Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 597

Toekomst AWBZ

Nr. 240

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2011
1. Inleiding
In mijn brief van 9 september 2011 (Tweede Kamer, vergaderjaar
2011–2012, 30 597, nr. 203) heb ik aangekondigd dat ik ADL-assistentie per
1 januari 2012 als AWBZ-aanspraak zal vastleggen. Ook heb ik aangegeven mogelijk te maken dat pgb-houders woonachtig in ADL-clusters
hun pgb tot 1 januari 2014 kunnen behouden voor de zorg die het CIZ
indiceert naast het pakket ADL-assistentie. Over de voortgang van de
invoering heb ik u geïnformeerd in de voortgangsrapportage Hervorming
Langdurige zorg van 31 oktober (Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012,
30 597, nr. 218).
In deze brief informeer ik u over de voortgang van de invoering van de
aanspraak, en de toegezegde «zachte landing» in de AWBZ. Ook zal ik,
zoals toegezegd in mijn brief over het pgb van 1 december 2011 (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 25 657, nr. 87) in deze brief inhoudelijk
ingaan op het herindicatietraject dat momenteel wordt uitgevoerd door
het CIZ en recent overleg met bewoners hierover. Tot slot treft u als
bijlage bij deze brief aan het rapport over het model van Burgergestuurde
Persoonlijke Assistentie (BPA), zoals dat in Denemarken functioneert.1
2. Invoering aanspraak ADL-assistentie

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Vrijwel zonder uitzondering heb ik positieve reacties gehad op de
beslissing om per 1 januari 2012 het pakket ADL-assistentie dat nu via
subsidieverlening wordt bekostigd, op te nemen als AWBZ-aanspraak.
Daarmee is de voortzetting van 24-uurs dienstverlening op afroep en
aanwijzing voor de mensen met een zware lichamelijke handicap
geborgd. In het Besluit zorgaanspraken AWBZ is artikel 34 toegevoegd
waarin dit is geregeld. Op 13 december 2011 is deze wijziging in het
Staatsblad gepubliceerd. Met partijen zijn goede en tijdige afspraken
gemaakt over de uitvoering. De overgang naar de AWBZ per 1 januari

kst-30597-240
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 597, nr. 240

1

1

2012 is een feit dankzij de gezamenlijke inzet van het CVZ, CIZ, NZa, de
aanbieders van ADL-assistentie en verzekeraars.
ADL-assistentie is een pakket 24-uurs zorg dat bestaat uit persoonlijke
verzorging, een deel van de functie verpleging en hand en spandiensten.
Bewoners van een ADL-woning kunnen 24 uur per dag hulp inroepen in
en om hun woning. In de toelichting op het besluit is, net als voorheen in
de toelichting op de subsidieparagraaf, aangegeven dat de
ADL-assistentie op aanwijzing van de bewoner wordt uitgevoerd. Hiermee
kom ik tegemoet aan motie-Leijten c.s. (Tweede Kamer, vergaderjaar
2011–2012, 30 597, nr 207).
Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) heeft zich tijdig voorbereid op de
indicatiestelling van de nieuwe aanspraak vanaf 1 januari 2012. Met
ketenpartijen zijn tevens goede afspraken gemaakt over het digitale
berichtenverkeer in de AWBZ-brede zorgregistratie (AZR). Per 1 januari
2012 kan het CIZ in AZR de indicaties voor de nieuwe aanspraak
ADL-assistentie elektronisch doorsturen naar de zorgkantoren en
aanbieders.
Ook de bekostiging zal tijdig zijn geregeld. Mijn aanwijzing aan de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft u ontvangen als bijlage bij mijn
brief van 1 november 2011. De NZa heeft mijn aanwijzing van 25 oktober
2011 opgevolgd en op 6 december 2011 beleidsregels vastgesteld. Rond
19 december 2011 worden deze beleidsregels gepubliceerd in
Staatscourant en op de website van de NZa. De drie aanbieders van
ADL-assistentie kunnen op basis van de beleidsregel met hun zorgkantoren de productieafspraken indienen bij de NZa.
Samenvattend kan worden gesteld dat de invoering conform de planning
is verlopen.
3. Zorgvuldige overgang voor bewoners
De overgang van ADL-assistentie naar AWBZ-bekostiging moet voor
bewoners zeer zorgvuldig verlopen. De maatregel is uiteindelijk mede
bedoeld om de positie van de bewoner te verstevigen. Ik wil voorkomen
dat de overgang naar de AWBZ per 1 januari 2012 voor de huidige
bewoners nadelige gevolgen heeft op de dienstverlening. Daarom heb ik
onderstaande waarborgen noodzakelijk bevonden:
a. ADL-assistentie wordt als pakket 24-uurs zorg op afroep verankerd als
AWBZ-aanspraak. Naast persoonlijke verzorging en delen van de
functie verpleging vallen ook de hand- en spandiensten in en om de
woning onder dit zorgpakket.
b. De huidige bewoners van een ADL-woning met pgb behouden (net
als andere pgb-houders) tot 1 januari 2014 de mogelijkheid voor het
pgb te blijven kiezen. Het gaat dan om de AWBZ-zorg naast het
pakket ADL-assistentie. ADL-assistentie wordt namelijk, net als nu,
uitsluitend in natura geleverd.
c. De huidige bewoners behouden tot 1 januari 2014 hun huidige
indicatie voor persoonlijke verzorging die zij voor zorg naast de
ADL-assistentie hebben aangevraagd. Deze indicatie wordt afgegeven
tot 1 januari 2014.
d. Naast het pakket ADL-assistentie kunnen bewoners een indicatie
krijgen voor verpleging. Het CIZ kan op korte termijn geen splitsing
aanbrengen tussen verpleging die wel onderdeel is van het pakket
ADL-assistentie (de eenvoudige verpleegkundige assistentie) en de
overige verpleging. De ADL-bewoners mogen hier niet de dupe van
worden. Daarom zal de indicatie voor de functie verpleging de
volledige zorgvraag naar verpleging omvatten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 597, nr. 240

2

e.
f.

Voor de tijdelijke aanspraak ADL-assistentie, zoals die tot 1 januari
2014 zal gelden, zijn bewoners geen eigen bijdrage verschuldigd.
Voor nieuwe bewoners van een ADL-woning is de 10-uursgrens bij de
toepassing van de vergoedingsregeling niet van toepassing. Het gaat
dan om de AWBZ-zorg die het CIZ indiceert naast de ADL-assistentie.

4. Herindicatietraject
Per 1 januari 2012 kunnen alle bewoners van een ADL-woning aanspraak
maken op ADL-assistentie. Hiervoor hebben zij wel een indicatiebesluit
nodig waarin ADL-assistentie als geïndiceerde aanspraak is opgenomen.
Recentelijk zijn de bewoners van ADL-woning hierover schriftelijk
geïnformeerd. De brief aan cliënten geeft ook aan dat bewoners voor
vragen terecht kunnen bij het CIZ, zorgkantoor of de zorgaanbieders.
Daarnaast is een aparte e-mailpostbus geopend door VWS waar
bewoners hun vragen kunnen stellen: adl.team@minvws.nl.
De nieuwe indicaties zullen een geldigheidsduur van twee jaar hebben.
Mijn voornemen is namelijk om per 1 januari 2014 een nieuwe aanspraak
in te voeren op 24-uurs zorg, die ook andere aanbieders kunnen leveren.
In de tussentijd werk ik naar een situatie toe waarin een duidelijke en
uitvoerbare afbakening bestaat tussen het pakket 24-uurs zorg op afroep
en de AWBZ-zorg naast ADL-assistentie. Daarvoor heb ik aangekondigd
advies te gaan vragen aan het CVZ.
Met enige regelmaat spreken mijn medewerkers met bewoners van
ADL-woningen. Op 8 december jl. heeft de vijfde bijeenkomst met
bewoners plaatsgevonden. Ook Per Saldo, de CG-raad en het CIZ waren
vertegenwoordigd. Met bewoners is overleg gevoerd over het herindicatietraject en zijn vragen beantwoord.
Gebleken is dat bewoners vooral zorgen hadden over de indicaties voor
persoonlijke verzorging en verpleging die het CIZ afgeeft naast de
ADL-assistentie. Sommige bewoners maakten zich zorgen dat voor alle
bewoners de ADL-assistentie per 1 januari 2012 alle persoonlijke
verzorging en verpleging in de ADL-woning zou omvatten. Daarnaast
waren sommige bewoners, ondanks de vierde waarborg, bevreesd voor
een achteruitgang van de indicatie voor verpleging. De gevreesde
achteruitgang hangt niet zozeer samen met de overgang van
ADL-assistentie naar de AWBZ, maar vloeit voort uit een nadere
afbakening in voorgaande jaren van activiteiten onder de AWBZ-functie
verpleging en de AWBZ-functie persoonlijke verzorging en een nadere
afbakening tussen verpleging vanuit de Zorgverzekeringswet en
verpleging vanuit de AWBZ. Voor veel bewoners zijn deze wijzigingen nog
niet geëffectueerd in hun indicatiebesluit. Bewoners die aan het eerste
herindicatietraject hebben meegedaan, waren hierover al wel door het CIZ
geïnformeerd.
Een andere belangrijk vraag van bewoners was of het pgb ook ingezet kan
worden in de ADL-woning. Sommige bewoners met complexere
problematiek geven aan dat zij hun pgb niet alleen inzetten voor hulp
buiten de woning, maar ook voor zorg in de woning die zij niet vragen aan
de aanbieder van ADL-assistentie. Bewoners geven aan dat de
ADL-assistenten deze zorg niet kunnen leveren of dat zij de hulp niet
willen inroepen bij de ADL-assistenten, omdat zij die uitsluitend toevertrouwen aan personen die zij zelf selecteren en voldoende deskundig
achten. In een enkel geval heeft de bewoner met de aanbieder van
ADL-assistentie, het CIZ en/of zorgkantoor hierover afspraken gemaakt,
bijvoorbeeld over een slaapwacht in de ADL-woning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 597, nr. 240

3

Op 8 december is met bewoners afgesproken dat als zij van mening zijn
dat zij hun huidige indicatie voor verpleging niet kunnen missen, zij hun
casus kunnen voorleggen aan het CIZ. Het CIZ heeft de ontvangen
casussen bestudeerd. Op grond van de bevindingen heb ik besloten dat
alle huidige bewoners de indicatie voor zorg die zij nu hebben naast
ADL-assistentie nog twee jaar kunnen behouden. Indien zij al een pgb
hebben, kunnen zij ook het pgb behouden tot 1 januari 2014. Pgb-houders
zetten het pgb in op de plaats die zij zelf willen. Dit leidt ertoe dat alle
huidige bewoners dankzij de eerder genoemde waarborgen, de huidige
zorgverlening naast de ADL-assistentie kunnen voortzetten.
Het CIZ heeft alle bewoners schriftelijk van deze beslissing op de hoogte
gebracht. De brief is afgestemd met vertegenwoordigers van de bewoners
van ADL-woningen. Alle herindicaties zal het CIZ nu ambtshalve
afgegeven. Bewoners die al in december een heriïndicatie hebben
ontvangen, krijgen in januari een nieuw indicatiebesluit. In dat nieuwe
besluit wordt ADL-assistentie als aanspraak opgenomen en de zorg naast
ADL-assistentie vastgesteld op het niveau dat de bewoner nu heeft.
De vraag die de discussie met bewoners heeft opgeroepen is of binnen
ADL-clusters welke deskundigheid aanwezig is, maar ook aanwezig zou
moeten zijn. Het is primair aan de werkgevers van de ADL-assistenten om
te beslissen of ADL-assistenten hoger moeten worden opgeleid. Van
belang is uiteraard wel dat de Kwaliteitswet voorschrijft dat de
ADL-assistentie verantwoorde zorg is. Dat wil zeggen dat de zorg is
afgestemd op de reële zorgbehoefte van de bewoner en geleverd wordt
volgens de professionele inzichten, beroepsnormen en richtlijnen. Zoals ik
uw Kamer heb toegezegd zal de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ)
het komend jaar onderzoek doen naar de zorg in ADL-woningen. De
resultaten daarvan verwacht ik in het najaar van het jaar 2012. De drie
aanbieders van ADL-assistentie nemen zelf ook initiatief. Zij hebben het
voornemen om vanuit cliëntperspectief met ondersteuning van externe
deskundigen en betrokkenheid van de IGZ, op korte termijn een kwaliteitskader te ontwikkelen dat uitgaat van eigen regie van mensen met een
lichamelijke beperking die zelfstandig wonen.
Een beperkt aantal reacties van bewoners had betrekking op de koppeling
tussen wonen en dienstverlening. Deze bewoners hadden gedacht na
invoering van de nieuwe aanspraak voor hun gehele zorgvraag te kunnen
kiezen voor pgb en af te zien van ADL-assistentie. Dat is niet het geval. De
koppeling tussen wonen en ADL-assistentie berust op overeenkomsten
tussen corporaties, aanbieder van ADL-assistentie en bewoners. Deze
kwestie staat dus los van de overgang naar de AWBZ.
5. Het Deense model van Burgergestuurde persoonlijke assistentie
Tijdens het Algemeen Overleg op 14 september 2011 heb ik de toezegging
gedaan nadere informatie te verstrekken over het Deense model van
burgergestuurde persoonlijke assistentie (BPA). Enkele bewoners hadden
al tijdens de pgb-bijeenkomsten op 9 september 2011 persoonlijk te
kennen gegeven dat er, met name voor cliënten met beademingsproblematiek, meer alternatieven zouden moeten zijn voor het met
ADL-assistentie en aanvullende AWBZ-zorg wonen in een ADL-woning.
Enkele bewoners zien in het Deense model zo’n alternatief. Ik heb bureau
Regioplan opdracht gegeven het Deense model van BPA in kaart te
brengen. Bijgaand treft u het eindrapport aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 597, nr. 240

4

Bij het BPA in Denemarken kan de persoon met een ernstige lichamelijke
beperking beschikken over een persoonlijke helper of assistent.
Voorwaarden voor de toekenning van een BPA zijn dat de gehandicapte in
staat moet zijn een werkgeversrol te vervullen en dat men leiding kan
geven aan het team. Gemeenten stellen de hoogte van het budget vast.
Gemeenten hebben de taak om in overleg met de aanvrager aan de hand
van de individuele situatie te beoordelen op hoeveel uren hulp men is
aangewezen. In sommige opzichten lijkt het Deense BPA-systeem op pgb,
maar er zijn ook belangrijke verschillen. De regelingen zijn bijvoorbeeld
uitsluitend bestemd voor volwassenen met een zeer substantiële
zorgvraag met het doel dat zij een zelfstandig leven op kunnen bouwen. Er
is een kleine helpersregeling en een volledige helpersregeling. De kleine
helpersregeling kent al een grens van 20 uur zorg per week. Bij de grote
BPA-regeling is de minimale zorgvraag nog hoger en is doorgaans een
noodzaak van 24-uurs zorg om zelfstandig te kunnen functioneren en te
participeren in de samenleving.
Het rapport biedt belangrijke aanknopingspunten voor een vervolgdiscussie over een eventuele invoering van het BPA in Nederland. Het is
echter nog te vroeg om hierover een standpunt in te nemen.
Binnenkort verschijnt in Denemarken een volgende evaluatie van de
meest recente veranderingen in het BPA-model. Ook deze evaluatie wil ik
daarbij betrekken.
De staatssecretaris van Volksgezondheid,Welzijn en Sport,
M. L. L. E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 597, nr. 240

5