Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 765

Kwaliteit van zorg

Nr. 404

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 april 2019
Hierbij bied ik u, zoals bij de Tussenevaluatie Citrienfonds1 toegezegd, het
rapport eindevaluatie Citrienfonds van Twynstra Gudde aan2 en ga ik in
op het Citrienfonds 2014–2018, de verschillende programma’s hierbinnen
en het vervolg van het Citrienfonds. Het rapport van Twynstra Gudde
geeft inzicht in de mate waarin de doelstellingen van het Citrienfonds zijn
of gaan worden bereikt en hoe de organisatie en de uitvoering door de
Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU) en ZonMw
hieraan hebben bijgedragen.
Ik wil ZonMw bedanken voor de regie op Citrienfonds 2014–2018, de
Beoordelingscommissie die onder andere de kwaliteit van de
programma’s beoordeeld heeft en de NFU, de universitair medische
centra (umc’s) en projectgroepen voor hun inzet bij de verschillende
programma’s.
Citrienfonds 2014–2018
De gezamenlijke umc’s hebben voor de start van het Citrienfonds
aangegeven een bijdrage te willen leveren aan een duurzame gezondheidszorg en het vinden van oplossingen voor maatschappelijke opgaven
in de zorg, zoals het vergroten van de kwaliteit, doelmatigheid en
betaalbaarheid. Om de kwaliteits- en doelmatigheidsverbetering verder te
bevorderen heeft mijn ambtsvoorganger destijds besloten het Citrienfonds 2014–2018 in te richten. Hiervoor was € 25 miljoen beschikbaar.
Binnen het Citrienfonds zijn vijf programma’s gestart waarmee umc’s
samen met stakeholders werken aan duurzame en breed inzetbare
verbeteringen in de zorg. De maatschappelijke uitdaging die centraal
stond is hoe we de zorg kwalitatief goed of zelfs beter maken en tegelijkertijd betaalbaar.
Om een bijdrage te kunnen leveren aan een toekomstbestendige
gezondheidszorg heeft VWS destijds vijf programma’s van de groslijst van
1
2

kst-31765-404
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 31 765, nr. 286.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 404

1

de NFU gekozen: registratie aan de bron, naar regionale oncologienetwerken, doen of laten, e-health en sturen op kwaliteit.
Samenvatting eindevaluatie Citrienfonds
De evaluatie die is uitgevoerd door Twynstra Gudde bestaat uit twee
onderdelen; de tussenevaluatie en de eindevaluatie. Bij de tussenevaluatie
lag de focus op de doelen, de organisatie/governance en op de eerste
ervaringen met de uitvoering. Bij de eindevaluatie lag de focus op het
beantwoorden van de onderzoeksvragen en of er een brede impact in de
zorgketen te verwachten valt.
De hoofdvraag van de eindevaluatie luidt «Hoe hebben de umc’s en de
NFU er, via het Citrienfonds samen voor gezorgd dat de kwaliteit van de
zorg goed blijft, of zelfs verbetert én in de toekomst betaalbaar blijft?» De
deelvragen zijn gericht op het gezamenlijke programmatische optreden,
de resultaten en borging hiervan, de bijdrage aan de doelstelling van het
Citrienfonds, de rol- en taakverdeling binnen het Citrienfonds en de
uitvoering daarvan.
Twynstra Gudde concludeert in antwoord hierop dat de NFU en de umc’s
onderling op de vijf programma’s nauw hebben samengewerkt om tot een
blijvende verbetering van kwaliteit en betaalbaarheid van zorg te komen.
Ook heeft elk programma zich zichtbaar ingespannen voor het betrekken
van andere ketenpartijen en het delen en verspreiden van inzichten en
resultaten.
Tevens concludeert Twynstra Gudde dat ieder programma zichtbare
resultaten heeft opgeleverd maar dat van borging nog in beperkte mate
sprake is. In theorie dragen alle programma’s bij aan de hogere
doelstelling van het Citrienfonds. Implementatie van de resultaten is
echter nog nodig om deze impact ook in de praktijk te gaan «verzilveren».
Tenslotte concludeert Twynstra Gudde dat de rol- en taakverdeling en
samenwerking tussen ZonMw en de NFU gaandeweg steeds beter is
geworden, maar dat hoewel de rol- en taakverdeling voor ZonMw en de
NFU zelf helder is, deze bij de programmaleiders wel tot onduidelijkheden
leidt.
Reactie op het rapport
Voordat ik verder inga op het vervolg van het Citrienfonds zal ik, zoals in
de tussenevaluatie toegezegd, inhoudelijk ingaan op de resultaten van de
verschillende programma’s binnen het Citrienfonds 2014–2018.
Naar regionale Oncologienetwerken
De drie thema’s van het programma Naar regionale Oncologienetwerken
waren:
– een goede inrichting van het Multidisciplinair Overleg (MDO) van
medisch specialisten van verschillende ziekenhuizen om zo voor elke
patiënt te komen tot een optimaal behandelplan en een passende
behandeling;
– een goed beveiligde, digitale snelweg tussen alle ziekenhuizen,
ingericht volgens dezelfde standaard;
– goede afspraken over welke informatie van een patiënt over die
digitale snelweg wordt gestuurd.
Concrete resultaten hiervan zijn een voorbereide, geteste, concreet
geïmplementeerde en bovenregionaal gekoppelde delen van een beoogd
landelijk netwerk voor digitale gegevensuitwisseling volgens de
XDS-standaard, uniforme bouwstenen voor de registratie van gegevens
voor drie tumortypen en het bespreekbaar en inzichtelijk maken van de
financiering van MDO, expertrol en netwerkzorg. De nauwe samenwerking met de Taskforce Oncologie bevordert het bredere draagvlak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 404

2

Registratie aan de bron
Het programma Registratie aan de bron richt zich op het eenmalig
eenduidig vastleggen van zorginformatie en heeft hiervoor onder andere
zorginformatiebouwstenen (zibs) en de Basisgegevensset Zorg (BgZ)
ontwikkeld. Deze zijn door het Informatieberaad erkend als landelijke
standaard voor de uitwisseling van gegevens. Technisch is het mogelijk
om volgens de bouwstenen te registreren. Om te zorgen dat het
eenduidig vastleggen en hergebruiken van gegevens niet alleen kan, maar
ook gebeurt, is onder andere een serious game ontwikkeld die
deelnemers op interactieve wijze laat ervaren welke uitdagingen er
bestaan rond het eenmalig vastleggen van zorginformatie in het EPD. Dat
de resultaten van het programma zowel door alle partijen in de tweede als
derde lijn worden onderschreven, wordt gezien als brede borging.
Sturen op kwaliteit
Het hebben en gebruiken van adequate kwaliteitsinformatie door de raad
van bestuur was waar het programma Sturen op kwaliteit zich op richtte.
De methoden, kernsets en handreikingen zijn in de praktijk getoetst en
gebundeld in een online toolkit3. Verder is de dialoog tussen bestuurders,
van andere umc’s en algemene ziekenhuizen, over sturen op kwaliteit
gestimuleerd en is er een training ontwikkeld. De resultaten en inzichten
krijgen een plek in nieuwe kwaliteitsprogramma’s van het
NFU-consortium Kwaliteit van Zorg. Het programma heeft aandacht voor
het thema gegenereerd en heeft voor bewustwording over het optimaal
en gestructureerd gebruiken van kwaliteitsinformatie voor kwaliteitsverbetering gezorgd.
e-Health
Binnen het programma e-Health is een NFU-visie4 en een e-Health
Roadmap ontwikkeld. Hierin wordt ingegaan op de kansen en bedreigingen van digitalisering in de gezondheidszorg. Daarnaast lag de focus
op het verkrijgen van evidence based kennis over e-Health oplossingen.
Het programma fungeerde als een soort proeftuin waarin is onderzocht
wat wel werkt en wat niet en was gericht op digitale verbondenheid
tussen patiënt en zorgverlener en digitale interactie tussen alle betrokkenen om persoonsgerichte zorg te realiseren.
Doen of laten
Het in kaart brengen van onnodige zorg, het vergroten van het inzicht in
hoe onnodige zorg gedeïmplementeerd moet worden en het opschalen
van de opgedane kennis zijn resultaten van het programma Doen of laten.
Dit heeft onder andere geresulteerd in een deïmplementatiegids5,
vermindering van onnodige zorg in diverse instellingen6 en enkele
wetenschappelijke publicaties7.
Ik ben verheugd dat ieder programma zichtbare resultaten heeft
opgeleverd. Er zijn innovaties ontwikkeld, andere ketenpartijen zijn actief
betrokken en op de verschillende thema’s is een landelijke beweging
ontstaan.

3

https://www.sturenopkwaliteit.nl/kernsetontwikkeling/.
https://www.nfu-ehealth.nl/visie.
https://www.doenoflaten.nl/pdf/deïmplementatiegids_jan_2019.pdf.
6
https://www.doenoflaten.nl/pdf/0122-DOL-Deı̈mplementatiegids-digitaal-bijlage1.pdf.
7
https://www.doenoflaten.nl/kennisbank/.
4
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 404

3

Verder blijkt uit het rapport dat elk programma in potentie een positieve
bijdrage levert aan het verbeteren van de zorg, maar dat het nog te vroeg
is om in de praktijk ook te spreken van een gerealiseerde blijvende
verbetering van de zorg. Zoals in de tussenevaluatie benoemd, kan er
gesproken worden van een succesvolle innovatie als bij actoren in de zorg
sprake is van een beweging die het verschil maakt en die leidt tot
duurzame verandering van routines. Uit het rapport blijkt echter dat er van
borging van de resultaten van de verschillende programma’s binnen en
buiten de umc’s nog in beperkte mate sprake is geweest. Dit is een van de
redenen om het Citrienfonds, zoals in lijn met de afspraak in het hoofdlijnenakkoord 2019–2022, een vervolg te geven. Er zal nog veel werk te
verrichten zijn om de ontwikkelingen daadwerkelijk zorgbreed te
implementeren. In het vervolg van het Citrienfonds zullen de aanbevelingen uit de eindevaluatie, waaronder meer focus, sturen op concrete
eindresultaten, heldere sturingslijnen en duidelijke verantwoordelijkheden
meegenomen worden.
Citrienfonds 2019–2022
Zoals ik eerder in deze brief al aangaf, is in het hoofdlijnenakkoord
medisch-specialistische zorg 2019–2022 onder andere afgesproken dat er
een vervolg komt op het Citrienfonds. Voor het Citrienfonds 2019–2022 is
in totaal € 20 miljoen beschikbaar. De verdeling over de jaren is als volgt
(voor 2023 is ook een bedrag opgenomen omdat naar verwachting dan
nog relatief veel projecten afgerekend moeten worden):
2019

2020

2021

2022

2023

€ 5 miljoen

€ 5 miljoen

€ 4 miljoen

€ 2 miljoen

€ 4 miljoen

Het programma Sturen op kwaliteit zal niet worden voortgezet binnen het
Citrienfonds. De overige vier programma’s waar het Citrienfonds
2014–2018 mee is gestart zullen wel worden voortgezet. Dit zijn registratie
aan de bron, naar regionale oncologienetwerken, doen of laten en
e-health. Er is bewust gekozen om vier van de vijf programma’s voort te
zetten in het Citrienfonds 2019–2022 zodat er daadwerkelijk breed
geïmplementeerd kan worden en de innovaties kunnen worden verankerd
in de gezondheidszorg. Hiermee wordt bijgedragen aan de in het
hoofdlijnenakkoord omschreven beweging naar het leveren van de juiste
zorg op de juiste plek door de juiste professional tegen de juiste prijs.
Om brede implementatie en gebruik te bevorderen is het wenselijk dat de
initiatieven niet door individuele umc’s worden opgepakt maar door
consortia van samenwerkende partijen, van samenwerkende umc’s en
andere ziekenhuizen. Daarnaast vind ik het van belang dat er rekening
wordt gehouden met de impact voor de patiënt: wat merkt de patiënt
ervan en hoe wordt de patiënt betrokken? Dit inhoudelijke uitgangspunt
heb ik bij ZonMw onder de aandacht gebracht middels mijn opdrachtbrief
voor Citrienfonds 2019–2022.
De aanbevelingen uit de eindevaluatie, waaronder meer focus, sturen op
concrete eindresultaten, heldere sturingslijnen en duidelijke verantwoordelijkheden zijn in het vervolg van het Citrienfonds meegenomen. Zo
heeft de beoordelingscommissie de programma’s gevraagd in de
programmaplannen meer focus aan te brengen en gewezen op een brede
samenstelling van de stuurgroep. Om de tussendoelen te concretiseren is
er in het vervolg sprake van een programmatische aanpak met een
duidelijke fasering waaraan go/no-go momenten zijn gekoppeld. Tijdens
de nieuw ingestelde sitevisits zullen de concrete tussendoelen gemonitord
worden. Verder is er een notitie aanpak en governance Citrienfonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 404

4

2019–2022 uitgewerkt zodat voor alle betrokken actoren helder is wie
welke rol en verantwoordelijkheid heeft.
Om de continuïteit te behouden zijn de programma’s inmiddels van start
gegaan. Hiervoor zijn per programma, aansluitend op het advies van de
begeleidingscommissie van het Citrienfonds, SMART doelstellingen met
concrete resultaten en een plan van aanpak opgesteld. Hierin is ook
aandacht besteed aan de samenhang met relevante andere (landelijke)
trajecten en de andere programma’s binnen het Citrienfonds. In Citrienfonds 2019–2022 zal de manier van monitoring volgend zijn aan de
projecten waardoor er meer maatwerk mogelijk is en de administratieve
lasten beperkt worden.
Vervolg
De NFU zal het Citrienfonds samen met de acht umc’s coördineren en
uitvoeren. Ik zal ZonMw verzoeken de beoordeling van de te subsidiëren
programma’s en daaronder vallende projecten, de monitoring en de
evaluatie van het Citrienfonds 2019–2022 uit te voeren.
De evaluatie van het Citrienfonds 2019–2022 voert ZonMw uit in
afstemming met VWS en NFU (en andere relevante stakeholders). Na de
eindevaluatie, en eventueel eerder mocht daar aanleiding toe zijn, zal ik
uw Kamer informeren over de resultaten van het Citrienfonds 2019–2022.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 404

5