009
B. divers
A. 2010
B. 2014
A. 2010
B. 2014
A. 2010
B. 2014

21.
22.
23.

OD 3.3.4

OD 3.3.4

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

43

De beleidsartikelen (artikel 4)

ARTIKEL 4. BEROEPSONDERWIJS EN VOLWASSENENEDUCATIE
4.1 Algemene doelstelling: het beroepsonderwijs en de
volwasseneneducatie zorgen ervoor dat deelnemers hun talenten
maximaal kunnen ontplooien en volwaardig kunnen deelnemen
aan de samenleving. Deelnemers worden voorbereid op passend
vervolgonderwijs en/of een positie op de arbeidsmarkt die
optimaal aansluit bij hun talenten.
Omschrijving

Kennis en onderwijs zijn de weg naar een groeiende economie, een
stijgende welvaart en een actieve deelname aan de maatschappij. Het
beroepsonderwijs vervult daarin een cruciale rol. Het mbo telt ruim
500 000 studenten en daarmee is het mbo een belangrijke toeleverancier
voor de arbeidsmarkt. Van de totale werkzame beroepsbevolking hebben
4 van de 10 mensen een mbo-opleiding en het mbo is dan ook het meest
voorkomende opleidingsniveau op de arbeidsmarkt (MBO en economie,
Berenschot 2010). Het aandeel banen waarvoor in 2020 een
mbo-opleiding gevraagd wordt, is bijna 42% (in 1996 was dit 45%) van het
totaal aantal banen (Skills supply and demand in Europe, Cedefop).
Het handhaven en vergroten van focus en kwaliteit van het beroepsonderwijs is de komende jaren een belangrijk speerpunt. Mbo-studenten
moet de gelegenheid worden geboden om via een intensief, gestructureerd en uitdagend onderwijsaanbod (40 uur per week) vakspecialistische
kennis op hoog niveau op te doen. Ook een goede basiskennis van de
Nederlandse taal en het rekenen is van belang, evenals een grote
betrokkenheid van het bedrijfsleven bij de totstandkoming van opleidingen en het verzorgen van stageplaatsen. Aandachtspunten blijven het
verder versterken van de regionale verankering van het beroepsonderwijs,
zowel in krimpregio’s als daar waar zich nieuwe economische kansen
voordoen, en de aansluiting van het beroepsonderwijs op het voortgezet
onderwijs en op het hoger onderwijs.
Behalve het belang van mbo-opgeleiden voor de kenniseconomie is het
private rendement van een mbo-opleiding ook aanzienlijk. In het
algemeen geldt dat het voor het individu loont om onderwijs te volgen.
Het betekent dat een mbo’er meer inkomen kan verdienen dan iemand
met een lagere opleiding. Bovendien is de gemiddelde tijd om een baan te
vinden voor mbo-gediplomeerden 8 maanden bij de beroepsopleidende
leerweg (bol) en 3 maanden bij de beroepsbegeleidende leerweg (bbl)
(OCW, 2009). Maar het rendement van een mbo-opleiding gaat veel verder
dan het financiële voordeel in de vorm van een hoger inkomen. Net als
alle andere vormen van onderwijs kan mbo-onderwijs ook leiden tot
individuele en maatschappelijke baten op uiteenlopende terreinen zoals
gezondheid, maatschappelijke participatie en het voorkomen van
criminaliteit.

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor een onderwijsstelsel dat zodanig
functioneert dat het onderwijs maximaal aansluit bij de talenten en
ambities van individuele deelnemers én bij wat de maatschappij nodig
heeft. In het bijzonder is hij verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van
het onderwijs, de rechtmatige en doelmatige besteding van de onderwijsmiddelen en het garanderen van de onderwijskwaliteit. De middelen die
hij tot zijn beschikking heeft, zijn: wet- en regelgeving, bekostiging,
subsidies, integraal toezicht en communicatie met belanghebbenden.
Deze belanghebbenden worden door de minister op een manier ondersteund die hen in staat stelt maximaal bij te dragen aan goed onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

44

De beleidsartikelen (artikel 4)

Hij doet dat door wetten en regels voor goed bestuur. Gemeenten
ontvangen via het participatiebudget de rijksbijdrage educatie voor de
inkoop van educatieve activiteiten bij roc’s. De verantwoordelijkheid voor
de educatie is belegd bij gemeenten, omdat zij het beste zicht hebben op
de lokale behoefte. Met ingang van 10 oktober 2010 is de minister ook
verantwoordelijk voor het onderwijs op de BES-eilanden: Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
is verantwoordelijk voor het groene onderwijs.
Externe factoren

Het onderwijs wordt ook bepaald door de inzet van schoolleiders,
bestuurders, toezichthouders, deelnemers, ouders, docenten, bedrijven,
brancheorganisaties, maatschappelijke organisaties (bijvoorbeeld
jeugdzorg) en andere overheden. De minister is daarom afhankelijk van de
beschikbaarheid, capaciteiten en faciliteiten van deze actoren. Andere
factoren die de minister slechts beperkt kan beïnvloeden, maar waarvan
hij wel afhankelijk is, zijn: ontwikkelingen op de (internationale) arbeidsmarkt, demografische ontwikkelingen in de leerlingen-, deelnemer- en
studentenpopulatie en conjuncturele ontwikkelingen.

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling
Tabel 4.1 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde

Voorlaatste
waarde

Laatste waarde

Het percentage 20–24 jarigen met tenminste
hoger secundair onderwijs
Bron: Eurostat

71,9%

76,2%

76,6%

2000

2008

2009

2.

Het percentage voortijdig schoolverlaters van
de totale bevolking van 18–24 jaar
Bron: Eurostat

15,5%

11,4%

10,9%

8%

2000

2008

2009

2020

3.

62,1%

63,7%

63,7%

70%

2006

2008

2009

2011

14,6%

5,3%
1,0%
(cohort
2006–2007)
2008

9,8%
3,1%
(cohort
2007–2008)
2009

48%
59%
(cohort
2006–2007)
2008

48%
58%
(cohort
2007–2008)
2009

1.

Het percentage dat een hbo-diploma haalt van
het totale aantal mbo’ers dat doorstroomt naar
het hbo
Bron: DUO
Werkloosheid van gediplomeerde mbo’ers
anderhalf jaar na het beëindigen van de
opleiding
–
BOL
–
BBL
Bron: Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt, ROA

Streefwaarde

4.

Het percentage gediplomeerden dat aangeeft
dat hun opleiding voldoende basis was om te
starten op de arbeidsmarkt
–
BOL
–
BBL
Bron: Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt, ROA

(cohort
2002–2003)
2004

5.

43%
(cohort
2004–2005)
2006

60%
60%
2011

Toelichting:
1. Voor deze variabele is door de EU geen streefwaarde vastgesteld in
het kader van EU 2020.
4. Voor deze indicator is geen streefwaarde geformuleerd omdat deze
sterk afhankelijk is van de conjuncturele ontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

45

De beleidsartikelen (artikel 4)

4.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 4.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

3 846 651
143 934

3 505 679

3 419 730

3 340 538

3 317 338

3 317 471

3 317 495

Totale uitgaven

3 507 340

3 580 198

3 418 894

3 405 345

3 342 520

3 319 720

3 319 744

Programma-uitgaven

3 503 474

3 576 255

3 415 486

3 401 994

3 339 169

3 316 369

3 316 393

2 981 121

2 974 876

2 944 006

2 946 191

2 884 218

2 863 045

2 863 390

2 873 217

2 862 911

2 839 099

2 845 332

2 783 762

2 763 318

2 763 318

– 38 892
115 821
8 485

– 36 090
105 521
6 115

– 27 290
98 521
0

– 27 290
98 521
0

– 27 290
98 521
0

– 27 290
98 521
0

– 27 290
98 521
0

5 000
17 490

21 626
14 793

20 628
13 048

20 639
8 989

20 651
8 574

20 662
7 834

20 662
8 179

119 661
10 155
21 500
43 151
35 362

172 329
62 099
10 000
43 138
35 000

156 095
56 769
10 000
43 136
35 000

143 320
56 109
0
43 136
35 000

142 320
56 109
0
43 136
35 000

141 935
56 109
0
43 136
35 000

140 155
56 109
0
43 136
35 000

7 000
0
2 493

13 000
4 500
4 592

3 000
3 500
4 690

0
3 500
5 575

0
2 500
5 575

0
0
7 690

0
0
5 910

285 890

250 897

193 104

189 754

189 904

188 789

190 054

32 847
202 401

40 465
150 433

32 172
115 354

32 172
115 355

32 172
115 355

32 172
115 355

32 172
115 355

4 200
22 444

4 235
29 905

4 000
15 022

4 000
8 577

4 000
8 577

4 000
8 577

4 000
8 577

15 000
8 998

15 000
10 859

15 000
11 556

15 000
14 650

15 000
14 800

15 000
13 685

15 000
14 950

103 476
53 251

167 240
31 471

111 810
31 471

112 261
31 471

112 261
31 471

112 061
31 471

112 261
31 471

21 146
15 170

39 760
22 870

53 960
25 275

56 800
19 300

56 800
19 300

56 800
19 300

56 800
19 300

0

5 000

6 000

6 000

6 000

0

0

0

2 000

2 000

2 000

2 000

2 000

2 000

11 900

47 918

0

0

0

0

0

Deelnemers volgen beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
in voldoende toegeruste
instellingen
•
Bekostiging roc’s/overige
regelingen
•
Korting 2e teldatum
(coalitieakkoord)
•
Bekostiging kbb’s
•
School-ex programma
•
Competentiegerichte
kwalificatiestructuur
•
Overig
Deelnemers volgen beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
van hoge kwaliteit in innovatieve
instellingen en via hoogwaardige
stageplekken
•
Taal en rekenen
•
Innovatiearrangement
•
Innovatiebox regulier
•
Regeling stagebox
•
Stage en leerbaanoffensief
Kenniscentra
•
Netwerkscholen (Fes)
•
Overig 1
Deelnemers kunnen zonder
drempels beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie volgen dat
het best past bij hun talenten en
specifieke behoeften
•
Leerlinggebonden
financiering (LGF)
•
Educatie
•
Aanvalsplan Laaggeletterdheid
•
Leven Lang Leren en EVC
•
Schoolmaatschappelijk
werk
•
Overig
Er vallen minder leerlingen
gedurende hun schoolloopbaan
voortijdig uit het onderwijs
•
RMC’s/GSB
•
Convenanten met
RMC-regio’s
•
Programmagelden regio’s
•
Aanvullende vergoeding
experimenten vmbo-mbo
•
Verbetering melding
verzuim
•
Plusvoorziening «overbelaste jongeren»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

46

De beleidsartikelen (artikel 4)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2 009

18 221

– 6 896

– 3 310

– 3 310

2 490

2 690

Programmakosten-overig
•
Uitvoeringsorganisatie
DUO

13 326

10 913

10 471

10 468

10 466

10 539

10 533

13 326

10 913

10 471

10 468

10 466

10 539

10 533

Apparaatsuitgaven

3 866

3 943

3 408

3 351

3 351

3 351

3 351

Ontvangsten

24 099

12 003

3 500

3 500

2 500

0

0

•

Overig

1
Onder deze post is van 2011 tot en met 2015 in totaal € 5 miljoen gereserveerd voor het sectorplan techniek mbo 2011–2016. Zie voor meer informatie artikel 6.3.4.

Toelichting:
1. Door het ministerie van OCW zijn in 2008 meerjarige convenanten
afgesloten met bijna alle scholen in het voortgezet onderwijs en het
middelbaar beroepsonderwijs en de contactgemeenten van de 39
RMC-regio’s. Het schooljaar 2010–2011 is het laatste jaar van deze
convenanten. Zie operationele doelstelling 4.3.4, eerste bolletje voor
een nadere toelichting.
2. Afdrachtvermindering onderwijs
Ter bevordering van de werkgelegenheid worden de loonkosten van
leerlingen met een leerwerkovereenkomst c.a. verlaagd door middel
van vermindering van de afdracht loonbelasting en premie voor de
volksverzekeringen.
Deze regeling geldt voor de werkgever van werknemers die:
– de beroepspraktijkvorming van de beroepsbegeleidende leerweg
of de beroepsopleidende leerweg op mbo 1 of 2 niveau volgen;
– een EVC-procedure volgen waarvan de kosten door de werkgever
worden gedragen;
– voor aanvang van de scholing werkloos zijn of voormalig
werkloos zijn en uitsluitend als gevolg van deelname aan een
re-integratietraject van een gemeente of het UWV niet langer
werkloos zijn en een opleiding op mbo 1 of 2 niveau volgen.
Het niveau van de faciliteit, de voorwaarden, het budgettair beslag en
de prestatiegegevens (waar zinvol en mogelijk) zijn beschreven in
internetbijlage 4 bij de Miljoenennota.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

47

De beleidsartikelen (artikel 4)

Tabel 4.3 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

3 405 015
3 295 412
109 442
161

3 391 526
3 254 811
136 444
271

3 328 703
3 134 288
194 012
403

3 305 830
3 107 855
197 603
372

3 305 860
3 107 855
197 759
246

Deelnemers volgen beroepsonderwijs en volwasseneneducatie in voldoende toegeruste instellingen
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

2 944 006
2 935 868
7 977
161

2 946 191
2 937 325
8 595
271

2 884 218
2 875 644
8 171
403

2 863 045
2 855 211
7 462
372

2 863 390
2 855 211
7 933
246

Deelnemers volgen beroepsonderwijs en volwasseneneducatie van hoge kwaliteit in innovatieve inistellingen en via
hoogwaardige stageplekken
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

156 095
70 056
86 039
0

143 320
56 109
87 211
0

142 320
56 109
86 211
0

141 935
56 109
85 826
0

140 155
56 109
84 046
0

Deelnemers kunnen zonder drempels beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie volgen dat het best past bij hun
talenten en specifieke behoeften
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

193 104
170 782
22 322
0

189 754
165 106
24 648
0

189 904
165 064
24 840
0

188 789
165 064
23 725
0

190 054
165 064
24 990
0

Er vallen minder leerlingen gedurende hun schoolloopbaan
voortijdig uit het onderwijs
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

111 810
118 706
– 6 896
0

112 261
96 271
15 990
0

112 261
37 471
74 790
0

112 061
31 471
80 590
0

112 261
31 471
80 790
0

4.3 Operationele beleidsdoelstelling
4.3.1 Deelnemers volgen beroepsonderwijs en volwasseneneducatie in voldoende toegeruste instellingen
Motivering

Het stelsel van beroepsonderwijs en volwasseneneducatie moet zodanig
zijn toegerust dat regionale opleidingencentra (roc’s), de vakinstellingen,
de overige mbo-instellingen en de kenniscentra beroepsonderwijs
bedrijfsleven (kbb’s) bij het verzorgen van beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie kunnen voldoen aan de door de Wet educatie en
beroepsonderwijs (WEB) gestelde toegankelijkheids-, doelmatigheids- en
kwaliteitseisen.

Instrumenten

• Bekostiging roc’s
Het wetsvoorstel modernisering bekostiging beroepsonderwijs heeft als
doel de verdeling van de rijksmiddelen voor het mbo over de betrokken
instellingen te verbeteren en de gevoeligheid voor misbruik en oneigenlijk
gebruik te verminderen. Het wetsvoorstel is op 23 december 2008 bij brief
aan de Tweede Kamer toegezegd (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 27 451, nr. 101). In het wetsvoorstel zijn aanscherpingen van
diverse bepalingen in de WEB opgenomen. De voornaamste wijzigingen
betreffen de beperking van de diplomabekostiging van extraneï, de
aanscherping van de urennorm voor de deeltijdse beroepsopleidingen en
de opleidingen in de beroepsbegeleidende leerweg, en het opnemen van
een bepaling die erin voorziet dat inschrijving als deelnemer niet langer
voor een onderdeel van een beroepsopleiding kan plaatsvinden. Tevens is
voorzien in een algemene wettelijke basis in de WEB en de Wet op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

48

De beleidsartikelen (artikel 4)

hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek voor het stellen van
regels aan de rechtmatige en doelmatige besteding van de rijksbijdrage.
Het wetsvoorstel is kort voor de zomer van 2010 aangeboden aan de Raad
van State.
• Het primaire proces op orde
Goed mbo-onderwijs kent goede lesroosters, is gebaseerd op een
volwaardig lesprogramma gedurende de gehele opleiding, is voldoende
uitdagend en ambitieus, wordt verzorgd door capabele docenten in een
moderne setting en bereidt studenten goed voor op startposities op de
arbeidsmarkt. Duidelijk is dat sommige mbo-instellingen hun zaken
onvoldoende op orde hebben. Het gaat daarbij vooral om een goede
organisatie van het onderwijs en het échte handwerk van een school:
voldoende lessen, weinig schooluitval, goede roosters, adequate
verzuimregistratie en laagdrempelige klachtenafhandeling.
Om betrokken instellingen te stimuleren hun primaire proces op orde te
krijgen, zijn verschillende maatregelen in gang gezet. De individuele
prestaties van roc’s, goed en minder goed, worden scherper in beeld
gebracht. In het najaar van 2010 publiceert de Inspectie van het Onderwijs
profielen met toezichtsinformatie overzichtelijk per instelling. Parallel aan
deze commissie is aan de Stichting Platform Beroepsonderwijs en
Bedrijfsleven gevraagd een advies uit te brengen over de wijze waarop de
kwalificatiestructuur vereenvoudigd kan worden en onrendabele
opleidingen afgebouwd kunnen worden (macrodoelmatigheid). De
resultaten van dit advies worden in augustus 2010 verwacht, zodat de
Commissie Onderwijs en Besturing BVE (zie volgende kopje) deze kan
meewegen in haar totale bevindingen en aanbevelingen. De tijdspanne
tussen het constateren van onvoldoende onderwijskwaliteit en daadwerkelijke sanctie wordt ingekort met ingang van de toezichtsronde
2010–2011. De ombudslijn MBO is voor een jaar ingericht en wordt medio
2011 geëvalueerd.
• Commissie Onderwijs en Besturing BVE
Met ingang van 1 mei 2010 is de onafhankelijke Commissie Onderwijs en
Besturing BVE in het leven geroepen. De commissie heeft tot taak het
analyseren van de wijze waarop de brede opdracht aan de bve-sector
wordt uitgevoerd, welke problemen zich daarbij voordoen en of de
afzonderlijke (beleids)maatregelen in samenhang voldoende zijn om deze
brede opdracht te ondersteunen. De commissie zal bij haar aanbevelingen
expliciet aandacht besteden aan de verdeling van de verantwoordelijkheden in en rondom de sector en aan de macrodoelmatigheid van het
aanbod aan opleidingen en kwalificaties. De commissie brengt vóór
30 november 2010 haar eindrapport uit aan de minister van OCW.
• Commissie Werkscholen
In mei 2010 is de Commissie Werkscholen ingesteld. Deze commissie
heeft tot taak zich te buigen over en voorstellen te doen voor de verbetering van het onderwijs aan kwetsbare jongeren, dat wil zeggen jongeren
die vanwege een opeenstapeling van problemen dan wel vanwege een
beperking een grote afstand hebben tot school, bedrijf en maatschappij.
Het onderwijs zou de vorm van zogenoemde werkscholen kunnen krijgen.
De commissie is gevraagd nog in 2010 met voorstellen te komen omtrent
de vormgeving van deze scholen, de kwalificering en certificering die deze
scholen mogelijk gaan maken, de financiering van dit geheel en eventuele
randvoorwaarden. Een nieuw kabinet zal afwegingen inzake werkscholen
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

49

De beleidsartikelen (artikel 4)

• Experiment De Netwerkschool
Competentiegericht onderwijs vraagt om bedrijfsvoering die hier goed op
aansluit en het onderwijs ondersteunt. Om te stimuleren dat
mbo-instellingen hun bedrijfsvoering verder moderniseren, loopt van
2010 tot en met 2013 het experiment De Netwerkschool. Het doel van dit
experiment is een bijdrage te leveren aan het terugdringen van het
lerarentekort door wetenschappelijk aan te tonen dat het mogelijk is de
arbeidsproductiviteit in het onderwijs te verhogen door een slimme
organisatie van het onderwijs en door effectieve inzet van ict. In het
experiment worden verschillende onderwijsinnovaties (ict-inzet, flexibele
organisatie, functiedifferentiatie en samenwerking tussen onderwijs en
bedrijfsleven) samengebracht in een integraal model (zie voor meer
informatie over het model: www.netwerkschool.nl). In 2010 starten
maximaal vijf daartoe geselecteerde scholen in een experimentele opzet
met curricula, die in een nieuwe opzet naast een traditioneel vormgegeven opleiding worden geplaatst.
Gedurende vier jaar worden de effecten van deze onderwijsinnovaties op
de prestaties van studenten, docenten en bedrijfsvoering gemonitord. Dit
leidt tot een evidence based concept van onderwijsvernieuwing, dat
vervolgens andere mbo-instellingen kan inspireren en ondersteunen.
Stichting De Netwerkschool is verantwoordelijk voor de uitvoering en
coördinatie van het experiment.
• Competentiegerichte kwalificatiestructuur
Sinds 2004 zijn mbo-instellingen gefaseerd bezig hun opleidingsaanbod in
te richten op basis van de nieuwe kwalificatiedossiers als onderdeel van
de competentiegerichte kwalificatiestructuur. De beoogde invoering van
de wet competentiegerichte kwalificatiestructuur was augustus 2010. Door
de val van het kabinet is het wetsvoorstel, dat voorligt in de Tweede
Kamer, nog niet in behandeling genomen. Het uitblijven van een
wettelijke basis betekent dat de experimenteerperiode voor de competentiegerichte kwalificatiestructuur van kracht blijft. De verwachting is dat per
1 augustus 2010 97% van de eerstejaars studenten onderwijs krijgt op
basis van de kwalificatiedossiers.
In 2011 wordt ingezet op:
– Vraaggerichte ondersteuning van individuele instellingen bij de
vernieuwing door MBO2010 bij de vormgeving van onderwijs en
bedrijfsvoering (inclusief professionalisering personeel);
– Concrete afspraken tussen kbb’s en het bedrijfsleven over vergroting
van transparantie, herkenbaarheid en uitvoerbaarheid van de
kwalificatiedossiers, waarbij nadrukkelijk docenten worden betrokken.
• Kenniscentra
Op de begroting zijn middelen beschikbaar voor de 16 kenniscentra (excl.
Aequor) om hun wettelijke taken uit te voeren. De kenniscentra dragen bij
aan het primaire proces van het beroepsonderwijs. Dit doen zij door te
beschrijven wat een beginnend beroepsbeoefenaar aan kennis, vaardigheden en competenties moet hebben om een diploma te kunnen behalen.
Daarnaast dragen de kenniscentra zorg voor een toereikend aantal
bedrijven en organisaties die de beroepspraktijkvorming verzorgen voor
zowel de deelnemers in de beroepsbegeleidende als in de beroepsopleidende leerweg. Beoogd wordt per 2012 een nieuw bekostigingsmodel in
te voeren. De nieuwe bekostiging zal moeten bestaan uit een verdeelmodel dat gebaseerd is op de wettelijke taken en de verdeling van de
werklast over de kenniscentra. Hierover vindt overleg plaats met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

50

De beleidsartikelen (artikel 4)

kenniscentra. De onderwijsinspectie houdt toezicht op de kwaliteit van de
(wettelijke) werkzaamheden van de kenniscentra.
Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 4.4 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde

Voorlaatste
waarde

Laatste waarde

Streefwaarde

1.

niveau 1: 58%
niveau 2: 54%
niveau 3: 65%
niveau 4: 70%
2007–2008

niveau 1: n.v.t.
niveau 2: n.v.t.
niveau 3: n.v.t.
niveau 4: n.v.t.

niveau 1: 58%
niveau 2: 54%
niveau 3: 65%
niveau 4: 70%
2007–2008

niveau 1: 60%
niveau 2: 60%
niveau 3: 70%
niveau 4: 75%
2011–2012

12%
2005–2006

39%
2007–2008

53%
2008–2009

100%
2010–2011

11%
2005–2006

83%
2009–2010

97%
2010–2011

100%
2011–2012

Diplomaresultaat per niveau

Bron: Benchmark MBO Raad
2.

Het percentage opleidingen, ingericht op basis
van de nieuwe kwalificatiedossiers
Bron: DUO
3.

Het percentage deelnemers in het eerste jaar
dat een competentiegerichte opleiding volgt
Bron: DUO

Toelichting:
1. Deze indicator is een nieuwe indicator uit de MBO-benchmark en
vervangt de oude indicator Deelnemerssucces. Het diplomaresultaat
heeft alleen betrekking op studenten die rechtstreeks vanuit het vo
naar het mbo zijn gegaan. Van deze studenten is de vooropleiding in
elk geval bekend. Het diplomaresultaat wordt uitgedrukt als het
percentage mbo-verlaters met een diploma op het totaal aantal
mbo-verlaters.
3. De prognose voor 2010–2011 is dat 97% van de eerstejaarsstudenten
een opleiding volgt op basis van de nieuwe kwalificatiedossiers.
Tabel 4.5 Kengetallen
Indicator
1.

Aantal deelnemers mbo (excl. «groen onderwijs»)
bol-vt
bbl
bol-dt
Bron: Referentieraming 2010
2.
Gemiddelde prijs per mbo-deelnemer (x € 1 000)
Bron: Lumpsum budget/specifieke regelingen en gewogen bekostigingsdeelnemers mbo

2010

2011

2012

2013

2014

491 867
327 784
154 550
9 533

494 442
341 325
143 742
9 375

491 217
350 842
132 167
8 208

484 725
349 534
127 808
7 383

477 492
347 684
123 800
6 008

7,3

7,2

7,1

7,1

7,1

Toelichting:
1./2. In de begroting is, zoals gebruikelijk, de actuele raming van de
leerlingen- en studentenaantallen verwerkt (Referentieraming
2010). Vanwege de onzekerheid over met name de ontwikkeling
van de aantallen studenten na 2011 is besloten in de meerjarenramingen de onderwijsdeelname na 2011 op hetzelfde niveau als
2011 te houden. Indien na 2011 de eventuele stijging van het
aantal studenten zich toch mocht doorzetten dan betekent dit
onder gelijkblijvende omstandigheden – gegeven de meerjarige
budgetten – dat het gemiddelde beschikbare bedrag per student
daalt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

51

De beleidsartikelen (artikel 4)

1.

2.

Het gaat om aantallen per kalenderjaar (omgerekend uit aantallen
per schooljaar op 1 oktober) inclusief de raming van het conjunctuureffect als gevolg van substitutie van deelnemers van de bbl
naar de bol.
Bij de berekening van de gemiddelde prijs per deelnemer is
rekening gehouden met de extra middelen voor taal- en rekenonderwijs.

4.3.2 Deelnemers volgen beroepsonderwijs en volwasseneneducatie van hoge kwaliteit in innovatieve instellingen en via
hoogwaardige stageplekken
Motivering

Om de kwaliteit van het middelbaar beroepsonderwijs te verbeteren
moeten mbo-opleidingen voldoende onderwijstijd bieden, voldoende
aandacht besteden aan basisvaardigheden, de examens op orde hebben
en de doorlopende leerlijnen in de beroepskolom bevorderen.
Ouders, studenten en werkgevers moeten kunnen vertrouwen op de
kwaliteit van de opleidingen en de uitgereikte diploma’s. Een grotere
betrokkenheid en een intensievere samenwerking tussen onderwijsinstellingen, kenniscentra en (leer)bedrijven in de regio kunnen ervoor
zorgen dat de kwaliteit en aantrekkelijkheid van het onderwijs, inclusief de
stage, van een hoog niveau is. In deze crisistijd is het van belang dat het
potentieel aan bpv-plekken (stageplekken/leerbanen) bij leerbedrijven zo
optimaal mogelijk wordt benut.

Instrumenten

• Nederlandse taal en rekenen
Vanaf 1 augustus 2010 is de Wet Referentieniveaus Nederlandse taal en
rekenen van kracht. Hiermee wordt het Referentiekader taal en rekenen
een leidraad voor onderwijsinstellingen, docenten en onderwijsprogramma’s in het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en het mbo.
Voor mbo-niveau 4 komen er vanaf 2013–2014 centraal ontwikkelde
examens. Een jaar later ook voor niveau 2 en 3. Een zorgvuldige voorbereiding, waarbij mbo-instellingen stapsgewijs ervaring opdoen met
prototypes, voorbeeldexamens en deelname aan pilotexamens, is van
groot belang. Op basis van een Uitvoeringsplan taal en rekenen mbo, met
een looptijd van 2010 tot en met 2013, ontvangen instellingen jaarlijks
ruim € 50 miljoen voor de intensivering van het taal- en rekenonderwijs.
Voor ondersteuning kunnen instellingen terecht bij het steunpunt taal en
rekenen mbo (zie www.steunpunttaalenrekenenmbo.nl). Begin 2011 zijn
de eerste voorbeeldexamens taal en rekenen voor niveau 4 beschikbaar,
en kunnen instellingen hiermee ervaring opdoen. Eind 2011 zullen ook de
voorbeeldexamens voor niveaus 2 en 3 op worden geleverd. Jaarlijks
leggen instellingen in het jaarverslag verantwoording af over de
besteding van middelen vanuit de Regeling intensivering Nederlandse
taal en rekenen en geven zij een beschrijving van de voortgang van het
implementatieproces binnen de instelling.
• Regelingen innovatiebox, innovatiearrangement en stagebox
Via de Regeling stagebox beroepsonderwijs wordt geld beschikbaar
gesteld om te zorgen voor extra stage- en simulatieplaatsen voor moeilijk
plaatsbare deelnemers. Ook is het geld bedoeld voor een intensieve
stagebegeleiding van deelnemers in het beroepsonderwijs. De regeling
eindigt in 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

52

De beleidsartikelen (artikel 4)

De Regeling Innovatiebox is bedoeld om in overleg met samenwerkingspartners in de regio innovatie vorm te geven. Het gaat om innovatieprojecten die breed worden opgepakt met als doel het innovatieresultaat te
laten verankeren in de eigen organisatie. De huidige regeling loopt in 2010
af. Er is de afgelopen periode een evaluatie uitgevoerd naar de effecten
van de Stagebox en Innovatiebox om te bepalen of onderwijsinstellingen
(met hun partners in de regio) het ontwikkelen van innovatie, op de
thema’s van de innovatieagenda, als kerntaak voldoende gerealiseerd
hebben.
Naast de Regeling Innovatiebox wordt innovatie ook gestimuleerd via de
Regeling Innovatiearrangement. Deze regeling is bedoeld om meer
experimentele innovatieprojecten op regionaal dan wel sectoraal niveau,
die zonder aanvullende middelen onvoldoende kans zouden hebben,
financieel te ondersteunen. Alleen samenwerkingsverbanden tussen
onderwijsinstellingen en bedrijven kunnen een beroep doen op dit
arrangement. Het jaar 2011 is het laatste jaar waarin de regeling geldt,
daarna wordt het innovatiearrangement opgeheven. Voor zowel de
innovatiebox als het innovatiearrangement zijn de landelijke thema’s,
zoals vastgelegd in de landelijke innovatieagenda, leidend.
• Het mbo is een bepalend segment voor de arbeidsmarkt
De beroepspraktijkvorming (bpv) is een belangrijk onderdeel van elke
beroepsopleiding. Voor het behalen van een optimaal rendement uit de
bpv voor elke deelnemer is een goede wisselwerking tussen het opleidingsaandeel op school en het aandeel in de praktijk noodzakelijk. Dit
betekent dat mbo-instellingen de regie over de bpv als aandeel in de
opleiding nog meer naar zich toe moeten trekken.
Vanuit dat perspectief hebben mbo-instellingen, samen met het georganiseerde bedrijfsleven en de kenniscentra, veel energie gestoken in diverse
activiteiten – in vervolg op het zogenaamde BPV Protocol – ter verbetering
van de sectorale organisatie van de bpv. Hierbij gaat het onder meer om
het beter afstemmen van de begeleiding van mbo-instellingen op de
behoeften van student en leerbedrijf, waarbij tegelijkertijd wordt
geïnvesteerd in de ontwikkeling van de expertise van docenten in het
beroepsdomein van de opleiding. Al in het studiejaar 2010–2011 dient dit
te resulteren in een voor de deelnemer (en het leerbedrijf) merkbare
toename van het kwaliteitsniveau van de bpv. In de eerste helft van 2011
wordt door de MBO Raad, Colo, MKB/VNO-NCW en OCW een onderzoek
uitgevoerd naar de effecten van het op 10 juni 2009 opgestelde BPV
Protocol op de uitvoeringspraktijk. In 2011 eindigt het driejarige
programma ondersteuning leerbedrijven dat naar verwachting ook een
goede impuls zal geven aan de gewenste wisselwerking tussen het
schoolse en het praktijkleren. Het programma realiseert onder andere dat
de kenniscentra in 2011 een uniform servicepakket aanbieden aan actieve
leerbedrijven, opdat de leerbedrijven goed toegerust zijn voor hun
opleidingstaak in het kader van de competentiegerichte kwalificatiestructuur.
• Bevorderen doorstroom naar hoger onderwijs
De planning is erop gericht bij aanvang van het studiejaar 2011–2012
maximaal twintig pilots met het Associate-degreeprogramma (Ad) te
starten, die deels op de locatie van een mbo-instelling worden verzorgd.
Over de inrichting van deze twintig pilots en de condities waaronder een
hogeschool en een mbo-instelling vanuit een zo gelijkwaardig mogelijke
rol kunnen samenwerken, zijn de hogescholen en de mbo-instellingen
medio 2010 geïnformeerd. Voor de inrichting van de samenwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

53

De beleidsartikelen (artikel 4)

tussen een hogeschool en een mbo-instelling zal op basis van artikel 1.7a
van de WHW (Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek) een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) worden
genomen.
De beleidsreactie op het rapport van de onderwijsraad «de weg naar de
hogeschool», waarin de Raad adviseert over het vraagstuk van de
doorstroom van het middelbaar beroepsonderwijs naar het hoger
beroepsonderwijs, wordt meegenomen in de zorgvuldige uitwerking van
het rapport Veerman (zie ook artikel 6.3.3).
• Handhaven onderwijstijd
Van de bekostigde instellingen bleek in het studiejaar 2008–2009 17% van
de onderzochte opleidingen de minimale 850 klokurennorm niet na te
leven. Na herstelacties bleef 9% onvoldoende. De naleving is weliswaar
verbeterd (van 24% onvoldoende in het studiejaar 2006–2007 naar 17%
onvoldoende) maar niet voldoende. Streven is dat elke instelling en
opleiding de minimale 850 klokurennorm verzorgd. In 2010 wordt de focus
in het toezicht gericht op instellingen en opleidingen die eerder een tekort
lieten zien. In 2011 zal opnieuw een representatief onderzoek uitgevoerd
worden waarbij de NBI’s (niet-bekostigde instellingen) zullen worden
meegenomen, aangezien ook hier nalevingstekorten te verwachten zijn
volgens het inspectierapport van maart 2010. Waar noodzakelijk worden
(financiële) sancties genomen. Daarnaast wordt de bedrijfsvoering/
kwaliteitsborging van de instellingen ondersteund zodat de scholen zelf
de naleving van onderwijstijd beter kunnen waarborgen. De uitkomsten
van de evaluatie van de 850 urennorm, waarover in augustus 2010 is
gerapporteerd aan de Tweede Kamer, zullen in 2011 hun verdere beslag
krijgen.
Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 4.6 Indicatoren
Indicator

Percentage opleidingen met voldoende
examenkwaliteit
Bron: Examenverslag mbo

Basiswaarde

Voorlaatste
waarde

Laatste waarde

Streefwaarde

52%
2005

78%
2008

n.n.b.
2009

85%
2011

48%
2005 (ODIN 3)

59%
2008 (ODIN 5)

75%
2011

6,7
2005 (ODIN 3)

6,9
2008 (ODIN 5)

7
2011

75%
2006

91%
2008

83%
2009

100%
2010

n.v.t.
2007

n.v.t.
2008

n.v.t.
2009

90%
2011

1.

2.

Percentage deelnemers dat positief is over de
beroepspraktijkvormingsplek (BPV)
Bron: ODIN
3.

Het oordeel van de deelnemer over de
opleiding
Bron: ODIN
4.

Het percentage opleidingen dat onderwijs
geeft volgens de richtlijnen van de 850 uren
norm (BOL)
Bron: Inspectie van het Onderwijs
5.

Percentage instellingen dat ervaring opdoet
met de afname van centrale voorbeeldexamens Nederlandse taal en rekenen 3F (bij
mbo-4)
Bron: College voor Examens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

54

De beleidsartikelen (artikel 4)

Toelichting:
4. Het percentage van 91% voor het jaar 2008 is niet vergelijkbaar met
2006 en 2009 omdat dit resultaat afkomstig is uit het reguliere
risicogerichte (en dus selectieve) toezicht. De ambitie blijft 100%
naleving maar de verwachting is niet dat in 2011 volledige naleving
plaatsvindt. Het hanteren van een tolerantiegrens van 3% nietnaleving is realistisch.
5. De indicator geeft aan welk percentage van de mbo-instellingen zich
voorbereidt op de invoering van verplichte centrale examens
Nederlandse taal en rekenen voor mbo-4 in 2013–2014.
4.3.3 Deelnemers kunnen zonder drempels beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie volgen dat het best past bij hun talenten en
specifieke behoeften
Motivering

Deelnemers aan het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie
moeten de mogelijkheid krijgen om hun talenten te ontplooien in een
leeromgeving en op een manier die het beste past bij hun specifieke
behoeften. Het gaat daarbij ook om jongeren die een extra steuntje in de
rug nodig hebben bij het volgen van een mbo-opleiding en om volwassenen die door het volgen van een cursus of opleiding beter in staat zijn te
participeren op de arbeidsmarkt en in de samenleving.

Instrumenten

• Volwassenenonderwijs
Sinds 1 januari 2009 maakt het educatiebudget onderdeel uit van het
Participatiebudget. Hiermee wordt het geld voor re-integratie
(WWB-werkdeel), inburgering en volwasseneneducatie gebundeld in één
specifieke uitkering voor gemeenten. Tot 2013 moet een bedrag gelijk aan
de bijdrage van OCW in het Participatiebudget aan inkoop van educatie bij
roc’s worden besteed. De wettelijke taak van roc’s voor educatie blijft
gedurende deze periode gehandhaafd. Daarna vervalt de oormerking voor
educatie en de bestedingsverplichting bij roc’s. Door het kabinet is in 2009
besloten om vanaf 2011 structureel € 35 miljoen minder op het budget in
te zetten ten behoeve van het OCW aandeel in de rijksbrede problematiek
als gevolg van de crisis.
De resterende middelen worden verdeeld over basisvaardigheden (met
name laaggeletterdheid), vavo (tweede kans onderwijs) en NT2. Ter
ondersteuning van de bestrijding van laaggeletterdheid is t/m 2010
jaarlijks € 4,0 miljoen beschikbaar om het «Aanvalsplan Laaggeletterdheid
2006–2010 Van A tot Z betrokken» (Tweede Kamer, vergaderjaar
2005–2006, 30 300 VIII, nr. 142) uit te voeren. In 2011 zal blijken wat voor
resultaten de inspanningen van de drie uitvoerende organisaties CINOP,
Stichting Lezen en Schrijven en Expertisecentrum ETV.nl hebben
opgeleverd.
• Het vasthouden en binden van talenten
Onder deze noemer wordt gewerkt aan het verbeteren van het
schoolsucces van risicoleerlingen in het mbo. Het vsv-beleid dringt via
rmc, scholen en convenanten de ongediplomeerde uitval in vo en mbo
terug (voor een nadere toelichting zie operationele doelstelling 4). Voor
schoolmaatschappelijk werk wordt jaarlijks geld aan het mbo-veld ter
beschikking gesteld. Met deze middelen kunnen instellingen voor de
leerlingen, die dit tijdelijk nodig hebben, snel en adequaat hulpverlening
inschakelen. Hierdoor wordt het risico op uitval van deze leerlingen
verkleind.
De mbo-instellingen worden in 2011 ondersteund bij de verdere ontwikkeling van de zorgstructuur binnen hun instelling. Er is een website met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

55

De beleidsartikelen (artikel 4)

veel informatie, er zijn kenniskringen op het gebied van zorg en
begeleiding en de ontwikkeling van de zorg adviesteams (ZAT’s) wordt
krachtig ondersteund.
Met leerlinggebonden financiering kunnen (geïndiceerde) jongeren met
een beperking met extra begeleiding en ondersteuning hun opleiding
volgen. Om mbo-instellingen en praktijkbegeleiders daarin te steunen is
de brochurereeks «Speciale aandacht gevraagd» ontwikkeld. Het aantal
geïndiceerde deelnemers op het beroepsonderwijs wordt voor 2011
geraamd op 6 800.
• Bevorderen leren en werken
De internationale concurrentie en toenemende krapte op de arbeidsmarkt
vragen om een hogere arbeidsparticipatie, mobiliteit en duurzame
inzetbaarheid van mensen. Dat vraagt in toenemende mate om
geschoolde arbeid en een goede aansluiting tussen onderwijs en
arbeidsmarkt. Ook moeten mensen in staat zijn zich tussentijds bij of om
te scholen, zodat zij ondanks verschuivingen in de werkgelegenheid tot
hun pensioen inzetbaar blijven en de overstap naar ander werk kunnen
maken. De inrichting van ons onderwijsstelsel en de beschikbaarheid van
scholing op latere leeftijd bepalen mede de kwaliteit van onze beroepsbevolking. Zonder maatregelen vormen arbeidstekorten mogelijk knelpunten
voor economische groei en het publieke voorzieningenniveau.
De afgelopen jaren heeft het kabinet geïnvesteerd in scholing en het
Ervaringscertificaat (EVC) door ondersteuning van regionale samenwerkingsverbanden en leerwerkloketten. Deze infrastructuur werkt nu op volle
kracht. Nu moet bepaald worden hoe de impuls, die het kabinet gegeven
heeft aan een leven lang leren, geborgd kan worden.
De bijdrage van het Ervaringscertificaat aan een duurzame inzetbaarheid
van mensen is de afgelopen periode sterk toegenomen. In het huidige
programma heeft de overheid tot en met 2012 de regie genomen om de
basiskwaliteit van het Ervaringscertificaat op orde te brengen en de
betrouwbaarheid van afgegeven EVC-verklaringen te vergroten (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 012, nr. 30). De overheid neemt
besluiten over EVC-aanbieders op basis van rapporten van beoordelende
organisaties. De criteria voor afgifte van de EVC-verklaring en een
beschrijving van de wijze waarop de besluitvorming plaatsvindt, staan in
de beleidsregel afgifte EVC-verklaringen (Staatscourant 2010, nr. 4981,
1 april 2010). Ondertussen wordt gewerkt aan een goed systeem van
kwaliteitsborging voor na 2012.
Met de stimuleringsmaatregel Leercultuur krijgen bedrijven in het
midden- en kleinbedrijf (mkb) de kans om met deskundig advies hun
interne leercultuur te versterken, gericht op een brede en duurzame
inzetbaarheid van hun medewerkers. Zo worden de mogelijkheden voor
leren binnen hun bedrijf verder ontwikkeld. De resultaten worden gedeeld
met andere bedrijven en branches, opdat ook zij hier hun voordeel mee
kunnen doen. MKB-Nederland voert de regie over het project.
De overheid werkt aan een betere transparantie van het aanbod van
arbeidsmarktrelevante kwalificerende opleidingen waarin ook het
informele onderwijs een status heeft.
Acties rondom leren en werken worden uitgevoerd conform het plan van
aanpak 2008–2011: Doorpakken met Leren & Werken (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2007–2008, 30 012 VIII, nr. 10).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

56

De beleidsartikelen (artikel 4)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 4.7 Indicatoren
Indicator

1.
Aantal nieuwe leerwerktrajecten (duaal + EVC)
Bron: monitoring door CINOP
Deelname aan leeractiviteiten door 25–64
jarigen
Bron: Eurostat

Basiswaarde

Voorlaatste
waarde

Laatste waarde

Streefwaarde

11 575
2006

29 865
2008

65 166
2009

90 000
2008–2011

15,5%
2000

17,0%
2008

17,0%
2009

20%
2020

38%
2005 (ODIN 3)

44%
2008 (ODIN 5)

42%
2003

82%
2008

2.

3.

Het percentage deelnemers dat tevreden is
over de begeleiding bij de studie
Bron: ODIN
4.
Dekkingsgraad zorg- en adviesteams
Bron: Nederlands Jeugdinstituut (NJI)

65%
2011
88%
2009

100%
2011

Toelichting:
1. In de periode 2005–2007 zijn 44 162 extra leerwerktrajecten (duaal en
EVC) gerealiseerd. Met de verlenging van de projectdirectie Leren en
Werken tot 2011 is voor de periode 2008–2011 een nieuwe streefwaarde bepaald. In de periode 2008 tot en met 2011 moeten 90 000
extra leerwerktrajecten gerealiseerd worden. Het startmoment voor
deze nieuwe ambitie is 2008. In dat jaar zijn 29 865 trajecten
gerealiseerd. In 2009 zijn er, inclusief de 29 865 trajecten uit 2008, 65
166 trajecten gerealiseerd.
2. Van de beroepsbevolking tussen de 25 en 64 jaar neemt 15% in 2020
deel aan een cursus of opleiding. In 2009 bedroeg de deelname 17%
in Nederland. Hiermee behoort Nederland nog steeds tot de best
presterende landen. In de nota «De kenniseconomie in zicht» (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 406, nr. 153, pagina 22) is een
ambitieuzere doelstelling geformuleerd: 20% in 2020.
4. Uit informatie van het NJI blijkt: De ontwikkeling van Zorg- en
AdviesTeams (ZAT’s) in het mbo verloopt voorspoedig. Het percentage roc’s met ZAT’s is inmiddels 88%. De ontwikkeling van de ZAT’s
in het mbo wordt samen met andere indicatoren (o.a. de functie van
zorgcoördinator) door het NJI gezien als uitdrukking van de zorgstructuur.
4.3.4 Er vallen minder leerlingen gedurende hun schoolloopbaan
voortijdig uit het onderwijs
Motivering

Uit oogpunt van maatschappelijke cohesie en economische ontwikkeling
is het van belang dat zoveel mogelijk jongeren minimaal een startkwalificatie halen. De nationale doelstelling is halvering van het jaarlijks aantal
nieuwe voortijdig schoolverlaters in 2012 ten opzichte van 2002. Een
voortijdig schoolverlater is een jongere van 12 tot 23 jaar die langer dan
vier weken geen onderwijs volgt en nog geen startkwalificatie heeft. Een
startkwalificatie is een vwo-, havo-, of mbo-diploma op niveau 2, 3 of 4. In
de uitvoeringsbrief «Aanval op de schooluitval: een kwestie van uitvoeren
en doorzetten» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 26 695, nr. 42)
staat op welke wijze voortijdig schoolverlaten (vsv) wordt aangepakt. De
uitval van jongeren kent verschillende oorzaken waardoor een brede
benadering noodzakelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

57

De beleidsartikelen (artikel 4)

Binnen deze geïntegreerde aanpak is OCW verantwoordelijk voor het
voorkomen van voortijdig schoolverlaten door met name kwalitatief goed
onderwijs te bieden en door zich in te zetten voor jongeren die een extra
steuntje in de rug nodig hebben. De stand van zaken is bij brief van
18 februari 2010 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 695, nr. 67)
aan de Tweede Kamer gemeld.
Instrumenten

• Meerjarige convenanten
De afspraken op basis van de meerjarige convenanten, die in 2008 zijn
afgesloten met vrijwel alle scholen in het voortgezet onderwijs en
middelbaar beroepsonderwijsonderwijs en de contactgemeenten van de
39 RMC-regio’s (regionale meld- en coördinatiefunctie vsv), lopen in 2011
door. Het schooljaar 2010–2011 is het laatste jaar van deze convenanten.
De doelstelling voor het schooljaar 2010–2011 is een vermindering van het
aantal vsv’ers met 40% ten opzichte van het aantal in het schooljaar
2005–2006 (in cijfers zichtbaar in 2012). De afgelopen jaren is de schooluitval in het voortgezet onderwijs fors gedaald. In het middelbaar
beroepsonderwijs is de daling achtergebleven bij de doelstelling. Daarom
ligt de focus op het middelbaar beroepsonderwijs. Via de rapportage
«Uitschrijvingen zonder startkwalificatie» krijgen scholen tijdens het
schooljaar een beeld of ze op de goede weg zijn om de
vsv-reductiedoelstelling voor het betreffende schooljaar te halen. Dit
betekent ook dat scholen tijdens het schooljaar de aanpak kunnen
bijsturen. In relatie met de aanpak in de aandachtswijken kan ook daar de
daling op grond van uitval worden gevolgd.
• Experimenten vmbo-mbo
De experimenten overgang vmbo-mbo (VM2), waarin de bovenbouw van
de basisberoepsgerichte leerweg van het vmbo wordt samengevoegd met
een opleiding mbo 2, zijn in 2008 gestart. Het eerste cohort kent circa 30
projecten (677 leerlingen). In augustus 2009 is een tweede cohort gestart,
dit cohort heeft circa 2000 leerlingen. Van 2009 tot en met 2013 wordt de
ontwikkeling van de VM2 experimenten gevolgd via een monitor.
Vanaf schooljaar 2010–2011 wordt het mogelijk gemaakt voor de scholen
en instellingen van het 1e en/of 2e cohort om leerlingen in te schrijven in
het «borgingscohort VM2».
• Verbetering melding relatief verzuim door scholen
In 2009 zijn alle bekostigde onderwijsinstellingen in het voortgezet
onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs en alle gemeenten aangesloten op het digitale verzuimloket. Het digitale loket biedt één adres voor
alle meldingen van verzuim van alle scholen en het loket biedt een
uniforme meldprocedure voor alle scholen en gemeenten. In 2011 worden
de B2 scholen (examenbevoegde vo-scholen) aangesloten op BRON.
• Borging vsv-beleid
Om het aantal vsv’ers laag te houden moeten alle medewerkers, van het
college van bestuur tot ondersteunend personeel en docenten, weten hoe
het vsv-beleid van de school eruit ziet en moet er op elk niveau gestuurd
worden op de vermindering van het aantal voortijdig schoolverlaters.
Kortom, de vsv-aanpak moet structureel worden geborgd in de onderwijsen bedrijfsvoeringsprocessen. Deze borging is inmiddels ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

58

De beleidsartikelen (artikel 4)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 4.8 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde

Voorlaatste
waarde

Laatste waarde

Streefwaarde

71 000

46 800

42 600

35 000

2002

2008

2009

2012

20 000

33 794

39 291

2002

2008

2009

1.

Het aantal nieuwe vsv’ers per kalenderjaar
(nationale indicator)
Bron: Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,
26 695, nr. 67
2.

Aantal herplaatste voortijdig schoolverlaters
(inclusief oude voortijdig schoolverlaters)
Bron: Analyse RMC-effectrapportages 2008–2009,
Research voor Beleid

Toelichting:
1. De realisatie 2009 is een voorlopig cijfer. Het definitieve aantal vsv’ers
over 2008–2009 wordt verwacht in oktober 2010.
De indicator geeft in absolute cijfers de aantallen vsv’ers per
schooljaar weer. Het feit dat de aantallen omlaag gaan, rechtvaardigt
de conclusie dat het beleid effectief is. In 2010 is er gestart met
evaluatie-onderzoek van de interventies om voortijdig schoolverlaten
te voorkomen.
2. Voor deze indicator is geen landelijke streefwaarde afgesproken.
4.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 4.9 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Beleidsdoorlichting

Effectenonderzoek
ex post

Overig evaluatieonderzoek
1

Onderzoek Onderwerp

AD of OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Beleidsdoorlichting toerusting
stelsel
Beleidsdoorlichting innovatieregelingen BVE
Beleidsdoorlichting Leren &
Werken
Beleidsdoorlichting VSV-beleid

OD 1

A: 2016
B: 2016
A: 2011
B: 2011
A: 2011
B: 2011
A: 2012
B: 2013

Auditdienst OCW

Monitor experimenten Associate
Degree op MBO-locatie
Analyse effectrapportage RMC

OD 2

Project Onderwijs-Arbeidsmarkt
2011 (POA)
Registratie en bestemming
uitstroom schoolverlaters (SIS)
Quickscan SIS-School Ex
Programma
Monitor Sociale Veiligheid
Arbeidsmarktbarometer leraren
bve
Monitor alfabetisering

AD

Monitor competentiegericht
beroepsonderwijs

OD 1

OD 2
OD 3
OD 4

OD 4

OD 4
OD4
AD
AD
OD 3

A:2011
B: 2012
Jaarlijks
B: in april

Auditdienst OCW
Auditdienst OCW
Auditdienst OCW

Research voor Beleid

Jaarlijks
B: in juli
Jaarlijks
B: in september
A: 2010
B: 2011
Jaarlijks
Jaarlijks

ROA

Jaarlijks
B: voorjaar
A: 2008
B: 2009

Cinop

ROA
ROA
Ecbo
Regioplan

Ecbo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

59

De beleidsartikelen (artikel 4)

1

Onderzoek Onderwerp

AD of OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

JOB-Monitor

AD

Research Ned

Nulmeting opleidingsdomeinen
2010–2011
Ontwikkeling/monitoring toetsen
taal en rekenen
PIAAC

OD 2

Waardering bedrijfsleven

OD 4

Ex ante evaluatie entry levels
alfabetisering
Kwaliteitsgedrag alfabetiseringsdocenten
Onderwijsrechtskundige inventarisatie Bestuurlijke verhoudingen
BVE
Monitor kwaliteitseffecten BPV
Protocol
NLQF-EQF

OD 2

Tweejaarlijks
B: 2011
A: 8/2011
B: 2012
Jaarlijks
B: in zomer
A: 2011
B: 2013
A: 2010
B: 2011
A: 2011
B: 2011
A: 2011
B: 2011
A: 2011
B: 2012

AD

OD2
AD

OD 4
AD

A: Tweejaarlijks
B: 2011
A: 2010
B: 2011

CITO
OECD

CINOP

Wat onder overig evaluatieonderzoek staat is niet in alle gevallen evaluatieonderzoek

Toelichting:
Voor de beleidsdoorlichtingen zal zoveel mogelijk gebruik worden
gemaakt van (deel-)onderzoeken naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het beleid. Bij de beleidsdoorlichting van het vsv-beleid
zullen met name de evaluatie en de monitoring van het vsv-beleid en de
convenanten, het onderzoek naar de effectiviteit van de experimenten op
het gebied van de maatwerktrajecten en het onderzoek naar de effectiviteit van de experimenten vmbo-mbo worden betrokken.
Bij de beleidsdoorlichting van de innovatieregelingen van bve zal vooral
gebruik gemaakt worden van de monitor innovatiebox en stagebox op
basis van de jaarverslagen van mbo-instellingen, en van het evaluatieonderzoek naar de regelingen stagebox en innovatiebox.
De beleidsdoorlichting Leren & Werken wordt onder andere gebaseerd op
de monitor van leerwerktrajecten (duaal en EVC) door het ecbo. Dit is een
halfjaarlijkse kwantitatieve monitor en een jaarlijkse kwalitatieve monitor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

60

De beleidsartikelen (artikel 5)

ARTIKEL 5. TECHNOCENTRA
5.1 Algemene doelstelling: het ondersteunen van technocentra
om de kennisinfrastructuur in de regio te versterken. De
aansluiting tussen het technisch beroepsonderwijs en het
bedrijfsleven wordt hierdoor verbeterd.
Technocentra zijn intermediaire organisaties, opgericht om knelpunten op
de regionale arbeidsmarkt voor technische beroepen aan te pakken. De
technocentra richten zich op het bemiddelen tussen onderwijsinstellingen
en bedrijven. De activiteiten zijn gericht op het ondersteunen en stimuleren van uitdagingen en het oplossen van regionale knelpunten. De
technocentra leveren daarmee ook een bijdrage aan het «deltaplan
bèta/techniek» waarin een integrale aanpak van de tekorten aan bèta’s en
technici wordt beschreven.
Omschrijving

De financiële ondersteuning van de technocentra uit het Fonds Economische Structuurversterking (FES) als tijdelijke impulsmaatregel eindigt
op 31 december 2010. In de «Kaderregeling technocentra 2006 tot en met
2010» is bepaald dat de regeling eind 2010 afgeloopt en dat daarna aan de
technocentra geen subsidiegelden meer ter beschikking zullen worden
gesteld. Het gevolg hiervan is dat het begrotingsartikel Technocentra met
ingang van de begroting 2012 wordt opgeheven.
Het is aan de technocentra en hun regionale stakeholders om hun
strategie te bepalen voor de periode ná 2010. Technocentra bepalen
vervolgens zelf of zij als vraaggestuurde, financieel zelfstandige organisatie doorgaan of dat zij ophouden te bestaan. Met de beëindiging van de
subsidiëring van de technocentra zal de Kaderregeling worden
ingetrokken.

Tabel 5.1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 5 (x € 1 000)
2009

2010

2011

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

10 189

9 991

20

Totale uitgaven (programma + apparaat)

10 189

9 991

20

Programma-uitgaven
•
Basissubsidie
•
Speerpuntsubsidie
•
Overig

10 189
7 000
2 889
300

9 991
7 000
2 691
300

20
0
20
0

Ontvangsten

9 801

9 592

0

2012

2013

2014

2015

Toelichting:
Voor 2011 is € 20 000 beschikbaar gesteld voor een evaluatie van de
jaarverslagen van de technocentra door Platform Bètatechniek.
Tabel 5.2 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
2011
Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

2012

2013

2014

2015

20
20
0
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

61

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

ARTIKEL 6 EN 7 HOGER ONDERWIJS
6.1 Algemene doelstelling: het stelsel van hoger onderwijs en
onderzoek zorgt dat studenten en (wetenschappelijk) personeel
hun talenten en onderzoekend vermogen maximaal kunnen
ontwikkelen. Het leidt hen op voor een positie op de nationale en
internationale arbeidsmarkt en het vervullen van hun rol in de
intellectuele voorhoede van onze samenleving.
Omschrijving

Om internationaal te concurreren en maatschappelijke problemen aan te
pakken, zijn een goed opgeleide bevolking, ondernemende geesten en
hoogwaardige diensten en producten van doorslaggevend belang. De
Nederlandse samenleving is in belangrijke mate afhankelijk van kennis,
technologie en innovatie. Nederland moet daarom zijn kennis– en
innovatiepotentieel optimaal organiseren en benutten. Ook stelt de
mondiale economische crisis de Nederlandse samenleving voor een grote
opgave.
Onderwijs en wetenschap zijn meer dan aanjagers van de kenniseconomie. Het gaat niet alleen om geld, het gaat ook om zaken als inzicht in
de eigen identiteit, historische achtergronden, natuur en milieu, sociale
verhoudingen, cultuur en kunst, kortom de bepalende factoren voor de
kwaliteit van het leven. Het stelsel van hoger onderwijs en onderzoek
speelt daarbij een belangrijke rol. Het hoger onderwijs moet daarom
studenten motiveren om tijdens hun studie het beste uit zichzelf te halen,
zodat zij zich optimaal ontplooien en zich breed kunnen oriënteren.
De strategische agenda voor het hoger onderwijs-, onderzoek- en
wetenschapsbeleid geeft de strategische doelen aan voor de komende
jaren (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 288, nr. 1). Deze zijn
nader ingevuld in de meerjarenafspraken die gemaakt zijn met de koepels
van de besturen in het hbo en wo (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 288, nrs. 31 en 33).
Over de voortgang van de afspraken doet OCW jaarlijks verslag in Kennis
in Kaart (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, bijlage bij 31 288,
nr. 82). Omdat vanaf 2010 er geen Kennis in Kaart meer wordt uitgebracht,
zal het (jaarlijks) verslag bij brief aan de Tweede Kamer worden aangeboden. Om een zo objectief mogelijk inzicht te krijgen in de inspanningen
van de universiteiten en hogescholen om aan de ambities bij te dragen,
zal de Inspectie van het Onderwijs in 2010 een evaluatieonderzoek doen.
Deze evaluatie zal in de eerste helft van 2011 afgerond zijn.
Zoals uitgewerkt in de strategische agenda is het beleid gericht op het
verhogen van de basiskwaliteit, het bevorderen van excellentie en het
verbeteren van studiesucces. Dat laatste betekent onder andere dat
minder studenten uit moeten vallen. Om deze doelen te bereiken, is een
aantal maatregelen genomen dat verder wordt toegelicht bij de operationele doelstellingen.

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor een onderwijsstelsel dat zodanig
functioneert dat het onderwijs maximaal aansluit bij de talenten en
ambities van individuele leerlingen/studenten én bij de behoefte van de
maatschappij. In het bijzonder is hij verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van het onderwijs, de rechtmatige en doelmatige besteding van
het geld voor het hoger onderwijs en onderzoek, en de kwaliteitsgarantie.
De minister ondersteunt de belanghebbenden op een manier die hen in
staat stelt maximaal bij te dragen aan goed onderwijs. Hij doet dat door
wetten en regels uit te vaardigen voor goed bestuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

62

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is verantwoordelijk
voor het groene onderwijs.
Externe factoren

De inzet van studenten, docenten, onderzoekers, bestuurders, toezichthouders, brancheorganisaties, maatschappelijke en internationale
organisaties, andere overheden en bedrijven (stages en aansluiting
arbeidsmarkt) bepaalt mede de kwaliteit van het onderwijs en onderzoek.
De minister is daarom mede afhankelijk van de inzet, capaciteiten en
faciliteiten van deze partijen. Factoren die de minister slechts beperkt kan
beïnvloeden, maar waarvan het succes van het beleid wel afhankelijk is,
zijn: ontwikkelingen op de (internationale) arbeidsmarkt, demografische
ontwikkelingen, conjuncturele ontwikkelingen waaronder de wereldwijde
financiële crisis.

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling
Tabel 6.1 Indicatoren
Basiswaarde
2003

Laatste waarde
2009

Streefwaarde
2020

31,5%

37,4%

46,0%

1.

Percentage hoger opgeleiden in de leeftijdsgroep 25–44 jarigen
van de beroepsbevolking
Bron: CBS (EBB)

Toelichting:
Meer mensen moeten hoger opgeleid worden. Dit wordt grotendeels
bereikt door autonome groei en door ervoor te zorgen dat studenten
(sneller) afstuderen (zie ook paragraaf 6.3.3). OCW probeert dit voornamelijk door verbetering van rendement (minder uitval en betere studiekeuze) te bereiken. De indicator laat een stijgende lijn zien.
Tabel 6.2 Kengetallen

Percentage afgestudeerden met een baan op tenminste hbo
respectievelijk wo-niveau 1
•
Hbo
•
Wo
Bron: Hbo en Wo-monitor

2006

2007

2008

2009

82%
65%

85%
64%

85%
67%

83%
65%

53%
57%

59%
60%

62%
63%

59%
60%

1.

2.

Percentage werkenden dat aangeeft dat opleiding voldoende
basis was om te starten op arbeidsmarkt
•
Hbo
•
Wo
Bron: Hbo en Wo-monitor
1

huidige baan (gemiddeld anderhalf jaar na afstuderen)

Toelichting:
De kengetallen maken zichtbaar of de student optimaal is voorbereid op
deelname aan de samenleving en een positie op de nationale en
internationale arbeidsmarkt. Bij deze reeksen worden geen streefwaarden
geformuleerd omdat deze te sterk samenhangen met de conjunctuurontwikkeling. Deze samenhang lijkt te worden bevestigd omdat de percentages in 2009 dalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

63

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

6.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 6.3 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 6 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

2 692 061

2 747 122

2 530 905

2 545 735

2 548 623

2 570 559

2 578 239

Totale uitgaven

2 323 653

2 492 905

2 538 673

2 554 658

2 563 540

2 572 688

2 578 694

Programma-uitgaven

2 317 618

2 486 929

2 533 575

2 549 561

2 558 443

2 567 591

2 573 597

2 186 555

2 330 762

2 415 844

2 425 763

2 440 844

2 448 503

2 452 509

2 186 555

2 330 762

2 415 844

2 425 763

2 440 844

2 448 503

2 452 509

5 478

5 474

5 476

5 481

5 481

5 481

5 481

5 478

5 474

5 476

5 481

5 481

5 481

5 481

32 163

50 164

55 190

55 241

55 260

55 269

55 269

20 898

34 867

34 896

34 938

34 956

34 965

34 965

8 765

12 797

12 794

12 803

12 804

12 804

12 804

2 400

2 400

2 400

2 400

2 400

2 400

2 400

0
100

0
100

5 000
100

5 000
100

5 000
100

5 000
100

5 000
100

78 854

85 923

43 490

49 505

43 308

44 349

46 349

13 100

18 883

18 883

20 267

19 967

19 300

19 300

1 254
0

7 823
500

7 828
5 316

12 550
5 207

12 557
300

12 565
0

12 565
0

0

742

10 463

10 481

10 484

10 484

10 484

58 500

55 500

0

0

0

2 000

4 000

6 000

2 475

1 000

1 000

0

0

0

Studenten volgen onderwijs, en
(wetenschappelijk) personeel doet
onderzoek, in voldoende toegeruste instellingen voor hoger
onderwijs
•
Reguliere bekostiging
(lumpsum) 1
Binnen- en buitenlandse studenten
volgen hoger onderwijs, en
(wetenschappelijk) personeel doet
onderzoek, van hoge en excellente
kwaliteit
•
Kwaliteitsverbetering
docenten (lumpsum)
•
Excellentie in onderwijs:
binnen- en buitenlands
talent (kwaliteit en
bekostiging) 2
Studenten volgen zonder
drempels het hoger onderwijs dat
het beste past bij hun talenten en
specifieke behoeften, en worden
gestimuleerd om hun opleiding
succesvol af te ronden
•
Minder uitval en kwaliteitsimpuls (lumpsum)
•
Verhogen studierendement
niet-westerse allochtone
studenten (lumpsum)
•
Studiekeuze informatie voor
het hoger onderwijs
•
Erkenning van verworven
competenties
•
Emancipatie
De samenleving (bedrijven en
maatschappelijke organisaties)
benut optimaal de kennis van het
hoger onderwijs en onderzoek en
vice versa
•
Praktijkgericht onderzoek
(Raak)
•
Praktijkgericht onderzoek
(lectoren en kenniskringen)
(lumpsum) 3
•
Ondernemerschap
•
Nieuwe
hbo-masteropleidingen
•
Deltaplan bèta/techniek
4
/Sectorplan techniek
mbo-hbo 2011–2016
•
FES: Investeringsagenda
bèta en techniek hoger
onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

64

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Programmakosten-overig 5
•
Uitvoeringsorganisatie DUO

14 568

14 606

13 575

13 571

13 550

13 989

13 989

Apparaatsuitgaven Hoger
Onderwijs en Studiefinanciering

6 035

5 976

5 098

5 097

5 097

5 097

5 097

Ontvangsten

11 404

2 492

1 017

1 017

17

17

17

1

In de middelen voor «Reguliere bekostiging» zijn ook enkele posten voor overige uitgaven verwerkt.
De middelen voor «Excellentie in onderwijs» worden voor het gehele hoger onderwijs begroot op artikel 7. Voor de jaren 2010 tot en met 2014 zijn
de middelen deels ingezet voor de uitbreiding van het Sirius-programma (zie artikel 7).
3
Naast de extra middelen uit het coalitieakkoord is in de «Reguliere bekostiging» (lumpsum) voor lectoren en kenniskringen op jaarbasis een
bedrag van € 57,0 miljoen opgenomen.
4
De middelen voor het Deltaplan bèta/techniek voor het jaar 2009 en 2010 hebben betrekking op de gehele onderwijskolom. De middelen in 2014
en 2015 hebben betrekking op de sectorplannen techniek mbo-hbo 2011–2016.
5
De middelen hebben betrekking op de sector hoger onderwijs.
2

Afdrachtvermindering onderwijs
Ter bevordering van de werkgelegenheid worden de loonkosten van
studenten met een onderwijsarbeidsovereenkomst c.a. verlaagd door
middel van vermindering van de afdracht loonbelasting en premie voor
de volksverzekeringen.
Deze regeling geldt voor bepaalde studenten in het hoger beroepsonderwijs.
Het niveau van de faciliteit, de voorwaarden, het budgettair beslag en de
prestatiegegevens (waar zinvol en mogelijk) zijn beschreven in internetbijlage 4 bij de Miljoenennota «Toelichting op de belastinguitgaven».
Tabel 6.4 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 7 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

4 052 409

3 938 033

3 955 026

3 988 702

4 020 588

4 030 271

4 028 796

Totale uitgaven

3 781 800

3 828 069

3 915 245

3 953 754

3 987 126

4 012 890

4 028 742

Programma-uitgaven

3 781 800

3 828 069

3 915 245

3 953 754

3 987 126

4 012 890

4 028 742

Studenten volgen onderwijs, en
(wetenschappelijk) personeel doet
onderzoek, in voldoende toegeruste instellingen voor hoger
onderwijs
•
Reguliere bekostiging
(lumpsum)
•
Geesteswetenschappen
•
Alfa/Gamma-onderzoek

3 740 028

3 766 135

3 824 413

3 864 116

3 901 946

3 937 609

3 956 490

3 728 322
2 128
9 578

3 740 549
10 660
14 926

3 786 033
10 660
27 720

3 825 732
10 660
27 724

3 863 550
10 663
27 733

3 899 213
10 663
27 733

3 918 094
10 663
27 733

32 049

40 531

39 371

38 242

36 278

28 380

26 851

5 414

5 414

5 414

5 414

5 414

5 414

5 414

12 385

11 331

11 331

11 331

11 333

11 333

11 333

Binnen- en buitenlandse studenten
volgen hoger onderwijs, en
(wetenschappelijk) personeel doet
onderzoek, van hoge en excellente
kwaliteit
•
Kwaliteitsverbetering
docenten (lumpsum)
•
Excellentie in onderwijs:
binnen- en buitenlands
talent (HSP/Libertas
noodfonds)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

65

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

•

•

•

•

Excellentie in onderwijs:
binnen- en buitenlands
talent: FES (Sirius
Programma)
Excellentie in onderwijs:
binnen- en buitenlands
talent (Sirius Programma)
Excellentie in onderwijs:
binnen- en buitenlands
talent (kwaliteit en
bekostiging)
Internationale samenwerking en oriëntatie 1

Studenten volgen zonder
drempels het hoger onderwijs dat
het best past bij hun talenten en
specifieke behoeften, en worden
gestimuleerd om hun opleiding
succesvol af te ronden
•
Minder uitval en kwaliteitsimpuls (lumpsum)
•
Verhogen studierendement
niet-westerse allochtone
studenten
•
Verhoging deelname
studenten met een handicap
De samenleving (bedrijven en
maatschappelijke organisaties)
benut optimaal de kennis van het
hoger onderwijs en onderzoek en
vice versa
•
3 TU’s samenwerking: FES
•
3 TU’s samenwerking
•
Sectorplan Natuur- en
scheikunde
Ontvangsten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

4 764

11 590

11 522

10 793

9 227

1 529

4 000

2 200

1 700

900

2 200

1 800

2 300

3 100

1 800

4 000

9 486

8 196

7 104

6 704

6 304

6 104

6 104

2 657

15 337

20 600

20 601

20 605

20 604

20 604

2 322

15 337

17 403

17 404

17 408

17 407

17 407

3 197

3 197

3 197

3 197

3 197

30 861
6 066
10 990

30 795
6 000
10 990

28 297
3 500
10 992

26 297
1 500
10 992

24 797

13 805

13 805

13 805

13 805

13 805

42 604

16 809

12 743

3 045

16

335

7 066
7 066

13 894

6 066
6 066

17 672

10 992

1

In 2009 en 2010 inclusief Nederlandse Instituten in het Buitenland (NIB’s). Vanaf 2011 zijn deze middelen opgenomen in de reguliere bekostiging
van het wetenschappelijk onderwijs.

Afdrachtvermindering onderwijs
Ter bevordering van de werkgelegenheid worden de loonkosten van
studenten met een onderwijsarbeidsovereenkomst c.a. verlaagd door
middel van vermindering van de afdracht loonbelasting en premie voor
de volksverzekeringen.
Deze regeling geldt voor bepaalde categorieën promovendi/assistenten en
onderzoekers in opleiding.
Het niveau van de faciliteit, de voorwaarden, het budgettair beslag en de
prestatiegegevens (waar zinvol en mogelijk) zijn beschreven in internetbijlage 4 bij de Miljoenennota «Toelichting op de belastinguitgaven».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

66

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

Tabel 6.5 Middelen toerusting hoger onderwijs en onderzoek (x € 1 000)

Hogescholen:
Onderwijsdeel
Deel ontwerp- en ontwikkeling
(Lectoren en kenniskringen)
Universiteiten:
Onderwijsdeel
Onderzoekdeel
Academische ziekenhuizen
Overige organisaties hoger onderwijs 1:
United Nations University (UNU)
Europees Universitair Instituut Florence
Stichting Nederlandse Organisatie voor
Internationale samenwerking in het Hoger
Onderwijs (NUFFIC)
Stichting Handicap en Studie
Stichting UAF Steunpunt (SUS) / UAF
Interstedelijk Studentenoverleg (ISO)
Landelijke Studenten Vakbond (LSVb)
Nederlands Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO)

2011

2012

2013

2014

2015

2 390 170

2 402 256

2 417 354

2 426 643

2 430 710

64 846

69 617

69 625

69 633

69 633

1 562 784
1 702 055
561 612

1 597 859
1 703 469
568 908

1 627 176
1 703 469
573 119

1 652 951
1 703 469
578 645

1 670 640
1 703 469
580 054

855
1 565
25 956

855
1 565
25 956

855
1 565
25 956

855
1 565
25 956

855
1 565
25 956

841
2 500
244
244
3 975

491
2 500
244
244
3 975

491
2 500
244
244
3 975

491
2 500
244
244
3 975

491
2 500
244
244
3 975

1
Bij het deel «Overige organisaties hoger onderwijs» zijn de subsidie-ontvangers vermeld en de bedragen waarop de subsidies ten hoogste
kunnen worden vastgesteld. Voor de subsidieverlening aan deze subsidieontvangers vormt deze begrotingsvermelding (Nuffic m.i.v. 2012) de
wettelijke grondslag als bedoeld in artikel 4:23, derde lid, onder c, van de Algemene Wet Bestuursrecht.

Tabel 6.6 Budgetflexibiliteit per operationele doelstelling artikel 6 Hoger beroepsonderwijs (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

2 520 000
2 498 932
21 068
0

2 535 990
2 514 648
20 807
535

2 544 893
2 528 434
15 884
575

2 553 602
2 513 719
39 284
599

2 559 608
2 517 584
41 284
740

Studenten volgen onderwijs, en (wetenschappelijk) personeel
doet onderzoek, in voldoende toegeruste instellingen voor
hoger onderwijs
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

2 415 844
2 415 555
289
0

2 425 763
2 425 189
39
535

2 440 844
2 440 269
0
575

2 448 503
2 447 904
0
599

2 452 509
2 451 769
0
740

Binnen- en buitenlandse studenten volgen hoger onderwijs, en
(wetenschappelijk) personeel doet onderzoek, van hoge en
excellente kwaliteit
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

5 476
5 476
0
0

5 481
5 481
0
0

5 481
5 481
0
0

5 481
5 481
0
0

5 481
5 481
0
0

Studenten volgen zonder drempels het hoger onderwijs dat het
best past bij hun talenten en specifieke behoeften, en worden
gestimuleerd om hun opleiding succesvol af te ronden
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

55 190
50 190
5 000
0

55 241
50 161
5 080
0

55 260
50 160
5 100
0

55 269
47 769
7 500
0

55 269
47 769
7 500
0

De samenleving (bedrijven en maatschappelijke organisaties)
benut optimaal de kennis van het hoger onderwijs en onderzoek
en vice versa
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

43 490
27 711
15 779
0

49 505
33 817
15 688
0

43 308
32 524
10 784
0

44 349
12 565
31 784
0

46 349
12 565
33 784
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

67

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

Tabel 6.7 Budgetflexibiliteit per operationele doelstelling artikel 7 Wetenschappelijk onderwijs (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

3 915 245
3 892 674
22 571
0

3 953 754
3 930 974
22 280
500

3 987 126
3 965 241
21 385
500

4 012 890
3 995 458
16 432
1 000

4 028 742
4 007 750
19 992
1 000

Studenten volgen onderwijs, en (wetenschappelijk) personeel
doet onderzoek, in voldoende toegeruste instellingen voor
hoger onderwijs
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

3 824 413
3 824 413
0
0

3 864 116
3 863 616
0
500

3 901 946
3 901 446
0
500

3 937 609
3 936 609
0
1 000

3 956 490
3 955 490
0
1 000

Binnen- en buitenlandse studenten volgen hoger onderwijs, en
(wetenschappelijk) personeel doet onderzoek, van hoge en
excellente kwaliteit
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

39 371
27 790
11 581
0

38 242
26 952
11 290
0

36 278
25 885
10 393
0

28 380
22 940
5 440
0

26 851
17 851
9 000
0

Studenten volgen zonder drempels het hoger onderwijs dat het
best past bij hun talenten en specifieke behoeften, en worden
gestimuleerd om hun opleiding succesvol af te ronden
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

20 600
20 600
0
0

20 601
20 601
0
0

20 605
20 605
0
0

20 604
20 604
0
0

20 604
20 604
0
0

De samenleving (bedrijven en maatschappelijke organisaties)
benut optimaal de kennis van het hoger onderwijs en onderzoek
en vice versa
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

30 861
19 871
10 990
0

30 795
19 805
10 990
0

28 297
17 305
10 992
0

26 297
15 305
10 992
0

24 797
13 805
10 992
0

6.3 Operationele beleidsdoelstelling
6.3.1 Studenten volgen onderwijs, en (wetenschappelijk)
personeel doet onderzoek, in voldoende toegeruste instellingen
voor hoger onderwijs
Motivering

Het stelsel van hoger onderwijs en onderzoek zodanig toerusten dat bij
het verzorgen van hoger onderwijs en het verrichten van onderzoek
voldaan wordt aan de gestelde toegankelijkheids-, doelmatigheids- en
kwaliteitseisen die door de door de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek (WHW) zijn gesteld.

Instrumenten

• Reguliere bekostiging (lumpsum)
De rijksbijdrage, die de instellingen van hoger onderwijs en onderzoek
ontvangen, is gebaseerd op de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW). In het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 en de
Regeling financiën hoger onderwijs zijn de bepalingen, bedragen en
percentages opgenomen op basis waarvan deze rijksbijdrage wordt
bepaald. De tabel 6.5 laat zien welke middelen over hogescholen,
universiteiten en academische ziekenhuizen zijn verdeeld.
Op 4 februari 2010 is de Wet versterking en besturing vastgesteld
(Staatblad 2010, 119). Hierin zijn onder andere de collegegeldsystematiek,
medezeggenschap en toezicht, en de invoering van joint degrees
geregeld. Met betrekking tot experimenten op het gebied van medezeggenschap is op 18 juni 2009 aan de Tweede Kamer bij de behandeling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

68

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

deze wet toegezegd dat er geen medezeggenschapsexperimenten
plaatsvinden zonder dat de betrokken medezeggenschapsraad hiermee
heeft ingestemd. Het nieuwe artikel 1.7a van de WHW maakt experimenten mogelijk. In 2011 vindt er geen medezeggenschapsexperiment
plaats.
In verband met aanpassing van het accreditatiestelsel is op 22 juni 2010
de Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek vastgesteld (Staatsblad 2010, 293). Met deze wijziging wordt de
accreditatie vanaf 2011 vereenvoudigd en meer gericht op de inhoud en
kwaliteit van het onderwijs.
Het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 is gewijzigd per 24 juli 2010 (Staatsblad
2010, 314). Hiermee wordt per 2011 een nieuwe onderwijsbekostigingssystematiek voor het hoger onderwijs ingevoerd. De toezeggingen over
de koppeling van kwaliteit en bekostiging en de voortgangstoetsing, zoals
die zijn gedaan bij het wetgevingsoverleg in het kader van de begroting
2010 van OCW en bij het algemeen overleg over de bekostiging van het
hoger onderwijs (februari 2010), worden meegenomen bij de uitwerking
van het advies van de Commissie Toekomstbestendig Hoger Onderwijs
Stelsel (commissie Veerman); Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,
31 288, nr. 96).
• Geesteswetenschappen
Het gaat om projecten die bijdragen aan het oplossen van de problemen
die de commissie «Nationaal Plan Toekomst Geesteswetenschappen»
(commissie Cohen) heeft benoemd in haar rapport «Duurzame Geesteswetenschappen». Deze projecten worden in goede samenwerking met de
colleges van bestuur van de betreffende faculteiten opgesteld. De
commissie «Regieorgaan Geesteswetenschappen», onder voorzitterschap
van prof.dr. F. van Oostrom, adviseert de minister over honorering van de
projectaanvragen. In 2011 is hiervoor € 10,7 miljoen beschikbaar.
• Alfa- en gammaonderzoek bij de universiteiten (lumpsum)
Met deze middelen wordt een aantal problemen en lacunes opgelost dat
zich voordoet in het voor de Nederlandse kenniseconomie belangrijke
gebied van alfa- en gammawetenschappen. In 2011 is € 27,7 miljoen
beschikbaar.
• Optimalisering taal- en rekenonderwijs (lumpsum)
Voor een structurele verhoging van het studiesucces is onder meer de
doorlopende leerlijn rekenen en taal van grote betekenis. Voor de periode
2008 tot en met 2011 is in totaal € 12 miljoen beschikbaar om het taal- en
rekenonderwijs aan de lerarenopleidingen te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

69

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 6.8 Kengetallen
(x 1 000)

1.

2.

2009/2010

2010/2011

2011/2012

2012/2013

2013/2014

Eerstejaars aantal studenten ( excl. «groen onderwijs»)
•
Hbo voltijd
•
Hbo deeltijd
•
Wo

87,3
13,8
50,3

88,6
17,1
49,6

89,4
13,6
50,3

89,8
13,5
51,5

90,1
13,4
52,6

Ingeschreven aantal studenten (excl. «groen onderwijs»)
•
Hbo voltijd
•
Hbo deeltijd
•
Wo

331,1
62,6
226,1

345,4
67,4
235,1

357,7
67,4
242,9

366,7
67,0
250,3

373,8
66,5
257,2

52,5
12,6
27,7

54,0
12,9
28,4

55,8
13,3
29,1

57,5
13,4
29,8

58,9
13,4
30,6

2010

2011

2012

2013

2014

6,2
5,9

6,2
6,0

6,1
5,9

6,0
5,9

6,0
5,9

3.

Gediplomeerden (excl. «groen onderwijs»)
•
Hbo voltijd
•
Hbo deeltijd
•
Wo
Bron: OCW-Referentieraming 2010, peildatum 1 oktober 2009 (eerstejaars en ingeschrevenen conform de OCW-begrotingsraming)

4.

Onderwijsuitgaven per student
•
Hbo
•
Wo

Toelichting:
In de begroting is, zoals gebruikelijk, de actuele raming van de leerlingenen studentenaantallen verwerkt (Referentieraming 2010). Vanwege de
onzekerheid over met name de ontwikkeling van de aantallen studenten
na 2011 is besloten in de meerjarenramingen de onderwijsdeelname na
2011 op hetzelfde niveau als 2011 te houden. Indien na 2011 de eventuele
stijging van het aantal studenten zich toch mocht doorzetten dan betekent
dit onder gelijkblijvende omstandigheden – gegeven de meerjarige
budgetten – dat het gemiddelde beschikbare bedrag per student daalt.
4. Onderwijsuitgaven per student: berekend in nominale prijzen, aantal
studenten conform de Referentieraming 2010 en excl. collegegeldontvangsten. Voor wo: exclusief de FES-middelen voor de 3TU’s
samenwerking en de academische ziekenhuizen.
6.3.2 Binnen- en buitenlandse studenten volgen hoger onderwijs,
en (wetenschappelijk) personeel doet onderzoek, van hoge en
excellente kwaliteit
Motivering

De kwaliteit van het Nederlandse hoger onderwijs kan beter en het
excellente talent onder studenten moet meer gestimuleerd worden. Aan
de basis is deze in orde, maar in relatie tot de ambities van Nederland als
innovatieve, concurrerende economie moet de kwaliteit verbeteren. Het
hoger onderwijs moet intensiever en persoonlijker worden. Het Nederlandse hoger onderwijs bevindt zich in een internationaal speelveld.
Studenten moeten de mogelijkheid hebben zich voor te bereiden op een
loopbaan in een internationale context: de arbeidsmarkt wordt immers
ook meer internationaal. De concurrentie om de beste studenten neemt
toe. Instellingen moeten ruimte hebben zich voor de buitenwereld te
profileren en partnerships aan te gaan met buitenlandse instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

70

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

Instrumenten

• Kwaliteitsverbetering docenten hbo
De docent is de bepalende factor in de onderwijskwaliteit. De kwaliteit van
de docent en van de lerarenopleiding moet dus uitstekend zijn. Op artikel
6 en artikel 7 Hoger onderwijs en op artikel 9 Arbeidsmarkt- en
personeelsbeleid is hiervoor geld beschikbaar. In lijn met het advies van
de «commissie Leraren» onder leiding van de heer Rinnooy Kan zijn
hiertoe in het actieplan «LeerKracht van Nederland» (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2007–2008, 27 923, nr. 45) maatregelen voorgesteld. Deze zijn
in het convenant «Leerkracht van Nederland» (Staatscourant, 3 maart
2009, nr. 42), met de sociale partners in de hbo-sector verder uitgewerkt
(zie ook artikel 9 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid).
• Excellentie in onderwijs: binnen- en buitenlands talent (het Huygens
Scholarship Programme/Libertas noodfonds)
Het aantrekken van internationaal toptalent en het stimuleren van
excellent talent onder studenten is een voorwaarde om de Nederlandse
instellingen in de groeiende internationale concurrentiestrijd een goede
uitgangspositie te bieden. In 2011 is er € 11,3 miljoen beschikbaar voor
excellente buitenlandse en Nederlandse studenten die een (deel van hun)
studie in het buitenland gaan volgen. Hieronder valt ook het noodfonds
(Libertas) voor internationale hulpacties op het gebied van hoger
onderwijs.
• Excellentie in onderwijs: binnen- en buitenlands talent, FES (Sirius
Programma)
Om meer inzicht te krijgen in de wijze waarop excellentie in het hoger
onderwijs gerealiseerd kan worden is € 50 miljoen uit het Fonds
Economische Structuurversterking (FES) beschikbaar voor de periode
2008–2014. Hiervan is € 10 miljoen bestemd voor de tranche gericht op
masteropleidingen, waarin ook experimenten voor selectie aan de poort
en collegegelddifferentiatie. De Stichting Platform Bèta en Techniek
begeleidt de gehonoreerde projecten en experimenten en volgt de
voortgang.
• Excellentie in onderwijs: binnen- en buitenlands talent (uitbreiding Sirius
Programma)
Voor de uitbreiding van het Sirius Programma gericht op de bacheloropleidingen is voor de periode 2010 tot en met 2014 € 11 miljoen
beschikbaar. De projecten die hiervoor in aanmerking komen, zijn in 2009
goedgekeurd.
• Excellentie in onderwijs: binnen- en buitenlands talent (kwaliteit en
bekostiging)
De koppeling tussen kwaliteit en bekostiging wordt verkend in het kader
van de uitwerking van het advies van de commissie Veerman. Het bedrag
van € 1,8 miljoen voor 2011 zal worden ingezet in het kader van de
huidige beleidstraject(en) ter versterking van de kwaliteit van het
onderwijs.
• Internationale samenwerking en -oriëntatie
Om de positie van het Nederlands hoger onderwijs internationaal te
verbeteren, is in 2011 € 5,6 miljoen beschikbaar voor de Netherlands
Education Support Offices (NESO’s) en € 0,5 miljoen voor PhD-studenten
aan het Europees Universitair Instituut in Florence. Daarnaast is in 2011
€ 1 miljoen beschikbaar voor projecten die bijdragen aan de verbetering
van de communicatie met en over de internationale student, waardoor
ook het imago van Nederland als kennisland verbetert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

71

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 6.9 Indicator

Indicator Kwaliteit en excellentie
1.
Percentage hbo-docenten dat minimaal beschikt over een mastergraad 1
Bron: HBO-raad 3

2.

Percentage studenten dat als «gemotiveerd» kan worden
beschouwd
Bron: Studentenmonitor

Studietijd, contacturen en schaal
a.
Onderwijsintensiteit: gem. tijdsbesteding aan studiegerelateerde activiteiten in uren per week (perceptie student)
•
Hbo
•
Wo
Bron: Studentenmonitor

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde

50% (waarvan
3,7% PhD)
peildatum:
2007

57% (waarvan
4,8% PhD)
peildatum:
2008

70% 2(waarvan
10% PhD)
peildatum:
2014

18,0%

18,3%

–

peildatum:
2004

peildatum:
2008

33
31
peildatum:
2005

35
33
peildatum:
2009

–
–

13
11
peildatum:
2005

14
13
peildatum:
2009

–
–

25,0
9,2
peildatum:
2004

22,7
10,1
peildatum:
2008

–
–

2 in top 100

peildatum:
2005

2 in top 100
waarvan 1 op
nr. 52
peildatum:
2009

3 in top 100 en
hoogste
omhoog
peildatum:
2011

4,5%

7,4%

7,4% 4

peildatum:
2003/2004

peildatum:
2009/2010

peildatum:
2010

14% (hbo 12%;
wo 17%)
peildatum:
2007

12% (hbo 10%;
wo 14%)
peildatum:
2008

25%

3.

b.

Onderwijstijd: gem. aantal uren per week (contacturen;
perceptie student)
•
Hbo
•
Wo
Bron: Studentenmonitor

c.

Student/stafratio
•
Hbo: student/onderwijzend personeel
•
Wo: student/wetenschappelijk personeel
Bron: Kerncijfers 2005–2009

4.

Aantal Nederlandse instellingen in top 100 van beste instellingen
ter wereld

Bron: Sjanghai-ranking

Indicator Internationalisering diplomamobiliteit
5.
Ho-studenten uit het buitenland in NL (instroom): percentage van
de totale Nederlandse ho-studentenpopulatie
Bron: IMON-monitor 2009 (NUFFIC, Europees Platform, Cinop)

6.

Percentage Nederlandse studenten dat een opleiding in Nederland
volgt en een deel hiervan in het buitenland doet
Bron: Studentenmonitor

peildatum:
2013

1

De meerjarenafspraken tussen OCW en de HBO-raad vormen het uitgangspunt voor deze indicator.
In het convenant «Leerkracht van Nederland» is afgesproken dat hogescholen er naar streven dat 70% van de docenten in 2014 over een mastergraad beschikt. Daarnaast is afgesproken dat hogescholen ernaar zullen streven dat 10% van de docenten in 2017 beschikt over een PhD dan wel in
een promotietraject participeert.
3
Gegevens komen uit de Arbeidsmarktmonitor van het personeel in het hbo, 2007 «Zwaar weer op komst» op basis van het Personeels- en Mobiliteitsonderzoek (POMO) van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
4
De streefwaarde is eerder gerealiseerd dan verwacht. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door verdubbeling van het budget voor het
HSP-programma.
2

Toelichting:
In de meerjarenafspraken is een aantal achtergrondvariabelen (onder
andere indicator 1, 2 en 3) opgenomen op basis waarvan de ambities voor
studiesucces en kwaliteit van het onderwijs worden gemonitord. Samen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

72

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

geven deze achtergrondvariabelen een indruk van de ontwikkeling van
kwaliteit. Ze zijn relevant maar er is geen sprake van een een-op-een
relatie met de kwaliteit van het onderwijs. Deze indicatoren moeten in
samenhang worden bezien en worden ingebed in een kwalitatief oordeel.
Om deze redenen zijn er geen streefwaarden geformuleerd.
2. Deze gegevens zijn gebaseerd op de Studentenmonitor, en dus op
ondervraging van studenten. Deze indicatoren geven dan ook de
percepties van studenten weer.
6. Deze indicator geeft een beeld van de ontwikkeling van de internationale competenties van Nederlandse studenten. Meer informatie
hierover is te vinden in de internationaliseringsagenda «Het
Grenzeloze Goed» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 288,
nr. 44). Zie voor meer indicatoren artikel 8 Internationaal beleid.
In «Het Grenzeloze Goed» is aangekondigd dat OCW een jaarlijkse
monitor uitvoert naar de omvang van mobiliteit van studenten en
staf. De eerste monitor wordt begin 2011 verwacht.
6.3.3 Studenten volgen zonder drempels het hoger onderwijs dat
het beste past bij hun talenten en specifieke behoeften, en
worden gestimuleerd om hun opleiding succesvol af te ronden
Motivering

Om de Nederlandse bevolking beter en hoger op te leiden, liggen er
specifiek voor het hoger onderwijs de volgende opdrachten:
• een goede doorstroom binnen het onderwijs;
• minder uitval uit het hoger onderwijs;
• een leven lang leren.
Deze vormen de basis van een gezonde kenniseconomie en een goed
opgeleide beroepsbevolking.

Instrumenten

• Minder uitval en kwaliteitsimpuls hoger onderwijs
OCW investeert in kleinschalig onderwijs door instellingen in staat te
stellen meer en betere docenten aan te stellen. Hierdoor kan het onderwijs
kleinschaliger worden en zullen er minder studenten uitvallen. Hiervoor is
in 2011 € 52,3 miljoen beschikbaar.
Naast deze middelen uit het Coalitieakkoord moeten de instellingen
hiervoor hun lumpsum en onder andere ook het geld voor de versterking
van de kenniseconomie (Voorjaarsnota 2006) inzetten. De instellingen
krijgen deze middelen via de lumpsum op basis van de meerjarenafspraken met de VSNU en de HBO-raad over uitvalvermindering en
kwaliteitsverhoging. De focus ligt daarbij op de bachelorfase, omdat daar
de uitval relatief hoog is.
Met dit oogmerk zijn de studiekeuzegesprekken als instrument ingezet via
twee tranches met in totaal 18 projecten, waarvoor veel belangstelling
bestaat bij de hogescholen en universiteiten. Deze projecten geven inzicht
in de wijze waarop instellingen studiekeuzegesprekken kunnen inrichten
en uitvoeren via toegankelijke, overdraagbare informatie.
Tevens wordt gemeten of en welke resultaten deze projecten het eerste
jaar na invoering opleveren qua vermindering van uitval of switchen van
studenten. Eind 2010 zijn de eerste uitkomsten beschikbaar.
• Verhogen studierendement niet-westerse allochtone studenten
Er wordt geïnvesteerd in het verbeteren van het studiesucces van
niet-westerse allochtone studenten. Het rendement van niet-westerse
allochtone hbo-studenten is veel lager dan het rendement van autochtone
hbo-studenten. Op de universiteiten zijn er ook substantiële verschillen in
studiesucces. De investeringen richten zich uitsluitend op de instellingen
in de Randstad, omdat deze studenten zich daar concentreren en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

73

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

instellingen daar voor grotere uitdagingen staan. Vanaf 2008 heeft OCW
met de Randstadhogescholen meerjarenafspraken gemaakt om het
studiesucces van deze groep te verbeteren (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 288, nr. 28). In 2011 wordt een tussenbalans opgemaakt van
de behaalde resultaten. Met ingang van 2011 zijn ook met de universiteiten in de Randstad meerjarenafspraken gemaakt. Voor de hogescholen
en universiteiten is in 2011 € 16 miljoen beschikbaar.
• Subsidie voor Studiekeuze informatie voor het hoger onderwijs
Om te zorgen dat aanstaande studenten beschikken over deugdelijke
vergelijkingsinformatie via onder andere een website over opleidingsmogelijkheden in het hoger onderwijs, is structureel € 2,4 miljoen
beschikbaar.
• Subsidie voor Erkenning van verworven competenties (evc)
Uit het rapport van de Inspectie van het Onderwijs «Competent erkend»
(2009) komt naar voren dat de kwaliteit van evc in het hoger onderwijs kan
en moet verbeteren. In 2011 zal de inspectie daarom een onderzoek
uitvoeren naar de kwaliteit van evc-voorzieningen in zowel het mbo als
het ho. Hierover wordt gerapporteerd via een themarapport en het
onderwijsverslag.
• Emancipatie
Voor de voortzetting van de ondersteuning van de VHTO (Landelijk
expertisebureau meisjes/vrouwen in bèta/techniek) is een subsidie
beschikbaar van € 0,1 miljoen.
• Bevorderen doorstroom hoger onderwijs
De beleidsreactie op het rapport van de Onderwijsraad «De weg naar de
hogeschool», waarin de Raad adviseert over het vraagstuk van de
doorstroom van het middelbaar beroepsonderwijs naar het hoger
beroepsonderwijs, wordt meegenomen in de zorgvuldige uitwerking van
het advies van de commissie Veerman. Dit geldt ook voor de besluitvorming over de invoering van de associate degree en de positionering
ervan in de beroepskolom. Hiermee is voldaan aan de motie en
toezegging, gedaan tijdens het nota-overleg competentiegericht onderwijs
in het mbo (15 april 2009).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

74

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 6.10 Indicator
Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde

12%
(studenten die
zijn gestart met
studeren in 2004)
peildatum:
2008

11%
(studenten die
zijn gestart met
studeren in 2006)
peildatum:
2009

6%

47%
(studenten die
zijn gestart met
studeren in 2003)
peildatum:
2008

51%
(studenten die
zijn gestart met
studeren in 2004)
peildatum:
2009

77%
(studenten die
zijn gestart met
studeren in 2001)
peildatum:
2007

76%
(studenten die
zijn gestart met
studeren in 2003)
peildatum:
2008

peildatum:
2013

66,2%
48,0%
47,5%
35,0%
peildatum:
2006 cohort
hbo/wo: 2000

67,0%
51,6%
43,9%
35,2%
peildatum:
2009 cohort:
2003

–
–
–
–
peildatum:
2014 (zie
toelichting)

1 2

Voor het wo
1.
Percentage studie-uitval (uit wo) en studie-switchers (binnen wo)
na het (verwijzende en bindende) eerste bachelorjaar in bachelor-2
en 3
Bron: 1 cijfer HO/VSNU

2.

Percentage studenten (herinschrijvers2 na het eerste studiejaar dat
in vier jaar de bachelorfase afrondt

Bron: 1 cijfer HO/VSNU

Voor het hbo1:
3.
Rendement van studenten (herinschrijvers2 na het eerste studiejaar
3
), na 6 jaar studie

Bron: 1 cijfer HO/HBO-raad

Studierendement na 6 jaar van voltijdstudenten hbo en wo 4
•
Hbo autochtoon
•
Niet-westerse allochtone hbo-student
•
Wo autochtoon
•
Niet-westerse allochtone wo-student
Bron: CFI: 1 cijfer HO/CFI

peildatum:
2011
> 70%

peildatum:
2014

90%

4.

1

De meerjarenafspraken vormen het uitgangspunt voor de indicatoren 1 t/m 3 inzake verhogen van het studiesucces en kwaliteit in de
bachelorfase. De basiswaarde voor de meerjarenafspraken is vastgesteld op basis van het 1-cijfer-ho bestand 2008.
Het gaat bij de indicatoren 1 t/m 3 steeds om de herinschrijvers na het eerste studiejaar. Dat zijn studenten die zich na het eerste studiejaar
opnieuw hebben ingeschreven in het wo (indicator 1 en 2) dan wel in het hbo (indicator 3). Wanneer we het cohort 2001 bekijken, gaat het dus om
de studenten die gestart zijn in 2001, maar die in 2002 nog steeds waren ingeschreven. Van die overgebleven groep wordt switchgedrag, uitval en
rendement gevolgd. De reden om naar deze «herinschrijvers» te kijken, en niet naar het totale start-cohort is om recht te doen aan de oriënterende,
selecterende en verwijzende functie van het eerste studiejaar.
De streefcijfers van de meerjarenafspraken binnen het wo zijn gebaseerd op de «standaardselectie» van studenten: vwo-scholieren die na maximaal
één «tussenjaar» gaan studeren in het wo.
3
In de meerjarenafspraak met de HBO raad is oorspronkelijk afgesproken dat er gekeken zal worden naar studenten in de post-propedeutische
fase, in plaats van herinschrijvers na het eerste studiejaar. Vanwege onvolkomenheden in de registratie is dat op dit moment nog lastig te
berekenen, en wordt gewerkt met herinschrijvers na het eerste studiejaar.
4
Uitgangspunt voor de berekening van het studierendement na 6 jaar is de strategische agenda. Een cohort eerstejaars in hbo of wo wordt
gevolgd tot een hbo-bachelordiploma (voor het hbo-cohort) of een wo-master/doctoraaldiploma (voor het wo-cohort) is gehaald en zolang er een
ononderbroken inschrijving is in het ho. Studenten die overstappen van hbo naar wo, of omgekeerd, en daar een diploma halen, zitten niet in de
telling.
2

Toelichting:
1 t/m 3: zijn de kernindicatoren uit de meerjarenafspraken met de
HBO-raad en VSNU over studiesucces en kwaliteit van de
bachelorfase. De eerste doelstelling uit deze meerjarenafspraken
is om de verwijzende en bindende functie van het eerste
bachelorjaar te versterken. Daarbij gaat het er om dat zo vroeg
mogelijk in de studie duidelijk wordt of een student bij de voor
hem of haar best passende opleiding studeert. Aan dit eerste
studiejaar zijn daarom geen doelstellingen met betrekking tot
uitval of rendement gekoppeld. Na het (verwijzende en bindende)
eerste bachelorjaar, zou er in bachelor-2 en 3 een aanzienlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

75

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

4.

reductie van de studie-uitval en studie-switchers mogelijk moeten
zijn. Daar is indicator 1 op gebaseerd. Ook het studiesucces
(rendement) zou na dat eerste jaar sterk kunnen verbeteren. Daar
zijn indicator 2 (wo) en 3 (hbo) op gebaseerd. Het rendement (na
6 jaar studie) zoals dat bij indicator 4 is weergegeven, gaat dus
om een grotere groep (inclusief uitvallers en switchers in het
eerste studiejaar) en ligt daarom ook lager dan het rendement
van de «herinschrijvers». Naast deze genoemde indicatoren zijn
er meer indicatoren voor het verbeteren van de kwaliteit, die ook
zeer relevant zijn voor dit onderwerp, zie de indicatoren bij de
operationele doelstelling 6.3.2. Een uitgebreide rapportage over
de voortgang van de meerjarenafspraken, waarin ook indicatoren
per instelling worden weergegeven, wordt in de laatste helft van
2010 jaar naar de Tweede Kamer gestuurd.
Streefwaarde: het rendement van niet-westerse allochtone
studenten is in 2014 zoveel mogelijk gelijk aan het rendement van
autochtone studenten. Deze streefwaarde geldt niet landelijk: met
de vijf multisectorale hogescholen in de Randstad zijn afzonderlijk afspraken gemaakt over het verhogen van het rendement en
het verminderen van uitval van niet-westerse allochtone
studenten. Eind 2010 worden er concrete prestatieafspraken met
de universiteiten in de Randstad gemaakt. Over de voortgang van
de afspraken wordt jaarlijks verslag gedaan aan de Tweede
Kamer.

6.3.4 De samenleving (bedrijven en maatschappelijke organisaties) benut optimaal de kennis van het hoger onderwijs en
onderzoek en vice versa
Motivering

Om als Nederland een welvarend land te zijn en te blijven, is het noodzakelijk dat elk talent de kans krijgt zich te ontwikkelen, dat vernieuwende
kennis ontwikkeld wordt en dat bedrijven deze kennis weten te vertalen in
nieuwe producten en diensten die van belang zijn voor economie en
maatschappij. Onderwijs, wetenschap en innovatie zijn bronnen van
productiviteitsgroei en daarmee van welvaart.
Het hoger beroepsonderwijs speelt een belangrijke rol bij het verspreiden
van kennis door goede verbindingen met het (regionale) bedrijfsleven en
het uitvoeren van (toegepast en innovatiegedreven) onderzoek.
Het onderwijs moet mensen opleiden tot innovatieve arbeidskrachten die
in staat zijn hun omgeving te analyseren en verbeteringen voor te stellen.
De arbeidsmarkt moet hiertoe uitdagen en mensen in staat stellen hun
kennis en vaardigheden te vergroten. Onderwijs en arbeidsmarkt
innoveren elkaar op deze manier.
Daarom wordt krachtige interactie gestimuleerd tussen het hoger
onderwijs en de arbeidsmarkt, en wordt focus en massa bevorderd in
wetenschappelijke opleidingen en onderzoek. In het hbo worden
lectoraten gestimuleerd, wordt het RAAK-programma (Regionale
Aandacht en Actie voor Kenniscirculatie) voor praktijkgericht onderzoek
ingezet, wordt tijdelijke financiering van nieuwe hbo-masters mogelijk
gemaakt en worden ondernemerschap en valorisatie gestimuleerd. In het
wo wordt ingezet op de bundeling van krachten van de 3 TU’s en wordt de
uitvoering van het sectorplan Natuur- en scheikunde ondersteund.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

76

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

Instrumenten

• Praktijkgericht onderzoek (lectoren en RAAK)
Het praktijkgericht onderzoek aan hogescholen versterkt het innovatief
vermogen van het (buitenlands) bedrijfsleven en de publieke sector en
vormt daarmee een noodzakelijke aanvulling op de huidige Nederlandse
kennisinfrastructuur. Door analytische vaardigheden en onderzoek in het
curriculum van hogescholen op te nemen, kan de hbo-professional zich
ontwikkelen. De lector vervult binnen de hogeschool een spilfunctie
tussen onderzoek en onderwijs. De RAAK-regeling stelt hogescholen in
staat via vraagsturing het praktijkgericht onderzoek verder te ontwikkelen.
De kwaliteit van het onderzoek en het onderwijs in relatie tot lectoren
wordt gewaarborgd door een extern kwaliteitszorgstelsel. Dit kwaliteitszorgstelsel is zowel gericht op het onderwijs, als de beroepspraktijk,
onderzoek en kennis, en de samenleving in bredere zin. Voor praktijkgericht onderzoek is, bovenop de middelen voor lectoren die deel uitmaken
van de lumpsum, in 2011 € 26,7 miljoen beschikbaar.
• Nieuwe hbo-masteropleidingen
In 2009 is een subsidieregeling opgestart voor tijdelijke financiering van
enkele nieuwe arbeidsmarktrelevante hbo-masters in prioritaire gebieden
(Creative industries, Grotestedenproblematiek, Plattelandsvernieuwing,
Zorg, Technologie, Logistiek en Bouw). Voor 2011 is € 10,5 miljoen
beschikbaar. Hieruit worden ook de al in 2010 gestarte opleidingen
gefinancierd.
• Sectorplan techniek mbo-hbo
Na het beëindigen van de stimuleringregeling Deltaplan bèta/techniek in
2011 zal er nog steeds een tekort zijn aan mbo- en hbo-technici. Daarom
hebben de commissie de Boer en de commissie Hermans in 2010
respectievelijk het sectorplan mbo-techniek en het sectorplan
hbo-techniek 2011–2016 gepresenteerd (Tweede Kamer, vergaderjaar
2009–2010, 32 123 VIII, nr. 148). Voor beide plannen is in totaal € 29
miljoen beschikbaar. Hiermee worden drie Centres of Expertise hbo en zes
centra voor innovatief vakmanschap mbo opgericht. Van de € 29 miljoen
komt € 5 miljoen ten laste van artikel 4 Beroepsonderwijs, € 18 miljoen
ten laste van de middelen Deltaplan bèta/techniek en € 6 miljoen ten laste
van artikel 6 Hoger beroepsonderwijs.
• FES Investeringsagenda bèta/techniek hoger onderwijs
Vanuit het FES wordt over zes jaren (2007–2012) in totaal € 20 miljoen
geïnvesteerd om belangrijke knelpunten in het hoger onderwijs in bèta en
techniek aan te pakken. Het gaat om projecten gericht op uitwisseling van
docenten vo en ho en het bijscholen van pabo-studenten.
• 3TU’s
In 2011 zal de focus die bereikt is met het onderzoek in de vijf Centres of
Excellence (onderzoeksprogramma’s met leerstoelen en masterprogramma’s) voortgezet worden. Uit het FES is voor de periode 2011–2014
€ 17 miljoen beschikbaar. Uit het coalitieakkoord is met ingang van 2011
€ 11 miljoen per jaar gereserveerd.
• Sectorplan Natuur- en scheikunde
Voor de versterking van natuur- en scheikunde in het wetenschappelijk
onderwijs is het sectorplan natuur- en scheikunde ontwikkeld. Het brengt
focus en massa aan in opleidingen en onderzoek. Een onafhankelijke
commissie, onder voorzitterschap van prof.dr. D.D. Breimer, heeft
geadviseerd over de plannen die de instellingen eind 2009 hebben
ingediend. Conform het advies van de commissie zijn de middelen – € 20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

77

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

miljoen voor de periode 2011 tot en met 2016 – toegekend aan de
faculteiten van de deelnemende universiteiten voor onderwijs en
onderzoek. Hiervan wordt € 6 miljoen per jaar verdeeld via het NWO (zie
artikel 16.3.1, Zorgen voor een voldoende toerusting van het onderzoeksstelsel). In 2016 volgt er een evaluatie en wordt besloten of de inzet voor
het sectorplan wordt gehandhaafd.
• Ondernemerschap
De ministers van EZ en OCW hebben voor het bevorderen van kennisuitwisseling tussen onderwijsinstellingen en ondernemers ieder € 15
miljoen beschikbaar gesteld voor de periode van 2008–2011. Onderdeel
hiervan vormt ook de in mei 2010 door EZ, OCW en LNV opengestelde
regeling valorisatie. Doel hiervan is het bevorderen dat hoger onderwijs
instellingen hoogwaardige faciliteiten inrichten voor ondernemerschapsonderwijs – in Centres of Entrepreneurship – en voor het daadwerkelijk
opstarten en ondersteunen van kennisintensieve bedrijven. Voor wat
betreft het actieprogramma «Onderwijs en Ondernemerschap» wordt in
2011 ingezet op een derde tranche «Onderwijs Netwerken Ondernemen».
Zie voor verdere toelichting de begroting van het ministerie van EZ,
beleidsartikel 3.2 «meer en beter ondernemerschap».
Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 6.11 Indicator

RAAK-regeling
RAAK-mkb
1.
In projecten betrokken ondernemers
Bron: SIA, december 2009

RAAK-publiek
2.
In projecten betrokken professionals van publieke instellingen
Bron: SIA, december 2009

Samenhang RAAK-lectoren
3.
Percentage RAAK-projecten met lectoraatsdeelname
Bron: SIA

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde

2 430
peildatum:
2007

3 500
peildatum:
dec2009

4 400 1
peildatum:
2011

1 073
peildatum:
2007

1 500
peildatum:
2009

2 5001
peildatum:
2011

85%
peildatum:
2006

95%
peildatum:
2009

95%
peildatum:
2011

1
De streefwaarden zijn aangepast omdat bij het vaststellen van de streefwaarden uitgegaan was van mogelijke continue groei, die gezien de aard
van de prjecten niet realistisch is. De aangepaste streefwaarden zijn tot stand gekomen op basis van een voorspelling van het aantal nieuwe
projecten en betrokken professionals/ondernemers op basis van voorgaande/al lopende projecten.

Toelichting:
1 en 2: De indicatoren met betrekking tot de RAAK-regeling laten een
verdere groei zien van de betrokkenheid van de partners buiten
de hogeschool.
De indicator omvang kenniskring is niet meer opgenomen.
Gebleken is dat er geen eenduidige definitie bestaat van een
kenniskring. Dit maakt de beschikbare gegevens onvergelijkbaar
met elkaar. Op basis van de gegevensverzameling in het kader
van het kwaliteitszorgstelsel voor onderzoek aan hogescholen
wordt de komende tijd gezocht naar een nieuwe eenduidige
indicator. In de begroting van 2012 zal een nieuwe indicator
worden opgenomen die de impact van een lectoraat in een
hogeschool goed in beeld brengt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

78

De beleidsartikelen (artikel 6 en 7)

6.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 6.12 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Beleidsdoorlichting

Onderzoek of Onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Internationalisering

OD 2

Studiesucces en kwaliteit hoger
onderwijs

OD 3 en deel
OD 2

A 2010/2011
B 2010/2011
A 2011/2012
B 2011/2012

Effectenonderzoek ex post

geen

Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek studenten met een
handicap
Studentenmonitor

1

Project Onderwijs-Arbeidsmarkt
(POA)
1

OD 3
onder andere
OD 2
AD

A 2009
B 2012
Jaarlijks
Tweejaarlijks

Vindplaats

www.studentenmonitor.nl
POA

Wat onder overig evaluatieonderzoek staat, is niet in alle gevallen een evaluatieonderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

79

De beleidsartikelen (artikel 8)

ARTIKEL 8. INTERNATIONAAL BELEID
8.1 Algemene doelstelling: bevorderen van internationale
samenwerking, om daarmee de kwaliteit van onderwijs, cultuur
en wetenschap een impuls te geven en de internationale competenties van lerenden, docenten, kunstenaars en wetenschappers
te vergroten.
Omschrijving

De samenleving mondialiseert op tal van verschillende terreinen. Dat
vergt zeker van een «open» land als Nederland dat de generaties van de
toekomst in het onderwijs van nu een internationale oriëntatie meekrijgen
en de noodzakelijke internationale competenties verwerven. Daarbij gaat
het om kennis en vaardigheden die nodig zijn om in een internationale
omgeving te werken en leven. Uiteindelijk is dat een taak voor (onderwijs-)instellingen en burgers zelf. Maar ook de overheid heeft hier een
verantwoordelijkheid.
OCW stimuleert onderwijsinstellingen, lerenden en docenten tot internationale oriëntatie en samenwerking, bevordert culturele en wetenschappelijke uitwisseling en ondersteunt organisaties en instellingen die internationaal opereren. OCW zorgt voor de benodigde internationaal-bestuurlijke
randvoorwaarden, bijvoorbeeld door multilaterale afspraken te maken
over zaken als beroepserkenning, culturele diversiteit, kwaliteitszorg en
accreditatie én via bilaterale contacten kaders te creëren voor samenwerking. Ook wordt internationale kennis benut voor het eigen nationale
beleid. Daartoe participeert OCW in multilaterale organisaties als de
Europese Unie, de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling, de Raad van Europa en de UNESCO. OCW wil daarmee ook
bijdragen aan de totstandkoming – wereldwijd – van een duurzame en
rechtvaardige samenleving.

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor het scheppen van goede randvoorwaarden voor een verdere internationalisering van onderwijs, cultuur en
wetenschap, zowel nationaal als internationaal.

Externe factoren

Het behalen van de doelstelling hangt af van:
• Inzet van instellingen, organisaties, lerenden, docenten, wetenschappers en kunstenaars zelf.
• De buitenlandpolitieke situatie.

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling

De internationale mobiliteit van lerenden en docenten is goed meetbaar.
Sinds enkele jaren is een indicatorenset opgenomen (zie onder operationele doelstelling 8.3.1, hierna) die deze mobiliteit in beeld brengt. Bron
daarvan is de Internationaliseringsmonitor Onderwijs Nederland (IMON),
opgesteld door de organisaties die mobiliteitsprogramma’s uitvoeren
(Nuffic, CINOP en Europees Platform). Het IMON-rapport over het jaar
2009 is per brief van 10 augustus 2010 (Tweede Kamer, vergaderjaar
2009–2010, 32 123 VIII, nr. 150) aan de Voorzitters van de Eerste en Tweede
Kamer der Staten-Generaal gezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

80

De beleidsartikelen (artikel 8)

8.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 8.1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 8 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

HGIS-deel
2011

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

29 277

21 909

37 671

37 679

36 800

40 086

38 727

1 054

Totale uitgaven

24 418

29 366

42 258

42 162

40 965

40 086

38 727

1 054

Programma-uitgaven

21 364

26 534

40 244

40 353

39 156

38 277

36 918

1 054

10 889
7 906

10 594
7 757

10 632
7 741

10 626
7 735

10 643
7 735

10 643
7 735

10 643
7 735

600

2 983

2 837

2 891

2 891

2 908

2 908

2 908

600

6 482

6 310

6 604

6 610

6 493

6 493

5 993

454

1 660

2 100

2 426

2 426

2 426

2 426

1 926

150

3 427

3 428

3 459

3 459

3 428

3 428

3 428

1 395

782

719

725

639

639

639

3 993

9 630

23 008

23 117

22 020

21 141

20 282

3 043

8 680

3 558

3 667

2 570

1 691

832

8 100
6 700

8 100
6 700

8 100
6 700

8 100
6 700

8 100
6 700

2 500

2 500

2 500

2 500

2 500

Stimuleren van internationalisering,
grensoverschrijdende mobiliteit en
institutionele samenwerking
teneinde de internationale competenties van lerenden, docenten,
kunstenaars en wetenschappers te
vergroten
•
Mobiliteitsprogramma’s
•
Bilaterale samenwerking met
andere landen
In internationaal verband
waarborgen van de OCW-belangen
en benutten van internationale
kennis voor de kwaliteit van
nationaal beleid
•
OCW-vertegenwoordiging in
het buitenland
•
Participeren in multilaterale
organisaties
•
Stimuleren van internationale
uitwisseling van kennis en
cultuur, beleidsonderzoek en
benchmarking
Het – op OCW-terreinen – integreren
van de BES-eilanden in Nederland
en het onderhouden van de relaties
met de andere landen in het
Koninkrijk
•
Verbetering van het
onderwijs op de
BES-eilanden

•
•
•
•
•
•

Onderwijsbekostiging BES:
PO
VO
BVE en SKJ (Sociaal
Kanstrajecten Jongeren)
Samenwerking Curaçao,
St.Maarten en Aruba
Apparaatsuitgaven BES
Uitvoeringskosten DUO BES

Apparaatsuitgaven
Ontvangsten

950

950

850
500
800

850
500
800

850
500
800

850
500
800

850
500
800

3 054

2 832

2 014

1 809

1 809

1 809

1 809

84

99

99

99

99

99

99

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

304

81

De beleidsartikelen (artikel 8)

Tabel 8.2 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

40 244
31 025
8 814
405

40 353
29 996
9 946
411

39 156
29 612
9 099
445

38 277
21 140
16 692
445

36 918
21 140
15 333
445

Stimuleren van internationalisering, grensoverschrijdende mobiliteit en
institutionele samenwerking teneinde de internationale competenties
van lerenden, docenten, kunstenaars en wetenschappers te vergroten
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

10 632
9 034
1 558
40

10 626
8 863
1 723
40

10 643
8 880
1 723
40

10 643
408
10 195
40

10 643
408
10 195
40

In internationaal verband waarborgen van de OCW-belangen en
benutten van internationale kennis voor de kwaliteit van nationaal
beleid
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

6 604
4 691
1 548
365

6 610
3 833
2 406
371

6 493
3 432
2 656
405

6 493
3 432
2 656
405

5 993
3 432
2 156
405

23 008
17 300
5 708

23 117
17 300
5 817

22 020
17 300
4 720

21 141
17 300
3 841

20 282
17 300
2 982

Het – op OCW-terreinen – integreren van de BES-eilanden in Nederland
en het onderhouden van de relaties met de andere landen in het
Koninkrijk
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

De niet juridisch of niet bestuurlijk gebonden middelen zijn wel beleidsmatig geoormerkt. Deze middelen zijn bestemd voor activiteiten en projecten
in EU-verband en voor internationaal beleidsonderzoek, kennisuitwisseling en benchmarking.

8.3 Operationele beleidsdoelstelling
8.3.1 Stimuleren van internationalisering, grensoverschrijdende
mobiliteit en institutionele samenwerking teneinde de internationale competenties van lerenden, docenten, kunstenaars en
wetenschappers te vergroten
Motivering

Het vergroten van internationale mobiliteit en grensoverschrijdende
samenwerking tussen instellingen draagt in belangrijke mate bij aan de
algemene beleidsdoelstelling. Het gaat niet alleen om het beleid uit dit
artikel. Veel internationaliseringsbeleid is elders binnen de OCW-begroting
ondergebracht. Daarom is hieronder een overzicht opgenomen van de
totale internationale uitgaven van OCW per beleidsartikel en daaraan
gekoppeld welk deel daarvan valt onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS), die wordt gecoördineerd door het ministerie
van Buitenlandse Zaken.

Instrumenten

•
•

•

Mobiliteitsprogramma’s (beurzen e.d.)
Generieke maatregelen (zoals meeneembaarheid studiefinanciering,
zie artikel 11 operationele doelstelling 11.3.1 «Waarborgen van de
algemene financiële toegankelijkheid van het onderwijs voor de
studerenden»)
Bilaterale samenwerking met andere landen (via organisaties en
instellingen)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

82

De beleidsartikelen (artikel 8)

Tabel 8.3 Internationale uitgaven OCW (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Primair onderwijs (artikel 1)
Voortgezet onderwijs (artikel 3)
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
(artikel 4)
Hoger beroepsonderwijs (artikel 6)
Wetenschappelijk onderwijs (artikel 7)
Internationaal beleid (artikel 8)
Studiefinanciering (artikel 11)
Kunsten (artikel 14)
Cultureel erfgoed (artikel 14)
Media (artikel 14 en 15 )
Onderzoek en wetenschappen (artikel 16)

19 198
3 914

19 835
3 974

19 840
4 324

19 840
4 921

19 840
4 705

19 840
4 755

19 840
4 755

1 172
3 453
86 428
17 371
4 363
19 379
1 389
50 478
88 675

1 083
3 453
86 728
16 904
49 852
17 538
3 295
50 102
88 501

1 238
3 453
86 626
17 236
49 552
16 938
3 460
50 115
87 331

868
3 453
86 626
17 236
49 152
16 888
3 360
50 115
82 231

810
3 453
86 626
17 136
50 152
15 738
3 360
50 115
82 231

810
3 453
86 626
17 136
50 152
15 688
3 360
50 115
82 231

810
3 453
86 626
16 636
50 152
15 688
3 360
50 115
82 231

Totaal

295 820

341 265

340 113

334 690

334 166

334 166

333 666

Toelichting:
De uitgaven in de tabel zijn toegelicht bij de betreffende beleidsartikelen.
Voor artikel 11 geldt dat de uitgaven voor internationale studiefinanciering
niet afzonderlijk worden geraamd, maar meelopen in de uitgavenramingen, zoals opgenomen bij artikel 11.3.1 (Studiefinanciering;
waarborgen van de algemene financiële toegankelijkheid van het
onderwijs voor de studerenden).
Tabel 8.4 Homogene groep internationale samenwerking (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Hoger beroepsonderwijs (artikel 6)
Wetenschappelijk onderwijs (artikel 7)
Internationaal beleid (artikel 8)
Kunsten (artikel 14)
Cultureel erfgoed (artikel 14)
Media (artikel 14 en 15 )
Onderzoek en wetenschappen (artikel 16)

3 453
61 827
1 654
6 242
395
466
454

3 453
61 814
1 054
5 315
395
506
631

3 453
61 814
1 054
4 765
395
506
706

3 453
61 814
1 054
4 765
395
506
706

3 453
61 814
1 054
3 665
395
506
706

3 453
61 814
1 054
3 665
395
506
454

3 453
61 814
1 054
3 665
395
506
454

Totaal

74 491

73 168

72 693

72 693

71 593

71 341

71 341

Toelichting:
De uitgaven op de Homogene Groep Internationale Samenwerking maken
deel uit van de uitgaven opgenomen in tabel 8.3 «Internationale uitgaven
OCW»
Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling

Onderstaande tabellen 8.5, 8.6, 8.7 en 8.8 geven per onderwijssector aan
wat de basiswaarden, actuele waarden en streefwaarden zijn op de
belangrijkste indicatoren op stelselniveau, althans wat mobiliteit betreft.
In de eerdergenoemde IMON en in de na de zomer door de Nuffic uit te
geven internationaliseringsmonitor van het hoger onderwijs is een
verdieping te vinden met informatie over de verschillen tussen landen,
instellingen en opleidingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

83

De beleidsartikelen (artikel 8)

Tabel 8.5 Indicatoren internationalisering
Diplomamobiliteit ho

basiswaarde

laatste waarde

Streefwaarde

Prestatie-indicator:

2004/2005

2009/2010

2010

5,1% (1)
7.2% (2)

7,4% (1)
8,0% (3)

7,4%

5,2% (1)

9,3% (1)

9,0%

5,0% (1)

6,4 % (1)

6,8%

2,3% (2)
2,7% (2)

2,5% (3)
2,9% (3)

6,0%

1.

2.

3.

4.

ho-studenten uit het buitenland in Nederland (instroom)
•
percentage van de totale Nederlandse ho studentenpopulatie:
•
percentage EU gemiddelde: (4)
wo-studenten uit het buitenland in Nederland (instroom)
•
percentage van de totale Nederlandse wo studentenpopulatie:
hbo-studenten uit het buitenland in Nederland (instroom)
•
percentage van de totale Nederlandse hbo studentenpopulatie:
ho-studenten uit Nederland in het buitenland (uitstroom) (c)
•
percentage van de totale Nederlandse studentenpopulatie:
•
percentage EU gemiddelde (4)

Bron: IMON 2009 (Nuffic, Europees Platform, Cinop)
noten:
1. Bron: DUO-CFI 2010
2. Bron: OESO EU21
3. Bron: OESO EU21 (20007-data)
4. Geen internationale gegevens over hbo en wo bekend (internationaal geen eenduidig onderscheid tussen hbo en wo)

Tabel 8.6 Indicatoren internationalisering
Studiepuntmobiliteit ho

Prestatie-indicator:
1.
2.
3.

ho-studenten uit Nederland in het buitenland
•
percentage van de totale Nederlandse studentenpopulatie:
wo-studenten uit Nederland in het buitenland
•
percentage van de totale Nederlandse studentenpopulatie:
hbo-studenten uit Nederland in het buitenland
•
percentage van de totale Nederlandse studentenpopulatie:

basiswaarde
afgestudeerden

laatste waarde
afgestudeerden

streefwaarde
afgestudeerden

2004 (1)

2009 (2)

2013 (3)

17%

19%

25%

19%

22%

35%

15%

16%

20%

Bron: IMON 2009 (Nuffic, Europees Platform, Cinop)
1. ResearchNed, 2005: Studentenmonitor 2004.
2. ResearchNed, 2010: Studentenmonitor 2009.
3. OCW, 2008: Internationaliseringsagenda «Het Grenzeloze Goed».

Toelichting:
Bij studiepuntmobiliteit is het doel om via deelstudie of stage in het
buitenland studiepunten te behalen ten behoeve van een studie in
Nederland. Voor studiepuntmobiliteit zijn geen reguliere, jaarlijks
geactualiseerde kengetallen beschikbaar die Nederland in een breder
perspectief kunnen plaatsen. Wel vinden zo nu en dan internationaal
vergelijkende onderzoeken plaats, die als referentie kunnen dienen. Zo is
dit jaar gebruik gemaakt van gegevens van ResearchNed. Het betreft hier
gegevens die verzameld zijn bij (niet-eerstejaars) studenten tijdens hun
studie. Het percentage studiepuntmobiliteit valt overigens bij afgestudeerden hoger uit, aangezien buitenlandervaring vaak aan het einde van
het curriculum plaatsvindt en afgestudeerden vermoedelijk mobieler zijn
dan studenten die niet afstuderen. Bij afgestudeerden in 2007–08 bedroeg
dit percentage ruim 23%. Dit criterium volgend is het streven om in 2010
tenminste weer op het EU-gemiddelde uit te komen van 2000, te weten
25%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

84

De beleidsartikelen (artikel 8)

Tabel 8.7 indicatoren internationalisering mbo

Prestatie-indicator:
1.

2.

3.

*

Percentage mbo-studenten dat uit Nederland voor minimaal twee
weken naar het buitenland vertrekt voor studie of stage, van de
totale Nederlandse studentenpopulatie
Percentage docenten in de mbo-sector dat voor minimaal een
week naar het buitenland vertrekt, van de totale Nederlandse
docentenpopulatie
Percentage van de Nederlandse onderwijsinstellingen met
buitenlandse partners

basiswaarde

laatste waarde

streefwaarde

2006

2009

2010

0,44%

0,56%

0,65%

3,47%

3,80%

3,50%

*

68%

58%

Niet eerder onderzocht

Bron: IMON 2009 (Nuffic, Europees Platform, Cinop)
Nota bene: Bovenstaande gegevens hebben uitsluitend betrekking op internationalisering in het kader van de programma’s Leonardo da Vinci (van
de EU) en BAND .

Toelichting:
Het streven is een gestage mobiliteitsgroei, vooral waar het gaat om het
aantal buitenlandse stages van mbo-studenten, met name dankzij het
nieuwe EU-programma Leven Lang leren. Er zijn overigens geen
gegevens bekend over mobiliteit buiten de programma’s.
Dat de laatst gemeten waarden soms de streefwaarden overstijgen vloeit
voort uit een combinatie van twee factoren: a) de – achteraf gezien –
behoudend geformuleerde streefwaarden en b) het relatief grote succes
van met name het Leonardo da Vinci-programma.
Tabel 8.8 indicatoren internationalisering po/vo
basiswaarde

laatste waarde

streefwaarde

2005/06

2007/08
2008/09

2010

Prestatie-indicator:

•
•
•
•
•

Percentage po-scholen met een internationale activiteit, met steun
van het Europees Platform
Percentage vo-scholen met een buitenlandse partnerinstelling
waarmee onderwijsprojecten worden uitgevoerd
Percentage vo-leerlingen met een meerdaagse uitwisseling met
het buitenland in het kader van onderwijskundige samenwerking
Percentage vo-docenten met een meerdaags studiebezoek, aan
het buitenland i.h.k.v. nascholing, exclusief leerlingenbegeleiding
Percentage vo-scholen met een tweetalige opleiding

5,8%
57,9%
2,3%
1,6%
16,4%

6,4%
7,7%
59,5%
60,5%
2,4%
2,5%
1,8%
1,8%
19,0%
22,2%

8%
60%
2,5%
1,8%
20%

Bron: IMON 2009 (Nuffic, Europees Platform, Cinop)

Toelichting:
De cijfers geven een stabiel beeld weer, hetgeen verklaarbaar is doordat
ook het beleid als doel heeft handhaving op het huidige niveau van
internationalisering van het vo. Een bescheiden ambitie is er wel voor het
po en daar is de trend ook positief. Ook het beleid om het aantal
vo-scholen met een tweetalige opleiding te vergroten, lijkt aan te slaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

85

De beleidsartikelen (artikel 8)

Tabel 8.9 Middelen toedeling op artikel 8 aan organisaties voor het stimuleren van internationalisering (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Europees Platform:
•
Loketfunctie en Programmabeheer
•
Expertise en Platformfunctie

5 629
4 493
1 136

5 584
4 498
1 086

5 548
4 478
1 070

5 542
4 478
1 064

5 542
4 478
1 064

5 542
4 478
1 064

5 542
4 478
1 064

Nationaal Agentschap Leven Lang Leren:
•
Programma Leven Lang Leren

1 804
1 804

1 724
1 724

1 724
1 724

1 724
1 724

1 724
1 724

1 724
1 724

1 724
1 724

Duitsland Instituut Amsterdam

800

800

800

800

800

800

800

Frans- Nederlandse academie

114

118

118

118

118

118

118

Stichting Ons Erfdeel

205

205

205

205

205

205

205

1 264
995
269

1 097
839
258

1 157
899
258

1 157
899
258

1 174
916
258

1 174
916
258

1 174
916
258

Fullbright Center

473

428

408

408

408

408

408

Nether:

484

484

500

500

500

500

Vlaams-Nederlands Huis «De Buren»

500

500

500

500

500

500

500

11 273

10 940

10 960

10 954

10 971

10 971

10 471

EVD bureau CROSS:
•
Programma’s Centraal- en Oost-Europa
•
Uitvoeringskosten EVD bureau CROSS

Totaal

8.3.2 In internationaal verband waarborgen van de OCW-belangen
en benutten van internationale kennis voor de kwaliteit van
nationaal beleid
Motivering

Om de Nederlandse belangen op het terrein van onderwijs, cultuur en
wetenschap in het buitenland te behartigen, is een strategische werkwijze
noodzakelijk in de EU, in multilaterale organisaties als de OESO en
UNESCO, in samenwerkingsverbanden als de Nederlandse Taalunie en in
de bilaterale samenwerking. Ook biedt de internationale omgeving een
schat aan kennis die kan worden benut voor nationaal beleid (bijvoorbeeld benchmarks, best practices in andere landen, OESO-reviews/
rapporten etc). Het gaat hierbij steeds om een optimale aansluiting van de
internationale agenda op de nationale.

Instrumenten

•
•
•

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling

Het is niet goed mogelijk om een kwantitatieve relatie te leggen tussen de
Nederlandse inzet in internationaal overleg met vele actoren enerzijds en
het bereiken van specifieke internationale doelen anderzijds. Uiteraard is
er wel kwalitatieve informatie beschikbaar, ondermeer rond belangrijke
vergaderingen van de EU en de UNESCO.

OCW-vertegenwoordiging in het buitenland
Participeren in multilaterale organisaties
Internationale uitwisseling van kennis en cultuur, internationaal
beleidsonderzoek en benchmarking (government to government)

8.3.3 Het integreren van de BES-eilanden in Nederland wat betreft
de OCW-beleidsterreinen en het onderhouden van de relaties met
de andere landen in het Koninkrijk
Motivering

Per 10 oktober 2010 houdt het Land Nederlandse Antillen op te bestaan en
worden Bonaire, Sint Estatius en Saba (BES-eilanden) openbare lichamen
binnen Nederland. Vanaf dat moment is de minister van OCW verantwoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

86

De beleidsartikelen (artikel 8)

delijk voor alle OCW-domeinen op de BES-eilanden. Met de bovengenoemde overgang wordt op de BES-eilanden specifieke regelgeving van
toepassing voor de OCW-terreinen. De gevolgen voor de sectoren Cultuur
en Media, Studiefinanciering en Inspectie van het Onderwijs worden
onder de besbetreffende artikelen in deze begroting beschreven. De
overige aangelegenheden betreffende BES en de andere landen van het
koninkrijk worden in dit artikel beschreven, met name waar het gaat om
de sectoren PO, VO, en BVE.
Instrumenten

In de eerste plaats wordt beleid gevoerd met regelgeving die geënt is op
de Nederlandse wet- en regelgeving. Op die manier kan ook begeleiding
vanuit het ministerie worden gegeven en kan toezicht worden gehouden.
Naast wet- en regelgeving worden de volgende instrumenten ingezet:
• Begeleiding van scholen
• Verbetering van de primaire processen in de scholen o.a. door
invoering leerlingvolgsystemen en training docenten.
• Structurele bekostiging voor PO, VO en BVE
• SKJ (Sociale Kanstrajecten Jongeren)
• Voortzetting Onderwijsverbetering Programma
• Versterking van de bestuurlijke kracht op de eilanden
• Verbetering materiële positie van de scholen
• Verbetering van de huisvesting van de scholen (Masterplan huisvesting)
• Professionalisering bedrijfsvoering

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling

Vanaf 10-10-2010 zal de Inspectie van het Onderwijs ook op de
BES-eilanden structureel toezicht houden, op basis van een op de situatie
afgestemd toezichtskader. Op basis van de bevindingen van de inspectie
is de volgende doelstelling van het verbeterprogramma geformuleerd:
verhogen van de leerprestaties van alle leerlingen op de BES-eilanden in
de kernvakken tot een niveau dat naar Nederlandse maatstaven
aanvaardbaar is. De eerste uitkomsten van het evaluatie- onderzoek naar
de effecten van de onderwijsverbetering op de BES-eilanden worden pas
bekend na 2010.
8.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Tabel 8.10 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Beleidsdoorlichting

Internationalisering PO en VO

OD 8.3.1

A. 2013
B. 2013

Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek naar internationale
mobiliteit

OD 8.3.1

A. 2011
B. 2011

Nederlandse Taalunie

OD 8.3.2

Stichting Ons Erfdeel

OD 8.3.1

Programma Agentschap NL

OD 8.3.1

A. 2011
B. 2011
A. 2012
B. 2012
A. 2012
B. 2012

Vindplaats

Internationaliseringsmonitor Onderwijs
Nederland (IMON)
http://www.nuffic.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

87

De beleidsartikelen (artikel 9)

ARTIKEL 9. ARBEIDSMARKT- EN PERSONEELSBELEID
9.1 Algemene doelstelling: de kwaliteit van het onderwijs wordt
gewaarborgd door de beschikbaarheid van voldoende personeel
van voldoende kwaliteit voor alle onderwijsdeelnemers.
Omschrijving

Voor goed onderwijs zijn voldoende goed opgeleide leraren een eerste
voorwaarde. In 2009 is het aantal vacatures in het onderwijs gedaald door
de ingezette beleidsmaatregelen en de gewijzigde economische omstandigheden. De onderwijsarbeidsmarkt is daarmee vooralsnog uit de
gevarenzone (dat wil zeggen minder dan 1 procent vacatures). Dat neemt
niet weg dat zelfs bij laagconjunctuur er in de loop van de komende jaren
een tekort dreigt. De blijvende hoge vraag naar goed opgeleide, bevoegde
en bekwame docenten als gevolg van de grote uitstroom door
(pre-)pensionering is de drijvende kracht hierachter. Onderwijsinstellingen
staan voor de uitdaging nieuw, hoog opgeleid personeel te werven en te
behouden.
In vervolg op het actieplan «LeerKracht van Nederland» (Tweede Kamer
2007–2008, 27 923, nr. 45) is in 2008, samen met de sociale partners in po,
vo, bve en hbo, via convenanten (Staatscourant, 3 maart 2009, nr. 42) een
samenhangend pakket aan (belonings-)maatregelen overeengekomen om
het onderwijs aantrekkelijker te maken voor grotere groepen (aspirant)
leraren. Dit om – ook ten opzichte van potentiële concurrenten – structureel een goed aanbod te kunnen doen voor nieuw en zittend personeel.
Ondanks het niet uitkeren van de loonbijstelling 2010 voor alle ambtenaren blijft dit pakket overeind. Om de kwaliteit van lerarenopleidingen te
verbeteren en het lerarenaanbod te vergroten is daarnaast in 2008 de
Kwaliteitsagenda «Krachtig meesterschap» gepubliceerd (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2008–2009, 27 923, nr. 68).
Voor de uitvoering van het actieplan is een bedrag uitgetrokken oplopend
tot uiteindelijk ruim € 1 miljard in 2020.

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor een onderwijsstelsel dat zodanig
functioneert dat het onderwijs maximaal aansluit bij de talenten en
ambities van individuele leerlingen/studenten en bij wat de maatschappij
nodig heeft. In het bijzonder is hij verantwoordelijk voor voldoende en
goed gekwalificeerd onderwijspersoneel en voor de (borging van de)
kwaliteit van de opleiding van het onderwijspersoneel. De middelen die
hij hiervoor tot zijn beschikking heeft zijn wet- en regelgeving, subsidies,
toezicht en dialoog met belanghebbenden. De minister ondersteunt deze
belanghebbenden op een manier die hen in staat stelt maximaal bij te
dragen aan goed onderwijs.

Externe factoren

Het onderwijs is ook afhankelijk van de inzet van leerlingen en studenten,
ouders, docenten, schoolleiders, bestuurders, toezichthouders, brancheorganisaties, maatschappelijke organisaties, gemeenten en bedrijven
(aansluiting arbeidsmarkt). De minister is daarom mede afhankelijk van de
beschikbaarheid, capaciteiten en faciliteiten van deze actoren. Andere
factoren die de minister niet kan beïnvloeden en waarvan hij wel
afhankelijk is, zijn:
– De invloed van de conjunctuur op de onderwijsarbeidsmarkt en de
loonontwikkeling;
– Demografische ontwikkelingen in de leerlingenpopulatie en het
lerarenbestand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

88

De beleidsartikelen (artikel 9)

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling
Tabel 9.1 Indicatoren
Prestatie-indicator
Aantal openstaande vacatures voor leraren en managers in
primair onderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie, fte’s
Bron: Arbeidsmarktbarometer po, vo, bve

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde

900 (0,3%)
Peildatum:
2006
83%
Peildatum:
oktober 2006

1 120 (0,5%)
Peildatum:
2009
82%
Peildatum:
oktober 2008

Kleiner dan 2 200
(< 1%)
Peildatum:
2011
≥ 83%
Peildatum:
oktober 2010

1.

2.
Aandeel lessen dat verzorgd wordt door benoembaar personeel
Bron: IPTO

Toelichting:
1. Het gaat bij de streefwaarde van het aantal openstaande vacatures
om de nog te vervullen vraag naar personeel. Het streven is om dit
niet uit te laten stijgen boven 2 200 (in fte). Dit komt overeen met een
onvervulde vacature-intensiteit van 1%. (zie ook bijgevoegde Nota
Werken in het onderwijs 2011). Uit de situatie op de onderwijsarbeidsmarkt in de periode 2000–2003 is gebleken dat als het tekort van
leraren en schoolleiders boven de 1% van de werkgelegenheid komt,
de kwaliteit van het onderwijs in het geding komt. Het risico ontstaat
dan dat lessen uitvallen en leerlingen naar huis worden gestuurd.
Voor de sectoren po, vo en bve bedroeg het vacaturepercentage van
leraren en schoolleiders in 2009 gemiddeld 0,5%. De arbeidsmarkt
voor onderwijspersoneel was daarmee in kwantitatief opzicht in 2009
voldoende in evenwicht, de risicogrens van 1% werd niet overschreden.
2. Onder benoembaar wordt verstaan:
• leraren die middels een getuigschrift hebben aangetoond dat ze
aan de bekwaamheidseisen voldoen en dus volledig bevoegd zijn;
• leraren die nog niet aan de bekwaamheidseisen voldoen, maar
volgens de wet tijdelijk onbevoegd mogen worden aangesteld
(bijvoorbeeld zij-instromers en leraren in opleiding).
Het is de ambitie om het aandeel lessen dat verzorgd wordt door
benoembare leraren ten minste terug te brengen naar het niveau van
2006.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

89

De beleidsartikelen (artikel 9)

9.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 9.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 9 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

203 820

293 933

300 840

299 767

320 985

328 999

338 785

Totale uitgaven

178 436

294 508

301 415

299 767

320 985

328 999

338 785

Programma-uitgaven

176 265

292 285

299 393

298 133

319 351

327 365

337 151

Zorgen voor de beschikbaarheid van voldoende
personeel
•
Een betere beloning
•
Arbeidmarkt
•
Overig

54 288
26 602
7 447
20 239

112 257
86 836
7 400
18 021

112 157
86 836
7 400
17 921

102 379
78 358
6 000
18 021

111 796
87 775
6 000
18 021

124 998
100 977
6 000
18 021

130 098
106 077
6 000
18 021

Versterken van de positie van leraren en zorgen
voor personeel van voldoende kwaliteit
•
Een sterker beroep
•
Een professionelere school
•
Overig

118 952
89 070
25 570
4 312

177 229
133 611
37 700
5 918

184 437
127 188
51 700
5 549

192 955
144 311
45 200
3 444

204 756
155 597
46 200
2 959

199 568
155 416
41 200
2 952

204 254
154 409
47 200
2 645

Programmakosten-overig
•
Uitvoeringsorganisatie DUO

3 025
3 025

2 799
2 799

2 799
2 799

2 799
2 799

2 799
2 799

2 799
2 799

2 799
2 799

Apparaatsuitgaven

2 171

2 223

2 022

1 634

1 634

1 634

1 634

Ontvangsten

7 620

4 000

10 000

4 000

2 000

0

0

2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

296 594
249 592
47 002
0

295 334
166 099
129 235
0

316 552
133 257
183 295
0

324 566
136 932
187 634
0

334 352
141 725
192 627
0

Zorgen voor de beschikbaarheid van voldoende personeel
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

112 157
110 157
2 000
0

102 379
94 084
8 295
0

111 796
103 023
8 773
0

124 998
116 225
8 773
0

130 098
121 325
8 773
0

Versterken van de positie van leraren en zorgen voor personeel van
voldoende kwaliteit
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

184 437
139 435
45 002
0

192 955
72 015
120 940
0

204 756
30 234
174 522
0

199 568
20 707
178 861
0

204 254
20 400
183 854
0

Tabel 9.3 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)

Coalitieakkoord
Bij Nota van Wijziging (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200
VIII, nr. 58) zijn extra middelen vrijgespeeld voor uitvoering van het
actieplan «LeerKracht van Nederland». Het gaat in totaal om een bedrag
van € 134 miljoen in 2008, oplopend tot € 1 027 miljoen in 2020. Met
ingang van 2012 staat een deel van de financiële dekking, de oploop van
de ILO-vergoeding, nog op de aanvullende post bij Financiën gereserveerd.
Voor 2011 is de verhoging € 688 miljoen, waarvan € 424 miljoen naar de
onderwijssectoren is overgeboekt (resp. artikel 1 voor primair onderwijs,
artikel 3 voor voortgezet onderwijs, artikel 4 voor beroepsonderwijs en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

90

De beleidsartikelen (artikel 9)

volwasseneneducatie en artikel 6 voor hoger onderwijs). De maatregelen
hebben met name betrekking op:
• Een betere beloning;
• Een sterker beroep;
• Een professionelere school.
Bij de operationele doelstellingen wordt dit nader toegelicht.
9.3 Operationele doelstelling
9.3.1 Zorgen voor de beschikbaarheid van voldoende personeel
Motivering

Schoolbesturen hanteren een toekomstgericht personeelsbeleid. Om
daarin effectief te zijn moeten ze (regionaal) samenwerken. OCW
ondersteunt de schoolbesturen daarbij. De sterk toenemende uitstroom
van leraren als gevolg van het bereiken van de pensioengerechtigde
leeftijd, en het feit dat ook de kwaliteit van het onderwijspersoneel onder
druk staat, maakt dat de aantrekkelijkheid van beroepen in het onderwijs
omhoog moet. Daarbij is een goede beloning van belang.

Instrumenten

• Een betere beloning
Door de financiële ruimte te bieden meer leraren in hogere schalen te
plaatsen wordt het beroep van leraar hoger gewaardeerd. De loopbaanmogelijkheden van leraren worden vergroot en er ontstaan mogelijkheden
om leraren meer te belonen naar opleiding(sniveau), functiezwaarte en/of
goed functioneren. Daarnaast komt er meer carrièreperspectief voor
leraren door een snellere salarisgroei (inkorten carrièrelijnen en koppeling
tussen functioneren en salarisgroei). In 2011 is € 404 miljoen beschikbaar
voor het versterken van de functiemix en het inkorten van de salarislijnen.
Dit geld wordt toegevoegd aan de lumpsum van de instellingen voor po,
vo, bve en ho. In de convenanten LeerKracht van Nederland
(Staatscourant, 3 maart 2009, nr. 42) zijn afspraken gemaakt over
invoering van de functiemix per sector, de criteria voor het toekennen van
promoties en het inkorten van de salarislijnen.
De afspraken uit de convenanten LeerKracht van Nederland zijn geformaliseerd in de decentrale onderwijscao’s. In deze cao’s maken sociale
partners (werkgevers- en werknemersorganisaties in het onderwijs)
afspraken over de primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden en leggen
zij criteria vast die moeten meewegen bij het bevorderen van leraren naar
hogere functies.
Voor elke sector zijn voor 2014 (HBO: 2012) streefpercentages opgesteld
met betrekking tot de verdeling van de leraren over de loonschalen.
Daarnaast zijn er tussendoelen voor 2011 (HBO: 2010) opgesteld. Wanneer
deze tussendoelen door de sector zijn gehaald, komt een tweede tranche
van aanvullende bekostiging beschikbaar. De ontwikkeling wordt in 2014
opnieuw bekeken.
In de sectoren vo en bve zijn aanvullend afspraken gemaakt over de
versterking van de functiemix in de zogenaamde Randstadregio’s. Hier
kennen scholen een grotere beloningsachterstand ten opzichte van de
marktsector, een grotere arbeidsmarktproblematiek en (een optelsom van)
grootstedelijke problemen. In 2011 is voor de vo-sector € 52,2 miljoen en
voor de bve-sector € 34,6 miljoen beschikbaar, die op grond van een
ministeriële regeling in aanvulling op de lumpsum wordt verstrekt aan
instellingen in deze regio’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

91

De beleidsartikelen (artikel 9)

• Arbeidsmarkt
Het is van belang, met name in de regio’s waar grote tekorten aan leraren
worden verwacht, dat schoolbesturen op regionaal niveau samenwerken,
onderling en met lerarenopleidingen, om de tekorten op te kunnen
vangen. OCW ondersteunt de regio’s die bovengemiddeld risico lopen op
arbeidsmarktproblemen bij een gezamenlijke aanpak van de regionale
knelpunten op de onderwijsarbeidsmarkt. Sinds eind 2008 ontvangen elf
regio’s voor het voortgezet onderwijs financiële ondersteuning voor een
gezamenlijke aanpak van de regionale arbeidsmarktproblematiek. In de
periode 2008–2011 is hiervoor een bedrag van € 24,5 miljoen beschikbaar.
• Overig
OCW investeert in arbeidsomstandighedenbeleid, (ziekte)verzuimbeleid
en re-integratiebeleid (AVR-taken) in de sectoren po en vo. Dit gebeurt via
subsidies aan het Vervangingsfonds voor het po en de VO-raad (Arbo-VO)
voor het vo (voor 2011 in totaal € 9,8 miljoen). Het beleid draagt in
belangrijke mate bij aan goede arbeidsomstandigheden, een veilige werken leeromgeving en aan een laag ziekteverzuim- en uitvalpercentage in de
betreffende sectoren.
Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 9.4 Indicatoren
Indicator
Het aandeel afgestudeerden aan de lerarenopleiding met een baan
(≥ 12 uur) in het onderwijs, half jaar na afstuderen:
•
primair onderwijs
•
voortgezet onderwijs
Bron: Loopbaanmonitor Ecorys

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde

78%
75%
Peildatum:
Cohort 2005

84%
75%
Peildatum:
Cohort 2008

≥ 78%
≥ 75%
Peildatum:
Cohort 2010

5,9%
6,3%
5,0%
5,8%
Peildatum:
2006

6,1%
6,7%
5,0%
5,8%
Peildatum:
2008

≤ 5,9%
≤ 6,3%
≤ 5,0%
≤ 5,8%
Peildatum:
2010

1.

2.

Ziekteverzuimpercentage
•
primair onderwijs
•
speciaal onderwijs
•
voortgezet onderwijs
•
beroepsonderwijs en volwasseneducatie
Bron: Regiopplan Onderwijs en Arbeidsmarkt, VO-raad en Arboservicepunt BVE

Toelichting:
1. Het percentage aandeel afgestudeerden aan de lerarenopleiding met
een baan (≥ 12 uur) in het onderwijs, een half jaar na afstuderen, is in
het primair onderwijs ten opzichte van voorgaande jaren sterk
gestegen. In het voortgezet onderwijs is het stabiel gebleven. Het
streven is om in beide gevallen de laatste waarde minimaal vast te
houden.
2. De afgelopen jaren is het ziekteverzuimpercentage in het speciaal
onderwijs ten opzichte van het basisjaar 2006 licht gestegen, de
overige sectoren zijn redelijk stabiel gebleven.
9.3.2 Versterken van de positie van leraren en zorgen voor
personeel van voldoende kwaliteit
Motivering

Voor goed onderwijs zijn leraren nodig die zelfbewust en kritisch zijn en
voldoen aan de kwaliteitseisen die zijn vastgelegd in de bekwaamheidseisen voor leraren. Het gaat om mensen die in de school een
belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van het onderwijs en in staat zijn
het onderwijs zo in te richten dat kinderen, jongeren en volwassenen hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

92

De beleidsartikelen (artikel 9)

talenten optimaal kunnen benutten en ontwikkelen. Dit vraagt om een
sterke beroepsgroep, lerarenopleidingen waarvan de kwaliteit niet ter
discussie staat en scholen die goed personeels- en opleidingsbeleid
voeren.
Instrumenten

• Een sterker beroep
Met de Lerarenbeurs – voor zowel opleidingskosten als de vervangingskosten tijdens het studieverlof – kunnen leraren in het po, vo, bve en hbo
een opleiding volgen om hun kwalificatieniveau te verhogen, hun
kwalificaties te verbreden of zich te specialiseren. Op deze wijze kunnen zij
de regie nemen over hun professionalisering. Tot en met 2009 ontvingen
13 500 leraren een Lerarenbeurs. Naar verwachting komen daar in 2010
nog ongeveer 4 000 leraren bij en in 2011 nog een keer ruim 5 000. In 2011
bedraagt het budget voor de lerarenbeurs € 61 miljoen. De regeling
voorziet voor de jaren 2009, 2010 en 2011 ook in een subsidie voor de
opleiding van onbevoegde zij-instromers, aan te vragen door scholen in
het vo en bve. In 2009 zijn 416 subsidies voor zij-instroom toegekend. Het
budget voor zij-instroom bedraagt in 2011 € 4 miljoen. Hiermee kan voor
circa 200 personen een zij-instroomtraject bekostigd worden.
Vanaf 2011 wordt de Promotiebeurs in de regeling Lerarenbeurs
opgenomen. Hiermee worden leraren in het po, vo, bve en hbo in staat
gesteld om onderzoek te verrichten dat uitmondt in een proefschrift. De
leraren krijgen – met behoud van salaris – vier jaar lang twee dagen per
week vrij om te werken aan het onderzoek. In vier jaar tijd loopt de
investering op tot € 1,5 miljoen en zijn 40 leraren aan het promoveren.
Partnerschappen van scholen en lerarenopleidingen ontvangen een
tegemoetkoming om gezamenlijk leraren op de werkplek op te leiden. Het
streven is dat in 2011 minimaal 8 000 studenten in deze opleidingsscholen
worden opgeleid.
De academische opleidingsschool is een opleidingsschool die het
opleiden van leraren combineert met het doen van onderzoek, innovatie
en schoolontwikkeling. Voor het ontwikkelen van specifieke criteria voor
de academische opleidingsschool hebben 22 projecten in de periode
2009–2011 een stimuleringsubsidie ontvangen in het kader van de
regeling verdiepingsslag academische opleidingsschool. In 2011 zal
worden vastgesteld hoe de academische opleidingsschool kan worden
verankerd in het stelsel van lerarenopleidingen.
Door de lerarenopleidingen in het hbo wordt, in het kader van het project
«Werken aan kwaliteit», gewerkt aan de ontwikkeling van kennisbases per
vak en worden gezamenlijk toetsen ontwikkeld. Daarmee wordt het
eindniveau van de opleidingen duidelijk vastgelegd. OCW geeft daar
subsidie voor. Inmiddels zijn voor de opleidingen tot leraar basisonderwijs
de kennisbases voor taal en rekenen-wiskunde gereed. Daarnaast zijn de
vakkennisbases van een groot aantal tweedegraads lerarenopleidingen
beschreven. Na de aanbieding van deze kennisbases in december 2009
zijn de instellingen begonnen met de implementatie. Daarnaast werken
redactiecommissies onder leiding van de HBO-raad aan de overige
kennisbases en aan kennistoetsen. De planning is erop gericht om het
ontwikkelprogramma eind 2012 af te ronden. De studenten die in het
studiejaar 2010–2011 instromen, krijgen in een pilot-situatie te maken met
de nieuwe kennistoetsen. Voor de studenten die instromen in het
studiejaar 2011–2012 zullen de nieuwe kennistoetsen verplicht zijn. De
toetsen worden afgenomen aan het einde van de propedeuse en
voorafgaand aan de «Leraar in Opleiding – stage» die meestal aan het
einde van de opleiding plaatsvindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

93

De beleidsartikelen (artikel 9)

De universiteiten hebben samen met het voortgezet onderwijs een
educatieve minor ontwikkeld voor vakbachelors. In de wet is vastgelegd
dat studenten die deze minor met goed gevolg hebben afgelegd, bevoegd
worden om in de theoretische leerweg van het vmbo en de eerste drie
jaren van havo/vwo onderwijs te verzorgen in het schoolvak dat met hun
opleiding overeenkomt. De bedoeling is om de student te stimuleren door
te stromen naar een masteropleiding waar hij de onderwijsbevoegdheid
kan halen voor het voorbereidend hoger onderwijs.
De educatieve minor wordt sinds september 2009 door een aantal
universiteiten aangeboden. In het studiejaar 2010–2011 wordt het aantal
universiteiten dat de educatieve minor aanbiedt, verder uitgebreid. Aan
deze universiteiten wordt voor de ontwikkeling en de invoering van de
educatieve minor incidenteel subsidie ter beschikking gesteld.
De regeling Krachtig meesterschap (Staatscourant 13 mei 2009, nummer
87) stimuleert samenwerkingsverbanden van scholen en lerarenopleidingen om projecten te ontwikkelen op het gebied van excellentie bij het
opleiden van leraren en/of het beroep van leraar. Projecten die talent bij
(aankomende) leraren bevorderen via opleiding en scholing komen in
aanmerking voor subsidie. Dit moet uiteindelijk bijdragen aan meer en
beter opgeleide leraren. Voor deze stimuleringsregeling is tot en met 2012
in totaal een bedrag van € 18 miljoen beschikbaar.
De 1e tranche van de pilot Eerst de Klas (EDK), een 2-jarig traject waarin
pasafgestudeerde excellente academici de kans krijgen zowel in het
onderwijs als bedrijfsleven aan de slag te gaan, is in 2011 gereed. Er
wordt gemonitord welke keuze deze eerste lichting maakt voor een
verdere carrière in het onderwijs, bedrijfsleven of een combinatie van
beide. In 2011 wordt de evaluatie van de pilot EDK afgerond, op basis
waarvan wordt gekeken of en hoe EDK in de toekomst vorm gegeven
wordt.
De hbo-kopopleiding biedt hbo- en wo- vakbachelors de mogelijkheid om
in één jaar een volledige tweedegraads bevoegdheid te behalen. Indien de
vooropleiding verwant is, kunnen studenten aanspraak maken op één jaar
extra studiefinanciering. Jaarlijks wordt de tabel met verwante vooropleidingen kritisch bekeken en waar mogelijk uitgebreid om zo – zonder in te
leveren op kwaliteit – meer bachelorstudenten aan te trekken voor het
leraarschap.
In 2010 hebben acht landelijke expertisecentra een vervolgsubsidie
ontvangen om zich verder te ontwikkelen. Deze landelijke expertisecentra
zijn samenwerkingsverbanden tussen lerarenopleidingen op het gebied
van vakspecifieke opleidingskennis. Met deze subsidie leveren de
landelijke expertisecentra in de periode 2010–2012 een bijdrage aan de
implementatie van de kennisbasis en aan een oplossingsgerichte,
kwalitatieve aanpak van de zogenaamde kleine vakkenproblematiek van
lerarenopleidingen. Tegelijk dient de subsidie om de landelijke expertisecentra beter in het stelsel van lerarenopleidingen te borgen.
Ter versterking van het beroep en kwaliteit van de leraar en om leraren te
kunnen ondersteunen in hun professionele ontwikkeling is het belangrijk
dat er een sterkere samenwerking van beroepsverenigingen van leraren
is. De Stichting Beroepskwaliteit Leraren en ander onderwijspersoneel
(SBL) wordt daartoe omgevormd tot een coöperatieve vereniging. Voor
deze vereniging komt vanaf 2011 structureel een subsidie van € 2,9
miljoen beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

94

De beleidsartikelen (artikel 9)

In datzelfde kader worden in 2011 ook subsidies verstrekt aan de Open
Universiteit Nederland Ruud de Moorcentrum (€ 7,8 miljoen) en het
Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (€ 3,1 miljoen).
Op 22 maart 2010 zag de Stichting van het Onderwijs het levenslicht. De
Stichting van het Onderwijs is het platform dat strategisch en bovensectoraal overleg gaat voeren met de overheid. De Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap treedt op als eerste aanspreekpunt voor de
Stichting die opgericht is door werknemers- en werkgeversorganisaties in
het onderwijs. Om de Stichting van het Onderwijs op te starten draagt
OCW € 300 000,– bij.
• Een professionelere school
Om het beroep van leraar aantrekkelijker te maken en om de kwaliteit van
het onderwijs te versterken is het van belang dat de leraar in de dagelijkse
onderwijspraktijk beschikt over professionele ruimte. Dat is de interne
zeggenschap over het ontwerp en de uitvoering van het onderwijskundigen kwaliteitsbeleid van de school. In de convenanten LeerKracht van
Nederland is daarom met sociale partners afgesproken de professionele
ruimte van de leraar (po, vo, mbo en hbo) wettelijk vast te leggen. Het
wetvoorstel dat via een wijziging van de sectorwetten uitvoering geeft aan
die afspraak is in 2010 aan de Tweede Kamer aangeboden. Beoogd wordt
het wetsvoorstel in 2011 in werking te laten treden.
Voor de «Innovatie Impuls Onderwijs» (IIO) heeft het kabinet in 2009
FES-middelen (€ 20 miljoen) toegekend. Het doel van het project is
tweeledig: het implementeren van innovatieve maatregelen in schoolorganisaties po en vo, gericht op verhoging van de arbeidsproductiviteit
met behoud van onderwijskwaliteit en zonder verhoging van werkdruk, én
het meten van de effecten van deze maatregelen op de arbeidsproductiviteit. De effecten van de maatregelen zullen zo zuiver mogelijk worden
vastgesteld.
In 2010 is de 1e fase van het project IIO gestart.
Het project gaat uit van innovatieve ideeën afkomstig uit het veld zelf en is
door deze aanpak vernieuwend. Vijf van de door een jury geselecteerde,
innovatieve ideeën vonden weerklank in het veld. Deze vijf worden door
scholen uitgewerkt in maatregelen. Zo spoedig mogelijk na 1 oktober 2010
wordt met de invoering ervan gestart. De looptijd van verschillende
maatregelen verschilt, maar loopt door tot uiterlijk eind 2014.
Doelgerichte teams kunnen een bijdrage leveren aan verbeteringen in het
onderwijsproces, zoals hogere cijfers, minder zittenblijvers, maar ook een
vermindering van het aantal voortijdig schoolverlaters. Op grond van het
actieplan «LeerKracht van Nederland» worden de mogelijkheden
onderzocht om een wetenschappelijk experiment te starten op het terrein
van teambeloning. Met dit experiment, dat een looptijd heeft van circa
vier jaar, wordt nagegaan of teambeloning ook in de Nederlandse context
bijdraagt aan het beter functioneren van teams en in het verlengde
daarvan tot verbeteringen in het onderwijsproces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

95

De beleidsartikelen (artikel 9)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 9.5 Indicatoren
Indicator
Lerarenopleiding
Oordeel NVAO over kwaliteit Pabo’s en lerarenopleidingen vo/bve
•
(Afstudeer) rendement
uitval Pabo’s na 1 jaar
rendement Pabo’s na 5 jaar
uitval lerarenopleidingen vo/bve na 1 jaar
rendement lerarenopleidingen vo/bve na 5 jaar
Bron: NVAO en HBO-raad

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde

zie toelichting

zie toelichting

zie toelichting

21%
65%
19%
51%
Peildatum:
2008

18%
62%
17%
49%
Peildatum:
2009

< 21%
≥ 65%
≤ 19%
≥ 51%
Peildatum:
2010

7,7
7,1

7,7
7,1

≥ 7,7
≥ 7,1

1.

2.

Tevredenheid ouders over kwaliteit leraren
•
primair onderwijs
•
voortgezet onderwijs
Bron: Onderwijsmeter

Toelichting:
1. Voor het meten van de kwaliteit van de lerarenopleidingen (pabo’s en
lerarenopleidingen vo/bve) is het oordeel van de Nederlands Vlaamse
Accreditatie Organisatie (NVAO) het belangrijkste instrument.
Eenmaal per zes jaar wordt een dergelijke beoordeling uitgevoerd.
Jaarlijks wordt dit aangevuld met het (afstudeer) rendement na
respectievelijk 1 en 5 jaar.
a. Oordeel NVAO over kwaliteit: het stelsel voor kwaliteitszorg
hoger onderwijs voorziet erin dat opleidingen elke 6 jaar worden
onderworpen aan een beoordeling van de kwaliteit voor
visiterende en beoordelende instanties (VBI’s). Op basis van deze
beoordeling verleent de NVAO al dan niet een accreditatie aan
opleidingen. Het oordeel van de NVAO over de pabo’s is
afgerond, die over de lerarenopleidingen vo/bve wordt in 2010
afgerond.
b. (Afstudeer) Rendement: jaarlijks wordt het rendement vastgesteld voor de pabo’s en de lerarenopleidingen vo/bve. Hiervoor
wordt het uitvalcijfer 1 jaar en het rendementscijfer vijf jaar na
begin van de opleiding gehanteerd.
2. Ouders beoordelen eens in de twee jaar de kwaliteit van de leraar van
hun kind met een rapportcijfer. Het is de ambitie om de waardering
2006 ten minste te behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

96

De beleidsartikelen (artikel 9)

9.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 9.6 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Vindplaats

Beleidsdoorlichting

Actieplan LeerKracht

AD

A. 2008
B. 2012

Zie toelichting

Effectenonderzoek
ex post

N.v.t.

Overig evaluatieonderzoek

Onderwijsarbeidsmarktraming

AD

Zie toelichting

Realisatie en effectiviteit
beloningsmaatregelen Actieplan
LeerKracht
Implementatie functiemixbeleid op
scholen
Evaluatie lerarenbeurs voor
scholing
Arbeidsmarktbarometers primair
onderwijs, voortgezet onderwijs en
middelbaar beroepsonderwijs
Loopbaanmonitor onderwijs

OD 9.3.1

A. 2008
B. 2012
A. 2009
B. 2012
A. 2009
B. 2011
A. 2008
B. 2012
A. 2010
B. 2011

Zie toelichting

Zie toelichting

Integrale Personeelstelling
Voortgezet Onderwijs
Evaluatie aanpak risicoregio’s

AD

Evaluatie Eerst de Klas

OD 9.3.2

A. 2010
B. 2012
A. 2011
B. 2011
A. 2010
B. 2012
A. 2010
B. 2011

OD 9.3.1
OD 9.3.2
OD 9.3.1

OD 9.3.1

OD 9.3.1

Zie toelichting

Zie toelichting
Zie toelichting

Zie toelichting
Zie toelichting
Zie toelichting

Toelichting:
Over de wijze van monitoren van de doelstellingen en resultaten uit het
actieplan «LeerKracht van Nederland» is met de Tweede Kamer
afgesproken tweemaal per jaar te rapporteren. Enerzijds door een
voortgangsbrief in het voorjaar en anderzijds door een jaarrapportage via
de Nota Werken in het Onderwijs (WIO), die op Prinsjesdag wordt
aangeboden aan de Tweede Kamer. Dit gebeurt ondermeer in de vorm
van indicatoren. Hiervoor geldt dat, naast de stand, ook de ontwikkeling
wordt weergegeven en in hoeverre de realisatie in lijn is met het
afgesproken pad.
Daarnaast zijn een aantal langer doorlopende onderzoeken met als
oogmerk effectmeting opgestart, waarbij ook moeilijker meetbare
beleidsdoeleinden, zoals het vergroten van de inzetbaarheid van de leraar,
aan de orde komen. In de Nota WIO 2013 wordt een eerste beleidsdoorlichting op het actieplan «LeerKacht van Nederland» opgenomen.
De aan de Nota WIO en voortgangsbrief ten grondslag liggende eindrapportages worden over het algemeen gepubliceerd in de reeks Beleidsonderzoek Arbeidsmarkt en Personeelsbeleid Onderwijs en op de internetsite van de Rijksoverheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

97

De beleidsartikelen (artikel 11)

ARTIKEL 11. STUDIEFINANCIERING
11.1 Algemene doelstelling: studiefinanciering zorgt dat
studenten in het hoger onderwijs en deelnemers in de beroepsopleidende leerweg (vanaf 18 jaar) de financiële mogelijkheden
hebben om onderwijs te volgen.

Omschrijving

Onderwijs levert een belangrijke bijdrage aan de bevordering van een
duurzame groei van de Nederlandse (kennis)economie en aan de
maatschappelijke participatie van burgers. OCW waarborgt met studiefinanciering de toegankelijkheid van en de deelname aan het onderwijs
door de financiële belemmeringen weg te nemen voor de volgende
doelgroepen:
• deelnemers van 18 jaar en ouder in de beroepsopleidende leerweg
(bol) van het middelbaar beroepsonderwijs (mbo);
• studenten in het hoger beroepsonderwijs (ho);
• studenten in het wetenschappelijk onderwijs (wo).
De overheid zet haar middelen voor studiefinanciering zo in, dat het
onderwijs voor iedereen toegankelijk is, ook voor mensen met een lager
inkomen. Van de ouders wordt verwacht dat zij, indien mogelijk, bijdragen
in de financiering van de studie van hun kinderen. Hiervoor zijn richtbedragen, maar de hoogte van de bijdrage is een zaak tussen ouders en
kinderen. Omdat de studie een investering is in de eigen toekomst, is het
redelijk dat ook de student een bijdrage levert.
Om de toename van de uitgaven studiefinanciering te beperken, is eind
2009 een wetsvoorstel aan de Tweede Kamer aangeboden (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 263, nr. 1). Het voorstel voorziet erin
om de normbedragen voor de studiefinanciering in 2011 en 2012 niet te
indexeren en om de aanvullende beurs in het hoger onderwijs vanaf
cursusjaar 2010–2011 al na de eerste vijf maanden onder het prestatiebeursregime te brengen in plaats van na 12 maanden. In deze begroting
zijn de besparingen ter hoogte van circa € 49 miljoen in 2011 verwerkt.
Het wetsvoorstel ligt nog ter besluitvorming voor.
Misbruik met de basisbeurs voor uitwonenden wordt fors teruggedrongen. Op 1 juli 2010 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de
voortgang van het Actieplan (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,
24 724, nr. 93). De verwachting is dat per studiejaar 2011–2012 de WSF
2000 kan worden aangepast, zodat effectiever kan worden opgetreden
tegen misbruik met de uitwonendenbeurs. In 2010 is een groot aantal
gemeenten en samenwerkingsverbanden van sociaal rechercheurs met
pilots van start gegaan. Eind 2010 zullen deze pilots worden geëvalueerd.
Het wetsvoorstel studiefinanciering BES (Tweede Kamer, vergaderjaar
2009–2010, 32 419, nr. 1–4) is in het voorjaar 2010 aan het parlement
aangeboden. De Wet studiefinanciering BES (WSF BES) treedt per
studiejaar 2011–2012 in werking op de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. In de WSF BES wordt de financiële toegankelijkheid tot
het middelbaar beroepsonderwijs en het hoger onderwijs gegarandeerd
voor studerenden die afkomstig zijn van de BES-eilanden en die op hun
eigen eiland, een buureiland of verder in de regio willen studeren. Voor
studerenden die naar Nederland willen, is er een opstarttoelage waarna zij
in Nederland gebruik kunnen maken van de Wet studiefinanciering 2000.
De nieuwe staatkundige structuur per 10 oktober 2010 is niet van invloed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

98

De beleidsartikelen (artikel 11)

op de studieleningen die studerenden toegekend hebben gekregen voor
het studiejaar 2010–2011. DUO zal de uitvoering ter hand nemen,
grotendeels ter plekke.
Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is direct verantwoordelijk voor de ontwikkeling en het
onderhoud van het bestel door het scheppen van kaders voor toegankelijkheid en doelmatigheid. Met (gedeeltelijk inkomensafhankelijke)
studiefinanciering waarborgt de minister de financiële toegankelijkheid.
Met ingang van 10 oktober 2010 waarborgt de minister ook de financiële
toegankelijkheid van het onderwijs op de BES-eilanden: Bonaire, Sint
Eustatius en Saba.

Externe factoren

•
•
•
•

Demografische ontwikkelingen;
De attitude ten opzichte van de regeling (wel of niet gebruik);
De conjuncturele ontwikkeling;
Het studiefinancieringsbeleid van andere landen en uitspraken
Europese Hof van Justitie.

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling
Tabel 11.1 Onderwijsdeelname naar leeftijd
Leeftijd
Deelnamepercentage
2009

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

84%

75%

66%

56%

46%

37%

29%

21%

15%

11%

8%

6%

5%

Bron: OCW (DUO), Leerlingen- en studententellingen 2009

Toelichting:
Het beleid is gericht op de optimalisering van de deelname van burgers
aan het onderwijs. Studiefinanciering draagt daaraan bij door de
financiële toegankelijkheid van het onderwijs te waarborgen. Voor de
positie op de arbeidsmarkt is het afronden van een opleiding ook van
groot belang.
De absolute aantallen studerenden in het mbo en het ho zijn gepresenteerd bij de operationele doelstellingen van de beleidsartikelen bve
(paragraaf 4.3.1, tabel 4.5 ) en ho (paragraaf 6.3.1, tabel 6.8 ).
Tabel 11.2 Verwachte rendementen
Studie begonnen in

2005

2006

2007

2008

2009

wo
hbo
bol

70%
73%
74%

69%
72%
71%

71%
70%
74%

70%
69%
74%

69%
73%
74%

Bron: OCW (DUO), onderwijsmatrices 2005–2007; 2008 en 2009: berekeningen OCW o.b.v.
Leerlingen- en studententellingen 2010.

Toelichting:
Onder rendement wordt verstaan het percentage studenten dat een
diploma haalt. Deze rendementscijfers worden berekend op basis van
actuele gegevens betreffende doorstroom- en diplomeringsfracties per
inschrijvingsjaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

99

De beleidsartikelen (artikel 11)

Tabel 11.3 Gerechtigdenpercentage

wo
hbo
bol
Totaal

2005

2006

2007

2008

2009

2010

60%
81%
94%
79%

60%
81%
100%
81%

61%
81%
100%
82%

61%
80%
98%
80%

61%
79%
97%
80%

61%
79%
97%
80%

Bron: OCW (DUO), ramingsmodel SF

Toelichting:
Het gerechtigdenpercentage geeft de verhouding tussen het aantal
studerenden dat recht heeft op een basisbeurs en het aantal voltijds
studerenden in de doelgroep (bol: 18 tot 30 jaar, ho: 17 tot 30 jaar). In de
bol heeft bijna iedereen in de doelgroep een basisbeurs, in het hbo circa
80% en in het wo circa 60%. Vooral in het wo doen veel studenten langer
over de studie dan de nominale studieduur. Zij hebben dan geen recht
meer op de basisbeurs en aanvullende beurs. Wel kan er tot drie jaar na
het verstrijken van de nominale studieduur gebruik worden gemaakt van
andere onderdelen van de studiefinanciering, namelijk de reisvoorziening
en leenfaciliteit. Ook zien sommige studenten af van hun recht op
studiefinanciering omdat ze te veel bijverdienen. Daarnaast studeren er in
het wo buitenlandse studenten die geen recht hebben op een basisbeurs
maar wel meegeteld worden in het totaal aantal studenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

100

De beleidsartikelen (artikel 11)

11.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 11.4 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 11 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

3 617 833

3 735 693

4 059 432

4 382 970

4 500 051

4 595 921

4 687 201

Totale uitgaven

3 617 833

3 735 693

4 059 432

4 382 970

4 500 051

4 595 921

4 687 201

Programma-uitgaven

3 617 833

3 735 693

4 059 432

4 382 970

4 500 051

4 595 921

4 687 201

Waarborgen van de algemene
financiële toegankelijkheid van het
onderwijs voor studenten
•
Basisbeurs
•
Reisvoorziening

1 655 869
963 984
691 885

1 666 052
1 052 999
613 052

1 669 135
1 051 100
618 035

1 931 523
1 126 412
805 111

1 972 119
1 142 978
829 141

1 993 600
1 142 466
851 134

1 999 892
1 127 412
872 480

Waarborgen toegankelijheid van
het onderwijs voor studerenden
met minder draagkrachtige ouders
•
Aanvullende beurs

578 144
578 144

604 676
604 676

737 903
737 903

753 521
753 521

757 235
757 235

768 136
768 136

790 054
790 054

Waarborgen flexibiliteit in de wijze
van financiering door de studerende
•
Bijverdiengrens
•
Leenfaciliteit

1 255 007
0
1 255 007

1 317 716
0
1 317 716

1 502 365
0
1 502 365

1 555 517
0
1 555 517

1 619 875
0
1 619 875

1 681 924
0
1 681 924

1 744 124
0
1 744 124

0

0

0

0

0

0

0

Overige uitgaven Studiefinanciering

52 213

61 957

65 992

74 130

74 930

75 630

76 500

Programmakosten-overig
•
Uitvoeringsorganisatie DUO

76 600
76 600

85 292
85 292

84 037
84 037

68 279
68 279

75 892
75 892

76 631
76 631

76 631
76 631

3 617 833
1 754 292
1 863 541

3 735 693
1 843 356
1 892 337

4 059 432
2 108 742
1 950 690

4 382 970
2 480 894
1 902 076

4 500 051
2 578 140
1 921 911

4 595 921
2 671 583
1 924 338

4 687 201
2 739 138
1 948 063

0

0

0

0

0

0

0

Totaal ontvangsten
Waarborgen adequate terugbetaling leningen
•
Terugbetalingssysteem van
lening naar draagkracht
Overige ontvangsten uit kortlopende schulden

541 891

600 536

611 576

654 419

715 176

776 967

838 517

474 137

556 767

554 750

597 593

658 350

720 141

781 691

67 754

43 770

56 826

56 826

56 826

56 826

56 826

Totaal ontvangsten
–
Waarvan relevant
–
Waarvan niet-relevant

541 891
265 810
276 081

600 536
263 922
336 614

611 576
283 024
328 552

654 419
292 819
361 600

715 176
318 276
396 900

776 967
345 851
431 116

838 517
374 486
464 031

Stimuleren internationale
studentenmobiliteit

Totaal programma-uitgaven
–
Waarvan relevant
–
Waarvan niet-relevant
Apparaatsuitgaven

Toelichting:
Zowel voor de uitgaven als de ontvangsten wordt een onderscheid
gemaakt tussen relevant en niet-relevant. Relevant betekent relevant voor
het begrotingstekort/EMU-saldo. De relevante uitgaven worden hoofdzakelijk gevormd door studiefinanciering die meteen als gift wordt
toegekend en door de omzetting van uitgekeerde prestatiebeurs in gift (na
behalen diploma binnen 10 jaar). Onder de niet-relevante uitgaven vallen
vooral de prestatiebeurs (zolang die nog niet is omgezet in een gift) en
rentedragende leningen. De niet-relevante ontvangsten betreffen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

101

De beleidsartikelen (artikel 11)

hoofdzakelijk aflossingen op de hoofdsom van rentedragende leningen.
De relevante ontvangsten worden vooral gevormd door de ontvangen
rente op leningen. De uitgaven voor de operationele doelstelling
stimuleren internationale studentenmobiliteit zijn niet apart geraamd,
maar zijn onderdeel van de andere operationele doelstellingen.
Om de Nederlandse kennisinfrastructuur te versterken kunnen uitgaven
voor een opleiding voor een beroep worden afgetrokken van de inkomstenbelasting. De aftrekpost voor scholingsuitgaven beoogt een fiscaal
vangnet te bieden voor uitgaven voor scholing waarvoor de belastingplichtige geen recht heeft op andere tegemoetkomingen, zoals van zijn
werkgever. Bij studenten worden scholingsuitgaven niet in aanmerking
genomen voor zover daarvoor een adequate onbelaste tegemoetkoming
wordt geboden volgens de Wet op de studiefinanciering.
Ouders die voor een kind jonger dan 30 jaar geen kinderbijslag ontvangen
of waarvan het kind zelf geen recht heeft op studiefinanciering (m.u.v.
uitsluitend het recht op een OV-kaart) en door de ouders ten minste in
belangrijke mate onderhouden worden, kunnen in beginsel bedragen voor
het levensonderhoud van kinderen in aftrek brengen.
Daarnaast kunnen ouders hun kinderen voor buitengewoon dure studies
éénmalig maximaal € 50 000 belastingvrij schenken.
Het niveau van de faciliteiten, de voorwaarden, het budgettair beslag en
de prestatiegegevens (waar zinvol en mogelijk) zijn beschreven in
internetbijlage 4 bij de Miljoenennota «Toelichting op de
belastinguitgaven».
Tabel 11.5 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht

3 975 395
3 975 395

4 314 691
4 314 691

4 424 159
4 424 159

4 519 290
4 519 290

4 610 570
4 610 570

Waarborgen van de algemene financiële toegankelijkheid van
het onderwijs voor studenten
•
Juridisch verplicht

1 669 135
1 669 135

1 931 523
1 931 523

1 972 119
1 972 119

1 993 600
1 993 600

1 999 892
1 999 892

Waarborgen toegankelijheid van het onderwijs voor studerenden met minder draagkrachtige ouders
•
Juridisch verplicht

737 903
737 903

753 521
753 521

757 235
757 235

768 136
768 136

790 054
790 054

Waarborgen flexibiliteit in de wijze van financiering door de
studerende
•
Juridisch verplicht

1 502 365
1 502 365

1 555 517
1 555 517

1 619 875
1 619 875

1 681 924
1 681 924

1 744 124
1 744 124

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

65 992
65 992

74 130
74 130

74 930
74 930

75 630
75 630

76 500
76 500

Stimuleren internationale studenmobiliteit
•
Juridisch verplicht
Overige uitgaven Studiefinanciering
•
Juridisch verplicht

Toelichting:
Alle uitgaven onder dit artikel zijn wettelijk verplichte uitgaven, gebaseerd
op de WSF 2000. De mate van budgetflexibiliteit wordt bepaald door de
mate waarin de wet en de daarop gebaseerde regelingen gewijzigd
kunnen worden. De juridisch verplichte uitgaven voor internationale
studentenmobiliteit zijn onderdeel van de overige genoemde operationele
doelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

102

De beleidsartikelen (artikel 11)

11.3 Operationele beleidsdoelstelling
Hierboven is de algemene beleidsdoelstelling van studiefinanciering
beschreven (toegankelijkheid). Bij de algemene beleidsdoelstelling horen
operationele beleidsdoelstellingen:
• algemene toegankelijkheid (basisbeurs, reisvoorziening);
• toegankelijkheid voor studerenden met minder draagkrachtige ouders
(aanvullende beurs);
• flexibiliteit in de wijze van financiering door de studerende (bijverdienen, leenfaciliteit);
• terugbetaling leningen (terugbetaling naar draagkracht);
• internationale studentmobiliteit (meeneembare studiefinanciering).
11.3.1 Waarborgen van de algemene financiële toegankelijkheid
van het onderwijs voor de studerenden
Motivering

Een basisbeurs en een reisvoorziening dragen ertoe bij dat studenten in
het hoger onderwijs en deelnemers van 18 jaar en ouder in de beroepsopleidende leerweg financieel in staat zijn om onderwijs te volgen.

Instrumenten

Een basisbeurs en een reisvoorziening in de vorm van een reisrecht dat
op een OV-chipkaart geplaatst kan worden. Hiermee levert OCW een
bijdrage aan het normbudget van studerenden. Het bestaan van deze
regelingen wordt door DUO onder de aandacht van de doelgroep
gebracht.

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 11.6 Totaal aantal studerenden met studiefinanciering (raming afgerond)
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

wo
hbo
bol
Totaal met basisbeurs
wo
hbo
bol
Totaal alleen ov-kaart en/of lening

115 481
242 882
210 186
568 549
33 869
30 681
–
64 550

120 690
249 435
210 670
580 795
36 243
32 588
1 438
70 269

128 900
260 700
213 900
603 500
39 200
32 400
6 400
78 000

134 100
268 300
223 800
626 200
40 100
33 000
9 000
82 100

138 400
275 000
234 500
647 900
42 100
33 500
9 100
84 700

141 500
280 300
236 100
657 900
43 800
34 200
9 600
87 600

144 000
283 500
234 600
662 100
45 400
35 200
10 100
90 700

146 400
285 800
232 900
665 100
46 600
36 000
10 200
92 800

Totaal

633 099

651 064

681 500

708 300

732 600

745 500

752 800

757 900

Bron 2008 en 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel SF

Toelichting:
Deze gegevens geven een indicatie van het gebruik van de regeling. Het
aantal studerenden met studiefinanciering volgt het aantal voltijds
studerenden in het ho en de bol in Nederland, maar ligt lager omdat niet
iedere studerende die ingeschreven is ook daadwerkelijk aanspraak heeft
op studiefinanciering. De raming van het aantal studerenden met een
basisbeurs voor de komende jaren vertoont een stijging. Naast de groep
studerenden met een basisbeurs is er een groep studerenden die daarop
geen aanspraak meer kan maken (maximale duur is verbruikt) maar nog
wel recht heeft op een OV-chipkaart en een lening.
Er zijn geen basiswaarden en streefwaarden vastgesteld, omdat het niet
het streven is van de overheid dat zoveel mogelijk studerenden gebruik
maken van de basisbeurs en/of de reisvoorziening. Indien studerenden op
een andere wijze hun studie kunnen financieren, is de toegankelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

103

De beleidsartikelen (artikel 11)

van het onderwijs ook gewaarborgd. Uit analyse van doorstroomgegevens blijkt dat tussen de 15% en 25% van de scholieren met voldoende
vooropleiding niet onmiddellijk kiest voor een opleiding in het hoger
onderwijs. Financiële motieven spelen bij deze keuze een beperkte rol.
Tabel 11.7 Normbedragen basisbeurs per maand in euro’s *

Thuiswonend
Uitwonend
*

ho

bol

95,61
266,23

75,39
246,00

Peildatum 1 januari 2010

Bron: OCW (DUO), Regelingnorm en WSF.

Raming uitgaven basisbeurs

Toelichting:
De hoogte van de basisbeurs is genormeerd en wordt verstrekt gedurende
de nominale studieduur.

Tabel 11.8 Uitgaven basisbeurs (x € 1 miljoen)

1

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

bol-beurs
Prestatiebeurs ho
Prestatiebeurs bol 1

124,2
196,5
643,3

121,9
224
707,1

113,4
238,1
699,6

116,6
270
739,8

113,2
273
756,8

113,1
271,7
757,8

111,8
270,4
745,2

Totaal

964,0

1 053,0

1 051,1

1 126,4

1 143,0

1 142,6

1 127,4

Relevant
Niet-relevant

711,4
252,6

800,4
252,6

947,1
104

1 045,8
80,6

1 096,6
46,4

1 140,6
1,9

1 167,1
– 39,7

Inclusief bol niveau 3 en 4 met cohortgarantie.

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel SF

Toelichting:
Naast de prijscomponent is het verloop van de uitgaven voor een zeer
groot deel afhankelijk van de ontwikkeling in het aantal studerenden. De
verwachte ontwikkeling van het aantal studerenden met studiefinanciering is opgenomen in tabel 11.6. Vanaf 1996 voor het ho en vanaf 2005
voor de bol niveau 3 en 4 wordt studiefinanciering verstrekt in de vorm
van een prestatiebeurs. In de uitgaven bol-beurs zijn de uitgaven
basisbeurs voor de deelnemers bol niveau 1 en 2 opgenomen, en op
grond van de cohortgarantie de uitgaven aan de deelnemers bol niveau 3
en 4 die vóór het studiejaar 2005–2006 al studiefinanciering ontvingen.
Tabel 11.9 Uitgaven reisvoorziening (in x € 1 miljoen)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

OV-kaart
Kasschuiven
Reisvoorziening overig

410,8
263,7
17,4

666,5
– 72,8
19,3

785,6
– 190,9
23,3

781,3
0,0
23,8

804,3
0,0
24,9

824,5
0,0
26,6

845,9
0,0
26,6

Totaal

691,9

613,0

618,0

805,1

828,2

851,1

872,5

Relevant
Niet-relevant

440,6
251,3

373,6
239,5

411,3
206,7

623,5
181,6

646,5
182,7

671,9
179,2

684,3
188,2

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010– 2015: ramingsmodel SF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

104

De beleidsartikelen (artikel 11)

Toelichting:
De toelichting op de ontwikkeling van de uitgaven reisvoorziening is voor
een groot deel vergelijkbaar met die op de uitgaven basisbeurs. Ten
behoeve van de optimalisering van kasritmes van de Staat is een reeks
«Kasschuiven» opgenomen. Deze wordt gerealiseerd door een gedeelte
van de betalingsverplichting aan de vervoersbedrijven voor de
ov-chipkaart in het jaar voorafgaand aan de verplichting te voldoen.
11.3.2 Waarborgen toegankelijkheid van het onderwijs voor
studerenden met minder draagkrachtige ouders
Motivering

Het huidige stelsel van studiefinanciering gaat uit van een gedeelde
verantwoordelijkheid. Van de ouders wordt verwacht dat zij, indien zij dat
(financieel) kunnen, een bijdrage leveren aan de studie van hun kinderen.
Daar waar ouders niet of onvoldoende in staat zijn een bijdrage te leveren
aan de studie van hun kinderen, wordt een eventuele financiële belemmering om te gaan studeren weggenomen door een aanvullende beurs te
verstrekken.

Instrumenten

• Het verstrekken van een aanvullende beurs als ouders van een studerende minder draagkrachtig zijn.
De hoogte van de aanvullende beurs is genormeerd. Deze is naast het
inkomen van de ouders en het aantal schoolgaande kinderen in het gezin
ook afhankelijk van de woonsituatie van de studerende (thuis- of
uitwonend). De aanvullende beurs wordt vanaf 2010 jaarlijks met € 22 per
jaar verhoogd (prijspeil 2009) conform een wetswijziging (Eerste Kamer,
vergaderjaar 2008–2009, 31 790, A).

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 11.10 Totaal aantal studerenden met een aanvullende beurs (raming afgerond)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

wo
hbo
bol

24 672
79 269
100 541

29 200
91 400
104 600

32 300
98 700
124 000

33 300
101 100
129 900

34 100
103 000
130 800

34 700
104 100
130 000

35 300
104 900
128 900

Totaal

204 482

225 200

255 000

264 300

267 900

268 800

269 100

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010– 2015: ramingsmodel SF

Toelichting:
Het aantal studerenden met een aanvullende beurs geeft een indicatie van
het gebruik van deze regeling. Uit de vergelijking van deze gegevens met
de aantallen basisbeurs uit tabel 11.6 blijkt dat in 2011 ongeveer 41% van
de studerenden met een basisbeurs een aanvullende beurs ontvangt. In
het mbo wordt vaker een beroep gedaan op de aanvullende beurs dan in
het hbo en in het hbo vaker dan in het wo. Er zijn geen basiswaarden en
streefwaarden vastgesteld, omdat de overheid er niet op aanstuurt dat
meer of minder studerenden een aanvullende beurs ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

105

De beleidsartikelen (artikel 11)

Tabel 11.11 Normbedragen maximale aanvullende beurs per maand in euro’s *

Thuiswonend
Uitwonend
*

ho

bol

219,16
239,08

306,90
326,83

Peildatum 1 januari 2010

Bron: OCW (DUO), Regeling normen WSF

Ramingen uitgaven aanvullende
beurs
Tabel 11.12 Uitgaven aanvullende beurs (x € 1 miljoen)

1

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

bol-beurs
Prestatiebeurs ho
Prestatiebeurs bol 1

124,4
237,8
215,9

120,7
252,1
231,9

141,7
294,3
302

159,8
282,7
311,1

151,3
291,7
314,2

151,3
302,2
314,6

148,9
325,3
315,9

Totaal

578,1

604,7

738

753,6

757,2

768,1

790,1

Relevant
Niet-relevant

473,4
104,7

522,1
82,6

600,3
137,7

669,1
84,5

684,2
73

706,8
61,3

734,6
55,4

Inclusief bol niveau 3 en 4 met cohortgarantie

Bron 2009–2015: ramingsmodel SF

Toelichting:
In tabel 11.12 worden de geraamde uitgaven voor de aanvullende beurs
gepresenteerd. Naast de prijscomponent is het verloop van deze uitgaven
voor een groot deel afhankelijk van de ontwikkeling in het aantal
studerenden met minder draagkrachtige ouders. Naast de deelname aan
het onderwijs spelen hierbij exogene factoren een rol, zoals de ontwikkeling van de conjunctuur en de daarmee samenhangende inkomensontwikkeling.
11.3.3 Waarborgen flexibiliteit in de wijze van financiering door
de studerende
Motivering

In het stelsel van studiefinanciering wordt ervan uitgegaan dat studerenden ook zelf een bijdrage kunnen leveren aan de financiering van hun
studie. De minister wil studerenden in staat stellen de bijdrage aan hun
studie flexibel in te vullen.

Instrumenten

• Bijverdiengrens in regelgeving: studerenden met studiefinanciering
hebben de mogelijkheid hun eigen bijdrage met werken te verdienen.
De WSF 2000 staat toe dat studerenden tot circa € 13 200 per jaar (peiljaar
2010) bijverdienen zonder dat dit consequenties heeft voor hun aanspraak
op studiefinanciering. Met de wetswijziging «collegegeldverhoging en de
aanpassing van het aflossingssysteem studieschulden» (Eerste Kamer,
vergaderjaar 2008–2009, 31 790, A) zijn de consequenties van
overschrijding van de bijverdiengrens versoepeld. Wie vanaf 2010 meer
heeft verdiend dan de bijverdiengrens, hoeft niet meer terug te betalen
dan het bedrag waarmee de bijverdiengrens is overschreden. Tegelijkertijd wordt de bijverdiengrens in 2010 en 2011 niet geïndexeerd maar
blijft deze hetzelfde als in 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

106

De beleidsartikelen (artikel 11)

• Leenfaciliteit: studerenden hebben de mogelijkheid om hun eigen
bijdrage te lenen bij de overheid. Zij kunnen hiervoor gebruik maken van
de rentedragende lening. Voor studenten in het ho is er daarnaast het
collegegeldkrediet.
De doelgroep wordt door DUO over deze instrumenten voorgelicht. DUO
streeft ernaar om individuele studerenden daarbij zo goed mogelijk te
informeren over de consequenties van het gebruik van de leenfaciliteit. Zo
zijn er rekenhulpen om een inschatting te maken van de studieschuld aan
het einde van de studie en worden studerenden via persoonsgerichte
berichten en beveiligde internetportalen over hun actuele studieschuld
geïnformeerd.
Tabel 11.13 Indicatoren flexibiliteit financiering door studerende

1 De snelheid waarmee studenten afstuderen (in jaren)

Basiswaarde

Meest recente
waarde

Streefwaarde

wo
hbo

5,8
4,4
peildatum: 2004

5,4
4,7
peildatum: 2009

Daling
Daling
peildatum: 2011

wo
hbo

31
33
peildatum: 2005

33
35
peildatum: 2009

Stijging
Stijging
peildatum: 2011

wo
hbo

13
13
peildatum: 2004

12
14
peildatum: 2009

10
10
peildatum: 2011

Bron: OCW (CFI), onderwijsmatrix, berekeningen OCW
2. Het aantal uren dat een student gemiddeld per week
besteedt aan de studie
Bron: Studentenmonitor
3. Het aantal uren dat een student gemiddeld per week
besteedt aan werk

Bron: Studentenmonitor

Toelichting:
De snelheid waarmee studenten afstuderen wordt gemeten als de
gemiddelde totale verblijfsduur van gediplomeerden in jaren.
De cijfers van 2004 zijn de basiswaarden. Met betrekking tot de snelheid
waarmee studenten afstuderen, wordt gestreefd naar een verblijfsduur die
de wettelijke studieduur benadert. Voor meer toelichting op het aantal
uren dat een student gemiddeld besteedt aan de studie zie tabel 6.9 van
artikel 6.3.2. Met betrekking tot het aantal uren dat een student gemiddeld
besteedt aan werk wordt gestreefd naar een maximum van 10 uur per
week in 2010 voor hbo- en wo-studenten. Op basis van de Studentenmonitor zal worden gemonitord hoeveel tijd studenten per week besteden
aan hun studie en aan werk. In 2011 komt een nieuwe Studentenmonitor,
waarin de gegevens over 2010 staan.
Tabel 11.14 Aantal studerenden dat gebruik maakt van de leenfaciliteit
2005

2006

2007

2008

2009

wo
hbo
bol

65 240
68 764
22 913

69 353
77 527
28 421

73 473
85 315
32 466

74 433
86 861
30 398

72 909
85 668
28 407

Totaal

156 917

175 301

191 254

191 692

186 984

Bron: OCW (DUO)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

107

De beleidsartikelen (artikel 11)

Toelichting:
De indicator heeft betrekking op het gebruik van de rentedragende lening.
Tabel 11.15 Bedrag aan uitstaande leningen ultimo van het jaar (x € 1 miljoen)
2005

2006

2007

2008

2009

Renteloze voorschotten verstrekt t/m 1986
Rentedragende leningen verstrekt vóór 1992
Rentedragende leningen verstrekt na 1992
Collegegeldkrediet

62,5
170,2
4 767,6
–

51,0
137,5
5 611,6
–

41,3
108,4
6 640,0
10,3

37,3
82,5
7 760,9
44,6

33,2
59,8
8 869,8
124,9

Totaal

5 000,3

5 800,1

6 800,0

7 925,3

9 087,7

Bron: OCW(DUO)

Toelichting:
Deze gegevens geven een indicatie van het gebruik van de desbetreffende
regelingen. Er zijn geen basiswaarden en streefwaarden vastgesteld,
omdat het niet het streven van de overheid is dat zoveel mogelijk
studerenden een zo hoog mogelijk bedrag lenen of zoveel mogelijk
werken naast de studie. De overheid wil wel deze mogelijkheden bieden
en studerenden daarmee een reëel alternatief geven voor betaalde arbeid.
Het bedrag aan uitstaand collegegeldkrediet loopt de afgelopen jaren snel
op doordat dit krediet in september 2007 is ingevoerd.
Het genoemde bedrag aan uitstaande studieleningen betreft de vorderingen op voormalig studerenden. Het bedrag bestaat uit opgenomen
leningen en de daarover verschuldigde rente. De aflossing is inkomensafhankelijk (draagkrachtprincipe) en een eventuele restschuld na de
aflosfase wordt kwijtgescholden. Er moet rekening worden gehouden met
het gegeven dat niet alle leningen volledig worden afgelost.
Raming uitgaven leenfaciliteit

Om in de kosten van levensonderhoud te kunnen voorzien, kan een voltijd
studerende ervoor kiezen een bedrag naast de prestatiebeurs te lenen.
Samen met de basisbeurs, de aanvullende beurs en de veronderstelde
ouderlijke bijdrage is dat toereikend om het in de wet vastgelegde
normbudget voor levensonderhoud inclusief leermiddelen te financieren.
Na de prestatiebeursfase kan de student nog 36 maanden het volledige
normbudget voor uitwonenden lenen voor levensonderhoud. Voor het
collegegeld kan de student collegegeldkrediet opnemen.

Tabel 11.16 Niet-relevante uitgaven leningen
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Rentedragende lening
Collegegeldkrediet

1 187,9
67,1

1 228,0
89,7

1 403,7
98,7

1 447,0
108,5

1 500,5
119,4

1 550,6
131,3

1 599,6
144,5

Totaal

1 255,0

1 317,7

1 502,4

1 555,5

1 619,9

1 681,9

1 744,1

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel SF

Toelichting:
Onder de niet-relevante uitgaven vallen de uitgaven die niet relevant zijn
voor het begrotingstekort/EMU-saldo, zoals de rentedragende leningen en
het collegegeldkrediet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

108

De beleidsartikelen (artikel 11)

11.3.4 Waarborgen adequate terugbetalingen leningen
Motivering

Het waarborgen van de financiële toegankelijkheid van het onderwijs
omvat ook duidelijke voorwaarden voor het terugbetalen van studieleningen.

Instrumenten

• Het terugbetalingssysteem van lening naar draagkracht.
Met de wetswijziging in verband met collegegeldverhoging en aanpassing
van het aflossysteem voor studieschulden (Eerste Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 790, A) is voorzien in een automatisch en versoepeld
systeem van draagkrachtmeting en in de mogelijkheid om met maximaal
vijf zogenoemde jokerjaren een terugbetalingspauze in te lassen.

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 11.17 Aantal debiteuren in de aflosfase

Totaal

2008

2009

2010

2011

350 381

383 519

420 000

450 000

Bron: 2008 en 2009: realisatie DUO; Bron 2010 en 2011: ramingsmodel SF

Toelichting:
Het aantal debiteuren in de aflosfase (duurt 15 jaar) geeft een beeld van
het aantal ex-studerenden die in de gepresenteerde kalenderjaren
verplicht termijnen betalen voor de aflossing van hun lening bij DUO. De
verwachting bestaat dat de omvang van deze groep verder zal toenemen
vanwege de stijging van het aantal studerenden met een lening. Er zijn
geen basiswaarden en streefwaarden vastgesteld, omdat het niet het
streven van de overheid is dat zoveel mogelijk studerenden een zo hoog
mogelijk bedrag lenen. De overheid wil wel ex-studerenden in staat
stellen om de studielening met zo min mogelijk hinder terug te betalen.
Raming ontvangsten

Tabel 11.18 Ontvangsten leenfaciliteit (x € 1 miljoen)

Renteloze voorschotten
Rentedragende lening
Totaal ontvangsten leenfaciliteit
Relevant
Niet-relevant

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

5,5
468,6
474,1
198,1
276,0

5,2
511,6
556,8
220,2
336,6

3,0
551,7
554,7
226,2
328,6

2,3
595,3
597,6
236,0
361,6

1,7
656,6
658,3
261,5
396,9

1,3
718,8
720,1
289,0
431,1

1,0
780,7
781,7
317,7
464,0

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel SF

Toelichting:
De ontvangsten ontstaan door terugbetaling van studieleningen. De
ontvangsten nemen de komende jaren toe, omdat er in eerdere jaren
meer is geleend. De terugontvangen hoofdsom is een niet-relevante
ontvangst en de ontvangen rente is relevant. Renteloze voorschotten (zie
tabel 11.15) zijn studieleningen die zijn verstrekt voor 1986 en waarover
geen rente verschuldigd is. Deze ontvangsten zijn aflopend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

109

De beleidsartikelen (artikel 11)

11.3.5 Stimuleren van internationale studentenmobiliteit
Motivering

Het beleid is gericht op het stimuleren van internationale studentenmobiliteit door studenten in staat te stellen een volledige opleiding in het
buitenland te volgen.

Instrumenten

Sinds september 2007 kan studiefinanciering overal ter wereld gebruikt
worden voor het volgen van hoger onderwijs dat qua niveau en kwaliteit
gelijkwaardig is aan het Nederlandse ho. Als aanvullende voorwaarde
wordt aan studenten die aanspraak hebben op Nederlandse studiefinanciering de eis gesteld dat zij op het moment dat zij studiefinanciering voor
een volledige hoger onderwijs opleiding in het buitenland willen
gebruiken, ten minste drie van de zes jaar daaraan voorafgaand in
Nederland hebben gewoond. In Europa wordt dit drie uit
zes-woonplaatsvereiste momenteel kritisch onder de loep genomen.
Vanaf studiejaar 2007–2008 is de «meeneembare studiefinanciering» in
het mbo mogelijk voor alle sectoren in Vlaanderen en Duitsland en unieke
opleidingen in de hele EER. Vanaf studiejaar 2010–2011 kan studiefinanciering ook worden meegenomen naar mbo-opleidingen in Zweden,
Spanje, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling

Het beleid is gericht op het stimuleren van internationale studentenmobiliteit. Hiervoor is geen streefwaarde aan te geven.
• Aantal (Nederlandse) studenten in het ho dat (met meeneembare
studiefinanciering) in het buitenland studeert. In studiejaar 2009–2010
studeerden ongeveer 6 900 studenten buiten Nederland met meeneembare studiefinanciering ho.
• Aantal deelnemers in het mbo dat (met meeneembare studiefinanciering) in het buitenland studeert. In studiejaar 2009–2010 maakten
ongeveer 390 deelnemers buiten Nederland gebruik van meeneembare studiefinanciering mbo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

110

De beleidsartikelen (artikel 11)

11.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 11.19 Overzicht onderzoeken
Onderzoek
onderwerp

AD of OD

Start
Afgerond

Vindplaats

Brede heroverweging hoger
onderwijs (thema 7)
– Financiële toegankelijkheid
studerenden 1
– Flexibiliteit financiering
studie door studerende 2
– Adequate terugbetaling
leningen 3
– Internationale studentenmobiliteit 4

AD

Afgerond: 2010

www.minfin.nl

OD 11.3.1

Start: 2013
Afgerond: 2013
Start: 2012
Afgerond: 2012
Start: 2014
Afgerond: 2014
Start: 2011
Afgerond: 2011

Effectenonderzoek ex
post

– Toegankelijkheid onderwijs
studerenden met minder
draagkrachtige ouders

OD 11.3.2

Afgerond: 2010

Aanvullende beurs (Brede
heroverweging ho) www.minfin.nl

Overig evaluatieonderzoek

Meeneembare Studiefinanciering bol

OD 11.3.1

Tweede Kamer, 2008–2009,
31 524, nr. 26

Financiële positie studenten
(Studentenmonitor)

OD 11.3.1

Start: 2008
Afgerond: juli
2009
Start: 2007
Afgerond: 2008

Beleidsdoorlichting

OD 11.3.3
OD 11.3.4
OD 11.3.5

www.studentenmonitor.nl

1

specifiek gericht op de reisvoorziening
gericht op het collegegeldkrediet en de leenfaciliteit
3
specifieke aandacht voor de aflosmogelijkheden van studieschulden
4
betreft meeneembare studiefinanciering. NB: deze beleidsdoorlichting is onderdeel van het onderzoek internationale subsidies.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

111

De beleidsartikelen (artikel 12)

ARTIKEL 12. TEGEMOETKOMING ONDERWIJSBIJDRAGE EN
SCHOOLKOSTEN
12.1 Algemene doelstelling: de tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten zorgt ervoor dat (ouders van) leerlingen in
het voortgezet onderwijs, deelnemers in de beroepsopleidende
leerweg en studenten aan een lerarenopleiding de financiële
mogelijkheden hebben om onderwijs te volgen.
Omschrijving

Onderwijs levert een belangrijke bijdrage aan de bevordering van een
duurzame groei van de Nederlandse (kennis)economie en de maatschappelijke participatie van burgers. OCW waarborgt met de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS) de toegankelijkheid
van en de deelname aan het onderwijs door de financiële belemmeringen
van deelname weg te nemen voor de volgende doelgroepen:
• Ouders van deelnemers aan de beroepsopleidende leerweg (bol) in het
mbo tot 18 jaar, van leerlingen aan het niet volledig en rechtstreeks
bekostigd voortgezet onderwijs (vo) en van minderjarigen in het
voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) (TS17-);
• Scholieren in het voortgezet onderwijs van 18 jaar en ouder (vo18+);
• Leerlingen (ook deeltijd) in het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs of (voortgezet) speciaal onderwijs (TS18+ vavo en (voortgezet)
speciaal onderwijs);
• Studenten aan de lerarenopleiding die geen recht (meer) hebben op
studiefinanciering op grond van de WSF 2000 (TS18+, tlo).

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is direct verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van het
onderwijs in Nederland. Ouders zijn ervoor verantwoordelijk dat hun kind
onderwijs volgt. Daar waar ouders gezien hun inkomen niet draagkrachtig
genoeg zijn om de kosten van hun schoolgaande (minderjarige) kinderen
alleen te dragen, voorziet de overheid in een (gedeeltelijke) tegemoetkoming. Vanaf 18 jaar ligt de verantwoordelijkheid voor het volgen van
onderwijs primair bij de leerling of student zelf. Hij/zij komt dan zelf in
aanmerking voor een tegemoetkoming.

Externe factoren

•
•
•
•

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling

Demografische ontwikkelingen;
De conjuncturele ontwikkeling (gebruik van de regeling);
De beheersing van het prijsniveau van de schoolkosten;
De attitude ten opzichte van de regeling (wel of niet gebruik).
Tabel 12.1 Onderwijsdeelname naar leeftijd

Deelnamepercentage 2009

15 jaar

16 jaar

17 jaar

99%

99%

95%

Bron: OCW (DUO), Leerlingen- en studententelling 2009

Toelichting:
Het beleid is gericht op optimalisering van de deelname van burgers aan
het onderwijs. De WTOS draagt hieraan bij door de financiële toegankelijkheid van het onderwijs te waarborgen. De onderwijsdeelname geeft
hierbij een indicatie van de toegankelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

112

De beleidsartikelen (artikel 12)

12.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 12.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 12 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

162 639

140 461

133 359

122 689

122 561

123 981

124 881

Totale uitgaven

162 639

140 461

133 359

122 689

122 561

123 981

124 881

Financiële toegankelijkheid onderwijs voor
leerlingen vo en deelnemers bol
•
TS 17•
VO 18+
waarvan niet-relevante uitgaven
•
TS 18+ vavo

135 865
70 983
63 445
1 632
1 437

110 939
38 380
71 237
10 834
1 322

106 291
34 640
70 329
1 830
1 322

96 434
31 800
63 634
2 500
1 000

96 333
31 000
64 333
2 500
1 000

96 739
30 700
65 039
2 600
1 000

97 639
30 700
65 939
2 600
1 000

Financiële toegankelijkheid onderwijs voor
studenten aan de lerarenopleiding
•
TS 18+ tlo

9 600
9 600

10 064
10 064

9 914
9 914

11 400
11 400

11 400
11 400

11 400
11 400

11 400
11 400

Programma-uitgaven overig
•
Uitvoeringsorganisatie DUO

17 174
17 174

19 458
19 458

17 154
17 154

14 855
14 855

14 828
14 828

15 842
15 842

15 842
15 842

Totaal ontvangsten
•
TS 17•
VO 18+
•
TS 18+

15 525
5 295
9 448
782

9 400
2 200
6 600
600

8 400
1 200
6 600
600

8 400
1 200
6 600
600

8 400
1 200
6 600
600

8 400
1 200
6 600
600

8 400
1 200
6 600
600

Toelichting:
De daling van de uitgaven TS17- vanaf 2009 houdt grotendeels verband
met beleidswijzigingen. Na invoering van de gratis schoolboeken met
ingang van het schooljaar 2008–2009 en de integratie TS17- in het
kindgebonden budget per 1 januari 2010 vervalt de WTOS geheel voor
ouders met kinderen in het voortgezet onderwijs.
Tabel 12.3 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht

116 205
116 205

107 834
107 834

107 733
107 733

108 139
108 139

109 039
109 039

Financiële toegankelijkheid onderwijs voor leerlingen vo en deelnemers
bol
•
Juridisch verplicht

106 291
106 291

96 434
96 434

96 333
96 333

96 739
96 739

97 639
97 639

11 400
11 400

11 400
11 400

11 400
11 400

11 400
11 400

Financiële toegankelijkheid onderwijs voor studenten aan de lerarenopleiding
•
Juridisch verplicht

9 913,54
9 913,54

Toelichting:
Alle uitgaven onder dit artikel zijn wettelijke uitgaven, namelijk gebaseerd
op de WTOS. De mate van budgetflexibiliteit wordt bepaald door de mate
waarin de wet en de daarop gebaseerde regelingen gewijzigd kunnen
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

113

De beleidsartikelen (artikel 12)

12.3 Operationele beleidsdoelstelling
12.3.1 Waarborgen financiële toegankelijkheid van het onderwijs
voor leerlingen vo en deelnemers bol
Motivering

Scholieren in het voortgezet onderwijs van 18 jaar, scholieren in het niet
volledig en rechtstreeks bekostigde voortgezet onderwijs, voortgezet
algemeen volwassenenonderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs en
deelnemers in de beroepsopleidende leerweg (tot 18 jaar) financieel in
staat stellen om onderwijs te volgen.

Instrumenten

• De regeling TS17-.
Een genormeerde inkomensafhankelijke tegemoetkoming in de schoolkosten en de onderwijsbijdrage om minder draagkrachtige ouders van
bepaalde groepen minderjarige leerlingen en minderjarige mbo-ers bij te
staan. Het betreft de groepen waarvan het ouderlijke gezinsinkomen in
schooljaar 2010–2011 maximaal circa € 33 700 bedraagt. Boven dit
inkomen wordt een glijdende schaal gehanteerd en kunnen ouders in
aanmerking komen voor een gedeeltelijke tegemoetkoming.
• De regeling vo18+ voor scholieren van 18 jaar en ouder (tot en met 30
jaar) in het voortgezet onderwijs.
Een inkomensafhankelijke basistoelage voor de kosten van levensonderhoud en een ouderinkomensafhankelijke toelage voor de schoolkosten
(bij een gezinsinkomen in schooljaar 2010–2011 van maximaal circa
€ 33 700, daarboven wordt een glijdende schaal gehanteerd).
• De regeling TS 18+ voor (deeltijd) leerlingen in het voortgezet algemeen
volwassenenonderwijs (vavo) en (voortgezet) speciaal onderwijs.
Een inkomensafhankelijke tegemoetkoming voor minder draagkrachtige
leerlingen in het vavo en voortgezet speciaal onderwijs. Dit is een
specifieke regeling waarvoor een beperkte groep studenten in aanmerking
komt.
De hoogte van de diverse tegemoetkomingen is genormeerd, DUO
informeert de doelgroepen over bovengenoemde regelingen.

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 12.4 Aantal gebruikers per regeling (raming)

1.

2.

3.
4.
5.

Aantal gebruikers TS 17•
waarvan vo
•
waarvan bol
Percentage * gebruikers TS 17•
vo
•
bol
Aantal gebruikers VO 18+
Percentage ** gebruikers VO
18+ overige schoolkosten
Aantal gebruikers TS 18+ vavo

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

299 773
240 188
59 585

235 855
182 679
53 176

55 144

58 087

57 813

56 369

55 556

55 144

58 087

57 813

56 369

55 556

55 556
–
55 556

25%
31%
31 889

19%
28%
33 664

31%
34 829

31%
36 192

31%
36 885

31%
37 370

31%
37 711

31%
38 282

30%
2 376

29%
2 564

29%
2 600

29%
2 600

29%
2 600

29%
2 600

29%
2 600

29%
2 600

*

Percentage gebruikers TS17- ten opzichte van het aantal leerlingen tot 18 jaar in het voortgezet onderwijs en de bol in «schooljaar».
Percentage ten opzichte van het gemiddeld aantal reguliere betalingen tegemoetkoming WTOS in «kalenderjaar» op grond van hoofdstuk 4 van
de Wet Tegemoetkoming Onderwijsbijdrage en Schoolkosten (WTOS).

**

Bron 2008: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel WTOS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

114

De beleidsartikelen (artikel 12)

Toelichting:
Deze gegevens geven een indicatie van het gebruik van de regeling. Bij de
meetbare gegevens per operationele doelstelling zijn geen basiswaarden
en streefwaarden vastgesteld. Uitgangspunt is dat de WTOS wordt benut
door de groepen voor wie ze bedoeld is. Er is in de SCP-publicatie «Geld
op de plank. Niet-gebruik van inkomensvoorzieningen» geconstateerd dat
het niet-gebruik van de WTOS 37% is (Tweede Kamer, 2006–2007, 24 515,
nr. 114). Om dit niet-gebruik terug te dringen, is het grootste gedeelte van
de WTOS per 1 januari 2010 in het kindgebonden budget geïntegreerd.
Tabel 12.5 Normbedragen WTOS hoofdstuk III (TS 17-) in euro’s (in schooljaar
2010/2011) *
Schoolkosten
bekostigd onderwijs
overig onderwijs
*

vo-onderbouw

vo-bovenbouw

bol

0
324,44

0
324,44

658,99
658,99

Het betreft de normbedragen bij een maximale tegemoetkoming.

Bron: OCW (DUO), Regeling normen tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten

Toelichting:
Bekostigd onderwijs is het onderwijs dat door het Rijk wordt bekostigd op
basis van de Wet Voortgezet Onderwijs. Overig onderwijs wordt bekostigd
uit private middelen. Met ingang van het schooljaar 2008–2009 zijn deze
normbedragen voor leerlingen in het vo verlaagd in verband met de
invoering van de gratis schoolboeken. Met ingang van kalenderjaar 2010
zijn de normbedragen voor minderjarige leerlingen in het bekostigd vo
verlaagd in verband met de integratie van hoofdstuk 3 van de WTOS in
het kindgebonden budget.
Raming uitgaven TS17Tabel 12.6 Uitgaven TS17- naar onderwijssoort (x € 1 miljoen)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

vo
bol

30,7
40,3

4,7
33,7

0,8
33,8

31,8

31,0

30,7

30,7

Totaal

71,0

38,4

34,6

31,8

31,0

30,7

30,7

Bron 2009: relisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel WTOS

Toelichting:
In augustus 2009 is voor het laatst de WTOS aan de ouders van
vo-leerlingen uitgekeerd. Vanaf 1 januari 2010 is de WTOS geïntegreerd in
het kindgebonden budget, zie hierna.
• Integratie WTOS (TS17-) in het kindgebonden budget
In 2008 is het kindgebonden budget stapsgewijs ingevoerd. Een volgende
stap in dit proces is de integratie geweest van een deel van de WTOS
(voor leerlingen tot en met 17 jaar) in het kindgebonden budget per
1 januari 2010. Voor leerlingen in het vo tot en met 17 jaar geheel en voor
deelnemers in het mbo tot en met 17 jaar gedeeltelijk. Voor ouders met
kinderen tussen de twaalf en achttien jaar in het vo betekent deze
volledige integratie een administratieve lastenverlichting. Het kindgebonden budget wordt uitgevoerd door de Belastingdienst, waardoor de
burger bij één loket terecht kan voor het kindgebonden budget waarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

115

De beleidsartikelen (artikel 12)

de tegemoetkoming voor schoolkosten een integraal onderdeel is
geworden. Daardoor wordt het gebruik van de regeling verruimd en zal
het niet-gebruik van de WTOS door vo-ers teruggedrongen worden.
Bovendien leidt deze integratie tot efficiencyvoordelen in de uitvoering.
De toelage voor VO18+ bestaat uit een inkomensonafhankelijke basistoelage (tabel 12.7) waarvoor alle leerlingen in het voortgezet onderwijs
van 18 jaar en ouder in aanmerking komen. Deze wordt eventueel
aangevuld met de ouderinkomensafhankelijke tegemoetkoming. De
meeste leerlingen wonen nog bij hun ouders en krijgen een basistoelage
voor thuiswonenden.
Tabel 12.7 Basistoelage WTOS hoofdstuk IV (VO18+) in euro’s (in schooljaar 2010/2011)
Basistoelage per maand

vo

Thuiswonenden
Uitwonenden

103,77
241,93

Bron: OCW (DUO) Regeling normen tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten

Raming uitgaven VO18+

De totale uitgaven zijn begroot in tabel 12.8. Naast de uitgaven die
voortvloeien uit de verstrekte tegemoetkoming worden er nog beperkt
leningen verstrekt. Het niveau van de uitgaven wordt bepaald door het
aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs van 18 jaar en ouder.

Tabel 12.8 Uitgaven VO18+ (x € 1 miljoen)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

vo
leningen

61,8
1,6

60,4
10,8

68,5
1,8

61,1
2,5

61,8
2,5

62,4
2,5

63,3
2,6

Totaal

63,4

71,2

70,3

63,6

64,3

65,0

65,9

Bron 2009: realistiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel WTOS

De tegemoetkoming 18+ vavo (tabel 12.9) bestaat uit de onderdelen
schoolkosten en onderwijsbijdrage. Deze tegemoetkoming is afhankelijk
van het eigen inkomen en van het aantal lesminuten per week.
Tabel 12.9 Normbedragen WTOS hoofdstuk V, TS18+ vavo in euro’s (in schooljaar
2010–2011)

Schoolkosten
Onderwijsbijdrage

Lesminuten per week

vavo

270 – 540 min
> 540 min
270 – 540 min
> 540 min

194,28
288,37
214,40
321,60

Bron: OCW (DUO), Regeling normen tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten

Raming uitgaven TS18+ vavo + vso

De totale uitgaven voor TS18+ vavo zijn begroot in tabel 12.10. Het niveau
van de uitgaven is over de jaren constant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

116

De beleidsartikelen (artikel 12)

Tabel 12.10 Uitgaven TS18+ vavo (x € 1 miljoen)

vavo

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

1,4

1,3

1,3

1,0

1,0

1,0

1,0

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel WTOS

12.3.2 Waarborgen financiële toegankelijkheid van het onderwijs
voor studenten aan de lerarenopleiding
Motivering

Studenten aan de lerarenopleiding financieel in staat stellen de overstap
naar het onderwijs te maken om zodoende bij te dragen aan de oplossing
van het lerarentekort. Voor meer beleid over het lerarentekort: zie artikel 9
Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid.

Instrumenten

Een inkomensafhankelijke tegemoetkoming in de studiekosten en/of de
onderwijsbijdrage voor studenten aan de lerarenopleiding die niet in
aanmerking komen voor studiefinanciering op grond van de WSF 2000.
DUO en de lerarenopleidingen brengen bovengenoemde regeling onder
de aandacht bij de doelgroep.

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 12.11 Aantal gebruikers van de regeling TS 18+ tlo (raming)

Aantal gebruikers

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

8 500

7 742

7 800

7 800

7 800

7 800

7 800

7 800

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel WTOS

Toelichting:
Deze indicator geeft een beeld van het aantal gebruikers van de regeling.
Bij de meetbare gegevens per operationele doelstelling zijn geen
basiswaarden en streefwaarden vastgesteld. Uitgangspunt is dat de
WTOS wordt benut door de groepen voor wie ze bedoeld is.
De tegemoetkoming lerarenopleiding (TLO) is een inkomensafhankelijke
regeling. De tegemoetkoming is afhankelijk van het gezinsinkomen van de
aanvrager en bestaat uit een bijdrage in het collegegeld en een bijdrage
voor schoolkosten.
Tabel 12.12 Normbedragen WTOS hoofdstuk V, ts18+ tlo in euro’s (schooljaar
2010/2011)
Ho
Schoolkosten
Onderwijsbijdrage

673,99
567,23

Bron: OCW (DUO), Regeling normen tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten

Toelichting:
De tegemoetkoming voor TS18+ tlo (tabel 12.12) bestaat uit de onderdelen
schoolkosten en onderwijsbijdrage. Deze bedragen zijn op jaarbasis
Raming uitgaven TS18+ tlo

De totale uitgaven zijn begroot in tabel 12.13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

117

De beleidsartikelen (artikel 12)

Tabel 12.13 Uitgaven TS18+ tlo (x € 1 miljoen)

tlo

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

9,6

10,1

9,9

11,4

11,4

11,4

11,4

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel WTOS

12.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 12.14 Overzicht onderzoeken

1

Onderzoek
Onderwerp

Algemene Doelstelling
of Operationele
Doelstelling

Start
Afgerond

Vindplaats

Beleidsdoorlichting

Tegemoetkoming
lerarenopleiding 1

OD 12.3.2

Start: 2014
Afgerond: 2014

Effectenonderzoek
ex post

–

–

–

–

Overig evaluatieonderzoek*

Schoolkostenmonitor
2009–2010

OD 12.3

Start: 2009
Afgerond: 2010

Tweede Kamer,
vergaderjaar
2009–2010, 32 123
VIII, nr. 146

Periodieke doorlichting van het effect van de regeling.

Toelichting:
In de Wet gratis lesmateriaal (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31
325, nr. 2) is een evaluatiebepaling opgenomen, waarin staat dat in 2011
en vervolgens telkens na vier jaar een verslag aan de Tweede Kamer
wordt gestuurd over de doeltreffendheid en de effecten van de wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

118

De beleidsartikelen (artikel 13)

ARTIKEL 13. LESGELD
13.1 Algemene doelstelling: het genereren van inkomsten voor de
financiering van het onderwijs
Omschrijving

Onderwijs levert een belangrijke bijdrage aan de bevordering van een
duurzame groei van de Nederlandse (kennis)economie. Maar burgers
hebben ook persoonlijk profijt van scholing. Daarom vraagt de overheid
een bijdrage in de kosten van het onderwijs. OCW vraagt lesgeld aan de
deelnemers in de beroepsopleidende leerweg (bol) van het mbo en het
voortgezet algemeen volwassenen onderwijs (vavo) die op 1 augustus
van het schooljaar 18 jaar of ouder zijn. Deze groepen worden geacht zelf
de kosten van het onderwijs te kunnen betalen, al dan niet met behulp van
een tegemoetkoming in de bijdrage of door compensatie via studiefinanciering.

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van het
onderwijs. Omdat de maatschappij baat heeft bij geschoolde burgers
draagt de overheid een groot deel van de kosten voor het volgen van
kwalitatief goed onderwijs. Het individu heeft echter ook profijt van
scholing en betaalt daarom lesgeld.

Externe factoren

Demografische ontwikkelingen.

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling

Deze zijn opgenomen in paragraaf 13.3.1.
13.2 Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 13.1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 13 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

6 297

6 630

6 508

5 565

5 574

5 995

6 400

Totale uitgaven
•
Uitvoeringsorganisatie DUO

6 297
6 297

6 630
6 630

6 508
6 508

5 565
5 565

5 574
5 574

5 995
5 995

6 400
6 400

187 195

193 816

217 044

229 400

234 300

237 700

241 800

Ontvangsten lesgeld

13.3 Operationele beleidsdoelstelling
13.3.1 Vragen van een bijdrage in de kosten van het onderwijs
aan deelnemers van 18 jaar en ouder
Motivering

De individuele burgers hebben persoonlijk profijt van scholing. Daarom
kan aan hen een bijdrage in de kosten van onderwijs worden gevraagd.

Instrumenten

De overheid vraagt lesgeld aan deelnemers in de bol en het vavo die op
1 augustus van het schooljaar 18 jaar of ouder zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

119

De beleidsartikelen (artikel 13)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 13.2 Aantal lesgeldplichtigen (raming afgerond)

Bol/vo

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

188 532

197 262

209 600

224 900

234 500

236 700

236 100

234 800

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel lesgeld

Toelichting:
Deze indicator geeft een beeld van het bereik van de regeling. Er zijn geen
basiswaarden en streefwaarden vastgesteld, omdat het aantal lesgeldplichtigen een afgeleide is van de demografische ontwikkelingen en de
keuze van opleiding door de studerenden/leerlingen.
In de les- en cursusgeldwet is vastgelegd voor wie, wanneer en op welke
wijze het lesgeld wordt vastgesteld. De hoogte van dit lesgeld wordt
jaarlijks geïndexeerd op basis van de algemene prijsontwikkeling.
Onderstaande tabel geeft de verwachte ontwikkeling van het lesgeld aan.
Tabel 13.3: lesgeldbedrag (in euro’s)
2009/10

2010/11

2011/12

2012/13

2013/14

2014/15

2015/2016

1 013

1 031

1 043

1 059

1 075

1 091

1 107

Lesgeld

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2016: raming lesgeld

Raming ontvangsten lesgeld
Tabel 13.4 Ontvangsten lesgeld (x € 1 miljoen)

Lesgeld

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

187,2

193,8

217,0

229,4

234,3

237,7

241,8

Bron 2009: realisatiegegevens DUO; Bron 2010–2015: ramingsmodel lesgeld

13.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 13.5 Overzicht onderzoeken

Beleidsdoorlichting
Effectenonderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

Start
Afgerond

Vindplaats

–
–
–

–
–
–

–
–
–

–
–
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

120

De beleidsartikelen (artikel 14)

ARTIKEL 14. CULTUUR
14.1 Algemene doelstelling: een bloeiend cultureel leven
Omschrijving

De overheid ondersteunt cultuur vanwege de intrinsieke waarde en de
positieve maatschappelijke effecten: cultuur is cruciaal voor informatieverwerving en meningsvorming in de democratie, draagt bij aan de
individuele ontplooiing van mensen en aan de economische groei.
De hoofdlijnen van het cultuurbeleid zijn vastgelegd in de nota Kunst van
Leven (Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 28 989, nr. 44).
Het overheidsbeleid is erop gericht positieve effecten van cultuur te
bevorderen. Het cultuurbeleid van OCW behartigt de belangen van het
cultuurveld in zeven stelsels van onderling samenhangende wetten en
regels, geldstromen en publieke voorzieningen. Het gaat om archieven,
archeologie, monumenten, musea, kunsten, bibliotheken (allen artikel 14)
en media (zie artikel 15). Zo zorgt OCW voor de diversiteit, de kwaliteit en
de onafhankelijkheid van het culturele leven en het sociale en geografische bereik van cultuur. Dat wil zeggen dat alle burgers toegang moeten
krijgen tot het culturele leven en er actief en passief in moeten kunnen
participeren. Verder bewaart en beschermt de overheid het cultureel
erfgoed.
Beleidsprioriteiten krijgen vorm in specifieke beleidsprogramma’s.
Samenwerking met de decentrale overheden is van groot belang bij de
uitvoering van het beleid, net zoals samenwerking met andere departementen en andere maatschappelijke partijen. De Raad voor Cultuur heeft
een belangrijke rol als het wettelijk onafhankelijk adviesorgaan van
regering en beide Kamers. De Raad adviseert over kwaliteit, diversiteit en
samenhang van het cultuurbeleid. Daarnaast worden de cultuurfondsen
en instellingen, die op grond van artikel 4b van de Wet op het specifiek
cultuurbeleid zijn aangewezen, gevisiteerd. Hiertoe benoemt de minister
visitatiecommissies.
Bij de kwaliteitsbewaking van het cultuurbeleid speelt ook de erfgoedinspectie een rol.

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor:
• Het scheppen van voorwaarden voor het in stand houden, ontwikkelen
en sociaal en geografisch spreiden van cultuuruitingen.
• Het bevorderen van de publieke belangstelling voor cultuuruitingen.
Het grootste gedeelte van het cultuuraanbod komt ongesubsidieerd en
door particulier initiatief tot stand. De overheid staat waar mogelijk op
afstand en is pas betrokken wanneer de genoemde publieke belangen
onder druk staan.

Externe factoren

Ontwikkelingen in het culturele leven zijn in belangrijke mate afhankelijk
van maatschappelijke ontwikkelingen die de (rijks)overheid slechts in
beperkte mate kan beïnvloeden. Het Rijk bevordert de cultuurparticipatie
van burgers via het in stand houden van de stelsels, gecombineerd met
aanvullende specifieke beleidsprogramma’s. Naast het Rijk spelen met
name gemeenten een belangrijke rol. De volgende externe factoren zijn
van invloed op de resultaten van het cultuurbeleid:
• economische ontwikkeling (o.a. besteedbaar inkomen, beschikbare
vrije tijd);
• ontwikkeling van het gemiddelde opleidingsniveau;
• condities voor creatieve bedrijvigheid (o.a. juridische en fiscale
condities, omvang van de administratieve lasten);
• ontwikkeling in de internationale verhoudingen (internationale
uitwisseling);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

121

De beleidsartikelen (artikel 14)

•
•
•

ontwikkeling in de integratie en inburgering van nieuwkomers;
ontwikkeling van de digitale media en het gebruik daarvan;
inzet van decentrale overheden.

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling
Tabel 14.1 Kengetallen
Geïndexeerde ontwikkeling trends in de cultuurparticipatie (beoefening, kunstprogramma’s radio/tv, bezoek). Dit betreft indexcijfers
met als basisjaar 1983.

Amateurkunst:
Zelf theater spelen
Zelf musiceren en/of zingen
Zelf beeldende kunst maken
Radio/tv:
Kunstprogramma’s radio / tv
Bezoek:
Cinema
Populaire muziek
Klassieke muziek
Cabaret
Ballet
Beroepstoneel
Toneel (inclusief uitvoeringen amateurtoneel)
Monumenten
Musea

1983

1987

1995

2003

2007

100
100
100

98
102
97

66
96
72

58
95
85

51
97
79

100

114

100

99

89

100
100
100
100
100
100
100
100
100

93
113
113
97
124
102
102
103
111

101
138
133
101
99
109
110
100
98

118
172
106
127
115
115
111
104
107

116
185
107
133
113
111
118
104
115

Bron: Cultuurbewonderaars en cultuurbeoefenaars, SCP mei 2009; bewerking door SCP. Dit onderzoek vindt eens in de 4 jaar plaats.

Toelichting:
De cijfers van het SCP wijzen op een teruggang van de actieve participatie
(amateurkunst). Voor bezoek geldt dat met name cabaret en populaire
muziek groei vertonen. Bij cinema, ballet en beroepstoneel is een lichte
daling zichtbaar. Het SCP verwijst naar demografische ontwikkelingen
(vergrijzing, beperkte participatie van allochtonen) en concurrentie op de
vrije tijdsmarkt als oorzaken voor deze trends. Het kabinet streeft ernaar
dat de participatie aan cultuur minimaal gelijk dient te blijven. De
rijksoverheid beïnvloedt met subsidies slechts een klein deel van de
«markt». Deelname aan cultuur vindt plaats op lokaal niveau, evenals het
grootste gedeelte van de financiering.
Tabel 14.2 Indicatoren
Indicator

Percentage cultuurproducerende instellingen in
basisinfrastructuur dat voldoet aan de eigen
inkomsten-norm van minimaal 17,5%

Basiswaarde
gemiddelde
2005–2008

Streefwaarde
2009

2010

2011

2012

2013

85%

76%

85%

90%

95%

100%

Bron: Jaarrekeningen gesubsidieerde instellingen

Toelichting:
Een bloeiend cultureel leven vraagt om een sterke sector, die voldoende
eigen inkomsten genereert. Met ingang van 2010 is voor alle cultuurproducerende instellingen in de basisinfrastructuur (BIS) een minimumnorm
vastgesteld voor de verhouding tussen eigen inkomsten en structurele
subsidies van de drie overheden, de «eigen inkomstennorm».Over de
periode 2005–2008 voldeed gemiddeld 85% van de BIS instellingen aan
deze norm. In 2009 voldeed 76%. Tot 2013 is een aanloopperiode voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

122

De beleidsartikelen (artikel 14)

Daarna zal het niet behalen van de norm gevolgen hebben voor de BIS
instellingen. In de volgende subsidieperiode 2013–2016 zal verder een
norm van 4 procentpunt groei gelden. Instellingen boven de 30% eigen
inkomsten hoeven niet aan deze groeinorm te voldoen.
Tabel 14.3 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 14 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

918 594
432 305

622 514

598 332

620 823

1 127 050

1 124 701

1 113 107

Totale uitgaven

934 749

967 881

937 870

960 849

963 333

960 984

949 390

Programma-uitgaven

866 190

915 916

889 599

913 669

918 014

915 665

904 071

599 049
567 272
100 617
75 155
25 462
305 405
273 953
153 258
31 452
161 250
25 896

592 102
559 249
96 672
70 103
26 569
294 501
265 517
150 802
28 984
168 076
25 563

604 945
566 355
99 121
72 552
26 569
295 158
266 174
151 459
28 984
172 076
31 850

608 179
558 901
96 666
70 097
26 569
297 158
266 174
151 459
30 984
165 076
42 538

605 079
556 901
96 666
70 097
26 569
297 158
266 174
151 459
30 984
163 076
42 538

605 079
556 901
96 666
70 097
26 569
297 158
266 174
151 459
30 984
163 076
42 538

605 079
556 901
96 666
70 097
26 569
297 158
266 174
151 459
30 984
163 076
42 538

5 881

7 290

6 740

6 740

5 640

5 640

5 640

Behoud en Beheer Cultureel Erfgoed
•
Archieven
•
Beelden voor de toekomst
waarvan FES
•
Musea: Huisvesting
•
Musea: buiten de Cultuursubsidies 2009–2012
•
Mooier Nederland
•
Monumenten
•
Archeologie
waarvan FES
•
Overige instrumenten

180 752
27 213
24 551
22 922
18 324

222 310
26 122
23 332
22 032
27 202

206 863
26 122
22 521
21 144
27 305

213 322
26 122
21 573
20 254
27 011

216 291
26 122
20 649
19 386
27 011

213 832
26 122
18 187
17 359
27 011

201 407
26 122
5 760
5 760
27 011

15 736
90 403
740
2 630
3 785

19 143
3 566
114 659
2 863
2 477
5 423

17 009
863
109 447
1 225
1 000
2 371

21 009
2 423
109 412
775
250
4 997

21 009
5 343
109 412
775
0
5 970

21 009
5 343
109 412
775
0
5 973

21 009
5 343
109 412
775
0
5 975

Bibliotheken
•
Subsidies
•
Bibliotheekvernieuwing
•
Leesvoorziening leesgehandicapten
•
Programma leesbevordering

32 232
0
16 869

32 830
0
19 405

32 652
0
20 012

31 096
0
18 500

31 053
0
18 500

31 056
0
18 500

31 056
0
18 500

13 463
1 900

10 425
3 000

9 640
3 000

9 596
3 000

9 553
3 000

9 556
3 000

9 556
3 000

31 453

50 396

27 355

43 336

47 922

48 029

48 860

Nationaal Archief
waarvan informatie op Orde
(Archiefachterstanden)

22 704

18 278

17 784

17 736

17 669

17 669

17 669

500

1 000

1 050

1 250

1 250

1 250

Apparaatsuitgaven
•
Bestuursdepartement
•
Uitvoeringsdiensten

68 559
10 740
57 819

51 965
8 879
43 086

48 271
8 038
40 233

47 180
8 036
39 144

45 319
8 036
37 283

45 319
8 036
37 283

45 319
8 036
37 283

Ontvangsten

35 794

28 069

22 638

20 998

19 880

17 853

6 254

Bevorderen van de deelname van
de burgers aan kunsten
•
Cultuursubsidies 2009–2012
–
4-jarig
• producerend
• niet producerend
–
Langjarig
• producerend
waarvan Musea
• niet producerend
–
Fondsen
•
Verbreden inzet Cultuur
•
Internationaal Cultuurbeleid
(HGIS)

Programmakosten overig (w.o.
taakstelling en loon- en prijsbijstelling)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

123

De beleidsartikelen (artikel 14)

Tabel 14.4 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

871 815
767 869
103 946
0

895 933
787 049
108 884
0

900 345
135 534
746 811
0

897 996
135 534
762 462
0

886 402
135 534
750 868
0

Bevorderen van de deelname van de burgers aan cultuuruitingen
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

604 945
604 945
0
0

608 179
608 179
0
0

605 079
0
605 079
0

605 079
0
605 079
0

605 079
0
605 079
0

Behoud en Beheer Cultureel Erfgoed
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

206 863
135 569
71 294
0

213 322
135 534
77 788
0

216 291
135 534
80 757
0

213 832
135 534
78 298
0

201 407
135 534
65 873
0

Bibliotheken
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

32 652
0
32 652
0

31 096
0
31 096
0

31 053
0
31 053
0

31 056
0
31 056
0

31 056
0
31 056
0

Programmakosten overig
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

27 355
27 355
0
0

43 336
43 336
0
0

47 922
0
47 922
0

48 029
0
48 029
0

48 860
0
48 860
0

Incidentele maatregel 2011
In de beleidsagenda is de problematiek voor 2011 toegelicht en de
maatregelen die daarvoor zijn getroffen. Voor dit artikel gaat het om de
volgende maatregelen in 2011: De matchingsregeling wordt versoberd tot
€ 5 miljoen. De innovatieregeling wordt volgend jaar niet uitgevoerd. Dit
levert een besparing op van respectievelijk € 5 miljoen en € 3 miljoen.
Door niet bestede bedragen in 2009 en 2010 rondom het Nationaal
Historisch Museum kan in 2011 € 4 miljoen vrijvallen. De programma’s
«cultuur en economie» en «cultuur en ICT» worden voor € 2 miljoen
getemporiseerd. Voor € 1 miljoen wordt bezuinigd op projectsubsidies en
éénjarige instellingssubsidies. Ten slotte wordt voor € 3 miljoen aan
incidentele subsidies 2010 ingezet voor de dekking van 2011.
14.3 Operationele beleidsdoelstelling
14.3.1 Bevorderen dat burgers deelnemen aan een kwalitatief
hoogwaardig, divers en onafhankelijk aanbod van kunsten door
de aanwezigheid van dit aanbod te waarborgen
Motivering

De voorwaarden voor een bloeiend cultureel leven bestaan uit een vrij,
kwalitatief hoogwaardig kunstleven en een brede deelname aan cultuur.
Passief, als toeschouwer, en actief, als beoefenaar, moeten zoveel
mogelijk mensen betrokken worden bij culturele activiteiten.

Instrumenten

Basisinfrastructuur van culturele voorzieningen
De regering ondersteunt een basisinfrastructuur van culturele voorzieningen. In de periode 2009–2012 verstrekt zij binnen deze basisinfrastructuur subsidies aan:
• Producerende instellingen (zoals theatergezelschappen, symfonieorkesten, festivals en presentatie-instellingen voor beeldende kunst)
zodat deze in staat zijn een hoogwaardig en divers aanbod te verzor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

124

De beleidsartikelen (artikel 14)

•

•

gen. Ook de musea vallen onder de producerende instellingen (§
14.3.2).
Ondersteunende instellingen zoals sectorinstituten die voor disciplines
als muziek, amateurkunst en vormgeving basistaken vervullen:
(inter)nationale vertegenwoordiging en promotie, educatie, informatie
en reflectie, inventarisatie, waardering en ontsluiting van erfgoed,
documentatie en archivering, afstemming en coördinatie.
Cultuurfondsen (Fonds Podiumkunsten, Nederlands Letterenfonds,
Fonds Cultuurparticipatie, Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving
en Bouwkunst, Mondriaan Stichting, Stimuleringsfonds voor Architectuur, Nederlands Fonds voor de Film).

Cultuursubsidies worden in de periode 2009–2012 voor het eerst volgens
een nieuwe systematiek verdeeld. In de nieuwe systematiek is de minister
direct verantwoordelijk voor een basisinfrastructuur. Deze basisinfrastructuur bestaat voor een deel uit instellingen die een langjarig subsidieperspectief krijgen. Het gaat dan om rijksgesubsidieerde musea, orkesten,
operagezelschappen, grote dansgezelschappen, sectorinstituten en
cultuurfondsen. Het overige deel van de basisinfrastructuur bestaat uit
instellingen die een vierjaarlijkse subsidie ontvangen. Het gaat dan onder
andere om theatergezelschappen, festivals en presentatie-instellingen
voor beeldende kunst. De bijlage toekenningen van het Subsidieplan
Kunst van Leven (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 482, nr. 16)
geeft aan welke instellingen in het kader van de basisinfrastructuur een
vierjaarlijkse subsidie ontvangen. Instellingen die geen subsidie binnen de
basisinfrastructuur ontvangen kunnen subsidie aanvragen bij de
cultuurfondsen. In de nieuwe systematiek kunnen fondsen naast
projectsubsidies ook vierjarige subsidies verstrekken aan instellingen.
In 2010 is de evaluatie van de nieuwe systematiek afgerond. De evaluatie
gaat in op de volgende punten: terugblik op het proces, de inrichting van
de basisinfrastructuur, de bestuurlijke afstemming en de rol van de Raad
voor Cultuur. Evaluatie van de fondsen krijgt vorm via de visitaties die in
2010–2011 worden uitgevoerd bij instellingen met een langjarig subsidieperspectief.
Verbreden inzet cultuur en andere posten
• Participatie
In het tienpuntenplan cultuurparticipatie (Tweede Kamer, vergaderjaar
2006–2007, 28 989, nr. 44, H. 1.3) zijn maatregelen uitgewerkt om de
deelname aan cultuur te vergroten. Voor de uitvoering van verschillende
onderdelen is een belangrijke rol weggelegd voor het Fonds voor
Cultuurparticipatie.
In het schooljaar 2010–2011 krijgen alle leerlingen in het voortgezet
onderwijs een cultuurkaart om culturele activiteiten te kunnen bezoeken.
Aan de kaart is een tegoed gekoppeld van 15 euro. Daarnaast ontvangen
de ckv-leerlingen een additionele bijdrage van 10 euro op de Cultuurkaart.
Deze additionele bijdrage wordt gefinancierd door het VSB fonds.
In 2008 is het programma leesbevordering «Kunst van Lezen» (2008–2011)
gestart (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 VIII, nr. 161). Dit
programma moet ervoor te zorgen dat ieder kind (van 0–18) kennis kan
maken met de waarde en het plezier van lezen. Het programma vult het
reguliere leesbevorderingsbeleid aan. Over de voortgang van het
programma is de Tweede Kamer in 2010 schriftelijk geïnformeerd. De
inzet voor 2011 focust op optimaal landelijke spreiding van de verschil-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

125

De beleidsartikelen (artikel 14)

lende activiteiten en maximale deelname van bibliotheken, scholen en
andere betrokken partijen.
• Een sterke sector
De commissie Cultuurprofijt heeft in 2008 zijn advies «Meer draagvlak»
voor cultuur (www.cultuurprofijt.nl) uitgebracht. Het advies bevat
voorstellen om het financieel en maatschappelijk draagvlak van culturele
instellingen te vergroten. De voorstellen van de commissie zijn in overleg
met de sector uitgewerkt tot concrete maatregelen voor cultuurproducerende instellingen in de basisinfrastructuur. Een onderdeel daarvan is de
uitwerking van eigen inkomstennormen, die vanaf 2010 gelden. Alle
cultuurproducerende instellingen dienen dan 17,5% van hun structurele
subsidie te verwerven aan eigen inkomsten. Ook stimuleert de regering
culturele instellingen om hun eigen inkomsten te verhogen door middel
van de Tijdelijke regeling «aanvulling eigen inkomsten culturele instellingen», ook wel de Matchingsregeling genoemd. Deze is op 1 januari
2009 van start gegaan (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 989,
nr. 94). Hiermee kunnen instellingen extra subsidie krijgen naarmate zij
meer eigen inkomsten verwerven. In 2011 is hiervoor € 5 miljoen
beschikbaar, in 2012 en 2013 elk jaar € 10 miljoen. Daarnaast wordt de
wijze van ondernemerschap meegewogen in de beoordeling van
instellingen en de vaststelling van het subsidiebudget.
• Innovatie
Eén van de accenten in de nota «Kunst van Leven» is innovatie. Het gaat
daarbij aan de ene kant om nieuwe kansen voor kunsten, erfgoed,
bibliotheken en media, die voortkomen uit digitale technologie, en aan de
andere kant om de bijdrage van creatieve bedrijfstakken aan de innovatieve kracht van Nederland. Belangrijk zijn de ontsluiting van (audiovisuele) collecties en archiefstukken, een betere dienstverlening en de
aandacht voor digitale duurzaamheid en auteursrecht.
Internationaal cultuurbeleid
De bewindspersonen van OCW, EZ en BZ hebben een programma in het
leven geroepen om de internationale positie van de sectoren design,
mode en architectuur duurzaam te versterken (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 482, nr. 17). Onder de naam Dutch Design, Fashion
and Architecture zullen overheid, sectorinstituten en brancheorganisaties
van de betrokken sectoren dit programma gezamenlijk vormgeven. Het
programma loopt van 2009 tot en met 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

126

De beleidsartikelen (artikel 14)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 14.6 Indicatoren
Indicator

Waarde 2007

Basiswaarde
2009

Streefwaarde
2011

16 957

20 065

Minimaal 18 981

4 066 942

4 827 000

Minimaal
4 208 559

3.
Aantal Nederlandse Filmproducties
Bron: Nederlandse Vereniging Bioscoopexploitanten (NVB)

29

37

Minimaal 20–25

4.
Marktaandeel publiek Nederlandse Film
Bron: Nederlandse vereniging Bioscoopexploitanten (NVB)

13,5%

16,9%

Minimaal 12%

–

79%

Minimaal 80%

2 181

2 540

Minimaal 1 854

760 152

775 683

Minimaal
615 099

1.
Uitvoeringen gesubsidieerde podiumkunsten (incl. buitenland)
Bron: Jaarverslagen gesubsidieerde instellingen
2.

Bezoeken gesubsidieerde podiumkunsten (incl. buitenland)

Bron: Jaarverslagen gesubsidieerde instellingen

5.
Percentage verzilverde waarde cultuurkaart
Bron: CJP (uitvoerder cultuurkaart)
6.

ICB: aantal Nederlandse uitvoeringen podiumkunsten in het
buitenland
Bron: Jaarverslagen gesubsidieerde instellingen
7.

ICB: aantal bezoeken aan Nederlandse uitvoeringen podiumkunsten in het buitenland
Bron: Jaarverslagen gesubsidieerde instellingen

Toelichting:
• Podiumkunsten (1, 2, 6, 7): De aantallen hebben betrekking op
uitvoeringen van langjarig- en vierjarig gesubsidieerde gezelschappen
en orkesten inclusief schoolvoorstellingen en exclusief festivals (vanaf
2009 bij BIS en NFPK+). De groep instellingen van 2009 wijkt sterk af in
aantal en begroting van eerdere jaren (trendbreuk). Met de nieuwe
subsidieperiode 2009–2012 hebben instellingen hun voornemens voor
uitvoeringen en, in de BIS, bezoekersaantallen, vastgelegd in activiteitenplannen. Deze zijn beoordeeld door de Raad voor Cultuur en het
NFPK+ en vormen de basis voor de streefwaarden.
• Film (3, 4): Aantal Nederlandse filmproducties betreft het aantal nieuw
uitgebrachte Nederlandse films op basis van de (voorlopige) cijfers
van de Nederlandse Vereniging van Bioscoopexploitanten. Marktaandeel publiek Nederlandse film betreft het aandeel van alle bezoeken
aan alle Nederlandse films in roulatie.
• Cultuurkaart (5): De indicator «verzilverde waarde cultuurkaart» is het
percentage van de rechten dat daadwerkelijk verzilverd wordt. De
cultuurkaart is ingevoerd in schooljaar 2008/2009. CJP rapporteert
jaarlijks over besteding van het beschikbaar budget.
14.3.2 Bevorderen dat burgers kennisnemen van het culturele
erfgoed door het te behouden, te beheren en te ontsluiten
Motivering

Historische gebouwen en landschappen, archeologische vondsten,
archiefdocumenten, verzamelingen, verhalen, tradities en gebruiken: ze
behoren allemaal tot het cultureel erfgoed en vormen het collectieve
culturele geheugen van Nederland. Het kennen, bewaren en benutten
ervan draagt bij aan een bloeiend cultureel leven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

127

De beleidsartikelen (artikel 14)

Instrumenten

Archieven
Bij de archieven wordt bijzondere aandacht besteed aan duurzaam beheer
en behoud, naast digitale toegankelijkheid van de archieven. Zo werkt het
Nationaal Archief aan het inrichten van een Digitaal Nationaal Archief
(DNA) dat vanaf 2011 via het wereldwijde web diensten aan burgers
verleent. De bekostiging van het Nationaal Archief is onderdeel van dit
artikel (zie verder onderdeel 6 van de begrotingstoelichting).
Door de vorming van Regionaal Historische Centra (RHC’s, de fusie van
een rijksarchief in de provincie met een gemeentearchief en andere
cultuurhistorische instellingen) zijn archieven publieksgerichter gaan
opereren. De OCW-bijdrage aan de RHC’s is begroot op € 26 miljoen in
2011.
Beelden voor de toekomst
Dit project heeft tot doel belangrijke delen uit de audiovisuele collecties
van Beeld en Geluid, het Filmmuseum en het Nationaal Archief te
conserveren en te digitaliseren en vervolgens beschikbaar te maken voor
het algemeen publiek, de creatieve industrie en voor educatieve
doeleinden. Vanuit het Fonds Economische Structuurversterking (FES)
heeft het kabinet een bijdrage van € 154 miljoen beschikbaar gesteld. Van
het project zijn in de periode 2014–2025 baten te verwachten tot een
bedrag van € 64 miljoen. Dit geld vloeit terug naar het FES. De verwachte
inkomsten komen van verkoop van audiovisueel materiaal, betalingen
voor auteursrechten en gebruik van het audiovisueel materiaal door
themakanalen en andere commerciële partijen.
Musea
Aangewezen musea ontvangen subsidie zodat zij doorlopend in staat zijn
een hoogwaardig en divers aanbod te bieden. De musea die de rijkscollecties beheren en ontsluiten, maken deel uit van de basisinfrastructuur
(zie § 14.3.1). De (ver)bouw van het hoofdgebouw van het Rijksmuseum is
in volle gang. Naar verwachting kan het Rijksmuseum in de eerste helft
van 2013 weer open. Daarnaast wordt aan een Nationaal Historisch
Museum (NHM) gewerkt dat het historisch besef bij een breed publiek
moet vergroten. De stichting NHM ontwikkelt het concept en bereidt de
bouw voor. Overige instrumenten voor musea zijn incidentele subsidies
via de Mondriaan stichting en het beschikbaar stellen van kennis en
ervaring via het Instituut Collectie Nederland en Erfgoed Nederland.
Mooier Nederland
Nederland kent een rijke architectuur en een internationaal aansprekende
architectuursector. De ontwikkeling van de architectuur wordt ondersteund door middel van de instellingen uit de basisinfrastructuur en door
gericht beleid (Een cultuur van ontwerpen, visie architectuur en ruimtelijk
ontwerp; Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 535, nr. 1). In
2011–2012 wordt € 2 miljoen per jaar uitgetrokken voor het versterken van
de stedenbouw en het regionaal ontwerp. Samen met de minister van
WWI wordt in de periode 2009–2012 een impuls van € 8 miljoen gegeven
aan het herbestemmen van waardevol erfgoed in de aandachtswijken.
Monumenten
Het huidige monumentenbeleid wordt uitgevoerd op basis van de
Monumentenwet 1988. Kern van de Monumentenwet 1988 is de
bescherming van gebouwd en archeologisch erfgoed.
De Modernisering van de Monumentenzorg is in gang gezet met het
toezenden van de Beleidsbrief naar de Tweede Kamer in september 2009
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2009/2010, 32 156, nr. 1). Het nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

128

De beleidsartikelen (artikel 14)

monumentenstelsel is meer gebiedsgericht en zorgt ervoor dat de
regeldruk afneemt en herbestemming toeneemt.
Een deel van de middelen van het Besluit Rijkssubsidiëring Instandhouding Monumenten (BRIM) zal worden ingezet om deze doelen te
halen.
Ook Groene Monumenten zoals parken, buitenplaatsen en tuinen krijgen
in 2011 toegang tot het BRIM. In 2011 kunnen eigenaren daarvoor
aanvragen indienen. Om de nadelige gevolgen van de afschaffing van de
overdrachtsbelasting voor de monumentenzorg te compenseren is met
ingang van 2010 structureel € 23 miljoen gereserveerd. In 2011 wordt dit
besteed aan restauratie en herbestemming van monumenten.
In 2011 is er in totaal € 2 miljoen beschikbaar voor restauraties van
monumenten op de Nederlandse Antillen en Aruba. Hiervoor is in
samenwerking met het Nationaal Restauratiefonds (NRF) een apart
revolving fund opgericht.
Archeologie
Het archeologiebeleid is erop gericht het archeologisch erfgoed in de
bodem te beschermen en te garanderen dat er zorgvuldig met het
archeologisch erfgoed in ruimtelijke ontwikkelingen wordt omgegaan.
Overig, monumenten en archeologie
• het adviseren van andere overheden en convenantspartners door de
RCE op basis van de Monumentenwet 1988, de Wet ruimtelijke
ordening (WRO) en de Wet Milieubeheer
• het door de RCE verlenen van vergunningen bij ingrepen in archeologische monumenten en het uitvoeren van het Besluit op de Archeologische Monumentenzorg door de RCE (het verlenen van opgravingsvergunningen en behandelen van aanvragen in het kader van
excessieve kosten bij opgravingen)
• laagrentende leningen ten behoeve van woonhuisrestauraties via het
revolving fund van het Nationaal Restauratiefonds (NRF)
• subsidie instandhouding en restauratie overige monumenten (geen
woonhuizen) door de RCE
Overige instrumenten
Internationale activiteiten en contributies op het gebied van erfgoed.
Begrotingsreserve Museaal Aankoopfonds
Ter uitvoering van de Wet tot behoud van cultuurbezit en om het
kwalitatief hoogwaardige en diverse aanbod van erfgoedcollecties in
Nederland te versterken, maakt OCW incidentele aankopen voor de
rijkscollectie mogelijk. De rente-inkomsten van het aankoopfonds bieden
de bestedingsruimte om deze aankopen te ondersteunen. Dit structurele
fonds (€ 51,8 miljoen) maakt het mogelijk om op korte termijn incidentele
bijdragen te leveren aan aankopen op de grillige kunstmarkt waarin
spoedeisend optreden noodzakelijk is. De bijdrage van OCW is in de regel
een gedeeltelijke bijdrage aan de aankoop, die overigens vaak van
doorslaggevende betekenis blijkt voor het museum en andere (particuliere) cofinanciering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

129

De beleidsartikelen (artikel 14)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 14.7 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde

Waarde

Streefwaarde

33%
2005

17,1%
2006

10%
2011

3,3%
2003

4,3%
2007

4,5%
2011

Bron: Nationaal Archief

Totaal: 97%
Digitaal: 1%
2007

Totaal: 97%
Digitaal: 1%
2007

Totaal: 97%
Digitaal: 1%
2011

4.
Aantal bezoeken rijksgesubsidieerde musea
Bron: Jaarverantwoordingen rijksgesubsidieerde musea

5,7 miljoen
2007

5,7 miljoen
2007

6,0 miljoen
2011

12 949
2005

12 991
2007

13 000
2011

0
0
0
0
2007

66 476
32 331
4 811
257 239
2009

78 400
70 800
12 863
1 657 143
2011

1.
Aantal monumenten met een restauratie-achterstand
Bron: RCE; Rapport PRC 2006
2.

Percentage van de bevolking van 16 jaar en ouder dat eens in de 12
maanden een bezoek brengt aan een archief
Bron: SCP; Cultuurbewonderaars en cultuurbeoefenaars, mei 2009
3.

Percentage beschikbaar materiaal Nationaal Archief van het totaal

5.
Aantal «in situ» bewaarde archeologische monumenten
Bron: RCE; Erfgoedbalans 2009
6.

Beelden voor de Toekomst
Uren video
Uren audio
Uren film
Aantal foto’s
Bron: jaarverslag consortium Beelden voor de toekomst

Toelichting:
• Monumenten (1) Niet alle restauratiekosten komen voor subsidie in
aanmerking. De afgelopen jaren bedroeg de rijksbijdrage aan de
restauraties van rijksmonumenten ongeveer de helft van de subsidiabele kosten.
• Archieven (2,3) Het aanbod van het Nationaal Archief en de regionale
historische centra groeit jaarlijks door het overdragen van archiefmateriaal. Het percentage beschikbaar materiaal zegt iets over de toegankelijkheid van de archieven. Het streven is dit percentage ten minste
constant te houden.
• Musea (4) Het aantal bezoeken aan rijksgesubsidieerde musea is een
onderdeel van de prestatieafspraken die met de betreffende musea
worden gemaakt. Gezien de andere functies die een museum heeft,
naast de publieksfunctie, geeft dit slechts een beperkt beeld van de
prestaties van musea. De cijfers in deze begroting hebben betrekking
op de musea met langjarig subsidieperspectief.
• Archeologie (5) In het licht van de doelstelling om het bodemarchief te
behouden zal het aantal «in situ» bewaarde archeologische monumenten de komende jaren in ieder geval hetzelfde aantal moeten bedragen
als in 2007.
• Beelden voor de Toekomst (6) Jaarlijks zal het Consortium Beelden
voor de Toekomst in het jaarverslag een opgave doen van het aantal
uren materiaal dat is geconserveerd en gedigitaliseerd.
14.3.3 Mensen toegang bieden tot een kwalitatief hoogwaardig,
multimediaal toegankelijk stelsel van openbare bibliotheken
Motivering

De vernieuwing van de openbare bibliotheken tot een centrale, actuele
publieke voorziening in de kennissamenleving draagt bij aan een bloeiend
cultureel leven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

130

De beleidsartikelen (artikel 14)

Instrumenten

Bibliotheekvernieuwing
Eind 2008 heeft de adviescommissie bibliotheekinnovatie (commissie
Calff) advies uitgebracht over het vervolg op de eerste fase van bibliotheekvernieuwing (2002–2008). Op basis van dit advies is in december
2008 met IPO en VNG een bestuurlijk akkoord gesloten over het plan van
aanpak 2009–2012. Dit plan bestaat grofweg uit drie onderdelen:
1. de uitwerking en uitvoering van het innovatiebeleid
Aandachtspunten zijn met name:
• ontwikkeling van digitale diensten met bijbehorende infrastructuur en content;
• innovatie van het collectiebeleid;
• innovatie van HRM en marketing.
2. het opstellen van een bibliotheekcharter
Hierin worden de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden
van de verschillende overheden (Rijk, provincies en gemeenten)
vastgelegd.
3. de splitsing van de Vereniging van Openbare Bibliotheken
Het gaat hier om de opdeling van de huidige Vereniging van
Openbare Bibliotheken (VOB) in een sectorinstituut, betaald door het
Rijk, en een brancheorganisatie, betaald door de bibliotheeksector.
Het innovatiebeleid concentreert zich in 2011 op:
• de ontwikkeling van digitale diensten, content en infrastructuur;
• het collectiebeleid (centraal waar het moet, decentraal waar het kan);
• het HRM-beleid (nieuwe opleiding en verdere professionalisering van
de sector);
• een betere marketing.
Vanuit de gedachte dat vernieuwing ook en vooral vanuit de sector zelf
moet komen, zullen in 2011 de eerste «innovatienetwerken» worden
ingericht.

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 14.8 Kengetallen
Kengetal

Basiswaarde

Waarde

Loket aangepast lezen – aantal ingeschreven lezers
Bron: VOB

31 165
2007

29 186
2009

Loket aangepast lezen – uitleningen algemene lectuur brailletitels
Bron: VOB

6 819
2007

6 960
2009

1 037 858
2007

991 782
2009

Loket aangepast lezen – uitleningen algemene lectuur gesproken boeken
Bron: VOB

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

131

De beleidsartikelen (artikel 14)

14.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 14.9 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Beleidsdoorlichting

Effectenonderzoek ex post

Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Kunstenbeleid: waarborgen aanbod
en participatie
Cultureel erfgoed

OD (14.3.1)

Openbare bibliotheken

OD (14.3.3)

A 2010
B 2011
A 2014
B 2015
A 2012
B 2012

Evaluatie flankerend beleid WWIK

OD (14.3.1)

Evaluatie wet archeologische
monumentenzorg
Evaluatie fiscale regelingen
monumentenzorg
Evaluatie vaste boekenprijs

OD (14.3.2)

Evaluatie aanvraagprocedure
Verschil Maken
Evaluatie beleidsinstrumenten
Cultuurprofijt en economische crisis

OD (14.3.1)

OD (14.3.2)

OD (14.3.2)
OD (14.3.3)

AD (14.1)

Vindplaats

A 2009
B 2010
A 2009
B 2011
A 2009
B 2010
A 2009
B 2010
A 2009
B 2010
A 2010
B 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

132

De beleidsartikelen (artikel 15)

ARTIKEL 15. MEDIA
15.1 Algemene doelstelling: een divers media-aanbod
Omschrijving

Het mediabeleid van de overheid richt zich op radio, kranten, opiniebladen, journalistieke en culturele uitingen via internet en, uiteraard,
televisie. Deze media spelen een prominente rol in de samenleving. Ze
zijn een bron van kennis en informatie, en podia voor democratisch debat.
Media geven onze cultuur vorm, zowel in internationaal perspectief, als
nationaal, lokaal en binnen groepen met een bepaald levensbeschouwelijk
of maatschappelijk interessegebied. Tenslotte zijn media dragers van
kunst en vermaak: verhalen, drama, muziek en documentaires. De
overheid borgt vier publieke belangen in het mediabeleid: onafhankelijkheid, verscheidenheid, kwaliteit en toegankelijkheid.
Het merendeel van het media-aanbod komt op de markt tot stand, maar
bovengenoemde publieke belangen zijn daarbij niet vanzelfsprekend
verzekerd. Zelfs nu door digitalisering het aantal distributiekanalen
toeneemt, blijft «publieke» audiovisuele inhoud (content) schaars.
Bovendien is op deelmarkten sprake van concentratie van macht in
handen van enkele mediabedrijven. Dit is een risico voor de verscheidenheid en de toegankelijkheid van het aanbod en daarom intervenieert
de overheid. Ook beschermt de overheid burgers, in het bijzonder
minderjarigen, tegen mogelijke schadelijke effecten van media.
Om effect te sorteren, strekt het mediabeleid zich uit over de volle breedte
van het medialandschap. Grofweg valt het beleid in zeven onderdelen
uiteen:
1. Financiering van de landelijke publieke omroep en Wereldomroep en
wetgeving voor alle publieke omroepen (lokaal, regionaal, landelijk
en wereldomroep).
2. Wetgeving voor commerciële omroep. Eisen aan commerciële
televisie vloeien vooral voort uit Europese richtlijnen op het gebied
van audiovisuele media en interne markt en gaan onder andere over
reclame en bescherming van minderjarigen. De regering is voorstander van een zo gelijk mogelijk speelveld voor Nederlandse commerciële omroepen en stelt daarom zo min mogelijk eisen aan deze
omroepen. De regels beperken zich tot het minimum (wat de richtlijn
voorschrijft). Alleen op het punt van alcoholreclame en ondertiteling
gaan zij verder.
3. Wet- en regelgeving voor de distributie van elektronische media.
4. Financiële steun voor dagbladen, voor opinieweekbladen en voor
journalistiek en meningsvorming op internet. Hiervoor bestaan onder
meer de subsidieregelingen van het Stimuleringsfonds voor de Pers.
5. Wetgeving die concentratie op mediamarkten beperkt.
6. Aanmoedigen van zelfregulering door media via bijvoorbeeld de
Kijkwijzer van het Nederlands Instituut voor Classificatie van
Audiovisuele Media (NICAM), de Nederlandse Reclame Code, de
Raad voor de Journalistiek en de mediacode.
7. Bescherming en educatie van mediagebruikers, in het bijzonder
jongeren en hun ouders.

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister van OCW heeft specifieke zorg voor het stelsel van landelijke,
regionale en lokale publieke omroepen en de wet- en regelgeving op dat
terrein. Hij is ook verantwoordelijk voor de financiering van de landelijke
publieke omroep, de wereldomroep en enkele andere aan de omroep
verbonden instellingen. Sinds 1 januari 2006 is de verantwoordelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

133

De beleidsartikelen (artikel 15)

voor de financiering van de regionale omroep overgedragen aan de
provincies. Het Commissariaat voor de Media heeft de overdracht eind
2008 positief geëvalueerd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700
VIII, nr. 129). De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de financiering van
de lokale omroep. Dit is wettelijk geborgd met ingang van 1 januari 2010.
De minister van OCW is verder verantwoordelijk voor het Stimuleringsfonds voor de Pers en voor tijdelijke subsidies aan diverse non-profit
initiatieven op het terrein van de media.
De minister van OCW is tot slot verantwoordelijk voor naleving van de
Mediawet en het Mediabesluit door de diverse publieke en commerciële
media. Het toezicht op de naleving wordt uitgevoerd door het Commissariaat voor de Media.
De minister van OCW is, afgezien van naleving van de Mediawet, niet
verantwoordelijk voor de vorm en inhoud van het media-aanbod. Dat zijn
de omroepen, de pers en andere aanbieders zelf. Op deze manier is
redactionele onafhankelijkheid van media tegenover de overheid
beschermd.
Externe factoren

Het Nederlandse overheidsbeleid is slechts een van de factoren die het
medialandschap beïnvloeden. Andere belangrijke factoren zijn technologische ontwikkelingen, met name op het gebied van digitalisering,
economische trends als diversificatie en concentratie van mediabedrijven,
en veranderingen binnen de reclamemarkt. Van grote invloed zijn verder
Europese regels en aanbevelingen en het toezicht op de naleving. Daar
komt nog bij dat de wijze waarop mensen met media omgaan ook
ingrijpend verandert, om tal van redenen. Vanwege deze hoeveelheid aan
invloeden kan de overheid slechts verantwoordelijkheid dragen voor het
systeem van financiering en regulering van media. Ze is niet verantwoordelijk voor de uitkomst: het aanbod en het gebruik van media.
In het vervolg van deze begroting zijn niettemin gegevens opgenomen
over aanbod en gebruik van media. Zoals aangegeven kunnen deze niet
als een direct gevolg van het mediabeleid beschouwd worden. Ze geven
wel een indicatie of de doelen van dit beleid gerealiseerd worden.

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling
Tabel 15.1 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde
peildatum

Waarde 2009

Streefwaarde
2011

1. Publieksbereik landelijke publieke televisie
Bron: Stichting Kijkonderzoek

85%
2003

86%

85% jaarlijks

2. Dagbladconcentraties (maximum % oplagemarkt)
Bron: Commissariaat voor de Media (monitor mediaconcentratie)

35%
2006

30%

35% (Max)

Toelichting:
1. Het maatschappelijke effect van de publieke omroep hangt mede af
van het aantal mensen dat kijkt en/of luistert. Gezien de vele
commerciële alternatieven, zijn marktaandelen van de publieke radio
en televisiezenders hiervoor een minder goede indicator. In plaats
daarvan is het weekbereik genomen: het percentage mensen (boven
de 6 jaar) dat per week minimaal 15 minuten aaneengesloten heeft
gekeken naar de publieke televisie. Een hogere streefwaarde dan de
huidige realisatiewaarde is niet reëel gezien de ontwikkelingen in het
medialandschap. Deze streefwaarde maakt onderdeel uit van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

134

De beleidsartikelen (artikel 15)

2.

prestatieovereenkomst 2010–2015 tussen de landelijke publieke
omroep en de minister van OCW.
Om diversiteit van de meningsvorming te beschermen, gaat
(tijdelijke) wetgeving mediaconcentratie als gevolg van fusies en
overnames tegen. Hiertoe mag het marktaandeel per dagbladonderneming na overname(s) nooit meer dan 35% bedragen. In 2009 had
de grootste uitgever een marktaandeel van 30%. De Tijdelijke Wet
Mediaconcentraties liep tot 1 januari 2010, maar is met twee jaar
verlengd. In de tussentijd evalueren de ministers van OCW en EZ de
wet en bekijken ze of en in welke vorm de wet moet worden
voortgezet.

Tabel 15.2 Kengetallen
Kengetal

Basiswaarde
peildatum

Waarde 2009

1a. Aantal Nederlandstalige televisiekanalen
1b. Aantal Nederlandstalige radiokanalen
Bron: Commissariaat voor de Media (monitor mediaconcentratie)

19
21
2005

20
23

2.
Waardering publieke omroep: % mensen dat uitzendingen betrouwbaar vindt
Bron: Nederlandse Publieke Omroep

71%
2006

75%
2008

3.
Aantal redactioneel zelfstandige dagbladen
Bron: Persmediamonitor

26
2006

26

88,5%
3,7%
10,1%
1,7%
2006

79%
12%
12%
5%

4.

Distributie elektronische media in huishoudens
% met kabelaansluiting
% digitale ether
% satelliet
% IPTV (televisie via internet)
Bron: TNO

Toelichting:
1. Het aantal radio- en televisiekanalen voor het Nederlandse publiek is
een grove indicator voor de diversiteit van de audiovisuele media. In
dit overzicht staan de landelijke algemene zenders, met uitzondering
van digitale themakanalen.
2. De publieke omroep onderzoekt of het Nederlandse publiek zijn
aanbod onderscheidend vindt. De belangrijkste dimensie hierin is of
de kijkers de uitzendingen van de publieke omroep betrouwbaar
vinden.
3. Het aantal redactioneel zelfstandige dagbladen is een grove indicator
voor de diversiteit van de pers. De indicatoren in deze tabel wijken af
van die in vorige begrotingen, omdat hierin vanaf de begroting 2010
de gratis dagbladen zijn meegenomen. In de basiswaarde zijn twee
en in de realisatiewaarde 2009 vier gratis dagbladen opgenomen.
4. Concurrentie tussen en op distributienetwerken is gunstig voor
toegankelijkheid: zowel eindgebruikers als aanbieders van inhoud
hebben meer te kiezen en de prijzen voor distributie worden
doorgaans lager. In 2009 is de kabel nog steeds het dominante
netwerk voor de distributie van televisie en ether het belangrijkst
voor radio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

135

De beleidsartikelen (artikel 15)

15.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 15.3 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 15 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

929 447

900 904

904 760

908 834

914 275

919 077

923 983

Programma-uitgaven

902 098

901 779

905 506

909 580

914 275

919 077

923 983

897 086
879 604

896 565
878 908

902 925
885 268

907 500
889 843

912 195
894 538

916 997
899 340

921 903
904 246

17 482

17 657

17 657

17 657

17 657

17 657

17 657

5 012

5 214

2 581

2 080

2 080

2 080

2 080

5 012

5 214

2 581

2 080

2 080

2 080

2 080

247 591

247 520

202 000

202 000

202 000

202 000

202 000

Bevorderen dat alle burgers toegang
hebben tot een kwalitatief hoogwaardig,
onafhankelijk en pluriform mediaaanbod
•
Financiering publieke omroep
•
Stimuleringsfonds Nederlandse
Culturele Omroepproducties
Programmakosten-overig
•
Overige uitgaven (geen
Mediawet)
Ontvangsten

Tabel 15.4 Budgetflexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

902 925
902 925
0
0

907 500
907 500
0
0

912 195
912 195
0
0

916 997
916 997
0
0

921 903
921 903
0
0

Bevorderen dat alle burgers toegang hebben tot een kwalitatief
hoogwaardig, onafhankelijk en pluriform media-aanbod
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

902 925
902 925
0
0

907 500
907 500
0
0

912 195
912 195
0
0

916 997
916 997
0
0

921 903
921 903
0
0

15.3 Operationele beleidsdoelstelling
15.3.1 Bevorderen dat alle burgers toegang hebben tot een
kwalitatief hoogwaardig, onafhankelijk en pluriform mediaaanbod
Motivering

Het jaar 2011 is voor de publieke omroep het eerste volledige jaar van de
nieuwe concessieperiode. De omroepen krijgen budget via de systematiek
van de glijdende schaal, en werken met elkaar in nieuwe verhoudingen.
Ook gaan twee nieuwe omroepen deel uitmaken van het bestel, de jonge
aspiranten POWned en WNL. De publieke omroep biedt een programmering die zich langs nieuwe maatschappelijke lijnen profileert op het
gebied van opinie, en zo de hele politieke breedte aan meningen
evenwichtig weerspiegelt.
In 2011 wordt bekeken hoe stimuleringsregelingen als de Innovatieregeling en de Regeling jonge journalisten in de perssector uitwerking
hebben gehad en of er verder gewerkt moet worden aan de innovatie van
de journalistieke voorzieningen in Nederland. Dit beperkt zich niet tot
steun aan de geschreven pers. Het gaat ook om steun voor de kwaliteit
van journalistiek via radio, televisie en internet. Daarnaast kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

136

De beleidsartikelen (artikel 15)

bijgedragen aan versteviging van de journalistieke functie door publiek
private samenwerking te stimuleren, ook in de regio.
Het beleid is erop gericht dat burgers, in het bijzonder jongeren en hun
opvoeders bewust leren omgaan met media. Het gaat dan zowel om het
positieve gebruik van media – voor informatie, discussie en expressie –
als om weerbaarheid tegenover mogelijk schadelijke inhoud. Dit vergt ook
deelname van mediaorganisaties aan de Kijkwijzer en zelfregulering via
gedragscodes.
Instrumenten

Publieke omroep
De landelijke publieke omroep wordt vanuit de mediabegroting gefinancierd.
• In 2011 begint het eerste volledige jaar van de nieuwe concessieperiode. Deze loopt van 1 september 2010 tot 1 januari 2016. De verdeling
van budget tussen de omroepen gaat nu via het principe van een
glijdende schaal.
• Ook zal in 2011 voor het eerst worden gerapporteerd over de nieuwe
prestatieovereenkomst, die na een proefperiode van twee jaar nu goed
aansluit op het concessiebeleidsplan en kwantitatieve en kwalitatieve
doelstellingen bevat rond media-aanbod en -bereik.
• De evaluatie van de zogenaamde 2.42 omroepen is afgerond. Het
eindrapport dat in mei 2010 naar de Tweede Kamer is verstuurd, geeft
een overzicht van de mogelijke organisatievormen inclusief de
haalbaarheid van deze opties volgens de betrokken partijen. Besluitvorming moet nog plaatsvinden.
Pers en journalistieke producties
Het Stimuleringsfonds voor de Pers stimuleert de pluriformiteit van de
pers, in het bijzonder in het belang van de informatie en opinievorming.
Als gevolg van digitalisering en convergentie gaat persbeleid vooral over
de pluriformiteit van journalistieke content. De functies nieuws, informatievoorziening, opinie en debat worden op allerlei manieren vervuld, op
tal van platforms. Het beleid sluit bij deze trend aan.
• De perssector wordt geconfronteerd met dalende oplages en teruglopende advertentie-inkomsten. Dit zet druk op de kwaliteit van de
journalistiek en op de diversiteit van het medialandschap. Om
innovatie van de sector te stimuleren heeft het kabinet op grond van
de Mediawet (art 8.8) in 2010 € 8 miljoen ter beschikking gesteld.
• Naast het stimuleren van innovatie in pers en journalistiek gaat het om
wet- en regelgeving, het bevorderen van publiek- private samenwerking tussen omroep en pers en onderzoek naar mogelijkheden op dit
gebied. Vooral in de regio is het belangrijk dat de band tussen pers en
omroep wordt verstevigd. Onderzocht wordt daarom wat de mogelijkheden zijn rond regionale mediacentra.
• De regeling jonge journalisten loopt eind 2011 af. Deze regeling stelt
krantenredacties en redacties van opinieweekbladen in staat om één
tot twee jonge journalisten in dienst te nemen en te houden. Bij de
personele krimp die nagenoeg alle kranten doormaken, komen juist de
banen voor jonge journalisten als eerste in gevaar. Deze regeling
wordt uitgevoerd door het Stimuleringsfonds voor de Pers en is in
2010 in werking getreden. De looptijd van deze regeling is twee jaar.
De regeling zal geëvalueerd worden.
• De Tijdelijke wet mediaconcentratie is per 1 januari 2010 met twee jaar
verlengd. De ministers van OCW en EZ hebben onderzoek gedaan naar
de modernisering van de tijdelijke wet. De Tweede Kamer is hierover
op 21 juni 2010 geïnformeerd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

137

De beleidsartikelen (artikel 15)

•

32 123, VIII, nr. 136). Het besluit over de toekomst van de Tijdelijke Wet
Mediaconcentraties wordt overgelaten aan het volgende kabinet.
Met behulp van jaarlijks onderzoek door het Commissariaat voor de
Media volgt de minister de ontwikkeling van diversiteit en concentratie
in de media.

Bewust mediagebruik
De overheid rekent het tot haar taak kinderen en jongeren te beschermen
tegen een overdaad aan seks en geweld op televisie. De overheid wil dat
zij kritisch, actief en bewust met de invloed van media omgaan. De
ministers van OCW en Jeugd en Gezin werken op dit beleidsterrein nauw
samen.
• Het Mediawijsheid Expertisecentrum helpt kinderen, (groot)ouders,
opvoeders en leerkrachten actief en verstandig gebruik te maken van
media. Er is inmiddels online dienstverlening gerealiseerd via de site
www.mediawijzer.net.
• Media, zowel publiek als commercieel, worden gestimuleerd maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen. In de vorm van zelfregulering kunnen bestaande gedragscodes worden verbeterd en nieuwe
geïnitieerd.
Distributie
Op 1 september 2011 lopen de huidige frequentievergunningen voor
commerciële etherradio (FM/AM) af. In samenwerking met de minister
van Economische Zaken worden de nieuwe commerciële radiofrequenties
voor de landelijke en niet-landelijke FM-zenders en AM-zenders verstrekt
in samenhang met frequenties voor digitale etherradio. De voorbereidingen daarvoor vinden plaats en zullen in 2011 worden afgerond
inclusief overdracht van de uitvoering aan Agentschap Telecom. Tevens is
aan de publieke omroep opnieuw frequentieruimte toegewezen.
Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 15.5 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde
peildatum

Waarde 2009

Streefwaarde
2011

Onderscheidende programmering publieke televisie: % zendtijd
informatie en jeugd
Bron: Stichting Kijkonderzoek

77%
2006

77%

77%

2.
Aantal culturele documentaires regionale omroep
Bron: Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepproducties

20
2006

38

30

3.
Bekendheid Kijkwijzer
Bron: Nederlandse Instituut voor Classificatie van Audiovisuele Media

79%
2006

95%

80%

1.

Toelichting:
1. Het onderscheidende karakter van het publieke aanbod laat zich
verder aflezen uit de verdeling van televisiezendtijd over de diverse
genres. De publieke omroep bracht aanzienlijk meer informatie en
programma’s voor de jeugd, namelijk 77% van de publieke zendtijd.
Deze gegevens worden alleen geproduceerd door de Stichting Kijk
Onderzoek (SKO). Omdat SKO voor de branche werkt, volgt de
indeling in genres ook de behoeften en gebruiken in de mediawereld.
Afhankelijk van de ondertekening van de prestatie-overeenkomst
2010–2015 worden nieuwe indicatoren vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

138

De beleidsartikelen (artikel 15)

2.

3.

Het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties
ontvangt vanaf 2008 € 500 000 extra subsidie voor culturele
programmering door regionale omroepen. Hiervoor worden jaarlijks
extra documentaires gemaakt naast de documentaires, die de
regionale omroep in 2006 produceerde.
De Kijkwijzer is een belangrijk hulpmiddel voor bewust mediagebruik
door kinderen en hun opvoeders. Pictogrammen geven informatie
over de inhoud van het mediaproduct en er is een indicatie opgenomen vanaf welke leeftijd de inhoud niet schadelijk is. De leeftijdsgrenzen zijn bovendien bepalend voor het uitzendtijdstip van programma’s op televisie. Het streven is dat 80% van de Nederlandse
bevolking bekend is met de Kijkwijzer. In 2009 is dit streefcijfer
ruimschoots gehaald met 95%.

15.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 15.6 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Beleidsdoorlichting

Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B. Afgerond

Beleidsdoorlichting art. 15

OD 1

Afgerond 2010

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

139

De beleidsartikelen (artikel 16)

ARTIKEL 16. ONDERZOEK EN WETENSCHAPSBELEID
16.1 Algemene doelstelling: het scheppen van een internationaal
concurrerende onderzoeksomgeving die onderzoekers uitdaagt
tot optimale wetenschappelijke prestaties en die goed aansluit op
maatschappelijke behoeften.
Omschrijving

Door te zorgen dat de omvang, het vernieuwende vermogen en de
kwaliteit van het publiek gefinancierde Nederlandse onderzoek op peil
zijn, kan het onderzoeksbestel goed en doelmatig functioneren binnen de
maatschappij. Daarom wordt bevorderd dat wetenschap en wetenschappers van hoog niveau zijn, dat er voldoende ruimte is voor onafhankelijk en vernieuwend wetenschappelijk onderzoek, en dat de wetenschap
kan bijdragen aan ontwikkelingen in het hoger onderwijs en aan het
oplossen van maatschappelijke vraagstukken.
Het Nederlandse onderzoeksstelsel in zijn totaliteit (publiek en privaat)
bestaat uit een verscheidenheid van instellingen en organisaties, die in
het stelsel elk hun eigen functie hebben. Dit varieert van het uitvoeren van
fundamenteel onderzoek tot ontwikkelingswerk op alle terreinen van
wetenschap.
De minister zet een aantal instrumenten in om deze algemene doelstelling
te halen. De instrumenten sluiten aan bij de strategische beleidsvisie.
Deze beleidsvisie is te vinden in de beleidsnotitie Het Hoogste Goed, de
strategische agenda voor het hoger onderwijs-, onderzoek en wetenschapsbeleid (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 288, nrs. 1, 45
en 67).

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor:
• het scheppen van voorwaarden voor het doelmatig functioneren van
een aantal wetenschappelijke instellingen, waaronder onderzoeksorganisaties en wetenschappelijke bibliotheekinstellingen. Deze instellingen nemen binnen het onderzoeksbestel zowel zelfstandig als in relatie
tot de universiteiten en bedrijven een belangrijke plaats in;
• het vernieuwende vermogen en de kwaliteit van het Nederlandse
onderzoek en van de onderzoeksfaciliteiten;
• de coördinatie van het wetenschapsbeleid in nationale en internationale context;
• het toezicht op een efficiënte besteding van geld en op voldoende
verspreiding van kennis naar de maatschappij.

Externe factoren

•

Effect van de arbeidsmarktsituatie op de aantrekkingskracht van een
wetenschappelijke functie;
• De nationale en internationale loopbaanmogelijkheden in het
onderzoeksbestel voor (jonge) talentvolle mensen;
• De mate waarin prioriteitskeuzen in het onderzoek aansluiten bij
internationale ontwikkelingen in de wetenschap en bij de maatschappelijke vraag naar kennis.
De minister kan deze factoren slechts beperkt beïnvloeden, maar is er bij
het halen van de beleidsdoelstellingen wel afhankelijk van.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

140

De beleidsartikelen (artikel 16)

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling
Tabel 16.1 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde

1.

1,26
(= mondiaal
positie 3)
peildatum:
2000–2003

1,33
(= mondiaal
positie 4)
peildatum:
2005–2008

Behorende tot de
top-5 mondiaal

0,95
(= positie 6)

1,44
(= positie 2)

Top-5 positie
binnen een
groep van 17
referentielanden

peildatum:
2000–2003

peildatum:
2008

0,95

1,73

peildatum:
2000

peildatum:
2009

Internationale wetenschappelijke kwaliteit op basis van de
relatieve Nederlandse citatiescore (mondiale gemiddelde = 1)

Bron: NOWT/CWTS

2.

Wetenschappelijke productiviteit (aantal wetenschappelijke
publicaties per onderzoeker in de publieke sector)

Bron: NOWT/CWTS

3.

Promotiegraad (aantal promoties per 1 000 personen in de
leeftijdsgroep 25–34 jarigen)
Bron: VSNU (aantallen promoties) en CBS (leeftijdsgroep)

> 1,73

Toelichting:
De indicatoren 1 en 2 beschrijven in algemene termen de mate van
kwaliteit en doelmatigheid van het onderzoek bij de instellingen en
organisaties die wetenschappelijk onderzoek verrichten. Ze zijn het
resultaat van het handelen van vele actoren (vooral publiek, maar ook
privaat), waarbij ook de beleidsinzet een rol speelt, zij het een indirecte.
Ook als gekeken wordt naar het functioneren van groepen van instellingen, waaronder de instellingen die onder dit beleidsartikel vallen, dan
blijkt dat de kwaliteit van het uitgevoerde onderzoek relatief zeer goed is,
zich kan meten met onderzoek in andere landen en bij veel instellingen
ver boven het wereldgemiddelde ligt.
Ten opzichte van vorige begrotingen is de streefwaarde van indicator 1
aangepast (van top-3 naar top-5), zodat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de uitspraak van de Tweede Kamer (motie Hamer) dat
Nederland moet streven naar een positie in de top 5.
Bij indicator 1 (en bij indicator 2) kwamen de gegevens tot nu toe eens per
twee jaar beschikbaar als onderdeel van het NOWT-indicatorenrapport.
Vanwege een aflopend contract zal een nieuwe aanbesteding plaatsvinden
om deze cijfers – maar nu in een jaarlijkse frequentie – te kunnen krijgen.
Om grote schommelingen te voorkomen in de citatiescore werden in het
NOWT-rapport de cijfers niet per jaar gepubliceerd, maar gecombineerd
voor een aantal jaren. Bij de gegevens over de laatste periode – de
periode 2005–2008 – is de relatieve Nederlandse citatiescore gelijk
gebleven ten opzichte van de periode 2003–2006, maar heeft Nederland
een plaats prijs moeten geven aan Denemarken, dat in de periode
2003–2006 al een citatiescore had die nagenoeg gelijk was aan die van
Nederland. De citatiescore van Denemarken is in de afgelopen periode
harder gegroeid dan die van Nederland. Desondanks blijft het Nederlandse onderzoek van internationale allure.
Indicator 2: uit de cijfers blijkt dat de productiviteit van Nederlandse
onderzoekers in de publieke sector in de loop der jaren is toegenomen,
maar ook dat de positie binnen de groep van referentielanden is
verbeterd, van de 6de positie in 2000 naar de 2de positie in 2008.
Voor indicator 3 geldt dat de streefwaarde is gericht op een verhoging van
het relatief aantal promoties ten opzichte van de laatste waarde, waardoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

141

De beleidsartikelen (artikel 16)

Nederland ook binnen de EU een betere positie inneemt (Nederland bezet
positie 7 zowel in 2004 als 2007, recentere internationale gegevens zijn
nog niet beschikbaar). Het overheidsbeleid richt zich in dit verband op de
verbetering en versterking van het promotiestelsel, en daarnaast indirect
ook op het vergroten van het aantal promoties. De ontwikkeling in de
afgelopen jaren laat zien dat zowel het absoluut aantal promoties jaarlijks
toeneemt (van 2 360 in 2000 tot een geschat aantal van 3 455 in 2009) als
ook het relatief aantal gepromoveerden.
16.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 16.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 16 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

1 152 585

1 201 030

993 297

988 023

967 466

965 850

965 803

Totale uitgaven

1 167 402

1 273 890

1 060 781

1 053 997

1 031 178

1 029 190

986 541

Programma-uitgaven

1 163 883

1 270 636

1 057 820

1 051 036

1 028 217

1 026 229

983 580

810 136
325 637
94 110
46 429
2 504
7 626
284
7 517
515
1 067
5 270
199 773
9 597
1 125
893
2 208
891
233
707
3 988
34 672
35 322
6 821
3 368
383
3 077
1 297
9 193
3 611

792 199
317 489
90 804
46 429
2 429
7 626
284
7 517
515
1 067
5 270
192 814
9 597
1 125
916
2 855
957
233
724
4 100
35 132
35 444
7 100
3 368
413
3 241
1 297
7 809
3 081

788 468
320 653
90 604
46 429
2 429
7 626
284
7 517
515
1 067
5 270
187 329
9 597
1 125
816
2 655
857
233
724
4 100
33 232
34 644
7 100
3 368
440
3 241
1 297
8 605
4 131

777 084
322 478
90 604
46 429
2 429
7 626
284
7 517
515
1 067
5 270
177 889
9 597
1 125
816
2 655
857
233
724
4 100
29 673
34 644
7 100
3 368
459
3 171
1 297
8 442
4 131

770 695
322 453
90 604
46 429
2 429
7 626
284
7 517
515
1 067
5 270
173 481
9 597
1 125
816
2 655
857
233
724
4 100
29 332
34 644
7 100
3 368
480
3 171
1 297
7 806
4 131

770 407
322 153
90 604
46 429
2 429
7 626
284
7 517
515
1 067
5 270
173 454
9 597
1 125
816
2 655
857
233
724
4 100
29 332
34 644
7 100
3 368
475
3 171
1 297
7 594
4 383

770 458
322 197
90 604
46 429
2 429
7 626
284
7 517
515
1 067
5 270
173 454
9 597
1 125
816
2 655
857
233
724
4 100
29 332
34 644
7 100
3 368
475
3 171
1 297
7 601
4 383

2 000
18

2 470
93

2 470
110

2 470
114

1 470
114

1 470
118

1 470
118

165 334
39 348
2 000

269 776
52 960
2 000

99 604
0
1 000

93 904
0
0

74 974
0
0

73 274
0
0

30 574
0
0

Zorgen voor een voldoende
toerusting van het onderzoeksstelsel
•
NWO
•
KNAW
•
Koninklijke Bibliotheek (KB)
•
KNAW bibliotheek
•
LF TUD bibliotheek
•
IISG
•
SURF
•
CPG
•
Montesquieu Instituut
•
NCB
•
TNO
•
BPRC/ Stichting AAP
•
Nationaal Herbarium
•
NLR
•
Deltares
•
MARIN
•
STT
•
EMBC
•
EMBL
•
ESA
•
CERN
•
ESO
•
NEMO
•
EG-Liaison
•
NTU/INL
•
EIB
•
Nationale coördinatie
•
Bilaterale samenwerking
•
Weerstandsverhoging
onderzoekinstellingen
(CBRN)
•
Nader te verdelen
Het bevorderen van wetenschappelijke activiteiten die bijdragen
aan de ontwikkeling van specifieke
kennis en/of aan het oplossen van
belangrijke maatschappelijke
vraagstukken
•
FES–BSIK
•
FES–GATE

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

142

De beleidsartikelen (artikel 16)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

10 162
7 750
6 800
4 700
0
2 000
36 000
33 610
990
0
400
2 000
2 074

3 902
7 750
11 700
10 000
4 000
4 000
40 000
106 390
0
0
500
2 000
2 074

1 830
0
6 300
8 400
4 000
4 000
44 000
0
0
2 500
0
2 000
2 074

1 830
0
7 200
6 900
0
3 900
44 000
0
0
2 500
0
2 000
2 074

0
0
0
0
0
3 900
43 500
0
0
0
0
2 000
2 074

0
0
0
0
0
2 200
43 500
0
0
0
0
2 000
2 074

0
0
0
0
0
0
3 000
0
0
0
0
2 000
2 074

16 000
0
1 500

19 000
2 000
1 500

20 000
2 000
1 500

20 000
2 000
1 500

20 000
2 000
1 500

20 000
2 000
1 500

20 000
2 000
1 500

Ruimte voor excellente onderzoekers en excellente wetenschap
•
Vernieuwingsimpuls
•
VI-vrouwencomponent
•
Talent Mozaik
•
Talent Rubicon
•
Vrouwen in de wetenschap
•
Toptalent
•
Graduate schools

187 873
168 873
2 000
2 000
4 000
4 000
4 000
3 000

208 373
181 373
2 000
2 000
4 000
4 000
4 000
11 000

169 460
145 260
2 000
2 000
0
4 000
1 200
15 000

179 760
152 760
2 000
2 000
0
4 000
4 000
15 000

182 260
155 260
2 000
2 000
0
4 000
4 000
15 000

182 260
155 260
2 000
2 000
0
4 000
4 000
15 000

182 260
155 260
2000
2000
0
4 000
4 000
15 000

Programmakosten-overig
•
Uitvoeringsorganisatie DUO

540
540

288
288

288
288

288
288

288
288

288
288

288
288

3 519

3 254

2 961

2 961

2 961

2 961

2 961

186 900

209 652

137 590

126 900

106 062

104 335

61 635

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

FES–grootschalige researchfaciliteiten
FES–Parelsnoer
FES–SURFnet
FES–NCB
FES–ITER-2
FES–Hersenen en Cognitie
Genomics
Kenniswerkers
EET
Valorisatie
Talentenkracht
Kust- en zeeonderzoek
ASTRON/LOFAR
Grootschalige research
infrastructuur
Poolonderzoek
Gezondheidsonderzoek

Apparaatsuitgaven
Ontvangsten

In het kader van het sectorplan natuur- en scheikunde is € 20 miljoen voor
de periode 2011 t/m 2016 toegekend aan de faculteiten van de deelnemende universiteiten voor onderwijs en onderzoek. Hiervan wordt € 6
miljoen per jaar verdeeld via NWO. Dit bedrag is opgenomen in de
lumpsum bijdrage aan NWO (zie ook artikel 6.3.4).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

143

De beleidsartikelen (artikel 16)

Tabel 16.3 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

1 060 332
1 058 149
2 183
0

1 050 748
1 046 853
3 064
831

1 027 929
1 019 122
7 089
1 718

1 025 941
1 013 158
9 018
3 765

983 292
969 002
10 518
3 772

Zorgen voor een voldoende toerusting van het onderzoeksstelsel
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

788 468
786 285
2 183
0

777 084
773 189
3 064
831

770 695
765 888
3 089
1 718

770 407
763 624
3 018
3 765

770 458
763 668
3 018
3 772

Het bevorderen van wetenschappelijke activiteiten die bijdragen
aan de ontwikkeling van specifieke kennis en/of aan het
oplossen van belangrijke maatschappelijke vraagstukken
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

99 604
99 604
0
0

93 904
93 904
0
0

74 974
74 974
0
0

73 274
71 274
2 000
0

30 574
27 074
3 500
0

Ruimte voor excellente onderzoekers en excellente wetenschap
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

172 260
172 260
0
0

179 760
179 760
0
0

182 260
178 260
4 000
0

182 260
178 260
4 000
0

182 260
178 260
4 000
0

16.3 Operationele beleidsdoelstelling
16.3.1 Zorgen voor een voldoende toerusting van het onderzoeksstelsel
Motivering

Om voldoende ruimte te kunnen geven aan excellent ongebonden en
zuiver wetenschappelijk en aan toegepast onderzoek dat beter aansluit op
maatschappelijke vraagstukken, is een adequate toerusting en bekostiging
van onderzoeksorganisaties vereist. Grensverleggend onderzoek ligt aan
de basis van veel innovaties, van een concurrerende economie en een
vitale samenleving. Innovatieve, hoogwaardige kennis creëert de
voorwaarden voor structurele en duurzame economische groei en het
oplossen van maatschappelijke vraagstukken op gebieden zoals water,
zorg, veiligheid, migratie, klimaatverandering, energievoorziening.
Een bijdrage aan internationale wetenschappelijke organisaties en
deelname aan Europese onderzoeksprogramma’s verhoogt de doelmatigheid en doeltreffendheid van het wetenschappelijk onderzoek. Voor
Nederland is internationale wetenschappelijke samenwerking essentieel
voor de wetenschapsbeoefening en belangrijk vanuit politiek, maatschappelijk en economisch oogpunt. Samenwerking in grote netwerken en
internationale instituten en programma’s biedt schaalvoordelen waardoor
onze onderzoekers toegang krijgen tot geavanceerde onderzoeksfaciliteiten. Het kabinet vindt dat het wetenschappelijk onderzoek in Nederland
zich moet kunnen meten met het beste in de wereld.
Op deze wijze kan Nederland bijdragen aan de Europese ambitie de meest
concurrerende economie van de wereld te worden. Het streven is er in
algemene zin op gericht binnen Europa tot de koplopers te behoren.

Instrumenten

Bekostiging van de nationale onderzoeksinstellingen NWO, KNAW, TNO
en KB.
• Contributies aan de grote internationale onderzoeksorganisaties (ESA,
ESO, CERN, EMBL, EMBC).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

144

De beleidsartikelen (artikel 16)

•

•

•

•

•

•

Subsidie aan een aantal wetenschappelijke instellingen, waaronder
wetenschappelijke bibliotheken, met een belangrijke instellingsoverstijgende functie.
Subsidie aan Stichting SURF voor grensverleggende ict-innovaties.
Hierdoor kan het hoger onderwijs en onderzoek optimaal gebruik
maken van de mogelijkheden van ict om zo de kwaliteit van onderwijs
en onderzoek te verbeteren. Deze middelen zullen conform de
kabinetsreactie op het advies van ICTRegie over de ICTonderzoeksinfrastructuur in Nederland (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 26 643, nr. 140) worden ingezet voor de versterking van de
ict-onderzoeksinfrastructuur zoals computernetwerken (SURFnet,
Gigaport), E-science en High Performance Computing.
Subsidie aan EG-Liaison voor het ondersteunen en stimuleren van een
zo groot mogelijke Nederlandse participatie in het
EU-Kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling.
Subsidie aan Naturalis voor de totstandkoming van het Nederlands
Centrum voor Biodiversiteit (NCB). Op termijn zal het Nationaal
Herbarium hierin opgaan.
Subsidie aan het science center NEMO in het kader van het beleid voor
wetenschap- en techniekcommunicatie (tevens bedoeld voor Kennislink, de continuïteit van de kleine science centra, en de Oktober
Kennismaand).
Financiering van het universitaire onderzoek (via beleidsartikel 7:
Wetenschappelijk Onderwijs).

Verdere implementatie van het interdepartementale proces van vraagprogrammering van het onderzoek TNO en de GTI’s. Vanuit de maatschappelijke thema’s en vraagstukken wordt in kennisarena’s meer specifiek de
richting bepaald voor kennis voor beleid, grote faciliteiten en kennis als
vermogen.
Meetbare
Tabel 16.4 Indicatoren
gegevens bij de
algemene doelstelling
Indicator
1.

R&D-investeringen als % BBP, gefinancierd door
de overheid
bedrijven Nederland
overig (waaronder buitenland)
Bron: CBS

Inzet wetenschappelijk personeel voor R&D (onderzoekers per
1 000 personen van de beroepsbevolking)
Bron: CBS

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde

1,82%
0,62%
0,93%
0,27%
peildatum:
2000

1,81%
0,67%
0,88%
0,26%
peildatum
2007

3%
0,90%
1,90%
0,20%
peildatum
2010

5,2
peildatum:
2000

5,7
peildatum
2008

> 5,7

0%

+ 1,6%
peildatum:
oktober 2009

> 0%
peildatum: KP7
(2007–2013)

2.

3.

Nederlandse deelname in EU-Kaderprogramma
(opbrengst in % minus bijdrage in %)
Bron: EG-Liaison

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

145

De beleidsartikelen (artikel 16)

Tabel 16.5 Kengetallen, 2008
Aantal

R&D-uitgaven
(miljoen €)

Totaal R&D-personeel
(x 1 000 fte)

Onderzoekers (x 1 000 fte)

Totaal

3 359

10 502

93,4

50,7

Bedrijven

3 186

5 263

48,0

24,9

Instituten

111

1 259

12,2

7,0

HO-instellingen

62

3 980

33,2

18,8

Bron: CBS

Toelichting:
1. Indicator 1 is het resultaat van het totaal aan investeringen van
overheid, bedrijfsleven, overige nationale bronnen en het buitenland
in R&D. Het overheidsdeel is direct te beïnvloeden, de investeringen
van bedrijven slechts indirect (via stimuleringsmaatregelen en de
fiscale faciliteit WBSO). De streefwaarde van 3 procent is gebaseerd
op de afspraken in Europees verband (Barcelona Top in 2002) en had
betrekking op 2010. Op basis van de cijfers voor 2007 (de totale R&D
uitgaven bedroegen 1,77% van het BBP) kan de conclusie worden
getrokken dat deze doelstelling voor het jaar 2010 niet wordt
gerealiseerd, noch voor Nederland, noch voor de EU als geheel. In
EU-verband wordt, in het kader van de nieuwe Europa 2020 strategie
voor duurzame groei en banen, nagedacht over nieuwe – Nederlandse – streefdoelen voor 2020. EU breed is dit doel reeds vastgesteld op 3%. De hiervan afgeleide Nederlandse doelstelling zal door
het nieuwe kabinet worden vastgesteld. Vooralsnog is de nationale
ambitie van 3% ongewijzigd (zie de kabinetsnota «Naar een robuuste
kenniseconomie», Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 406,
nr. 153).
De cijfers voor 2007– het CBS berekent alleen voor de oneven jaren
financieringscijfers – zijn door het CBS herzien voor de sector hoger
onderwijs op basis van een iets gewijzigde methodiek en een betere
dekking van de sector. De overheidsinvesteringen liggen in 2007 op
een iets hoger niveau dan 2000, die van de bedrijven zijn daarentegen
gedaald.
2. Indicator 2 is ook het resultaat van het totaal aan investeringen van
overheid en bedrijfsleven. De streefwaarde is gericht op een
verhoging van de laatst gemeten waarde. Het aandeel onderzoekers
in Nederland ten opzichte van de beroepsbevolking is in Europees
perspectief matig (positie 13 van de 27 EU-landen). Het is nog
onduidelijk wat de effecten van de financiële crisis zijn (geweest). Ten
opzichte van de basiswaarde is er wel sprake van een positieve
ontwikkeling.
3. Bij indicator 3 gaat het om het verschil tussen de Nederlandse
bijdrage aan het Kaderprogramma van de EU en de opbrengsten die
Nederlandse onderzoekers hieruit halen. Het streven is een positief
saldo te realiseren, zoals dat tot nu toe het geval is geweest bij de
verschillende EU-Kaderprogramma’s. De cijfers over het jaar 2009
laten zien dat Nederland goed scoort met een positief saldo van 1,6%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

146

De beleidsartikelen (artikel 16)

16.3.2 Het bevorderen van wetenschappelijke activiteiten die
bijdragen aan de ontwikkeling van specifieke kennis en/of aan
het oplossen van belangrijke maatschappelijke vraagstukken
Motivering

Om te zorgen dat het Nederlandse onderzoeksbestel beter in staat is
(funderend) onderzoek te verrichten en op een aantal terreinen de
aansluiting met de internationale top te bereiken of te behouden,
investeert de overheid in een aantal specifieke thema’s. Deze thema’s
vragen vanwege hun potentie om bijzondere prioriteitsstelling en
financiering. Bij de meeste thema’s is sprake van co-financiering door de
betreffende onderzoeksinstelling en/of andere departementen. De thema’s
sluiten aan bij de grote nationale onderzoeksprioriteiten en bij prioriteiten
die voortkomen uit de kennis en innovatieagenda van het kabinet en
anticiperen op de maatschappelijke kennisbehoeften (zorg, energie, water,
duurzaamheid, etcetera).

Instrumenten

•

•

•
•
•

•

•

•
•

•

•

Bijdragen uit het Fonds Economische Structuurversterking (FES) in het
kader van het Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur
(Bsik) aan de lopende ICES/KIS-3 projecten waarvoor OCW penvoerder
is.
Bijdrage uit de FES impuls 2006 voor toponderzoek en innovatieprogramma’s aan het project Game Research for Training and Entertainment (GATE).
Bijdrage aan NWO uit de FES impuls 2005 voor de investering in een
vijftal grootschalige researchfaciliteiten.
Bijdrage uit de Fes-enveloppe voor maatschappelijke innovatieprogramma’s aan het project Hersenen en Cognitie.
Bijdrage uit de Fes-enveloppe voor grootschalige researchinfrastructuur aan het project Surfnet 7. SURFnet 7 vormt een belangrijk deel
van de Nederlandse ICT researchinfrastructuur en heeft tot doel het
huidige hybride computernetwerk door te ontwikkelen zodat het
behoort tot het meest geavanceerde researchnetwerk voor hoger
onderwijs en onderzoek ter wereld.
Bijdrage uit de Fes-enveloppe voor grootschalige researchinfrastructuur aan de totstandkoming van het Nederlands Centrum voor
Biodiversiteit (NCB), waarmee een up-to-date onderzoeksfaciliteit voor
onderzoek op het gebied van biodiversiteit wordt gerealiseerd.
Bijdrage uit de Fes ronde voor aflopende Fes-projecten in het domein
kennis, innovatie en onderwijs aan het project ITER-NL2. In dit project
wordt gewerkt aan ontwerp en constructie van wetenschappelijke
instrumentatie voor het internationale kernfusiereactorproject ITER.
Subsidie aan NWO voor het voortzetten van het Netherlands Genomics Initiative (NGI) in een tweede fase (2008–2012).
Subsidie aan het interdisciplinaire onderzoeksproject Talentenkracht
voor onderzoek naar het van nature bij kinderen van 3–5 jaar oud
aanwezige exploratiegedrag en onderzoekstalent op gebieden als
logisch denken, redeneren en ruimtelijk inzicht.
Subsidie aan het Nederlands instituut voor Radio Astronomie
(ASTRON) ter waarborging van een adequate financiering van de
exploitatie van de LOw Frequency ARray faciliteit (LOFAR).
Een structurele bijdrage aan NWO voor grote infrastructurele
onderzoeksvoorzieningen voor de uitvoering van projecten die
geselecteerd worden op grond van de resultaten van de nationale
roadmap commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

147

De beleidsartikelen (artikel 16)

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling

Algemene streefwaarden zijn niet van toepassing, maar zo nodig
afgesproken per programma. De voortgang van de in het kader van het
FES uitgevoerde projecten en programma’s die onder de Bsik regeling
vallen wordt bewaakt door de Commissie van Wijzen ICES/KIS. Een team
van Agentschap NL (v/h SenterNovem) en NWO voert hiervoor de
monitor uit. Veel van de projecten liggen op het gebied van het biomedische onderzoek en de moleculaire biologie. De Nederlandse wetenschappelijke positie op deze gebieden is, blijkend uit citatiescores,
internationaal sterk (NOWT 2010; Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,
31 288, nr. 89).
16.3.3 Ruimte voor excellente onderzoekers en excellente
wetenschap

Motivering

Om een kwalitatief hoogwaardig en op vernieuwing gericht onderzoeksstelsel in stand te kunnen houden en verder te ontwikkelen, is het
aantrekken en vasthouden van goede onderzoekers essentieel.
Voorkomen moet worden dat de lage instroom van jong wetenschappelijk
talent (vooral in de bètadisciplines) en de vergrijzing van vooral het
universitaire wetenschappelijke personeel uitmondt in een tekort aan
wetenschappelijk personeel. Het beleid is daarom gericht op een hogere
in- en doorstroom van (jonge) veelbelovende onderzoekers en op het
verbeteren van loopbaanperspectieven in het onderzoek. Speciale
aandacht is er voor het verhogen van het aantal Nederlandse wetenschappers met een niet-westerse achtergrond en het aantal vrouwen in
hoge wetenschappelijke stafposities (zie ook artikel 25 Emancipatie). Het
kabinet wil excellente wetenschap verder bevorderen en het primaat van
ongebonden en zuiver wetenschappelijk onderzoek versterken. Het
kabinet zorgt er voor dat het geld zo veel mogelijk bij de beste mensen
terecht komt. Daarom is er extra aandacht voor versterking van de
persoonsgerichte financiering van onderzoek.
Van deze operationele doelstelling is een beleidsdoorlichting uitgevoerd,
die in 2008 naar de Tweede Kamer is gestuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 511, nr. 1 en 2). Op grond van de bevindingen bleek
dat handhaving van de operationele beleidsdoelstelling noodzakelijk is en
dat continuering van de inzet van persoonsgerichte instrumenten nodig
blijft.

Instrumenten

Subsidies aan NWO voor:
• het uitvoeren van een versterkt en uitgebreid programma «Vernieuwingsimpuls» dat beoogt ruimte te geven aan (jonge) veelbelovende
onderzoekers;
• het honoreren van extra aanvragen van vrouwen met een subsidiabel
voorstel in de vidi en vici rondes van de Vernieuwingsimpuls;
• de continuering van het programma «Mozaïek», waarmee meer
Nederlandse afgestudeerden met een niet-westerse achtergrond in de
wetenschap kunnen doorstromen;
• persoonsgerichte bijdragen voor vrouwelijke hoogleraren via het
Aspasiaprogramma. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan het
oplossen van het hardnekkige probleem van onderbenut vrouwelijk
potentieel en in het bijzonder aan verhogen van het in internationaal
vergelijk in Nederland erg lage percentage vrouwelijke hoogleraren;
• het uitvoeren van een programma voor «toptalent» (voorheen
«creatieve promovendi»). Dit is een programma waarin talentvolle
afgestudeerden kunnen starten met hun promotie op een onderwerp
naar keuze;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

148

De beleidsartikelen (artikel 16)

•

het opzetten van een op het Amerikaanse model van de «graduate
schools» geïnspireerd instrument op basis van open competitie voor
«training grants». Met dit instrument wordt beoogd de ruimte die het
promotiestelsel biedt aan jonge talentvolle onderzoekers te vergroten.
Promovendi krijgen zo meer kans zelf hun onderzoeksloopbaan
richting te geven.

Meetbare
Tabel 16.6 Indicatoren
gegevens bij de
operationele doelstelling
Indicator

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde

1.

Het aandeel universitair WP jonger dan 35 jaar
–
WP-totaal
–
Hoogleraar
–
UHD
–
UD
Bron: VNSU/WOPI

(procenten)
42,2
1,3
2,8
15,2
peildatum:
dec. 2000

(procenten)
51,4
0,4
2,6
22,4
peildatum:
dec. 2009

(procenten)
> 51,4
> 0,4
> 2,6
> 22,4

2.

(procenten)
6,3
10,7
22,4
43,0
32,8
27,7
peildatum:
dec. 2000

(procenten)
12,3
19,2
32,2
45,0
41,2
35,7
peildatum:
dec. 2009

Verdeling over
functiecategorieën in
procenten bij de
start van de
subsidie
(man/vrouw)
62/68
27/26
7/4
4/2
0/0
peildatum:
2000–2005

Verschuiving in
procentpunten,
aan het einde
van de subsidie
(man/vrouw)

Het aandeel vrouwen in wetenschappelijke functies
–
Hoogleraar
–
UHD
–
UD
–
promovendi
–
overig WP
–
WP-totaal
Bron: VSNU/WOPI

3.

Doorstroming van gehonoreerden in de Vernieuwingsimpuls (na
2,5 à 3 jaar)

-

Postdoc
UD
UHD
Hoogleraar
Functie buiten de wetenschap
Bron: NWO jaarboeken 2007 en 2008

– 38/– 31
+ 11/+ 11
+ 8/+ 12
+ 16/+ 7
+ 2/+ 3
peildatum:
2008

15 (in 2010)
Waarde hoger dan
het voorgaande
jaar tot een
uiteindelijk niveau
van ± 50–50.

afname
toename
toename
toename
toename

Tabel 16.7 Kengetallen NWO-subsidieverstrekking, 2009
Budget
(miljoen €)

Aantal
honoreringen

Netto
honoreringspercentage

% gehonoreerde
vrouwen

Totaal

605

1 429

32

27

Ruimte voor onderzoekers

292

809

25

23

Bundeling van krachten

222

294

78

51

Wetenschap voor de samenleving

91

326

44

49

Bron: NWO-Jaarverslag 2009

Toelichting:
De overheid zet voor een aantal verschillende doelgroepen specifieke
instrumenten in, die moeten leiden tot een hogere in- en doorstroom van
(jonge) veelbelovende onderzoekers en het verbeteren van carrièreperspectieven. De drie indicatoren weerspiegelen mede het resultaat van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

149

De beleidsartikelen (artikel 16)

deze inspanningen, zij het dat in eerste instantie de activiteiten van de
universiteiten met hun personeelsbeleid hiervoor verantwoordelijk zijn.
Indicatoren 1 en 2. De cijfers geven vooral een indicatie of de gewenste
streefrichting, namelijk een verjongd personeelsbestand en een vergroot
aandeel vrouwelijke wetenschappers, in algemene zin wordt bereikt. Voor
indicator 1 is de streefwaarde een waarde hoger dan de waarde van het
laatst beschikbare jaar. Opvallend is dat het aandeel hoogleraren tot 35
jaar al enkele jaren afneemt (het aandeel was zelfs 1,3% in 2000). De
verjonging komt met name tot stand bij de categorie UD’s, wat ook voor
de hand ligt omdat dit een functiecategorie is die volgt op een promotie.
Het gehanteerde streefpercentage van 15 procent voor het aandeel
vrouwelijke hoogleraren in 2010 wordt naar verwachting niet gehaald
(cijfers hierover komen pas medio 2011 beschikbaar). De groeicijfers in
2009 ten opzichte van 2008 zijn te laag om te verwachten dat het aandeel
vrouwelijke hoogleraren in 2010 15 procent is. Wel is er onder instellingen
een «sense of urgency» te constateren. De meeste universiteiten en
universitaire medische centra hebben het Charter Talent naar de Top
getekend. Dat betekent dat zij zullen werken aan instellingsspecifieke
ambities om het aandeel vrouwen in hun instelling te verhogen. Op basis
van de ontwikkeling in de groei van het percentage de afgelopen jaren is
te verwachten dat het streefpercentage in 2012 wordt bereikt.
Indicator 3.
Het gewenste effect van de Vernieuwingsimpuls, namelijk vernieuwing
van het onderzoek en vergroting van de doorstroom- en loopbaanmogelijkheden van onderzoekers, wordt door NWO zichtbaar gemaakt door de
positie van de laureaten bij de aanvang van de subsidie te vergelijken met
de positie van de laureaten aan het einde van de subsidie. De cijfers
hebben betrekking op de laureaten in de Vernieuwingsimpuls, die hun
project in 2008 hebben afgerond. De indicator laat zien in welke mate er
sprake is van doorstroming van VI-gehonoreerden naar een hogere
functiecategorie (afgemeten aan de positie aan het einde van de subsidie
ten opzichte van het begin van de subsidie). Uit de cijfers blijkt dat het
aandeel postdocs sterk afneemt ten gunste van toename van het aandeel
in de hogere WP-functies. Dit wijst er op dat de laureaten in positie
doorstromen, met andere woorden een hogere positie hebben dan bij de
aanvang van de subsidie. De verschuiving in posities verschilt per
doelgroep van de Vernieuwingsimpuls. Veni’s stromen als postdocs vooral
door naar UD-posities en in mindere mate naar UHD-posities en nauwelijks naar hoogleraarposities. Vidi’s stromen vooral door van UD-posities
naar UHD- en hoogleraarposities en Vici’s stromen alleen door naar
hoogleraarposities. Bij de mannen is er een sterkere doorstroom te zien
naar hoogleraarsposities dan bij de vrouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

150

De beleidsartikelen (artikel 16)

16.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 16.8 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Beleidsdoorlichting

Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B. Afgerond

Voldoende toegerust onderzoeksstelsel
Bevorderen wetenschappelijke
activiteiten voor specifieke kennis
en/of oplossing van maatschappelijke vraagstukken

OD 16.3.1

A. 2011
B. 2011
A. 2012
B. 2012

OD 16.3.2

Effectenonderzoek ex post

geen

Overig evaluatieonderzoek

Evaluatie KB

OD 16.3.1

Eindevaluatie Rubicon

OD 16.3.3

Creatieve promovendi

OD 16.3.3

Evaluatie Mozaïek programma

OD 16.3.3

Evaluatie NCWT

OD 16.3.1

Vindplaats

A. 2010
B. 2010
A. 2010
B. 2010
A. 2010
B. 2010
A. 2012
B. 2010
A. 2012
B. 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

151

De beleidsartikelen (artikel 24)

ARTIKEL 24. KINDEROPVANG
24.1 Algemene doelstelling: kinderopvang zorgt ervoor dat
ouders beter arbeid en zorg kunnen combineren en draagt er toe
bij dat kinderen hun talenten beter kunnen ontwikkelen. Voor de
kinderen van 0 tot 4 jaar biedt kinderopvang de mogelijkheid
beter toegerust te beginnen aan het primair onderwijs.
Omschrijving

Kinderopvang zorgt ervoor dat ouders arbeid en zorg beter kunnen
combineren. Ouders kunnen gebruikmaken van dagopvang, buitenschoolse opvang of gastouderopvang. Om de financiële toegankelijkheid
van de kinderopvang te garanderen biedt de Wet kinderopvang
(Staatsblad 2004, 455) werkende ouders een recht op een inkomensafhankelijke bijdrage: de kinderopvangtoeslag. Daarnaast is goede kwaliteti van
kinderopvang van groot belang, zodat ouders hun kind met een gerust
hart naar de kinderopvang kunnen laten gaan. De Wet kinderopvang
garandeert een goed kwaliteitsniveau. Kwalitatief goede kinderopvang
zorgt er ook voor dat kinderen worden gestimuleerd in hun ontwikkeling.

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor de vormgeving en werking van het
stelsel van kinderopvang, waaronder zowel de (financiële) toegankelijkheid als de kwaliteit en budgettaire beheersbaarheid van de kinderopvang vallen. De minister van Financiën is verantwoordelijk voor de
uitvoering van de kinderopvangtoeslag.

Externe factoren

Het behalen van de algemene doelstelling hangt onder meer af van:
• het adequaat functioneren van de markt voor kinderopvang;
• cultuuraspecten, waaronder het vertrouwen dat ouders hebben in de
kwaliteit van de kinderopvang;
• conjuncturele ontwikkelingen.

Meetbare
Tabel 24.1 Kengetallen
gegevens bij
gebruik
de
algemene doelstelling
2006

2007

2008

2009

1.
Percentage kinderen van 0 tot 4 jaar met kinderopvangtoeslag
Bron: Belastingdienst/Toeslagen, bewerking OCW

34

47

56

61

2.
Percentage kinderen van 4 tot 12 jaar met kinderopvangtoeslag
Bron: Belastingdienst/Toeslagen, bewerking OCW

9

14

20

22

63

67

70

71

60

63

67

67

3.

Percentage huishoudens, waarvan het jongste kind in de leeftijd van 0 tot 4
jaar is, waarbij beide ouders werken (tenminste 12 uur per week)
Bron: CBS, Enquête Beroepsbevolking (EBB), 2006–2009
4.

Percentage huishoudens, waarvan het jongste kind in de leeftijd van 4 tot 12
jaar is, waarbij beide ouders werken (tenminste 12 uur per week)
Bron: CBS, Enquête Beroepsbevolking (EBB) 2006–2009

Toelichting:
1. en 2. Deze cijfers geven een beeld van het percentage kinderen met
kinderopvangtoeslag, uitgesplitst naar de leeftijdscategorie 0 tot
4 jaar en 4 tot 12 jaar. In beide leeftijdscategorieën is het
percentage kinderen met kinderopvangtoeslag toegenomen.
Omdat een deel van de ouders pas na afloop van het toeslagjaar
de toeslag aanvraagt, kunnen de cijfers afwijken van die in
voorgaande jaarverslagen en begrotingen. De deelnamecijfers
zijn kengetallen en geen streefwaarde omdat OCW niet als doel
heeft zoveel mogelijk kinderopvangtoeslag uit te keren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

152

De beleidsartikelen (artikel 24)

3. en 4. Deze cijfers geven weer in hoeveel huishoudens met jonge
kinderen beide ouders werken. Er is een stabilisatie te zien van
het aantal huishoudens met jonge kinderen waarin beide ouders
werken.
24.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 24.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 24 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

3 075 884

3 055 361

2 937 154

2 693 433

2 657 613

2 681 533

2 757 830

Programma-uitgaven

3 078 792

3 055 361

2 937 154

2 693 433

2 657 613

2 681 533

2 757 830

3 034 610

2 982 385

2 890 483

2 661 555

2 631 169

2 655 123

2 730 000

3 034 610

2 982 385

2 890 483

2 661 555

2 631 169

2 655 123

2 730 000

36 550
36 550

59 995
59 995

43 949
43 949

29 326
29 326

24 142
24 142

24 108
24 108

24 108
24 108

7 225

12 963

2 704

2 534

2 284

2 284

3 704

7 225

12 963

2 704

2 534

2 284

2 284

3 704

407
0
407

18
0
18

18
0
18

18
0
18

18
0
18

18
0
18

18
0
18

802 325
683 507
118 818

821 736
677 000
144 736

856 736
692 000
164 736

921 736
712 000
209 736

923 736
739 000
184 736

959 736
770 000
189 736

1 006 142
801 406
204 736

Kinderen kunnen gebruik maken
van kinderopvang zonder
financiële drempels voor de
ouders
•
Kinderopvangtoeslag
uitgaven
Kinderopvang is van goede
kwaliteit, passend bij de leeftijd,
mogelijkheden en behoeften van
kinderen en ouders
•
Subsidies
Het ondersteunen van kinderen
zodat zij zich kunnen ontwikkelen
•
Harmonisatie kinderopvang
en peuterspeelzalen, vve en
onderzoek.
Programmakosten overig
•
Agentschap SZW
•
Uitvoeringsorganisatie DUO
Ontvangsten
Werkgeversbijdrage
Terugontvangsten

Toelichting:
Goede kinderopvang is van groot belang voor ouders die arbeid en zorg
combineren. De Wet kinderopvang is met ingang van 2010 op een aantal
onderdelen gewijzigd. Het merendeel van de wijzigingen heeft als doel de
gastouderopvang te professionaliseren, misbruik en oneigenlijk gebruik
terug te dringen en het kinderopvangstelsel budgettair beheersbaar te
houden (zie ook de brief aan de Tweede Kamer van 20 juni 2008 (Tweede
Kamer 2007–2008, 31 322 VIII, nr. 25) en de Wijziging van de Wet kinderopvang in verband met een herziening van het stelsel van gastouderopvang (Tweede Kamer 2008–2009, 31 874, nr. 25)). Dit heeft een toename
van administratieve lasten voor bedrijven tot gevolg.
Zoals in de brief aan de Tweede Kamer van 15 juni (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2009–2010, 31 322, nr. 87) in tabel 1 al is vermeld, is er in
2010 sprake van een overschrijding op de kinderopvangtoeslag. De
problematiek wordt veroorzaakt doordat er meer ouders dan verwacht na
de wijzigingen in de gastouderopvang per 1 januari 2010, gebruik blijven
maken van gastouderopvang. Daarnaast is de afname in gebruik van
dagopvang en buitenschoolse opvang na de aanpassing van de toeslagtabel die per 1 januari 2009 is doorgevoerd minder dan verwacht. Per

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

153

De beleidsartikelen (artikel 24)

saldo bedraagt de overschrijding (exclusief implementatiekosten
gastouderopvang) € 275 miljoen in 2010 oplopend tot € 370 miljoen in
2015. De overschrijding loopt op doordat de geraamde groei van met
name de buitenschoolse opvang is bijgesteld.
Door een verhoging van de ouderbijdrage vanaf 2011 wordt deze
overschrijding gedekt. Het budget voor de kinderopvangtoeslag wordt in
2012 verlaagd met totaal € 310 miljoen, oplopend tot € 444 miljoen in
2015. In de AMvB die hiervoor noodzakelijk is, zal worden toegelicht hoe
deze maatregelen zullen worden ingevuld.
De ontvangsten kinderopvang in tabel 24.2 «budgettaire gevolgen van
beleid» betreffen de verplichte werkgeversbijdrage aan de kinderopvangtoeslag die door de Belastingdienst wordt geïnd, en de teveel uitbetaalde
kinderopvangtoeslag in voorgaande jaren die teruggevorderd wordt.
Tabel 24.3 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1 000)
2011

2012

2013

2014

2015

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

2 937 154
2 890 483
46 671
0

2 693 433
2 661 555
31 878
0

2 657 613
2 631 196
26 444
0

2 681 533
2 655 123
26 410
0

2 757 830
2 730 000
27 830
0

Kinderen kunnen gebruik maken van kinderopvang zonder
financiële drempels voor de ouders
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

2 890 483
2 890 483
0
0

2 661 555
2 661 555
0
0

2 631 169
2 631 169
0
0

2 655 123
2 655 123
0
0

2 730 000
2 730 000
0
0

Kinderopvang is van goede kwaliteit, passend bij de leeftijd,
mogelijkheden en behoeften van kinderen
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

43 949
0
43 949
0

29 326
0
29 326
0

24 142
0
24 142
0

24 108
0
24 108
0

24 108
0
24 108
0

Het ondersteunen van kinderen zodat zij zich kunnen ontwikkelen
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

2 704
0
2 704
0

2 534
0
2 534
0

2 284
0
2 284
0

2 284
0
2 284
0

3 704
0
3 704
0

18
0
18
0

18
0
18
0

18
0
18
0

18
0
18
0

18
0
18
0

Programmakosten-overig
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

24.3 Operationele beleidsdoelstelling
24.3.1 Kinderen kunnen gebruik maken van kinderopvang zonder
financiële drempels voor de ouders
Motivering

Voor het verhogen van de arbeidsparticipatie is het van belang dat ouders
geen onoverkomelijke financiële belemmeringen ervaren om gebruik te
maken van kinderopvang.

Instrumenten

Ouders die beide werken ontvangen van het Rijk een bijdrage in de kosten
van formele kinderopvang, de kinderopvangtoeslag. Ook ouders die
studeren of deelnemen aan een traject om weer aan het werk te komen,
hebben recht op kinderopvangtoeslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

154

De beleidsartikelen (artikel 24)

De begroting van de uitgaven voor kinderopvangtoeslag is gebaseerd op
een raming van het aantal kinderen in de dagopvang (0 tot 4 jaar) als
percentage van het aantal kinderen van 0 tot 4 jaar in de bevolking, het
deelnamepercentage. Dezelfde systematiek is gebruikt voor het ramen
van het aantal kinderen in de buitenschoolse opvang (BSO). De ontwikkeling van de deelname wordt gebaseerd op de trend in de afgelopen
jaren. Door de maatregelen in de gastouderopvang zal de deelname in de
dagopvang in 2010 naar verwachting tot circa 58% dalen; vanaf 2011 is
een beperkte groei geraamd tot een maximum van circa 62% in 2015. In
de buitenschoolse opvang is naar verwachting meer groei mogelijk en
wordt een toename verwacht tot circa 34% in 2015.
Meetbare
Tabel 24.4 Kengetallen
gegevens bij de
operationele doelstelling
2006

2007

2008

2009

het aantal huishoudens dat gebruik maakt van kinderopvang

274 000

392 000

468 000

518 000

het aantal huishoudens met een inkomen tot anderhalf modaal dat gebruik maakt
van kinderopvang

122 000

167 000

202 000

224 000

Bron: Belastingdienst Toeslagen, bewerkingen OCW; aantallen kunnen in verband met latere vaststellingen van de definitieve toekenningen van de
toeslag afwijken van eerdere cijfers.

Toelichting:
De kengetallen in tabel 24.4 geven de ontwikkeling van het algemene
gebruik van formele kinderopvang en het gebruik bij huishoudens tot
anderhalf modaal weer. Zowel het algemene gebruik van formele
kinderopvang als het gebruik bij huishoudens tot anderhalf modaal is de
afgelopen jaren gestegen.
Tabel 24.5 Kengetallen ouderbijdrage

Gemiddelde uurpijs
Ouderbijdrage eerste kind per uur
130% van het wettelijk minimumloon
1,5 x modaal
3 x modaal
Ouderbijdrage volgend kind per uur
130% van het wettelijk minimumloon
1,5 x modaal
3 x modaal
*

2007

2008

2009

2010 *

€ 5,70

€ 5,84

€ 5,95

€ 6,04

€ 0,35
€ 0,89
€ 2,30

€ 0,36
€ 0,91
€ 2,36

€ 0,47
€ 1,20
€ 3,10

€ 0,48
€ 1,21
€ 3,15

€ 0,21
€ 0,30
€ 0,48

€ 0,21
€ 0,31
€ 0,49

€ 0,21
€ 0,32
€ 0,50

€ 0,22
€ 0,32
€ 0,51

de bedragen 2010 zijn gebaseerd op gegevens van juli 2010

Bron: Belastingdienst Toeslagen, bewerkingen OCW

Toelichting:
In tabel 24.5 staan de kosten van kinderopvang per uur voor ouders bij
drie verschillende inkomensklassen, gegeven de werkelijke gemiddelde
uurprijs en de toeslag die ouders ontvangen.
24.3.2 Kinderopvang is van goede kwaliteit, passend bij de
leeftijd, mogelijkheden en behoeften van kinderen en ouders
Motivering

Het kabinet wil dat ouders hun kinderen met een gerust hart aan de
kinderopvang kunnen toevertrouwen. Het kabinet neemt, juist omdat het
om jonge kinderen gaat, mede de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit
van kinderopvang en het toezicht daarop. Daarom investeert het kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

155

De beleidsartikelen (artikel 24)

in de kwaliteit van de kinderopvang. Onderdeel van de verbetering van de
kwaliteit is het verhogen van de deskundigheid van medewerkers in de
kinderopvang en het stimuleren van samenwerking tussen kinderopvangorganisaties en sport- en cultuurorganisaties. Daarnaast is het van belang
dat ouders keuzevrijheid hebben bij het kiezen van een kinderopvanginstelling.
Instrumenten

• Subsidies
Mede door middel van het verstrekken van subsidies stimuleert het
kabinet onder andere het verbeteren van de kwaliteit maar ook het
versterken van toezicht en het uitvoeren van diverse onderzoeken.
• Normen kwaliteit kinderopvang
De Wet kinderopvang stelt eisen aan de aanbieders van kinderopvang
zodat er sprake is van verantwoorde kinderopvang, die bijdraagt aan een
goede en gezonde ontwikkeling van het kind in een veilige en gezonde
omgeving. Om de algemene eisen van de wet te concretiseren zijn er
landelijke normen ontwikkeld door de vertegenwoordigers van ouders en
ondernemers in de kinderopvang. Deze normen zijn door het kabinet
overgenomen in beleidsregels en toetsingskaders voor het gemeentelijk
toezicht. Hiermee wordt een basiskwaliteit van de kinderopvang gegarandeerd.
• Toezicht op de kinderopvang
Op grond van de Wet kinderopvang is de gemeente verantwoordelijk voor
het toezicht op en de handhaving van de kwaliteit van de kinderopvang.
Het toezicht wordt feitelijk uitgevoerd door de GGD. De GGD’en voeren dit
toezicht uniform uit op basis van landelijke gestandaardiseerde toetsingskaders met concrete toetsingscriteria, waarin de eisen uit de Wet
kinderopvang en de normen uit de Beleidsregels kwaliteit kinderopvang
één op één zijn overgenomen en geconcretiseerd. In september 2009 is de
GGD gestart met risicogestuurd toezicht, «minder waar mogelijk, meer
waar nodig». De verwachting is dat met het efficiënter worden van het
toezicht de administratieve lasten per bedrijf zullen dalen.
Vanaf 1 januari 2010 houdt de GGD waar het gastouderopvang betreft,
niet alleen toezicht op het gastouderbureau, maar ook op de kwaliteit van
de opvang bij de gastouder. Dat betekent een uitbreiding van de
toezichtstaak van de GGD. Voor dit doel wordt er in 2011 € 10 miljoen
extra toegevoegd aan het gemeentefonds. De Inspectie van het Onderwijs
ziet namens de minister van OCW toe op de wijze waarop gemeenten het
toezicht op de kwaliteit van de kinderopvang en de handhaving uitvoeren.
• Kwaliteit personeel en opleidingen
De deskundigheid van de pedagogisch medewerkers (leidsters) is naast
de groepsgrootte en de leidster/kind-ratio een bepalende factor voor de
kwaliteit van de kinderopvang. In 2011 wordt via het programma
«Excellente kinderopvang» van het Bureau Kwaliteit Kinderopvang (BKK)
de kwaliteit van de medewerkers in de kinderopvang verbeterd. BKK
ontvangt voor de jaren 2009 tot en met 2012 in totaal € 40 miljoen
subsidie om gericht te werken aan de vaardigheden van de pedagogisch
medewerkers.
Om de gastouderopvang te professionaliseren worden deskundigheidseisen gesteld aan gastouders. Deze eisen zijn gericht op het bieden
van voldoende zorg (MBO 2, helpende welzijn, en MBO 2, helpende zorg
en welzijn). Gastouders dienen een diploma EHBO voor kinderen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

156

De beleidsartikelen (artikel 24)

hebben en te beschikken over een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG)
en te zorgen voor een veilige omgeving in huis.
• Landelijk register
Het Landelijk Register Kinderopvang (LRK) is begin 2010 in gebruik
genomen. Het wordt in de loop van 2010 gevuld met informatie over alle
kinderopvangvoorzieningen, inclusief gastouders, die aan de wettelijke
eisen voldoen. De Belastingdienst kent op basis van dit LRK kinderopvangtoeslag toe: ouders hebben alleen recht op kinderopvangtoeslag als
hun kinderopvangorganisatie of gastouder met ingang van 1 januari 2011
in het LRK staat. Ouders kunnen via internet het LRK raadplegen, om
opvang te zoeken of om vast te stellen of voor de opvang waarvan zij
gebruik (willen gaan) maken recht op kinderopvangtoeslag bestaat.
Daarnaast vervult het LRK, in combinatie met de Gemeenschappelijke
Inspectie Ruimte (GIR) een belangrijke rol bij een efficiëntere uitvoering
van inspectie en handhaving door GGD’en en gemeenten. Ook het
peuterspeelwerk en de voor- en vroegschoolse educatie (vve) worden
opgenomen in het LRK.
• Tussenschoolse opvang
Voor de scholing van overblijfmedewerkers is ca € 4,0 miljoen per jaar
beschikbaar.
Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling

Tabel 24.6 Kengetallen percentage nieuwe en jaarlijkse meldingsonderzoeken
kinderopvang
2007

2008

Dagopvang
Buitenschoolse opvang
Gastouderopvang

76%
71%
65%

75%
73%
75%

Totaal

73%

75%

IvhO, kwaliteit van het Onderwijs, kwaliteit gemeentelijk toezicht Kinderopvang, 2008

Toelichting:
Nieuwe meldingsonderzoeken zijn inspecties die plaats moeten vinden
voordat een nieuw kindercentrum van start gaat. Bij de jaarlijkse
meldingsonderzoeken werd tot de invoering van het risicogestuurd
toezicht een bestaand kindercentrum elk jaar bezocht door de
GGD-inspecteur.
Ten opzichte van 2007 is een lichte stijging zichtbaar van de wettelijk
voorgeschreven onderzoeken door de GGD. Dit wordt vooral veroorzaakt
door een stijging van het percentage afgeronde GGD-onderzoeken van
nieuwe locaties. De wettelijke norm van 100% is niet gehaald. De oorzaak
hiervan is vooral de verdere stijging van aantal kinderopvanglocaties.
Het totaal aantal jaarlijkse afgeronde onderzoeken is ten opzichte van 2007
met 1 273 onderzoeken gestegen tot 6 973 onderzoeken in 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

157

De beleidsartikelen (artikel 24)

Tabel 24.7 Oudertevredenheid algemene en pedagogische kwaliteit kinderopvang

Algemene kwaliteit
Pedagogische kwaliteit

Basiswaarde
2010

Streefwaarde
2011

7,9
7,6

7,9
7,6

Bron: Monitor Kinderopvang, bewerkingen CBS, jaar 2009.

Toelichting:
In de begroting 2011 is voor het eerst de indicator oudertevredenheid
opgenomen. Deze omvat de gemiddelde ervaren algemene en
pedagogische kwaliteit kinderopvang door huishoudens met kinderen van
12 jaar en jonger waarvan beide ouders 1 uur of meer per week werken.
Aan ouders die gebruik maken van de formele kinderopvang is gevraagd
een rapportcijfer, met de schaal 1 op 10, te geven voor de algemene
kwaliteit en voor de pedagogische kwaliteit. Voor de algemene kwaliteit is
een 7,9 gegeven en voor de pedagogische kwaliteit een 7,6. Het streven is
om deze score vast te houden.
Tabel 24.8 Kengetal proceskwaliteit 1
2005

2008

3,6

3,0

Score proceskwaliteit
1

Dit betreft een 7-puntsschaal

Bron: Pedagogische kwaliteit van de opvang van 0- tot 4 jarigen in Nederlandse kinderdagverblijven NCKO, 2009

Toelichting:
De score proceskwaliteit is de gemiddelde totaalscore van 6 verschillende
onderwerpen op een 7-puntsschaal. De 6 onderwerpen betreffen
ruimte/meubilering, individuele zorg, taal, activiteiten, interacties en
programma. Het gaat hierbij om zogenaamde proceskenmerken oftewel
kenmerken van de gang van zaken in de praktijk.
Voor de kinderopvang gelden daarnaast kwaliteitsvoorwaarden die door
de overheid (GGD) worden getoetst. Het gaat daarbij met name om
structuurkenmerken, dat wil zeggen basisvoorwaarden, waaraan iedereen
moet voldoen, zoals voldoende geschoolde beroepskrachten, maximum
aantal kinderen in een groep, medezeggenschap van ouders, etc.
24.3.3 Het ondersteunen van kinderen zodat zij hun talenten
kunnen ontwikkelen
Motivering

Het streven van het kabinet is dat er in Nederland voor alle kinderen wier
ouders dat wensen goede opvang is in peuterspeelzalen en kinderopvanginstellingen. Eind juni 2009 is het wetsvoorstel Ontwikkelingskansen door
kwaliteit en educatie ingediend bij de Tweede Kamer (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2008–2009, 31 989, nr. 2). Dit wetsvoorstel is in augustus
2010 in werking getreden. Het doel is dat in 2011 alle kinderen die het
nodig hebben voor- en vroegschoolse educatie (vve) aangeboden krijgen.
De vve moet van goede kwaliteit zijn en financieel toegankelijk. Het
toezicht moet goed geregeld zijn. De harmonisatie van kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk betreft zowel de kwaliteit als de financiële toegankelijkheid van met name voorschoolse educatie in peuterspeelzalen. Doel is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

158

De beleidsartikelen (artikel 24)

een kwaliteitsverbetering van peuterspeelzalen, zodat in alle voorzieningen voor jonge kinderen dezelfde uitgangspunten voor veiligheid en
gezondheid van toepassing zijn, met behoud van het specifieke karakter
van peuterspeelzalen als laagdrempelige buurtvoorziening. Gemeenten
hebben een regierol bij het lokaal vormgeven van harmonisatie en
voorschoolse educatiebeleid.
Instrumenten

Voor de kwaliteitsverbetering van peuterspeelzaalwerk worden de
volgende maatregelen ingezet:
• landelijk geldende kwaliteitseisen vanaf 1 augustus 2010;
• afschaffen van peuterspeelzaalwerk met uitsluitend vrijwilligers, er
moet minimaal één leidster op een groep aanwezig zijn die
professioneel geschoold is;
• de leidster/kind ratio wordt 1:8, dat wil zeggen dat er minimaal één
leidster op acht kinderen aanwezig is;
• landelijk geregeld toezicht.
Er is structureel € 30 miljoen beschikbaar voor het verbeteren van de
leidster/kind ratio in het peuterspeelzaalwerk zodat het meer in lijn komt
met de leidster/kind ratio in de kinderopvang (voor driejarigen). Er is € 5
miljoen om ervoor te zorgen dat er minimaal één beroepskracht op een
groep kan worden aangesteld. Deze € 35 miljoen is structureel vanaf 2010
beschikbaar en wordt toegevoegd aan het gemeentefonds.
In het kader van de landelijke kwaliteitseisen voor peuterspeelzalen wordt
de verantwoordelijkheid voor toezicht en handhaving bij de gemeenten en
de GGD’en belegd. Hiervoor is structureel € 5 miljoen euro aan het
Gemeentefonds toegevoegd.

Meetbare
Tabel 24.9 Indicator
gegevens
Percentage
bij de doelgroepkinderen van 2 en 3 jaar aan wie een VVE- programma wordt aangeboden.
operationele doelstelling
Indicator

Percentage doelgroepleerlingen onder 2- en 3 jarigen aan wie een
vve-programma wordt aangeboden

Basiswaarde
2005/2006

Laatste
waarde 2009

Waarde 2010

Streefwaarde
2011

46%

80%

87%

100%

Bron: 2005/2006: Quik Scan vve, Sardes; 2008: landelijke monitor voor- en vroegschoolse educatie 2008, Sardes; 2009:trends in en rondom
peuterspeelzaalwerk, 2010: voorschoolse deel vve-monitor 2010, Sardes.

Toelichting:
Deze indicator betreft het percentage doelgroepkinderen van de 2- en
3-jarigen aan wie een vve-programma wordt aangeboden. De doelgroep
bestaat uit achterstandsleerlingen op basis van de gewichtenregeling. Het
gaat om kinderen die een risico hebben op een taalachterstand in het
Nederlands door een gebrek aan taalaanbod in de omgeving waarin zij
opgroeien. Op beleidsartikel 1, Primair Onderwijs, is deze indicator voor
doelgroepkinderen van 4 en 5 jaar opgenomen. Het is het streven dat het
aanbod van vve aan de doelgroepkinderen in de leeftijd van 2 tot en met 5
jaar, groeit naar 100%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

159

De beleidsartikelen (artikel 24)

Tabel 24.10 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde
2007

Peuterspeelzalen, ratio leidster/kind
Bron: Regelgeving en financiering kinderopvang en peuterspeelzalen,
Regioplan 2007

Laatste waarde
2008

1 op 9,2

Percentage instellingen met minimaal een leidster op minimaal SPW 3
of equivalent niveau.
Bron: Trends in en rondom het peuterspeelzaalwerk; Sardes 2009

Streefwaarde
2011
1 op 8

98%

100%

Toelichting:
Voor 2010 zijn er geen nieuwe gegevens. Dit mede als gevolg van het feit
dat het een overgangsjaar is nu de wet op 1 augustus 2010 is ingevoerd
en het pas na invoering relevant is of de gewenste verbetering ook plaats
heeft gevonden.
24.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 24.10 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Beleidsdoorlichting

Ontwikkelingskansen door
kwaliteit en educatie

OD 3

A 2011
B 2012

Overig evaluatieonderzoek

Monitoring herziening stelsel
gastouderopvang
Wachtlijsten

OD 1

Onderzoek kwaliteit BSO

OD 2

Monitor Kinderopvang

OD 2

A 2009
B 2011
A 2011
B 2011
A 2010
B 2011
A 2011
B 2012

OD 2

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

160

De beleidsartikelen (artikel 25)

ARTIKEL 25. EMANCIPATIE
25.1 Algemene doelstelling:
A. Gelijke rechten en kansen voor vrouwen en mannen.
B. Gelijke behandeling en sociale acceptatie van homoseksuelen.
Omschrijving

Het Verdrag van Amsterdam (art. 13) en de Algemene Wet Gelijke
Behandeling vormen het juridische kader voor het emancipatiebeleid en
de homo-emancipatiebeleid in Nederland. Hierin is het recht op gelijke
behandeling ongeacht geslacht en seksuele geaardheid vastgelegd.
Daarnaast is het VN Vrouwenverdrag belangrijk. Dit verdrag verplicht
lidstaten tot gelijkheid van vrouwen en mannen voor de wet en in de
praktijk op alle maatschappelijke terreinen.
Hierbij wordt onderscheid gemaakt naar:
• uitbannen van discriminatie naar geslacht en seksuele geaardheid;
• verbeteren van de positie van meisjes en vrouwen;
• veranderen van stereotype beeldvorming.
In het Beijing Platform for Action (1995) zijn hier internationaal afspraken
over gemaakt. Deze zijn voor Nederland uitgewerkt in het nationale
emancipatiebeleid.

Verantwoordelijkheid van de
minister

De minister is verantwoordelijk voor:
1. het emancipatiebeleid op de departementen;
2. het emancipatieproces in de samenleving.
Ieder departement is verantwoordelijk voor het emancipatiebeleid op het
eigen beleidsterrein. De verdeling van verantwoordelijkheden is in een
brief aan de Tweede Kamer verder uiteengezet (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 420, nr. 61). De bijdragen van de departementen
aan het emancipatiebeleid zijn opgenomen in de emancipatienota’s en via
aparte brieven door de eerstverantwoordelijke bewindspersonen aan de
Tweede Kamer verzonden.
De verantwoording aan de Tweede Kamer over behaalde resultaten in het
emancipatieproces in de samenleving vindt plaats via verschillende
monitors van emancipatie.

Externe factoren

Behalen van de algemene doelstelling hangt af van:
• bestuurlijke inzet;
• individuele en collectieve initiatieven;
• maatschappelijk draagvlak;
• economische conjunctuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

161

De beleidsartikelen (artikel 25)

Meetbare gegevens bij de
algemene doelstelling
Tabel 25.1 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde
2011

Arbeidsparticipatie van vrouwen
Bron: CBS

54% (2004)

60% (2009)

> 65%

Vrouwen in topposities rijksoverheid
Bron: Ministerie van BZK

12% (2004)

25% (2009)

25%

Ongelijke beloning van mannen en vrouwen (overheid) 1
Bron: Emancipatiemonitor 2008

4% (2004)

2,6% (2006)

2%

Economische zelfstandigheid vrouwen
Bron: CBS

42% (2004)

46% (2008)

60%

Sociale acceptatie van homoseksuelen
Bron: Homo-emancipatiemonitor 2006

85% (2006)

91% (2010)

> 85%

1
Met betrekking tot het terugdringen van de ongelijke beloning van mannen en vrouwen in de marktsector is geen streefwaarde geformuleerd. De
beloningsverschillen in de markt bedroegen in 2006 6,5 % (Bron: Arbeidsinspectie).

Toelichting:
Arbeidsparticipatie van vrouwen
Deze indicator meet het aantal vrouwen dat werkzaam is in een baan van
ten minste twaalf uur per week. Doel is het vaststellen of de arbeidsparticipatie van vrouwen stijgt. Vanaf 2004 is een stijgende lijn van de
arbeidsparticipatie zichtbaar.
Vrouwen in topposities (rijksoverheid)
Doel van deze indicator is het vaststellen of de vertegenwoordiging van
vrouwen in de managementfuncties met integrale eindverantwoordelijkheid over mensen en middelen (s15-s19) binnen de Rijksoverheid
toeneemt.
Ongelijke beloning van mannen en vrouwen (overheid)
Doel is het vaststellen van het verschil in beloning van mannen en
vrouwen bij de overheid. De berekening wordt onder andere gecorrigeerd
voor geslacht en arbeidsduur.
Economische zelfstandigheid vrouwen
Een belangrijk aandachtspunt van het emancipatiebeleid is het bevorderen van de economische zelfstandigheid van vrouwen. Iemand is
economisch zelfstandig wanneer inkomsten uit arbeid of eigen onderneming meer dan 70% van het nettominimumloon bedragen. Dit is het
bijstandsniveau van een alleenstaande.
Sociale acceptatie homoseksuelen
Sociale acceptatie van homoseksuelen is het aandeel van de bevolking dat
neutraal tot heel positief staat tegenover homoseksualiteit. Het doel is het
vaststellen of de sociale acceptatie van homoseksuelen verbetert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

162

De beleidsartikelen (artikel 25)

25.2 Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 25.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 25 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

11 229

16 435

14 064

18 658

20 913

20 853

21 138

Totale uitgaven

13 990

18 612

18 420

20 223

20 913

20 853

21 138

Programma-uitgaven

11 876

16 644

16 760

18 563

19 253

19 193

19 478

Emancipatie
Het verankeren van het emancipatieperspectief
in het beleid van departementen

1 096

125

Het versterken van het emancipatieperspectief
in de samenleving

8 220

13 125

13 300

14 863

15 553

15 493

15 778

Homo-emancipatie
Het verankeren van het emancipatieperspectief
in het beleid van departementen

462

Het versterken van het emancipatieperspectief
in de samenleving

2 098

3 394

3 460

3 700

3 700

3 700

3 700

Apparaatsuitgaven

2 114

1 968

1 660

1 660

1 660

1 660

1 660

289

0

0

0

0

0

0

2011

2012

2013

2014

2015

16 760
6 057
10 703

18 563
1 649
16 914

19 253
0
19 253

19 193
0
19 193

19 478
0
19 478

0

0

0

0

0

16 760
6 057
10 703

18 563
1 649
16 914

19 253

19 193

19 478

19 253

19 193

19 478

Ontvangsten

Tabel 25.3 Budget flexibiliteit per operationele doelstelling (x € 1000)

Programma-uitgaven (totaal operationele doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden
Het verankeren van het emancipatieperspectief in het beleid van
departementen
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden
Het versterken van het emancipatieperspectief in de samenleving
•
Juridisch verplicht
•
Bestuurlijk gebonden
•
Niet-juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden

25.3 Operationele beleidsdoelstelling
25.3.1 Het ontwikkelen en verankeren van emancipatiebeleid op
de departementen
Motivering

Het onderkennen van en rekening houden met verschillen tussen burgers,
waaronder verschillen in sekse en seksuele geaardheid, leidt tot een
verhoging van de kwaliteit en de effectiviteit van het beleid.

Instrumenten

De belangrijkste instrumenten zijn:
• Een emancipatienota en homo-emancipatienota waarin bijdragen van
de departementen aan het emancipatiebeleid zijn opgenomen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

163

De beleidsartikelen (artikel 25)

•
•

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling

Afspraken met de departementen over (homo)emancipatie in nationaal
en internationaal beleid;
Internationale rapportages over de implementatie en uitvoering van
verdragsbepalingen, Europese afspraken en richtsnoeren. De minister
rapporteert elke vier jaar aan de VN over de voortgang in het kader van
de implementatie van het VN Vrouwenverdrag.
Tabel 25.4 Indicatoren
Indicator

Aantal departementen dat concrete
doelen en acties op het emancipatieterrein heeft geformuleerd
Bron: Emancipatienota
Aantal departementen waarmee
afspraken zijn gemaakt
Bron: OCW administratie

Laatste waarde
2008

Streefwaarde 2011

13

13

13

13

Toelichting:
Alle 13 departementen zijn zelf verantwoordelijk voor het emancipatiebeleid op het eigen terrein en de verantwoording daarover. In 2008 zijn er
met alle departementen afspraken gemaakt over de door hen gewenste
samenwerking; zij hebben concrete doelen en acties op het emancipatieterrein geformuleerd en naar de Tweede Kamer gestuurd.
25.3.2 Het stimuleren en ondersteunen van het emancipatieproces in de samenleving
Motivering

Emancipatie levert een belangrijke bijdrage aan de persoonlijke ontwikkeling van burgers, aan respect voor individuele verschillen en aan de
kwaliteit van de samenleving.

Instrumenten

De belangrijkste instrumenten zijn:
• Kennisinfrastructuur van instellingen om overheden, bedrijven en
maatschappelijke instellingen te ondersteunen bij de ontwikkeling en
implementatie van het emancipatie- en homo-emancipatiebeleid.
• De werking van het charter «Talent naar de top» ondersteunen. Er
wordt gewerkt aan verdere uitbreiding van het aantal toonaangevende
bedrijven en overheidsinstellingen onder het charter. De aan het
charter deelnemende bedrijven en overheidsinstellingen hebben
concrete streefwaarden voor het vergroten van het aantal vrouwen aan
de top.
• Landelijke uitrol van het project 1001Kracht gericht op het vergroten
van de maatschappelijke participatie van 50 000 vrouwen uit etnische
minderheden.
• Tijdbeleid 7 tot 7 gericht op het bevorderen van een betere combinatie
van arbeid en zorg «tussen 7 en 7». De ambities van 13 gemeenten en
2 provincies over tijdbeleid worden uitgevoerd. Daarnaast is het aantal
gemeenten en provincies met Tijdbeleid uitgebreid.
• Vergroten van de emancipatie van allochtone mannen via 14 Vadercentra.
• Vergroten aandacht voor seksuele weerbaarheid. Via VWS levert OCW
een bijdrage aan het programma seksuele gezondheid van de jeugd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

164

De beleidsartikelen (artikel 25)

•
•

om seksualiteit voor jongens en om mediawijsheid van jongeren in
relatie tot seksualiteit te ontwikkelen en te implementeren.
Bestuurlijke afspraken met provincies en gemeenten over de ontwikkeling en het invoeren van emancipatie- en homo-emancipatiebeleid.
Maatschappelijke organisaties werken samen met de homobeweging
aan de bevordering van de sociale acceptatie op de terreinen:
onderwijs, sport, werkvloer en ouderen. Dat zijn onder andere
vakbonden, de ouderenbond ANBO 50+, NOC*NSF, de Nederlandse
Sport Alliantie, Bestuur van Openbaar Onderwijs (CBOO), het
Humanistisch Verbond.

Meetbare gegevens bij de
operationele doelstelling
Tabel 25.5 Indicatoren
Indicator

Basiswaarde

Laatste waarde

Streefwaarde
2011

Aantal bestuurlijke afspraken met gemeenten over emancipatiebeleid
Bron: OCW administratie

0 (2007)

51 (2010)

25

Aantal gemeenten dat participeert in project 1001Kracht
Bron: OCW administratie

6 (2007)

25 (2009)

25

Aantal koplopers tijdenbeleid 7 tot 7
Bron: OCW administratie

6 (2007)

15 (2009)

25

Aantal gemeenten met homo-emancipatiebeleid
Bron: Movisie

42 (2006)

123 (2008)

50

Toelichting:
Aantal bestuurlijke afspraken met gemeenten over emancipatiebeleid
Dit is het aantal unieke gemeenten, dat op één of meer van de emancipatieterreinen bestuurlijke afspraken met de minister heeft gemaakt. Het
aantal overeenkomsten geeft een goed beeld van de reikwijdte van de
emancipatie-impuls op lokaal niveau.
Aantal gemeenten dat participeert in project 1001Kracht
De maatregelen en acties van de gemeenten worden in de voorbereiding
van de overeenkomst met OCW afgestemd. Als basis voor de afspraken
wordt een door OCW ontwikkeld format met voorwaarden gebruikt.
Aantal koplopers tijdenbeleid 7 tot 7
Aantal gemeenten die een actief beleid voeren gericht op flexibilisering
van openings- en werktijden.
Aantal gemeenten met homo-emancipatiebeleid
Stelt vast hoeveel gemeenten een actief homo-emancipatiebeleid voeren.
Een actieve gemeente is een gemeente die op 2 of meerdere terreinen
aandacht besteedt aan homo-emancipatiebeleid. Inmiddels zijn er 123
gemeenten met een actief homo-emancipatiebeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

165

De beleidsartikelen (artikel 25)

25.4 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 25.6 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Onderzoek
Onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Vindplaats

A 2012
B 2013

–

Beleidsdoorlichting

Beide operationele doelstellingen

Effectenonderzoek ex post

Maatschappelijke kosten/baten
ruimere/flexibeler tijden in werk,
school en zorg
Huidige situatie en behoefte/
wensen van burgers/werknemers
Advies Tijden in de samenleving

OD 25.3.1

A 2010
B 2010

–

OD 25.3.1

–

Openingstijden en participatie

OD 25.3.1

Gezondheid allochtone vrouwen in
relatie tot participatie
Economische zelfstandigheid:
differentiatie naar inkomen,
armoedeval, burgerlijke staat en
kinderen
Evaluatie subsidieregeling
emancipatieprojecten
Jongeren keuzes en emancipatie

OD 25.3.1

A 2009
B 2010
A 2010
B 2010
A 2009
B 2010
A 2009
B 2010
A 2009
B 2010

–

Koplopers tijdenbeleid en
homo-emancipatie, 1001kracht en
vadercentra

OD 25.3.1 en
OD 25.3.2

A 2010
B 2010
A 2010
B 2010
A 2010
B 2010

Emancipatiemonitor

OD 25.3.1

–

Homo-emancipatiemonitor

OD 25.3.2

Gemeente
homo-emancipatiemonitor

OD 25.3.2

A 2010
B 2010
A 2009
B 2010
A 2009
B 2010

Overig evaluatieonderzoek

OD 25.3.1

OD 25.3.1

OD 25.3.1
OD 25.3.1

–
–
–
–

–
–

–
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

166

De niet-beleidsartikelen (artikel 17)

4. DE NIET-BELEIDSARTIKELEN
ARTIKEL 17. NOMINAAL EN ONVOORZIEN
Doel van dit artikel is het tijdelijk boeken van sectoroverschrijdende
middelen. Zodra een exacte verdeling over de betrokken beleidsartikelen
bekend is worden de middelen naar deze artikelen overgeboekt. Het
betreft:
• Loonbijstelling;
• Prijsbijstelling;
• Nader te verdelen.
Op deze onderdelen worden dus geen feitelijke uitgaven verantwoord.
17.1 Budgettaire gevolgen
Tabel 17.1 Budgettaire gevolgen van artikel 17 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

0

2 603

11 449

– 59 158

– 57 058

– 57 629

– 44 646

Uitgaven
•
Loonbijstelling
•
Prijsbijstelling
•
Nader te verdelen

0
0
0
0

2 603
0
1 623
980

11 449
0
13 944
– 2 495

– 59 158
0
22 711
– 81 869

– 57 058
0
22 992
– 80 050

– 57 629
0
23 303
– 80 932

– 44 646
0
23 536
– 68 182

Ontvangsten

0

957

957

957

957

957

957

17.2 Loonbijstelling
De loonbijstelling tranche 2010 is niet uitgedeeld aan de departementen.
17.3 Prijsbijstelling
De prijsbijstelling tranche 2010 is voor het jaar 2010 niet uitgedeeld aan de
departementen. OCW heeft in 2010 incidenteel € 30 miljoen gekregen ter
dekking van de wettelijk verplichte prijsbijstelling. Vanaf 2011 is de
prijsbijstelling tranche 2010 wel uitgekeerd. Een deel van de uitgekeerde
prijsbijstelling is ingezet ter dekking van de wettelijk verplichte prijsbijstelling. Daarnaast is 2/3e deel ingezet ter dekking van de leerlingenontwikkeling van OCW. Het resterende deel van de prijsbijstelling zal bij
Voorjaarsnota worden uitgedeeld.
17.4 Nader te verdelen
Indien er een maatregel wordt getroffen die een financieel effect heeft op
meer dan één artikel, wordt het totale financiële effect op dit artikel
geplaatst totdat de verdeling over de beleidsartikelen kan worden
gemaakt. Het kan daarbij zowel gaan om beleidsintensiveringen als om
bezuinigingen. Nader te verdelen bevat onder meer het volgende:
• De OCW-subsidies worden met ingang van 2012 structureel met € 83
miljoen gekort. De concrete invulling van de korting op de subsidies
zal worden uitgewerkt in een subsidieplan dat komend najaar aan de
Tweede Kamer wordt gestuurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

167

De niet-beleidsartikelen (artikel 17)

17.5 Ontvangsten
Ontvangsten die niet aan een beleidsartikel kunnen worden toegerekend,
worden op dit artikel geraamd en verantwoord. Het betreft de geraamde
ontvangsten voortvloeiend uit de maatregelen van de Commissie Schutte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

168

De niet-beleidsartikelen (artikel 18)

ARTIKEL 18. MINISTERIE ALGEMEEN
18.1 Budgettaire gevolgen
Tabel 18.1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 18 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

146 542

141 215

115 758

91 917

94 196

86 459

87 857

Uitgaven
•
Bestuursdepartement (niet toe te
rekenen uitgaven)
•
Uitvoeringsorganisaties onverdeeld

146 555

141 215

115 758

91 917

94 196

86 459

87 857

118 287
28 268

119 979
21 236

105 595
10 163

88 573
3 344

90 852
3 344

83 152
3 307

84 550
3 307

6 156

567

567

567

567

567

567

Ontvangsten

Toelichting:
In de tabel worden de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van artikel
18 ministerie algemeen geraamd.
18.2 Bestuursdepartement
Op het artikel «ministerie algemeen», onderdeel van het bestuursdepartement, staan apparaatskosten van de niet- beleidsdirecties. Daarnaast
worden hier de centrale kostenposten voor onder andere huisvesting,
automatisering, voorlichting en bezwaarschriftencommissie begroot. Dit
is inclusief de personele en materiële taakstelling uit het Coalitieakkoord.
Op dit artikel is ook de Taakstelling Rijksdienst 2012 (1,5%) geplaatst. Deze
zal in de begroting 2012 worden verdeeld over de verschillende artikelen.
18.3 Uitvoeringsorganisaties onverdeeld
Hier worden de kosten geraamd die het bestuursdepartement en de
uitvoeringsorganisaties maken voor de invoering van OCW brede
projecten. Voorbeelden hiervan zijn de kosten van de tijdelijke directies
Kinderopvang en Jeugd, Onderwijs en Zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

169

De niet-beleidsartikelen (artikel 19)

ARTIKEL 19. INSPECTIES
Op dit artikel worden de apparaatuitgaven geraamd voor de inspecties
van het ministerie: de Inspectie van het Onderwijs en de Erfgoedinspectie.
Onder de apparaatskosten van de Inspecties vallen alle kosten die
gemoeid zijn met het functioneren van de inspecties, zowel kosten van
personeel, materieel en huisvesting als uitbesteed onderzoek.
Door het uitvoeren van onderzoeken bij scholen en instellingen beoordeelt de Inspectie van het Onderwijs de kwaliteit van het onderwijs. De
Erfgoedinspectie houdt toezicht op de naleving van specifieke wetten en
levert een bijdrage aan een juist gebruik, beheer en bewaring van
cultureel erfgoed.
In onderstaande tabel worden de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
van artikel 19 Inspecties geraamd.
19.1 Budgettaire gevolgen
Tabel 19.1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 19 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

67 131

65 120

57 982

57 725

57 785

57 785

57 785

Uitgaven
•
Erfgoedinspectie
•
Inspectie van het Onderwijs

67 131
2 984
64 147

65 120
3 208
61 912

57 982
2 688
55 294

57 725
2 688
55 037

57 785
2 688
55 097

57 785
2 688
55 097

57 785
2 688
55 097

237

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

19.2 Erfgoedinspectie
De Erfgoedinspectie waakt op nationaal niveau over een belangrijk deel
van het Nederlandse, Europese en mondiale erfgoed. Zij stimuleert en
adviseert (gevraagd en ongevraagd) over verbeteringen in het behoud en
beheer en een goede omgang met het erfgoed en over internationale
regelingen op het gebied van het cultuurbehoud.
De Erfgoedinspectie houdt toezicht op onder andere:
• de naleving van de Wet behoud cultuurbezit; de rijkscollecties in
beheer bij de verzelfstandigde (rijks)musea, het verlenen van vergunning voor de uitlening van beschermde cultuurvoorwerpen en het
verlenen van exportvergunningen voor cultuurgoederen;
• de naleving van de Archiefwet; de kwaliteit van archiefvorming en
archiefbeheer van de Hoge Colleges van Staat, de ministeries en de
zelfstandige bestuursorganen;
• de naleving van de Monumentenwet; op het gebied van archeologische monumenten, opgravingen en vondsten en de gebouwde
monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten.
Als gevolg van de taakstelling uit het Coalitieakkoord en de nieuwe visie
op toezicht zal het toezicht meer dan nu gebaseerd worden op risicoanalyse, selectiviteit en prioriteitsstelling. De Erfgoedinspectie schakelt
daar waar mogelijk is over van eerste- naar tweedelijns toezicht. Dit is het
gevolg van de introductie van kwaliteitszorgsystemen of alternatieve
(horizontale) toetsingsarrangementen.
Het jaarlijkse Erfgoedverslag wordt aangeboden aan zowel Eerste als
Tweede Kamer. Het jaarlijks op te stellen jaarwerkprogramma van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

170

De niet-beleidsartikelen (artikel 19)

Erfgoedinspectie, dat tot stand komt op basis van een risicoanalyse, is
jaarlijks voor 1 januari van het betreffende jaar, openbaar.
19.3 Inspectie van het Onderwijs
Voor het kalenderjaar 2011 zijn uitgaven voor een bedrag van € 55 miljoen
opgenomen. Dit bedrag is ten opzichte van 2010 gedaald als gevolg
eenmalig in 2010 toegekende projectsubsidies en van de doorvoering van
de laatste tranche taakstelling 2011.
Hoofdpunten van 2011 zijn:
• De ontwikkeling van de effectiviteit van het toezicht («meer effect»);
• De verdere ontwikkeling van de inspectie als handhavende organisatie
met (meer) interveniërende bevoegdheden;
• Het realiseren van een stabiele organisatie na de reorganisatie in 2009,
de verdere invulling van de taakstelling tot 2011 en de verdere
ontwikkeling van de organisatie op het gebied van taakuitbreiding,
professionalisering, ICT en kwaliteitszorg;
• Het realiseren van een aantal verhuisbewegingen (naar één centrale
locatie en vier nevenlocaties).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

171

De niet-beleidsartikelen (artikel 20)

ARTIKEL 20. ADVIESRADEN
Op dit artikel worden de apparaatuitgaven geraamd voor de adviesraden
van het ministerie: de Onderwijsraad, de Raad voor Cultuur en de
Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT). De
apparaatskosten van de adviesraden betreffen de kosten die gemoeid zijn
met het functioneren van de adviesraden, waaronder de vacatiegelden
voor de leden van de raden, de personele en materiële kosten voor de
ondersteunende secretariaten en de kosten van (uit te besteden)
onderzoek.
De adviesraden verstrekken als onafhankelijke organen adviezen aan en
voeren verkenningen uit ten behoeve van regering en Staten Generaal. Zij
spelen in verschillende fasen van de beleidsontwikkeling een rol,
variërend van een verkenning over toekomstige ontwikkelingen tot en met
een advies over een afgerond wetsontwerp.
In onderstaande tabel worden de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
aan apparaatskosten (personeel en materieel) geraamd.
20.1 Budgettaire gevolgen
Tabel 20.1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 20 (x € 1 000)
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen

6 478

7 742

5 793

5 793

5 793

5 793

5 793

Uitgaven
•
Onderwijsraad
•
Raad voor Cultuur
•
Adviesraad voor Wetenschaps- en
Technologiebeleid

6 478
2 700
2 756

7 742
2 601
3 507

5 793
2 384
2 691

5 793
2 384
2 691

5 793
2 384
2 691

5 793
2 384
2 691

5 793
2 384
2 691

1 022

1 634

718

718

718

718

718

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

20.2 Onderwijsraad
De Onderwijsraad adviseert, gevraagd en ongevraagd, over de hoofdlijnen van het beleid en de wetgeving op het gebied van het onderwijs.
Gedurende de nieuwe zittingsperiode (2009–2012) werkt de Onderwijsraad
op basis van een meerjaren adviesprogramma. Bij de voorbereiding van
dit programma zijn alle relevante actoren binnen en buiten het onderwijs
betrokken.
Het gaat om de volgende programmalijnen:
• Onderwijs en maatschappelijke opgaven;
• Problemen en verbeteringen in de kernfuncties van het onderwijs;
• Speciale groepen en onderwijsvormen;
• Leraren, schoolorganisatie en bestuur.
Het werkprogramma voor 2011 wordt aan het kabinet aangeboden. Ook
buiten het werkprogramma om worden gedurende het jaar zowel door de
minister als door de Tweede Kamer adviesvragen aan de Onderwijsraad
voorgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

172

De niet-beleidsartikelen (artikel 20)

20.3 Raad voor Cultuur
De Raad voor Cultuur adviseert op de gebieden van kunst, cultuur en
media. De raad adviseert zowel gevraagd als ongevraagd over het
cultuurbeleid in Nederland.
Meestal brengt de Raad advies uit op aanvraag van de minister van OCW.
Naast de beleidsadvisering brengt de Raad voor Cultuur veel uitvoeringsadviezen uit op het gebied van archiefvorming en monumentenzorg. Ook
adviseert de Raad voor Cultuur in het kader van de wet tot behoud van
cultuurbezit. Jaarlijks maakt de Ministerraad met Prinsjesdag het
adviesprogramma van de Raad voor Cultuur van het daaropvolgende jaar
openbaar.
20.4 AWT-AER
De AWT-AER brengt gevraagd en ongevraagd advies uit over de hoofdlijnen van het onderzoeks- en innovatiebeleid en het energiebeleid. Met
het merendeel van deze adviezen beweegt de AWT-AER zich op de
beleidsterreinen van de minister van OCW (wetenschapsbeleid) en de
minister van EZ (innovatiebeleid en energiebeleid). Het budget van de
AWT-AER is dan ook deels afkomstig van de minister van OCW en deels
van de minister van EZ. Kennis, onderzoek en innovatie zijn ook van
belang op andere beleidsterreinen. Energie hangt samen met kennis en
innovatie, en ook met beleidsterreinen als milieu, mobiliteit en veiligheid.
De AWT-AER adviseert met enige regelmaat het kabinet als geheel, andere
ministers en Eerste en Tweede Kamer. Naast het uitbrengen van adviezen
hanteren AWT-AER ook andere manieren om hun inzichten te verspreiden,
zoals het organiseren van seminars, het houden van lezingen of het
fungeren als klankbord voor beleidsmakers.
De AWT-AER verwacht in 2011 adviezen en enkele achtergrondstudies uit
te brengen, met behoud van ruimte voor spoedadviezen. De onderwerpen
voor het werkprogramma 2011 zijn zorgvuldig afgestemd met de diverse
departementen, in het bijzonder de ministers van OCW en EZ, met
vertegenwoordigers van het parlement en met andere adviesraden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

173

Bedrijfsvoeringsparagraaf

5. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
1. Inleiding
In deze bedrijfsvoeringsparagraaf wordt ingegaan op de onderwerpen in
de bedrijfsvoering die specifiek in 2011 aan de orde zullen zijn. Deze
paragraaf heeft conform de Comptabiliteitswet het karakter van een
uitzonderingsrapportage.
Deze paragraaf is tot stand gekomen gegeven de demissionaire status van
het kabinet en kan nog wijzigen als gevolg van de komst van een nieuw
kabinet en eventuele taakstellingen.
2. Totstandkoming beleidsinformatie
Beleidsdoorlichtingen
Met ingang van 2010 voert de afdeling onderzoek van de Auditdienst
beleidsdoorlichtingen uit in overleg met betrokken beleidsdirecties. Dit
gebeurt op basis van de meerjarige planning van beleidsdoorlichtingen in
elk beleidsartikel. Voor beleidsthema’s die onderdeel uitmaakten van de
Heroverwegingen (o.a. toerusting onderwijs) zijn beleidsdoorlichtingen
uitgesteld en zal gebruik worden gemaakt van de inzichten uit de
heroverwegings-onderzoeken.
Informatiebeleid
Bij informatiebeleid en keteninformatisering gaat het om de uitwisseling
van informatie tussen OCW, scholen, burgers en andere overheden. In
2011 zal op basis van een nieuw kabinetsbeleid het strategisch informatiebeleid herijkt worden. Belangrijke onderdelen hierin zullen zijn: het
ontwikkelen van gemeenschappelijke bouwstenen in de infrastructuur,
samenwerking in de keten, ontwikkeling van indicatoren, en openbaarheid
en transparantie. De noodzakelijke samenwerking met de partijen in de
onderwijssector zal daarbij verder vormgegeven worden. In het kader van
openbaarheid wordt binnen het project Informatiebeleid Publiek verder
gewerkt aan het ontsluiten van alle OCW-data en -gegevens voor
intermediairs. Tot slot wordt ook in 2011 gewerkt aan de verdere
professionalisering van de rol van chief information officer (CIO), inclusief
portfolio- en risicomanagement binnen het departement.
Invoering persoonsgebonden nummer in het PO
Met de invoering van het onderwijsnummer kunnen schoolloopbanen
scherp in kaart worden gebracht. Voor het voortgezet onderwijs (VO) kan
dit al vanaf schooljaar 2003/2004. Met ingang van 2010/2011 werkt ook het
primair onderwijs (PO) met het onderwijsnummer. Inzicht in de schoolloopbanen helpt om onderwijsprestaties van de deelnemers, scholen en
instellingen en het gehele onderwijsstelsel beter in beeld te krijgen. Door
samenwerking met het CBS komen ook achtergrondkenmerken van
deelnemers beschikbaar. Hiermee wordt de kennisbasis voor onderwijsbeleid verder versterkt. Zo speelt nu al de onderwijsnummerinformatie
een belangrijke rol bij de aanpak van het voortijdig schoolverlaten.
3. Financieel en materieel beheer
Toezicht
Door de val van het kabinet in 2010 is de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel Wijziging Wet op het Onderwijstoezicht uitgesteld. Afhankelijk van de snelheid van de formatie is de inwerkingtreding nu in de loop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

174

Bedrijfsvoeringsparagraaf

van 2011 te verwachten. In het toezicht wordt nu zoveel mogelijk
geanticipeerd op de situatie na inwerkingtreding van de WOT.
Duurzaam inkopen
In 2011 zullen de actuele milieucriteria worden toegepast bij alle aanbestedingen waarvoor milieucriteria zijn vastgesteld. Naast vastgestelde criteria
die als eisen zijn geformuleerd kunnen ook aanvullende wensen worden
meegenomen bij de aanbestedingen. Zowel voor de eigen aanbestedingen als voor de interdepartementale aanbestedingen die in het kader
van Categoriemanagement worden uitgevoerd wordt op deze manier
uitvoering gegeven aan de doelstelling om 100% duurzaam in te kopen.
Wanneer dat bij een specifieke aanbesteding niet mogelijk is, zal dat
worden toegelicht.
Betalingsgedrag/betaalfunctie
Uit het onderzoek van de Auditdiensten naar het betaalgedrag van
departementen over de eerste 4 maanden van 2009 is gebleken dat de
Rijksoverheid ontvangen facturen niet binnen de afgesproken betaaltermijnen afhandelt. Ook bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap werden facturen veelal niet tijdig betaald. Vanuit de Tweede
Kamer is erop aangedrongen dat het betaalgedrag van de overheid moet
verbeteren en dat de overheid juist in tijden van economische crisis een
betrouwbare partner moet zijn.
Om het betaalgedrag te verbeteren is een aantal acties gestart die ervoor
hebben gezorgd dat het betaalgedrag in 2010 aanmerkelijk is verbeterd.
Het percentage tijdig betaalde facturen over de eerste 4 maanden van
2009 (64%) is in de eerste 4 maanden van 2010 sterk verbeterd tot 88%. De
verbeteracties zijn gelegen in het beter stroomlijnen en afstemmen van
processen, het verduidelijken van verantwoordelijken en het bewustzijn
van het belang van tijdig betalen. OCW heeft er vertrouwen in dat het
betaalgedrag, met de genoemde maatregelen, structureel aan de norm
van 90% zal voldoen.
4. Overige bedrijfsvoeringsaspecten
Overdracht taken van ICN naar RCE
Het voornemen bestaat om het Instituut Collectie Nederland (ICN) op te
heffen en de taken onder te brengen bij de Rijksdienst voor het Cultureel
Erfgoed (RCE). Hiermee wordt beoogd enerzijds de kwaliteit voor de zorg
voor het erfgoed in Nederland te verbeteren en tegelijk dezelfde zorg
efficiënter te maken. Dit is geheel in overeenstemming met de vernieuwingsoperatie van de Rijksdienst waarbij «meer met minder» het
uitgangspunt vormt. De planning is om per 1 januari 2011 de taken
overgedragen te hebben.
Onderwijstijd mbo
OCW heeft de afgelopen jaren ingezet op de handhaving van de onderwijsurennorm enerzijds en verbetering van de bedrijfsvoering van onderwijsinstellingen anderzijds. Dit heeft geleid tot een verbetering van de
naleving van mbo-opleidingen in 2009, t.w. 83% (76% in 2007) en
voldoende programmering 90% (90% in 2007). De resultaten in 2009
betekenen weliswaar een verbetering, maar de progressie is niet
voldoende. Alle mbo-opleidingen behoren voldoende onderwijstijd te
realiseren.
In het schooljaar 2009–2010 is het toezicht verder aangescherpt onder
andere door naast het reguliere onderzoek en de a-selecte steekproef de
naleving extra te controleren bij die opleidingen die eerder onvoldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

175

Bedrijfsvoeringsparagraaf

de 850 urennorm hebben nageleefd en tevens door een scherpere
bewaking van de accountantscontrole op de programmering.
In het schooljaar 2010–2011 zal opnieuw een representatief inspectieonderzoek uitgevoerd worden, waardoor vergelijking met de resultaten van
2009 en 2007 mogelijk is.
De eerder genomen maatregelen zoals bekostigingssancties, naming en
shaming en extra ondersteuning van de bedrijfsvoering van de mbo
instellingen (een belangrijke oorzaak voor niet-naleving van de onderwijstijd) worden ook in 2011 voortgezet.
Afhankelijk van de uitkomsten van het verscherpte toezicht op instellingen
in het schooljaar 2009–2010 en de evaluatie van de 850 urennorm
(rapportage juli 2010) zullen zonodig nieuwe maatregelen genomen
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

176

Paragraaf inzake baten-lastendiensten

6. PARAGRAAF INZAKE BATEN-LASTENDIENSTEN
1. DIENST UITVOERING ONDERWIJS
Per 1 januari 2010 zijn CFI en IB-Groep gefuseerd tot één uitvoeringsorganisatie genaamd Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). De Dienst Uitvoering
Onderwijs (DUO) is de nieuwe uitvoeringsorganisatie van het ministerie
van OCW en levert producten en diensten op het terrein van bekostiging
van instellingen, financiering van studenten, informatievoorziening
alsmede diensten gericht op de verbetering van de verbinding tussen
beleid en uitvoering. In deze paragraaf is de begroting opgenomen van de
Dienst Uitvoering Onderwijs.
Tabel 1 Begroting 2011 DUO (x € 1 000)
2011
Totaal baten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

197 775
197 775
0

Totaal kapitaalontvangsten
Totaal kapitaaluitgaven

0
8 737

DUO begroot voor 2011 een exploitatiesaldo van nihil. De kapitaaluitgaven zijn gelijk aan de aflossing van leningen bij het ministerie van
Financiën (€ 0,3 miljoen) en de vervangingsinvesteringen (€ 8,4 miljoen).
Tabel 2 Begroting van baten en lasten voor het jaar 2011 (x € 1 000)

Baten
opbrengst moederdepartement
opbrengst overige departementen
opbrengst derden
rentebaten
bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
apparaatskosten
–
personele kosten
–
materiële kosten
rentelasten
afschrijvingskosten
–
materieel
–
immaterieel
Overige kosten
–
dotaties voorzieningen
–
bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Vastgestelde
begroting
2010

2011

2012

2013

2014

2015

181 556
11 716
7 292
600

179 610
14 929
3 136
100

166 919
14 929
3 136
100

166 819
14 929
3 136
100

166 623
14 929
3 136
100

166 623
14 929
3 136
100

201 164

197 775

185 084

183 984

184 788

184 788

190 240
110 699
79 541
700
10 224
8 224
2 000

188 410
112 927
75 483
200
9 165
8 422
743

175 692
113 243
62 449
200
9 192
8 449
743

174 592
113 450
61 142
200
9 192
8 449
743

175 396
112 357
63 039
200
9 192
8 449
743

176 139
112 357
63 782
200
8 449
7 706
743

201 164

197 775

185 084

183 984

184 788

184 788

0

0

0

0

0

0

Toelichting op de begroting van baten en lasten:
De uitkomsten jaarrekening 2009 zijn niet van toepassing, aangezien DUO
per 1 januari 2010 van start is gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

177

Paragraaf inzake baten-lastendiensten

Baten
Opbrengst moederdepartement
De opbrengst moederdepartement betreft de inkomsten voor geleverde
diensten en producten aan de opdrachtgever OCW.
Opbrengst overige departementen
Het betreft opbrengsten in verband met uitvoering inburgeringstaken in
opdracht van het ministerie van VROM en werkzaamheden bekostiging
groen onderwijs in opdracht van het ministerie van LNV.
Opbrengst derden
Het betreft hier werkzaamheden voor andere opdrachtgevers dan
ministeries. Het gaat ondermeer om de stichting Participatiefonds voor
het onderwijs.
De daling van de opbrengst derden van 2010 naar 2011 wordt veroorzaakt
door het wegvallen van de OV-studentenkaart.
Rentebaten
Het betreft hier een raming van rentebaten op basis van de huidige
renteontwikkeling.
Lasten
Personele kosten
De personele kosten worden bepaald door de benodigde formatie, die is
gerelateerd aan de te leveren prestaties, en de gemiddelde loonkosten.
Materiële kosten
De materiële kosten bestaan deels uit zoals huur gebouwen, facilitaire
kosten, kosten informatievoorziening en automatisering. Daarnaast
betreffen deze kosten de inhuur van extern personeel voor reguliere
werkzaamheden going concern (met name uitzendkrachten) en
ICT-gerelateerde veranderopdrachten in opdracht van OCW.
Rentelasten
Dit betreft de te betalen rente in 2011 als gevolg van het beroep op de
leenfaciliteit ten behoeve van investeringen in materiële vaste activa. De
daling in rentelasten is veroorzaakt door uitbesteding van werkplekkenbeheer van vestiging DUO Zoetermeer, waardoor de leningen zijn
teruggebracht per ultimo 2009.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten betreffen materiële en immateriële vaste activa. De
gehanteerde afschrijvingstermijnen bedragen 10 jaar voor meubilair, 3
jaar voor hardware en 5 jaar voor bedrijfsondersteunende systemen en
immateriële vaste activa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

178

Paragraaf inzake baten-lastendiensten

Tabel 3 Kasstroomoverzicht voor het jaar 2011 (x € 1 000)
Omschrijving

Vastgestelde
begroting
2010

2011

2012

2013

2014

2015

1.

Rekening-courant RHB 1 januari

52 160

50 880

53 308

53 736

54 164

54 592

2.

Totaal operationele kasstroom

1 450

9 165

9 192

9 192

9 192

8 449

3a.
3b.
3.

Totaal investeringen (–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom

0
0
0

– 8 422
0
– 8 422

– 8 449
0
– 8 449

– 8 449
0
– 8 449

– 8 449
0
– 8 449

– 7 706
0
– 7 706

4a.

0

0

0

0

0

0

4c.
4d.
4.

Eenmalige uitkering aan moederdepartement
(–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom

0
– 1 180

0
– 315

0
– 315

0
– 315

0
– 315

0
– 315

1 180

– 315

– 315

– 315

– 315

– 315

5.

Rekening courant RHB 31 december

52 880

53 308

53 736

54 164

54 592

55 020

4b.

Toelichting op het kasstroomoverzicht:
De operationele kasstroom is gelijk aan het totaal van de begrote
afschrijvingskosten (materieel en immaterieel). Het totaal van investeringen is gelijk aan de zogenoemde vervangingsinvesteringen voor de
materiële vaste activa en zijn gelijk aan de afschrijvingskosten van deze
activa. DUO zal voor 2011 en verder nog een leenfaciliteit aanvragen. Dit
ter afdekking van de benodigde investeringen samenhangend met de
inrichting van de nieuwbouw locatie Groningen.
Doelmatigheid
De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) levert producten en diensten op
het terrein van bekostiging van instellingen, financiering van studenten,
informatievoorziening alsmede diensten gericht op de verbetering van de
verbinding tussen beleid en uitvoering. Met een eenduidige productdefinitie (uitgedrukt in kwantiteit en kwaliteit) en de toerekening van kosten
naar deze producten ontstaat een grotere transparantie in de relatie
tussen het bestuursdepartement en DUO. Het ministerie en de politiek
kunnen een betere afweging maken tussen het resultaat en de te maken
kosten. Dit leidt tot een verbeterde prioriteitstelling, zowel op geaggregeerd niveau als binnen de DUO-organisatie.
Basisindicatoren zijn de kostprijs en kwaliteit per product of dienst.
Doelmatigheid kan meerjarig worden bereikt door een lagere kostprijs (bij
gelijke kwaliteit) of een hogere kwaliteit (bij gelijke kostprijs). Deze
kengetallen zullen inzicht geven in de meerjarige ontwikkeling van de
doelmatigheid uitgedrukt in financiële en kwaliteitskengetallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

179

Paragraaf inzake baten-lastendiensten

Tabel 4 Doelmatigheidsindicatoren

Generiek Deel
Omzet Bekostiging Instellingen (%)
Omzet Studiefinanciering (%)
Omzet Examendiensten (%)
Omzet Basisregisters (%)
Omzet Informatiediensten (%)
Totaal omzet basiscontract OCW (x € miljoen)
Projecttarief per uur (index 2011 = 100)
Meerwerktarief per uur (index 2011 = 100)
FTE-totaal (exclusief externe inhuur)
Saldo van baten en lasten (%)
Bezwaarschriften t.b.v. aantal voor bezwaar vatbare beslissingen
(vbvb’s) (%)
Telefonische bereikbaarheid Studiefinanciering (regulier) (%)
Telefonische bereikbaarheid Studiefinanciering (piek) (%)
Specifiek Deel
Uitvoeringskosten t.o.v. Programmakosten (index 2011 = 100)

2011

2012

2013

2014

2015

23%
55%
12%
6%
3%
164,6

23%
55%
12%
6%
3%
163,8

23%
55%
12%
6%
3%
163,1

23%
55%
12%
6%
3%
163,1

23%
55%
12%
6%
3%
163,1

100
100

99,5
99,5

99,0
99,0

98,5
98,5

98,0
98,0

1 699

1 699

1 699

1 699

1 699

100

100

100

100

100

1,4
>= 75%
>= 60%

1,4
>= 75%
>= 60%

1,4
>= 75%
>= 60%

1,4
>= 75%
>= 60%

1,4
>= 75%
>= 60%

100

99,5

99,0

98,5

98,0

Toelichting Doelmatigheidsindicatoren:
Kostprijs per product (groep): De kostprijs per product is gelijk aan de
omzet per product, met het uitgangspunt dat DUO budgetneutraal
realiseert.
Omzet per product: DUO aggregeert haar werkzaamheden in de going
concern (basiscontract) naar 5 producten. De percentuele verdeling is
gelijk aan deze in het kostprijsmodel 2010. De omzet basiscontract OCW is
gelijk aan deze voor 2010 ceteris paribus (geen mutaties in taken voor
2011 en verder), wel inclusief de arbeidsproductiviteitskorting voor 2012
en verder.
FTE totaal: De formatie ARAR (exclusief externen en uitzendkrachten) is
gelijk aan de toegestane formatie uit het programma Vernieuwing
Rijksdienst waarin de taakstelling uit het kabinet is verwerkt. In deze reeks
zijn geen mutaties in de formatie opgenomen naar aanleiding eventueel
meer- of minderwerk voor 2011 en verder.
Projecttarief per uur: Het projecttarief per uur is een gemiddeld uurtarief
in- en externe inzet ten behoeve van ICT-gerelateerde veranderopdrachten.
Meerwerktarief per uur: Het meerwerktarief per uur is een gemiddeld
uurtarief in- en externe inzet ten behoeve van aanvullende werkzaamheden met relatie going concern.
Saldo baten en lasten: DUO begroot en verwacht te realiseren met een
exploitatiesaldo van nul.
Bezwaarschriften t.b.v. aantal voor bezwaar vatbare beslissingen: Het
aantal bezwaarschriften m.b.t. Studiefinanciering en WTOS (Wet
tegemoetkoming onderwijsbijdrage schoolkosten) bedraagt maximaal
1,4% van het aantal voor bezwaar vatbare beslissingen (vbvb’s).
Telefonische bereikbaarheid Studiefinanciering (regulier): 75% van de
klanten die een medewerker willen spreken, krijgt binnen 2 minuten
contact.
Telefonische bereikbaarheid Studiefinanciering (piek): In de piekperiode
augustus tot en met oktober wacht 60% van de klanten niet langer dan 3
minuten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

180

Paragraaf inzake baten-lastendiensten

Uitvoeringskosten t.o.v. Programmakosten: Het betreft het aandeel
uitvoeringskosten t.o.v. programmakosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

181

Paragraaf inzake baten-lastendiensten

2. NATIONAAL ARCHIEF
2.1 Algemene toelichting
Tabel 1 Begroting Nationaal Archief (x 1 000)
2011
Totaal baten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

24 355
24 355
0

Kapitaalontvangsten
Kapitaaluitgaven

2 250
– 2 621

2.2 Baten en lasten
Tabel 2 Begroting van baten en lasten Nationaal Archief (x € 1 000)
Slotwet
2009

Vastgestelde
begroting
2010

2011

2012

2013

2014

2015

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Projectmiddelen
Bijzondere baten

22 820
665
2 464
44
– 2 052
794

17 804
0
1 852
50
0
0

17 783
0
1 037
50
5 485
0

17 736
0
1 007
50
2 710
0

17 669
0
830
50
2 710
0

17 669
0
261
50
0
0

17 669
0
0
50
0
0

Totaal baten

24 735

19 706

24 355

21 503

21 259

17 980

17 719

24 448
10 548
5 233
8 667
27
486
486
150
17
133

18 586
9 514
4 098
4 974
26
1 094
594
500
0
0
0

21 165
10 246
3 594
7 325
111
3 079
1 094
1 985
0
0
0

18 384
9 448
3 665
5 271
95
3 024
1 039
1 985
0
0
0

18 195
9 239
3 665
5 291
81
2 983
998
1 985
0
0
0

16 913
9 014
3 665
4 234
69
998
998
0
0
0
0

16 714
9 014
3 665
4 035
57
948
948
0
0
0
0

25 111

19 706

24 355

21 503

21 259

17 980

17 719

-376

0

0

0

0

0

0

Lasten
Apparaatskosten
•
Personele bekostiging
•
Huisvesting
•
Materiële bekostiging
Rentelasten
Afschrijvingskosten
•
Materieel
•
Immaterieel
Overige kosten
•
Dotaties voorzieningen
•
Buitengewone lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Toelichting:
Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst moederdepartement: dit is het bedrag dat het moederdepartement bijdraagt aan de producten van het Nationaal Archief. Deze
bestaat uit structurele middelen voor de primaire processen en incidentele
middelen voor specifieke eenmalige producten en diensten, zoals de
bijdrage voor het samenwerken met de ministeries in een gemeenschappelijke uitvoeringsorganisatie om archiefachterstanden aan te pakken. In
2009 en 2010 worden verschillende getallen gegeven ten opzichte van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

182

Paragraaf inzake baten-lastendiensten

reeks bij het moederdepartement. Dit wordt veroorzaakt door mutaties die
na vaststelling van het jaarverslag en begroting hebben plaatsgevonden.
Opbrengst overige departementen
Opbrengsten overige departementen: deze bestaat uit eenmalige
inkomsten van overige departementen voor specifieke eenmalige
producten en diensten.
Opbrengst derden
Opbrengsten derden: deze bestaat uit eenmalige inkomsten van derde
partijen (o.a. Europese Unie) voor specifieke eenmalige producten en
diensten.
Rentebaten
Rentebaten: deze baten zijn begroot op basis van een vergoeding van 2%
en de opbrengsten uit deposito.
Projectmiddelen
Dit betreft gelden die zijn toegewezen aan specifieke eenmalige producten
en diensten. Onder andere de afschrijvingen van investeringen in het
fysieke en digitale depot gedaan in de jaren 2007 t/m 2010 worden hieruit
betaald.
Lasten
Apparaatskosten
Personele kosten: deze kosten zijn gebaseerd op een formatie van 125,3
fte vermeerderd met de personele kosten die gepaard gaan met de
ontwikkeling van de specifieke eenmalige producten. Tevens zijn de
wachtgelden voor voormalige medewerkers en bijkomende personele
kosten als reiskosten en opleidingen in deze post opgenomen.
De gemiddelde loonsom per personeelslid binnen de vaste formatie
bedraagt hierbij € 66 878,30 per fte.
Om de specifieke eenmalige producten te kunnen ontwikkelen, is tijdelijk
personeel vereist. Zoveel mogelijk zal dit opgevangen worden door
externe inhuur (+/- 30 fte), tegen een gemiddeld uurtarief van € 125,–.
Huisvestingskosten: deze post bevat de kosten voor huur van het gebouw
van het Nationaal Archief en de met dit gebouw samenhangende
exploitatiekosten. De kosten voor de huur zijn gebaseerd op de geprognotiseerde huur gedurende en na de renovatie van het gebouw.
Materiële kosten: deze kosten zijn gebaseerd op de verwachte materiële
kosten, vermeerderd met de materiële kosten die gepaard gaan met de
ontwikkeling van de specifieke eenmalige producten.
Rentelasten
Rentelasten: deze vloeien voort uit het beroep op de leenfaciliteit in de
voorgaande jaren. De gehanteerde rentepercentages zijn conform de
rentebrief van het Ministerie van Financiën.
Afschrijvingskosten
Afschrijvingskosten: deze kosten vertonen een sterk stijgende lijn. Dit
wordt veroorzaakt door de grote investeringen in het fysieke en digitale
depot en de ontwikkeling van de publieke ruimte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

183

Paragraaf inzake baten-lastendiensten

2.3 Kasstroom
Tabel 3 Kasstroomoverzicht Nationaal Archief (x € 1 000)

1.

2.

Rekening courant RHB 1 januari (incl.
deposito)
Totaal operationele kasstroom

3a. Totale investeringen -/3b. Totale boekwaarde desinvesteringen +/+
3
Totaal investeringskasstroom
4a.
4b.
4c.
4d.
4.

Eenmalige uitkering aan OCW -/Eenmalige storting door OCW +/+
Aflossingen op leningen -/Beroep op leenfaciliteit +/+
Totaal financieringskasstroom

5.

Rekening courant RHB 31 december
(incl. deposito)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

17 387

11 447

6 245

4 540

3 358

3 954

4 678

247

– 1 944

1 334

– 865

871

998

898

– 4 104

– 3 150

– 2 250

0

0

0

0

– 4 104

– 3 150

– 2 250

0

0

0

0

– 179

– 371
2 250
1 879

– 316

– 275

– 275

– 225

– 179

– 381
2 250
1 869

– 316

– 275

– 275

– 225

13 351

8 221

4 540

3 358

3 954

4 678

5 351

Toelichting op het kasstroomoverzicht:
De liquiditeitspositie (de rekening-courant) van het Nationaal Archief zal in
de komende jaren afnemen. Dit wordt veroorzaakt door de grote
investeringen, die in de jaren 2007–2010 zijn gedaan in de fysieke en
digitale depots. De afschrijving zal in 2010 starten en dan daalt de
liquiditeit naar een gezond niveau. In 2011 zal de leenfaciliteit worden
aangesproken voor de inrichting van de verbouwde publieke ruimten.
2.4 Overzicht doelmatigheid
Tabel 4 Doelmatigheidsindicatoren/ kengetallen per 2011

Omschrijving Generiek Deel
Kostprijzen per product (groep)
Collectiebeheer (papier) (€/m)
Dienstverlening (papier) (€/zitplekuur)
Tarieven/uur
Omzet per productgroep (pxq)
Collectiebeheer (papier) (x 1 000 €)
Dienstverlening (papier) (x 1 000 €)
FTE-totaal (excl. externe inhuur)
Saldo van baten en lasten (%)
Omschrijving Specifiek Deel
Aantal bezoeken
fysiek
virtueel
Klanttevredenheid
Aantal km’s archief
Collectiebeheer
% Toegankelijk
% Gedigitaliseerde collectie
% Gedigitaliseerde fotocollectie
% Archief in goede staat

2011

2012

2013

2014

2015

65,7
7,78
50,56

pm
pm
52,08

pm
pm
53,64

pm
pm
55,25

pm
pm
56,91

7 227
1 619
121,3
100%

pm
pm
121,3
100%

pm
pm
121,3
100%

pm
pm
121,3
100%

pm
pm
121,3
100%

500 000
3 000 000
7,5
110

505 000
3 090 000

515 151
3 278 181

120

510 050
3 182 700
7,5
132

vol

520 302
3 376 526
7,5
vol

97%
1%
5%
90%

97%
1%
6%
90%

97%
1%
7%
90%

97%
1%
8%
90%

97%
1%
8%
90%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

184

Paragraaf inzake baten-lastendiensten

Toelichting op doelmatigheid:
Voor het eerst dit jaar wordt in de Rijksbegroting een doelmatigheidspassage opgenomen voor het Nationaal Archief. De essentie van het
baten-lastenmodel is – door te sturen op output – de doelmatigheid in de
uitvoering te vergroten.
Doelmatigheid wordt gedefinieerd als de verhouding tussen de inzet van
middelen en de daarmee gerealiseerde output (productie), zowel in
termen van kosten als van kwaliteit. Er is sprake van een toenemende
doelmatigheid wanneer de verhouding tussen output en input toeneemt,
bij minimaal gelijkblijvende kwaliteit. Doelmatigheid wordt daarom
inzichtelijk als kostprijzen per product aanwezig zijn en indicatoren met
betrekking tot de kwaliteit van producten zijn geformuleerd.
Toelichting kostprijzen per product
Om te beginnen heeft het Nationaal Archief twee producten gedefinieerd
en opgenomen in deze begroting:
– Collectiebeheer;
– Dienstverlening.
Beide producten hebben alleen betrekking op de papieren archieven en
niet de digitale archieven. De bedragen zijn integrale kostprijzen,
gebaseerd op de realisatie van 2009. Deze kostprijzen zijn in ontwikkeling
en een meerjarentrend van de kosten is pas na de realisatie van 2010 te
geven. In 2010 zullen ook andere kostprijzen voor de overige producten
zoals verwerven en publieksbereik worden berekend.
Toelichting ramingen Tarieven/uur
Het CPB gaat uit van een loonstijging (binnen de marksector) van drie
procent per jaar in de periode 2011–2015.
Toelichting omzet per productgroep
Uitgangspunt voor de omzet voor het product Collectiebeheer is 110 km
papieren archief. Voor dienstverlening wordt gerekend met 208 000
zitplekuren (het aantal uren dat de studiezaal geopend is voor publiek
(gemiddeld 40 uur per week), maal het aantal zitplekken (100 plaatsen per
1 januari 2011)).
Toelichting raming bezoekers
Het Nationaal Archief verwacht door de verdergaande digitalisering van
de collectie een stijging van het virtuele bezoek van drie procent per jaar
in de periode 2011–2015. Door deze grotere belangstelling zal ook het
fysieke bezoek naar verwachting met één procent per jaar stijgen.
Toelichting aantal km’s archief
Bij de huidige verwachtingen zal het fysieke depot in 2013 vol zijn.
Toelichting Collectiebeheer
Voor collectiebeheer kent het Nationaal Archief de genoemde kengetallen
waaraan gemeten wordt of het Nationaal Archief voldoet aan haar
wettelijke taak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

185

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( A l g e m e e n )

7. VERDIEPINGSHOOFDSTUK
Algemeen
Algemeen
In dit verdiepingshoofdstuk worden de bijstellingen van de begroting op
het niveau van het artikel gepresenteerd. Het gaat hier om de veranderingen van de begroting ten opzichte van de ontwerpbegroting 2010. De
bijstellingen die worden toegelicht gaan een bedrag van € 2,2 miljoen te
boven en zijn beleidsmatig van aard. Dit betekent dat niet elk bedrag
wordt toegelicht.
Voor de uitgaven en ontvangsten geldt dat de tabellen alleen zijn
opgenomen als er mutaties hebben plaatsgevonden. Voor de verplichtingen zijn de tabellen opgenomen als de mutaties afwijken van de
mutaties in de uitgaven. De FES-middelen zijn conform de richtlijnen
opgenomen als technische mutaties (desalderingen).
De begroting bevat een aantal veranderingen die op meerdere artikelen
betrekking hebben, maar een gelijke toelichting kennen. Het betreft de
volgende onderwerpen:
1. Prijsbijstelling tranche 2010;
2. Leerlingenontwikkeling;
3. Interne herschikkingen
4. Bijstellingen Fonds Economische Structuurversterking (FES).
Prijsbijstelling tranche 2010
De prijsbijstelling tranche 2010 is voor het jaar 2010 niet uitgekeerd. Vanaf
2011 is de prijsbijstelling tranche 2010 wel uitgekeerd. Deze middelen zijn
overgeheveld vanuit de aanvullende post van Financiën naar de
OCW-begroting.
Voor sommige onderdelen is OCW wettelijk verplicht om prijsbijstelling
uit te keren. Om hieraan tegemoet te komen, is in 2010 eenmalig € 30
miljoen vrijgemaakt. Vanaf 2011 is 1/3 deel van de prijsbijstelling tranche
2010 ingezet ter dekking van deze wettelijke verplichte onderdelen. Voor
OCW betreft dit, exclusief indexering WSF/WTOS en de indexering van de
kinderopvangtoeslag, een bedrag van € 33,4 miljoen in 2010 en € 23,6
miljoen vanaf 2011 (zie onderstaande tabel).
Van de prijsbijstelling tranche 2010 is vanaf 2011 2/3e deel ingezet ter
dekking van de leerlingontwikkeling OCW (zie tabel 2 in de beleidsagenda)
Tabel 1 Verdeling prijsbijstelling (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

Primair onderwijs
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Cultuur
Media
Onderzoek en wetenschappen

20 614
2 333
668
8 762
1 000

10 662
2 580
657
8 687
1 000

10 480
2 695
657
8 733
1 000

10 400
2 711
657
8 779
1 000

10 300
2 711
657
8 827
1 000

10 216
2 711
657
8 875
1 000

Totaal uitdeling

33 377

23 586

23 565

23 547

23 495

23 459

Leerlingenontwikkeling
In de begroting is, zoals gebruikelijk, de actuele raming van de leerlingenen studentenaantallen verwerkt (Referentieraming 2010). Vanwege de
onzekerheid over met name de ontwikkeling van de aantallen studenten
na 2011 is besloten in de meerjarenramingen de onderwijsdeelname na
2011 op hetzelfde niveau als 2011 te houden. Indien na 2011 de eventuele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

186

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( A l g e m e e n )

stijging van het aantal studenten zich toch mocht doorzetten, dan betekent
dit onder gelijkblijvende omstandigheden – gegeven de meerjarige
budgetten – dat het gemiddelde beschikbare bedrag per student daalt.
In onderstaande tabel is de leerlingenontwikkeling zoals opgenomen in
deze begroting per beleidsartikel weergegeven.
Tabel 2 Leerlingenontwikkeling (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs

5 109
33 979
7 600
97 921
27 358

12 642
54 060
19 152
153 055
34 959

12 642
54 060
19 152
153 055
34 959

12 642
54 060
19 152
153 055
34 959

12 642
54 060
19 152
153 055
34 959

12 642
54 060
19 152
153 055
34 959

Totaal leerlingenontwikkeling

171 967

273 868

273 868

273 868

273 868

273 868

Interne herschikkingen
Naast de dekking van de leerlingenontwikkeling zijn er in de
OCW-begroting nog enkele kleine herschikkingen doorgevoerd. De
herschikkingen zijn onder meer bedoeld om de gestegen uitgaven in het
kader van BES te dekken. Daarnaast zijn enkele openstaande taakstellingen ingevuld.
Bijstellingen Fonds Economische Structuurversterking
In onderstaande tabel worden de bijstellingen in de FES-middelen per
artikel weergegeven.
Tabel 3 Overzicht bijstellingen FES-middelen (x € 1 000)
Art Onderwerp
1
3
3
3
3
4
4
6
7
9
14
14
16
16

VVE Versterk
Leren door experimenteren (Onderwijsbewijs)
Funderend onderwijs
Kennisnet
MS & ICT
Beroepsonderwijs in bedrijf: netwerkscholen
EVC trajecten en procedures (Leren en Werken)
Deltaplan Bèta & Techniek
Rendement en excellentie
Innovatieimpuls onderwijs
Beelden voor de toekomst
Archeologisch bodemonderzoek (Malta)
Vernieuwingsimpuls
Bsik

Totaal bijstellingen

2010

2011

2012

2013

2014

2015

9 563
– 5 391
2 383
3 500
1 604
96
4 503
– 2 000
1 270
4 000
-136
1 100
–7
30 597

11 525
5 800
0
0
610
1 096
0
1 000
0
10 000
0
0
0
0

9 276
4 700
0
0
401
1 096
0
1 000
0
4 000
0
0
0
0

1 686
3 800
0
0
0
96
0
0
0
2 000
0
0
0
0

400
2 000
0
0
0
– 2 384
0
0
0
0
0
0
0
0

400
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

51 082

30 031

20 473

7 582

16

400

Toelichting:
VVE Versterk
Het betreft een bijdrage van in totaal € 34,8 miljoen voor de jaren
2010–2020 uit het Fonds Economische Structuurversterking (FES) voor het
project VVE Versterk. Het project is uitgewerkt in het projectplan Vversterk
3 en is een landelijk project dat de kwaliteit van de voor- en vroegschoolse
educatie wil versterken door de professionalisering van VVE-personeel in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

187

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( A l g e m e e n )

de periode 2010 tot 2014. Hiernaast maakt deze FES-verstrekking een
onderzoek mogelijk naar de effecten van VVE over de periode 2010 tot
2020.
Leren door experimenteren (Onderwijsbewijs)
Het merendeel van het FES-budget Leren door experimenteren is bestemd
voor Onderwijs Bewijs. De FES-middelen die in 2009 niet zijn besteed, zijn
voor dit doel doorgeschoven naar 2010. De eerste ronde Onderwijs Bewijs
bestaat uit 18 voorstellen die in 2009 of 2010 aanvangen en een looptijd
hebben van tussen de 2 en 5 jaar. Naar aanleiding hiervan is het
FES-budget voor 2010 herverdeeld over de jaren 2011–2014. Met de eerste
ronde Onderwijs Bewijs is een bedrag gemoeid van € 11,3 miljoen. In
december 2010 worden voorstellen uit de 2e ronde aanbesteed (voor circa
€ 10,5 miljoen).
Funderend onderwijs
In de regeling praktijkgerichte leeromgeving vmbo/pro is opgenomen dat
geleverde prestaties door bouwkundigen worden getoetst in 2009 en
2010. De niet bestede FES-middelen in 2009 zijn voor dit doel doorgeschoven naar 2010.
Kennisnet
De FES-middelen voor Stichting Kennisnet zijn bestemd voor het
programma Stimuleren gebruik digitaal lesmateriaal. Door vertraging van
een deel van de activiteiten op het gebied van ontsluiten, professionalisering en onderzoek, zal dat deel pas in 2010 plaatsvinden. Daarnaast is
het project Digitalisering Examens dat voor 2009 was gepland, niet
doorgegaan. De niet bestede middelen uit 2009, zijn voor dit doel
doorgeschoven naar 2010.
Maatschappelijke sectoren & ICT (MS & ICT)
Het betreft een verhoogde bijdrage vanuit het FES voor enkele projecten
Maatschappelijk sectoren & ICT. Daarnaast is de onderuitputting van
diverse projecten uit 2009 doorgeschoven naar 2010.
Beroepsonderwijs in bedrijf: netwerkscholen
Het experiment van de netwerkschool is ingekort naar 4 jaar (was 5 jaar).
Het experiment start in 2010 en eindigt in 2013. De meerjarenraming van
de FES-uitgaven is hiervoor aangepast.
EVC trajecten en procedures (Leren en Werken)
De looptijd van de projecten die in het kader van de tijdelijke stimuleringsregeling Leren en Werken subsidie hebben ontvangen, is met een jaar
verlengd tot eind 2009. Hierdoor vindt ook de verantwoording en
restbetaling een jaar later plaats. De FES-middelen die in 2009 niet zijn
besteed, zijn voor dit doel doorgeschoven naar 2010.
Deltaplan bèta & techniek
De subsidieperiode voor het FES-project «Investeringsimpuls mobiliteit
exacte docenten aan universiteiten en bovenbouw havo/vwo» is met twee
jaar verlengd vanwege problemen die instellingen hebben ervaren bij de
start van het project. Een deel van het FES-budget voor 2010 wordt
hiervoor doorgeschoven naar de jaren 2011 en 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

188

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( A l g e m e e n )

Rendement en excellentie
Op basis van een tweede ronde in het kader van de Subsidieregeling
Sirius Programma in juli 2009 is uitgaande van de daadwerkelijke
subsidietoekenningen aan daarvoor in aanmerking komende hogescholen
en universiteiten de meerjarenraming geactualiseerd. De middelen die in
2009 niet zijn besteed, zijn doorgeschoven naar 2010.
InnovatieImpuls onderwijs
Het betreft een bijdrage uit het FES van € 20 miljoen voor de InnovatieImpuls Onderwijs (vloeit voort uit maatschappelijke innovatieagenda
onderwijs, kamerstuk 27 406, nr. 146). De doelstelling van dit project is
tweeledig: het implementeren van innovatieve maatregelen in het primair
onderwijs/voortgezet onderwijs gericht op het verhogen van de arbeidsproductiviteit in de sector onderwijs met behoud van onderwijskwaliteit
en zonder verhoging van de werkdruk. Daarnaast heeft dit project als doel
het meten van de effecten van deze maatregelen op de arbeidsproductiviteit.
Beelden voor de toekomst
Voor dit FES-project is in 2009 € 136 000 meer uitgegeven dan geraamd.
Daarom wordt het budget voor 2010 met hetzelfde bedrag verlaagd.
Archeologisch bodemonderzoek (Malta)
Deze FES-middelen worden ingezet om andere overheden tegemoet te
komen in geval van excessieve opgravingskosten. Het beroep op de
FES-middelen archeologie voor de excessieve opgravingskosten was in
2009 lager dan geraamd als gevolg van minder aanvragen op het Besluit
Archeologische Monumentenzorg (BAMZ) en de Wet Archeologische
Monumentenzorg (WAMZ). De niet bestede middelen 2009 zijn doorgeschoven naar 2010.
Vernieuwingsimpuls
Voor dit FES-project is in 2009 € 7 000 meer uitgegeven dan geraamd.
Daarom is het budget voor 2010 met hetzelfde bedrag verlaagd.
Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur (Bsik)
De FES-middelen voor de BSIK-projecten die in 2009 niet zijn besteed, zijn
doorgeschoven naar 2010. De onderuitputting in 2009 wordt veroorzaakt
doordat voor een aantal BSIK-projecten geen voorschot is aangevraagd.
De looptijd van deze projecten is namelijk met 1 jaar verlengd en de
laatste termijn kan pas na afloop van de projecten worden opgevraagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

189

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( A l g e m e e n )

OVERZICHT BUDGETFLEXIBILITEIT
Tijdens het wetgevingsoverleg d.d. 3 december 2009 in het kader van het
Begrotingsonderzoek, is toegezegd dat met ingang van begroting 2010
een tabel wordt opgenomen over de budgetflexibiliteit alsmede de
bestuurlijk gebonden componenten.
Tabel 1.1 Budget flexibiliteit operationele doelstellingen (x € 1 000)

Programma-uitgaven (totaal operationele
doelstellingen)
Totaal juridisch verplicht
Totaal bestuurlijk gebonden
Totaal niet-juridisch verplicht of bestuurlijk
gebonden

2 011

2 012

2 013

2 014

2 015

36 295 010
35 690 565
602 847

36 462 525
35 733 297
725 445

36 513 915
35 013 862
1 495 427

36 660 270
35 118 818
1 534 536

36 795 956
35 255 087
1 533 931

1 598

3 783

4 626

6 916

6 938

Tabel 1.2 Budget flexibiliteit totaal juridisch per artikel (x € 1 000)

1
3
4
5
6
7
8
9
11
12
14
15
16
24
25

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie
Technocentra
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Internationaal beleid
Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Studiefinanciering
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
Cultuur
Media
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Kinderopvang
Emancipatie

Totaal

2011

2012

2013

2014

2015

9 333 871
6 674 756
3 295 412
20
2 498 932
3 892 674
31 025
249 592
3 975 395

9 240 584
6 769 054
3 254 811
0
2 514 648
3 930 974
29 996
166 099
4 314 691

9 153 592
6 839 526
3 134 288
0
2 528 434
3 965 241
29 612
133 257
4 424 159

9 085 463
6 910 010
3 107 855
0
2 513 719
3 995 458
21 140
136 932
4 519 290

9 023 158
6 959 827
3 107 855
0
2 517 584
4 007 750
21 140
141 725
4 610 570

116 205
767 869
902 925
1 055 349
2 890 483
6 057

107 834
787 049
907 500
1 046 853
2 661 555
1 649

107 733
135 534
912 195
1 019 122
2 631 169
0

108 139
135 534
916 997
1 013 158
2 655 123
0

109 039
135 534
921 903
969 002
2 730 000
0

35 690 565

35 733 297

35 013 862

35 118 818

35 255 087

2011

2012

2013

2014

2015

121 222
109 225
109 442
0
21 068
22 571
8 814
47 002
0

136 920
109 073
136 444
0
20 807
22 280
9 946
129 235
0

147 341
106 814
194 012
0
15 884
21 385
9 099
183 295
0

154 756
105 052
197 603
0
39 284
16 432
16 692
187 634
0

155 190
103 052
197 759
0
41 284
19 992
15 333
192 627
0

0
103 946
0
2 183
46 671
10 703

0
108 884
0
3 064
31 878
16 914

0
764 811
0
7 089
26 444
19 253

0
762 462
0
9 018
26 410
19 193

0
750 868
0
10 518
27 830
19 478

602 847

725 445

1 495 427

1 534 536

1 533 931

Tabel 1.3 Budget flexibiliteit totaal bestuurlijk per artikel (x € 1 000)

1
3
4
5
6
7
8
9
11
12
14
15
16
24
25

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie
Technocentra
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Internationaal beleid
Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Studiefinanciering
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
Cultuur
Media
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Kinderopvang
Emancipatie

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

190

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( A l g e m e e n )

Tabel 1.4 Budget flexibiliteit totaal ongebonden per artikel (x € 1 000)

1
3
4
5
6
7
8
9
11
12
14
15
16
24
25

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie
Technocentra
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Internationaal beleid
Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Studiefinanciering
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
Cultuur
Media
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Kinderopvang
Emancipatie

Totaal

2011

2012

2013

2014

2015

850
182
161
0
0
0
405
0
0

850
385
271
0
535
500
411
0
0

600
385
403
0
575
500
445
0
0

350
385
372
0
599
1 000
445
0
0

350
385
246
0
740
1 000
445
0
0

0
0
0
0
0
0

0
0
0
831
0
0

0
0
0
1 718
0
0

0
0
0
3 765
0
0

0
0
0
3 772
0
0

1 598

3 783

4 626

6 916

6 938

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

191

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 )

ARTIKEL 1. PRIMAIR ONDERWIJS
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

9 460 420

9 433 980

9 385 855

9 322 253

9 262 289

52 585
4 777

23 054
46 738

13 554
28 872

6 784
21 890

6 784
20 995

9 517 782

9 503 772

9 428 281

9 350 927

9 290 068

2010

2011

2012

2013

2014

3 549

37 183
10 662
11 525
15 746
– 750
0

34 887
10 480
9 276
15 831
– 700
0

28 167
10 400
1 686
16 081
0
0

26 781
10 300
400
16 081
0
0

9 555
– 5 445
15 000

– 6 015
– 6 015

– 6 277
– 6 277

– 5 786
– 5 786

46 738

28 872

21 890

20 995

2015

9 227 725

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.

3.

Technische mutaties
1.
Bijstellingen uit aanvullende posten
2.
Desalderingen
3.
Overboekingen intern
4.
Overboekingen (extern)
Autonome mutaties
1.
Afrekeningen
2.
Verschil prijsbijstelling
Beleidsmatige mutaties
1.
Interne herschikkingen
2.
Passend Onderwijs

Totaal

9 563
– 1 637
– 4 377
1 771
500
1 271
– 543
– 543

4 777

Voor het primair onderwijs (WPO en WEC) is in 2011 sprake van een
stijging van de uitgaven met € 69,8 miljoen ten opzichte van de begroting
2010. Een deel van deze stijging is toegelicht in de 1e suppletoire
begroting 2010 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 395 VIII). Bij
de nieuwe mutaties gaat het om een bedrag van € 46,7 miljoen. Hiervan
heeft € 37,2 miljoen betrekking op technische mutaties. Voor de beleidsmatige mutaties gaat het om een bedrag van € 9,5 miljoen.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
1.3 Deze mutatie bevat o.a. een overboeking van Hoger Onderwijs
(artikelen 6 en 7) ten behoeve van het manifest wetenschap en techniek in
het basisonderwijs.
1.4 Deze mutatie betreft onder andere een overboeking van circa € 3,6
miljoen aan het Gemeentefonds ten behoeve van de realisatie van
combinatiefuncties.
3.1 Deze mutatie betreft de bijdrage van PO (artikel 1) aan de interne
taakstelling van OCW. In het algemene deel van de verdiepingsbijlage
wordt deze technische herschikking toegelicht.
3.2 Deze middelen zijn bedoeld voor dekking van het financiële kader
Passend Onderwijs voor 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

192

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 )

Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

5 936

1 661

1 661

1 661

1 661

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

2 000
34 563

11 525

9 276

1 686

400

Stand ontwerpbegroting 2011

42 499

13 186

10 937

3 347

2 061

2010

2011

2012

2013

2014

9 563
9 563
25 000
6 000
19 000
0

11 525
11 525

9 276
9 276

1 686
1 686

400
400

0

0

0

0

34 563

11 525

9 276

1 686

400

2015

2 061

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.

3.

Technische mutaties
1.
Desalderingen
Autonome mutaties
1.
Diversen
2.
Afrekening scholen
Beleidsmatige mutaties

Totaal

De ontvangsten nemen in 2011 met € 11,5 miljoen toe. De toename heeft
alleen betrekking op technische mutaties.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
Deze mutaties betreffen een eenmalige bijstelling (van € 6 miljoen) in
2010 in verband met de verwachte afrekening van subsidies voor
dagarrangementen en combinatiefuncties, een eenmalige bijstelling (van
€ 19 miljoen) in 2010 omdat scholen minder gebruik maken van de
middelen die voor specifieke doelen ter beschikking waren gesteld en een
meerjarige bijstelling uit het fonds economische structuurversterking (zie
algemeen deel van de toelichting).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

193

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 3 )

ARTIKEL 3. VOORTGEZET ONDERWIJS
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletoire begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

6 869 680

6 802 230

6 839 725

6 908 863

6 978 140

101 685
1 857

4 128
3 616

58 893
5 079

57 958
5 074

56 158
6 630

6 973 222

6 809 974

6 903 697

6 971 895

7 040 928

2015

7 088 745

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
Desalderingen
2.
Overboekingen (intern)
3.
Overboekingen (extern)
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties
1.
Interne herschikking
2.
Incidentele maatregel 2011

Totaal

2010

2011

2012

2013

2014

2 251
480
2 084
– 313
0
– 394
– 394

13 158
540
12 718
– 100
0
– 9 542
– 3 942
– 5 600

10 084
366
9 718

9 718

9 718

9 718

9 718

0
– 5 005
– 3 805
– 1 200

0
– 4 644
– 3 444
– 1 200

0
– 3 088
– 3 088

1 857

3 616

5 079

5 074

6 630

Voor het voortgezet onderwijs is in 2011 sprake van een stijging van de
uitgaven met € 7,7 miljoen ten opzichte van de begroting 2010. Een deel
van deze stijging is toegelicht in de 1e suppletoire begroting 2010 (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 395 VIII, nr. 1).
Bij de nieuwe mutaties gaat het om een bedrag van € 3,6 miljoen. Hiervan
heeft € 13,2 miljoen betrekking op technische mutaties. Voor de beleidsmatige mutaties betreft het een bedrag van – € 9,6 miljoen.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
1.2
De belangrijkste mutatie betreft de overboeking van beleidsterrein 6
Hoger beroepsonderwijs van de middelen voor het platform bèta en
techniek ad € 9,8 miljoen.
3.1
In het algemene deel van de verdiepingsbijlage wordt deze technische
herschikking toegelicht.
3.2
Het gaat hier om incidentele maatregelen 2011 in verband met de
problematiek van de OCW-begroting leerlingenraming. Het aandeel van
VO bedraagt in totaal € 8 miljoen en wordt ingevuld door een korting op
de middelen voor de denktank VO (€ 3,6 miljoen), de beëindiging van een
project te Nieuwegein (€ 2 miljoen), een beperking van middelen voor
projecten vmbo/lwoo (€ 1,4 miljoen) en een beperking van enkele kleinere
projecten in het VO (€ 1,0 mln.).
In de beleidsagenda wordt een totaaloverzicht van de problematiek en de
bijbehorende dekking gepresenteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

194

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 3 )

Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

62 144

1 497

1 361

1 361

1 361

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletoire begroting
Nieuwe mutaties

1 616
480

5 870
540

4 735
366

3 800
0

2 000
0

Stand ontwerpbegroting 2011

64 240

7 907

6 462

5 161

3 361

2010

2011

2012

2013

2014

480
480
0
0

540
540
0
0

366
366
0
0

0

0

0
0

0
0

480

540

366

0

0

2015

1 361

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
1.
Desalderingen
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties

Totaal

De ontvangsten zijn met € 6,4 miljoen gestegen. Een deel van deze
mutatie maakt onderdeel uit van de 1e suppletoire begroting 2010. Bij de
nieuwe mutaties gaat het om een bedrag van € 0,5 miljoen. Dit is een
technische mutatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

195

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 4 )

ARTIKEL 4: BEROEPSONDERWIJS EN VOLWASSENENEDUCATIE
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

3 598 050

3 406 112

3 371 333

3 336 108

3 315 688

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

– 6 121
– 11 731

17 792
– 5 010

6 974
27 038

5 974
438

3 494
538

Stand ontwerpbegroting 2011

3 580 198

3 418 894

3 405 345

3 342 520

3 319 720

2010

2011

2012

2013

2014

– 1 338
0
– 1 338
0
– 10 393
– 6 500
– 3 893

– 533
2 580
– 3 113
0
– 4 477
0
– 4 477

2 582
2 695
– 113
0
24 456
26 125
– 1 669

2 598
2 711
– 113
0
– 2 160
0
– 2 160

2 598
2 711
– 113
0
– 2 060
0
– 2 060

– 5 010

27 038

438

538

2015

3 319 744

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
Bijstellingen uit aanvullende posten
2.
Overboekingen intern
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties
1.
Kasschuif kosten gastouderopvang
2.
Interne herschikkingen

Totaal

– 11 731

Voor het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie is in 2011 sprake
van een stijging van de uitgaven met € 12,8 miljoen ten opzichte van de
begroting 2010.
Een deel van deze stijging is toegelicht in de 1e suppletore begroting 2010
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 395, nr. 2). Bij de nieuwe
mutaties gaat het om een bedrag van – € 5 miljoen. Hiervan heeft – € 0,5
miljoen betrekking op technische mutaties. In verband met beleidsmatige
mutaties is de begroting met € 4,5 miljoen gedaald.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
3.1
Voor de hogere kosten van opleidingen voor gastouders is in de 1e
suppletore begroting 2010 een bedrag van € 19,6 miljoen gereserveerd bij
artikel 24 (Kinderopvang) en € 6,5 miljoen op artikel 4. Dit totaalbedrag
van € 26,1 miljoen wordt op de OCW-begroting vanwege de t-2 bekostiging van de roc’s via een kasschuif doorgeschoven naar 2012.
3.2
Het betreft een structuele taakstelling van ongeveer € 4 miljoen in 2011
aflopend naar € 2 miljoen in 2015. Dit betreft onder andere een
incidentele maatregel 2011. In de beleidsagenda wordt een totaaloverzicht
van de problematiek en de bijbehorende dekking gepresenteerd. In het
algemene deel van de verdiepingsbijlage worden de technische herschikkingen toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

196

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 4 )

Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

7 404

2 404

2 404

2 404

2 384

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

4 599
0

1 096
0

1 096
0

96
0

– 2 384
0

Stand ontwerpbegroting 2011

12 003

3 500

3 500

2 500

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2015

0

197

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 5 )

ARTIKEL 5: TECHNOCENTRA
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

9 998

0

–7
0

20
0

9 991

20

2012

2013

2014

2015

Toelichting op de nieuwe mutaties:
Voor de technocentra is in 2011 sprake van een stijging van de uitgaven
met € 20 000 ten opzichte van de begroting 2010.
Deze stijging is geheel toegelicht in de 1e suppletore begroting 2010
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 395, nr. 2).
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

Stand ontwerpbegroting 2010

9 632

0

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

– 40
0

0

Stand ontwerpbegroting 2011

9 592

0

2012

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2014

2015

198

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 6 )

ARTIKEL 6. HOGER BEROEPSONDERWIJS
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

2 397 538

2 403 622

2 415 687

2 431 050

2 441 358

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

108 660
– 13 293

159 850
– 24 799

158 266
– 19 295

157 266
– 24 776

157 016
– 25 686

Stand ontwerpbegroting 2011

2 492 905

2 538 673

2 554 658

2 563 540

2 572 688

2010

2011

2012

2013

2014

2 548
2 548

– 25 638
– 21 961
– 3 677
0
839
1 493
– 654

– 23 577
– 23 577

– 23 877
– 23 877

– 24 544
– 24 544

0
4 282
5 207
– 925

0
– 899
300
– 1 199

0
– 1 142

– 24 799

– 19 295

– 24 776

– 25 686

2015

2 578 694

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
overboekingen (intern)
2.
overboekingen (extern)
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties
1.
Intertemporele compensatie
2.
Interne herschikkingen
3.
Incidentele maatregel 2011

Totaal

0
15 841
– 7 000
– 441
– 8 400
– 13 293

– 1142

Voor het hoger beroepsonderwijs is sprake van een stijging van de
uitgaven met € 135,1 miljoen ten opzichte van de begroting 2010.
Voor – € 18,8 miljoen betreft het technische mutaties. Als gevolg van
beleidsmatige mutaties is de begroting met € 153,9 miljoen gestegen.
De ontvangsten zijn met € 1,0 miljoen gestegen als gevolg van een
technische mutatie.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
1.1
Vanaf 2011 zijn de middelen bèta/techniek op artikel 6 die bestemd zijn
voor het primair en voortgezet onderwijs (totaal € 24,5 miljoen) toegevoegd aan de artikelen van deze sectoren. Voor het po (artikel 1) gaat het
om € 14,7 miljoen voor het Masterplan Ruimte voor Talent, voor het vo
(artikel 3) om € 9,7 miljoen voor het Manifest Samen Sterk.
3.1
De middelen die voor 2010 en 2011 zijn begroot voor onderwijs en
ondernemerschap worden (ten opzichte van de oorspronkelijke raming) in
een gewijzigd kasritme betaalbaar gesteld.
3.2
In het algemene deel van de verdiepingsbijlage wordt deze technische
herschikking toegelicht.
3.3
Een in 2010 (niet bestede middelen) op «Nieuwe hbo-masteropleidingen»
zijn ingezet voor de dekking van de problematiek op de OCW-begroting
voor studentenraming (onderdeel «Diverse maatregelen, waaronder
subsidies»), zie paragraaf «Aansluiting ontwerpbegroting 2010 naar 2011»
in de Beleidsagenda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

199

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 6 )

Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

4 492

17

17

17

17

– 2 000
0

1 000
0

1 000
0

0

0

2 492

1 017

1 017

17

17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2015

17

200

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 7 )

ARTIKEL 7. WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

3 809 083

3 890 093

3 925 796

3 960 394

3 987 012

28 450
– 9 464

34 895
– 9 743

34 888
– 6 930

34 896
– 8 164

34 903
– 9 025

3 828 069

3 915 245

3 953 754

3 987 126

4 012 890

2010

2011

2012

2013

2014

– 6 583
– 6 583

– 10 323
– 10 128
– 195
0
580
6 780
– 4 892
– 1 308

– 8 032
– 7 837
– 195
0
1 102

– 7 707
– 7 512
– 195
0
– 457

– 6 740
– 6 545
– 195
0
– 2 285

2 952
– 1 850

1 940
– 2 397

– 2 285

– 9 743

– 6 930

– 8 164

– 9 025

2015

4 028 742

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
Overboekingen intern
2.
Overboekingen (extern)
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties
1.
Progr. «Toetsing en Toetsgestuurd Leren»
2.
Intertemporele compensatie
3.
Interne herschikkingen
4.
Incidentele maatregelen 2 011

Totaal

0
– 2 881

– 881
– 2 000
– 9 464

Voor het wetenschappelijk onderwijs is sprake van een daling van de
uitgaven met € 25,2 miljoen ten opzichte van de begroting 2010.
Voor de nieuwe mutaties ad – € 9,7 miljoen betreft het – € 10,3 miljoen
technische en € 0,6 miljoen beleidsmatige mutaties.
De ontvangsten zijn met € 25 miljoen gestegen als gevolg van een
beleidsmatige mutatie.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
3.1
In de 2e verdeelronde van de middelen die beschikbaar zijn voor een
investeringsimpuls aan ict-innovatie in maatschappelijke domeinen (IMD)
is € 6,8 miljoen toegekend voor het programma «Toetsing en Toetsgestuurd Leren».
3.2
De middelen ad 3.1 die voor 2011 zijn begroot voor IMD worden in een
gewijzigd kasritme betaalbaar gesteld.
3.3
In het algemene deel van de verdiepingsbijlage wordt deze technische
herschikking toegelicht.
3.4
De middelen 2010 voor «Kwaliteit en bekostiging» worden ingezet voor de
dekking van de problematiek op de OCW-begroting voor studentenvolume (onderdeel «Diverse maatregelen, waaronder subsidies»), zie
paragraaf «Aansluiting ontwerpbegroting 2010 naar 2011» in de
Beleidsagenda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

201

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 7 )

Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

16 402

17 604

16 809

12 743

3 045

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

1 270
0

25 000

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2011

17 672

42 604

16 809

12 743

3 045

2010

2011

2012

2013

2014

0
0
0

0
0
25 000
25 000

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0

25 000

0

0

0

2015

16

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties
1.
Nieuwbouw TU Delft

Totaal

Toelichting op de nieuwe mutaties:
3.1
De middelen, die eerder zijn verstrekt aan de TU Delft, zijn niet
aangewend voor de nieuwbouw van een architectonisch icoon en worden
teruggevorderd (zie paragraaf «Aansluiting ontwerpbegroting 2010 naar
2011» in de Beleidsagenda).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

202

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 8 )

ARTIKEL 8. INTERNATIONAAL BELEID
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

26 317

19 668

19 468

19 468

19 468

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

3 078
– 29

73
22 517

68
22 626

-32
21 529

-32
20 650

Stand ontwerpbegroting 2011

29 366

42 258

42 162

40 965

40 086

2010

2011

2012

2013

2014

– 29
0
– 29
0
0
0

459
500
– 41
0
22 058
22 058

459
500
– 41
0
22 167
22 167

459
500
– 41
0
21 070
21 070

459
500
– 41
0
20 191
20 191

-29

22 517

22 626

21 529

20 650

2015

38 727

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
Subsidie Nether
2.
Secretarese APK
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties
1.
BES-eilanden

Totaal

Voor het Internationaal Beleid is in 2011 sprake van een stijging van de
uitgaven met € 22,5 miljoen ten opzichte van de begroting 2010.
Een deel van deze stijging is toegelicht in de 1e suppletoire begroting
2010 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123, nr. 1).
Bij de nieuwe mutaties gaat het om een bedrag van € 22,5 miljoen,
hiervan heeft een bedrag van € 22 miljoen betrekking op een beleidsmatige mutatie voor de BES-eilanden. Voor de technische mutaties betreft
het een verhoging van € 0,5 miljoen.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
Voor de BES-eilanden is € 22 miljoen (€ 15,7 miljoen uit generale
middelen en € 6,3 miljoen OCW-middelen) beschikbaar. Hiervan is € 17,3
miljoen bestemd voor de Lumpsum Onderwijsbekostiging PO (€ 8,1
miljoen),VO (€ 6,7 miljoen) en BVE (€ 2,5 miljoen), € 1,9 miljoen voor de
uitvoering en de Studieleningen BES en € 2,8 miljoen voor het
BES-onderwijsverbeterplan.
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

99

99

99

99

99

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2011

99

99

99

99

99

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2015

99

203

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 9 )

ARTIKEL 9. ARBEIDSMARKT EN PERSONEELSBELEID
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

291 353

304 878

308 221

328 434

341 447

3 171
– 16

– 3 442
– 21

– 8 433
– 21

– 7 428
– 21

– 12 427
– 21

294 508

301 415

299 767

320 985

328 999

2010

2011

2012

2013

2014

– 16
– 16
0
0

– 21
– 21
0
0

– 21
– 21
0
0

– 21
– 21
0
0

– 21
– 21
0
0

– 16

– 21

– 21

– 21

– 21

2015

338 785

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
1.
Overboekingen intern
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties

Totaal

Voor het arbeidsmarkt en personeelsbeleid is in 2011 sprake van een
daling van de uitgaven met € 3,5 miljoen ten opzichte van de begroting
2010. Dit bedrag is toegelicht in de 1e suppletoire begroting 2010 (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 395, nr. 1).
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

0

0

0

0

0

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

4 000
0

10 000
0

4 000
0

2 000
0

0
0

Stand ontwerpbegroting 2011

4 000

10 000

4 000

2 000

0

Stand ontwerpbegroting 2010

2015

0

De ontvangsten in 2011 voor het arbeidsmarkt en personeelsbeleid zijn
ten opzichte van de begroting 2010 met € 10 miljoen gestegen. Dit bedrag
is toegelicht in de 1e suppletoire begroting 2010 (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2009–2010, 32 395, nr. 1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

204

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 1 )

ARTIKEL 11. STUDIEFINANCIERING
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

3 934 192

4 116 360

4 346 725

4 455 216

4 553 653

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

– 188 692
– 9 807

30 576
– 87 504

0
36 245

0
44 835

0
42 268

Stand ontwerpbegroting 2011

3 735 693

4 059 432

4 382 970

4 500 051

4 595 921

2010

2011

2012

2013

2014

– 40 054
0
0
– 40 054
– 95 653
– 95 653
125 900
0
125 900

37 933
36 313
1 620

39 752
37 669
2 083

40 807
38 724
2 083

41 747
39 664
2 083

0

0

0

0

– 125 437
463
– 125 900

– 3 507
174
– 3 681

4 028
347
3 681

521
521
0

– 9 807

– 87 504

36 245

44 835

42 268

2015

4 687 201

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
(prijs)bijstelling uit aanvullende posten
2.
interne overboeking BES
3.
ramingsbijstelling niet-relevant
Autonome mutaties
1.
ramingsbijstelling relevant
Beleidsmatige mutaties
1.
interne overboeking BES
2.
intertemporele compensaties

Totaal

In 2011 is er sprake van een daling van de uitgaven voor studiefinanciering van € 56,9 miljoen ten opzichte van de begroting 2010. Bij 1e
suppletoire begroting 2010 is voor 2011 een stijging van € 30,6 gemeld
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 395, nr. 2). De nieuwe
mutaties vormen tezamen een meevaller van € 87,5 miljoen in 2011. Dit
betreft technische en autonome mutaties.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
De technische mutaties zijn ten eerste het gevolg van de wettelijke
indexering van de normbedragen studiefinanciering. Daarvoor is er
bijstelling vanuit de aanvullende posten (in 2011 € 36,3 miljoen). Ten
tweede zijn niet-relevante middelen voor studiefinanciering op de
BES-eilanden binnen de begroting van OCW overgeboekt. Ten derde is er
in 2010 een meevaller op het niet-relevante uitgavenkader van per saldo
€ 40,1 miljoen. De hoofdoorzaak hiervan is minder gebruik van de
leenfaciliteiten dan eerder geraamd.
De autonome mutatie bestaat uit een verwachte meevaller in 2010 van
€ 95,7 miljoen op het relevante uitgavenkader. In het verlengde van wat
bij 1e suppletoire begroting 2010 is gemeld, zijn de hoofdoorzaken van de
meevaller minder gebruik van de aanvullende beurs dan geraamd, minder
omzettingen van prestatiebeurs in gift en minder uitgaven voor de
OV-studentenkaart.
De beleidsmatige mutaties bestaan ten eerste uit relevante middelen voor
studiefinanciering op de BES-eilanden, die binnen de begroting van OCW
worden overgeboekt. Daarnaast zijn er intertemporele compensaties. Er
wordt een extra deel van de verplichtingen voor de OV-studentenkaart
2011 al in 2010 voldaan: € 125,9 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

205

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 1 )

Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

540 200

595 500

654 400

715 100

776 800

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

13 026
47 310

16 057
19

19

76

167

Stand ontwerpbegroting 2011

600 536

611 576

654 419

715 176

776 967

2010

2011

2012

2013

2014

43 989
0
43 989
3 321
3 321
0
0

0
0
0
0
0
19
19

0
0
0
0
0
19
19

0
0
0
0
0
76
76

116
116
0
0
0
51
51

47 310

19

19

76

167

2015

838 517

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
interne overboeking BES-middelen
2.
ramingsbijstelling niet-relevant
Autonome mutaties
1.
ramingsbijstelling relevant
Beleidsmatige mutaties
1.
interne overboeking BES-middelen

Totaal

In 2011 is er sprake van een stijging van de ontvangsten voor studiefinanciering van € 16,1 miljoen ten opzichte van de begroting 2010. Bij 1e
suppletoire begroting 2010 is voor 2011 al een stijging met € 16,1 miljoen
gemeld (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 395, nr. 2).
De technische mutaties betreffen ten eerste niet-relevante middelen voor
studiefinanciering op de BES-eilanden, die binnen de begroting van OCW
worden overgeboekt. Daarnaast ontstaat een niet-relevante, technische
mutatie door meevallende ontvangsten in 2010. Die worden hoofdzakelijk
veroorzaakt door meer vervroegde (extra) aflossingen. De extra
ontvangsten aan hoofdsom betekent een technische mutatie (€ 44,0
miljoen niet-relevant in 2010).
De autonome mutatie is een ramingsbijstelling in 2010. Die worden
hoofdzakelijk veroorzaakt door meer vervroegde (extra) aflossingen. De
extra ontvangsten aan rente betekent een autonome mutatie van € 3,3
miljoen (relevant) in 2010.
De beleidsmatige mutatie betreft relevante middelen voor studiefinanciering op de BES-eilanden, die binnen de begroting van OCW worden
overgeboekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

206

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 2 )

ARTIKEL 12. TEGEMOETKOMING ONDERWIJSBIJDRAGE EN
SCHOOLKOSTEN
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

126 298

122 057

122 155

122 028

123 442

7 164
6 999

10 769
533

0
534

0
533

0
539

140 461

133 359

122 689

122 561

123 981

2010

2011

2012

2013

2014

9 043
0
9 043
– 2 044
– 2 044
0

533
533
0
0
0
0

534
534
0
0
0
0

533
533
0
0
0
0

539
539
0
0
0
0

6 999

533

534

533

539

2015

124 881

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
prijsbijstelling
2.
ramingsbijstelling niet-relevant
Autonome mutaties
1.
ramingsbijstelling relevant
Beleidsmatige mutaties

Totaal

De uitgaven op grond van de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten (WTOS) stijgen in 2011 met € 11,3 miljoen ten opzichte van
de begroting 2010. Het grootste deel van deze stijging is toegelicht in de
1e suppletoire begroting 2010 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32
395, nr. 2). Bij de nieuwe mutaties gaat het om een bedrag van € 0,5
miljoen in 2011. In 2010 gaat het om € 7,0 miljoen.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
De technische mutaties bestaan ten eerste uit de wettelijk verplichte
indexering van de normbedragen van de WTOS.
Daarnaast wordt in 2010 een meevaller van € 9,0 miljoen verwacht op de
niet-relevante uitgaven voor de (inkomensafhankelijke) tegemoetkoming
schoolkosten voor scholieren van 18 jaar en ouder in het voortgezet
onderwijs.
De autonome mutatie van € 2,0 miljoen betreft een meevaller die in 2010
wordt verwacht. De uitgaven zullen in 2011 lager zijn dan eerder geraamd.
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

9 400

8 400

8 400

8 400

8 400

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

9 400

8 400

8 400

8 400

8 400

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2015

8 400

207

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 2 )

De ontvangsten in het kader van de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten zijn onveranderd ten opzichte van de begroting
2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

208

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 3 )

ARTIKEL 13. LESGELDEN
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010

2010

2011

2012

2013

2014

5 951

5 337

5 565

5 574

5 995

679
0

1 171
0

0
0

0
0

0
0

6 630

6 508

5 565

5 574

5 995

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2015

6 400

Bij de lesgelden is in 2011 sprake van een stijging van de uitgaven met per
saldo € 1,2 miljoen ten opzichte van de begroting 2010. Deze stijging is
toegelicht in de 1e suppletoire begroting 2010 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 395, nr. 2).
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

192 600

216 300

229 400

234 300

237 700

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

7 234
– 6 018

744
0

0
0

0
0

0
0

Stand ontwerpbegroting 2011

193 816

217 044

229 400

234 300

237 700

2010

2011

2012

2013

2014

0
– 6 018
– 6 018
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

– 6 018

0

0

0

0

2015

241 800

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
Autonome mutaties
1.
ramingsbijstelling
Beleidsmatige mutaties

Totaal

In 2010 is bij de lesgelden een stijging van de ontvangsten geraamd van
per saldo € 1,2 miljoen. Bij 1e suppletoire begroting 2010 is een stijging
met € 7,2 miljoen voorzien. Op grond van de realisatiecijfers wordt nu de
ontvangstenraming met € 6 miljoen naar beneden bijgesteld.
In 2011 is bij de lesgelden een stijging van de ontvangsten geraamd van
per saldo € 0,7 miljoen ten opzichte van de begroting 2010. Deze stijging
is toegelicht in de 1e suppletoire begroting 2010 (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2009–2010, 32 395, nr. 2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

209

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 4 )

ARTIKEL 14. CULTUUR
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

951 738

949 951

958 031

963 826

961 444

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

19 083
– 2 940

1 811
– 13 892

2 126
692

367
– 860

367
– 827

Stand ontwerpbegroting 2011

967 881

937 870

960 849

963 333

960 984

2010

2011

2012

2013

2014

1 642

– 249
657

1 306
657

1 706
657

1 706
657

– 156
– 750
0
– 13 643
– 355
200
1 512
– 15 000

– 201
850
0
– 614
– 814
200

– 201
1 250
0
– 2 566
– 2 766
200

– 201
1 250
0
– 2 533
– 2 733
200

692

– 860

– 827

2015

949 390

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
Bijstellingen uit aanvullende posten
2.
Desalderingen
3.
Overboekingen intern
4.
Overboekingen (extern)
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties
1.
Interne herschikkingen
2.
BES-eilanden
3.
Intertemporele compensatie
4.
Problematiek OCW-begroting Leerlingenraming

2 529
102
– 989
0
– 4 582
– 70
– 1 512
– 3 000

Totaal

– 13 892
– 2 940

Voor Cultuur is in 2011 sprake van een daling van de uitgaven met € 12,1
miljoen ten opzichte van de begroting 2010. Een deel van de daling is
toegelicht in de 1e suppletoire begroting 2010 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010 32 395, nr. 1).
Bij de nieuwe mutaties gaat het om een afname van € 13,9 miljoen.
Hiervan heeft € 0,2 miljoen betrekking op technische mutaties. Voor de
beleidsmatige mutaties betreft het een bedrag van € 13,6 miljoen.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
3.1
Deze mutatie betreft de bijdrage van Cultuur (artikel 14) aan de
taakstelling van OCW. Het gaat hierbij om een bedrag van circa € 0,07
miljoen in 2010 oplopend tot circa € 2,7 miljoen structureel. Deze bijdrage
wordt ingevuld op de post «programmakosten overig».
3.2
Deze mutatie heeft betrekking op de structurele toevoeging van € 0,2
miljoen (van artikel 8 Internationaal Beleid naar artikel 14) ten behoeve
van de integratie van de BES-eilanden in Nederland op het terrein van
Cultuur.
3.3
Op grond van de subsidieregeling bibliotheekinnovatie (WJZ/139 906 van
10 juli 2009) zijn in 2009 verplichtingen aangegaan, die doorlopen tot
2011. Volgens de regeling kan de laatste 20% van de toegekende subsidies
pas bij afrekening worden betaald. Het hiermee gepaarde gaande bedrag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

210

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 4 )

van € 1,5 miljoen wordt om deze reden, via tussenboekingen in 2010,
overgeboekt van 2009 naar 2011.
3.4
De volgende maatregelen worden in 2011 getroffen. De matchingsregeling wordt versoberd tot € 5 miljoen. De innovatieregeling wordt
volgend jaar niet uitgevoerd. Dit levert een besparing op van respectievelijk € 5 miljoen en € 3 miljoen. Door niet bestede bedragen in 2009 en
2010 rondom het Nationaal Historisch Museum kan in 2011 € 4 miljoen
vrijvallen. De programma’s «cultuur en economie» en «cultuur en ICT»
worden voor € 2 miljoen getemporiseerd. Voor € 1 miljoen wordt
bezuinigd op projectsubsidies en éénjarige instellingssubsidies. Ten slotte
wordt voor € 3 miljoen aan incidentele subsidies 2010 ingezet voor de
dekking van 2011.
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

Stand ontwerpbegroting 2010

24 276

22 638

20 998

19 880

17 853

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

1 264
2 529

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2011

28 069

22 638

20 998

19 880

17 853

6 254

2010

2011

2012

2013

2014

1. Technische mutaties
1.
Desalderingen
2. Autonome mutaties

2 529
2 529
0

0

0

0

0

0

0

0

0

Totaal

2 529

0

0

0

0

Specificatie nieuwe mutaties (x 1000)

De ontvangsten in 2011 voor Cultuur worden op hetzelfde niveau
geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

211

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 5 )

ARTIKEL 15. MEDIA
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

905 329

897 260

901 288

905 937

910 691

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

– 1 360
– 2 190

– 441
8 687

– 441
8 733

– 441
8 779

– 441
8 827

Stand ontwerpbegroting 2011

901 779

905 506

909 580

914 275

919 077

2010

2011

2012

2013

2014

– 2 190
– 2 190
0
0

8 687
8 687
0
0

8 733
8 733
0
0

8 779
8 779
0
0

8 827
8 827
0
0

– 2 190

8 687

8 733

8 779

8 827

2010

2011

2012

2013

2014

246 252

202 000

202 000

202 000

202 000

1 268
0

0

0

0

0

247 520

202 000

202 000

202 000

202 000

2010

2011

2012

2013

2014

1 268
– 336
– 12 000
13 604
0
0

0

0

0

0

0
0

0
0

0
0

0
0

1 268

0

0

0

0

2015

923 983

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
1.
Wettelijke prijsindex Media
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties

Totaal

Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2015

202 000

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
verkoop NOB
2.
Reclameopbrengsten
3.
Opbrengst radiofrequenties
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

212

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 6 )

ARTIKEL 16. ONDERZOEK EN WETENSCHAPSBELEID
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

1 239 302

1 068 146

1 059 787

1 041 676

1 039 948

32 823
1 765

– 14 385
7 020

– 10 286
4 496

– 14 779
4 281

– 14 779
4 021

1 273 890

1 060 781

1 053 997

1 031 178

1 029 190

2010

2011

2012

2013

2014

2 265

5 420
1 000
– 455
252
6 378
– 1 755
0
– 924
– 672

5 395
1 000
– 455
252
6 353
– 1 755
0
– 1 114
– 862

4 843
1 000
– 455

– 177

10 545
1 000
– 455
252
7 053
2 695
0
– 3 525
– 473
– 2 800
– 252

– 252

– 252

1 765

7 020

4 496

4 281

2015

986 541

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.

2.
3.

Technische mutaties
1.
Bijstellingen uit aanvullende posten
2.
Desalderingen
3.
Bijstellingen budgettair neutraal
4.
Overboekingen intern
5.
Overboekingen extern
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties
1.
Interne herschikkingen
2.
Incidentele maatregel 2011
3.
Science Attache China

Totaal

– 455
177
4 120
– 1 577
0
– 500
– 323

6 053
– 1 755
0
– 822
– 822

4 021

Toelichting op de nieuwe mutaties:
Voor onderzoek en wetenschapsbeleid is in 2011 sprake van een daling
van de uitgaven met € 7,4 miljoen ten opzichte van de begroting 2010. Bij
de nieuwe mutaties gaat het om een stijging met € 7 miljoen. Hiervan
heeft € 10,5 miljoen betrekking op technische mutaties. Voor de beleidsmatige mutaties betreft het een daling van € 3,5 miljoen in het algemene
deel van de verdiepingsbijlage worden deze mutaties toegelicht. In het
kader van de incidentele maatregel 2011 is op de bijdrage voor Toptalent
een bedrag van € 2,8 miljoen gekort.
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

179 797

143 333

137 644

121 299

119 572

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

30 310
– 455

– 5 288
– 455

– 10 289
– 455

– 14 782
– 455

– 14 782
– 455

Stand ontwerpbegroting 2011

209 652

137 590

126 900

106 062

104 335

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2015

61 635

213

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 6 )

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
1.
Desaldering
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties

Totaal

2010

2011

2012

2013

2014

– 455
– 455
0
0

– 455
– 455
0
0

– 455
– 455
0
0

– 455
– 455
0
0

– 455
– 455
0
0

– 455

– 455

– 455

– 455

– 455

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

214

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 7 )

ARTIKEL 17. NOMINAAL EN ONVOORZIEN
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

– 4 307

– 1 152

– 994

– 6 017

– 5 377

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

0
0
– 2 887
9 797

0
0
13
12 588

0
0
– 879
– 57 285

0
0
4 218
– 55 259

0
0
4 107
– 56 359

2 603

11 449

– 59 158

– 57 058

– 57 629

Stand ontwerpbegroting 2011

2015

– 44 646

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties
1.
Maatregelen leerlingenontwikkeling
2.
Prijsbijstelling enveloppemiddelen
3.
Diversen

Totaal

2010

2011

2012

2013

2014

2 190
0
7 607
0
0
7 607

76 887
0
– 64 299
– 54 943
0
– 9 356

79 581
0
– 136 866
– 55 820
– 83 048
2 002

80 358
0
– 135 617
– 56 116
– 82 752
3 251

80 986
0
– 137 345
– 56 433
– 82 435
1 523

9 797

12 588

– 57 285

– 55 259

– 56 359

Toelichting op de nieuwe mutaties:
3.1
Van de prijsbijstelling tranche 2010 wordt 2/3e deel ingezet ter dekking van
de leerlingenontwikkeling OCW.
3.2
De OCW-subsidies worden met ingang van 2012 structureel met € 83
miljoen gekort. De concrete invulling van de korting op de subsidies zal
worden uitgewerkt in een subsidieplan dat komend najaar aan de Tweede
Kamer wordt gestuurd.
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

957

957

957

957

957

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

957

957

957

957

957

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2015

957

215

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 8 )

ARTIKEL 18. MINISTERIE ALGEMEEN
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

124 142

105 620

94 689

94 004

88 875

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

– 150
10 041
7 182

3 707
6 431

– 590
– 2 182

– 267
459

– 268
– 2 148

Stand ontwerpbegroting 2011

141 215

115 758

91 917

94 196

86 459

2010

2011

2012

2013

2014

– 135
0
7 317

15
0
6 416

– 876
0
– 1 306

– 912
0
1 371

– 912
0
– 1 236

7 182

6 431

– 2 182

459

– 2 148

2015

87 857

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties

Totaal

Voor artikel 18 is in 2011 sprake van een stijging van de uitgaven met
€ 10,1 miljoen ten opzichte van de begroting 2010. Een deel van deze
stijging is toegelicht in de 1e suppletoire begroting 2010. Bij de nieuwe
mutaties gaat het om een bedrag van € 6,4 miljoen, allen beleidsmatig.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
Ten behoeve van de voortgang van Wikiwijs (Wikiwijs vloeit voort uit de
maatschappelijke innovatieagenda onderwijs (Tweede Kamer, 27 406,
nr. 146), een initiatief om het ontwikkelen en gebruik van open digitale
leermiddelen in het onderwijs te stimuleren en te vergemakkelijken is
extra budget beschikbaar gesteld. Tevens is ten behoeve van de financiering van extra kosten als gevolg van de liberalisering van de postwet
budget beschikbaar gesteld.
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

567

567

567

567

567

0

0

0

0

0

0

567

567

567

567

567

567

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2015

216

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 1 9 )

ARTIKEL 19. INSPECTIES
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

61 925

57 163

56 956

56 956

56 956

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

1 795
1 400

69
750

69
700

129
700

129
700

Stand ontwerpbegroting 2011

65 120

57 982

57 725

57 785

57 785

2010

2011

2012

2013

2014

1 284
0
116

533
0
217

483
0
217

483
0
217

483
0
217

1 400

750

700

700

700

2015

57 785

Specifieke nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
Autonome mutaties
Beleidsmatige mutaties

Totaal

Voor artikel 19 is in 2011 sprake van een stijging van de uitgaven met
€ 0,8 miljoen ten opzichte van de begroting 2010. Een deel van deze
stijging is toegelicht in de 1e suppletoire begroting 2010. Bij de nieuwe
mutaties gaat het om een bedrag van € 0,7 miljoen. Hiervan heeft € 0,5
miljoen betrekking op technische mutaties. Voor de beleidsmatige
mutaties betreft het een bedrag van € 0,2 miljoen.
Toelichting op de nieuwe mutaties:
Doordat OCW de verantwoordelijkheid krijgt voor het onderwijs op de drie
BES-eilanden is door BZK ca. € 0,2 miljoen aan de OCW-begroting
toegevoegd.
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

0

0

0

0

0

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2011

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2015

0

217

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 2 0 )

ARTIKEL 20. ADVIESRADEN
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

7 250

5 804

5 804

5 804

5 804

492
0

– 11
0

– 11
0

– 11
0

– 11
0

7 742

5 793

5 793

5 793

5 793

2015

5 793

Voor artikel 20 is in 2011 sprake van een verwaarloosbare daling van de
uitgaven ten opzichte van de begroting 2010.
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

0

0

0

0

0

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2011

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2015

0

218

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 2 4 )

ARTIKEL 24. KINDEROPVANG
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletoire begroting
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2 707 939

2 844 554

2 919 003

2 966 433

3 023 353

317 347
30 075

272 000
– 179 400

317 000
– 542 570

362 000
– 670 820

397 000
– 738 820

3 055 361

2 937 154

2 693 433

2 657 613

2 681 533

2010

2011

2012

2013

2014

– 300
– 300
50 000
50 000
– 19 625
– 19 625

– 1 400
– 1 400
52 000
52 000
– 230 000

– 1 570
– 1 570
54 000
54 000
– 595 000

– 1 820
– 1 820
56 000
56 000
– 725 000

– 1 820
– 1 820
58 000
58 000
– 795 000

– 230 000

– 285 000
– 310 000

– 355 000
– 370 000

– 360 000
– 435 000

– 179 400

– 542 570

– 670 820

– 738 820

2015

2 757 830

Specificatie nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
1.
Overboekingen intern
Autonome mutaties
1.
Diversen
Beleidsmatige mutaties
1.
Intertemporele compensatie
2.
Maatregelen kinderopvang tranche 2011
3.
Maatregelen kinderopvang tranche 2012

Totaal
30 075

Voor kinderopvang is in 2011 sprake van een stijging van de uitgaven met
€ 92,6 miljoen ten opzichte van de begroting 2010.
Bij de nieuwe mutaties gaat het om een daling van het budget met
€ 179,4 miljoen. Hiervan heeft – € 1,4 miljoen betrekking op technische
mutaties. Voor de autonome mutaties gaat het om een mutatie van € 52
miljoen op basis van de uitgavenontwikkeling voor kinderopvangtoeslag
in 2010. Voor – € 230 miljoen betreft het beleidsmatige mutaties als
gevolg van maatregelen in de kinderopvangtoeslag. Het budget voor
kinderopvangtoeslag wordt in 2012 verlaangd met totaal € 310 miljoen,
oplopend tot € 435 miljoen in 2014. In de AMvB die hiervoor noodzakelijk
is zal worden toegelicht hoe deze maatregelen zullen worden ingevuld.
Opbouw ontvangsten beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

747 736

768 736

790 736

812 736

835 736

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletoire begroting
Nieuwe mutaties

95 000
– 21 000

115 000
– 27 000

135 000
– 4 000

135 000
– 24 000

140 000
– 16 000

Stand ontwerpbegroting 2011

821 736

856 736

921 736

923 736

959 736

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

2015

1 006 142

219

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 2 4 )

Specifiactie nieuwe mutaties (x € 1 000)

1.
2.
3.

Technische mutaties
1.
werkgeversbijdrage
Autonome mutaties
3.
Waarborgfonds
Beleidsmatige mutaties

Totaal

2010

2011

2012

2013

2014

– 21 000
– 21 000
0
0
0

– 27 000
– 27 000
0
0
0

– 29 000
– 29 000
25 000
25 000
0

– 24 000
– 24 000
0
0
0

– 16 000
– 16 000
0
0
0

– 21 000

– 27 000

– 24 000

– 16 000

– 4 000

Toelichting op de nieuwe mutaties:
Voor kinderopvang is in 2011 sprake van een daling van de ontvangsten
met € 27,0 miljoen ten opzichte van de begroting 2010.
In 2012 wordt € 25,0 miljoen ontvangen van het Waarborgfonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

220

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k ( a r t i k e l 2 5 )

ARTIKEL 25. EMANCIPATIE
Opbouw uitgaven beleidsartikel (x € 1 000)
2010

2011

2012

2013

2014

Stand ontwerpbegroting 2010

20 048

20 274

21 203

21 204

21 204

Nota van wijziging
Amendementen
1e suppletore begroting
Nieuwe mutaties

150
– 1 404
– 182

– 2 063
209

– 919
– 61

– 220
– 71

– 280
– 71

Stand ontwerpbegroting 2011

18 612

18 420

20 223

20 913

20 853

2010

2011

2012

2013

2014

1. Technische mutaties
1. Overboekingen intern
2. Overboekingen (extern)
2. Autonome mutaties
3. Beleidsmatige mutaties
1. Interne herschikkingen
2. Enveloppe Onderwijs (pijler 4)

228
– 32
260
0
– 410
– 40

219
– 41
260
0
– 101
– 10
2 000

– 41
– 41

– 41
– 41

– 41
– 41

0
– 201
– 20
2 000

0
– 301
– 30
2 000

0
– 301
– 30
2 000

Totaal

– 182

209

– 61

– 71

– 71

2015

21 138

Specificatie nieuwe mutaties (x 1 000)

Voor emancipatie is in 2011 sprake van een daling van € 1,9 miljoen ten
opzichte van de begroting 2010.
Een deel ervan is toegelicht in de 1e suppletoire wet 2010 (32 395, nr. 2).
Bij de nieuwe mutaties gaat het om een bedrag van € 0,2 miljoen. Hiervan
heeft 0,2 miljoen betrekking op technische mutaties.
• Incidentale maatregel 2011:
In 2010 is de overboeking naar BZK voor koplopers tijdenbeleid € 0,2
miljoen lager dan gepland i.v.m. minder aanvragen van gemeenten/
provincies en is het kasbeslag subsidieverlening NJR 2010 € 0,2 miljoen
lager dan gepland. Deze middelen worden ingezet voor gestegen
leerlingaantallen in 2011. Zie hiervoor ook de beleidsagenda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

221

Samenvattend overzicht naar artikelonderdeel

SAMENVATTEND OVERZICHT NAAR ARTIKELONDERDEEL
Onderstaand treft u aan een overzicht van de standen ontwerpbegroting
2011 per artikelonderdeel.
Meerjarenraming verplichtingen (x € 1 000)
Artikel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

TOTAAL

36 869 528

36 363 728

36 347 338

36 952 242

37 116 368

37 293 310

1
2
3
4
40
41
42
50

Primair onderwijs
Personele uitgaven
Materiële uitgaven
Onderwijsverzorging
Stimuleringsuitgaven
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

9 516 566
8 140 699
1 300 875
352
25 162
0
0
44 469
5 009

9 502 556
8 262 935
1 174 653
259
22 353
0
0
36 936
5 420

9 427 065
8 206 960
1 154 150
166
24 282
0
0
36 089
5 418

9 349 711
8 137 918
1 147 770
89
22 958
0
0
35 558
5 418

9 288 852
8 087 709
1 137 229
21
22 887
0
0
35 588
5 418

9 226 508
8 034 350
1 127 831

1
2
3
4
5
40
41
42
50

Voortgezet onderwijs
Personele uitgaven
Materiële uitgaven
Onderwijsondersteuning
Projectuitgaven
ICT uitgaven
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

6 940 587
5 715 317
1 091 063
50 211
18 108
37 289
0
0
23 775
4 824

6 779 092
5 622 285
1 032 063
51 323
17 284
30 326
0
0
21 582
4 229

6 870 580
5 708 212
1 039 557
49 312
18 384
29 930
0
0
21 578
3 607

6 941 978
5 771 993
1 047 529
50 373
18 384
28 529
0
0
21 563
3 607

7 009 811
5 829 276
1 057 412
50 729
18 384
28 529
0
0
21 874
3 607

7 057 628
5 870 454
1 063 869
50 911
18 384
28 529
0
0
21 874
3 607

3 505 679

3 419 730

3 340 538

3 317 338

3 317 471

3 317 495

3 138 589
115 354
78 966
29 905
128 009
0
0
10 913
3 943

3 125 119
115 355
76 521
15 022
73 834
0
0
10 471
3 408

3 062 561
115 355
60 216
8 577
80 010
0
0
10 468
3 351

3 039 628
115 355
59 951
8 577
80 010
0
0
10 466
3 351

3 039 628
115 355
60 011
8 577
80 010
0
0
10 539
3 351

3 039 628
115 355
60 041
8 577
80 010
0
0
10 533
3 351

9 991
9 991

20
20

0
0

0
0

0
0

0
0

1

3

4

Omschrijving

23 321
0
0
35 588
5 418

2
3
4
5
40
41
42
50

Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Secundair beroepsonderwijs en
landelijke organen
Educatie en inburgering
Specifieke stimulering
Leren en werken
Voortijdig schoolverlaten
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

1

Technocentra
Technocentra

1
2
40
41
42
50

Hoger beroepsonderwijs
Reguliere bekostiging
Stimuleringsuitgaven
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

2 747 122
2 602 378
124 162
0
0
14 606
5 976

2 530 905
2 500 963
11 269
0
0
13 575
5 098

2 545 735
2 516 073
10 994
0
0
13 571
5 097

2 548 623
2 523 869
6 107
0
0
13 550
5 097

2 570 559
2 521 942
29 531
0
0
13 989
5 097

2 578 239
2 527 481
31 672
0
0
13 989
5 097

10
11

Wetenschappelijk onderwijs
Reguliere Bekostiging
Stimulerings- en overige uitgaven

3 938 033
3 914 435
23 598

3 955 026
3 934 576
20 450

3 988 702
3 969 524
19 178

4 020 588
4 002 986
17 602

4 030 271
4 020 367
9 904

4 028 796
4 020 421
8 375

11
12
50

Internationaal beleid
Internationaal beleid
BES-eilanden
Apparaatsuitgaven

21 909
9 567
9 510
2 832

37 671
12 693
22 964
2 014

37 679
12 753
23 117
1 809

36 800
12 971
22 020
1 809

40 086
17 136
21 141
1 809

38 727
16 636
20 282
1 809

11

Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Arbeidsmarkt

293 933
288 911

300 840
296 019

299 767
295 334

320 985
316 552

328 999
324 566

338 785
334 352

1

5

6

7

8

9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

222

Samenvattend overzicht naar artikelonderdeel

Artikel
40
41
42
50
11

Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

2010

2011

2012

2013

2014

2015

0
0
2 799
2 223

0
0
2 799
2 022

0
0
2 799
1 634

0
0
2 799
1 634

0
0
2 799
1 634

0
0
2 799
1 634

3 735 693
1 328 328
373 624
56 112
574 621

4 059 432
1 545 810
411 332
67 563
448 325

4 382 970
1 714 950
623 535
74 130
346 559

4 500 051
1 780 843
646 475
74 930
302 036

4 595 921
1 847 430
671 892
75 630
242 414

4 687 201
1 901 707
684 300
76 500
203 939

1 317 716
0
85 292

1 502 365
0
84 037

1 555 517
0
68 279

1 619 875
0
75 892

1 681 924
0
76 631

1 744 124
0
76 631

140 461
38 380
11 386
60 403
10 834
0
19 458

133 359
34 640
11 236
68 499
1 830
0
17 154

122 689
31 800
12 400
61 134
2 500
0
14 855

122 561
31 000
12 400
61 833
2 500
0
14 828

123 981
30 700
12 400
62 439
2 600
0
15 842

124 881
30 700
12 400
63 339
2 600
0
15 842

6 630
0
6 630

6 508
0
6 508

5 565
0
5 565

5 574
0
5 574

5 995
0
5 995

6 400
0
6 400

40
42

Studiefinanciering
Relevante basis- en aanvullende beurs
Relevante reisvoorziening
Relevante overige uitgaven
Niet relevante prestatiebeurs (RL63)
Niet relevante reguliere rentedragende
leningen (RL64)
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisaties

1
2
3
4
40
42

Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten
TS 17TS 18+
Vo 18+
Niet relevante uitgaven
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisaties

40
42

Lesgelden
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisaties

1
2
4
5
42
60

Cultuur
Kunsten
Letteren en bibliotheken
Cultureel erfgoed
Overigen
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

622 514
124 517
69 844
355 174
2 736
18 278
51 965

598 332
122 531
66 532
339 068
4 146
17 784
48 271

620 823
139 760
65 862
346 174
4 111
17 736
47 180

1 127 050
467 377
84 044
508 530
4 111
17 669
45 319

1 124 701
467 381
81 688
508 533
4 111
17 669
45 319

1 113 107
467 384
70 089
508 535
4 111
17 669
45 319

1
2

Media
Media
Zerobase

900 904
900 745
159

904 760
904 757
3

908 834
908 834
0

914 275
914 275
0

919 077
919 077
0

923 983
923 983
0

1
2
3
41
42
50

Onderzoek en wetenschappen
Onderzoekbestel
Specifieke beleidsthema’s
Coördinatie en samenwerking
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

1 201 030
783 391
399 731
14 366
0
288
3 254

993 297
771 492
204 850
13 706
0
288
2 961

988 023
761 781
208 450
14 543
0
288
2 961

967 466
756 960
194 350
12 907
0
288
2 961

965 850
757 004
192 650
12 947
0
288
2 961

965 803
756 950
192 650
12 954
0
288
2 961

1
2
3

Nominaal en onvoorzien
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Nader te verdelen

2 603
0
1 623
980

11 449
0
13 944
– 2 495

-59 158
0
22 711
– 81 869

-57 058
0
22 992
– 80 050

-57 629
0
23 303
– 80 932

-44 646
0
23 536
– 68 182

11
14

Ministerie algemeen
Bestuursdepartement
Uitvoeringsorganisaties onverdeeld

141 215
119 979
21 236

115 758
105 595
10 163

91 917
88 573
3 344

94 196
90 852
3 344

86 459
83 152
3 307

87 857
84 550
3 307

2
3

Inspecties
Erfgoedinspectie
Onderwijsinspectie

65 120
3 208
61 912

57 982
2 688
55 294

57 725
2 688
55 037

57 785
2 688
55 097

57 785
2 688
55 097

57 785
2 688
55 097

1
2
3

Adviesraden
Onderwijs
Cultuur
Wetenschappen

7 742
2 601
3 507
1 634

5 793
2 384
2 691
718

5 793
2 384
2 691
718

5 793
2 384
2 691
718

5 793
2 384
2 691
718

5 793
2 384
2 691
718

3 055 361

2 937 154

2 693 433

2 657 613

2 681 533

2 757 830

1
2
3
4
5

12

13

14

15

16

17

18

19

20

24

Omschrijving

Kinderopvang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

223

Samenvattend overzicht naar artikelonderdeel

Artikel

Omschrijving

1
2
3
41
42

Wet kinderopvang
Subsidies
Overige uitgaven
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisatie

1
2
50

Emancipatie
Subsidies
Stimuleringuitgaven
Apparaatsuitgaven

25

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2 982 385
59 995
12 963
0
18

2 890 483
43 949
2 704
0
18

2 661 555
29 326
2 534
0
18

2 631 169
24 142
2 284
0
18

2 655 123
24 108
2 284
0
18

2 730 000
24 108
3 704
0
18

16 435
11 146
3 321
1 968

14 064
10 327
2 077
1 660

18 658
14 084
2 914
1 660

20 913
15 553
3 700
1 660

20 853
15 493
3 700
1 660

21 138
15 778
3 700
1 660

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

224

Samenvattend overzicht naar artikelonderdeel

Meerjarenraming uitgaven (x € 1 000)
Artikel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

TOTAAL

37 043 028

36 780 263

36 833 247

36 894 172

37 035 321

37 185 315

1
2
3
4
40
41
42
50

Primair onderwijs
Personele uitgaven
Materiële uitgaven
Onderwijsverzorging
Stimuleringsuitgaven
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

9 517 782
8 140 699
1 300 875
352
26 378
0
0
44 469
5 009

9 503 772
8 262 935
1 174 653
259
23 569
0
0
36 936
5 420

9 428 281
8 206 960
1 154 150
166
25 498
0
0
36 089
5 418

9 350 927
8 137 918
1 147 770
89
24 174
0
0
35 558
5 418

9 290 068
8 087 709
1 137 229
21
24 103
0
0
35 588
5 418

9 227 725
8 034 351
1 127 831
0
24 537
0
0
35 588
5 418

1
2
3
4
5
40
41
42
50

Voortgezet onderwijs
Personele uitgaven
Materiële uitgaven
Onderwijsondersteuning
Projectuitgaven
ICT uitgaven
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

6 973 222
5 748 916
1 088 020
51 409
18 989
37 289
0
0
23 775
4 824

6 809 974
5 655 329
1 029 020
51 323
18 165
30 326
0
0
21 582
4 229

6 903 697
5 741 491
1 036 514
51 312
19 265
29 930
0
0
21 578
3 607

6 971 895
5 805 272
1 044 486
49 173
19 265
28 529
0
0
21 563
3 607

7 040 928
5 862 555
1 054 369
50 729
19 265
28 529
0
0
21 874
3 607

7 088 745
5 903 733
1 060 826
50 911
19 265
28 529
0
0
21 874
3 607

3 580 198

3 418 894

3 405 345

3 342 520

3 319 720

3 319 744

3 175 780
150 433
81 215
29 905
128 009
0
0
10 913
3 943

3 122 035
115 354
78 770
15 022
73 834
0
0
10 471
3 408

3 125 119
115 355
62 465
8 577
80 010
0
0
10 468
3 351

3 062 561
115 355
62 200
8 577
80 010
0
0
10 466
3 351

3 039 628
115 355
62 260
8 577
80 010
0
0
10 539
3 351

3 039 628
115 355
62 290
8 577
80 010
0
0
10 533
3 351

9 991
9 991

20
20

0
0

0
0

0
0

0
0

1

3

4

Omschrijving

2
3
4
5
40
41
42
50

Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Secundair beroepsonderwijs en
landelijke organen
Educatie en inburgering
Specifieke stimulering
Leren en werken
Voortijdig schoolverlaten
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

1

Technocentra
Technocentra

1
2
40
41
42
50

Hoger beroepsonderwijs
Reguliere bekostiging
Stimuleringsuitgaven
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

2 492 905
2 388 789
83 534
0
0
14 606
5 976

2 538 673
2 483 855
36 145
0
0
13 575
5 098

2 554 658
2 500 963
35 027
0
0
13 571
5 097

2 563 540
2 516 073
28 820
0
0
13 550
5 097

2 572 688
2 523 869
29 733
0
0
13 989
5 097

2 578 694
2 527 936
31 672
0
0
13 989
5 097

10
11

Wetenschappelijk onderwijs
Reguliere Bekostiging
Stimulerings- en overige uitgaven

3 828 069
3 804 509
23 560

3 915 245
3 894 757
20 488

3 953 754
3 934 576
19 178

3 987 126
3 969 524
17 602

4 012 890
4 002 986
9 904

4 028 742
4 020 367
8 375

11
12
50

Internationaal beleid
Internationaal beleid
BES-eilanden
Apparaatsuitgaven

29 366
16 904
9 630
2 832

42 258
17 236
23 008
2 014

42 162
17 236
23 117
1 809

40 965
17 136
22 020
1 809

40 086
17 136
21 141
1 809

38 727
16 636
20 282
1 809

11
40
41
42
50

Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Arbeidsmarkt
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

294 508
289 486
0
0
2 799
2 223

301 415
296 594
0
0
2 799
2 022

299 767
295 334
0
0
2 799
1 634

320 985
316 552
0
0
2 799
1 634

328 999
324 566
0
0
2 799
1 634

338 785
334 352
0
0
2 799
1 634

1

5

6

7

8

9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

225

Samenvattend overzicht naar artikelonderdeel

Artikel
11

Omschrijving

2010

2011

2012

2013

2014

2015

3 735 693
1 328 328
373 624
56 112
574 621

4 059 432
1 545 810
411 332
67 563
448 325

4 382 970
1 714 950
623 535
74 130
346 559

4 500 051
1 780 843
646 475
74 930
302 036

4 595 921
1 847 430
671 892
75 630
242 414

4 687 201
1 901 707
684 300
76 500
203 939

1 317 716
0
85 292

1 502 365
0
84 037

1 555 517
0
68 279

1 619 875
0
75 892

1 681 924
0
76 631

1 744 124
0
76 631

140 461
38 380
11 386
60 403
10 834
0
19 458

133 359
34 640
11 236
68 499
1 830
0
17 154

122 689
31 800
12 400
61 134
2 500
0
14 855

122 561
31 000
12 400
61 833
2 500
0
14 828

123 981
30 700
12 400
62 439
2 600
0
15 842

124 881
30 700
12 400
63 339
2 600
0
15 842

6 630
0
6 630

6 508
0
6 508

5 565
0
5 565

5 574
0
5 574

5 995
0
5 995

6 400
0
6 400

40
42

Studiefinanciering
Relevante basis- en aanvullende beurs
Relevante reisvoorziening
Relevante overige uitgaven
Niet relevante prestatiebeurs (RL63)
Niet relevante reguliere rentedragende
leningen (RL64)
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisaties

1
2
3
4
40
42

Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten
TS 17TS 18+
Vo 18+
Niet relevante uitgaven
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisaties

40
42

Lesgelden
Uitvoeringsorganisatie IB-Groep
Uitvoeringsorganisaties

1
2
4
5
42
60

Cultuur
Kunsten
Letteren en bibliotheken
Cultureel erfgoed
Overigen
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

967 881
450 953
90 398
350 370
5 917
18 278
51 965

937 870
448 967
86 438
334 264
2 146
17 784
48 271

960 849
466 196
84 256
341 370
4 111
17 736
47 180

963 333
467 377
84 044
344 813
4 111
17 669
45 319

960 984
467 381
81 688
344 816
4 111
17 669
45 319

949 390
467 384
70 089
344 818
4 111
17 669
45 319

1
2

Media
Media
Zerobase

901 779
901 620
159

905 506
905 503
3

909 580
909 580
0

914 275
914 275
0

919 077
919 077
0

923 983
923 983
0

1
2
3
41
42
50

Onderzoek en wetenschappen
Onderzoekbestel
Specifieke beleidsthema’s
Coördinatie en samenwerking
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisaties
Apparaatsuitgaven

1 273 890
778 839
478 149
13 360
0
288
3 254

1 060 781
773 262
269 564
14 706
0
288
2 961

1 053 997
762 041
274 164
14 543
0
288
2 961

1 031 178
757 288
257 734
12 907
0
288
2 961

1 029 190
756 960
256 034
12 947
0
288
2 961

986 541
757 004
213 334
12 954
0
288
2 961

1
2
3

Nominaal en onvoorzien
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Nader te verdelen

2 603
0
1 623
980

11 449
0
13 944
– 2 495

-59 158
0
22 711
– 81 869

-57 058
0
22 992
– 80 050

-57 629
0
23 303
– 80 932

-44 646
0
23 536
– 68 182

11
14

Ministerie algemeen
Bestuursdepartement
Uitvoeringsorganisaties onverdeeld

141 215
119 979
21 236

115 758
105 595
10 163

91 917
88 573
3 344

94 196
90 852
3 344

86 459
83 152
3 307

87 857
84 550
3 307

2
3

Inspecties
Erfgoedinspectie
Onderwijsinspectie

65 120
3 208
61 912

57 982
2 688
55 294

57 725
2 688
55 037

57 785
2 688
55 097

57 785
2 688
55 097

57 785
2 688
55 097

1
2
3

Adviesraden
Onderwijs
Cultuur
Wetenschappen

7 742
2 601
3 507
1 634

5 793
2 384
2 691
718

5 793
2 384
2 691
718

5 793
2 384
2 691
718

5 793
2 384
2 691
718

5 793
2 384
2 691
718

1
2
3
41
42

Kinderopvang
Wet kinderopvang
Subsidies
Overige uitgaven
Uitvoeringsorganisatie CFI
Uitvoeringsorganisatie

3 055 361
2 982 385
59 995
12 963
0
18

2 937 154
2 890 483
43 949
2 704
0
18

2 693 433
2 661 555
29 326
2 534
0
18

2 657 613
2 631 169
24 142
2 284
0
18

2 681 533
2 655 123
24 108
2 284
0
18

2 757 830
2 730 000
24 108
3 704
0
18

1
2
3
4
5

12

13

14

15

16

17

18

19

20

24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

226

Samenvattend overzicht naar artikelonderdeel

Artikel

25
1
2
50

Omschrijving

Emancipatie
Subsidies
Stimuleringuitgaven
Apparaatsuitgaven

2010

2011

2012

2013

2014

2015

18 612
13 250
3 394
1 968

18 420
13 300
3 460
1 660

20 223
14 863
3 700
1 660

20 913
15 553
3 700
1 660

20 853
15 493
3 700
1 660

21 138
15 778
3 700
1 660

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

227

Samenvattend overzicht naar artikelonderdeel

Meerjarenraming ontvangsten (x € 1 000)
Artikel

Omschrijving
TOTAAL

1

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2 264 850

2 135 821

2 208 201

2 236 945

2 317 098

2 369 826

90

Primair onderwijs
Ontvangsten

42 499
42 499

13 186
13 186

10 937
10 937

3 347
3 347

2 061
2 061

2 061
2 061

90

Voortgezet onderwijs
Ontvangsten

64 240
64 240

7 907
7 907

6 462
6 462

5 161
5 161

3 361
3 361

1 361
1 361

90

Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Ontvangsten

12 003
12 003

3 500
3 500

3 500
3 500

2 500
2 500

0
0

0
0

90

Technocentra
Ontvangsten

9 592
9 592

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

90

Hoger beroepsonderwijs
Ontvangsten

2 492
2 492

1 017
1 017

1 017
1 017

17
17

17
17

17
17

90

Wetenschappelijk onderwijs
Ontvangsten

17 672
17 672

42 604
42 604

16 809
16 809

12 743
12 743

3 045
3 045

16
16

90

Internationaal beleid
Ontvangsten

99
99

99
99

99
99

99
99

99
99

99
99

90

Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Ontvangsten

4 000
4 000

10 000
10 000

4 000
4 000

2 000
2 000

0
0

0
0

90
91

Studiefinanciering
Studiefinanciering relevant
Studiefinanciering niet relevant

600 536
263 922
336 614

611 576
283 024
328 552

654 419
292 819
361 600

715 176
318 276
396 900

776 967
345 851
431 116

838 517
374 486
464 031

90
91

Tegemoetkoming studiekosten
TS 17Vo 18+

9 400
2 200
7 200

8 400
1 200
7 200

8 400
1 200
7 200

8 400
1 200
7 200

8 400
1 200
7 200

8 400
1 200
7 200

90

Lesgelden
Ontvangsten

193 816
193 816

217 044
217 044

229 400
229 400

234 300
234 300

237 700
237 700

241 800
241 800

90
91
92

Cultuur
Ontvangsten Kunsten
Ontvangsten Letteren en bibliotheken
Ontvangsten Cultureel erfgoed

28 069
2 236
22 451
3 382

22 638
136
21 180
1 322

20 998
136
20 290
572

19 880
136
19 422
322

17 853
136
17 395
322

6 254
136
5 796
322

90
91

Media
Ontvangsten
Zerobase

247 520
199 000
48 520

202 000
202 000

202 000
202 000

202 000
202 000
0

202 000
202 000

202 000
202 000

90

Onderzoek en wetenschappen
Ontvangsten

209 652
209 652

137 590
137 590

126 900
126 900

106 062
106 062

104 335
104 335

61 635
61 635

90

Nominaal en onvoorzien
Ontvangsten

957
957

957
957

957
957

957
957

957
957

957
957

90

Ministerie algemeen
Ontvangsten

567
567

567
567

567
567

567
567

567
567

567
567

90

Inspecties
Ontvangsten

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

90

Adviesraden
Ontvangsten

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

90

Kinderopvang
Belastingontvangsten

821 736
144 736

856 736
164 736

921 736
209 736

923 736
184 736

959 736
189 736

1 006 142
204 736

3

4

5

6

7

8

9

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

228

Samenvattend overzicht naar artikelonderdeel

Artikel

Omschrijving

91
92

Werkgeversbijdrage
Overig relevant

90

Emancipatie
Ontvangsten

25

2010

2011

2012

2013

2014

2015

677 000
0

692 000
0

712 000
0

739 000
0

770 000
0

801 406
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

229

Bijlage moties en toezeggingen

8. BIJLAGEN
BIJLAGE 1. MOTIES EN TOEZEGGINGEN
A. Door de Staten-Generaal aanvaarde Moties
Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

MOTIES TWEEDE KAMER
DIRECTIE BEROEPSONDERWIJS EN VOLWASSENENEDUCATIE
De Kamer verzoekt de regering in overleg
met de VNG en de MBO Raad, zonder
beperkingen vooraf, voorstellen uit te
werken zodat op de beste manier brede
toegankelijkheid van het tweedekansonderwijs kan worden gegarandeerd en
hierover de Kamer te informeren

[11-12-2008]
Begrotingsbehandeling OCW 2009
Depla, G.C.F.M.
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 103

De moties is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 6 november 2009,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 35.

De Kamer verzoekt de regering in
samenspraak met de betrokken instellingen en organisaties een plan van
aanpak op te stellen waaruit blijkt hoe de
gesignaleerde belemmeringen naar
vermogen worden opgelost en dat tegelijk
met de komende begroting aan de Kamer
voor te leggen

[15-4-2009]
Competentiegericht onderwijs in het mbo
Slob, A.
kamerstuk 31 524, nr. 14

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 23 september 2009,
kamerstuk 31 524, nr. 30.

De Kamer verzoekt de staatssecretaris de
kenniscentra in samenwerking met de
roc’s te vragen de kwalificatiedossiers zo
aan te laten passen dat het onderwijs
uitdagender wordt en de theoretische
vakken meer ambitie krijgen en de Kamer
hierover voor de begroting te informeren

[15-4-2009]
Competentiegericht onderwijs in het mbo
Depla, G.C.F.M.
kamerstuk 31 524, nr. 8

De motie is mondeling afgedaan tijdens
het algemeen overleg mbo van
4 november 2009, kamerstuk 31 524, nr. 35

De Kamer verzoekt de regering om bij de
begroting met maatregelen te komen om
het kwalificatiedossier uit niveau 4 zodanig
in te richten dat de aansluiting van mbo
niveau 4 en het hbo wordt verbeterd

[15-4-2009]
Competentiegericht onderwijs in het mbo
Biskop, J.J.G.M.
kamerstuk 31 524, nr. 5

De beleidsreactie op het rapport van de
Onderwijsraad, waarin de Raad adviseert
over het vraagstuk van de doorstroom van
het middelbaar beroepsonderwijs naar het
hoger beroepsonderwijs, wordt meegenomen in de zorgvuldige uitwerking van
het advies van de Commissie Veerman. Dit
geldt ook voor de besluitvorming over de
invoering van de Associate degree en de
positionering ervan in de beroepskolom.
Dit heeft mede betrekking op de motie en
toezegging, gedaan tijdens het
nota-overleg competentiegericht onderwijs
in het mbo op 15 april 2009. De beleidsreactie volgt voor 31 december 2010.

De Kamer verzoekt de regering uiterlijk
eind 2009 de volgende zaken geregeld te
hebben:
– de verbeterslag met betrekking tot de
kwalificatiedossiers moet zijn afgerond;
– er moet een plan van aanpak zijn om de
aansluiting tussen het mbo en het hbo te
verbeteren;
– er dient duidelijkheid te zijn met
betrekking tot de acties die van (individuele) instellingen worden verlangd om te
waarborgen dat de bedrijfsvoering
daadwerkelijk een kwalitatief stevige basis
kent

[15-4-2009]
Competentiegericht onderwijs in het mbo
Biskop, J.J.G.M.
Slob, A.
kamerstuk 31 524, nr. 3

Deze motie bestaat uit 3 delen. Delen 1 en
3 betreffen controversieel verklaarde
onderwerpen. De commissies «Onderwijs
en Besturing MBO» en «Kwalificeren en
Examineren» zullen hierover respectievelijk eind augustus en eind september
2010 wel nog aanbevelingen doen.
Deel 2 van deze motie, de aansluiting
tussen mbo en hbo, is ook opgenomen in
motie kamerstuk 31 524, nr. 364. Die motie
wordt afgedaan in november 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

230

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering om in de
wet, die de invoering van het competentiegericht onderwijs formaliseert, scholen
reëel de mogelijkheid te geven meer tijd te
nemen voor de invoering dan 2010, zodat
de invoering van nieuwe onderwijsprogramma’s zorgvuldig verloopt

[15-4-2009]
Competentiegericht onderwijs in het mbo
Depla, G.C.F.M.
kamerstuk 31 524, nr. 10

Het wetsvoorstel competentiegericht
onderwijs is controversieel verklaard. Deze
motie wordt afgedaan zodra het
wetsvoorstel weer in behandeling wordt
genomen.

De Kamer verzoekt het kabinet om te
voorkomen dat in het mbo lectoren
worden aangesteld aangezien het mbo
geen taak heeft om praktijkgericht
onderzoek te gaan verrichten

[15-6-2009]
Wetsvoorstel Versterking en Besturing
Dijk, J.J. van (CDA), Dijk, J.J. van (SP),
Zijlstra, H.
kamerstuk 31 821, nr. 42

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 december 2009,
kamerstuk nr. 31 821, nr. 77.

De Kamer verzoekt de regering de
MBO-Raad op te roepen te zorgen dat de
roc’s deze verantwoordelijkheid
waarmaken en de Kamer te informeren
hoe de roc’s aan deze verantwoordelijkheid invulling geven

[10-3-2010]
De inspectieoverzichten van zeer zwakke
mbo-opleidingen
Biskop, J.J.G.M., Depla, G.C.F.M., Gent, W.
van
kamerstuk 31 524, nr. 53

De Tweede Kamer is in september 2010
geïnformeerd

De Kamer verzoekt de regering om als
uitgangspunt bij de heroverweging om de
drempelloze instroom in het mbo te
bestuderen, in de heroverweging mee te
nemen dat jongeren zonder vmbo-diploma
niet uitgesloten mogen worden van
onderwijs dat hen voorbereidt op de
arbeidsmarkt of doorstromen naar een
startkwalificatie

[10-3-2010]
De inspectieoverzichten van zeer zwakke
mbo-opleidingen
Biskop, J.J.G.M., Depla, G.C.F.M.
kamerstuk 31 524, nr. 55

De afdoening van deze motie is afhankelijk
van de adviezen van de Commissie
Onderwijs en Besturing BVE en de
Commissie Kwalificeren en Examineren.
Die adviezen worden eind september 2010
verwacht. Daarna wordt een beleidsreactie
geschreven en aan de Tweede Kamer
gezonden.

De Kamer verzoekt de regering voorstellen [10-3-2010]
te doen om heldere regels te maken rond
De inspectieoverzichten van zeer zwakke
de sponsoring door roc’s
mbo- opleidingen
Dijk, J.J. van (SP)
kamerstuk 31 524, nr. 51

Deze motie wordt afgedaan met het
wetsvoorstel «Modernisering van de
bekostiging mbo» dat in voorbereiding is.
Daarin wordt een kapstokbepaling
opgenomen om bij AMvB nadere regels te
kunnen stellen aan de doelmatige en
rechtmatige besteding van de rijksbijdrage. Die AMvB krijgt ook betrekking op
sponsoring.

DIRECTIE COMMUNICATIE
De Kamer verzoekt de regering de Kamer
nader te rapporteren inzake de uitvoering
van de aanbeveling tot formatiereductie
met betrekking tot departementale
persvoorlichters en woordvoerders

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media
Bosma, M., Remkes, J.W.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 75

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 4 februari 2010,
kamerstuk 29 362, nr. 158.

De Kamer draagt de regering op om in
2005 en volgende jaren bij voorrang
geldmiddelen beschikbaar te stellen om de
totale restauratieachterstand van
monumenten in 2011 te hebben weggewerkt en daarover de Kamer geregeld te
informeren

[13-12-2004]
Wetgevingsoverleg inzake moties en
amendementen Cultuurnota
Dittrich, B.O., Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 29 800 VIII, nr. 137

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 10 mei 2010,
kamerstuk 31 482, nr. 61.

De Kamer verzoekt de regering in overleg
te treden met de stuurgroep Radio
Kootwijk en zo nodig andere betrokkenen,
met als inzet dat op korte termijn een
adequaat plan van aanpak tot stand komt
met toereikende financiering

[28-11-2005]
Cultuurbegroting 2006
Vlies, B.J. van der
kamerstuk 30 300 VIII, nr. 105

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 8 juni 2010, kamerstuk
32 123 VIII, nr. 130.

DIRECTIE CULTUREEL ERFGOED

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

231

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de Minister om de
aanpak restauraties in het kader van de
modernisering monumentenzorg grondig
te herzien zodat, bijvoorbeeld met
voorfinanciering, de restauratiemiddelen
met meer zekerheid en duidelijkheid voor
de eigenaren gericht kunnen worden
ingezet, en de Kamer hierover voor de
zomer te informeren

[8-4-2009]
Evaluatie Besluit Rijkssubsidiering
Instandhouding Monumenten (BRIM)
Anker, E.W., Leerdam, J.A.W.J.,
Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 166

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 28 september 2009,
kamerstuk 32 156, nr. 1.

De Kamer verzoekt de regering om bij een
volgende evaluatie van het BRIM aan het
punt van deelrestauraties extra aandacht
te schenken

[8-4-2009]
Evaluatie Besluit Rijkssubsidiering
Instandhouding Monumenten (BRIM)
Leerdam, J.A.W.J., Vroonhoven-Kok, N.J.
van
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 167

De volgende evaluatie zal aan het einde
van het jaar plaatsvinden.

De Kamer verzoekt de regering om een
monumentenmonitor te ontwikkelen en de
Kamer, voorafgaande aan de behandeling
van de nieuwe Monumentenwet, hierover
te informeren

[8-4-2009]
Evaluatie Besluit Rijkssubsidiering
Instandhouding Monumenten (BRIM)
Leeuwen, H. van, Vlies, B.J. van der
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 165

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 15 december 2009,
kamerstuk 31 842, nr. 54.

De Kamer spreekt zich uit dat er, tot er
meer duidelijkheid komt over het nieuwe
beleidsplan en de Kamer zich hierover
heeft kunnen uitspreken, geen
onomkeerbare stappen worden genomen
ten aanzien van de realisatie van het
nieuwe Nationaal Historisch Museum in
Arnhem

[13-5-2009]
Nationaal Historisch Museum
Ham, B. van der, Marijnissen, J.G.C.A.
kamerstuk 31 495, nr. 5

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 19 oktober 2009,
kamerstuk 31 495, nr. 20.

De Kamer verzoekt de regering aan de
Stichting Nederlands Historisch Museum
over te brengen dat de Kamer eraan hecht
dat de directie van het museum deze
overweging op een overtuigende manier
tot uitdrukking laat komen in de door haar
te bepalen opzet van het museum

[13-5-2009]
Nationaal Historisch Museum
Broeke, J.H. ten, Marijnissen, J.G.C.A.
kamerstuk 31 495, nr. 6

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 19 oktober 2009,
kamerstuk 31 495, nr. 20.

De Tweede Kamer verzoekt de regering
maatregelen te treffen waardoor de kosten
van het project beperkt blijven tot het
huidige budget en waardoor de opleveringsdatum niet verder uitgesteld wordt
en; haar regelmatig te informeren over de
voortgang

[17-6-2009]
Verbouwing van het Rijksmuseum
Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 28 989, nr. 62

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 1 juli 2010, kamerstuk
31 482, nr. 64.

De Kamer verzoekt de regering te
bewerkstelligen dat het Nationaal
Historisch Museum naast het Nederlands
Openluchtmuseum geplaatst wordt, zodat
de synergie tussen de beide rijksmusea
optimaal tot zijn recht kan komen

[25-6-2009]
Nationaal Historisch Museum
Bosma, M., Ham, B. van der, Leeuwen, H.
van, Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 31 495, nr. 11

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 19 oktober 2009,
kamerstuk 31 495, nr. 20.

De Kamer verzoekt de regering om haar
voor 1 maart 2010 te informeren over het
vervolg van het beleid op digitalisering en
daarbij te streven naar uitbreiding van de
behaalde resultaten

[2-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Cultuur
Ham, B. van der, Leerdam, J.A.W.J.,
Peters, M., Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 25

In de brief met kamerstuknummer 32 123
VIII, nr. 106 is aangegeven dat de
uitvoering van de motie zou worden
meegenomen in een visiebrief aan de
Tweede Kamer over digitalisering. Met de
brief van 5 juli 2010, kamerstuk 32 156,
nr. 20 is de Tweede Kamer geïnformeerd
dat de uitvoering van de motie wordt
overgelaten aan de nieuwe bewindspersoon.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

232

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering ervoor te
zorgen dat deze in 2010 en 2011 hun
restauratieachterstand (zo veel mogelijk)
kunnen wegwerken en de Kamer binnen
zes weken te informeren hoe daar vorm
aan wordt gegeven

[16-11-2009]
Modernisering monumentenzorg
Anker, E.W., Leerdam, J.A.W.J.,
Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 32 156, nr. 4

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 9 februari 2010,
kamerstuk 32 156, nr. 14.

De Kamer verzoekt de regering om binnen
het BRIM, waar nodig en waar mogelijk,
een systematiek te ontwikkelen die
onderhoud mogelijk maakt dat geschikt is
voor tuinen en parken van historische
buitenplaatsen

[16-11-2009]
Modernisering monumentenzorg
Anker, E.W., Broeke, J.H. ten, Leerdam,
J.A.W.J., Vlies, B.J. van der,
Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 32 156, nr. 5

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 2 april 2010, kamerstuk
32 156, nr. 15.

De Kamer verzoekt de regering om
historische boerderijen in een aparte
categorie op te nemen en ruimhartiger
gebruik te bevorderen in haar overleg met
de VNG en het IPO

[16-11-2009]
Modernisering monumentenzorg
Broeke, J.H. ten
kamerstuk 32 156, nr. 9

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 2 april 2010, kamerstuk
32 156, nr. 15.

De Kamer verzoekt de regering te bezien of
een dergelijke bemiddelende rol van het
ministerie van OCW in deze kwestie op zijn
plaats is en of het ministerie van OCW
zodoende bij kan proberen te dragen aan
een oplossing waarbij woonboten die
gekwalificeerd kunnen worden als varend
erfgoed, beter beschermd worden
(OCW zou een bemiddelende rol kunnen
spelen bij de onderhandelingen tussen de
verschillende belangengroepen)

[16-11-2009]
Modernisering monumentenzorg
Anker, E.W., Broeke, J.H. ten, Leerdam,
J.A.W.J., Vlies, B.J. van der,
Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 32 156, nr. 6

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 2 april 2010, kamerstuk
32 156, nr. 15.

De Kamer verzoekt de regering de
mogelijkheid tot aanwijzing van nieuwe
beschermde dorpsgezichten en stadsgezichten te handhaven

[16-11-2009]
Modernisering monumentenzorg
Vlies, B.J. van der
kamerstuk 32 156, nr. 7

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 2 april 2010, kamerstuk
32 156, nr. 15.

De Kamer verzoekt de regering te
onderzoeken hoe private cofinanciering en
garantstellingen bij laagrentende leningen
nog ruimere toepassing kunnen vinden

[16-11-2009]
Modernisering monumentenzorg
Broeke, J.H. ten
kamerstuk 32 156, nr. 8

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 10 augustus 2010,
kamerstuk 32 156, nr. 22

De Kamer verzoekt de regering ervoor te
zorgen dat monumenten met een
restauratieachterstand tot een subsidiabel
bedrag van 2 miljoen, deze in 2010 en 2011
kunnen wegwerken met behulp van de
reguliere BRIM middelen

[16-11-2009]
Modernisering monumentenzorg
Anker, E.W., Leerdam, J.A.W.J.,
Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 32 156, nr. 3

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 9 februari 2010,
kamerstuk 32 156, nr. 14.

[17-12-2009]
Homo-emancipatiebeleid
Bouchibti, S., Dijk, J.J. van (SP), Halsema,
F., Ham, B. van der, Miltenburg, A. van,
Pechtold, A.
kamerstuk 27 017, nr. 59

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 5 februari 2010,
kamerstuk 27 017, nr. 66.

DIRECTIE EMANCIPATIE
De Kamer verzoekt de regering de
kerndoelen 38 en 43 zodanig te moderniseren dat voldoende aandacht wordt
gegeven aan seksuele diversiteit in het
primair en voortgezet onderwijs en de
verduidelijking van de kerndoelen en de
Kamer hierover in het voorjaar te
informeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

233

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering in gesprek
te gaan met deze schoolbesturen met als
inzet dat de verklaringen (nog steeds zijn
er scholen die in een verklaring van hun
personeel vragen dat ongehuwd samenwonen en de homoseksuele levenswijze
worden afgewezen) niet meer worden
gebruikt en de Kamer hierover te
informeren

[17-12-2009]
Homo-emancipatiebeleid
Dijk, J.J. van (SP)
kamerstuk 27 017, nr. 62

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 5 februari 2010,
kamerstuk 27 017, nr. 66.

De Kamer verzoekt de regering te
onderzoeken op welke wijze haar eigen
werkgeverschap meer gezinsvriendelijk
kan worden en de Kamer daarover te
informeren voor 1 juli 2010

[17-12-2009]
Emancipatiebeleid
Bouchibti, S.
kamerstuk 30 420, nr. 149

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 5 februari 2010,
kamerstuk 27 017, nr. 66.

De Kamer verzoekt de regering toe te
zeggen dat zij het Masterplan Roze 50+ zal
steunen en over de uitwerking van dit plan
in overleg zal treden met de opstellers van
dit plan

[17-12-2009]
Homo-emancipatiebeleid
Ham, B. van der, Pechtold, A.
kamerstuk 27 017, nr. 60

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 5 februari 2010,
kamerstuk 27 017, nr. 66.

De Kamer verzoekt de regering te
onderzoeken hoe de schijn van belangverstrengeling bij de subsidieverlening door
de fondsen voorkomen kan worden

[2-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Cultuur
Peters, M.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 25

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 januari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 106.

De Kamer verzoekt de regering (overwegende, dat er geen taboes mogen rusten
op beleidsterreinen die in aanmerking
komen voor de brede heroverweging;
constaterende, dat de cultuurbegroting
hier wel buiten valt) de cultuurbegroting
alsnog in de brede heroverweging mee te
nemen

[2-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Cultuur
Bosma, M., Broeke, J.H. ten
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 20

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 januari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 106.

De Kamer verzoekt de regering in overleg
te treden met Dutch Art Works om te
bezien op welke wijze hun werk kan
worden voortgezet, bijvoorbeeld binnen
het kader en de budgetten van de
Mondriaan Stichting

[2-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Cultuur
Ham, B. van der, Leerdam, J.A.W.J.,
Peters, M.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 27

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 januari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 106.

De Kamer verzoekt de regering ervoor te
zorgen dat de Cultuurkaart meer wordt
ingezet voor actieve kunstbeleving, zoals
muzieklessen en danslessen en theaterworkshops, zodat jongeren gestimuleerd
worden, zelf kunst te beoefenen

[2-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Cultuur
Leerdam, J.A.W.J., Vroonhoven-Kok, N.J.
van
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 19

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 januari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 106.

De Kamer verzoekt de regering in een tijd
dat green design van groot belang is haar
beleid ten aanzien van de creatieve
economie prioriteit te geven aan green
design, te beginnen met extra aandacht
voor green design in de voorlichting over
de tender van de SEED faciliteit in januari
2010

[11-11-2009]
Creatieve industrie
Peters, M.
kamerstuk 27 406, nr. 160

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 december 2009,
kamerstuk 27 406, nr. 168.

DIRECTIE KUNSTEN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

234

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering om de
gevolgen van de bezuiniging op het
gereserveerde budget voor de innovatieregeling waar mogelijk te compenseren door
de kennis in het veld te vergroten over
bestaande regelingen die gericht zijn op
meer financieel en maatschappelijk
draagvlak voor culturele instellingen, zoals
de Matchingregeling en de SEED-regeling

[11-11-2009]
Creatieve industrie
Leerdam, J.A.W.J.
kamerstuk 27 406, nr. 158

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 december 2009,
kamerstuk 27 406, nr. 168.

De Kamer verzoekt de regering te
analyseren in welke mate er gebruik is
gemaakt van de tender van januari 2010
voor de SEED faciliteit door fondsen voor
creatieve ondernemers, in welke mate de
regeling voldoet aan de behoefte van deze
ondernemers en de Kamer daarover voor
1 juni 2010 te informeren

[11-11-2009]
Creatieve industrie
Peters, M.
kamerstuk 27 406, nr. 159

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 december 2009,
kamerstuk 27 406, nr. 168.

De Kamer verzoekt de regering om op
korte termijn, in samenspraak met de
bioscoopsector, de mogelijkheden te
onderzoeken om de omschakeling van de
bioscoopsector van analoog naar digitaal
te bevorderen en een inhoudelijke
uitwerking hiervan aan de Kamer te sturen

[11-11-2009]
Creatieve industrie
Leerdam, J.A.W.J.
kamerstuk 27 406, nr. 157

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 januari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 106.

De Kamer verzoek de regering de
schoolleider in het nieuwe onderwijstoezicht weer formeel een positie te geven om
bij gesprekken met de inspectie aanwezig
te zijn en hem als volwaardige gesprekspartner te laten deelnemen, daarbij de
mogelijkheid houdend om als bevoegd
gezag een apart gesprek met de inspectie
aan te vragen indien dit noodzakelijk wordt
geacht

[11-11-2009]
Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII)
Dibi, T., Kraneveldt-van der Veen, M.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 42

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 2 april 2010, kamerstuk
31 524, nr. 62.

De Kamer verzoekt de regering ervoor te
zorgen dat bij zwakke en zeer zwakke
opleidingen minimaal 70% van het budget
wordt ingezet voor 850 lesuren begeleide
onderwijstijd door een bevoegd docent en
toe te zien op de naleving daarvan

[10-3-2010]
De inspectieoverzichten van zeer zwakke
mbo- opleidingen
Depla, G.C.F.M., Dijk, J.J. van (SP), Gent,
W. van
kamerstuk 31 524, nr. 56

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 8 juni 2010, kamerstuk
31 524, nr. 68.

De Kamer verzoekt de regering in overleg
in het brede veld te verkennen wat de
mogelijkheden zijn voor een aparte
specialisatie of opleiding voor leraren
(voorbereidend) middelbaar beroepsonderwijs

[25-3-2010]
Educatieve Minor
Dibi, T.
kamerstuk 32 270, nr. 10

Voor de lerarenopleidingen voor het
beroepsonderwijs is de Onderwijsraad om
advies gevraagd. De Onderwijsraad zal zijn
advies begin 2011 opleveren.

De Kamer verzoekt de regering de aparte
subsidieregelingen voor taal en rekenen
per 2011 over te hevelen naar de lump
sum van scholen

[6-4-2010]
Vaststelling van regels over referentieniveaus voor de taal- en rekenvaardigheden
van leerlingen (Wet referentieniveaus
Nederlandse taal en rekenen)
Dijk, J.J. van (CDA)
kamerstuk 32 290, nr. 13

Op dit moment lopen de bestaande
subsidieregelingen nog. Bij afloop en bij
eventuele additionele middelen zal er naar
worden gestreefd het toe te voegen aan de
lump sum.

DIRECTIE LERAREN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

235

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

DIRECTIE FINANCIEEL ECONOMISCHE ZAKEN
De Kamer spreekt uit te verwachten dat het
kabinet de op basis van het rapport
LeerKracht gemaakte afspraken en de
toezeggingen uit de nota «Werken in het
onderwijs» onverkort uitvoert

[22-4-2010]
Trendnota Arbeidszaken Overheidspersoneel 2010
Azough, N., Dijk, J.J. van (SP), Ham, B. van
der
kamerstuk 32 124, nr. 11

De motie is afgedaan met de brief van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties aan de Tweede Kamer
van 30 juni 2010, kamervragen
(aanhangsel) 2009–2010, nr. 2783.

De Kamer verzoekt de regering het
referentiemodel (inhoudende dat de lonen
in de onderwijssector de ontwikkelingen in
de marktsector volgen) onverkort van
toepassing te verklaren (Actieplan
Leerkracht)

[22-4-2010]
Trendnota Arbeidszaken Overheidspersoneel 2010
Azough, N., Dijk, J.J. van (SP), Ham, B. van
der
kamerstuk 32 124, nr. 12

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
van 30 juni 2010, kamervragen
(aanhangsel) 2009–2010, nr. 2783.

De Kamer verzoekt de regering de
ministeries een afdwingbare norm te
leggen van 10% voor de inhuur van
externen

[20-5-2010]
Verantwoordingsdebat
Roemer, E.G.M.
kamerstuk 32 360, nr. 5

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 11 mei 2010,
kamerstuk 31 701, nr. 30.

DIRECTIE HOGER ONDERWIJS EN STUDIEFINANCIERING
De Kamer verzoekt de regering een
«kabinetsbrede» internationaliseringsagenda Hoger Onderwijs, Onderzoeks- en
Wetenschapsbeleid te maken en deze voor
1 juni 2009 aan de Kamer te sturen

[8-12-2008]
Hoger Onderwijs (wetgevingsoverleg in
het kader van de begroting OCW)
Anker, E.W.
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 72

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 15 oktober 2009,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 12.

De Kamer verzoekt de regering te
realiseren dat promovendi door hun
werkgever als werknemer worden
behandeld

[8-12-2008]
Hoger Onderwijs (wetgevingsoverleg in
het kader van de begroting OCW)
Dijk, J.J. van (SP)
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 68

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 december 2009,
kamerstuk 31 288, nr. 76.

De Kamer verzoekt de regering tot een
inventarisatie inzake de mate waarin het
hoger onderwijs in het Engels les wordt
gegeven en wat het niveau van dit Engels
is.

[15-4-2009]
Vreemde talen in het onderwijs
Bosma, M.
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 158

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 17 december 2009,
kamerstuk 31 288, nr. 79.

De Kamer verzoekt de regering in het
onderzoek naar het functioneren van de
opleidingscommissies en de mogelijkheden om hun rol te versterken mee te
nemen de mogelijkheid tot rechtstreekse
rechtsgang, instemmingsrecht op zaken
die te maken hebben met de inhoud en
kwaliteit van een opleiding, opname van
het functioneren van de opleidingscommissies in het accreditatiekader en het
recht de opleidingscommissies op te
waarderen tot medezeggenschapsorgaan;
verzoekt de regering tevens de resultaten
van dit onderzoek nog dit jaar aan de
Kamer te verstrekken

[15-6-2009]
Wetsvoorstel Versterking en Besturing
Dibi, T., Dijk, J.J. van (CDA), Dijk, J.J. van
(SP), Zijlstra, H.
kamerstuk 31 821, nr. 47

Dit onderzoek is besproken met de
overlegpartners. De verwachting is dat de
brief aan de Tweede Kamer over de
medezeggenschaps- en bestuurscultuur
zeer waarschijnlijk voor het einde van de
maand augustus 2010 kan worden
verzonden.

De Kamer roept het kabinet op om te
onderzoeken in hoeverre het mogelijk is
om het gebruik van de termen («universiteit», «university» en «university of
applied science») slechts voor te behouden
aan instellingen die door de NVAO of
daaraan gelijkstaande instellingen
geaccrediteerde opleidingen aanbieden

[18-6-2009]
Wijziging Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek; versterking
besturing
Anker, E.W., Besselink, M., Dijk, J.J. van
(CDA), Dijk, J.J. van (SP), Vlies, B.J. van
der, Zijlstra, H.
kamerstuk 31 821, nr. 41

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 6 april 2010, kamerstuk
31 821, nr. 78.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

236

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering het aantal
op grond van het profileringsfonds tot
stand gekomen beurzen voor niet
EER-studenten bij de verschillende
bekostigde instellingen te monitoren en de
Kamer daarover jaarlijks bij de begroting
te informeren

[18-6-2009]
Wijziging Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek; versterking
besturing
Anker, E.W.
kamerstuk 31 821, nr. 44

Na invoering van het nieuwe Profileringsfonds, conform het wetsvoorstel
Versterking Besturing, zal de inspectie in
2011 beginnen met monitoren van het
aantal beurzen dat instellingen uit het
Profileringsfonds toekennen aan niet
EER-studenten. Dit wordt meegenomen in
het jaarwerkplan 2011 van de inspectie.

De Kamer verzoekt de regering opnieuw in
gesprek te gaan met de betrokken
instellingen en organisaties teneinde en
plan van aanpak op te stellen om de
belemmeringen voor studenten om over te
gaan tot het vervullen van een bestuursfunctie of medezeggenschapsfunctie in
kaart te brengen, deze gesignaleerde
belemmeringen naar vermogen op te
lossen en de Kamer over de uitkomsten
daarvan te informeren

[18-6-2009]
Wijziging Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek; versterking
besturing
Anker, E.W., Dijk, J.J. van (CDA)
kamerstuk 31 821, nr. 43

Dit onderzoek is besproken met de
overlegpartners. De verwachting is dat de
brief aan de Tweede Kamer over de
medezeggenschaps- en bestuurscultuur
zeer waarschijnlijk voor het einde van de
maand augustus 2010 kan worden
verzonden.

De Kamer verzoekt de minister om de
regeling «Niet-goed-geld-terug» specifieker uit te werken en om deze nadere
uitwerking in een wetsvoorstel voor 1 april
2010 naar de Kamer te zenden

[18-6-2009]
Wijziging Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek; versterking
besturing
Anker, E.W., Besselink, M., Dibi, T., Dijk,
J.J. van (CDA), Vlies, B.J. van der, Zijlstra,
H.
kamerstuk 31 821, nr. 45

Staatssecretaris Van Bijsterveldt heeft de
Tweede Kamer met brief van 14 april 2010,
Kamerstuk 31 821, nr. 79 voorgesteld de
indiening van het wetsvoorstel (verhaalsrecht) over te laten aan een nieuw kabinet.

De Kamer verzoekt de regering de
medezeggenschap in de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
uiterlijk na drie jaar te evalueren en de
Kamer hierover te informeren

[18-6-2009]
Wijziging Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek; versterking
besturing
Dijk, J.J. van (SP), Zijlstra, H.
kamerstuk 31 821, nr. 49

De Wet Versterking Besturing is per
1 september 2010 in werking getreden. In
2013 zal de wet worden geëvalueerd en de
Tweede Kamer zal over de evaluatieuitkomsten worden geïnformeerd.

De Kamer verzoekt de regering in de
aangekondigde brede heroverweging de
ambitie mee te nemen om het onderwijs
en de wetenschap in Nederland tot de
mondiale top 5 te laten behoren

[17-9-2009]
Algemene Politieke Beschouwingen
Geel, P.L.B.A. van, Hamer, M.I., Slob, A.
kamerstuk 32 123, nr. 10

De motie is afgedaan met de brief van
Algemene Zaken aan de Tweede Kamer
van 1 april 2010, kamerstuk 32 359, nr. 1.

De Kamer verzoekt de regering om de
werkgroep heroverwegingen een
oplossing te laten formuleren voor het gat
tussen aanvang van de studie en
studiefinanciering

[11-11-2009]
Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII)
Anker, E.W., Besselink, M., Bosma, M.,
Dibi, T., Dijk, J.J. van (CDA), Ham, B. van
der, Vlies, B.J. van der
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 41

De motie is afgedaan met de brief van
Algemene Zaken aan de Tweede Kamer
van 1 april 2010, kamerstuk 32 359, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

237

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering te
onderzoeken wat nodig is om de geconstateerde uitvoeringsproblemen op te lossen
en daarbij in ieder geval na te gaan wat de
reisbehoefte is voor mbo’ers van 16 en 17
jaar, op welke wijze kan worden voorzien
in een landelijke regeling voor deze groep,
welke kansen daarbij de verdere invoering
van de OV-chipkaart biedt, daarbij tevens
in te gaan op de restitutievariant en de
Kamer voor de behandeling van de
Voorjaarsnota over de uitkomsten van dit
onderzoek te informeren;
verzoekt de regering voorts de wens van
de Kamer om mbo’ers van 16 en 17 jaar in
hun reiskosten tegemoet te komen mee te
nemen bij de fundamentele heroverwegingen

[11-11-2009]
Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII)
Anker, E.W., Besselink, M., Biskop,
J.J.G.M., Vlies, B.J. van der
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 47

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer, van 23 augustus 2010,
kamerstuk 31 524, nr. 71.

De Kamer verzoekt de regering de
bestuurlijke boete op studiebeursfraude te
verhogen naar 50%

[10-2-2010]
Hoger onderwijs en toekomst studiefinanciering
Dijk, J.J. van (CDA), Harbers, M.G.J.
kamerstuk 24 724, nr. 90

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 11 januari 2010,
kamerstuk 24 724, nr. 89.

De Kamer verzoekt de regering aan de
hand van het rapport Onbelemmerd
studeren van de Onderwijsinspectie en het
nog te ontvangen rapport van de
commissie Maatstaf samen met de
instellingen in het hoger onderwijs een
plan van aanpak op te stellen om de
studeerbaarheid en toegankelijkheid van
het hoger onderwijs voor studenten met
een functiebeperking te verbeteren

[23-3-2010]
Wijziging van de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
in verband met aanpassing van het
accreditatiestelsel
Harbers, M.G.J.
kamerstuk 32 210, nr. 17

Het advies van de Commissie Maatstaf is
op 25 maart 2010 aan Staatssecretaris Van
Bijsterveldt aangeboden. Een reactie op de
motie wordt meegenomen in de beleidsreactie op dit advies die in december 2010
aan de Tweede Kamer zal worden
aangeboden.

DIRECTIE INTERNATIONALE BETREKKINGEN
De Kamer verzoekt de regering door
middel van kruisbestuiving en samenwerking in kunstonderwijs en culturele
producties; overwegende, dat de
Nederlandse creatieve economie gebaat is
bij een internationaal georiënteerd
kunstenaarsklimaat; verzoekt de regering
in aansluiting op de verschillende
bestaande uitwisselingsprogramma’s voor
kunstenaars in Nederland en in andere
Europese lidstaten, op Europees niveau te
pleiten voor een samenhangende
benadering tussen deze verschillende
nationale en internationale programma’s

[18-12-2008]
Internationaal Cultuurbeleid
Ham, B. van der, Leerdam, J.A.W.J.
kamerstuk 31 482, nr. 26

De motie is afgedaan met de brief aan de
Eerste en Tweede Kamer van 6 november
2009, kamerstuk 22 112, nr. 954.

De Kamer verzoekt de regering om tot aan
de eerste evaluatie van de nieuwe
verhoudingen jaarlijks aan de Kamer te
rapporteren over de staat van het
onderwijs en de zorg op de BES-eilanden
en de voortgang van de te realiseren
verbeteringen op deze terreinen

[4-3-2010]
BES-wetten
Bochove, B.J. van, Gent, W. van, Leerdam,
J.A.W.J., Ortega-Martijn, C.A., Raak,
A.A.G.M. van, Remkes, J.W.
kamerstuk 31 954, nr. 23

De regering heeft aangegeven jaarlijks aan
de Kamer te rapporteren over de staat van
het onderwijs en de voortgang van de te
realiseren verbeteringen op dit terrein, te
beginnen met één jaar na inwerktreding,
dat wil zeggen in het najaar 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

238

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering te
onderzoeken waarom de doorstroom
vanuit het speciaal onderwijs naar de
Wajong zo hoog is en hoe dat verbeterd
kan worden; verzoekt de regering voorts te
bezien wat de mogelijkheden zijn om
scholen meer te stimuleren de doorstroom
naar arbeid te verhogen

[14-4-2009]
Investeren in jongeren met SZW en WWI
Gent, W. van, Hijum, Y.J. van, Koser Kaya,
F., Spekman, J.L.
kamerstuk 31 780, nr. 36

De motie is afgedaan met de brief van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de
Tweede Kamer van 13 oktober 2009,
kamerstuk 31 780, nr. 46.

De Kamer verzoekt de regering nog voor
de inwerkingtreding van de gewijzigde
Wajong, per REC-school of cluster
REC-scholen, inzichtelijk te maken hoeveel
kinderen zij naar huis sturen dan wel er
thuiszitten door een leerplichtambtenaar te
koppelen aan een of meerdere
REC-scholen en maatregelen te nemen,
zodat die kinderen die nu thuiszitten en
voor wie (nog) geen school gevonden is
vrijwel direct bij een dagbestedingsproject,
dagopvang of dagbehandelingstraject
terecht kunnen zodat de kloof tussen
thuiszitten en weer naar school niet
onnodig groot wordt

[16-4-2009]
Wajong (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
Spekman, J.L.
kamerstuk 31 780, nr. 37

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 23 juni 2009,
kamerstuk 31 829, nr. 15.

De Kamer verzoekt de regering nog dit jaar
met concrete voorstellen te komen hoe zij
deze praktijken wil tegengaan en hoe zij de
positie van ouders in de kinderopvang wil
versterken

[2-6-2009]
Wetsvoorstel Kinderopvang
Koser Kaya, F., Kraneveldt-van der Veen,
M.
kamerstuk 31 874, nr. 30

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 5 februari 2010,
kamerstuk 31 874, nr. 69.

De Kamer verzoekt de regering in gesprek
te gaan met de kinderopvangbranche om
tot de ontwikkeling te komen van een
certificering of een keurmerk voor de
kinderopvangbranche en de Kamer
hierover in het voorjaar van 2010 te
informeren

[2-6-2009]
Wetsvoorstel Kinderopvang
Kraneveldt-van der Veen, M.
kamerstuk 31 874, nr. 32

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 28 juni 2010,
kamerstuk 31 874, nr. 71.

De Kamer verzoekt de regering bij de
evaluatie van de Wet kinderopvang
expliciet de gevolgen van deze beperking
voor de toegankelijkheid van de kinderopvang in dunbevolkte gebieden waar
onvoldoende economisch draagvlak is
voor kindercentra en de toegankelijkheid
van de kinderopvang voor ouders met
onregelmatige werktijden of werktijden
buiten kantooruren in kaart te brengen

[2-6-2009]
Wetsvoorstel Kinderopvang
Anker, E.W., Sterk, W.R.C.
kamerstuk 31 874, nr. 41

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 28 juni 2010,
kamerstuk 31 874, nr. 71.

De Kamer verzoekt de regering om een
onafhankelijk toezichthouder voor de
kinderopvangbranche in te stellen en de
Kamer zo spoedig mogelijk te informeren

[2-6-2009]
Wetsvoorstel Kinderopvang
Koser Kaya, F., Kraneveldt-van der Veen,
M.
kamerstuk 31 874, nr. 40

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 5 februari 2010,
kamerstuk 31 874, nr. 69.

De Kamer verzoekt de regering de
voorgestelde instelling van een landelijk
register kinderopvang aan te grijpen om
de zwarte lijst kinderopvang mogelijk te
maken waar de branche al zo lang om
vraagt

[2-6-2009]
Wetsvoorstel Kinderopvang
Dezentjé Hamming-Bluemink, I.
kamerstuk 31 874, nr. 38

De Tweede Kamer wordt in december 2010
geinformeerd over de wijze waarop de
motie wordt afgedaan.

DIRECTIE JEUGD ONDERWIJS EN ZORG

DIRECTIE KINDEROPVANG

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

239

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering bij de
inrichting van de bekwaamheidseisen te
bevorderen dat mensen die gastouder zijn
geweest of willen worden en voldoen aan
eisen op het gebied van EHBO, hygiëne en
veiligheid en herkennen van kindermishandeling ook in het nieuwe systeem
gastouder kunnen blijven

[2-6-2009]
Wetsvoorstel Kinderopvang
Anker, E.W., Gent, W. van, Sterk, W.R.C.
kamerstuk 31 874, nr. 44

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 23 november 2009,
kamerstuk 31 874, nr. 57.

De Kamer verzoekt de regering de
toegezegde subsidie (voor de kosten voor
een EVC traject in verband met de
deskundigheidseisen gastouderopvang)
alleen te verlenen voor trajecten van
maximaal € 900, inclusief BTW

[24-9-2009]
Deskundigheid Eisen Gastouderopvang
Anker, E.W., Kraneveldt-van der Veen, M.,
Toorenburg, M.M.
kamerstuk 31 874, nr. 53

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 23 november 2009,
kamerstuk 31 874, nr. 57.

De Kamer verzoekt de regering om, indien
blijkt dat de capaciteit van de overige
EVC-aanbieders onvoldoende is om de
gastouders van de gedupeerde gastouderbureaus voor 1 september 2010 het
EVC-traject te laten doorlopen, passende
maatregelen te nemen, opdat de
vraagouders de kinderopvangtoeslag niet
zullen verliezen

[21-4-2010]
Kinderopvang
Dijk, J.J. van (CDA), Kraneveldt-van der
Veen, M., Toorenburg, M.M.
kamerstuk 31 322, nr. 80

Momenteel is er nog geen duidelijkheid
omdat één en ander afhankelijk is van wat
er de komende tijd gaat gebeuren. Indien
blijkt dat de capaciteit van de overige
EVC-aanbieders onvoldoende is, wordt de
Tweede Kamer in het 4e kwartaal van 2010
geïnformeerd.

De Kamer verzoekt de regering te
onderzoeken op welke wijze de uitgaven
kinderopvang doelmatiger kunnen worden
ingezet zonder ouders met extra uitgaven
te belasten en de Kamer daarover te
informeren voor de begrotingsbehandeling OCW 2011

[29-6-2010]
Kinderopvangtoeslag
Gent, W. van
kamerstuk 31 322, nr. 89

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 augustus 2010,
kamerstuk 31 874, nr. 77.

De Kamer verzoekt de regering voor het
jaar 2010 de terugbetalingsplicht te
schrappen tenzij sprake is van fraude of
misbruik

[1-7-2010]
Gastouderopvang en één-locatieopvang
Dezentjé Hamming-Bluemink, I., Gent, W.
van, Kooiman, C.J.E.
kamerstuk 31 874, nr. 74

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 augustus 2010,
kamerstuk 31 874, nr. 77.

De Kamer spreekt als haar voorkeur uit dat
er geen extra financiële middelen
beschikbaar worden gesteld voor de
inspectie van gastouders door de VNG en
GGD Nederland, maar dat door prioritering, waaronder wordt verstaan dat
tijdens de overgangsperiode 2010/2011
uitsluitend gastouders gecontroleerd
worden op locatie, als zij niet bij de
vraagouder thuis oppassen, het toezicht
binnen het gestelde financiële kader plaats
dient te vinden

[1-7-2010]
Gastouderopvang en één-locatieopvang
Dezentjé Hamming-Bluemink, I.,
Toorenburg, M.M.
kamerstuk 31 874, nr. 75

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 augustus 2010,
kamerstuk 31 874, nr. 77.

De Kamer verzoekt de regering de
diplomalijst te herzien zodat alle relevante
opleidingen voor het werken in de
kinderopvang in de lijst worden meegenomen

[1-7-2010]
Gastouderopvang en één-locatieopvang
Dezentjé Hamming-Bluemink, I.
kamerstuk 31 874, nr. 73

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 augustus 2010,
kamerstuk 31 874, nr. 77.

De Kamer verzoekt de regering zo snel
mogelijk, en in ieder geval voor het einde
van 2010, de één-locatie-eis te schrappen

[1-7-2010]
Gastouderopvang en één-locatieopvang
Dezentjé Hamming-Bluemink, I., Gent, W.
van, Hamer, M.I., Kooiman, C.J.E.,
Toorenburg, M.M.
kamerstuk 31 874, nr. 72

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 augustus 2010,
kamerstuk 31 874, nr. 77.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

240

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

DIRECTIE MEDIA, LETTEREN EN BIBLIOTHEKEN
De Kamer verzoekt de regering in
aanstaande besprekingen met de Europese
Commissie over de structurele rijksbijdrage aan de publieke omroep, het
standpunt in te nemen en uit te dragen dat
de nuloptie niet kan worden beschouwd
als concurrentievervalsing; verzoekt de
regering tevens te bewerkstelligen dat de
bestaande «nuloptie» onverkort en
ongewijzigd wordt gehandhaafd zolang
niet onomstotelijk vast staat dat deze in
strijd is met de Europese regelgeving
(29 800 VIII, nr. 239)

[30-6-2005]
Doorgifte publieke omroep via de kabel
Dam, M.H.P. van
kamerstuk 29 800 VIII, nr. 239

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 27 april 2010,
kamerstuk 21 501-34, nr. 142.

De Kamer, overwegende, dat de invloed
van kijkers en luisteraars op de samenstelling van het digitale kabel- en digitale
etheraanbod minimaal is;
overwegende, dat de Mediawet slechts
voorziet in programmaraden voor het
analoge kabelaanbod;
overwegende, dat de mogelijkheid om
individuele radio- en televisiepakketten
samen te stellen vooralsnog niet binnen
handbereik ligt;
stelt vast, dat bij wet de positie van
programmaraden aanzienlijk beschermd
en verbeterd moet worden;
stelt voorts vast, dat de invloed van
programmaraden over het digitale kabelen etheraanbod ook bij wet verankerd
moet worden

[26-11-2007]
begroting Media
Slob, A.
kamerstuk 31 200 VIII, nr. 47

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 15 oktober 2009,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 14.

De Kamer verzoekt de regering lopende
initiatieven niet te beeindigen alvorens
evaluatie heeft plaatsgevonden en de
Kamer hier voor de behandeling van de
voorjaarsnota 2009 over te informeren

[27-10-2008]
Cultuur en Subsidieplan Kunst van Leven,
(wetgevingsoverleg in het kader van de
begroting OCW)
Ham, B. van der
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 21

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 15 september 2009,
kamerstuk 27 406, nr. 154.

De Kamer verzoekt de minister een
voorstel te doen voor de instelling van een
programmaraad voor KPN/Digitenne met
bindende zeggenschap over ten minste
eenderde deel van de beschikbare kanalen
van Digitenne, buiten de publieke zender

[24-11-2008]
Wetgevingsoverleg Media (wetgevingsoverleg in het kader van de begroting
OCW)
Dijk, J.J. van (SP)
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 47

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 15 oktober 2009,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 14.

De Kamer verzoekt de regering een
vervolg op het WRR-rapport naar de
publieke omroep te organiseren waarbij
nadrukkelijk gekeken wordt naar ledenlegitimatie en het door de WRR destijds
genoemde

[24-11-2008]
Wetgevingsoverleg Media (wetgevingsoverleg in het kader van de begroting
OCW)
Dijk, J.J. van (SP), Ham, B. van der,
Remkes, J.W., Vendrik, C.C.M.
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 55

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 12 november 2009,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 61.

De Kamer verzoekt de regering in overleg
te treden met de NPO over uit te zenden, in
Nederland (co)geproduceerde animatieproducties

[24-11-2008]
Wetgevingsoverleg Media (wetgevingsoverleg in het kader van de begroting
OCW)
Ham, B. van der, Vendrik, C.C.M.
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 58

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 november 2009,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 62.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

241

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering om een
inventarisatie te maken van activiteiten bij
de publieke omroep die zich richten op het
uitgeven van tijdschriften en gelijksoortige
mogelijk marktverstorende activiteiten, en
deze tezamen met een analyse van het
kabinet voor de behandeling van de
erkenningenwet aan de Kamer te doen
toekomen

[18-12-2008]
Brede persbeleid
Ham, B. van der, Remkes, J.W.
kamerstuk 31 777, nr. 9

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 30 september 2009,
kamerstuk 31 777, nr. 18.

De Kamer verzoekt de regering om via
aanpassing van regelgeving te zorgen dat
burgers niet via kabelabonnement betalen
voor doorgifte van reclame- en telewinkelboodschappen op de kabel

19-3-2009]
Erkenningswet Publieke Omroep
Dam, M.H.P. van
kamerstuk 31 804, nr. 38

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 november 2009,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 62.

De Kamer verzoekt de regering om de 2
miljoen extra budget die het Stimuleringsfonds Culturele Omroep Producties
indicatief in het vooruitzicht is gesteld in
2011, voor de regionale omroepen te
oormerken

[19-3-2009]
Erkenningswet Publieke Omroep
Atsma, J.J., Remkes, J.W.
kamerstuk 31 804, nr. 39

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 november 2009,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 62.

De Kamer verzoekt de regering te
bevorderen dat binnen twee jaar de raad
van bestuur van de publieke omroep niet
langer toezicht houdt op NOS RTV en
wordt vervangen door een onafhankelijke
raad van toezicht

[19-3-2009]
Erkenningswet Publieke Omroep
Atsma, J.J., Peters, M., Remkes, J.W.,
Voordewind, J.S.
kamerstuk 31 804, nr. 40

De motie is afgedaan met het
amendement van het lid Remkes van
26 maart 2009, kamerstuk 31 804, nr. 65.

De Kamer verzoekt de regering in overleg
met de omroepen te komen tot een vast te
stellen percentage onafhankelijk product
dat recht doet aan de historische situatie
en geen verzwaring van de bestaande
verplichting inhoudt

[19-3-2009]
Erkenningswet Publieke Omroep
Atsma, J.J., Voordewind, J.S.
kamerstuk 31 804, nr. 68

Er is recentelijk overeenstemming bereikt
over het percentage onafhankelijk product
(16.5%) tussen OTP en Publieke Omroep.
De Tweede Kamer wordt in september
2010 geïnformeerd door middel van een
brief. Tevens wordt dit vastgelegd in het
Mediabesluit.

De Kamer verzoek de regering heldere en
toetsbare criteria op te stellen waarmee de
visitatiecommissie omroepen kan
beoordelen

[19-3-2009]
Erkenningswet Publieke Omroep
Dijk, J.J. van (SP)
kamerstuk 31 804, nr. 35

Wijziging van het ontwerp mediabesluit,
een voorhangprocedure Eerste en Tweede
Kamer is in juni 2010 gestart. Voor
1 september 2010 plaatsing in
staatscourant wanneer dan ook de nieuwe
erkenningsperiode inwerking treedt.

De Kamer verzoekt de regering, met
inachtneming van het nog te verschijnen
visitatierapport, binnen een jaar een
onderzoek te doen naar de haalbaarheid
van integratie van de taken van kerkgenootschappen en genootschappen op
geestelijke grondslag met de taken van
omroepverenigingen en taakorganisaties

[24-3-2009]
Wijziging Mediawet i.v.m. onder meer de
erkenning en de financiering van de
publieke omroep
Dam, M.H.P. van, Ham, B. van der, Remkes,
J.W.
kamerstuk 31 804, nr. 60

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 10 mei 2010,
kamerstuk 31 804, nr. 83.

De Kamer verzoekt de argumenten bij de
keuze voor de vestigingsplaats van een
expertcentrum voor bibliotheekinnovatie
bijzonder zwaar mee te wegen

[21-4-2009]
Bibliotheekvernieuwing
Broeke, J.H. ten
kamerstuk 28 330, nr. 35

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 15 december 2009,
kamerstuk 28 330, nr. 41.

De Kamer verzoekt de regering publieke en
commerciële zenders aan te sporen tot het
opstellen van de zogenaamde mediacode
en om hierover de Kamer voor Prinsjesdag
te informeren

[3-6-2009]
Wijziging Mediawet 2008 en de Tabakswet
ter implementatie van de richtlijn
Audiovisuele mediadiensten
Atsma, J.J.
kamerstuk 31 876, nr. 19

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 14 september 2009,
kamerstuk 31 434, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

242

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer, van mening dat het onwenselijk
is dat programma’s grotendeels door
sponsors worden gefinancierd; verzoekt de
regering binnen een maand een voorstel te
doen voor een minimumpercentage voor
de financiering van programma’s uit eigen
middelen, uitgezonden door de publieke
omroep

[3-6-2009]
Wijziging Mediawet 2008 en de Tabakswet
ter implementatie van de richtlijn
Audiovisuele mediadiensten
Dijk, J.J. van (SP)
kamerstuk 31 876, nr. 20

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 november 2009,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 62.

De Kamer stelt vast dat niet alle zenders op
dit moment voldoen aan de afspraken om
te komen tot geschreven ondertiteling;
verzoekt de regering om afspraken na te
komen over geschreven ondertiteling en
afspraken te maken met zowel de
commerciële als publieke zenders over
gesproken ondertiteling

[3-6-2009]
Wijziging Mediawet 2008 en de Tabakswet
ter implementatie van de richtlijn
Audiovisuele mediadiensten
Atsma, J.J.
kamerstuk 31 876, nr. 18

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 november 2009,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 62.

De Kamer verzoekt de regering in het
beloningskader te regelen dat het
meerdere, betaald boven het maximum
(categorie C), bij ledenverenigingen niet
betaald mag worden uit de omroepbudgetten, maar uit de verenigingsgelden

[3-6-2009]
Wijziging Mediawet 2008 en de Tabakswet
ter implementatie van de richtlijn
Audiovisuele mediadiensten
Atsma, J.J., Voordewind, J.S.
kamerstuk 31 804, nr. 78

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 16 september 2009,
kamerstuk 31 804, nr. 80.

De Kamer verzoekt de regering zo snel
mogelijk de gemaakte afspraak over het
vastleggen in het Nederlands in de
Grondwet uit te voeren
(afspraak in het regeerakkoord Hoofdstuk
6: Overheid en dienstbare sector, paragraaf
«Kunst en cultuur»). De overheid zal het
eenvoudig en zorgvuldig gebruik van het
Nederlands als bestuurstaal en cultuur- en
omgangstaal bevorderen en daartoe het
Nederlands vastleggen in de Grondwet,
onverminderd de wettelijke erkenning van
-het gebruik van- de Friese taal

[2-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Cultuur
Bosma, M.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 22

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 januari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 106.

De Kamer verzoekt de regering het
waarborgmodel zodanig aan te passen dat
de op de Nederlandse kijkers gerichte
buitenlandse zenders die zich niet expliciet
vrijwillig conformeren aan de Nederlandse
regelgeving op het gebied van onder
andere het uitzenden van reclame en de
Kijkwijzer, geen aanspraak kunnen maken
op verplichte doorgifte zoals voortvloeit uit
het voorgestelde waarborgmodel

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media
Atsma, J.J., Dijk, J.J. van (CDA),
Voordewind, J.S.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 90

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 3 februari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 112.

De Kamer verzoekt de regering te
onderzoeken op welke wijze een
voorportaal of plug-in-faciliteit voor
aspirant-omroepen kan worden opgezet en
dit onderdeel te laten zijn van de opties
voor wetswijziging in de eindrapportage
naar aanleiding van de Toekomstverkenning publieke omroep

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media
Voordewind, J.S.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 82

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 10 juni 2010,
kamerstuk 32 033, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

243

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering binnen een
halfjaar mogelijkheden uit te werken die
geschreven media met grote multidiciplinaire redacties korting geven op de
werkgeverslasten naar analogie van de
WBSO en verzoekt de regering tevens
binnen een halfjaar aan de Kamer te
rapporteren op welke wijze de btw voor
elektronische diensten zou kunnen worden
verlaagd binnen de Europese regelgeving

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media
Dam, M.H.P. van, Ham, B. van der, Peters,
M.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 79

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 januari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 106.

Naar aanleiding van de aanname van de
motie waarin de regering verzocht wordt,
een voorstel te doen voor een minimumpercentage voor de financiering van
programma’s uit eigen middelen,
uitgezonden door de publieke omroep
verzoekt daarom de regering bij het
uitvoeren van voornoemde motie een
uitzondering te maken voor programma’s
die door instellingen die een ideëel belang
behartigen, worden gesponsord;
en verzoekt daarbij voorts, met het
Commissariaat voor de Media in overleg te
treden om een ruim begrip van «ideëel
belang behartigen» te hanteren

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media
Atsma, J.J., Voordewind, J.S.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 84

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 28 mei 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 128.

De Kamer verzoekt de regering om de
Tijdelijke wet mediaconcentraties niet te
verlengen, dan wel het percentage van 35
te verhogen tot 50

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media
Atsma, J.J., Bosma, M., Remkes, J.W.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 74

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 januari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 106.

De Kamer vezoekt de regering de Kamer
nader te rapporteren over de voorwaarden
waaronder de samenwerking tussen
publieke en geschreven media gestalte zou
kunnen krijgen en bij het overleg daarover
alle relevante mediapartijen te betrekken

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media
Ham, B. van der, Remkes, J.W.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 76

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 januari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 106.

De Kamer roept de regering op bij de per
1 september 2010 te sluiten prestatieovereenkomst met de NPO, dit te bevorderen
en de Kamer daarover te rapporteren (dit
in verband met de mening dat de raad van
bestuur van de NPO bij het maken van de
zendtijdindeling dient te bevorderen dat er
binnen het aanbodsdomein opinie sprake
is van pluriformiteit: naar opvattingen en
invalshoeken onderscheidende bijdragen
van ledengebonden omroepen)

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media
Atsma, J.J., Voordewind, J.S.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 83

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 18 januari 2010,
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 106.

De Kamer verzoekt de regering met
voorstellen te komen om de kosten voor
overhead bij de publieke omroep te
verlagen

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media
Dijk, J.J. van (SP), Ham, B. van der, Peters,
M., Remkes, J.W.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 71

Tijdens de mediabegroting in november
2010 wordt ingegaan op de motie.

De Kamer verzoekt de regering de oorzaak
van de problemen van de regionale
omroepen in kleinere provincies nader te
onderzoeken;
en verzoekt de regering bovendien samen
met de provincies en de koepelorganisatie
ROOS naar een oplossing te zoeken

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media
Atsma, J.J., Dijk, J.J. van (SP), Remkes,
J.W., Voordewind, J.S.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 89

Staatssecretaris Van Bijsterveldt informeert deTweede Kamer voor het eind van
het jaar 2010 over de resultaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

244

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering de verdere
ontwikkeling en implementatie van de
landelijke bibliotheek structureel te
financieren, met mediawijsheid als
prioritair thema

[1-4-2010]
Bibliotheekvernieuwing
Dibi, T., Leerdam, J.A.W.J.,
Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 28 330, nr. 46

In december 2010 wordt een brief aan de
Tweede Kamer verstuurd waarin de
uitwerking van de motie wordt verwerkt.

De Kamer verzoekt de regering te
bevorderen dat de landelijke digitale
bibliotheek in consortiumverband, in ieder
geval door de Koninklijke Bibliotheek en
openbare bibliotheken tezamen, verder
wordt ontwikkeld

[1-4-2010]
Bibliotheekvernieuwing
Dibi, T., Harbers, M.G.J., Leerdam,
J.A.W.J., Vroonhoven-Kok, N.J. van
kamerstuk 28 330, nr. 45

In december 2010 wordt een brief aan de
Tweede Kamer verstuurd waarin de
uitwerking van de motie wordt verwerkt.

De Kamer verzoekt de regering binnen de
bestelverantwoordelijkheid van de
rijksoverheid al het mogelijke te doen voor
een tijdige en passende introductie van het
e-boek in de bibliotheeksector en zo nodig
ook te bemiddelen in de onderhandeling
tussen uitgevers en schrijvers om
eventuele knelpunten op het terrein van de
auteursrechten op te lossen

[1-4-2010]
Bibliotheekvernieuwing
Leerdam, J.A.W.J., Vroonhoven-Kok, N.J.
van
kamerstuk 28 330, nr. 48

In december 2010 wordt een brief aan de
Tweede Kamer verstuurd waarin de
uitwerking van de motie wordt verwerkt.

De Kamer verzoekt de regering er streng
op toe te zien dat deze uitspraak zich niet
vertaalt in hogere leenrechten voor het
uitlenen van boeken en daarover te
rapporteren in de toegezegde voortgangsrapportage eind 2010

[1-4-2010]
Bibliotheekvernieuwing
Leerdam, J.A.W.J., Vroonhoven-Kok, N.J.
van
kamerstuk 28 330, nr. 47

In december 2010 wordt een brief aan de
Tweede Kamer verstuurd waarin de
uitwerking van de motie wordt verwerkt.

De Kamer verzoekt de regering te
onderzoeken welke belemmeringen in de
regelgeving weg te nemen zijn waardoor
roc’s die het volwassenenonderwijs
verzorgen, 52 weken per jaar geopend
kunnen zijn en de Kamer hierover in het
voorjaar van 2010 te informeren

[16-12-2009]
[17-12-2009]
Leven lang leren
Dezentjé Hamming-Bluemink, I.
kamerstuk 30 012, nr. 25

De moties met kamerstuknummers 30 012,
nr. 21 en volgnummers 25 en 26 hebben
een nauwe relatie met elkaar. De maatregelen die hiervoor nodig zijn vereisen een
ingrijpen in het huidige stelsel van het
mbo. Derhalve is uitvoering van deze
moties door het nieuwe kabinet op zijn
plaats.

De Kamer verzoekt de regering om met
sociale partners afspraken te maken over
een individueel scholingsbudget voor
iedere werkende, dat meegenomen kan
worden bij een overstap naar een andere
baan of bij de stap naar zelfstandigheid

[16-12-2009]
[17-12-2009]
Leven lang leren
Biskop, J.J.G.M., Vermeij, R.
kamerstuk 30 012, nr. 28

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 8 februari 2010,
kamerstuk 30 012, nr. 32.

De Kamer verzoekt de regering een brede
visie te ontwikkelen op de rol van de roc’s
in het vraagstuk van de arbeidsmarkt en
deze in het voorjaar van 2010 naar de
Kamer te sturen

[16-12-2009]
[17-12-2009] Leven lang leren
Dezentjé Hamming-Bluemink, I.
kamerstuk 30 012, nr. 26

De moties met kamerstuknummers 30 012,
nr. 21 en volgnummers 25 en 26 hebben
een nauwe relatie met elkaar. De maatregelen die hiervoor nodig zijn vereisen een
ingrijpen in het huidige stelsel van het
mbo. Derhalve is uitvoering van deze
moties door het nieuwe kabinet op zijn
plaats.

De Kamer verzoekt de regering een plan te
presenteren om de roc’s te stimuleren tot
een opener en flexibeler aanbod van
opleidingen zodat de organisatie van het
opleidingsaanbod van roc’s beter aansluit
bij de vraag uit het bedrijfsleven

[16-12-2009]
[17-12-2009]
Leven lang leren
Biskop, J.J.G.M., Pechtold, A., Vermeij, R.
kamerstuk 30 012, nr. 21

De moties met kamerstuknummers 30 012,
nr. 21 en volgnummers 25 en 26 hebben
een nauwe relatie met elkaar. De maatregelen die hiervoor nodig zijn vereisen een
ingrijpen in het huidige stelsel van het
mbo. Derhalve is uitvoering van deze
moties door het nieuwe kabinet op zijn
plaats.

PROJECTDIRECTIE LEREN EN WERKEN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

245

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering:
– inzichtelijk te maken hoeveel scholen de
stichtingsnormen willen verlagen en in het
onderzoek naar de verlaging van de
stichtingsnormen een uitbreiding van de
periode om aan de stichtingsnormen te
voldoen naar acht jaar mee te nemen en
– de Kamer over zowel het verlagen van de
stichtingsnormen als de uitbreiding van de
periode om daaraan te voldoen in het
voorjaar van 2009 te informeren

[9-12-2008]
Begrotingsbehandeling OCW 2009
Slob, A.
kamerstuk 31 700 VIII, nr. 106

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 6 november 2009,
kamerstuk 31 293, nr. 62.

De Kamer verzoekt de regering te
onderzoeken wat het minimum aantal uren
is dat in het basis- en voortgezet onderwijs
aan sport en bewegen besteed dient te
worden om de leerprestaties te bevorderen en hetovergewicht te bestrijden

[7-9-2009]
Nota overgewicht (VWS)
Zijlstra, H.
kamerstuk 31 899, nr. 7

De motie is afgedaan met de brief van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en voor
Jeugd en Gezin aan de Tweede Kamer van
9 november 2009, kamerstuk 31 899, nr. 14.

De Kamer verzoekt de regering om nog
deze kabinetsperiode via een multidiciplinair experiment op één of meerdere
scholen (basisscholen) in de praktijk te
laten zien hoe het onderwijs kan inspelen
op innovatieve mogelijkheden voor
schooltijden en dagarrangementen en dit
experiment wetenschappelijk te ondersteunen

[11-11-2009]
Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII)
Anker, E.W., Dijk, J.J. van (CDA),
Kraneveldt-van der Veen, M.
kamerstuk 32 123 VIII, nr. 43

Aan de Tweede Kamer is op 11 mei 2010,
kamerstuk 31 322, nr. 83, gemeld dat de
besluitvorming hierover wordt overgelaten
aan een nieuw kabinet vanwege de
demissionaire status van het kabinet.

De Kamer verzoekt de regering in 2010,
lerende van de lokale aanpak, wetgeving
bij de Kamer in te dienen teneinde de
segregatie in het onderwijs aan te pakken

[1-12-2009]
Begroting (onderdeel integratie) van het
ministerie van WWI
Dijsselbloem, J.R.V.A.
kamerstuk 32 123 XVIII, nr. 39

Op 18 maart 2010 heeft minister Rouvoet
een brief aan de Tweede Kamer gestuurd
(kamerstuk 31 293, nr. 73), waarin hij
voorstelt, gelet op het demissionaire
karakter van het kabinet, de verdere
beleidsvorming over te laten aan het
volgende kabinet. Daarbij zal dan tevens
aan de orde kunnen komen de motie
Dijsselbloem kamerstuk 32 123 XVIII, nr. 39
(over wetgeving teneinde segregatie in het
onderwijs aan te pakken).

De Kamer verzoekt de regering te
stimuleren dat er enkel gewerkt wordt met
bewezen effectieve programma’s
(overwegende dat het van belang is dat
achterstand in de Nederlandse taal
effectief wordt aangepakt) voor voor- en
vroegschoolse educatie

[12-1-2010]
Wetsvoorstel wijziging wet Kinderopvang
Langkamp, M.C., Veen, E. van der
kamerstuk 31 989, nr. 18

De motie is afgedaan in de Amvb
Kwaliteitseisen voorschoolse educatie,
handelingen 31 989, 2009–2010, nr. 40.

[26-6-2008]
Actieplan leerkrachten
Kraneveldt-van der Veen, M.
kamerstuk 27 923, nr. 61

Afwikkeling van deze motie hangt samen
met twee wetsvoorstellen. Het
wetsvoorstel Goed Onderwijs Goed
Bestuur (GOGB) (Staatsblad 2010, nr. 80) is
geaccordeerd door beide Kamers en zal
naar verwachting (met een koninklijk
besluit) per 1 augustus 2010 in werking
treden. Het tweede wetsvoorstel betreft
het door BZK geïnitieerde wetsvoorstel
Wet normering uit publieke middelen
gefinancierde bezoldiging topfunctionarissen (WNT). Het wetsvoorstel ligt nu bij
de Raad van State voor advisering.
Beoogde invoering in 2011 of 2012.

DIRECTIE PRIMAIR ONDERWIJS

DIRECTIE VOORTGEZET ONDERWIJS
De Kamer verzoekt de regering, alles in het
werk te stellen om te voorkomen dat de
nieuwe beloningsleidraad van de VO-raad
wordt ingevoerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

246

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering om het
toezicht op naleving van de leerplicht voor
Nederlandse leerlingen die in Belgie
onderwijs genieten te regelen, zodat
verzuim gemeld wordt;
verzoekt de regering om de Kamer voor de
begrotingsbehandeling Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap 2010 te berichten

[19-5-2009]
Wijziging Leerplichtwet 1969; i.v.m. onder
meer het vereenvoudigen van de
procedure voor verzuimmelding (31 829)
Biskop, J.J.G.M.
kamerstuk 31 829, nr. 11

De motie is afgedaan met de brief aan de
Tweede Kamer van 6 november 2009,
kamerstuk 31 829, nr. 17.

De Kamer verzoekt de regering te
onderzoeken in hoeverre correcte spelling
en grammatica op enigerlei wijze kunnen
meetellen in de beoordeling van elk
centraal eindexamenonderdeel en de
Kamer daarover te informeren

[6-4-2010]
Vaststelling van regels over referentieniveaus voor de taal- en rekenvaardigheden
van leerlingen (Wet referentieniveaus
Nederlandse taal en rekenen)
Dijk, J.J. van (CDA), Dijk, J.J. van (SP)
kamerstuk 32 290, nr. 19

Het College voor Examens doet hier
onderzoek naar. Het onderzoek en de
beleidsreactie hierop gaat februari 2011
naar de Tweede Kamer.

A. Door de Staten-Generaal aanvaarde Moties
Omschrijving

Ingediend bij

Externe Stand van Zaken

De Kamer verzoekt de regering te
voorkomen dat de eisen van wetsvoorstel
31 989 inzake de opleiding van degenen
die deze kinderdagverblijven runnen,
zullen leiden tot vernietiging van deze
initiatieven en tot opheffing van deze
kinderdagverblijven

[29-6-2010]
Wijziging van de Wet kinderopvang, de
Wet op het onderwijstoezicht, de Wet op
het primair onderwijs en enkele andere
wetten in verband met wijzigingen in het
onderwijsachterstandenbeleid (31 986)
Broekers-Knol, mw. mr. A., Dupuis, mw.
prof.dr. H.M., Hermans, L.M.L.H.A.,
Kappen, F.E. van, Schaap, S.
kamerstuk 31 989, nr. H

Naar verwachting ontvangt de Eertste
Kamer begin september 2010 informatie
over de invoering van deze motie.

De Kamer verzoekt de regering de
terugbetalingsverplichtingen te beperken
tot die gevallen waarin willens en wetens
toeslagen zijn geclaimd zonder de intentie
aan de in de wet gestelde voorwaarden te
voldoen

[7-7-2009]
Wetsvoorstel Gastouderopvang
Hoeve, drs. H. ten, Linthorst, mw. M.Y.,
Meulenbelt, mw. drs. A.H., Schouw, dr.
A.G., Thissen, C.P.
kamerstuk 31 874, nr. 11

De motie is afgedaan met de brief aan de
Eerste Kamer van 6 november 2009,
kamerstuk 31 874, nr. 56.

De Kamer draagt de regering op deze
koppeling voor werknemers uiterlijk op
1 juli 2010 bij AMvB te realiseren en voor
de zzp» ers op zo kort mogelijke termijn
daarna een vergelijkbare regeling te treffen
voor deze categorie

[7-7-2009]
Wetsvoorstel Gastouderopvang
Dupuis, mw. prof.dr. H.M., Hoeve, drs. H.
ten, Linthorst, mw. M.Y., Meulenbelt, mw.
drs. A.H., Schouw, dr. A.G., Thissen, C.P.
kamerstuk 31 874, nr. 22

Aan de Belastingdienst is gevraagd een
ex-ante uitvoeringstoets uit te voeren op
de koppeling gewerkte uren met kinderopvangtoeslaguren. De resultaten van deze
uitvoeringstoets zijn in het najaar 2010
bekend.

MOTIES EERSTE KAMER
DIRECTIE KINDEROPVANG

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

247

Bijlage moties en toezeggingen

B. Door de bewindslieden gedane toezeggingen
Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

TOEZEGGINGEN TWEEDE KAMER
DIRECTIE BEROEPSONDERWIJS EN VOLWASSENEDUCATIE
Als de staatssecretaris constateert dat er
meer problemen zijn dan de vier
genoemde problemen bij de financiële
tekorten van mbo-instellingen, zal zij de
Kamer daarover informeren.

[4-3-2009]
Verzamel algemeen overleg over het
middelbaar beroepsonderwijs (mbo)

Als de staatssecretaris meer problemen
constateert wordt de Tweede Kamer
daarover geïnformeerd.

De staatssecretaris zal de Onderwijsraad
advies vragen over aansluiting mbo-hbo
en dit advies aan de Kamer sturen,
voorzien van een briefadvies.

[15-4-2009] Competentiegericht onderwijs
in het mbo

De beleidsreactie op het rapport van de
Onderwijsraad De weg naar de
hogeschool, waarin de Raad adviseert over
het vraagstuk van de doorstroom van het
middelbaar beroepsonderwijs naar het
hoger beroepsonderwijs, wordt meegenomen in de zorgvuldige uitwerking van
het advies van de commissie Veerman. Dit
geldt ook voor de besluitvorming over de
invoering van de Associate degree en de
positionering ervan in de beroepskolom.
Dit heeft mede betrekking op de motie en
toezegging gedaan tijdens het
nota-overlege competentiegericht
onderwijs in het mbo (15 april 2009). De
beleidsreactie volgt voor 31 december
2010.

Zodra de staatssecretaris een goed beeld
heeft zal zij de Kamer informeren over de
gesprekken met het mbo-veld (mbo-raad,
colo).

[20-5-2009]
Wijziging van de Wet op het voortgezet
onderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs in hoofdzaak ten behoeve van
het volgen van assistentopleidingen in het
voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs

MBO Raad, Colo en JOB hebben overleg
gehad over de naamgeving MBO. De MBO
Raad zou in april 2010 met een voorstel
komen. Omdat deze toezegging pas
daarna kon worden afgedaan, is hierover
op 26 maart 2010 een uitstelbrief aan de
Tweede Kamer gestuurd. Het voorstel van
de MBO Raad was in juni 2010 nog niet
ontvangen. Zodra dit binnen is zal deze
toezegging worden afgedaan.

De Kamer ontvangt de uitkomsten van de
werkgroep «verfijning protocol».

[10-9-2009]
Werking van de beroepspraktijkvorming
(bpv), kwaliteitsborging en beschikbaarheid bpv-plaatsen

Zie ook de toezegging van 13-01-2010. De
uitkomsten van de werkgroep
BPV-protocol zijn in september 2010 aan
de Tweede Kamer gezonden.

In 2010 komt de eindevaluatie van de
stagebox-gelden.

[10-9-2009]
Werking van de beroepspraktijkvorming
(bpv), kwaliteitsborging en beschikbaarheid bpv-plaatsen

De Tweede Kamer heeft hierover in
september 2010 een uitstelbrief
ontvangen.

In de wet staat aangegeven dat wij de
gedwongen winkelnering en alles wat
daaraan vastzit per de opheffingsdatum
moeten opheffen met een algemene
maatregel van bestuur, en inderdaad, die
maatregel maken wij dan. Er wordt een
datum ingevuld en de staatssecretaris
belooft dat de AMvB nog netjes voorgehangen wordt.

[8-10-2009]
Wijziging van de Wet participatiebudget en
de WEB i.v.m. tijdelijke verlenging van de
oormerking educatie en de bestedingsverplichting bij roc’s

De betreffende AMvB zal zoals toegezegd
in 2012 (voor 30-11-2012) aan de Tweede
Kamer worden gezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

248

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

Uiterlijk medio februari 2010 ontvangt de
Kamer de beleidsreactie op het advies van
de MBO Raad over de aansluiting
fbo-mbo.

[4-11-2009]
Verzamel algemeen overleg MBO

Op 26 maart 2010 is een uitstelbrief aan de
Tweede Kamer gestuurd, omdat de MBO
Raad in april 2010 met een voorstel zou
komen en deze toezegging pas daarna kon
worden afgedaan. Het voorstel van de
MBO Raad was in juni 2010 nog niet
ontvangen. Zodra dit wel het geval is zal
deze toezegging worden afgedaan.

De Kamer wordt in een eerstvolgend
overleg mondeling geïnformeerd over hoe
vanuit het mbo en het bedrijfsleven wordt
geoordeeld over de uitvoerbaarheid van
examens.

[4-11-2009]
Verzamel algemeen overleg MBO

Met de brief aan de Tweede Kamer d.d.
8 juli 2010 (BVE/Stelsel/221 038) is
gecommuniceerd dat de toezegging wordt
afgedaan zodra het advies van de
Commissie Onderwijs en Besturing BVE
openbaar is geworden. Dat is rond
30 november 2010.

In het voorjaar van 2010 ontvangt de
[9-12-2009] Beroepspraktijkvorming
Kamer de uitwerking van het protocol voor
bpv.

Zie ook de toezegging van 13-01-2010. De
uitkomsten van de werkgroep
BPV-protocol zijn in september 2010 aan
de Tweede Kamer gezonden.

De Kamer wordt geïnformeerd over het
overleg met de MBO-raad inzake
leerlingen die onderwijs hebben gevolgd
aan een zwakke opleiding.

[10-2-2010] Inspectieoverzichten van zeer
zwakke mbo-opleidingen

De Tweede Kamer is in augustus 2010
geïnformeerd.

De studie naar de kwalificatiedossiers door
mbo-Raad/colo/sociale partners kan de
Kamer rond augustus verwachten. Hierbij
worden ook de studenten mbo betrokken.

[14-4-2010]
Rapportage MBO 2010 Ontwikkelingsrichtingen voor het middelbaar beroepsonderwijs

Op 10 mei 2010 is aan de Tweede Kamer
gemeld dat de Commissie Onderwijs en
Besturing mbo een studie naar de
kwalificatiedossiers zal doen en dat de
uitkomsten daarvan op zijn vroegst eind
augustus 2010 worden verwacht.
Inmiddels is bekend dat deze commissie
pas eind september 2010 advies zal
uitbrengen, waardoor de beleidsreactie op
deze studie op zijn vroegst in oktober 2010
zal verschijnen.

Rond augustus kan de Kamer de resultaten
verwachten van de commissie die de
bestuurbaarheid van het mbo onder de
loep neemt.

[14-4-2010]
Rapportage MBO 2010 Ontwikkelingsrichtingen voor het middelbaar beroepsonderwijs

De resultaten van de commissie worden
eind november 2010 verwacht. De Tweede
Kamer is over het uitstel geïnformeerd bij
brief d.d. 8 juli 2010.

Volgend jaar ontvangt de Kamer de
evaluatie van de Ombudslijn.

14-4-2010]
Rapportage MBO 2010 Ontwikkelingsrichtingen voor het middelbaar beroepsonderwijs

Het evaluatierapport van de Ombudslijn
verschijnt juni 2011. Het rapport zal na
ontvangst aan de Tweede Kamer worden
gezonden.

DIRECTIE CULTUREEL ERFGOED
De minister zegt toe in de loop van dit jaar [26-3-2009] Bibliotheekvernieuwing
(2009) een reactie op de adviezen inzake de 2009–2012
Archiefwet aan de Kamer toe te zenden.
Het zal gaan om een brede reactie die hij
samen met de minister van BZK schrijft.
Ook zal hij de suggestie van de heer Ten
Broeke meenemen om in deze reactie het
onderwerp bedrijfsarchieven mee te
nemen.

De Tweede Kamer is toegezegd dat de
visiebrief rond de zomer zou worden
verstuurd (brief 12 januari 2010, Kamerstuknummer 32 156, nr. 1). De Tweede
Kamer heeft voor het zomerreces een
uitstelbrief ontvangen. De visiebrief wordt
overgelaten aan de nieuwe bewindspersoon.

Vóór de begroting 2012 ontvangt de
Kamer een notitie over de «restauratieopleidingstrajecten».

Volgens planning zal de Tweede Kamer
vóór de begroting van 2012 een notitie
ontvangen.

[10-11-2009]
Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) 1e termijn Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

249

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

Voor het einde van het jaar zal de Kamer
worden geïnformeerd over de mogelijkheden om de kwaliteit van het vakmanschap in de keten beter te borgen.

[16-11-2009]
Modernisering Monumentenbeleid

De Tweede Kamer zal volgens planning
(zie voortgangsbrief, Kamerstuknummer
32 156, nr. 15) voor het einde van het jaar
2010 worden geïnformeerd.

De minister stuurt de Kamer de resultaten
van onderzoeken naar wat gemeenten
moeten doen om «MOMO-proof» te
worden.

[16-11-2009]
Modernisering Monumentenbeleid

De Tweede Kamer heeft voor het
zomerreces een uitstelbrief ontvangen.
Naar verwachtig kan de Tweede Kamer
voor 1 november 2010 geinformeerd
worden.

De minister stuurt de Kamer in het
PA [16-11-2009] Modernisering Monumenvoorjaar 2010 een brief over vrijwilligers in tenbeleid
de monumentenzorg.

De rol van vrijwilligers in de monumentenzorg zal worden meegenomen in het
onderzoek naar «MOMO-proof» worden
van gemeenten. De Tweede Kamer heeft
voor het zomerreces een uitstelbrief
ontvangen. De Tweede Kamer zal naar
verwachting voor 1 november 2010
worden geïnformeerd.

In mei 2010 zal de Kamer geïnformeerd
worden over de uitkomsten van het
onderzoek naar mogelijke ontheffingen
van belemmerende wet- en regelgeving
voor het functioneren van mobiel erfgoed.

Kamerstuk 32 156, nr. 15, Monumentenzorg d.d. 2 april 2010

De Tweede Kamer heeft voor de zomer een
uitstelbrief ontvangen. Naar verwachting
wordt de Kamer voor 1 november 2010
geïnformeerd.

Inzake beschermde stads- en dorpsgeKamerstuk 32 156, nr. 15, Monumenzichten: Het voornemen is om doorwerking tenzorg d.d. 2 april 2010
in bestemmingsplannen te realiseren door
stimulerende en ondersteunende
maatregelen en anderzijds de bescherming
van de meest waardevolle gebieden
juridisch te borgen via een algemene
maatregel van bestuur op grond van de
Wet Ruimtelijke Ordening.

Voortouw ligt bij VROM. VROM werkt aan
doorwerking in bestemmingsplannen te
realiseren door stimulerende en ondersteunende maatregelen en anderzijds de
bescherming van de meest waardevolle
gebieden juridisch te borgen via een
algemene maatregel van bestuur op grond
van de Wet Ruimtelijke Ordening. Loopt op
schema.

DIRECTIE EMANCIPATIE
De correspondentie van de minister met
het CEDAW zal aan de Kamer worden
gestuurd, evenals de nederlandse versie
van de zesde rapportage en de
«concluding comments».

[17-12-2008] Emancipatiebeleid

De Nederlandse versie van de «concluding
comments», die in februari jl. door het
CEDAW-comité zijn vastgesteld, is samen
met de kabinetsreactie hierbij voor het
zomerreces aan de TK gezonden.
De zesde rapportage wordt in december
2012 aan het CEDAW-comité gestuurd en
ook in afschrift – in het Nederlands – aan
de Tweede Kamer.

De minister van OCW zegt toe dat hij in de
midterm review rapporteert over de
olievlekwerking van de huidige emancipatieprojecten.

[6-10-2009] Emancipatiebeleid

Gezien de demissionaire status van het
kabinet, zal er geen rapportage en
verkenning van nieuwe kansen worden
gestuurd in de vorm van een midterm
review, maar wordt ingezet op een nieuwe
kabinetsnota, na het aantreden van een
nieuw kabinet, voor het emancipatiebeleid
2011–2015, waar de olievlekwerking van
de huidige emancipatieprojecten dan ook
in zal worden meegenomen.

DIRECTIE LERAREN
De staatssecretaris zal aan de Stichting van [2-10-2008]
het Onderwijs en de lerarenopleidingen
VMBO
een advies vragen over de wenselijkheid
en de mogelijkheid van een aparte
lerarenopleiding voor het vmbo.

In september 2010 zal de Tweede Kamer
hierover worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

250

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

De staatssecretaris zegt toe dat zij bij het
advies dat zij vraagt aan de Stichting van
het Onderwijs over mogelijke differentiaties binnen de PABO’s (flexible opleidingstelsel), zal verzoeken dit advies in het
vroege voorjaar op te leveren.

[29-10-2008]
Leraren en Lerarenopleidingen

In september 2010 zal de Tweede Kamer
hierover worden geïnformeerd.

Uiterlijk in de tweede week van juni 2010
ontvangt de Kamer de beleidsvoorstellen
inzake het curriculum van de pabo, de
mogelijke specialisaties en de uiteindelijke
bevoegdheden.

[28-10-2009] Lerarenopleidingen

In september 2010 zal de Tweede Kamer
hierover worden geïnformeerd.

De staatssecretaris zegt toe de mogelijkheden te onderzoeken van de inzet van
universitair afgestudeerden als leraar in
achterstandswijken.

[10-11-2009]
Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) 1e termijn kamer

September 2010 start een nieuwe groep
van 25 EerstDKlassers met een tweede
tranche van deze pilot. Binnen het aanbod
van scholen zijn een aantal achterstandsscholen geselecteerd om deel te nemen
aan EDK. Momenteel zijn deze kandidaatdeelnemers op zoek naar een school.
De deelnemers van de eerste tranche
hebben na de zomer de lerarenopleiding
afgerond en staan 4 dagen voor de klas. 1
dag in de week zijn zij actief binnen een
bedrijf.

De reactie van het Kabinet op het
Onderwijsraadadvies «Naar doelmatiger
onderwijs» ontvangt de Kamer in het
voorjaar.

[19-11-2009]
Leraren

Het Onderwijsraadadvies «Naar doelmatiger onderwijs» is door de Tweede Kamer
controversieel verklaard. Beleidsreactie
wordt overgelaten aan een nieuw kabinet.

De staatssecretaris zegt toe de Kamer in de [25-3-2010]
zomer een brief inzake flexibele kwalifiEducatieve Minor
caties te doen toekomen waain ook wordt
ingegaan op een aparte lerarenopleiding
voor de beroepskolom.

In september 2010 zal de Tweede Kamer
hierover worden geïnformeerd.

De Kamer wordt jaarlijks geïnformeerd
[31-3-2010]
over de voortgang van de invoering van de Wet referentieniveaus Nederlandse taal en
referentieniveau’s. De staatssecretaris laat rekenen (32 290) 1e TK
de Kamer nog weten of dit geschiedt in het
Onderwijsverslag òf ten tijde van
Prinsjesdag. Tevens zegt zij in dit verband
toe hierbij aandacht te besteden aan de
mogelijke negatieve effecten van de wet,
o.a. wat betreft de toelating van leerlingen.
Ook zegt zij toe dat in de voortgangsrapportage aandacht wordt besteed aan de
situatie op de BES-eilanden in relatie tot
referentieniveau’s.

In het voorjaar van 2011 (2012 en 2013) zal
de eerste voortgangsrapportage over de
invoering van de referentieniveaus worden
verstuurd aan de Tweede Kamer. In de
voortgangsrapportage zal onder andere
aandacht worden besteed aan de
mogelijke negatieve effecten van de
invoering (bijvoorbeeld op de toelating
van leerlingen) en zal aparte aandacht
uitgaan naar de invoering en de gevolgen
voor de situatie op de BES-eilanden. Waar
mogelijk zal worden gestreefd naar een
samengaan van Onderwijsverslag en de
voortgangsrapportage.

De staatssecretaris zegt toe dat àlle in de
wet aangekondigde AMvB’s «in concept»
aan de Kamer worden voorgelegd.

Inmiddels zijn twee concept AMvB’s
verstuurd aan de Tweede Kamer en zullen
medio 2011 nog twee andere AMvB’s in
conceptvorm worden gestuurd; te weten
het Examenbesluit VO en het Examenbesluit t.b.v. MBO niveau 2 en 3.

[31-3-2010]
Wet referentieniveaus Nederlandse taal en
rekenen (32 290) 1e TK

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

251

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

DIRECTIE FINANCIEEL ECONOMISCHE ZAKEN
Het convenant doordecentralisatie wordt
aan de Tweede Kamer toegezonden.

[13-11-2008] Doordecentralisatie van de
arbeidsvoorwaarden in het primair
onderwijs

De staatssecretaris zal de Kamer schriftelijk [10-6-2009]
informeren over de resultaten van het
Leraren
overleg tussen sociale partners over de
status van bestuurders binnen de CAO.

Door de samenhang met het wetsvoorstel
doordecentralisatie (kamerstuk 31 997) en
het controversieel verklaren van dit
wetsvoorstel, kan geen verdere voortgang
bereikt worden in het overleg met de
sociale partners over het decentralisatieconvenant.
De centrales hebben de status van
bestuurders geagendeerd voor het
cao-overleg met de VO-raad. Dit overleg is
nog niet afgerond.

DIRECTIE HOGER ONDERWIJS EN STUDIEFINANCIERING
Rond maart 2009 ontvangt de Kamer een
nadere uitwerking van de kwaliteitsindicatoren gericht op de koppeling tussen
bekostiging en kwaliteit.

[8-12-2008]
Hoger Onderwijs (wetgevingsoverleg in
het kader van de begroting OCW)

De toezegging over de koppeling kwaliteit
en bekostiging wordt meegenomen in een
verkenning bepleit door de Commissie
Veerman. Het gaat hierbij om een
verkenning naar de onderwerpen
missiegebonden financiering en onderwijsrechten van 30-plussers.
Dit is vermeld in de begroting 2011 onder
OD 6.3.1.

De minister zal met de instellingen en
[15-6-2009]
studenten overleggen over de vraag op
Wetsvoorstel Versterking en Besturing
welke wijze er een betere medezeggenschapscultuur kan ontstaan. In dat verband
zal de minister ook de positie van de
opleidingscommissie aan de orde stellen.
Daarnaast zal de minister een onderzoek
laten uitvoeren naar het functioneren van
de opleidingscommissie en de mogelijkheden om hun rol te versterken. Over een
jaar zal de minister u informeren over de
resultaten hiervan.

Dit onderzoek is betrokken bij de brief aan
de Tweede Kamer over de
medezeggenschaps- en bestuurscultuur.
De Tweede Kamer heeft deze brief in
september 2010 ontvangen.

De minister zal in overleg met betrokkenen
belemmeringen voor het vervullen van
bestuurs- of medezeggenschapsfuncties
signaleren en naar vermogen op lossen en
de Kamer daarover informeren.

[18-6-2009]
Wijziging Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek; versterking
besturing (31 821)

De Tweede Kamer is in september 2010
per brief geïnformeerd over de uitkomsten
van het overleg over de
medezeggenschaps- en bestuurscultuur
met de instellingen en de studentenorganisaties.

Ten aanzien van titulatuur is toegezegd dat
de minister overleg zal voeren met de
HBO-raad over het mogelijk maken van de
titels «of Applied Arts» en «of Applied
Sciences» op kortere termijn, en voor de
langere termijn met de HBO-raad en de
NVAO over de vraag onder welke
voorwaarden een beperkt aantal
hbo-opleidingen de graden «of Arts» en/of
«of Science» zou kunnen afgeven. Bij dat
laatste zal de minister ook opnieuw kijken
naar de voorstellen van de commissie
Abrahamsen. Afhankelijk van de uitkomst
van dit overleg zal hij een wetsvoorstel
voorbereiden. Hij zal de Kamer over de
uitkomsten van dit overleg informeren.

[18-6-2009]
Wijziging Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek; versterking
besturing (31 821)

De Tweede Kamer is meegedeeld
(Kamerstuk 31 821, 71 van 5 oktober 2009)
dat dit onderwerp wordt meegenomen bij
de behandeling van het advies van de
Commissie Toekomstbestendig Hoger
Onderwijs (Veerman).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

252

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

Op grond van artikel 1.7a, zoals
opgenomen in dit wetsvoorstel, moet de
grondslag voor een experiment worden
neergelegd in een (voorhang-)AMvB.
Indien er een experiment wordt voorgesteld op het gebied van medezeggenschap
zal de minister in de AMvB opnemen dat
de medezeggenschapsraad van de
instelling moet instemmen met de
deelname aan het experiment.

[18-6-2009]
Wijziging Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek; versterking
besturing (31 821)

Op 4-2-2010 is de Wet versterking
besturing vastgesteld Staatsblad 2010,
XXX. Tijdens behandeling van deze wet op
18-6-2009 is op het gebied van medezeggenschap toegezegd dat er geen medezeggenschapsexperimenten plaatsvinden
zonder dat de betrokken medezeggenschapsraad hiermee heeft ingestemd. Het
nieuwe artikel 1.7a van de WHW maakt
experimenten mogelijk. In 2011 vindt er
geen experiment plaats wat betreft
medezeggenschap. Dit is vermeld in de
begroting 2011 onder OD 6.3.1.

In juni 2010 ontvangt de Kamer het
inspectierapport over toelatingseisen
masterfase.

[22-9-2009] Bachelor/masteropleiding

De Tweede Kamer heeft in augustus 2010
een uitstelbrief ontvangen.

De minister zegt toe Studielink te
verzoeken om in overleg met de vervoersbedrijven, de mogelijkheden van een
identificatiefunctie te onderzoeken van de
OV-chipkaart voor studenten. Hij zal de
Kamer hierover vóór het zomerreces 2010
informeren.

[4-11-2009]
Wijziging van de Wet studiefinanciering in
verband met de invoering van de
OV-chipkaart

Het onderzoek is afgerond. De Tweede
Kamer wordt over de uitkomsten in
oktober 2010 schriftelijk geïnformeerd. De
Kamer is hiervan op de hoogte gebracht in
augustus 2010.

Na de zomer komt er een brief over
kwaliteitsexperimenten naar de Kamer. Op
verzoek van de heer Harbers zal het
element van voortgangstoetsing meegenomen worden.

[21-1-2010]
Bekostiging hoger onderwijs

De toezegging over de voortgangstoetsing
wordt meegenomen in een verkenning
bepleit door de Commissie Veerman. Het
gaat hierbij om een verkenning naar de
onderwerpen missiegebonden financiering
en onderwijsrechten van 30-plussers.
Dit is vermeld in de begroting 2011 onder
OD 6.3.1.

De gedragscode voor de leden van de
commissie van deskundigen t.b.v.
accreditatie wordt toegevoegd aan het
accreditatiekader. Zodra het wetsvoorstel
Accreditatie in het Staatsblad is verschenen wordt het accreditatiekader inclusief
deze gedragscode in voorhang naar de
Kamer gestuurd.

[18-3-2010]
Wetsvoorstel Accreditatie (2e termijn) zie
ook toelichting

De wet Accreditatie is gepubliceerd in het
Staatsblad en zal per 1 januari 2011 in
werking treden. Dit najaar zal het
accreditatiekader (plus de gedragscode)
worden voorgehangen.

De Kamer ontvangt twee jaar nà de
inwerkingtreding van het Wetsvoorstel
Accreditatie een evaluatie.

[18-3-2010]
Wetsvoorstel Accreditatie (2e termijn) zie
ook toelichting

De wet treedt in werking per 1 januari
2011. Twee jaar daarna ontvangt de Kamer
een evaluatie.

De effecten van de wet zullen worden
geëvalueerd.

PA [14-5-2008]
Besluit WEC/LGF

De evaluatie volgt in het najaar van 2010.
De Tweede Kamer wordt zo spoedig
mogelijk daarna geïnformeerd.

In het late voorjaar van 2010 ontvangt de
Kamer een Proeve van Wet Passend
onderwijs.

[25-6-2009]
Passend onderwijs

De wetgeving Passend Onderwijs is door
de Tweede Kamer controversieel
verklaard. Een nieuwe planning wacht op
het aantreden van het nieuwe kabinet.

De staatssecretaris zal de Kamer informeren over haar overleg met betrokken
organisaties over een verkenning naar de
mogelijkheden van ICF voor de indicatiesystematiek (ICF = International Classification of Functioning).

[11-2-2010]
Passend Onderwijs

De mogelijkheden voor toepassing ICF
maken deel uit van het referentiekader
Passend Onderwijs. De Tweede Kamer
heeft hierover in september 2010 een
uitstelbrief ontvangen.

DIRECTIE JEUGD ONDERWIJS EN ZORG

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

253

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

Begin juni ontvangt de Kamer de tussenrapportage waarin wordt ingegaan op:
– de vormgeving van het referentiekader
– de uitwerking van de zorgplicht
– de positie van het speciaal onderwijs en
de REC’s
– de bekostigingsregelingen

[11-2-2010]
Passend Onderwijs

De Tweede Kamer heeft hierover in
september 2010 een uitstelbrief
ontvangen.

Dit najaar ontvangt de Kamer het
wetsvoorstel ter bevordering van de
kwaliteit van het speciaal en voortgezet
speciaal onderwijs. De arbeidsmarktgerichte uitstroom van VSO maakt hier deel
van uit.

[11-2-2010]
Passend Onderwijs

De Tweede Kamer ontvangt najaar 2010
het wetsvoorstel.

Na de zomer wordt de Kamer geïnfor[20-4-2010]
meerd over de afspraken die het Platform
Veiligheid in en om het Onderwijs
EZ-Justitie-Kennisnet heeft gemaakt met
de providers over digipesten en in het
bijzonder over de wens van de Kamer over
het rechtstreeks reageren door providers
richting digipesters.

De geplande einddatum wordt niet
gehaald. Naar verwachting wordt de
Tweede Kamer hierover najaar 2010
geïnformeerd.

DIRECTIE KINDEROPVANG
Zo mogelijk volgt informatie over het
aantal scholen dat werkt met dagarrangementen.

[23-10-2008]
Tussenschoolse opvang

In het najaar 2010 wordt de Tweede Kamer
geïnformeerd over het aantal scholen dat
werkt met dagarrangementen.

De staatssecretaris kijkt na of in de
wachtlijstproblematiek gekeken kan
worden of de vraag van ouders meegewogen kan worden.

[29-10-2009]
Kinderopvang

Deze toezegging wordt meegenomen in
een onderzoek naar wachtlijsten. De
resultaten van dit onderzoek worden in
december 2010 aan de Tweede Kamer
gestuurd.

Vóór het einde van het jaar ontvangt de
Kamer een uitgewerkt voorstel voor de
mogelijke wijziging van de Wet «klachtrecht cliënten zorgsector» en het
beschermen van de positie van leden van
oudercommissies.

[21-4-2010]
Kinderopvang

In december 2010 ontvangt de Tweede
Kamer een uitgewerkt voorstel voor de
mogelijke wijziging van de Wet «klachtrecht cliënten zorgsector» en het
beschermen van de positie van leden van
oudercommissies.

Uiterlijk begin 2011 zal het rapport
[21-4-2010]
«Kwaliteit van het gemeentelijk toezicht
Kinderopvang
kinderopvang 2009» met beleidsconclusies
aan de Tweede Kamer worden aangeboden.

In februari 2011 wordt het rapport
«Kwaliteit van het gemeentelijk toezicht
kinderopvang 2009» met beleidsconclusies
aan de Tweede Kamer aangeboden.

In het najaar zullen de bewindspersonen
van OCW en Financiën de Kamer
informeren over de resultaten van de
uitvoeringstoets die de belastingdienst
doet naar koppeling «gewerkte uren en
kinderopvangtoeslag.»

[23-6-2010]
Kinderopvangtoeslag

In het najaar 2010 wordt de Kamer
geïnformeerd over de uitkomsten van de
uitvoeringstoets die de Belastingdienst
doet naar de koppeling «gewerkte uren en
kinderopvangtoeslag».

In het najaar zal de Kamer worden
geïnformeerd over de resultaten van het
overleg met de Klachtencommissie over
het al dan niet bindend verklaren van de
uitspraken van de klachtencommissie.

[23-6-2010]
Kinderopvangtoeslag

In het najaar 2010 wordt de Tweede Kamer
geïnformeerd over de resultaten van het
overleg met de Klachtencommissie over
het al dan niet bindend verklaren van
uitspraken van deze commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

254

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

DIRECTIE MEDIA, LETTEREN EN BIBLIOTHEKEN
Bij de mediabegroting gaat de minister in
op toezicht op integriteit en sponsorregels
en de eventuele juridische complicaties.

[1-7-2009]
Spoeddebat over mogelijke schendingen
bij de publieke omroep van de Mediawet
en de eigen gedragscode m.b.t. inkomsten

Op 26 november 2009 is een uitstelbrief
gestuurd (Kamerstuk 2009–2010, 32 033,
nr. 2) waarin wordt aangegeven dat de
termijn van november 2009 niet haalbaar
is. Verwacht werd de Tweede Kamer in het
eerste kwartaal van 2010 te kunnen
informeren.
Begin week 15 is een vervolg uitstelbrief
(32 033, nr. 3) aan de Tweede Kamer
gestuurd. Medio oktober 2010 zal de
Tweede Kamer hierover nader geinformeerd worden.

De minister gaat na of aan het Commissariaat voor de Media meer bevoegdheden
moeten worden toegekend en zal de
Kamer daarover schriftelijk informeren.

[1-7-2009]
Spoeddebat over mogelijke schendingen
bij de publieke omroep van de Mediawet
en de eigen gedragscode m.b.t. inkomsten

Op 26 november 2009 is een uitstelbrief
gestuurd (Kamerstuk 2009–2010, 32 033,
nr. 2) waarin wordt aangegeven dat de
termijn van november 2009 niet haalbaar
is. Bij brief van 7 juli 2010 is aangegeven
dat de Tweede Kamer in het najaar
geïnformeerd wordt.

De rapportages van de bv’s worden
jaarlijks aan de Kamer gestuurd.

[1-7-2009]
Spoeddebat over mogelijke schendingen
bij de publieke omroep van de Mediawet
en de eigen gedragscode m.b.t. inkomsten

Wordt conform toezegging uitgevoerd.

In de verkenning naar samenwerking
tussen landelijke en regionale omroepen
zal ook aandacht worden besteed aan het
beschikbaar stellen van landelijke
producties aan regionale omroepen.

[29-9-2009]
Extra procedurevergadering

Tijdens de mediabegroting in november
2010 wordt ingegaan op de toezegging.

Er komt een onderzoek naar de toekomstige rol van persbureaus. Het resultaat
daarvan komt voor het zomerreces naarde
Kamer.

[19-11-2009]
Innovatie Toekomst en Pers

De resultaten van dit onderzoek worden
medio oktober 2010 naar de Tweede
Kamer verstuurd.

De minister overlegt met de kabelmaatschappijen en Digitenne over de plaatskeuze van de regionale omroep op de
digitale zender en informeert de Kamer
hierover.

[24-11-2009]
Initiatiefnota Atsma inzake regionale
omroepen

Het overleg met kabelmaatschappij is
gevoerd. De partijen zijn nog in overleg
met Stichting ROOS.

De minister overlegt met de NPO om te
bevorderen dat landelijke producties van
regionale evenementen bij voorkeur in
coproductie met regionale omroepen
geschieden.

[24-11-2009]
Initiatiefnota Atsma inzake regionale
omroepen

Tijdens de mediabegroting in november
2010 wordt ingegaan op de toezegging.

De minister laat een onderzoek uitzetten
naar de verdeling over de provincies van
de kosten van regionale omroepen, mits
IPO en ROOS dat ondersteunen. In het
onderzoek zal ook aandacht worden
besteed aan de schaalvoordelen die
facilitaire samenwerking kan opleveren.

[24-11-2009]
Initiatiefnota Atsma inzake regionale
omroepen

Het onderzoek wordt op dit moment
uitgezet. Voor december 2010 wordt de
Tweede Kamer geïnformeerd.

In april 2010 ontvangt de Kamer een stand
van zaken betreffende de toepassing van
de salariscode bij de publieke omroep.

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media

De rapportage over de salariscode is nog
niet ontvangen van de publieke omroep,
verwacht wordt dat de Tweede Kamer in
oktober 2010 nog een stand van zaken
ontvangt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

255

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

De minister zal vóór de zomer 2010 de
Kamer schriftelijk informeren over het
gevoerde overleg over de klantenraden.

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media

Verwacht wordt dat de resultaten medio
oktober 2010 aan de Tweede Kamer
worden verstuurd.

De wetgeving inzake consumenteninvloed
op de Kabel ontvangt de Kamer vóór de
zomer 2010.

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media

Verwacht wordt dat het wetsvoorstel
medio november 2010 aan de Tweede
Kamer wordt verzonden.

De minister zegt toe jaarlijks in de
mediabegroting te rapporteren over
ontwikkelingen rond de regionale
omroepen.

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media

Tijdens de mediabegroting in november
2010 wordt ingegaan op de toezegging.

De minister zegt toe een onderzoek uit te
voeren naar de toekomst van de ANP en
andere persdiensten en de Kamer
daarover te rapporteren.

[30-11-2009]
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
onderdeel Media

Op dit moment wordt het onderzoek
uitgevoerd. De Tweede Kamer wordt eind
november 2010 hierover geïnformeerd.

De Kamer ontvangt een schriftelijke reactie [30-11-2009]
op de vraag naar de toename van het
Wetgevingsoverleg inzake begroting 2010,
aantal fte bij de NPO.
onderdeel Media

In de mediabegrotingsbrief die in
november 2010 aan de Tweede Kamer
wordt verstuurd wordt ingegaan op de
overheadkosten NPO en toename FTE.

Eind 2010 ontvangt de Kamer de voort[17-3-2010]
gangsrapportage over de bibliotheekBibliotheekvernieuwing
charter. Hierin zal ook worden ingegaan op
de resulaten van het overleg over de
niet-rechten vrije content.

In de brief die in december 2010 aan de
Tweede Kamer wordt verstuurd wordt
ingegaan op de toezegging.

DIRECTIE PRIMAIR ONDERWIJS

Binnen enkele maanden ontvangt de
Kamer de verkenning naar een waarborgfonds in het voortgezet onderwijs.

[10-11-2009]
Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) 1e termijn kamer

Er heeft een verkenning plaatsgevonden
naar de mogelijkheid voor het inrichten
van een waarborgfonds. De Tweede Kamer
is hierover geïnformeerd in september
2010.

Op korte termijn ontvangt de Kamer de
notitie over de school van de Toekomst.

[12-1-2010]
Wetsvoorstel wijziging wet Kinderopvang

Aan de Tweede Kamer is op 11 mei 2010
gemeld dat besluitvorming hierover wordt
overgelaten aan een nieuw kabinet
vanwege de demissionaire status van het
kabinet (Kamerstukken II,2009/10,31 322,
nr. 83).

De Kamer ontvangt dit voorjaar de
resultaten van het in de nota naar
aanleiding van het verslag toegezegde
onderzoek naar nog bestaande fusieprikkels.

[20-1-2010]
Behandeling fusietoets

Het onderzoek is in juni 2010 naar de
Eerste en Tweede Kamer gezonden. Een
inhoudelijke reactie op het rapport wordt
aan het volgende kabinet overgelaten.

De minister heeft ten eerste toegezegd dat PA [20-1-2010]
de Kamer voor het zomerreces de
Behandeling fusietoets
kabinetsreactie ontvangt op het advies van
de Onderwijsraad over opting out.

Het advies is bij brief van 20 mei 2010 door
het demissionaire kabinet toegezonden
aan de Tweede Kamer. De inhoudelijke
reactie is een aangelegenheid van het
nieuwe kabinet.

De Kamer ontvangt een update van de
macrocijfers over de beleggingen door
onderwijsinstellingen.

De inspectie onderzoekt de beleggingen
van schoolbesturen op macroniveau. Het
onderzoek is in de zomer van 2010 gereed.
De Tweede Kamer wordt zo spoedig
mogelijk daarna over het onderzoek
geïnformeerd.

[28-1-2010]
Vermogensbeheer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

256

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

In april of mei ontvangt de Kamer de
verkenning naar de mogelijkheden voor
een waarborgfonds naast de reeds
toegezegde evaluatie van de lump sum en
het onderzoek naar de financiële deskundigheid

[28-1-2010]
Vermogensbeheer

Er heeft een verkenning plaatsgevonden
naar de mogelijkheid voor het inrichten
van een waarborgfonds. De Tweede Kamer
is hierover geïnformeerd in september
2010.

Op de problematiek inzake huisvesting in
de grensregio’s wordt teruggekomen.

[18-5-2010]
Huisvesting

Deze problematiek wordt meegenomen in
het lopende onderzoek van BZK naar
onderbestedende gemeenten. Het kader
wordt mede gevormd door eerdere
onderzoeken: grenslandtellingen
(Nederland en Vlaanderen) en het rapport
«Lokaal Verdeeld» over de inrichting en
hantering van maatstaven in het gemeentefonds. Rapport wordt na de zomer 2010
opgeleverd.

Rond of na de zomer van 2010 is het
onderzoek naar onderbesteding door
verschillende gemeenten t.o.v. het fictieve
jaarlijkse bedrag in het Gemeentefonds.

[18-5-2010]
Huisvesting

Er loopt een onderzoek van BZK naar de
onderbesteding bij gemeenten. Een en
ander in samenhang met de kwaliteit van
de onderwijshuisvesting. Rapport wordt na
de zomer opgeleverd.

Bij de evaluatie van de tweede fase wordt
ingegaan op de aansluiting van de
profielen op het vervolgonderwijs.

[23-4-2008]
Tweede Fase/profielcommissie

Het GION/CITO rapport wordt in 2011
opgeleverd. Daarna zal het rapport aan de
Tweede Kamer worden aangeboden.

De technische uitwerking van de voorgestelde maatregelen inzake de slaag/
zakregeling zal, na overleg met het veld
worden opgenomen in een AMvB die aan
de Kamer zal worden voorgehangen.

[22-1-2009]
Examens in het voortgezet onderwijs

De Kamer wordt in september 2010
geïnformeerd.

De maatregelen inzake het verminderen
van grote verschillen tussen schoolexamen en centraal examen, de zgn.
escalatieladder, zullen in een
voorhang-AMvB aan de Kamer worden
voorgelegd.

[22-1-2009]
Examens in het voortgezet onderwijs

De Kamer wordt in september 2010
geïnformeerd.

De Kamer zal via een monitor op de
hoogte worden gehouden van de
mogelijke effecten van de maatregelen
inzake de slaag/zakregeling

[22-1-2009]
Examens in het voortgezet onderwijs

De voorbereiding van het wetsvoorstel ten
behoeve van examens 2012 is van start
gegaan. De eerste monitor vindt plaats in
juni 2012: de tweede in juni 2013 en de
derde in 2014.

De voorstellen over medezeggenschap
worden verder uitgewerkt en komen
medio 2010 naar de Kamer.

[20-5-2009]
Beleidsreactie Onderwijstijd

Het streven is om begin 2011 de wetswijzigingen onderwijstijd (waaronder ook
aanpassing van de Wet Medezeggenschap
op scholen) bij de Tweede Kamer in te
dienen.

DIRECTIE VOORTGEZET ONDERWIJS

Begin volgend jaar ontvangt de Kamer de [3-6-2009]
resultaten van het onderzoek naar de stand Kwaliteit Onderwijs in Regionaal en
van zaken van de kwaliteitszorg in het
Stedelijk Gebied
voortgezet onderwijs.

De brief is in augustus 2010 naar de
Tweede Kamer gezonden.

De staatssecretaris zal terugkomen op het
onderzoek naar de besteding van de
middelen voor de maatschappelijke stage.
Dit kan de Kamer in de zomer 2010
tegemoet zien. De wetgeving komt begin
juni 2010.

De gestelde termijn voor de wetgeving
wordt niet gehaald. Het onderzoek naar de
besteding van de middelen wordt
opgenomen in de jaarlijkse voortgangsrapportage die in november 2010 wordt
verstuurd.

[5-11-2009] Tussenrapportage invoering
maatschappelijke stage in het Voortgezet
Onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

257

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

Eind 2010 ontvangt de Kamer het
onderzoek naar grote hoeveelheid
leerlingen die uitvallen tussen vmbo en
mbo.

[10-11-2009]
Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) 1e termijn kamer

De brief wordt in december 2010 naar de
Kamer gestuurd.

Medio 2011 bepaalt de staatssecretaris aan [31-3-2010]
de hand van de pilots en de proeftoetsen
Wet referentieniveaus Nederlandse taal en
«Referentieniveau’s voortgezet onderwijs» rekenen (32 290) 1e TK
of de verwerking in de examens in
2013/2014 haalbaar is. Hierbij zal specifiek
aandacht worden besteed aan randvoorwaarden voor dyslexie en dyscalculie. Zij
zal de Kamer over haar bevindingen
informeren.

De brief gaat in juni 2011 naar de Kamer.

DIRECTIE VOORTIJDIG SCHOOLVERLATEN
De staatssecretaris zegt een integrale
evaluatie toe van de uitwerking van de wet
na één jaar, waarin aandacht zal worden
besteed aan de rol van scholen, IBG en
Inspectie.

[19-5-2009]
Wijz. Leerplichtwet 1969; i.v.m. onder meer
het vereenvoudigen van de procedure
voor verzuimmelding (31 829)

Conform de toezegging zal in 2010 een
evaluatie worden gehouden.
Uiterlijk december 2010 gaat er een brief
naar de Tweede Kamer.

DIRECTIE WETGEVING EN JURIDISCHE ZAKEN
De minister komt na de zomer van 2009
met een wetsvoorstel over gezichtsbedekkende kleding, niet alleen voor primair
onderwijs, voortgezet onderwijs en
beroeps- en volwasseneneducatie, maar
ook voor het hoger onderwijs.

[26-11-2008] Gelaatsbedekkende kleding

Besluitvorming wordt overgedragen aan
een nieuw kabinet.

Voor de zomer van 2010 zal de minister bij
de Kamer een wetsvoorstel indienen
waarin het verhaalsrecht wordt geregeld.

[18-6-2009]
Wijziging Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek; versterking
besturing (31 821)

Staatssecretaris Van Bijsterveldt heeft de
kamer met brief HO&S/BS/201 236 van
14 042 010 voorgesteld de indiening van
het wetsvoorstel (verhaalsrecht) over te
laten aan een nieuw kabinet.

De staatssecretarissen stellen alle
inhoudelijke informatie die in vervolgAMvB’s wordt verwerkt, tevoren aan de
Kamer ter beschikking.

[9-12-2009]
Referentiekader doorlopende leerlijnen
taal en rekenen

Conform deze toezegging zijn op
21 januari 2010 twee vervolg-amvb’s
toegestuurd aan de Tweede Kamer
(Kamerstukken II 2009/10, 31 332, nr. 14);
de andere vervolg-ambv’s zullen niet
eerder dan 2011 aan de Kamer worden
gestuurd.

De minister heeft toegezegd de Kamer een [20-1-2010]
concept te sturen van de ministeriële
Behandeling fusietoets
regeling voor de onafhankelijke commissie
die de fusietoets gaat uitvoeren.

De Tweede Kamer ontvangt najaar 2010 de
concept-ministeriële regeling.
Indiening wordt overgelaten aan een
nieuw kabinet.

De minister heeft de Kamer toegezegd, De [20-1-2010]
Kamer te voorzien van een juridisch advies Behandeling fusietoets
over het verschil tussen pedagogische
inrichting en denominatieve inrichting in
het kader van vrijheid van onderwijs,
school en planning.

Uiterlijk einde van het jaar zal de Tweede
Kamer hierover worden geïnformeerd.

De Kamer ontvangt binnen twee jaar na
inwerkingtreding van de wet «Educatieve
minor» een evaluatie van de (substitutie)effecten van de wet. Daarin wordt
specifiek aandacht besteed aan de
begeleiding van beginnende leraren met
een educatieve-minor-bevoegdheid.

Wet educatieve minor treedt in werking op
1 augustus 2010 (stb. 2010, 185 en stb.
2010, 211); de Tweede Kamer ontvangt in
2012 de evaluatie.

[25-3-2010]
Educatieve Minor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

258

Bijlage moties en toezeggingen

B. Door de bewindslieden gedane toezeggingen
Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

TOEZEGGINGEN EERSTE KAMER
DIRECTIE BEROEPSONDERWIJS EN VOLWASSENEDUCATIE
De staatssecretaris zegt toe het adviesrecht, de voordracht en de one-tier board
(functionele scheiding tussen bestuur en
toezicht binnen één orgaan) over 3 jaar te
evalueren.

[10-3-2009]
Wijziging van de Wet educatie en
beroepsonderwijs inzake colleges van
bestuur en raden van toezicht

Evaluatie vindt plaats voorjaar 2012. De
Eerste Kamer ontvangt conform
toezegging de uitkomsten van de evaluatie
in mei 2012.

DIRECTIE CULTUREEL ERFGOED
De minister van Onderwijs, Cultuur en
[19-12-2006]
Wetenschap zegt toe te zullen monitoren
wetsvoorstel archeologische monumenin hoeverre de toevallige financiële situatie tenzorg
van een gemeente of provincie toch
meeweegt bij het al dan niet toekennen
van compensatie voor excessieve kosten.

Dit onderwerp maakt deel uit van de
evaluatie van de WAMZ/BAMZ. De
evaluatie ligt op schema, de Eerste en
Tweede Kamer zullen in 2011 de resultaten
ontvangen.

De minister zal in de evaluatie van de Wet
Archeologische Monumentenzorg
aandacht besteden aan de vraag in
hoeverre gemeenten invulling hebben
gegeven aan hun verantwoordelijkheid om
regels te kunnen vaststellen ter
bescherming van (verwachte) archeologische waarden.

Conform toezegging zal de minister in de
evaluatie van de Wet Archeologische
Monumentenzorg aandacht besteden aan
de vraag in hoeverre gemeenten invulling
hebben gegeven aan hun verantwoordelijkheid om regels te kunnen vaststellen ter
bescherming van (verwachte) archeologische waarden. De evaluatie ligt op
schema, de Eerste Kamer zal de resultaten
in 2011 ontvangen.

[9-12-2008]
Wijziging van de Monumentenwet 1988 in
verband met onder meer beperking van de
ministeriële adviesplicht bij aanvragen om
een monumentenvergunning

DIRECTIE HOGER ONDERWIJS EN STUDIEFINANCIERING
De minister van OCW zegt de Kamer, n.a.v. [26-1-2010]
vragen en opmerkingen van de leden
Versterking en Besturing
Meurs, Schouw, Leunissen, Laurier en
Smaling toe de invoering van de voorgestelde collegegeldsystematiek jaarlijks te
zullen monitoren en na drie jaar (in 2013)
te zullen evalueren. Het beleid van
instellingen bij het bepalen van de omvang
van het instellingscollegegeld voor
verschillende groepen en de gevolgen
daarvan voor deze groepen is daarbij een
bijzonder aandachtspunt. Bij de evaluatie
van het wetsvoorstel in 2013 zullen nut en
noodzaak van de uitzonderingsregel in de
collegegeldsystematiek inzake lerarenopleidingen en gezondheidszorg opleidingen bezien worden. De minister zal met
VSNU, HBO-raad, ISO en LSvB in overleg
treden om te bezien in welke vorm de
monitoring het beste kan geschieden. De
minister zal vervolgens de Eerste en
Tweede Kamer een brief sturen waarin hij
zijn voornemens daaromtrent bekend zal
maken. Als daarvoor aanleiding bestaat
kan ingegrepen worden bij algemene
maatregel van bestuur in het convenant
tussen VSNU en de HBO-raad. Indien
ingrijpen in de afspraak tussen betrokken
organisaties nodig is, zullen de Eeerste en
Tweede Kamer geïnformeerd worden.

Het overleg met VSNU, HBO-raad, ISO en
LSvB over de jaarlijkse monitoring van de
uitvoering van de collegegeldsystematiek
en evaluatie daarvan in 2013 als onderdeel
van de bredere evaluatie van de Wet
versterking besturing zal in het najaar van
2010 worden aangegaan gericht op
afspraken over de opzet daarvan uiterlijk
eind 2010. De Eerste Kamer wordt eind
2010 hierover geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

259

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

De minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap zegt de Kamer, naar
aanleiding van vragen van de leden Meurs
en Schouw, toe dat hij bij de VSNU en de
HBO-raad onder de aandacht zal brengen
dat de gedragslijn die nu wordt uitgewerkt
bij medische opleidingen over de omgang
met judicium

[26-1-2010]
Versterking en Besturing

De VSNU en HBO-raad zijn tijdens een
periodiek overleg op de uitgewerkte
gedragslijn over de omgang met judicium
bij de medische opleidingen geattendeerd.

De minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap zegt de Kamer, naar
aanleiding van een vraag van het lid
Leunissen, toe dat bij de behandeling van
het wetsvoorstel Ruim baan voor talent
ingegaan zal worden op de bijdrage die de
regering en instellingen leveren om
excellente studenten met een hoog
potentieel te identificeren en zo veel
mogelijk te ondersteunen. Daarbij zal in
kaart gebracht worden wat instellingen al
doen, bezien of voldoende wordt gedaan
en zo niet wat de regering zou kunnen
entameren opdat instellingen meer doen.

[26-1-2010]
Versterking en Besturing

De toezegging zal worden meegenomen
bij de behandeling van het wetsvoorstel
«Ruim baan voor talent». Het is nog niet
bekend wanner dit wetsvoorstel zal
worden behandeld.

De minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap zegt de Kamer, naar
aanleiding van een opmerking van de
leden Meurs en Smaling, toe dat hij de
nieuwe benoemingen in het College van
Bestuur door de raden van toezicht op een
niveau boven drie ton niet laat passeren.
De minister spreekt de raden van toezicht
hier op aan.

[26-1-2010]
Versterking en Besturing

De minister zal in het voorjaar van 2011 de
Raden van Toezicht van het hbo en wo
berichten over de hoogte van de salarissen
en welke regels van toepassing zijn bij
nieuwe benoemingen van College van
Bestuur. Eind 2009 heeft de minister ook
het College van Raden van Toezicht in het
hoger onderwijs dit al mondeling
toegelicht.

DIRECTIE MEDIA, LETTEREN EN BIBLIOTHEKEN
De minister zegt de Eerste Kamer toe apart [16-12-2008]
terug te komen op de artikelen die
Vaststelling van een nieuwe Mediawet
betrekking hebben op haat zaaien, gelet op (Mediawet 20..)
de bij de plenaire behandeling gesignaleerde problemen rond de proportionaliteit
van het uitzendverbod en de werking die
daarvan uitgaat. Het betreft de artikelen
7.15, 2.32, 2.33, 2.42, 2.46, 2.47, 2.65 van
de Mediawet.

Het wetgevingstraject gaat minimaal een
jaar duren. De minister van Justitie is
hierin leidend. De einddatum van de
uitvoering wordt verwacht in het derde
kwartaal van 2011.

De minister van OCW zegt de Kamer toe
met het Commissariaat voor de Media te
overleggen of de flitsenregeling voldoende
houvast biedt om het beperkte gebruik dat
Kamer en regering voorstaan te realiseren.
Als de conclusie van het overleg is dat dat
niet zo is, dan zullen bij AMvB nadere
regels worden gesteld.

[8-12-2009]
De Wijziging van de Mediawet 2008 en de
Tabakswet ter implementatie van de
richtlijn Audiovisuele mediadiensten
(dossiernr: 31876).

Het Commissariaat voor de Media heeft
aangegeven dat het op dit moment
voldoende houvast biedt. Het is niet nodig
dat er een voorstel komt voor nadere
regels in de AMvB. De ontwikkelingen
worden gevolgd. Medio oktober 2010
wordt de Eerste Kamer geïnformeerd.

[1-7-2008]
Wetsvoorstel modernisering, vereenvoudiging en beperking van de wettelijke
regels over de voorzieningenplanning bij
scholen (31310 Eerste Kamer)

Dit jaar wordt de aanbesteding van de
monitoring opgepakt; uiterlijk in 2013
wordt de Eerste Kamer van de resultaten
op de hoogte gesteld.

DIRECTIE VOORTGEZET ONDERWIJS
De staatssecretaris zal bij de evaluatie van
de Wet voorzieningenplanning scholen het
punt van schoolbesturen die tegen hun wil
zijn uitgesloten van het RPO bekijken en
(indien voorkomend) situaties in beeld
brengen waarin het mis is gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

260

Bijlage moties en toezeggingen

Omschrijving

Toegezegd bij

Externe Stand van Zaken

De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap zegt de Kamer, naar
aanleiding van een vraag van het lid ten
Horn (SP), toe dat zij de evaluatie van de
implementatie van good governance in het
voortgezet onderwijs aan de Eerste Kamer
zal sturen.

[2-2-2010]
Wijziging van de Wet op het primair
onderwijs, de Wet op de expertisecentra,
de Wet op het voortgezet onderwijs, de
Wet medezeggenschap op scholen en de
Leerplichtwet 1969 in verband met de
invoering van bekostigingsvoorschriften
voor minimumleerresultaten, alsmede een
aanvulling van de interventiemogelijkheden in het kader van het overheidstoezicht, en de verbetering van het intern
toezicht

De brief wordt in november 2010 naar de
Kamer verstuurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

261

B i j l a g e RW T ’ s e n Z B O ’ s

BIJLAGE 2: RWT’S en ZBO’S
Deze bijlage bevat een overzicht van alle RWT’s (rechts-personen met een
wettelijke taak) en ZBO’s (zelfstandige bestuursorganen) die onder de
verantwoordelijkheid van het departement van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap vallen, de bijdrage van het departement aan deze instellingen
en het beleidsartikel waarop die bijdrage wordt verantwoord. In de
toelichting is de publieke taak aangegeven, alsmede een verwijzing naar
de webpagina van de betreffende organisatie.
Tabel RWT’s en ZBO’s (bedragen x € 1 miljoen)
Instelling

Cultuurfondsen
• Stichting fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en
bouwkunst
• Stichting fonds voor de podiumkunsten+
• Stichting fonds voor cultuurparticipatie
• Mondriaanstichting
• Stichting Nederlands fonds voor de film
• Stichting stimuleringsfonds voor de architectuur
• Stichting Nederlands letterenfonds
Stichting stimuleringsfonds Nederlandse culturele mediaproducties
(Mediafonds)
Commissariaat voor de Media
Nederlandse Publieke Omroep (voorheen NOS)
Landelijk Omroepbestel
Bevoegde gezagsorganen primair onderwijs
Bevoegde gezagsorganen voortgezet onderwijs
Regionale Opleidingscentra (ROC’s) en vakinstellingen
Kenniscentra voor beroepsonderwijs en bedrijfsleven
Vereniging voor landelijke organen beroepsonderwijs (COLO)
Instellingsbesturen hogescholen
Instellingsbesturen universiteiten
Open Universiteit Nederland
Academische Ziekenhuizen
Nederlands Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO)
Rijksmusea
Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW)
Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijke
Onderzoek (TNO)
Koninklijke Bibliotheek (KB)
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)
Stichting Participatiefonds
Stichting Vervangingsfonds
Stimuleringsfonds voor de Pers
College voor Examens

RWT

ZBO

Artikel

X

X

14

Begroting
2011

25,2
64,2
17,5
19,7
37,1
9,1
10,8
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X

X
X
*
X

*

X
X
X
X
X
X

*

*

X

15
15
15
15
1
3
4
4
4
6
7
7
7
7
14
16

17,8
4,1
101,3
677,9
9 485,2
6 429,7
2 685,9
100,7
0,8
2 520,0
3 221,7
43,0
561,6
4,0
125,0
90,6

X
X
X
X
X
X
X

16
16
16
1
1,9
15
3,4

187,9
46,4
320,7
3,0
11,6
3,3
6,2

X

X

*

*
Betreft ZBO’s die niet onder de werking van de kaderwet ZBO’s worden gebracht vanwege het ontbreken van openbaar gezag, dan wel omdat het
deeltijd-zbo’s betreft.

Toelichting op de in de tabel genoemde RWT’s en ZBO’s
Cultuurfondsen
In 2011 worden bijdragen verstrekt aan de volgende 7 fondsen:
• Stichting fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en
bouwkunst (www.fondsbkvb.nl).
Het fonds maakt het beeldend kunstenaars, vormgevers, architecten en
bemiddelaars mogelijk om door middel van subsidies, internationalisering
en bijzondere projecten hun werk op velerlei wijzen te ontwikkelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

262

B i j l a g e RW T ’ s e n Z B O ’ s

• Stichting fonds voor podiumkunsten (www.nfpk.nl)
Het fonds ondersteunt alle vormen van podiumkunsten in Nederland:
muziek, theater, muziektheater en dans.
• Stichting fonds voor cultuurparticipatie (www.cultuurparticipatie.nl)
Het fonds stimuleert de actieve deelname aan het culturele leven van
inwoners van Nederland, in al hun diversiteit, ongeacht leeftijd, herkomst,
opleiding en woonplaats op het gebied van amateurkunst, cultuureducatie
en volkscultuur.
• Mondriaanstichting (www.mondriaanfoundation.nl)
Het fonds ondersteunt en stimuleert bijzondere projecten op het gebied
van beeldende kunst, vormgeving en musea.
• Stichting Nederlands fonds voor de film (www.filmfonds.nl)
Het fonds stimuleert de filmproductie in Nederland, met de nadruk op
kwaliteit en diversiteit en bevordert een goed klimaat voor de Nederlandse filmcultuur.
• Stichting stimuleringsfonds voor de architectuur (www.architectuurfonds.nl)
Het fonds voert verschillende subsidieregelingen uit die zijn gericht op
kennisontwikkeling en kennisuitwisseling van de ontwerpende disciplines
en het vergroten van de belangstelling voor architectuur, stedenbouw,
planologie, landschapsarchitectuur en interieurarchitectuur.
• Stichting Nederlands letterenfonds (www.letterenfonds.nl)
Het fonds is een fusie per 1 januari 2010 van Stichting Fonds voor de
Letteren en Stichting Nederlands Literair Productie- en Vertalingingsfonds.
Het fonds bevordert de kwaliteit en diversiteit van de Nederlands- en
Friestalige letteren, en van literatuur in Nederlandse of Friese vertaling.
Verder bevordert het fonds de productie van kwalitatief hoogstaande,
oorspronkelijk Nederlands- en Friestalige literaire werken; het bevordert
de vertaling van deze werken in andere talen en het bevordert de vertaling
in het Nederlands en Fries van literaire werken uit moeilijk toegankelijke
talen.
• Stichting stimuleringsfonds Nederlandse culturele mediaproducties (www.mediafonds.nl)
Het Mediafonds bevordert de ontwikkeling en productie van culturele
dramaproducties, documentaires, kunst- en kinderprogramma’s en
cultuurprojecten van de publieke landelijke en regionale omroep.
Commissariaat voor de Media (www.cvdm.nl)
Het Commissariaat ziet toe op de naleving van de Mediawet en de daarop
gebaseerde regels; het garandeert daarmee een eerlijke toegang tot de
media en bewaakt de kwaliteit, de diversiteit en de onafhankelijkheid van
de informatievoorziening.
Nederlandse Publieke Omroep (www.publiekeomroep.nl)
De NPO is het samenwerkings- en coördinatieorgaan van de landelijke
publieke omroep; deze taak is per 1 januari 2010 overgegaan van de NOS
naar een nieuwe stichting, de NPO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

263

B i j l a g e RW T ’ s e n Z B O ’ s

Landelijk Omroepbestel (cluster)
Het betreft middelen die aan de landelijke publieke omroepen beschikbaar
zijn gesteld.
Bevoegde gezagsorganen primair onderwijs (cluster)
Het betreft circa 1 480 bevoegde gezagsorganen van circa 7 800 onderwijsinstellingen. Voor zover het onderwijsinstellingen betreft waar de
gemeente het bevoegd gezag is, zijn deze instellingen niet aan te merken
als RWT.
Bevoegde gezagsorganen voortgezet onderwijs (cluster)
Het betreft circa 350 bevoegde gezagsorganen van circa 650 onderwijsinstellingen. Voor zover het onderwijsinstellingen betreft waar de
gemeente het bevoegd gezag is, zijn deze instellingen niet aan te merken
als RWT.
Regionale Opleidingscentra (ROC’s) en vakinstellingen (cluster)
Het betreft circa 57 ROC’s. Een ROC is een samenwerkingsverband van
onderwijsinstituten in het middelbaar beroepsonderwijs (MBO) en de
Volwasseneductie in Nederland.
Kenniscentra voor beroepsonderwijs en bedrijfsleven (cluster)
Het betreft 17 kenniscentra die de schakels vormen tussen het onderwijs
en het georganiseerde bedrijfsleven. Ze ontwikkelen kwalificaties voor het
middelbaar beroepsonderwijs, werven leerbedrijven en bewaken de
kwaliteit van deze leerbedrijven.
Vereniging voor landelijke organen beroepsonderwijs
(www.colo.nl)
COLO behartigt de belangen van de 17 Kenniscentra voor beroepsonderwijs en bedrijfsleven. In dat kader fungeert COLO tevens als
werkgeversorganisatie. De bijdrage aan COLO heeft ondermeer betrekking
op de ontwikkeling van het herontwerp van de kwalificatiestructuur
beroepsonderwijs, het oplossen van de stageproblematiek in het mbo en
het doen van de zogenaamde internationale diplomawaardering.
Instellingsbesturen hogescholen (cluster)
Het betreft middelen die direct en indirect aan de 37 hogescholen
beschikbaar zijn gesteld.
Instellingsbesturen universiteiten (cluster)
Het betreft middelen die direct en indirect aan de 13 universiteiten
beschikbaar zijn gesteld.
Open Universiteit Nederland (www.ou.nl)
De Open Universiteit ontwikkelt, verzorgt en bevordert, samenwerkend in
netwerken en allianties, hoogwaardig en innovatief hoger afstandsonderwijs.
Academische Ziekenhuizen (cluster)
Het betreft de middelen aan een achttal ziekenhuizen die verbonden zijn
aan een universiteit ten behoeve van de opleiding van artsen en ten
behoeve van onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

264

B i j l a g e RW T ’ s e n Z B O ’ s

Nederlands Vlaamse Accreditatie Organisatie (www.nvao.net)
De NVAO borgt op onafhankelijke wijze de kwaliteit van het hoger
onderwijs in Nederland en Vlaanderen door middel van het beoordelen
van opleidingen en het verlenen van een keurmerk en draagt bij aan de
bevordering van deze kwaliteit.
Rijksmusea (cluster)
Het betreft 17 musea die vallen onder de Wet verzelfstandiging rijksmuseale diensten.
Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen
(www.knaw.nl)
De KNAW bevordert als forum, geweten en stem van de wetenschap de
kwaliteit en de belangen van de wetenschap en zet zich in voor een
optimale bijdrage van de Nederlandse wetenschap aan de culturele,
sociale en economische ontwikkeling van de samenleving.
Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk
Onderzoek (www.tno.nl)
TNO is een onafhankelijke kennisorganisatie die een schakel vormt in de
kennisketen tussen de wetenschap enerzijds en bedrijven en organisaties
anderzijds.
Koninklijke Bibliotheek (www.kb.nl)
De KB brengt als de nationale bibliotheek van Nederland mensen en
informatie samen. De KB speelt voorts een centrale rol in de Nederlandse
(wetenschappelijke) informatie-structuur en bevordert de duurzame
toegang tot digitale informatie in (inter)nationaal verband.
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
(www.nwo.nl)
De NWO heeft als taak het bevorderen van de kwaliteit van wetenschappelijk onderzoek.
Stichting Participatiefonds (www.vfpf.nl)
Het PF is verantwoordelijk voor het beheren en terugdringen van de
werkloosheidsuitgaven in het primair onderwijs. Het PF ondersteunt
daarnaast scholen bij het opzetten van hun personeels- en mobiliteitsbeleid en individuele medewerkers die werkloos zijn met trainingen en
cursussen.
Stichting Vervangingsfonds (www.vfpf.nl)
Het VF betaalt de kosten voor vervangers die scholen moeten inzetten bij
ziekte of afwezigheid van personeel en levert een belangrijke bijdrage aan
het terugdringen van het ziekteverzuim en de arbeidsongeschiktheid van
onderwijspersoneel in het primair onderwijs door de kwaliteit van de
arbeidsomstandigheden en het personeelsbeleid te verbeteren.
Stimuleringsfonds voor de Pers (www.stimuleringsfondspers.nl)
Het fonds heeft ten doel het handhaven en bevorderen van de pluriformiteit van de pers, voor zover die van belang is voor de informatie en
opinievorming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

265

B i j l a g e RW T ’ s e n Z B O ’ s

College voor Examens (www.cve.nl)
Het College is verantwoordelijk voor de centrale examens en staatsexamens in het voortgezet onderwijs, de examens rekenen en taal in het
(middelbaar) beroepsonderwijs en staatsexamens Nederlands als tweede
taal.
Het College voor Examens (CvE) bestaat sinds 1 oktober 2009. Het is
ontstaan uit een samenvoeging van de Centrale Examencommissie
Vaststelling Opgaven (CEVO), de Staatsexamencommissie VO en de
Staatsexamencommissie Nederlands als Tweede taal (NT2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

266

Bijlage Afkortingenlijst

BIJLAGE 3. AFKORTINGENLIJST
aoc
AWT
bbl
BISON
bol
BPRC
bpv
BRIN
Bsik
cao
CBS
CERN
CINOP
Cito
cjp
ckv
CPB
CPG
CWI
CWTS
Delta
EIB
EMBC
EMBL
EP
ESA
ESF
ESO
EU
EUA
EVD
evc
FES
fte
GSB
gti’s
HGIS
Huygens
IB
IBO
IC
ICB
ICE
ICT
id
IISG
IMON
IPO
ISO
ITER
KANS
Kbb’s
KCE
KNAW
LSVb

agrarisch opleidingscentrum
Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid
beroepsbegeleidende leerweg
Beraad Internationale Samenwerking Onderwijs
beroepsopleidende leerweg
Biomedical Primate Research Centre
Beroepspraktijkvorming
Basisregistratie instellingen
Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur
collectieve arbeidsovereenkomst
Centraal Bureau voor de Statistiek
Centre Européen pour la Recherche Nucléaire, Europese
organisatie voor kern- en hoger energiefysica
Centrum voor innovatie van opleidingen
Centraal instituut voor toetsontwikkeling
cultureel jongerenpaspoort
culturele en kunstzinnige vorming
Centraal Planbureau
Centrum voor Parlementaire Geschiedenis
Centrum voor Werk en Inkomen
Centrum voor Wetenschaps- en Technologie Studies
Dutch education: learning at top level abroad
Europees Instituut voor Bestuurskunde
European Moleculair Biology Conference
European Moleculair Biology Laboratory
Europees Platform
European Space Agency
Europees Sociaal Fonds
European Southern Observatory, Europese organisatie
voor astronomisch onderzoek
Europese Unie
European University Association
Economische Voorlichtingsdienst
ervaringscertificaat
Fonds Economische Structuurversterking
fulltime equivalent (formatie-eenheid of voltijdse baan)
Grote Stedenbeleid
grote technologische instituten
Homogene Groep Internationale Samenwerking
High-level university year to gain excellence in The
Netherlands
Internationaal Beleid
interdepartementaal beleidsonderzoek
Internationaal Cultuurbeleid
Inspectie cultuurbezit
Instituut voor cultuurethiek
Informatie- en Communicatie Technologie
institutional development
Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis
Rapport Internationale Mobiliteit in het Onderwijs
Interprovinciaal Overleg
Interstedelijk Studentenoverleg
International Thermonuclear Experimental Reactor
Koninkrijk der Nederlanden, Algemeen programma voor
Nauwe Samenwerking tussen Scholen
Kenniscentra beroepsopleiding bedrijfsleven
Kwaliteitscentrum examens mbo
Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen
Landelijke Studentenvakbond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

267

Bijlage Afkortingenlijst

MARIN
MOU
NLR
NTU
Nuffic
NWO
OCW
OESO
PISA
PRO
Raak
RHC
RMC
ROC
RWT
SCP
SIA
STT
SURF

SUS
TK
tlo
TNO
TS17-

TS18+

TUD
UAF
Ud
uhd
UNESCO
UNU
vavo
VHTO
vmbo
VNG
vo18+

VSNU
VSWO
vso
vsv

Maritiem Research Instituut Nederland
Memorandum of understanding
Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
Nederlandse Taalunie
Netherlands Universities Foundation For International
Cooperation
Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling
Programme for International Student Assessment
Praktijkonderwijs
Regionale actie en aandacht voor kennisinnovatie
Regionaal historisch centrum
Regionale meld- en coördinatiefunctie
Regionaal opleidingscentrum
Rechtspersoon met een wettelijke taak
Sociaal en Cultureel Planbureau
Stichting Innovatie Alliantie
Stichting Toekomstbeeld der Techniek
Samenwerkingsorganisatie voor netwerkdienst-verlening
en informatie- en communicatietechnologie in het hoger
onderwijs en onderzoek
Stichting UAF Steunpunt
Tweede Kamer
tegemoetkoming lerarenopleiding
Nederlandse organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten voor
leerlingen tot 18 jaar in het voortgezet onderwijs en de
beroepsopleidende leerweg (volgens hoofdstuk 3 van de
WTOS)
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten voor
leerlingen ouder dan 18 jaar in (deeltijd) voortgezet
onderwijs die geen recht meer hebben op vo18+ en
studerenden in het hoger onderwijs van 18 jaar en ouder
aan lerarenopleidingen die geen recht meer hebben op
WSF (volgens hoofdstuk 5 van de WTOS)
Technische Universiteit Delft
Universitair Asiel Fonds
universitair docent
universitair hoofddocent
United Nations Educational Scientific and Cultural
Organisation
United Nations University
voortgezet algemeen volwassenenonderwijs
Stichting vrouwen en hoger technisch onderwijs
voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten voor
leerlingen van 18 jaar en ouder in het voortgezet
onderwijs (volgens hoofdstuk 4 van de WTOS)
Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten
Vereniging van Samenwerkende Werkgeversorganisaties
in het Onderwijs
voortgezet speciaal onderwijs
voortijdig schoolverlaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

268

Bijlage Afkortingenlijst

vve
WEB
WEC
WHW
WOR
WPO
WRR
WSF
wsns
WTOS
WVO
ZAT
ZBO

voor- en vroegschoolse educatie
Wet educatie en beroepsonderwijs
Wet op de expertisecentra
Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek
Wet op de ondernemingsraden
Wet op het primair onderwijs
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
Wet op de studiefinanciering
weer samen naar school
Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
Wet op het voortgezet onderwijs
Zorg Advies Teams
zelfstandig bestuursorgaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

269

Bijlage Begrippenlijst

BIJLAGE 4. BEGRIPPENLIJST
Algemeen voortgezet onderwijs (avo)
Het avo omvat mavo (vaak opgegaan in vmbo) en havo. Mavo duurt 4 jaar
en is voor leerlingen van 12–16 jaar. Havo duurt 5 jaar en is voor
leerlingen van 12–17 jaar.
Apparaatskosten
Het totaal van de personele en materiële uitgaven (voor huisvesting,
energie, apparatuur, schoonmaken etc.) van het ministerie.
Artikel
Eenheid voor het boeken van uitgaven of ontvangsten op de begroting.
Begrotingsartikelen hebben een uniek nummer op de begroting en zijn
veelal op te splitsen in meerdere artikelonderdelen.
Artikelonderdeel
Onderdeel van een begrotingsartikel. De uitsplitsing naar artikelonderdelen wordt opgenomen in de verdiepingsbijlage (samenvattend deel) bij
de begroting. Artikelonderdelen maken geen deel uit van de begrotingsstaat.
Aspasia
Stimuleringsprogramma dat beoogt een initiërende bijdrage te leveren
aan de vergroting van de doorstroom van vrouwen van universitair
docent naar universitair hoofddocent.
Assistentopleiding
De assistentopleiding duurt een half tot één jaar en leidt op tot niveau één
van de beroepsopleidingen. Er zijn vier niveaus, niveau één is het laagste
niveau, eenvoudig uitvoerende werkzaamheden in het vmbo. Er zijn geen
vooropleidingseisen. Leerlingen zijn meestal vanaf circa 16 jaar oud.
Basisberoepsopleiding
De basisberoepsopleiding duurt twee tot drie jaar en leidt op tot niveau
twee van de beroepsopleidingen. Er zijn vier niveaus, het vierde niveau is
het hoogste niveau. Er zijn geen vooropleidingseisen. Leerlingen die naar
een basisberoepsopleiding gaan zijn ca. 16 jaar oud.
Basisonderwijs
Basisonderwijs wordt gegeven aan scholen voor (speciaal) basisonderwijs
en is bestemd voor leerlingen van 4 tot 12 (maximaal 14) jaar. Het
onderwijs omvat in principe acht aaneensluitende jaren.
Basisvorming
Vmbo, mavo, havo en vwo beginnen met een periode van basisvorming
van drie jaar. Het doel is een brede vorming te geven aan leerlingen
tussen 12 en 15 jaar. Er is geen strikte scheiding tussen algemene en
technische vakken. Basisvorming is geen schooltype, maar een inhoudelijke vernieuwing die geldt voor alle schooltypen binnen het voortgezet
onderwijs die aanvangen na het basisonderwijs.
Baten-lastendiensten
Een baten-lastendienst is één van de modellen voor verzelfstandiging,
namelijk een interne verzelfstandiging met een beheersmatig karakter. De
ministeriële verantwoordelijkheid en het budgetrecht van de Kamer
worden door deze verzelfstandiging niet ingeperkt. Een baten-lastendienst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

270

Bijlage Begrippenlijst

past een baten-lastenstelsel toe, heeft een afzonderlijke plaats in de
begroting en voert een administratie los van de begrotingsadministratie
van het moederministerie.
Baten-lastenstelsel
In een baten-lastenstelsel worden de uitgaven en ontvangsten toegerekend aan het tijdvak waarin het verbruik van goederen en diensten
plaatsvindt en de baten ontstaan. Dit stelsel maakt het mogelijk om de
integrale kosten en opbrengsten af te leiden uit de administratie en leidt
daarmee tot een doelmatiger beheer.
Bedrijfsvoering
Het geheel van activiteiten inzake de aanwending van financiële, materiële
en informatiemiddelen in het kader van de beleids- en begrotingsprocessen waarvoor de minister verantwoordelijkheid draagt.
Begrotingswet
Wet waarbij de financiële vastlegging van het te voeren beleid met
betrekking tot een begrotingsjaar is geautoriseerd. De wet bevat ramingen
van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten.
Beleidsevaluatie
Onderzoek naar de effectiviteit en doelmatigheid van het te voeren (ex
ante) en/of gevoerde (ex post) beleid.
Beleidsintensivering
Verhoging van uitgaven en/of verlaging van ontvangsten ten opzichte van
de begroting en/of de meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing ten
grondslag ligt.
Beleidsmatig verplichte uitgaven
De uitgaven op basis van meerjarige beleidsprogramma’s (zoals een
subsidieregeling of een investeringsprogramma) waarmee de Tweede
Kamer heeft ingestemd. Het gaat dan om uitgaven in bijvoorbeeld nota’s
van het kabinet, waarvan is verondersteld dat de uitgaven binnen de
geëxtrapoleerde meerjarencijfers zijn gedekt. Ook afspraken met andere
overheden behoren hiertoe.
Beleidsterrein
Het beleidsterrein is de afbakening van een aandachtsgebied binnen de
taakopdracht van het departement. Per begroting worden de begrotingsartikelen zodanig afgebakend en gegroepeerd dat deze gezamenlijk een
helder beeld geven van de onderwerpen van beleid.
Beroepskolom
De doorstroom van vmbo, via mbo, naar hbo.
Beroepsonderwijs
Beroepsonderwijs sluit aan op het voorbereidend beroepsonderwijs (vbo)
en het algemeen voortgezet onderwijs (avo), en is voor leerlingen vanaf
ca. 16 jaar. Vanaf augustus 1997 omvat het beroepsonderwijs vier
opleidingsniveaus: de assistent opleiding, de basisberoepsopleiding, de
vakopleiding en de middenkader- of specialistenopleiding. Alle opleidingen bevatten een beroepsopleidende leerweg (beroepspraktijkvorming
20–60%) en een beroepsbegeleidende leerweg (meer dan 60% beroepspraktijkvorming).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

271

Bijlage Begrippenlijst

Beroepspraktijkvorming
Het onderricht in de praktijk van het beroep.
Breed maatschappelijk functioneren
Opleidingen gericht op breed maatschappelijk functioneren maken deel
uit van de educatie en zijn gericht op het eindniveau van de eerste fase
van het vo (basisvorming). De opleidingen zijn bedoeld als voorbereiding
op een voortgezette opleiding, bijvoorbeeld in het beroepsonderwijs. De
opleidingen zijn uitsluitend gericht op volwassen. Zie ook educatie.
Budgettair neutraal
Zonder effect op het saldo van uitgaven en ontvangsten van de begroting.
Centraal examen
Het centraal examen is een landelijk examen en voor alle scholen gelijk.
Het maakt samen met het schoolexamen deel uit van het eindexamen
voor voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo), hoger algemeen
voortgezet onderwijs (havo), middelbaar algemeen voortgezet onderwijs
(mavo) en de algemene vakken in het voorbereidend beroepsonderwijs.
Zie eindexamen.
Certificaat
Voor een met succes afgerond vak of deelkwalificatie kan een certificaat
worden verkregen. Meerdere certificaten kunnen leiden tot een diploma,
ter afsluiting van een volledige opleiding. Certificaten zijn te behalen in
het algemeen vormend onderwijs, het voorbereidend wetenschappelijk
onderwijs, het voorbereidend beroepsonderwijs, educatie en beroepsonderwijs (vanaf 1-8-97) en de Open Universiteit. Bij voldoende afsluiten van
de opleiding schoolleiders primair onderwijs wordt ook een certificaat
behaald.
Deelkwalificatie
Het mbo kent eindtermen die aangeven wat de leerlingen aan kennis en
vaardigheden moeten leren. Het examenprogramma wordt vastgesteld op
basis van de eindtermen en ingedeeld in onderdelen die overeenstemmen
met deelkwalificaties. Deelkwalificaties hebben elk een betekenis in het
kader van de beroepsuitoefening of doorstroming naar het vervolgonderwijs.
Diploma
Bij het met succes afronden van bepaalde opleiding wordt een diploma
verkregen. Dit geldt voor het algemeen vormend onderwijs (avo), het
voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo), educatie en beroepsonderwijs (na 1-8-97) en voor de deeltijd opleiding tot leraar speciaal
onderwijs.
Doelmatigheidskengetal
Een doelmatigheidskengetal geeft de kostprijs per activiteit of prestatie
aan.
Doeltreffendheidskengetal
Een doeltreffendheidskengetal geeft de mate aan waarin zich beoogde en
niet beoogde effecten van beleid voordoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

272

Bijlage Begrippenlijst

Educatie
Educatie is gericht op het leren functioneren in de samenleving. Het
omvat opleidingen gericht op breed maatschappelijk functioneren,
opleidingen Nederlands als tweede taal en opleidingen gericht op sociale
redzaamheid. Educatie is uitsluitend voor volwassenen.
Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge is het bedrag dat moet worden gecompenseerd in,
respectievelijk mag worden meegenomen naar het volgende begrotingsjaar. Het gaat daarbij om een tekort of overschot (als saldo van de
uitgaven en ontvangsten) in het betreffende begrotingsjaar. De eindejaarsmarge bedraagt maximaal 1% van het begrotingstotaal. Op deze wijze kan
het ondoelmatig besteden van begrotingsgelden worden beperkt.
Eindexamen
Het eindexamen van het vwo, havo, mavo en de algemene vakken in het
vbo bestaat uit twee delen: het schoolexamen en het centraal examen. Het
schoolexamen wordt door de school georganiseerd en afgenomen; het
centraal examen is een landelijk examen en voor alle scholen gelijk. Zie
ook centraal examen, schoolexamen.
Eindtermen
Definitie van de kennis, vaardigheden en competenties die van
deelnemers op elk van de kwalificatieniveaus worden verwacht.
Ervaringscertificaat (EVC)
In een ervaringscertificaat worden competenties van een individu
zichtbaar gemaakt die de persoon heeft ontwikkeld buiten het formeel
erkende onderwijs. Het kan gaan om competenties die de persoon
ontwikkeld heeft door werkervaring (betaald / vrijwillig), privé-activiteiten
en niet formeel erkende cursussen en trainingen. De competenties die in
een EVC-procedure worden gemeten zijn gerelateerd aan een formeel
erkende kwalificatie. Dat kan bijv. een MBO- of HBO-opleiding of een
brancheopleiding zijn. In het Ervaringscertificaat wordt vermeld welke
kwalificatiestandaard is gehanteerd, welke competenties daarvan het
individu heeft aangetoond en wat het niveau van die competenties is. Het
Ervaringscertificaat geeft inzicht in de kwaliteiten van een individu, maakt
mensen beter inzetbaar op de arbeidsmarkt en kan worden gebruikt om
tot efficiënte, verkorte opleidingstrajecten op maat te komen. Het
Ervaringscertificaat biedt niet alleen kansen voor de werkende, maar ook
voor werkzoekenden en met werkloosheid bedreigden.
Examen
Een examen is een afsluiting van een opleiding of een deel van een
opleiding. Het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo), het
hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo), het middelbaar algemeen
voortgezet onderwijs (mavo) en de algemene vakken in het voorbereidend
beroepsonderwijs (vbo) zijn voltooid na het examen. De meeste opleidingen in beroepsonderwijs en educatie kunnen worden afgesloten met
een examen of een staatsexamen. In het hoger onderwijs kan er aan het
eind van het eerste studiejaar een propedeutisch examen zijn. Na vier jaar
is er een afsluitend examen. Zie ook centraal examen.
Experimenten overgang vmbo-mbo (VM2)
In het VM2 experiment volgen de leerling één programmatisch geïntegreerd traject van de bovenbouw van de basisberoepsgerichte leerweg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

273

Bijlage Begrippenlijst

van het vmbo tot en met een opleiding mbo 2, op één school en met één
pedagogosch-didctische aanpak.
In 2008 is gestart met een eerste cohort van circa 30 projecten. In
augustus 2009 volgde een tweede cohort. De ontwikkelingen van deze
experimenten worden van 2009 tot en met 2013 gevolgd via een monitor.
Genomics
Het door grootschalige DNA sequentieanalyse in kaart brengen van
mensen, dieren, planten en micro-organismen en het grootschalig
onderzoek naar de functie van genen en de manier waarop erfelijke
eigenschappen zoals vastgelegd in de genen, worden vertaald naar het
functioneren van een cel en uiteindelijk het gehele organisme. Ook «high
throughput» technologieën zoals proteomics en metabolomics en de
bioinformatica, die informatieverwerking en analyse van de zeer grote
hoeveelheden complexe data mogelijk maken, vallen onder genomics.
Getuigschrift
De afgestudeerden van een opleiding aan hbo of wo ontvangen een
getuigschrift. Hierop staat vermeld de studierichting en het vak. Indien
een lerarenopleiding is gedaan wordt ook de bevoegdheidsgraad
vermeld. Bij het hbo worden ook vermeld: voltijd- of deeltijdopleiding, de
duur van de opleiding en de titel.
Good governance
Een systeem van sturen, beheersen, toezicht houden en verantwoorden,
waarmee organisaties hun doelstellingen kunnen bereiken.
In deze gangbare definitie heeft governance betrekking op de wijze
waarop instellingen zelf in hun eigen organisatie vorm geven aan zo’n
systeem. OCW betrekt de governanceprincipes ook nadrukkelijk op de
bestuurlijke relatie tussen OCW en de instellingen die het departement
bekostigt of subsidieert.
Grote technologische instituten (gti’s)
Hieronder vallen de volgende instellingen: Stichting Waterloopkundig
Laboratorium, Stichting Grondmechanica Delft, Stichting Nationaal Lucht
– en Ruimtevaartlaboratorium, Stichting Maritiem Research Instituut
Nederland en Energiecentrum Nederland (het ECN ontvangt sinds 1983
geen bijdrage meer van OCW).
Hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo)
Havo is één van de drie typen voortgezet onderwijs: Havo duurt vijf jaar
en is voor leerlingen van 12–17 jaar. Het bereidt leerlingen hoofdzakelijk
voor op het hbo.
Hoger beroepsonderwijs (hbo)
De bacheloropleidingen van het hbo duren vier jaar, en zijn bestemd voor
studenten vanaf 17 jaar. De hbo-masteropleidingen duren 1 jaar en zijn
merendeels niet bekostigd. Het hbo geeft een theoretische en praktische
basis voor het uitoefenen van een beroep. Het hbo bestaat uit zeven
sectoren: Hoger Pedagogisch, Agrarisch, Gezondheidszorg, Economisch,
Technisch, Sociaalagogisch en Kunstonderwijs. Het maakt samen met het
wo deel uit van het ho.
Hoger onderwijs (ho)
Het ho is voor studenten vanaf ongeveer 18 jaar en omvat het hbo en het
wo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

274

Bijlage Begrippenlijst

Inburgering
Inburgering houdt in dat nieuw- en oudkomers de noodzakelijke kennis
van de Nederlandse taal en de Nederlandse samenleving verwerven en
het inburgeringsexamen halen. Wanneer het inburgeringsexamen is
gehaald, is aan een eerste voorwaarde voor een succesvolle integratie
voldaan.
Individueel voorbereidend beroepsonderwijs (ivbo)
Het ivbo maakt deel uit van het vbo en is bedoeld voor leerlingen die veel
hulp en individuele aandacht nodig hebben. Het ivbo is onderwijs in de
eerste fase van het vo en duurt vier jaar, voor leerlingen van 12–16 jaar.
Met ingang van 1 augustus 1998 is het ivbo veranderd in afdelingen voor
leerwegondersteunend onderwijs. Zie ook leerwegondersteunend
onderwijs.
Individuele leerrekening
Spaarrekening bestemd voor scholing en opleiding.
Innovatiearrangement
Een innovatiearrangement is een gezamenlijk project van onderwijsinstellingen en (regionale) bedrijven, waarmee het innovatief vermogen
van het beroepsonderwijs wordt versterkt. Het innovatiearrangement is
naar zijn aard vernieuwend en betreft activiteiten die binnen de onderwijssector niet eerder zijn voorgekomen en is daarmee additioneel ten
opzichte van de vernieuwings- en innovatie-activiteiten die de onderwijsinstellingen binnen het kader van de lumpsum-bekostiging en de
Impulsmiddelen uitvoeren. Tegelijkertijd hebben innovatiearrangementen
te allen tijde mede betrekking op versterking van de relatie tussen
onderwijs en het (georganiseerde) bedrijfsleven; thema’s voor innovatie
worden door de partijen jaarlijks nader afgesproken. De deelnemende
partijen in het samenwerkingsverband zijn gezamenlijk verantwoordelijk
voor de cofinanciering van tenminste 60% van de projectkosten.
Intensivering
Zie beleidsintensivering.
Juridisch verplichte uitgaven
De verplichtingen die in de departementale registraties administratief zijn
vastgelegd.
Juridisch niet verplichte uitgaven
De juridisch niet verplichte uitgaven vormen een indicatie voor de mate
van flexibiliteit die op het beleidsartikel aanwezig is. Op de ongebondenheid van juridisch niet verplichte uitgaven is evenwel het nodige af te
dingen.
Kengetal
Een kengetal is een getal dat inzicht geeft in de situatie en/of de ontwikkeling van een beleids- of productieproces.
Kenniscentra Beroepsonderwijs en Bedrijfsleven
De Kenniscentra zijn de landelijke organen beroepsonderwijs van weleer.
Ze worden bekostigd op basis van het aantal kwalificaties dat ze hebben
ontwikkeld, het aantal leerbedrijven dat ze hebben erkend en het aantal
beroepspraktijkvormingsplaatsen (bpv-plaatsen) bij leerbedrijven dat
daadwerkelijk door deelnemers is bezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

275

Bijlage Begrippenlijst

Kwalificatiewinst
Toename van het aantal gediplomeerden in de beroepskolom (vo, mbo,
hbo) als gevolg van vermindering van de ongediplomeerde uitval en
verbetering van de doorstroom naar de hogere opleidingsniveaus in het
beroepsonderwijs.
Lectoraten/kenniskringen
Lectoraten zijn leerstoelen van één of meer instellingen waar een lector
wordt benoemd en is ingebed in een context van vernieuwing, toegepast
onderzoek en publicaties.
Leerwegondersteunend onderwijs (lwoo)
Afdeling binnen het vbo voor leerlingen die moeite hebben om het
gewone lesprogramma te volgen, en meer individuele begeleiding nodig
hebben dan in het gewone vbo (gericht op het verwerven van een
diploma). Het onderwijs is afgestemd op de specifieke moeilijkheden die
jonge kinderen ondervinden bij het volgen van onderwijs.
Liquiditeit (current ratio)
Liquiditeit is een maatstaf voor de mate waarin de instelling op korte
termijn aan zijn schulden kan voldoen, en wordt uitgedrukt in een
verhoudingsgetal als resultaat van de verhouding tussen vlottende activa
en kortlopende schulden. Voor de beoordeling van de liquiditeitspositie
van een instelling worden de volgende normering en kwalificatie
gehanteerd: een liquiditeitsratio van meer dan 1,2 is goed, tussen 0,6
en/of gelijk aan 1,2 is matig/voldoende en 0,6 of lager is slecht.
Loonbijstelling
Middelen die nodig zijn om de extra uitgaven van het ministerie ten
gevolge van loonstijgingen te financieren.
Meevaller
Lagere begrotingsuitgaven of hogere begrotingsontvangsten dan
geraamd zonder dat het onderliggende beleid is gewijzigd.
Middelbaar beroepsonderwijs (mbo)
Mbo behoort tot de tweede fase van het vo. Onderwijs in het mbo duurt
vier jaar en is voor leerlingen van 16–20 jaar. Er worden zowel algemene
als beroepsgerichte vakken gegeven. In het mbo stromen leerlingen door
naar een baan of naar het hbo. In augustus 1997 is het mbo opgegaan in
de opleidingsniveaus van het nieuwe beroepsonderwijs.
Middenkader- of specialistenopleiding
De middenkaderopleiding duurt drie tot vier jaar en leidt op tot niveau vier
van de beroepsopleidingen, het hoogste niveau. Als toelatingseis geldt
een diploma vbo, mavo of drie jaar havo of vwo. Leerlingen zijn dan circa
vijftien of zestien jaar oud.
De specialistenopleiding duurt één tot twee jaar en leidt tot niveau vier
van de beroepsopleidingen, het hoogste niveau. Om een specialistenopleiding te kunnen volgen is een diploma vakopleiding voor eenzelfde
beroep op beroepencategorie vereist.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

276

Bijlage Begrippenlijst

Moeilijk lerende kinderen (mlk)
Onderwijs voor mlk is een vorm van speciaal basisonderwijs: het
onderwijs is afgestemd op de specifieke moeilijkheden die kinderen
ondervinden bij het volgen van onderwijs. Speciaal basisonderwijs wordt
gegeven aan aparte scholen.
Nederlands als tweede taal (NT2)
Opleidingen NT2 maken deel uit van de educatie en zijn bedoeld voor
niet-Nederlanders om hun taalvaardigheid op een aanvaardbaar niveau te
brengen. De opleidingen zijn uitsluitend voor volwassenen. Zie ook
educatie.
Niet-relevant
Niet relevant voor het EMU-saldo.
Nota van wijziging
Een door het ministerie ingediende verandering op een wetsvoorstel dat
bij de Tweede Kamer in behandeling is.
Ombuiging
Beleidsmatige verlaging van de begroting.
Onderwijs op maat
De school past aan de verschillen tussen leerlingen het onderwijsaanbod
aan.
Ontwerpbegroting
Begrotingswetsvoorstel dat (ter autorisatie) bij de Staten-Generaal wordt
ingediend op de derde dinsdag van september van het jaar voorafgaand
aan het begrotingsjaar.
Open Universiteit (OU)
De OU is een instelling voor afstandsonderwijs, die opleidingen biedt op
het niveau van het wetenschappelijk onderwijs, voor personen van 18 jaar
en ouder. De OU is vooral gericht op personen die geen studie op de
gebruikelijke manier kunnen of willen volgen.
Overboeking
Een verschuiving van begrotingsuitgaven tussen de artikelen van het
ministerie of een verschuiving van begrotingsuitgaven naar of van een
ander departement.
Platform Beroepsonderwijs (HPBO)
Een samenwerkingsverband tussen de HBO-raad, BVE-raad, VVO/VSWO
en Colo, met betrokkenheid van AOC-raad en Paepon.
Praktijkonderwijs (pro)
Afdeling binnen het vbo voor leerlingen die veel moeite hebben om het
gewone lesprogramma te volgen, extra individuele begeleiding nodig
hebben, maar niet in staat worden geacht een diploma voor vervolgonderwijs te behalen.
Primair onderwijs (po)
Dit is de overkoepelende term voor (speciaal) basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs. Deze term wordt gebruikt sinds de invoering
van de Wet op het primair onderwijs in augustus 1998. Zie ook basisonderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

277

Bijlage Begrippenlijst

Prijsbijstelling
Tegemoetkoming voor de extra uitgaven van het ministerie ten gevolge
van de prijsstijgingen.
Realisatie
Resultaten van de begrotingsuitvoering in termen van uitgaven, verplichtingen en ontvangsten. Ook de prestatiegegevens die in een bepaald
begrotingsjaar zijn geleverd, worden aangeduid als realisaties.
Regionale meld- en coördinatiefunctie (rmc-functie)
Organiseren van regionale melding, registratie en doorverwijzing van
voortijdig schoolverlaters.
Relevant
Relevant voor het EMU-saldo.
Rentabiliteit
Rentabiliteit geeft de mate van winstgevendheid aan, en wordt uitgedrukt
in een verhoudingsgetal door het resultaat te delen op baten uit gewone
bedrijfsvoering. Het bedrijfsresultaat is lastiger te normeren. Idealiter en
gemeten over een lange periode zou dit nul moeten zijn. Het is immers
niet direct de bedoeling dat instellingen structureel winst of verlies
boeken. Voor de beoordeling van dit kengetal worden de volgende
normering en kwalificatie gehanteerd: een ratio van meer dan 1% is goed,
tussen –1% en/of gelijk aan 1% is matig/voldoende en –1% of lager is
slecht.
Samenwerkingsverbanden
Scholen werken op veel gebieden samen. Een school kan, afhankelijk van
het doel van de samenwerking, deelnemen aan verschillende samenwerkingsverbanden. Het samenwerkingsverband waaraan een school
deelneemt in verband met «weer samen naar school» kan uit andere
scholen bestaan dan het samenwerkingsverband waaraan diezelfde
school deelneemt in het kader van de «bestuurlijke krachtenbundeling».
Schoolbudget
Een samenvoeging van budgetten die voor 1 augustus 2001 afzonderlijk
aan de scholen voor primair onderwijs werden toegekend.
Startkwalificatie
Een startkwalificatie is ten minste een diploma niveau 2 van havo, vwo of
mbo.
Technocentra
Er zijn 15 technocentra. Dit zijn intermediaire organisaties die op regionale
schaal een makel- en schakelfunctie vervullen: hun kerntaak is het tot
stand brengen van samenwerkingsverbanden tussen bedrijfsleven,
(technisch) beroepsonderwijs en regionale en lokale overheden, gericht
op een aantal doelstellingen.
Tegenvaller
Hogere begrotingsuitgaven of lagere begrotingsontvangsten dan
geraamd zonder dat het onderliggende beleid is gewijzigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

278

Bijlage Begrippenlijst

Vakopleiding
De vakopleiding duurt twee tot vier jaar en leidt op tot niveau drie van de
beroepsopleidingen. Er zijn vier niveaus, het vierde niveau is het hoogste
niveau. Als toelatingseis gelden een diploma voorbereidend beroepsonderwijs (vbo), middelbaar algemeen voortgezet onderwijs (mavo) of drie
jaar hoger algemeen voorgezet onderwijs (havo) of voorbereidend
wetenschappelijk onderwijs (vwo). Leerlingen zijn dan vijftien à zestien
jaar oud.
Vernieuwingsimpuls
Impuls binnen het onderzoek en wetenschapsbeleid, die erop gericht is
creatieve en kwalitatief goede jonge onderzoekers ruimte te bieden en
daarmee voor een carrière in de wetenschap te behouden.
Volwasseneneducatie
De volwasseneneducatie richt zich op het opleiden van cursisten voor een
zelfstandige positie in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Tot de
volwasseneneducatie worden gerekend: het vormings- en ontwikkelingswerk, de basiseducatie, het onderwijs aan de erkende onderwijsinstellingen en het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo).
Voorbereidend beroepsonderwijs (vbo)
Vbo heeft het lager beroepsonderwijs (lbo, ook ambachtsschool
genaamd) vervangen. Het duurt vier jaar en biedt algemene en op het
beroep gerichte vakken, voor de eerste fase van het voortgezet onderwijs
en is voor leerlingen van twaalf tot zestien jaar. De hogere leerjaren van
het vbo vormen samen met de hogere leerjaren van het mavo en
sommige vormen van voortgezet speciaal onderwijs (vso) sinds
1 augustus 1999 het vmbo.
Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo)
Het vmbo is op 1 augustus 1999 ingevoerd, en bestaat uit de schoolsoorten vbo en mavo met vier leerwegen.
Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo)
Vwo is één van de drie typen voortgezet onderwijs, naast het middelbaar
algemeen voortgezet onderwijs (mavo) en het hoger algemeen voortgezet
onderwijs (havo). De opleiding duurt zes jaar, voor leerlingen van 12–18
jaar, en bereidt leerlingen voor op de universiteit.
Voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo)
Vavo is één vorm van voortgezet onderwijs voor volwassenen. Het wordt
gegeven aan avondscholen of dag-/avondscholen. Dag-/avondscholen is
onderwijs dat volgens de wet avondonderwijs is, maar dat overdag
gegeven wordt. In augustus 1997 is het vavo opgegaan in de opleidingsniveaus van het nieuwe beroepsonderwijs.
Voortgezet onderwijs (vo)
Vo omvat onderwijs dat wordt gegeven na het basisonderwijs en het
speciaal onderwijs, voor leerlingen vanaf 12 jaar. Het bestaat uit het vwo,
het havo, het mavo en het vbo. Vbo en mavo duren vier jaar, havo vijf jaar
en vwo zes jaar.
Voortijdig schoolverlater
Jongeren tot 23 jaar die geen onderwijs volgen en die geen startkwalificatie hebben. Een startkwalificatie is ten minste het diploma niveau 2 van
het mbo of het diploma havo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

279

Bijlage Begrippenlijst

Wetenschappelijk onderwijs (wo)
De bacheloropleidingen in het wo duren drie jaar. De meeste masteropleidingen zijn 1 jaar maar er bestaan ook 2-jarige onderzoekmasters en de
studie geneeskunde heeft een 3-jarige master. Het wo is bestemd voor
studenten vanaf ongeveer 18 jaar, en wordt gegeven aan 13 universiteiten. Het wo omvat zowel diepgaande theoretische studies als specialistische training voor beroepen. Toelating tot het wo is mogelijk na het vwo
en het hbo. Het hbo en het wo vormen samen het ho.
Zeer moeilijk lerende kinderen (zmlk)
Onderwijs voor zmlk is een vorm van speciaal onderwijs. Het onderwijs is
afgestemd op de specifieke moeilijkheden die kinderen ondervinden bij
het volgen van onderwijs.
Zeer moeilijk opvoedbare kinderen (zmok)
Onderwijs voor zmok is een vorm van speciaal onderwijs. Het onderwijs is
afgestemd op de specifieke moeilijkheden die kinderen ondervinden bij
het volgen van onderwijs.
Zorg Advies Teams (zat’s)
(Een aantal) zat’s in het po, vo en bve ontvangen middelen voor casemanagement en deskundigheidsbevordering zodat problemen van kinderen
worden gesignaleerd door professionals en snel een passend sluitend
hulpaanbod wordt georganiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

280

B i j l a g e Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

BIJLAGE 5. TREFWOORDENREGISTER
Aanvullende beurs 8, 98, 100, 101, 103, 105, 106, 108, 111, 205, 223, 226
Actieplan Leerkracht 34
Administratieve lastenverlichting 115
Adviesraad 172, 267
Allochtonen 122
Apparaatskosten 19, 169, 170, 172, 177, 182, 183, 270
Arbeidsmarkt 1, 13, 17, 31, 32, 44, 45, 49, 53, 55, 56, 59, 61, 62, 63, 70, 71,
76, 77, 79, 88, 89, 91, 92, 95, 97, 99, 117, 140, 190, 191, 204, 222, 225, 228,
231, 245, 254, 273, 279
Arbeidsmarktmonitor 72
Arbeidsvoorwaarden 34, 91, 252
Archeologie 121, 123, 129, 130, 189
Archiefwet 170, 249
Archieven 121, 123, 128, 130, 185, 249
Aspasia 148, 270
Basisbeurs 98, 100, 101, 103, 104, 105, 108
Bedrijfsvoering 1, 4, 6, 50, 54, 58, 87, 174, 175, 176, 230, 271, 278
Beeldende kunst 122, 124, 125, 262, 263
Bekostiging 13, 15, 17, 24, 29, 31, 32, 34, 42, 44, 46, 48, 50, 51, 64, 65, 66,
68, 69, 71, 81, 87, 91, 128, 144, 176, 177, 178, 179, 180, 182, 196, 201, 203,
222, 225, 231, 252, 253, 254, 261, 275
Beroepskolom 52, 74, 230, 248, 251, 271, 276
Beroepsonderwijs 1, 12, 32, 35, 44, 46, 48, 49, 50, 52, 54, 55, 56, 59, 61,
65, 74, 77, 83, 89, 90, 92, 186, 187, 188, 190, 191, 196, 222, 225, 228, 235,
248, 259, 262, 264, 266, 269, 271, 272, 273, 275, 276, 277, 278, 279
Beroepsopleidende leerweg 44, 47, 50, 98, 103, 112, 114, 119, 267, 271
Beroepspraktijkvorming 47, 50, 53, 54, 248, 249, 267, 271, 272, 275
Bestuursdepartement 123, 169, 179, 223, 226
Bibliotheken 121, 123, 124, 126, 130, 131, 132, 145, 223, 226, 228, 245
Bilaterale samenwerking 81, 82, 86, 142
BISON 267
Bol 44, 47, 51, 52, 98, 99, 100, 103, 104, 105, 106, 107, 111, 112, 113, 114,
115, 119, 120, 267, 274
BPRC 142, 267
Brede school 26
Budgetflexibiliteit 4, 6, 33, 67, 68, 102, 113, 136, 190
Cao 91, 252, 267
CINOP 55, 57, 60, 80, 267
Collegegeld 68, 70, 71, 106, 108, 109, 117, 259
Collegegeldkrediet 107, 108, 111
Convenant 17, 71, 72, 129, 252, 259
Convenanten 46, 47, 55, 58, 60, 88, 91, 95
CPB 185, 267
Cultureel erfgoed 83, 127, 132, 170, 223, 226, 228
Culturele diversiteit 80
Cultuur en school 15, 20
Cultuurfondsen 121, 125, 262
Cultuurnota 231
Cultuuruitingen 121, 124
Decentralisatie 24, 252
Deelname 5, 7, 13, 27, 31, 36, 44, 47, 51, 52, 57, 63, 66, 70, 78, 98, 99, 106,
112, 122, 123, 124, 125, 126, 137, 144, 145, 152, 155, 186, 253, 263
Differentiatie 34, 38, 50, 71, 166, 251
Doelmatig 23, 31, 34, 38, 44, 49, 62, 140, 231, 240, 251, 271, 273

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

281

B i j l a g e Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

Doelmatigheid 9, 29, 42, 48, 49, 59, 60, 68, 79, 87, 97, 99, 111, 118, 120,
132, 139, 141, 144, 151, 160, 166, 179, 180, 184, 185, 271, 272
Doorstroom 42, 45, 53, 54, 73, 74, 99, 104, 148, 149, 150, 230, 239, 248,
270, 271, 276
Educatie 1, 12, 20, 24, 26, 30, 32, 35, 44, 45, 46, 48, 52, 55, 83, 89, 91, 92,
94, 125, 128, 133, 157, 158, 159, 160, 186, 187, 190, 191, 196, 222, 225, 228,
235, 246, 248, 251, 258, 259, 263, 269, 272, 273, 277, 279
Enveloppe 10, 15, 16, 23, 24, 147, 221
Enveloppemiddelen 215
ESF 267
Evaluatieonderzoek 29, 42, 59, 60, 62, 79, 87, 97, 111, 118, 120, 132, 151,
160, 166
EVD 86, 267
FES 7, 9, 11, 16, 25, 27, 32, 34, 61, 64, 66, 70, 71, 77, 95, 123, 128, 142,
143, 147, 148, 186, 187, 188, 189, 267
Film 125, 127, 128, 130, 262, 263
Fonds Economische Structuurversterking 34, 61, 128, 186, 187
Fonds economische structuurversterking 193
Fonds Economische Structuurversterking 267
Fondsen 123, 125, 234, 235, 262
Genomics 143, 147, 274
Groepsgrootte 156
HGIS 81, 82, 123, 267
Hoger beroepsonderwijs 67, 76, 77, 83, 98, 187, 190, 191, 194, 199, 222,
225, 228, 230, 248, 274
Hoger onderwijs 1, 25, 44, 49, 53, 54, 62, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 73,
74, 76, 78, 79, 83, 91, 94, 96, 98, 103, 104, 110, 111, 140, 145, 146, 147, 236,
237, 238, 252, 253, 258, 265, 268, 269, 273, 274
Huisvesting 27, 87, 169, 170, 257, 270
ICES 147, 148
ICT 32, 34, 35, 42, 50, 124, 139, 145, 147, 171, 178, 180, 188, 201, 211, 222,
225, 257, 267
Imago 71
Indicatoren 5, 14, 32, 39, 57, 73, 75, 76, 78, 80, 83, 85, 97, 135, 138, 141,
150, 174, 179, 180, 184, 185, 252
Innovatie 20, 38, 46, 48, 50, 52, 53, 59, 60, 62, 70, 76, 77, 93, 95, 124, 126,
131, 136, 137, 144, 145, 147, 173, 189, 201, 210, 211, 216, 235, 242, 246,
264, 267, 268, 275
Innovatiearrangement 52, 53, 275
Inspectie 1, 6, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 26, 37, 38, 39, 49, 51, 54, 62, 74, 87,
121, 156, 157, 162, 170, 171, 176, 223, 226, 228, 231, 235, 237, 238, 240,
249, 253, 256, 258, 267
Instroom 32, 72, 84, 93, 148, 231
Integraal personeelsbeleid 34
Inventaris 34, 60, 125, 236, 242
KCE 267
Kenniseconomie 44, 57, 62, 69, 73, 146
Kennisinfrastructuur 61, 77, 102, 147, 189, 267
Kennisnet 35, 38, 42, 187, 188, 254
Kennissamenleving 130
Kerndoelen 38, 233
Kinderopvang 5, 7, 8, 9, 10, 11, 24, 152, 153, 154, 155, 156, 157, 158, 159,
160, 186, 219, 220, 224, 226, 239, 240, 247, 254
Kunstenaars 80, 81, 82, 238, 262
Kwalificatiestructuur 46, 49, 50, 53, 264
Kwaliteit 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 21, 22, 23, 24, 28, 29, 31, 32, 33, 35,
36, 37, 38, 39, 42, 44, 45, 46, 48, 49, 51, 52, 53, 54, 56, 60, 62, 63, 64, 65, 66,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

282

B i j l a g e Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 86, 88, 89, 90, 91,
92, 93, 94, 95, 96, 110, 121, 133, 136, 137, 140, 141, 145, 152, 153, 154, 155,
156, 157, 158, 159, 160, 163, 164, 170, 171, 175, 179, 185, 187, 189, 201,
236, 248, 250, 252, 253, 254, 257, 263, 264, 265, 273
Kwaliteitsagenda 20, 21, 26, 29, 30, 31, 35, 36, 37, 39, 88
Kwaliteitscentrum examens 267
Kwaliteitseisen 24, 48, 68, 92, 159, 246
Kwaliteitsimpuls 64, 66, 73
Lectoren 64, 65, 67, 77, 78, 231
Leenfaciliteit 100, 101, 103, 107, 108, 109, 111, 178, 179, 183, 184, 205
Leerlinggebonden financiering 22, 46, 56
Leermiddelen 34, 38, 108, 216
Leerplicht 13, 239, 247, 258, 261
Leerwegen 39, 279
Leesbevordering 123, 125
Lerarenopleidingen 69, 88, 92, 93, 94, 96, 117, 235, 250, 251, 259, 268
Lerarentekort 34, 50, 117
Les- en cursusgeld 120
Lesgeld 1, 5, 8, 119, 120, 209, 223, 226, 228
Letteren 125, 223, 226, 228, 262, 263
Leven lang leren 56, 73, 245
Loonbijstelling 6, 9, 88, 167, 223, 226, 276
Maatschappelijke effecten 4, 121
Maatschappelijke stage 31, 33, 40, 41, 42, 257
Maatwerk 26, 60
Mediabeleid 133, 134
Mediawet 134, 136, 137, 241, 242, 243, 255, 260, 263
Middelbaar beroepsonderwijs 47, 52, 54, 58, 74, 97, 98, 230, 235, 248,
249, 264, 268, 276, 279
Monitor 12, 24, 26, 28, 29, 30, 40, 42, 50, 58, 59, 60, 63, 72, 73, 80, 83, 87,
92, 94, 97, 107, 118, 134, 135, 148, 158, 159, 160, 161, 162, 166, 232, 237,
257, 259, 274
Monitoring 29, 42, 57, 60, 160, 259, 260
Monumenten 121, 122, 123, 128, 129, 130, 132, 170, 173, 189, 231, 232,
233, 250, 259
Monumentenwet 128, 129, 170, 232, 259
Musea 121, 122, 123, 125, 128, 129, 130, 170, 263, 265
Nuffic 67, 80, 83, 84, 85, 87, 268
Nulmeting 21, 39, 42, 60
OCW 4, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 16, 25, 27, 32, 35, 36, 38, 40, 44, 47, 49, 53, 55,
58, 59, 62, 63, 69, 70, 72, 73, 74, 78, 80, 81, 82, 83, 84, 86, 87, 91, 92, 93, 95,
98, 99, 100, 103, 104, 106, 107, 108, 112, 115, 116, 117, 119, 121, 126, 128,
129, 133, 134, 135, 137, 138, 147, 152, 153, 155, 156, 164, 165, 167, 169,
173, 174, 175, 177, 178, 180, 184, 186, 187, 192, 194, 196, 199, 201, 203,
205, 206, 210, 215, 217, 230, 233, 236, 240, 241, 246, 250, 252, 254, 259,
260, 268, 274
OESO 84, 86, 268
Ombuigingen 6
Onderhoud 34, 35, 81, 82, 86, 99, 102, 108, 114, 233
Onderwijsachterstandenbeleid 15, 24, 247
Onderwijsnummer 174
Onderwijsondersteuning 35, 222, 225
Pabo 77, 96, 251
Participatie 12, 17, 22, 26, 44, 56, 98, 112, 121, 122, 125, 132, 145, 154,
162, 164, 166, 178, 262, 263, 265
Participatiebudget 45, 55, 248

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

283

B i j l a g e Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

Personeelsbeleid 1, 15, 17, 29, 31, 71, 91, 97, 117, 150, 190, 191, 204, 222,
225, 228, 265
Podiumkunsten 125, 127, 262, 263
Praktijkonderwijs 31, 38, 268, 277
Prestatiebeurs 8, 98, 101, 104, 106, 108, 205, 223, 226
Prijsbijstelling 6, 7, 9, 23, 123, 167, 186, 192, 207, 215, 223, 226, 278
Productiviteit 50, 76, 95, 141, 180, 189
Professionalisering 25, 34, 50, 87, 93, 131, 171, 174, 187, 188
Programmering 136, 138, 139, 145, 175, 176
Publieke omroep 133, 134, 135, 136, 137, 138, 241, 242, 243, 244, 255,
263, 264
Raad voor Cultuur 121, 125, 127, 172, 173
Referentieraming 7, 19, 36, 51, 70, 186
Reisvoorziening 100, 101, 103, 104, 105, 111, 223, 226
Rentedragende lening 102, 107, 108, 109, 223, 226
Renteloze voorschotten 108, 109
Rijkscollectie 128, 129, 170
Rijksmusea 232, 262, 265
Schoolleiders 13, 31, 38, 45, 88, 89, 272
Schoonmaak 34
Segregatie in het onderwijs 246
Sociale redzaamheid 273
Speciaal basisonderwijs 14, 19, 23, 26, 277
Speciaal onderwijs 14, 19, 22, 23, 26, 92, 112, 114, 239, 254, 268, 272,
277, 279, 280
Startkwalificatie 22, 39, 57, 58, 231, 278, 279
Studentenmonitor 72, 73, 79, 84, 107, 111
Studierendement 64, 66, 73, 75
Subsidie 4, 8, 9, 10, 13, 20, 24, 25, 28, 31, 34, 44, 61, 67, 74, 77, 88, 92, 93,
94, 95, 111, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 130, 133, 134, 139,
145, 147, 148, 149, 150, 153, 156, 166, 167, 171, 188, 189, 193, 199, 201,
203, 210, 211, 215, 221, 224, 226, 227, 232, 234, 235, 240, 241, 262, 263,
267, 271, 274
Technocentra 1, 4, 61, 190, 191, 198, 222, 225, 228, 278
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage 1, 112, 180, 190, 191, 268
Theatergezelschappen 124, 125
Uitstroom 22, 59, 84, 88, 91, 254
UNESCO 5, 80, 86, 268
Vavo 279
Veiligheid 15, 25, 59, 144, 159, 173, 240, 254
Verantwoording 52, 130, 161, 164, 188, 236
Verkenningen 172
Visitatie 121, 125, 242
Voor- en vroegschoolse educatie 16, 24, 159, 246, 269
Voorjaarsnota 16, 73, 167, 238, 241
Voorlichting 27, 28, 169, 234, 267
Voortijdig schoolverlaten 57, 58, 59, 222, 225, 268
Vve 187
Wachtgelden 17, 183
WEB 48
Web 55, 74, 128
WEB 248
Web 262
WEB 269
Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten 269
Wetenschappelijk onderwijs 66, 68, 77, 83, 98, 187, 190, 191, 201, 272,
273, 277, 279, 280

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

284

B i j l a g e Tr e f w o o r d e n r e g i s t e r

WSF 98, 102, 104, 106, 112, 117, 186, 268, 269
WTOS 5, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 180, 186, 207, 268, 269
ZAT 56, 57, 269
Zeer moeilijk opvoedbare kinderen 280
Ziekteverzuim 92, 265
Zorgstructuur 55, 57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 2

285