Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1895
Vragen van het lid Jadnanansing (PvdA) aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over een mogelijke terugkeer van het
standenonderwijs (ingezonden 27 februari 2015).
Antwoord van Minister Bussemaker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
mede ondertekend door de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (ontvangen 10 april 2015).
Vraag 1
Wat klopt er van het oordeel van onderwijssocioloog Jungbluth dat arm en
rijk elkaar haast niet meer tegenkomen op school?1 Indien dit in belangrijke
mate niet het geval mocht zijn, op welk onderzoek baseert u dan dit oordeel?
Antwoord 1
Toegankelijk onderwijs waarin iedere leerling, ongeacht zijn afkomst, de kans
krijgt zijn talenten te benutten, is voor ons van grote waarde. Het is voor de
kansen van leerlingen niet gunstig als de populatie van scholen een
afspiegeling worden van maatschappelijke scheidslijnen naar inkomen of
opleiding van ouders. Op dit moment zijn er onvoldoende gegevens
beschikbaar om te beoordelen of er sprake is van een toenemende segregatie
naar inkomen van de ouders in het onderwijs, zoals de heer Jungbluth stelt.
In de onderwijsadministratie van DUO wordt het inkomen van de ouders niet
systematisch bijgehouden. Wij achten dat ook geen taak van DUO.
Wij nemen de signalen van de heer Jungbluth zeer serieus en de toegankelijkheid van het stelsel heeft daarom onze volle aandacht en volgen wij op de
voet, in het bijzonder de toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Daarnaast
gaan we zowel de behaalde eindprestaties van leerlingen in het po en vo, als
ook het in bereikte onderwijsniveau in het vo, naar sociaal economische
status structureel volgen op de nieuwe website Onderwijs in Cijfers. In 2011
heeft het CBS laten zien dat hoe hoger de sociaaleconomische status van de
ouders, hoe vaker de kinderen een inschrijving in het ho hebben (gehad). Het
CBS zal op ons verzoek dit onderzoek in 2016 herhalen.

1

ah-tk-20142015-1895
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

«De hogere klasse heeft haar standenonderwijs weer terug» in Vrij Nederland, 25 februari 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Vraag 2
Hoe beoordeelt u het dat het armste kwart van de leerlingen (met ouders met
een jaarinkomen lager dan € 37.000) in vergelijking met leerlingen uit het
rijkste kwart (ouders met een jaarinkomen van meer dan € 68.000) vier keer
zoveel kans loopt om rond zijn zestiende op een onderwijsniveau te zitten
lager dan de mavo?
Antwoord 2
Het is bekend dat er een sterk verband is tussen het inkomen van ouders en
hun hoogst genoten opleidingsniveau. Daarnaast is bekend dat het opleidingsniveau van de ouders grote invloed heeft op het opleidingsniveau van hun
kinderen.
Wij vinden het belangrijk dat alle leerlingen hun talenten volledig kunnen
ontplooien op de onderwijssoort die bij hun talenten past, onafhankelijk van
het inkomen of opleidingsniveau van hun ouders. Om leerlingen kansen te
geven steunen wij scholen om onderwijsachterstanden weg te werken,
investeren we in overgangen in het onderwijs en bewaken we de toegankelijkheid van het hoger onderwijs.
Vraag 3
Welke stappen heeft u gezet en gaat u zetten om te waarborgen dat het
Nederlandse onderwijs eindelijk wèl gaat functioneren als een echte
emancipatiemotor?
Antwoord 3
Uit cijfers van de OECD (2012) blijkt dat in Nederland ongeveer 45% van de
volwassenen hetzelfde opleidingsniveau als hun ouders heeft. Ongeveer 10%
heeft een lager opleidingsniveau dan hun ouders, maar ongeveer 45% heeft
een hoger opleidingsniveau dan zijn of haar ouders. Wij zijn er trots op dat
deze opwaartse mobiliteit in Nederland mogelijk is en zetten met kracht het
ingezette beleid voort om sociale stijging via het onderwijs mogelijk te
maken.
Daarnaast plegen we extra inspanningen om scholen te helpen. Zo zijn er
diverse methoden ontwikkeld die de leerprestaties van kinderen met een
niet-Nederlandstalige achtergrond proberen te verbeteren. Daarnaast worden
er extra middelen ingezet om leerlingen met een achterstand kansen te
geven, zowel op landelijk niveau (zoals de gewichtenregeling, impulsregeling
primair onderwijs, leerplusarrangement) als via de gemeenten (extra
investering van € 95 miljoen in de kwaliteit van vve in de G37).
Vraag 4
Biedt het gegeven dat de 20% best presterende scholen die achterstandsleerlingen wèl verder krijgt, u aanknopingspunten om de ongelijke kansen binnen
het Nederlandse onderwijs tegen te gaan?
Antwoord 4
Wij stimuleren scholen om van elkaar leren. Dit past in een permanente
cultuur van verbetering in het onderwijs. Dit geldt ook voor scholen met veel
achterstandsleerlingen. Zo kreeg basisschool ’t Mozaïek in Roermond het
predicaat Excellente School toegekend. Deze school heeft 55% gewogen
leerlingen met veel taalachterstanden waarbij Nederlands meestal niet de
thuistaal is. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat andere scholen leren van de
aanpak van excellente scholen (zie www.excellentescholen.nl).
Vraag 5
Deelt u de analyse van de heer Jungbluth dat het cruciaal is om achterstandsleerlingen vooruit te helpen, dat leerkrachten beter worden?
Antwoord 5
Onderzoek laat zien dat goede leerkrachten leerwinst en hogere leerprestaties
boeken met hun leerlingen. Wij zijn het dan ook met de heer Jungbluth eens
dat de kwaliteit van de leraar een belangrijke factor is in het onderwijs, ook
voor achterstandsleerlingen.
Leerlingen hebben er baat bij als leraren de lessen goed afstemmen op
onderlinge verschillen in ontwikkeling. Dat geldt vooral voor leerlingen die
extra ondersteuning nodig hebben. De Inspectie van het Onderwijs stelt in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

het Onderwijsverslag al jaren dat het voor leerlingen echter niet vanzelfsprekend is dat lessen worden afgestemd op hun ontwikkeling. Veel leraren
hebben moeite om goed te differentiëren naar de individuele leerbehoeften
van hun leerlingen en in hun lessen op een planmatige wijze aan te sluiten
bij het niveau en tempo van de leerlingen.
Om daarin verandering aan te brengen gaan we door met extra aandacht
voor de begeleiding van starters. In de afspraken uit het bestuursakkoord po
en het sectorakkoord vo staat dat alle schoolbesturen gaan zorgen voor een
planmatige begeleiding van starters (ook op basis van een jaarlijkse
vaardigheidsmeting in het po). Daarnaast zijn er in de cao’s afspraken
gemaakt over extra uren voor verdere professionalisering bij startende
leraren. Ook de ervaren leraren vragen onze aandacht. Zo is het bestuursakkoord po afgesproken dat de vaardigheden van leraren in beeld worden
gebracht en zijn in het bestuursakkoord mbo afspraken gemaakt over verdere
professionalisering van het onderwijsgevende personeel. Daarnaast is eind
2014 de pilot «Excelleren door differentiëren» in het po en vo gestart.
Halverwege 2015 hopen we daarmee een praktische toolbox van vakspecifieke uitwerkingen en benaderingen te hebben waarmee leraren hun lessen
meer of beter kunnen afstemmen op verschillen tussen leerlingen. Ten slotte
is er volop aandacht voor differentiëren met behulp van ICT in het ICTdoorbraakproject.
Vraag 6
Welke stappen heeft u gezet en gaat u zetten om de kwaliteit van de leraren
te verbeteren?
Antwoord 6
Vanwege het grote belang van goede leraren hebben wij, voortbouwend op
het Regeerakkoord, het Nationaal Onderwijsakkoord en de Lerarenagenda, in
de sectorakkoorden voor het po, vo en mbo een aantal afspraken gemaakt
over de kwaliteit van leraren (zie ook antwoord op vraag2. In de Lerarenagenda zijn verschillende maatregelen opgenomen om de kwaliteit en de
aantrekkelijkheid van lerarenopleidingen te vergroten. Zo zijn er landelijke
kennistoetsen ingevoerd, wordt er gestart met een afstuurrichting speciaal
gericht op het beroepsonderwijs, bieden we ruimte voor scholen met ambitie
door de voorlopersaanpak en hebben we in beeld gebracht hoe scholen en
lerarenopleidingen hun onderlinge relaties kunnen verbeteren.
Schoolbesturen in po en vo zetten via hun wervings-, selectie-, en scholingsbeleid in op breed samengestelde schoolteams. Voor het po gaat het om
meer leraren met wo-bachelor, hbo-master of universitaire master (30 procent
in 2020). Voor het vo zetten besturen in op meer (50 procent in 2020) hbo- en
wo-masteropgeleide docenten. Specifiek voor de bovenbouw van het vwo
zetten we in op meer wo-masteropgeleide docenten (80–85 procent in 2020).
Wij stellen hiervoor extra middelen ter beschikking via een verhoging van de
lerarenbeurs, uitbreiding van (academische) opleidingsscholen en via de
prestatiebox.
Met de ontwikkeling van het lerarenregister willen we, samen met de
beroepsgroep, duurzaam borgen dat leraren hun bekwaamheid systematisch
bijhouden en ontwikkelen en daarover verantwoording afleggen. In 2017 zijn
alle leraren ingeschreven in het lerarenregister, krijgt het register een
wettelijke status en krijgt de registratie een civiel effect: alleen de leraren die
zich geregistreerd hebben, mogen onderwijs geven.

2

«De hogere klasse heeft haar standenonderwijs weer terug» in Vrij Nederland, 25 februari 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3