Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 849

Initiatiefnota van het lid Marijnissen over het
Zorgbuurthuis

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 maart 2018
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, heeft mij
gevraagd om een reactie te geven op de initiatiefnota van het lid
Marijnissen over het Zorgbuurthuis (Kamerstuk 34 849, nr. 2). In het
algemeen overleg van 15 februari jongstleden hebben wij hier ook al kort
over gesproken (Kamerstuk 31 765, nr. 307). Hierbij ontvangt u mijn
schriftelijke reactie.
In de initiatiefnota van de SP gaat het bij Zorgbuurthuizen om kleinschalige en menswaardige zorg in de eigen buurt voor ouderen voor wie
het thuis wonen niet meer gaat, of die kampen met eenzaamheid of
gevoelens van onveiligheid. «Met vast personeel, dus een aantal
zorgverleners die de bewoners, familie en buren ook kennen. Met goed en
vers bereid eten. Met een inloopfunctie voor de buurt zodat ouderen die
nog zelfstandig wonen bijvoorbeeld wel mee kunnen komen eten of
kunnen komen helpen met koken». Een plek in het Zorgbuurthuis is
volgens de initiatiefnota niet afhankelijk van de dikte van je portemonnee,
maar is betaalbaar voor iedereen.
In de initiatiefnota, heeft de SP 8 beslispunten opgenomen. Ik ga
hieronder op deze beslispunten afzonderlijk in:
1. Financiering van Zorgbuurthuizen wordt niet versnipperd door drie
wetten (Zvw, Wlz, Wmo). Dit leidt tot (onnodige) bureaucratie en dus
(onnodige) kosten. Zorgbuurthuizen worden gefinancierd vanuit de
Wlz. Hiermee hoeft de zorg niet meer vanuit drie bureaucratische
geldpotjes te komen en ouderen krijgen hiermee een recht op zorg
die zij nodig hebben. Zorgbuurthuizen komen onder toezicht te staan
van de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd. Samen met
zorgverleners en bewoners wordt er een verantwoordingssystematiek opgesteld die de zorg zo min mogelijk belast, geen onnodige
bureaucratie met zich meebrengt, en die informatie oplevert die ten

kst-34849-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 849, nr. 3

1

2.

goede komt van de dagelijkse praktijk van de zorgverleners en de
bewoners.
Zorgbuurthuizen ontvangen geld op basis van groepsgrootte en een
bindende personeelsbezettingsnorm. Zorgbuurthuizen krijgen de
budgetten direct om te voorkomen dat er geld blijft hangen.

Beslispunten 1 en 2)
Het voorstel van de SP lijkt te betekenen dat het stelsel van de langdurige
zorg op de schop zou moeten. Ten eerste lijken de toegangseisen van de
Wlz niet te gelden voor deze groep. De SP geeft in de initiatiefnota aan dat
het Zorgbuurthuis is «Voor ouderen voor wie het thuis wonen niet meer
gaat, die kampen met eenzaamheid of gevoelens van onveiligheid.» Het is
onduidelijk wat de SP hier precies mee voor ogen heeft en of dit leidt tot
een verruiming van de huidige groep mensen die voor collectieve
financiering door de Wlz in aanmerking komt. Het lijkt op gespannen voet
te staan met het uitgangspunt van de betaalbaarheid van de zorg doordat
dit betekent dat we voor mensen met een beperkte zorgvraag de
combinatie van wonen en zorg weer collectief gaan betalen. Het vraagstuk
van de betaalbaarheid wordt versterkt door voor de financiering een vaste
personeelsnorm te verbinden, terwijl niet duidelijk is of mensen veel of
weinig zorg nodig hebben.
Verder wordt hiermee voorgesteld om uit te gaan van persoonsvolgende
zorg. Op dit moment wordt in Limburg en Rotterdam het experiment
persoonsvolgende zorg uitgevoerd. Ik zal de tussenevaluatie en het
beleidsstandpunt voor de zomer naar de Tweede Kamer sturen.
3. Om in een Zorgbuurthuis te kunnen wonen of om gebruik te maken
van dagbesteding en activiteiten wordt niet geïndiceerd door het
Centrum Indicatiestelling Zorg of door gemeenten. De indicatiestelling
wordt gedaan door zorgverleners die alle kennis en kunde hebben om
te oordelen wat iemand nodig heeft aan zorg en ondersteuning.
Indiener vertrouwt de zorgverleners. Dit kan de wijkverpleegkundige
zijn of een zorgverlener vanuit het Zorgbuurthuis die hiervoor opgeleid
is. Hierdoor is geborgd dat de indicatie zonder (onnodige) bureaucratie
snel gesteld wordt.
Beslispunt 3)
Dit voorstel van de SP betekent het dat voor deze groep het CIZ geen rol
meer heeft bij de indicatiestelling. Dat is moeilijk in te passen zonder dat
dit voor de gehele Wlz geldt. Hierdoor worden de budgettaire risico’s voor
de rijksoverheid groter dat zorg en ondersteuning uit de collectieve
middelen moeten worden vergoed.
4. Voor het opstarten van een Zorgbuurthuis moet een onderbouwd
plan worden aangeleverd bij een team van professionals, het
Zorgbuurthuis Ondersteuningsteam, ter verkrijging van financiering.
Initiatiefnemers worden door dit team actief ondersteund en begeleid
om barrières in bijvoorbeeld regelgeving weg te nemen en Zorgbuurthuizen op te zetten. Dit team bestaat uit mensen die vanuit
verschillende disciplines (zorgverleners, bouwkunde, wetenschap,
financiën, gemeenten) werkt onder toezicht van het Ministerie van
VWS.
5. Met het ontwikkelen en beheren van het vastgoed van zorgorganisaties zijn grote belangen gemoeid. Woningcorporaties nemen deze
taak op zich, waarbij wordt uitgesloten dat het beleggingsobjecten
worden van de vastgoedsector. Bouw door de vrije sector wordt
uitgesloten. Het college bouw zorginstellingen, dat in 2010 werd
ontmanteld, krijgt zijn taken weer terug om vastgoedplannen te
beoordelen volgens de doelen van de Zorgbuurthuizen, doet dit in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 849, nr. 3

2

samenspraak met het Zorgbuurthuis Ondersteuningsteam, en
hanteert hierbij een korte doorlooptijd om onnodige vertraging te
voorkomen. Er komt een garantstelling vanuit de overheid voor de
bouwkosten wat leidt tot lage kosten van mogelijke leningen voor de
investering. Het voormalige college sanering zorginstellingen, nu
onderdeel van de NZa, beoordeelt of er geen verkeerde handel
plaatsvindt (bijvoorbeeld door te lage verkoop- of te hoge koopprijzen). Bovenstaande punten vereisen een andere manier van inrichten
van ons zorgsysteem. Een manier zonder bureaucratie, waarbij de
professionals die de zorg verlenen vertrouwen, zeggenschap en
verantwoordelijkheid krijgen. Waarbij de zorg voor de mensen
centraal staat en niet het geld, juist omdat we vertrouwen hebben in
de zorgverleners die dagelijks de zorg verlenen. Door deze veranderingen gaat meer geld naar zorg, zonder dat daardoor de kosten
omhoog gaan.
Beslispunt 4 en 5)
Met deze voorstellen wordt het oude stelsel van aanbodsturing en de
daarbij horende bureaucratie weer opgetuigd; een interdisciplinair team
(College bouw) gaat plannen beoordelen en een College sanering
zorginstellingen beoordeelt of vastgoed niet wordt ontvreemd aan de
zorg. Ook de goedkeuring door het Zorgbuurthuis Ondersteuningsteam
dat werkt onder toezicht van het Ministerie van VWS, de begeleiding en
het wegnemen van de barrières door dit team maken verantwoordelijkheden diffuus. Ook strookt het voorstel van de SP niet met de wens, ook
van de SP, om het stelsel lastenarm op te zetten. Verschillende nieuwe
instanties met bevoegdheden optuigen leidt immers ook weer tot extra
eisen en verantwoordingslast.
Het Rijk krijgt met het voorstel van de SP een belangrijke verantwoordelijkheid in de totstandkoming van nieuwe buurthuizen. Dit sluit niet aan bij
het stelsel van vraagsturing waarbij zorgaanbieders de vrijheid krijgen om
zelf keuzes te maken over de inrichting van de zorg. Het stelstel van
integrale tarieven is ingevoerd om zorgaanbieders meer ruimte te geven
aan de woonwensen van hun cliënten en aan wensen van professionals in
de zorg ten aanzien van kwalitatief hoogwaardige en efficiënte zorgverlening. Het plan van de SP is weer een stap terug.
De garantstelling door de overheid betekent daarnaast dat de risico’s
verder naar de overheid verschuiven: het Rijk draait op voor de kosten van
een eventueel faillissement. Dit gaat in tegen het staande beleid dat de
overheid verantwoordelijk is voor de continuïteit van zorg, niet van de
zorginstelling. Als het bestuur van de zorginstelling de boel niet goed
bestuurt waardoor een faillissement dreigt of zorggeld weglekt, moeten er
meer publieke middelen worden besteed om deze in de lucht te houden.
Deze weg wil ik niet op gaan.
6. Maar ook binnen het huidige systeem is het mogelijk om Zorgbuurthuizen op te zetten. Het gebeurt nu slechts op plekken waar moedige
initiatiefnemers dat proberen, maar zij lopen vast in een web aan
procedures, financiering uit verschillende potjes, en bureaucratie.
Dus om Zorgbuurthuizen binnen de huidige systematiek daadwerkelijk tot een keuze te maken voor ouderen die dat willen, is het van
belang dat:
Er de komende twee jaar op minimaal 100 plekken een Zorgbuurthuis
wordt ingericht. De initiatiefnemers worden door het Zorgbuurthuis
Ondersteuningsteam, actief ondersteund en begeleid. We leren van
alle ervaringen die hiermee opgedaan worden.
7. Er een opstartsubsidie komt om het opzetten van Zorgbuurthuizen te
ondersteunen. Voor deze opstartsubsidie wordt in ieder geval 100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 849, nr. 3

3

8.

miljoen euro beschikbaar gemaakt. Aanvragen uit het fonds worden
in samenspraak met Zorgbuurthuis Ondersteuningsteam gedaan om
de aanvragers niet te belasten met onnodige bureaucratie en lange
doorlooptijden.
De moeilijkheden op het gebied van financiering en regels voor het
starten van een Zorgbuurthuis de komende twee jaar geïnventariseerd worden en leiden tot een voorstel om deze moeilijkheden
verder weg te nemen. Dit voorstel wordt na de periode van twee jaar
voorgelegd aan de Tweede Kamer.

Beslispunten 6, 7 en 8)
Als partijen een dergelijk concept binnen het huidige systeem tot stand
brengen, kan dit goed passen in de vraag van ouderen. Gegeven de
bezwaren bij de beslispunten 1 tot en met 5 is het alleen ongewenst dat
het Rijk hiervoor zorg draagt.
Tot slot
Mede door de crisis en de leegstand bij oude zorginstellingen hadden
zorgaanbieders, woningcorporaties en marktpartijen beperkte stimulansen nieuwe woonvormen te bouwen. Het gat van de teruggang in de
plekken in verzorgingshuizen lijkt nog onvoldoende te worden opgevuld
met nieuw aanbod voor mensen die behoefte hebben aan een geclusterde
setting. Nu we de crisis achter ons hebben gelaten, lijkt meer ruimte te
ontstaan weer te gaan bouwen. In dit kader past het Zorgbuurthuis van de
SP goed. Dit kabinet streeft eveneens naar een goede woonvormen
tussen thuis en instelling. De weg erheen zie ik echter anders, namelijk dat
hiervoor geen stelselwijziging nodig of wenselijk is.
In het kader van het Pact voor de Ouderenzorg heb ik aangekondigd aan
de slag te gaan met tussenvormen, nieuwe woonzorgvormen tussen thuis
en instelling (Kamerstuk 31 765, nr. 299). Hiermee moet lokale partijen
uitvoering aan gaan geven; zij hebben het beste zicht op wat de behoefte
is van de mensen en waar er een tekort aan is. Ik ga met de verschillende
partijen hierover in overleg. Dit gaat ook om de woningcorporaties en de
rol die zij kunnen spelen nieuw aanbod te ontwerpen. De Rijksbouwmeester heeft in de prijsvraag Who Cares laten zien dat gedacht wordt
over hele nieuwe combinaties van wonen en zorg in de wijk. Ik zie ook dat
veel nieuwe initiatieven ontstaan om te komen tot deze nieuwe vormen.
Voorbeelden hiervan zijn o.a. het Knarrenhof, Samen Thuis in Gemert of
de Leyhoeve.
Samen met mijn collega van BZK en conform de motie Dik-Faber, zal dit
ook leiden tot een aanpak die zal landen in de Nationale Woonagenda die
de Minister van BZK met de sector aan het opstellen is. Daarbij zal ook
vooral aandacht bestaan voor de woonvormen voor mensen met lagere
en middeninkomens.
De komende maanden ga ik dit verder uitwerken. Ik verwacht u in het
tweede kwartaal dit voorstel te sturen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 849, nr. 3

4