Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 XVII

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar
2021

Nr. 8

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 27 oktober 2020
De algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van
wet, heeft de eer verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van
vragen met de daarop gegeven antwoorden.
De vragen zijn op 30 september 2020 voorgelegd aan de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Bij brief van
20 oktober 2020 zijn ze door de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
De Roon
Adjunct-griffier van de commissie,
Meijers

kst-35570-XVII-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

1

1
Kunt u in een tabel aangeven welk percentage van de begroting van 2021
wordt uitgegeven via maatschappelijke organisaties, welk percentage via
bedrijven, welk percentage via multilaterale instellingen, en welk
percentage via overheden in ontvangende landen? Kunnen deze percentages ook worden gegeven voor de jaren 2017, 2018, 2019 en 2020?
Antwoord:
Voor de jaren 2017–2019 gelden de volgende percentages ten
opzichte van het totale budget voor Official Development
Assistance (ODA).
% ten opzichte van het totale ODA-budget

2017

2018

2019

Overheid in ontvangende landen
Maatschappelijke organisaties
Multilaterale organisaties
Bedrijven
Andere kanalen

1,6
17,8
34,8
5,1
40,7

1,2
18,1
42,6
5,7
32,4

1,5
17,7
42,7
5,8
32,3

Het totale ODA-budget bestaat, behalve uit de BHOS-begroting
ook uit ODA-budget op de begrotingen van BZ, JenV, OCW,
Financiën, IenW en LNV. Zie hiervoor ook de HGIS-nota 2021.
Bij de inzet van de middelen op de BHOS-begroting wordt niet
gestuurd op kanalen. BHOS kiest de partner waarmee het
desbetreffende beleidsdoel naar verwachting het beste kan
worden bereikt. Achteraf is duidelijk via wel kanaal is gefinancierd. De totale uitgaven voor 2020 zijn nog niet bekend. Daarom
bevatten de antwoorden op de vragen 1, 2, 3, en 14 informatie uit
het verleden, waarbij 2019 de meest recente gegevens zijn.
Als we alleen de ODA-uitgaven op de BHOS-begroting in
beschouwing nemen leidt dat tot de volgende percentages:
% ten opzichte van ODA op de BHOS
begroting

2017

2018

2019

Overheid in ontvangende landen
Maatschappelijke organisaties
Multilaterale organisaties
Bedrijven
Andere kanalen

2,6
27,6
45,5
8,1
16,2

2,0
28,4
45,3
8,9
15,4

2,3
27,6
45,3
9,4
15,4

2
Welk deel (procentueel) van de begroting voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (BuHa-OS) wordt besteed via het maatschappelijk middenveld?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 1.
3
Welk deel (procentueel) van de BuHa-OS begroting wordt besteed via
multilaterale organisaties?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 1.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

2

Kunt u schematisch weergeven op welke begrotingen en welke bijbehorende begrotingsmomenten de middelen in het kader van het AIV-advies
«Nederland en de wereldwijde aanpak van COVID-19» aan de begroting
worden toegevoegd (en middels kasschuif in latere jaren worden
bezuinigd)? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Over de inhoud van het steunpakket in het kader van het
AIV-advies «Nederland en de wereldwijde aanpak van COVID-19»
bent u reeds per Kamerbrief (Kabinetsreactie op briefadvies nr. 34
«Nederland en de wereldwijde aanpak van COVID-19» van de AIV,
10 juli 2020, kst. 33 625 nr. 320) geïnformeerd.
De reguliere begrotingsmomenten zijn de miljoenennota (Prinsjesdag), de najaarsnota en de voorjaarsnota. De middelen van het
steunpakket zijn bij miljoenennota aan de begrotingen van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(EUR 139 miljoen), Buitenlandse Zaken (EUR 8 miljoen) en
Defensie (EUR 3 miljoen) toegevoegd. In de begroting van BHOS
voor 2021 is de besteding van het budget (conform de Kabinetsreactie) in een overzicht gedetailleerd weergegeven en ook op de
thema artikelen voor 2020 zichtbaar. Bij najaarsnota wordt uw
Kamer met de tweede suppletoire begroting 2020 nogmaals
geïnformeerd over de verdeling van deze middelen.
Het steunpakket in het kader van het AIV-advies «Nederland en
de wereldwijde aanpak van COVID-19» is gedekt uit generale
middelen en aan de BHOS begroting voor 2020 toegevoegd. Deze
middelen worden in 2020 uitgegeven en niet geraakt door de
kasschuiven van latere jaren.
5
Welk percentage van de bestede of te besteden middelen wordt in minst
ontwikkelde landen besteed? Om welke bedragen en landen gaat het?
Antwoord:
Ongeveer de helft van de uitgaven op de BHOS begroting zijn
naar land gespecificeerd. De andere helft (wereldwijd) is niet naar
land gespecificeerd en bestaat bijvoorbeeld uit ongeoormerkte
bijdragen aan organisaties. Ook humanitaire uitgaven worden
vooraf niet naar land gespecificeerd.
Van het deel dat naar land kan worden gespecificeerd, wordt een
63 procent in minst ontwikkelde landen besteed. Het is logisch
dat een groot deel van de «wereldwijde» uitgaven ook in de
minst ontwikkelde landen zal worden uitgegeven. Echter, omdat
dit deel niet naar land is gespecificeerd kan niet worden aangegeven hoe groot dat deel precies is.
Hieronder een overzicht van de minst ontwikkelde landen die in
2021 meer dan EUR 1 miljoen ontvangen:
Het gaat om de volgende landen en regio’s (bedragen in EUR
x1.000):
Afghanistan
Angola
Bangladesh
Benin
Bhutan
Burkina Faso

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

41.426
2.130
49.287
34.633
3.336
30.855

3

Burundi
Cambodja
Centraal-Afrikaanse Republiek
Democratische Republiek Congo
Eritrea
Ethiopië
Gambia
Guinee
Haïti
Jemen
Laos
Lesotho
Liberia
Madagaskar
Malawi
Mali
Mauritanië
Mozambique
Myanmar
Nepal
Niet gespecificeerd Wereldwijd
Niger
Oeganda
Regionaal Afrika
Regionaal Grote Meren
Rwanda
Senegal
Sierra Leone
Soedan
Somalië
Tanzania
Togo
Tsjaad
Zambia
Zuid-Soedan

36.226
4.941
6.003
12.949
2.218
126.538
1.865
4.176
3.111
24.929
2.574
1.521
5.676
3.057
11.807
60.969
4.169
55.767
12.889
7.091
55.794
48.244
97.988
4.495
32.200
37.038
14.415
3.754
14.275
26.307
43.383
2.797
2.893
14.942
41.959

6
Welk percentage van de bestede of te besteden middelen wordt buiten de
focus- en partnerlanden (of regio’s) besteed? Kunt u dit getal uitdrukken in
een percentage en een overzicht verschaffen van de landen buiten deze
lijst om, waar geld wordt besteed?
Antwoord:
Een belangrijk deel – circa de helft – van de bestedingen wordt
ingezet voor programma’s en organisaties waarbij de geografische focus vanwege de aard van het werk niet (vooraf) is
vastgesteld. (zie toelichting in bijlage 5 HGIS-nota). In de
BHOS-nota Investeren in Perspectief (Kamerstuk 34 952, nr. 1) is
aangegeven dat het programmabudget in de focusregio’s in de
loop van deze kabinetsperiode toeneemt met ten minste een
derde. Dit doel zal (ruimschoots) worden gehaald. Van de wel
naar land of regio te specificeren begrotingsmiddelen wordt in
2021 naar verwachting circa 46 procent buiten de focusregio’s
besteed. Bijlage 5 van de HGIS-nota 2021 biedt daarvan het
overzicht. Zie voor het verloop van de budgetten ook het
antwoord op vraag 52.
Buiten de focusregio’s zijn gedelegeerde budgetten voorzien voor
de posten in Afghanistan, Burundi, Benin, Mozambique en
Bangladesh en (nog) in de afbouwlanden Indonesië, Ghana en
Rwanda. Voor de volledige lijst zie het antwoord op vraag 48.
Het gaat hierbij om de directe uitgaven en een inschatting van de
indirecte uitgaven via intermediaire organisaties zoals internationale NGO’s en multilaterale organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

4

7
Kan in een overzicht weer worden gegeven welk percentage van de
bestede of te besteden middelen in landen van de OESO, aangrenzende
landen van Europa en andere landen wordt besteed? Om welke bedragen
en landen gaat het?
Antwoord:
In dit antwoord wordt de categorie «aangrenzend aan Europa»
verstaan als de Midden Oosten en Noord Afrika (MENA) regio.
Van het BHOS-budget wordt in 2021 0,06 procent in landen van
de OESO besteed en ongeveer 8 procent in de regio Midden
Oosten en Noord Afrika. Het resterende budget (92 procent)
wordt in overige DAC landen uitgegeven of niet naar land
gespecificeerd (wereldwijd).
In onderstaande tabel worden de verwachte ODA uitgaven en
percentages in 2021 getoond.
2021
Euro (x1.000)
MENA landen

OESO landen

Algerije
Egypte
Irak
Jemen
Jordanië
Libanon
Libië
Marokko
Palestijnse Gebieden
Tunesië
Subtotaal
Chili
Mexico
Turkije
Subtotaal

Overige landen
Regionaal of
wereldwijd
Totaal generaal

5.549
38.172
34.505
24.929
40.093
34.415
3.450
5.556
30.977
20.045
237.691
145
672
870
1.687
1.211.548

0,19%
1,30%
1,17%
0,85%
1,36%
1,17%
0,12%
0,19%
1,05%
0,68%
8,08%
0,00%
0,02%
0,03%
0,06%
41,16%

1.492.598
2.943.525

50,71%
100,00%

Het gaat hierbij om de directe uitgaven en een inschatting van de
indirecte uitgaven via intermediaire organisaties zoals bijvoorbeeld internationale NGO’s en multilaterale organisaties.
Voor een volledige lijst van landen en bedragen zie het antwoord
op vraag 48.
8
Stelt deze begroting middelen beschikbaar voor de Product Development
Partnerschips (PDPs)?
Antwoord:
Ja.
9
Wanneer is het onderzoek naar de PDPs afgerond?
Antwoord:
In verband met de afloop van het derde subsidiekader in 2020 is
onderzocht hoe de PDP’s nauwer kunnen aansluiten bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

5

prioriteiten uit de BHOS nota, zoals ook aanbevolen door de
midterm-evaluatie uitgevoerd in 2019. Dit is door COVID-19
evenwel vertraagd. Derhalve is besloten de bestaande PDPs met
1 jaar te verlengen.
10
Hoe worden succesvolle PDP programma’s voortgezet en zijn er andere
fondsen in deze begroting beschikbaar ter bevordering van de samenwerking tussen wetenschap, NGO’s en private sector?
Antwoord:
De bestaande PDP-partnerschappen worden met 1 jaar verlengd.
In 2021 vindt nadere besluitvorming plaats over toekomstige
ondersteuning van de PDP’s.
11
Wie doet het onderzoek naar de evaluatie van de PDPs?
Antwoord:
In 2019 heeft ACT for Performance een mdi-term evaluatie
uitgevoerd in 2019 door. Op basis van deze evaluatie wordt
binnen DGIS nu onderzocht hoe de PDP’s nauwer kunnen
aansluiten bij de prioriteiten uit de BHOS nota.
12
Kunt u een overzicht geven van de middelen die besteed zijn aan het
versterken van gezondheidssystemen, hetzij niet Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten (SRGR)?
Antwoord:
Tussen SRGR en HSS bestaat geen tegenstelling: de inzet op
SRGR werkt toe naar versterking van gezondheidsstructuren en
gezondheidssysteemversterking komt ten goede aan SRGR. Door
deze verwevenheid is dit overzicht niet eenvoudig te geven. Via
de SRGR-agenda investeert Nederland nadrukkelijk in de
versterking van gezondheidssystemen. Dit doen we onder meer
via onze bijdragen aan landenprogramma’s, de Global Financing
Facility, de WHO en door het versterken van het maatschappelijk
middenveld. In totaal draagt naar schatting 40% van de middelen
ingezet voor gezondheid en SRGR direct bij aan gezondheidssysteemversterking. Nederland houdt middels een studie de inzet op
gezondheidssysteemversterking in brede zin tegen het licht,
waarbij ook wordt bekeken waar Nederland meerwaarde heeft
(ook in vergelijking met bijvoorbeeld andere EU landen) om de
veerkracht van deze systemen verder te versterken. Hierbij kan
worden gedacht aan het vergroten van efficiëntie door innovatieve financiering, betere coördinatie op landenniveau en betere
samenwerking met eindgebruikers van de diensten.
13
Hoeveel middelen worden er gereserveerd om het postennetwerk op
economisch gebied te versterken?
Antwoord:
Uw Kamer is geïnformeerd over de uitbreiding en versterking van
het postennet, inclusief in het economisch domein, in de Kamerbrieven 32 734, nr. 31 en 32 734, nr. 32. De hierin genoemde
functies zijn inmiddels gecreëerd, inclusief voor de periode
2019–2021. Voorts is in het kader van de Brexit in de periode

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

6

2018–2.019 EUR 1 miljoen besteed aan tijdelijke functies bij de
Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA).
14
Kunt u in absolute en relatieve cijfers een overzicht geven van de
(geplande) uitgaven in deze begrotingsstaat middels multilaterale
instellingen en uitgaven via Nederlandse projecten/NGO’s?
Antwoord:
Ten opzichte van het totale HGIS ODA-budget (inclusief toerekeningen) werd in 2019 een bedrag van EUR 2.023 miljoen
(42,7 procent) uitgegeven via het multilaterale kanaal. Zie ook
het antwoord op vraag 1. Een bedrag van EUR 840 miljoen
(17,7 procent) werd uitgegeven via het NGO-kanaal. Daarvan
werd naar schatting EUR 523 miljoen (11 procent) uitgegeven via
het Nederlandse NGO kanaal.
Ten opzichte van de totale BHOS ODA-begroting werd in 2019
een bedrag van EUR 1.328 miljoen (45,3 procent) uitgegeven via
het multilaterale kanaal. Zie ook antwoord vraag 1 en 3. Een
bedrag van EUR 810 miljoen (27,6 procent) werd uitgegeven via
het NGO-kanaal. Daarvan werd naar schatting EUR 518 miljoen
(17,7 procent) uitgegeven via het Nederlandse NGO kanaal. Het
overige deel wordt via andere kanalen uitgegeven.
15
Zijn er extra uitgaven gepland ter versterking van de handelsrelatie met
Canada?
Antwoord:
Nee, er zijn geen additionele uitgaven gepland om de goede
handelsrelatie met Canada te versterken.
16
Hoe zal het gat in de begroting van 2023, 2024 en 2025, dat gecreëerd is
door de kasschuif, gedicht gaan worden? Welke effecten zal dit hebben
voor de lopende programma’s?
Antwoord:
Een daling van het ODA-budget vanwege BNI-schommelingen
wordt opgevangen op het verdeelartikel 5.4. Dat is ook de functie
van het verdeelartikel. De huidige daling van het ODA-budget
vanwege het gedaalde BNI is zeer fors en de buffer op het
verdeelartikel was onvoldoende groot om de daling op te vangen.
Met het oog op het stabiliseren van het ODA-budget en om zoveel
mogelijk te voorkomen dat lopende programma’s zouden moeten
worden vertraagd of daarop bezuinigd, heeft het Kabinet budget
uit de periode 2023–2025 naar 2020–2022 verschoven. Vanwege
deze verschuiving kunnen geplande programma’s zoveel mogelijk
doorgaan. Voor de periode 2023–2025 is minder budget
beschikbaar dan eerder voorzien. In die jaren kon het budget
worden verminderd zonder direct programma’s te raken, omdat in
die jaren minder budget juridisch is verplicht. Zie voor een
cijfermatig overzicht vraag 158 en 256.
Bij een grotere economische groei dan nu is voorzien, zal wel de
buffer op het verdeelartikel 5.4 groeien. Dat budget zal (tenzij
nodig om BNI-dalingen of fluctuaties in toerekeningen op te
vangen) uiteindelijk ten goede komen aan ODA-programma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

7

17
Welke extra inspanningen heeft Nederland gedaan zoals gevraagd in de in
2019 aangenomen resolutie van de Algemene Vergadering van de VN
(A/RES/74/83) om meer inspanningen te plegen om de toegenomen noden
van de United Nations Relief and Works Agency (UNRWA) te lenigen?
Antwoord:
Nederland onderschrijft de uitkomsten en aanbevelingen van het
rapport van de SGVN in reactie op de telkens terugkerende
financiële tekorten bij UNRWA. Mede op basis van deze aanbevelingen is Nederland overgegaan tot een meerjarige (en daarmee
voorspelbare) core-financiering van UNRWA. Nederland pleit er in
internationale fora voor dat andere donoren een gelijksoortige
stap nemen. Nederland roept tevens, samen met Europese
partners, de Arabische landen en andere regionale partners op
om de financiële bijdrage aan UNRWA aanzienlijk te verhogen.
Tot slot denkt Nederland binnen de EU actief mee over efficiëntere vormgeving van UNRWA’s dienstverlening.
18
Wat is het tekort van UNRWA op de reguliere programma’s en op de
Emergency Appeals?
Antwoord:
Op het moment van schrijven bedraagt het tekort op UNRWA’s
reguliere programmabudget voor 2.020 USD 200 miljoen, op een
budget van USD 806 miljoen. Het Emergency Appeal voor de
Palestijnse Gebieden kampt met een tekort van
USD 74,5 miljoen, op een budget van USD 155 miljoen. Het
Emergency Appeal voor Syrië kent een tekort van USD 180,4
miljoen, op een budget van USD 270 miljoen. Het COVID-19
Appeal voor de periode augustus- december 2020 kampt met een
tekort van USD 89,9 miljoen, op een totaal van USD 94,6 miljoen.
19
Hoeveel zal Nederland in 2021 bijdragen aan de programma’s van
UNRWA? Hoeveel heeft Nederland in 2018 en 2019 bijgedragen?
Antwoord:
De jaarlijkse algemene vrijwillige bijdrage aan UNRWA die in de
BHOS-begroting is opgenomen bedraagt EUR 13 miljoen. Gezien
het humanitaire belang van UNRWA-activiteiten is het kabinet
voornemens deze jaarlijkse bijdrage ook in 2021 voort te zetten.
Indien er aanleiding is voor een aanvullende bijdrage aan UNRWA,
zoals ook afgelopen jaren het geval was, dan zal het kabinet een
afweging maken binnen de bestaande afspraken over humanitaire
hulp.
Nederland heeft in 2018 en in 2019 naast de vaste bijdrage van
EUR 13 miljoen een aanvullende bijdrage gedaan van
EUR 6 miljoen.
20
Hoeveel door de EU en hoeveel door Nederland gefinancierde projecten
in de bezette Palestijnse Gebieden zijn door Israël sinds 2015 verhinderd
en/of ongedaan gemaakt?
Antwoord:
De Verenigde Naties (UNOCHA) meldt 548 gevallen van sloop of
confiscatie bij projecten die door de EU en/of door lidstaten
worden gefinancierd op de Westelijke Jordaanoever, inclusief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

8

Oost-Jeruzalem. In totaal zijn er 13 door Nederland gefinancierde
projecten vernield of beschadigd.
21
Kunt u bevestigen dat het in Nederland gevestigde Booking.com nog altijd
accommodaties in nederzettingen in de bezette Palestijnse Gebieden
aanbiedt?
Antwoord:
Uit informatie op de website van booking.com kan worden
opgemaakt dat Booking.com accommodaties aanbiedt in Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Het is aan
bedrijven zelf om te bepalen welke activiteiten zij ontplooien en
daar verantwoording over af te leggen. Het kabinet vindt het
belangrijk dat consumenten op basis van volledige en juiste
informatie hun beslissing kunnen nemen. Het is op grond van
regels over oneerlijke handelspraktijken (afdeling 3a van titel 3
van boek 6 van het Burgerlijk Wetboek) niet toegestaan om
consumenten te misleiden over de bestemming van een reis. Het
kabinet verwacht wel van bedrijven, waaronder Booking.com, dat
zij internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen door
gepaste zorgvuldigheid toe te passen lijn met de
OESO-Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen (OESOrichtlijnen), waar de UN Guiding Principles on Business and
Human Rights (UNGP’s) onderdeel van uitmaken. Zie ook de
antwoorden op schriftelijke vragen d.d. 13 maart 2019, met
kenmerk 2019D09071.
22
Kunt u aangeven hoeveel en welke bedrijven, naast de in de VN database
genoemde vier Nederlandse bedrijven, zowel in Nederland als in de
bezette Palestijnse Gebieden operationeel zijn?
Antwoord:
Het kabinet houdt geen lijst bij van bedrijven die zowel actief zijn
in Nederland, als in Israëlische nederzettingen in bezet gebied.
Zoals bekend ontmoedigt1 de Nederlandse overheid al jaren
economische relaties met bedrijven in Israëlische nederzettingen
in bezet gebied.
23
Welke Nederlandse bedrijven werken samen met Israël en/of met
Israëlische bedrijven aan de F-35 of leveren onderdelen aan Israël voor de
F-35?
Antwoord:
Het kabinet doet geen uitspraken over individuele bedrijven. Dat
betreft bedrijfsvertrouwelijke informatie. De uitvoer van Nederlandse militaire goederen ten behoeve van het F-35 programma
onder het F-35 programma wordt wel bijgehouden. De Regeling
Algemene Vergunning NL009 ziet toe op deze uitvoer. In 2019
bedroeg de uitvoer van militaire goederen uit Nederland naar
Israël onder deze algemene vergunning in totaal € 112.984.
24
Zijn er Nederlandse bedrijven die samenwerken met Israël op het terrein
van drones of landingsgestellen van drones?

1

Zie Kamerstuk nr. 23 432-396, 22 april 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

9

Antwoord:
Het kabinet doet geen uitspraken over individuele bedrijven. Dat
betreft bedrijfsvertrouwelijke informatie. Nederland publiceert op
rijksoverheid.nl alle vergunningen die worden afgegeven voor de
uitvoer van militaire goederen of dual-use goederen, waaronder
(vergunningplichtige) drones en landingsgestellen daarvan. In het
overzicht zijn ook alle vergunningen opgenomen die zijn
afgegeven voor Israël. In 2019 en 2020 zijn geen vergunningen
afgegeven voor drones of landingsgestellen daarvan.
25
Kan de regering bevestigen dat de negen grootste verzekeraars actief in
Nederland voor bijna € 13 miljard hebben belegd in 20 van de grootste
fabrikanten van producten die kobalt bevatten?
Antwoord:
Het kabinet beschikt niet over deze informatie en kan dit niet
bevestigen.
26
Klopt het dat de winning van kobalt in zowel industriële als kleinschalige
mijnen vaak gepaard gaat met grootschalige en systematische mensenrechtenschendingen en milieuschade? Kunt u dit in het bijzonder voor de
Democratische Republiek Congo toelichten? Welke mensenrechtenschendingen vinden hier plaats?
Antwoord:
Onderzoeken tonen aan dat er inderdaad sprake is van mensenrechtenschendingen en milieuschade bij de winning van kobalt.
Om zich te informeren over, en een inschatting te maken van, de
ernst van de misstanden op dit vlak neemt het kabinet kennis van
onderzoeken die daarover worden gepubliceerd. Voorbeelden
hiervan zijn publicaties van organisaties zoals Fairphone en
SOMO, onder andere over de Democratische Republiek Congo,
die concluderen dat in kleinschalige mijnbouw regelmatig
kinderarbeid wordt aangetroffen en een publicatie van SOMO dat
grootschalige mijnbouw gepaard kan gaan met milieuschade. Een
studie van de Katholieke Universiteit van Leuven en de Universiteit van Lubumbashi toont de schadelijke gevolgen van blootstelling aan giftige metalen aan.2
27
Klopt het dat verzekeraars, ook ten aanzien van hun beleggingen in
bedrijven die kobalt verwerken in hun producten, de OESO-richtlijnen
voor multinationale ondernemingen en de UN Guiding Principles for
Business and Human Rights (UNGPs) volledig dienen na te leven, ook via
hun beleggingsrelaties met deze bedrijven? Heeft de regering zicht op hoe
vaak deze richtlijnen geschonden worden?
Antwoord:
Verzekeraars behoren ten aanzien van al hun beleggingen de
OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen en de UN
Guiding Principles on Business and Human Rights (UNGP’s) na te
leven, ook via hun beleggingsrelaties. Dit betekent dat zij voor
hun beleggingen risico’s op misstanden voor mens en milieu in
kaart horen te brengen, hun invloed behoren aan te wenden om
deze risico’s te voorkomen, te verminderen en/of aan te pakken
2

The Lancet, «Metal mining and birth defects: a case-control study in Lubumbashi, Democratic
Republic of the Congo», Volume 4, Issue 4, E158-E167, April 01, 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

10

en hierover transparant behoren te zijn. In het IMVO-convenant
voor de verzekeringssector zijn afspraken gemaakt met verzekeraars over het proces van gepaste zorgvuldigheid in lijn met de
OESO-richtlijnen en UNGP’s. Deze afspraken hebben onder
andere betrekking op het opstellen en implementeren van
IMVO-beleid, het prioriteren van risico’s voor milieu, sociale
omstandigheden en ondernemingsbestuur, evenals transparantie
over gepaste zorgvuldigheid. De overheid is partij bij dit
convenant, samen met de sector en het maatschappelijk
middenveld. Als partij neemt de overheid deel aan de stuurgroep
van het convenant waar de besluitvorming plaatsvindt en
gestuurd wordt op het behalen van de doelstellingen. Ook neemt
de overheid deel aan alle werkgroepen van het convenant. De
convenantsafspraken worden jaarlijks gemonitord door een
onafhankelijke monitoringscommissie. De monitoringscommissie
beoordeelt of de afspraken die zijn gemaakt door de partijen zijn
opgevolgd binnen de afgesproken termijn. Deze commissie houdt
geen toezicht op de afzonderlijke beleggingen van individuele
verzekeraars, zoals de beleggingen van verzekeraars in bedrijven
die kobalt verwerken. Ook gaat de monitoringscommissie niet na
of en hoe vaak de OESO-richtlijnen worden geschonden door
verzekeraars. Het kabinet heeft geen inzicht in hoe vaak de
OESO-richtlijnen geschonden worden. Het is de eigen verantwoordelijkheid van de verzekeraars om binnen hun beleggingen te
handelen in lijn met de richtlijnen.
28
Klopt het dat verzekeraars slechts met een klein deel van de bedrijven in
de kobaltsector waarin zij beleggen een kritische dialoog voeren over de
mensenrechtenschendingen? Kunt u aangeven welke bedrijven hierin
welke vorderingen hebben gemaakt?
Antwoord:
Het kabinet verwacht van de verzekeraars dat zij de
OESO-richtlijnen en UNGP’s naleven, ook via hun beleggingsrelaties. Dit betekent dat zij voor hun beleggingen risico’s op
misstanden voor mens en milieu in kaart horen te brengen, hun
invloed behoren aan te wenden om deze risico’s te voorkomen, te
verminderen en/of aan te pakken en hierover transparant behoren
te zijn. Binnen het IMVO-convenant voor de verzekeringssector
zijn afspraken gemaakt over hoe engagementprocessen vormgegeven moeten worden en hoe verzekeraars transparant moeten
zijn over deze processen. Deze afspraken worden gemonitord
door de onafhankelijke monitoringscommissie. Er zijn geen
afspraken gemaakt over het engagement van verzekeraars met
afzonderlijke bedrijven, zoals bedrijven in de kobaltsector. Ook
houdt het kabinet geen toezicht op de engagementprocessen van
de verzekeringssector met afzonderlijke bedrijven en kan niet
aangeven wat de vorderingen zijn van deze processen.
29
Op welke manier kunnen verzekeraars die actief zijn in de kobaltsector of
waarvan deze sector deel uitmaakt van hun keten aangesproken worden
op hun tekortkomingen in verband met de OESO-richtlijnen? Is hierbij ook
publieke rapportage mogelijk? Op welke manier wordt er gewerkt aan het
vergroten van transparantie in de verzekeringssector?
Antwoord:
Stakeholders kunnen verzekeraars rechtstreeks aanspreken op de
verantwoordelijkheden die volgen uit de OESO-richtlijnen. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

11

kabinet verwacht van de verzekeraars dat zij de OESO-richtlijnen
en UNGP’s naleven, ook via hun beleggingsrelaties. Dit betekent
dat zij voor hun beleggingen risico’s op misstanden voor mens en
milieu in kaart horen te brengen, hun invloed behoren aan te
wenden om deze risico’s te voorkomen, te verminderen en/of aan
te pakken en hierover transparant te zijn. Het is de eigen verantwoordelijkheid van verzekeraars om hier invulling aan te geven.
In het IMVO-convenant van de verzekeringssector hebben de
partijen, waaronder de overheid, afspraken gemaakt over het
vergroten van transparantie over gepaste zorgvuldigheid. Binnen
dit IMVO-convenant is onlangs een werkgroep van start gegaan
gericht op transparantie, de overheid neemt als partij deel aan
deze werkgroep. Ook hebben de convenantpartijen op
10 september jl. een bijeenkomst georganiseerd over stap zes van
de OESO-richtlijnen: toegang tot herstel en verhaal. Hierbij heeft
een maatschappelijke organisatie een presentatie gegeven over
kinderarbeid in de kobaltmijnen in de Democratische Republiek
Congo.
30
Welke informatie zal meegenomen worden in de «IMVObeleidsherziening» van de regering? Wordt hier ook verplichtende
wetgeving voor bedrijven op het gebied van mensenrechten en milieu in
overweging genomen?
Antwoord:
In het regeerakkoord «Vertrouwen in de Toekomst» is
afgesproken dat na oktober 2019 zou worden bezien of, en zo ja
welke, dwingende maatregelen genomen kunnen worden op het
gebied van IMVO. Daarom is het project «IMVO-maatregelen in
perspectief» gestart. Onderdeel van het project zijn de evaluatie
van de IMVO-convenanten, expertsessies, stakeholderbijeenkomsten en onderzoeken, waarvan een aantal specifiek in het
kader van het project is uitgevoerd. Het betreft onder andere een
onderzoek door Andersson Elffers Felix, dat inzicht biedt in de
optimale verhouding tussen vrijwillige en dwingende maatregelen
en een onderzoek door het Erasmus Platform for Sustainable
Business and Human Rights naar de mogelijke juridische
vormgeving en handhaving van afdwingbare IMVO-instrumenten
(zie ook Kamerstuk Kamerstuk 26 485, nr. 326).
Op basis van alle informatie die in het project is opgehaald, zijn
vier mogelijke beleidsmixen ter advies voorgelegd aan de Sociaal
Economische Raad (SER) en het Adviescollege toetsing regeldruk
(ATR). Daarin zijn ook verplichtende maatregelen voor bedrijven
op het gebied van mensenrechten en milieu opgenomen. Over de
opbrengsten van het project is uw Kamer op 16 oktober 2020
geïnformeerd met de Kamerbrief met de nota ««Van voorlichten
tot verplichten: een nieuwe impuls voor internationaal
maatschappelijk verantwoord ondernemerschap» (Kamerstuk
2020Z19175).
31
Kunt u een totaaloverzicht geven van alle uitgaven op het gebied van
onderwijs binnen de BuHa-OS begroting en dit uitsplitsen naar beleidsartikel en kanaal?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

12

Bijgevoegd overzicht van de totale begrote uitgaven aan
onderwijs in 2021 op hoofdstuk 17.
Totaal onderwijs

Budget 2021
EUR (mln)

Artikel 1.3 Versterkte private sector en arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden
Nexus onderwijs en werk
Artikel 2.1 Voedselzekerheid (Kennis en capaciteitsopbouw o.g.v. voedselzekerheid)
Internationaal hoger onderwijsprogramma’s.
Artikel 3.4 Onderwijs
Waarvan:
– Global Partnership for Education
– Internationaal hoger onderwijsprogramma’s
– Overig, waaronder Generation Unlimited
Artikel 4.1 Humanitaire Hulp
Education Cannot Wait
Artikel 4.2 Opvang in de regio
Uitbreiding en verbetering van onderwijsvoorzieningen voor vluchtelingen en
gastgemeenschappen
Totaal

9,75

25,00
69,55
15,00
46,3
8,25
2,00
Ca. 33,6
139,9

Naast het genoemde bedrag onder artikel 1.3 Versterkte private
sector en arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden voor onderwijs,
wordt een gelijk bedrag aan middelen voor jeugdwerkgelegenheid in een geïntegreerde aanpak ingezet om de aansluiting
tussen onderwijs en werk te bevorderen.
Het genoemde bedrag onder artikel 4.2 Opvang in de regio
betreft een raming van de bijdragen aan Partners van het
Prospects programma (waaronder UNICEF) voor onderwijs.
Naast bovengenoemde bedragen ontvangt een aantal
VN-organisaties (zoals UNICEF, UNHCR, en CERF) en multilaterale
ontwikkelingsbanken een niet-geoormerkte algemene bijdrage
die ook deels aan onderwijs wordt besteed. In zijn algemeenheid
kunnen in andere activiteiten of programma’s die Nederland
ondersteunt onderwijs- of trainingsactiviteiten zijn opgenomen.
De hiermee gemoeide bedragen zijn erg lastig te specificeren.
32
Kunt u aangeven hoeveel er komend jaar in totaal aan Education Cannoit
Wait (VN-onderwijsfonds) wordt bijgedragen?
Antwoord:
Nederland steunt Education Cannot Wait in 2021 met
EUR 2 miljoen.
33
Hoeveel is extra uitgetrokken voor onderwijs, specifiek bedoeld om de
gevolgen van de COVID-19 crisis op te vangen? Via welke kanalen loopt
dit?
Antwoord:
In 2020 is EUR 6 miljoen extra toegewezen aan de COVID-19
response van Education Cannot Wait.
34
Hoe wordt het do good-principe vertaald in de extra financiële ondersteuning aan het Nederlandse bedrijfsleven als gevolg van COVID-19?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

13

De specifieke financiële maatregelen die het kabinet heeft
genomen (Kamerstuk 35 420, nr. 38) zijn erop gericht het
internationaal opererend Nederlands bedrijfsleven tijdens en na
de wereldwijde COVID-19 uitbraak te ondersteunen. Voor alle
maatregelen geldt dat het belang van internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen evenzeer relevant is. Dit met als
doel internationale handelsstromen duurzaam overeind te
houden, in het maatschappelijk belang van Nederland en de
landen waarmee Nederlandse bedrijven zaken doen.
35
Hoe valt het ODA-budget als percentage van het BNI (naar verwachting)
uit in 2020, 2021, 2022 en 2023?
Antwoord:

ODA in % van BNI

2020

2021

2022

2023

0,61

0,55

0,55

0,53

36
Wat is de totale begroting van de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO), en hoeveel hiervan komt uit de BuHa-OS begroting?
Antwoord:
De totale begroting van de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland voor 2021 bedraagt EUR 772,8 miljoen (www.rijksbegroting.nl). Voor EUR 89,7 miljoen is dit afkomstig van de
BHOS-begroting.
37
Hoeveel Holland Houses zijn nu actief?
Antwoord:
Het aantal business hubs is opgeschaald van zes hubs in 2018
(pilotfase) naar twintig in 2020. De business hubs zijn een
samenwerking van NLinBusiness met lokale, zelfstandige
handelskamers. Deze samenwerking kent verschillende vormen,
zoals Holland Houses en business councils.
De hubs helpen Nederlandse (MKB-)nieuwkomers ter plaatse met
een «zachte landing» door hen in contact te brengen met ervaren
landgenoten.
38
Kunt u van alle landen van de EU aangeven hoeveel additionele middelen
zij vrijgemaakt hebben ten behoeve van het ondersteunen van ontwikkelingslanden bij de gevolgen van COVID-19?
Antwoord:
De totale Team Europe internationale response op COVID-19
omvat EUR 36,8 mrd.3 EU-lidstaten stelden EUR 12 mrd
beschikbaar, de Europese Commissie EUR 14 mrd, de Europese
Investeringsbank EUR 6,5 mrd en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling EUR 4 mrd.
3

https://ec.europa.eu/international-partnerships/system/files/202007-team-europe-response-tocovid_en.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

14

Er is geen overzicht beschikbaar van de bijdragen van
EU-lidstaten. Alleen de Europese Commissie heeft het volledige
overzicht. Dit is niet publiekelijk beschikbaar. Daarbij geldt dat
een vergelijking tussen de bijdragen van EU-lidstaten niet
gemakkelijk te maken is, omdat niet in alle gevallen duidelijk is
in hoeverre sprake was van nieuwe middelen of van een
herschikking van bestaande middelen. Bovendien wordt in de
bijdragen van lidstaten niet altijd een duidelijk onderscheid
gemaakt tussen het aandeel leningen, garanties en giften.
39
Kunt u aangeven wat de totale uitgaven aan artikel 2.3 «Klimaat» zijn
gedurende kabinet Rutte III?
Antwoord:
Vanaf aantreden van het kabinet Rutte III (26 oktober 2017) tot en
met 2020 wordt EUR 587,6 miljoen uitgegeven aan artikel 2.3
«Klimaat». Een overzicht van de volledige publieke internationale
klimaatfinanciering staat jaarlijks in het HGIS-jaarverslag (bijlage
6).
40
Welk beleid voert Nederland om Duurzaam Ontwikkelingsdoel (SDG) 10 te
behalen? Kunt u in het bijzonder toelichten wat Nederland doet om target
10.C, «Tegen 2030 de transactiekosten van overschrijvingen van
migranten reduceren tot minder dan 3% en transfer vanuit landen met
kosten hoger dan 5% elimineren», te behalen?
Antwoord:
Via onder andere de Wereldbank programma’s ondersteunt BHOS
hervormingen in wet- en regelgeving, alsmede beleid in ontwikkelingslanden met als doel een grotere toegang tot en gebruik van
financiële diensten, waaronder geldovermakingen. Een voorbeeld
hiervan is een actieplan met aanbevelingen voor de Bank van
Mozambique om een meer concurrerende markt voor geldovermakingen te bevorderen, innovatie te stimuleren en een gelijk
speelveld te bieden voor alle soorten dienstverleners op het
gebied van overmakingen.
De digitalisering van de financiële sector wereldwijd heeft ook
een groot effect op de daling van de kosten van geldovermakingen, onder meer vanwege de ontwikkeling van allerlei
innovatieve digitale financiële diensten.
Via het lidmaatschap van het G20 Global Partnership for
Financial Inclusion is Nederland betrokken bij de inzet van de
G20 op overmakingen door migranten; bijvoorbeeld technische
richtlijnen, data en de G20 National Remittance Plans.
Voor de Nederlandse markt geldt dat EU regelgeving is ingevoerd
via de Payment Services Directive 2. De verwachting is dat dit zal
leiden tot innovaties en meer concurrentie op de interne markt
voor financiële diensten waardoor kosten van geldovermakingen
door migranten zullen gaan dalen.
41
Hoeveel geld wordt uit de BuHa-OS begroting aan vrijheid van meningsuiting uitgegeven? Via welke projecten wordt dit geld besteed?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

15

In 2019 werd er vanuit de BHOS-begroting (hoofdstuk 17) in
totaal EUR 6.464.784 uitgegeven aan vrijheid van meningsuiting.
Dit bedrag bestaat uit drie projecten waarvan veruit het grootste
project het «No News Is Bad News» programma van de ngo Free
Press Unlimited is (EUR 6.410.250, gefinancierd onder het
beleidskader samenspraak en tegenspraak/strategische partnerschappen). De andere twee projecten zijn gefinancierd vanuit het
Accountability Fonds door de ambassade in Yangon, Myanmar.
Het «Investigative Journalism» project (EUR 37.534) richt zich op
de onafhankelijke positie van journalisten en mediaorganisaties
in Myanmar en het «Legal reform movement Freedom of
Expression» project (EUR 17.000) richt zich op het vergroten van
draagvlak voor vrijheid van meningsuiting en internet vrijheid.
Daarnaast is er vanuit de begroting Buitenlandse Zaken
(hoofdstuk 5) in 2.019 EUR 20.408.941 uitgegeven aan projecten
gericht op vrijheid van meningsuiting, dit betreft zowel ODA als
non-ODA uitgaven. De bedragen voor 2020 zijn nog niet bekend.
42
Hoeveel draagt Nederland in 2020 vanuit uw begroting in totaal bij aan
organisaties van de Verenigde Naties (VN)? Welk deel daarvan is
vrijwillig? Kunt u een overzicht verschaffen in de vorm van een tabel?
Antwoord:
Voor een overzicht van de Nederlandse bijdragen aan
VN-organisaties in 2020, verwijst het kabinet u graag naar de
Kamerbrief inzake beantwoording vragen Begroting Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking 2020 (Kamerstuknummer
35 300-XVII/2019D42920), beantwoording vraag 1.
Hieronder treft u een overzicht van de geplande Nederlandse
bijdragen aan VN-organisaties in het jaar 2021 (in mln EUR).
Organisatie
Food and Agricultural Organisation (FAO)
International Fund for Agricultural Development (IFAD)
International Labour Organisation (ILO)
International Organisation for Immigration (IOM)
UN Development Programme (UNDP)
UN Educational, Scientific and Cultural Organisation
(UNESCO)
UN Environment Programme (UNEP)
UN Refugee Agency (UNHCR)
UN Industrial Development Programme (UNIDO)
UN Office for the coordination of Humanitarian Affairs
(UN-OCHA)
UN Population Fund (UNFPA)
UN Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the
near east (UNWRA)
Joint UN program on HIV/AIDS (UNAIDS)
United Nations Children’s Emergency Fund (UNICEF)
UNWOMEN
World Food Programme (WFP)
World Health Organisation (WHO)
TOTAAL

verplicht

vrijwillig

totaal

Wv ODA

5,70

10,32
21,13
29,67
17,55
41,90

10,32
21,13
35,37
17,55
41,90

10,32
21,13
33,09
17,55
41,90

7,14
49,79

4,40
10,30
49,79
1,95

2,64
10,30
49,79
1,95

64,66
48,12

64,66
48,12

64,66
48,12

6,71

13,00
20,63
121,23
4,57
48,97
15,22

13,00
20,63
121,23
4,57
48,97
21,04

13,00
20,63
121,23
4,57
48,97
20,32

21,92

513,90

535,82

530,17

4,40
3,16
1,95

43
Ontvangt Oxfam Novib in 2021 naar verwachting geld van het ministerie?
Zo ja, hoeveel en in het kader van welke beleidsdoelstelling? Hoe hoog
was dit bedrag, voor zover relevant, in 2020?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

16

Oxfam Novib ontvangt in 2021 naar verwachting ca.
EUR 12,9 miljoen op lopende activiteiten verdeeld over de
volgende sectoren:
– Werkgelegenheid EUR 2,8 miljoen
– Veiligheid en Rechtsontwikkeling EUR 5,6 miljoen
– Vrouwenrechten en gendergelijkheid EUR 0,2 miljoen
– Maatschappelijk middenveld EUR 4,3
Een subsidieaanvraag in het kader van programma’s onder het
beleidskader Versterking Maatschappelijk Middenveld, onder
andere «Power of Voices 2021–2025» en het «SRGR Partnerschap
Fonds 2021–2025», zit momenteel in het beoordelingsproces. De
beoordelingsprocedure loopt nog en derhalve kan op dit moment
nog niet worden aangegeven hoeveel geld Oxfam Novib hiervoor
in 2021 zal ontvangen.
In 2020 zal Oxfam Novib EUR 29,2 miljoen ontvangen.
44
Ontvangt Milieudefensie in 2021 naar verwachting geld van het ministerie? Zo ja, hoeveel en in het kader van welke beleidsdoelstelling? Hoe
hoog was dit bedrag, voor zover relevant, in 2020?
Antwoord:
Milieudefensie is penvoerder van de Green Livelihoods Alliance
(GLA) (Milieudefensie, IUCN-NL en Tropenbos Int.) en ontvangt in
die hoedanigheid een subsidie voor programma «Forested
Landscapes for Equity». Dit programma valt onder het beleidskader «Samenspraak en Tegenspraak 2016 – 2020». In 2020 zal
Milieudefensie voor GLA ruim EUR 8 miljoen ontvangen.
Een subsidieaanvraag onder het beleidskader «Power of Voices
2021–2025» zit momenteel in het beoordelingsproces. De
beoordelingsprocedure loopt nog en derhalve kan op dit moment
nog niet worden aangegeven hoeveel geld Milieudefensie in 2021
zal ontvangen.
45
Ontvangt SOMO in 2021 naar verwachting geld van het ministerie? Zo ja,
hoeveel en in het kader van welke beleidsdoelstelling? Hoe hoog was dit
bedrag, voor zover relevant, in 2020?
Antwoord:
Voor een programma onder het beleidskader «Samenspraak en
Tegenspraak 2016–2020» wordt voor de periode 2016–2020
EUR 8.494.215 beschikbaar gesteld voor SOMO. Dit bedrag wordt
beschikbaar gesteld via een penvoerder van de alliantie waar
SOMO deel vanuit maakt. De verdeling over de jaren is hierdoor
pas achteraf inzichtelijk.
Voor de periode 2021–2026 zit een subsidieaanvraag in het
beoordelingsproces waarbij SOMO zal deelnemen als alliantiepartner aan twee strategische partnerschappen onder het
beleidskader «Power of Voices 2021–2025». De beoordelingsprocedure loopt nog en derhalve kan op dit moment nog niet worden
aangegeven hoeveel geld SOMO in 2021 zal ontvangen.
46

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

17

Ontvangt BothEnds in 2021 naar verwachting geld van het ministerie? Zo
ja, hoeveel en in het kader van welke beleidsdoelstelling? Hoe hoog was
dit bedrag, voor zover relevant, in 2020?
Antwoord:
Both Ends is penvoerder van de Fair Green and Global (FGG)
alliantie en ontvangt in die hoedanigheid een subsidie voor het
vijfjarige (2016–2020) programma. Dit programma valt onder het
beleidskader «Samenspraak en Tegenspraak 2016 – 2020». In
2020 zal Both Ends EUR 9,3 miljoen voor FGG ontvangen.
Een subsidieaanvraag onder het beleidskader «Power of Voices
2021–2025» zit momenteel in het beoordelingsproces. De
beoordelingsprocedure loopt nog en derhalve kan op dit moment
nog niet worden aangegeven hoeveel geld Both Ends in 2021 zal
ontvangen.
47
Hoeveel geld is in 2020 aan maatschappelijke organisaties besteed? Welk
percentage van het totale departementsbudget is dit en hoe verhoudt dit
percentage zich tot de voorgaande jaren?
Antwoord:
Partners worden gekozen, omdat ze effectief en efficiënt
opereren. Het kabinet stuurt bij de keuze van zijn partners niet op
de verdeling van geldstromen over financieringskanalen en kan
pas achteraf in detail treden over hoeveel geld aan maatschappelijke organisaties is besteed. Uitgaven over 2020 aan en via
maatschappelijke organisaties worden per jaarverslag 2020
bekend. Deze cijfers zijn nu nog niet te geven.
In 2017 is 17.8 procent van het totale budget voor Ontwikkelingssamenwerking (ODA) aan maatschappelijke organisaties
besteed, in 2018 was dit 18.1% en in 2019 17.7%. Voor 2019 gaat
het dan om een bedrag van EUR 840 miljoen.
Het genoemde percentage bevat niet de bijdragen aan bijvoorbeeld Publiek Private Partnerschappen en multilaterale organisaties die (indirect) deels ook terecht komen bij het maatschappelijk middenveld, als mede-uitvoerders. Deze bijdragen worden
niet meegerekend, omdat maatschappelijke organisaties niet de
direct ontvangende organisaties zijn van de bijdragen.
48
Kunt u een lijst maken van alle landen in de wereld en in de vorm van een
tabel aangeven in welke landen in 2020 direct of indirect Nederlands
belastinggeld is besteed in het kader van ontwikkelingssamenwerking of
humanitaire hulp en zo ja hoeveel?
Antwoord:
In onderstaand overzicht staan de landen waarin geld van de
BHOS begroting wordt besteed. Het administratieve systeem van
het ministerie bevat geen informatie over belastinggeld dat niet
via de BHOS-begroting loopt.
Bij onderstaand overzicht gaat het om de directe uitgaven en een
inschatting van de indirecte uitgaven via intermediaire organisaties, zoals bijvoorbeeld internationale NGO’s en multilaterale
organisaties.
Landen waar meer dan EUR 1 miljoen wordt uitgegeven zijn in de
lijst opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

18

In onderstaand overzicht is ook het jaar 2021 opgenomen om op
deze manier ook vraag 6 te beantwoorden.
ODA uitgaven Euro (x1.000)

Afghanistan
Algerije
Angola
Armenië
Bangladesh
Benin
Bhutan
Bolivia
Brazilië
Burkina Faso
Burundi
Cambodja
Centraal-Afrikaanse Republiek
Colombia
Congo
Democratische Republiek Congo
Egypte
El Salvador
Eritrea
Ethiopië
Filipijnen
Gambia
Georgië
Ghana
Guatemala
Guinee
Haïti
Honduras
India
Indonesië
Irak
Ivoorkust
Jemen
Jordanië
Kaap Verdie
Kameroen
Kenia
Kyrgyzstan
Laos
Lesotho
Libanon
Liberia
Libië
Madagaskar
Malawi
Mali
Marokko
Mauritanië
Mauritius
Moldavië
Mongolië
Mozambique
Myanmar
Namibië
Nepal
Nicaragua
Niger
Nigeria
Oeganda
Oekraïne
Oezbekistan
Pakistan
Palestijnse Gebieden
Paraguay
Peru
Regionaal Afrika

2020

2021

41.027
5.172
2.116
2.518
54.199
40.090
3.337
9.411
4.023
29.278
38.635
5.223
6.629
7.863
1.286
15.553
33.368
1.130
2.186
134.393
7.784
1.869
3.436
39.650
6.614
4.427
2.229
3.777
10.892
34.744
32.235
7.908
20.611
39.134
1.589
4.231
67.479

41.426
5.549
2.130
1.891
49.287
34.633
3.336
8.256
4.153
30.855
36.226
4.941
6.003
7.595
1.295
12.949
38.172
1.894
2.218
126.538
6.535
1.865

2.315
33.770
6.869
3.281
2.971
8.248
58.520
4.523
3.405
1.260
2.631
57.661
10.236
1.905
6.167
5.895
43.792
36.069
87.343
1.507
9.762
30.707
3.617
3.782
8.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

34.064
6.856
4.176
3.111
3.510
11.008
31.189
34.505
6.846
24.929
40.093
1.656
5.337
73.527
1.588
2.574
1.521
34.415
5.676
3.450
3.057
11.807
60.969
5.556
4.169
1.440
1.972
55.767
12.889
1.936
7.091
6.487
48.244
37.428
97.988
3.805
1.244
11.159
30.977
3.574
10.000

19

ODA uitgaven Euro (x1.000)

Regionaal Grote Meren
Regionaal Hoorn van Afrika
Rwanda
Senegal
Sierra Leone
Soedan
Somalië
Sri Lanka
Suriname
Syrië
Tadzjikistan
Tanzania
Thailand
Togo
Tsjaad
Tunesië
Vietnam
Zambia
Zimbabwe
Zuid Afrika
Zuid-Soedan

2020

2021

29.200
1.500
45.599
12.384
4.102
20.975
28.556
3.679
3.494
4.632

32.200
2.000
37.038
14.415
3.754
14.275
26.307
4.573
1.453
4.337
1.419
43.383
1.281
2.797
2.893
20.045
17.804
14.942
9.801
8.883
41.959

32.555
1.191
1.824
3.052
18.509
16.160
11.174
5.792
9.186
40.799

49
In welke mate zet het ministerie, bijvoorbeeld in gesprekken met
regeringen van ontwikkelingslanden, in op gebonden hulp, waarbij het
land (of diens maatschappelijk middenveld) dat hulp ontvangt verplicht
wordt om goederen en diensten af te nemen van het donorland?
Antwoord:
Het kabinet is voorstander van ongebonden hulp, in lijn met
afspraken in OESO-DAC. Het ministerie zet dan ook niet in op
gebonden hulp. OESO-DAC vermeldt in het landenprofiel dat het
percentage ongebonden hulp van Nederland in 2018 op
99,9 procent stond.
50
In welke mate zet het ministerie in op het verbeteren van de beschikbaarheid van concessionele financiering? Op welke wijze is in 2020
uitvoering gegeven aan de motie 35 300 XVII, nr. 29?
Antwoord:
Met de oprichting van Invest International worden de beschikbaarheid van en de toegang tot financiering voor het Nederlandse
bedrijfsleven om internationaal te opereren verbeterd. Motie
35 300 XVII, nr. 29 wordt meegenomen in de lopende beleidsevaluatie van artikel 1 van de begroting. De uitvoering van deze
evaluatie heeft vertraging opgelopen (kamerstuk 34 124); het
eindrapport wordt medio 2021 verwacht.
51
Kunt u aangeven in welke mate andere OESO-landen gebruik maken van
gebonden hulp in hun nationale ontwikkelingssamenwerkingsbeleid?
Antwoord:
Het 2019 rapport van het Global Partnership for Effective
Development Co-operation laat zien dat ongebonden hulp is
toegenomen van 76% in 2015 naar 81% in 2017. De verbetering
is niet gelijkelijk verdeeld over de OESO leden: 7 leden geven
uitsluitend ongebonden hulp, 9 leden rapporteerden 90–100% van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

20

hun ODA als ongebonden, en 14 leden rapporteerden minder dan
90% van hun ODA als ongebonden (inclusief 7 leden die minder
dan 70% ongebonden hulp gaven).
52
Kunt u, in de vorm van een tabel, een overzicht verschaffen van de
bestedingen in focus- en partnerlanden in 2020? Kunt u hierbij eveneens
aangeven op welke wijze het percentage van het budget dat besteed
wordt in de genoemde landen zich over de afgelopen vijf jaar heeft
ontwikkeld?
Antwoord:
Bijlage 5 van de HGIS-nota 2020 geeft het overzicht van de onder
de BHOS-begroting 2020 geplande ODA-uitgaven in de focusregio’s en in overige landen. De ontwikkeling over de periode
2017–2021 van bestedingen en begrote middelen in de focusregio’s is samengevat in onderstaande tabel (cijfers afgerond op
EUR mln.).

Focusregio Sahel
Focusregio Hoorn
Focusregio MENA
Totaal
1

2017

2018

2019

20201

20211

118
291
158
567

146
332
214
692

162
373
227
762

193
337
225
755

192
383
238
813

= Begrotingscijfers HGIS-nota 2020 resp. 2021

De uitgaven in de focusregio’s zullen zo in 2021 met 43 procent
zijn toegenomen ten opzichte van 2017. Dit is meer dan de 1/3
toename die in de BHOS-nota was voorzien. Als percentage van
de totale BHOS ODA stijgt het aandeel van de focusregio’s van 21
naar 28 procent. Bij dit cijfer dient te worden aangetekend dat
een belangrijk deel – circa de helft – van de thematische bestedingen niet naar landen of regio’s wordt gespecificeerd (zie
toelichting in HGIS-nota). Van de begrotingsmiddelen die wel naar
land of regio zijn te specificeren, gaat in 2021 circa 54 procent
naar de focusregio’s.
53
Welk percentage van de bestede of te besteden middelen wordt buiten de
focus- en partnerlanden (of regio’s) besteed? Kunt u dit getal uitdrukken in
een percentage en een overzicht verschaffen van de landen buiten deze
lijst om, waar geld wordt besteed?
Antwoord:
In 2021 wordt circa 46% van de begrootte land-specifieke
middelen buiten de focusregio’s besteed. Bijlage 5 van de
HGIS-nota 2021 biedt het overzicht. Buiten de focusregio’s zijn
gedelegeerde budgetten voorzien voor de posten in Afghanistan,
Burundi, Benin, Mozambique en Bangladesh en (nog) in de
afbouwlanden Indonesië, Ghana en Rwanda. Voor de volledige
lijst kan worden verwezen naar het antwoord op vraag [48].
54
Kunt u een uitsplitsing geven van het aantal fte’s op het ministerie dat
werkzaam is op het terrein van buitenlandse handel enerzijds en ontwikkelingssamenwerking anderzijds?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

21

Binnen het ministerie kunnen 4 Directoraten Generaal (DG’s)
onderscheiden worden: Internationale Samenwerking (DGIS),
Buitenlands Economische Betrekkingen (DGBEB), Europese
Samenwerking (DGES) en Politieke Zaken (DGPZ). Bij DGIS is
sprake van ca. 300 vaste formatieplaatsen (inclusief control
afdelingen en managementondersteuning); bij DGBEB van ca.
120 vaste formatieplaatsen.
Naast de genoemde DG’s heeft het ministerie een aantal ondersteunende diensten (waaronder ICT, financieel-economische
zaken, personeelszaken, huisvesting, etc.) die BZ-breed actief
zijn, en waarvan geen fte’s aan specifieke DG’s kunnen worden
toegerekend.
55
Kunt u, door middel van een tabel, aangeven hoe de huidige verwachte
stand van de ODA-prestatie (het percentage van het ODA-budget ten
opzichte van het BNI) over de periode 2020–2025 zich zal ontwikkelen in
verhouding tot de stand van het ODA-prestatie over dezelfde periode
zoals verwacht ten tijde van het opstellen van de begroting over 2020?
Antwoord:
2020

2021

2022

2023

2024

2025

0,53
0,61

0,54
0,55

0,54
0,55

0,54
0,53

0,54
0,52

0,54
0,52

ODA in % van BNI in MVT 2020
ODA in % van BNI in MVT 2021

56
Hoe verhouden de verwachte ODA-prestaties (het percentage van het
ODA-budget ten opzichte van het BNI) over de periode 2020–2025 zich tot
de behaalde ODA-prestaties over de periode 1970–2019? Kunt u dit in de
vorm van een tabel aangeven?
Antwoord:
ODA in % van BNI
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997

0.62
0.58
0.67
0.53
0.61
0.74
0.80
0.81
0.78
0.94
0.97
1.07
1.07
0.91
1.02
0.91
1.01
0.98
0.98
0.94
0.92
0.88
0.86
0.82
0.76
0.81
0.81
0.81

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

22

ODA in % van BNI
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025

0.80
0.79
0.84
0.82
0.81
0.80
0.73
0.82
0.81
0.81
0.80
0.82
0.81
0.75
0.71
0.67
0.64
0.75
0.65
0.60
0.62
0.59
0.61
0.55
0.55
0.53
0.52
0.52

Data afkomstig van OESO-DAC (t/m 2017 beschikbaar)
De ODA-prestatie vanaf 2020 betreft een prognose.
57
Kunt u, door middel van een tabel, aangeven hoe het budget per
beleidsartikel zich over de periode 2020–2025 zal ontwikkelen en in
hoeverre deze ontwikkeling een gevolg is van beleidswijzigingen
(autonome mutaties) ofwel budgettaire effecten van de economische
ontwikkelingen (endogene mutaties)?
Antwoord:
Hieronder treft u in tabelvorm de uitsplitsing van mutaties vanaf
begroting 2020 tot begroting 2021 per beleidsartikel. Daarmee
wordt het budgettaire verloop van de verschillende beleidsartikelen over de periode 2020–2025 inzichtelijk gemaakt. Daarbij
zijn de mutaties bij Voorjaarsnota (VJN), mutaties vanwege de
budgetdaling (endogeen) op de beleidsartikelen en overige
mutaties (autonoom) uitgesplitst voor de periode 2020–2025.
Voor artikel 5 betreft de mutatie onder «Mutatie vanwege
budgetdaling» het budgettaire effect op de beleidsmatige
subartikelen 5.1 en 5.2. De mutatie onder «overig» betreft de
mutatie op artikel 5.4 die verder is uitgesplitst bij het antwoord
op vraag 158.
Beleidsartikel 1
MVT 2020
VJN 2020
Mutatie vanwege budgetdaling
Overig
MVT 2021

2020

2021

2022

2023

2024

2025

540.518
– 10.805
– 21.934
24.000
531.779

527.808
– 4.050
– 10.393
0
513.365

511.647
1.999
– 11.191
0
502.455

511.797
1.749
– 13.940
0
499.606

493.297
1.749
– 12.493
0
482.553

495.046

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

23

Beleidsartikel 2
MVT 2020
VJN 2020
Mutatie vanwege budgetdaling
Overig
MVT 2021

Beleidsartikel 3
MVT 2020
VJN 2020
Mutatie vanwege budgetdaling
Overig
MVT 2021

Beleidsartikel 4
MVT 2020
VJN 2020
Mutatie vanwege budgetdaling
Overig
MVT 2021

Beleidsartikel 5
MVT 2020
VJN 2020
Mutatie vanwege budgetdaling
Overig
MVT 2021

2020

2021

2022

2023

2024

2025

753.477
– 20.198
– 38.412
30.900
725.767

753.882
0
– 18.200
– 405
735.277

753.882
0
– 19.597
0
734.285

753.882
0
– 24.412
0
729.470

753.882
0
– 21.878
0
732.004

753.882

2020

2021

2022

2023

2024

2025

764.679
– 13.180
– 39.246
16.000
728.253

763.304
0
– 18.595
0
744.709

767.979
0
– 20.023
0
747.956

767.979
0
– 24.942
0
743.037

767.979
0
– 22.353
0
745.626

767.979

2020

2021

2022

2023

2024

2025

767.260
20.020
– 39.412
48.000
795.868

767.260
0
– 18.674
0
748.586

767.260
0
– 20.108
0
747.152

767.260
0
– 25.048
0
742.212

767.260
0
– 22.448
0
744.812

767.260

2020

2021

2022

2023

2024

2025

253.152
– 63.297
– 12.582
182.338
359.611

362.473
– 82.190
– 5.962
47.830
322.151

393.619
355
– 6.419
– 73.651
313.904

536.527
53.441
– 7.996
– 270.229
311.743

694.247
58.191
– 7.166
– 428.568
316.704

322.400

Bedragen x EUR 1.000
Jaarschijf 2025 maakt pas vanaf de begroting 2021 deel uit van overzichten waardoor een deel van de cellen voor dat jaar bewust leeg is.

58
Kunt u een opgesomd overzicht geven van alle voorgenomen kasschuiven
op de begroting over de periode 2020–2025, voor zover mogelijk op het
niveau van beleidsartikelen?
Antwoord:
X miljoen

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Kasschuiven Wereldbank/IDA
Kasschuif BNI-daling 2020
Totaal

– 41
40
–1

– 165
272
107

152
152

– 46
– 46

– 24
– 164
– 188

– 254
– 254

Het betreft twee kasschuiven die relevant zijn voor het
ODA-budget die ook zichtbaar zijn in bijlage 3 van de HGIS nota
2021. De eerste is een betaling aan de Wereldbank (op de
begroting van Financiën) van EUR 115 miljoen die wordt
verschoven van 2021 naar 2020. Deze is toegevoegd op de regel
(en daarmee saldi) van kasschuiven uit eerdere jaren voor de
Wereldbank. De tweede kasschuif betreft de bedragen uit
2023–2025 die naar 2020–2022 zijn verschoven vanwege het
gedaalde BNI op de begroting van BHOS.
59
Kunt u een opgesomd overzicht geven van alle openstaande taakstellingen binnen de begroting tot en met 2025?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

24

Antwoord:
De bedragen voor 2020 zullen met tweede suppletoire begroting
2020 worden verwerkt. Het betreft voor een belangrijk deel de
nog te verwerken stand van voorjaarsnota 2020 (reguliere
overprogrammering). De bedragen voor 2021 en verder zullen
met eerste suppletoire begroting 2021 worden verwerkt zoals
ook in de begroting toegelicht. Dit hangt samen met de beperkte
tijd tussen het moment van de budgetdaling en de publicatie van
de begroting en het belang van een zorgvuldige meerjarige
inpassing van deze mutaties.
beleidsartikel

2020

2021

2022

2023

2024

2025

– 21.934
– 38.412
– 39.246
– 39.412
– 12.582
– 151.586

– 10.393
– 18.200
– 18.595
– 18.674
– 5.962
– 71.824

– 11.191
– 19.597
– 20.023
– 20.108
– 6.419
– 77.338

– 13.940
– 24.412
– 24.942
– 25.048
– 7.996
– 96.338

– 12.493
– 21.878
– 22.353
– 22.448
– 7.166
– 86.338

0
0
0
0
– 1.338
– 1.338

X EUR 1.000
1
2
3
4
5
Totaal

60
Kunt u een opgesomd overzicht geven van alle vertraagde programma’s
als gevolg van budgettaire wijzigingen tot en met 2025?
Antwoord:
Vanwege het toegevoegde budget in 2020 in combinatie met de
kasschuif kunnen geplande programma’s zoveel mogelijk
doorgaan. Voor de periode 2023–2025 kon het budget worden
verminderd zonder direct programma’s te raken, omdat in die
jaren minder budget juridisch is verplicht. Daarnaast wordt geen
onderscheid geregistreerd tussen vertraging die autonoom is
opgetreden, vertragingen vanwege de COVID-19 pandemie of
vertragingen vanwege budgettaire wijzigingen.
61
Kunt u een overzicht geven van alle toegezegde uitgaven voor de periode
2020–2025, op het niveau van beleidsartikelen, waarbij duidelijk wordt
voor welke programma’s deze toegezegde uitgaven bedoeld zijn en welk
deel van deze uitgaven juridisch verplicht is?
Antwoord:
Het juridisch verplichte deel van het budget per beleidsartikel is
als volgt:

Voor meer informatie over de lopende programma’s verwijs ik u
naar de begrotingswebsite van Buitenlandse handel en
Ontwikkelingssamenwerking.
62
Kunt u duidelijk maken in hoeverre de begroting ruimte biedt om, per
project of beleidsartikel, per direct of in afzienbare tijd stop te zetten of te
beperken?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

25

De juridisch niet-verplichte ruimte per beleidsartikel op de BHOS
begroting 2021 is weergegeven in tabel 7, pagina 28. Deze is als
volgt:
Artikel 1: 0%
Artikel 2: 7%
Artikel 3: 3%
Artikel 4: 25%
Artikel 5: 2%
Deze juridisch onverplichte budgetten kunnen technisch gezien
anders worden ingezet. Uiteraard zou een dergelijke keuze de
mogelijkheden om in te spelen op bijvoorbeeld acute noodhulpsituaties (artikel 4) ernstig belemmeren.
63
Kunt u aangeven in hoeverre u rekening houdt met een eventuele
aanvullende daling van het BNI en daarmee het ODA-budget, bijvoorbeeld
als gevolg van het «tweede golf scenario» vanuit de Macro-economische
Verkenningen? Zo ja, kunt u aangeven met welke mogelijke scenario’s u
rekening houdt en welke mogelijke budgettaire aanpassingen u als gevolg
hiervan overweegt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Het CPB heeft met de actualisatie van de middenlangetermijn
verkenning 2022–2025 een «dieperdal» scenario geschetst.
Mocht een dergelijk scenario zich voordoen, dan daalt het BBP
ten opzichte van de huidige meerjarencijfers verder. In dat
scenario is het geraamde bbp-volume in 2025 niet 4% lager dan
bij voorjaarsnota, maar 9%. Concreet betekent dit dat het BBP
dan in 2025 nog onder het niveau van 2019 ligt. Het CPB heeft
echter geen voorspelling gegeven van de BNI-ontwikkeling in een
dergelijk scenario. Het ODA-budget is gekoppeld aan het BNI, en
niet aan het BBP. Daarom is het niet mogelijk een betrouwbare
voorspelling te doen van een BNI-daling (en daarmee het
ODA-budget) in een dergelijk scenario. Duidelijk is echter wel dat
in een dergelijk scenario ook het BNI verder zal dalen.
64
Op welke wijze worden de extra € 100 miljoen uit het regeerakkoord
aangewend?
Antwoord:
Met het Regeerakkoord «Vertrouwen in de Toekomst» is, naast
het dichten van de kasschuif Rutte II, incidenteel EUR 1 miljard
extra budget toegevoegd aan de begroting van BHOS. Het betreft
de volgende bedragen (in miljoenen):
2018

2019

2020

2021

400

300

200

100

De EUR 100 miljoen voor 2021 is direct bij verwerking van het
Regeerakkoord toegevoegd aan de begroting van BHOS. In de
beleidsnota «Investeren in perspectief» is uiteengezet (tabel 2 op
pagina 102) hoe het extra budget is ingezet.
65

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

26

Welke middelen zijn in de begroting voor 2021 geraamd ter bestrijding
van COVID-19? Kunt u daarbij uitsplitsen welk deel van die middelen
specifiek wordt besteed aan persoonlijke beschermingsmiddelen zoals
mondmaskers, handschoenen en schorten, welk deel van de middelen
specifiek wordt besteed aan de aankoop van medische apparatuur en
medicijnen die nodig zijn voor de behandeling van COVID-19 patiënten
(zoals bijvoorbeeld beademingsmachines) en welk deel van de middelen
besteed wordt aan de aankoop van COVID-19 (kandidaat-)vaccins?
Antwoord:
De middelen van het steunpakket in het kader van het AIV-advies
«Nederland en de wereldwijde aanpak van COVID-19» zijn aan de
begroting van 2020 toegevoegd. Deze middelen worden in
beginsel in 2020 uitgegeven. De humanitaire respons in reactie
op COVID-19 wordt in 2021 geïntegreerd in de reguliere respons.
Er zijn in de begroting voor 2021 geen humanitaire middelen
specifiek geoormerkt voor COVID-19 respons.
66
Hoeveel geld gaat er specifiek naar de Palestijnse Autoriteit? Welke
(lopende) projecten er zijn met dit geld bekostigd?
Antwoord:
Nederland verleent geen directe financiële steun aan de Palestijnse Autoriteit. Al jaren wordt het Nederlandse ontwikkelingsprogramma in de Palestijnse Gebieden grotendeels uitgevoerd via
internationale organisaties en lokale en internationale ngo’s.
Vorig jaar is een einde gemaakt aan de uitzondering hierop, de
begrotingssteun aan de Palestijnse Autoriteit ten behoeve van de
salarisbetalingen in de justitiesector. In 2019 is deze steun,
conform motie Voordewind/Van Haga met kenmerk 35 000-XVII in
2019 beëindigd. Er is in 2020 dus geen Nederlands ontwikkelingsgeld gealloceerd voor de Palestijnse Autoriteit.
67
Hoeveel geld gaat er naar projecten die worden verricht in de Palestijnse
gebieden? Welke (lopende) projecten zijn met dit geld bekostigd?
Antwoord:
In 2020 gaat het om een bedrag van 24,2 miljoen EUR besteed via
de Nederlandse vertegenwoordiging in Ramallah. Hiermee
worden projecten bekostigd gericht op een rechtvaardige en
vreedzame samenleving (incl. mensenrechten), toegang tot land,
water en energie, duurzame handel en economische ontwikkeling
en het bevorderen van contacten tussen Israëliërs en Palestijnen.
In totaal lopen er zo’n 20 projecten in Area A en B (onafhankelijke justitiesector, versterking maatschappelijk middenveld,
mensenrechten en (jeugd)werkgelegenheid) en 3 grote
consortium projecten in Area C (land, water, energie). In Gaza
lopen projecten op het gebied van ICT, (afval)water en juridische
bijstand/geestelijke gezondheid.
68
Hoeveel geld gaat er de komende jaren naar landen die lid zijn van de
Organisation of Islamic Cooperation (OIC)? Welke (lopende) projecten zijn
met dit geld bekostigd? Kunt u een uitsplitsing per land geven?
Antwoord:
Nederland heeft geen financieringsrelatie met of via de Organisation of Islamic Cooperation (OIC). Een aantal van de 57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

27

lidstaten van de OIC is ook ontvanger van Nederlandse ontwikkelingssteun. Het betreft een aantal landen in de MENA-regio, Sahel
en de Hoorn van Afrika (m.u.v. Kenia, Zuid-Soedan en Ethiopië),
Afghanistan, Bangladesh, Benin en Mozambique. De uitsplitsing
per regio en per land is opgenomen in de HGIS-nota (annex 5).
Lopende projecten zijn terug te vinden via de OS-portals
(openaid.nl).
69
Hoeveel geld gaat er naar (lopende) genderactiviteiten en -projecten? Kunt
u een overzicht geven van welke (lopende) projecten en welke landen dit
betreft, inclusief bijbehorende bedragen, alsmede de behaalde effecten?
Antwoord:
Hiervoor verwijs ik naar het thema vrouwenrechten en gendergelijkheid in de OS resultatenrapportage 2019. De in deze
rapportage genoemde programma’s lopen tot eind 2020 en
betreffen meerdere landen (Leading from the South, Funding
Leadership Opportunities of Women) of specifieke landen
(Nationaal Action Plan 1325). Behaalde resultaten worden belicht
per doel van het Nederlandse internationale genderbeleid:
1) vergroten van vrouwelijk leiderschap en deelname van
vrouwen aan (politieke) besluitvorming; 2) economische zeggenschap en verbeterde economische omgeving voor vrouwen;
3) voorkomen en stoppen van geweld tegen vrouwen en meisjes;
en 4) versterking van de rol van vrouwen in conflictoplossing en
vredesopbouw.
70
Hoeveel middelen zijn er binnen de begroting gealloceerd voor
programma’s die gendergelijkheid moeten bevorderen? Welke organisaties en projecten worden door Nederland direct dan wel indirect
gefinancierd in het kader van de gendergelijkheid?
Antwoord:
Onder begrotingsartikel 3.2 zijn de middelen gealloceerd voor
programma’s die zich specifiek richten op gelijke rechten voor
vrouwen en mannen. In de begroting van 2020 ging het om
EUR 52 miljoen.
Daarnaast kunnen activiteiten gefinancierd vanuit andere
begrotingsartikelen ook bijdragen aan gendergelijkheid. Dit
wordt gemonitord door gebruik te maken van de gender marker
waarbij bij aanvang van een activiteit wordt beoordeeld in
hoeverre deze activiteit hoofdzakelijk, in belangrijke mate of niet
bijdraagt aan gendergelijkheid.
Voor de bilateraal te alloceren activiteiten in 2017 gold dat 64%
bijdroeg aan gendergelijkheid waarvan 18% hoofdzakelijk en 82%
in belangrijke mate (bron: OECD DAC rapportage 2019).
Op beide categorieën activiteiten wordt ingegaan in de OS
resultatenrapportage 2019
71
Kunt u een overzicht geven van EU-landen en daarbij aangeven welk
percentage van hun Bruto Binnenlands Product (BBP) naar ODA gaat?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

28

Hieronder staat aangegeven welk percentage van het Bruto
Nationaal Inkomen (BNI) aan ODA werd besteed door EU-lidstaten
in 20194.
België: 0,42
Bulgarije: 0,10
Cyprus: 0,21
Denemarken: 0,71
Duitsland: 0,60
Estland: 0,13
Finland: 0,42
Frankrijk: 0,44
Griekenland: 0,14
Hongarije: 0,22
Ierland: 0,31
Italië: 0,24
Kroatië: 0,13
Letland: 0,10
Litouwen: 0,11
Luxemburg: 1,05
Malta: 0,29
Nederland: 0,59
Oostenrijk: 0,27
Polen: 0,12
Portugal: 0,16
Roemenië: 0,10
Slovenië: 0,16
Slowakije: 0,12
Spanje: 0,21
Tsjechië: 0,13
Zweden: 0,99
72
Op welke concrete manieren wil het kabinet internationale waardeketens
duurzamer maken?
Antwoord:
Het kabinet werkt aan markttransformaties om internationale
waardeketens duurzamer te maken. Hiertoe worden in 2021
nationale initiatieven waar mogelijk Europees opgeschaald. Zo
wordt het «Dutch Initiative on Sustainable Cocoa» ingezet om
het recent gelanceerde EU sustainable cocoa initiative succesvol
te maken en legt het kabinet de nadruk op sociale omstandigheden in voorbereiding op de aangekondigde EU textielstrategie.
Door financiering van IDH en Solidaridad kunnen deze organisaties met producenten en afnemers de transitie naar duurzame
productie en handel verder brengen. Met Nederlandse bedrijven
investeren we in het duurzaam verbeteren van lokale waardeketens, gericht op banen, productiviteit en weerbaarheid. Via
Power of Voices draagt het kabinet bij aan versterking van het
lokale maatschappelijke middenveld, als onmisbare stem om
overheden en bedrijven ertoe aan te zetten om productie en
handel duurzamer te maken. Tot slot zet het kabinet zijn diplomatieke invloed in om in dialoog met overheden van productielanden te werken aan betere wet- en regelgeving, zoals de
verhoging van minimumlonen richting leefbare lonen.
73

4

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-8628–2020-INIT/en/pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

29

Welke concrete plannen en doelstellingen maken onderdeel uit van de
inzet tot «Building Back Better»?
Antwoord:
Nederland draagt internationaal en in EU-verband de boodschap
uit dat Building Back Better gaat over een combinatie van
inclusiever (inclusive recovery) en groener (green recovery)
beleid. Inclusiever vertaalt zich onder meer in het versterken van
sociale vangnetten, brede toegang tot COVID-19 vaccins en het
vergroten van toegang tot financiering en liquiditeit voor het
Midden- en Kleinbedrijf. Groener omvat het vergroenen van de
financiële respons, inclusief het vergroenen van schuldfinanciering.
74
Hoe kan worden voorkomen dat de vooruitgang in het behalen van de
SDGs niet verloren zal gaan aan de gevolgen van de coronacrisis?
Antwoord:
Het is eens te meer duidelijk geworden dat de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de VN (SDG’s) op geen enkele manier aan
relevantie hebben ingeboet. In tegendeel: de coronacrisis toont
aan dat het juist nu van belang is te blijven inzetten op het
behalen van deze doelen. De SDG’s blijven dè leidraad voor het
BHOS-beleid, met als rode lijn het investeren in perspectief.
Samenwerking is key. Van belang is een gezamenlijke inzet van
alle partners. Niet alleen overheden, maar ook de private sector,
kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, filantropische
instellingen, en multilaterale organisaties. Hoewel de coronacrisis
grote nieuwe uitdagingen met zich brengt voor het behalen van
de SDG’s, richt het kabinet zich ook graag op de kansen die de
crisis biedt. Door nu de juiste prioriteiten en criteria te stellen
kan een meer inclusief, duurzaam en veerkrachtig economisch
herstel bereikt worden.
75
Kunt u in een overzicht weergeven hoeveel middelen op verschillende
artikelen zijn begroot voor 2021, specifiek met het doel het tegengaan van
verdere inkrimping van de ruimte voor het maatschappelijk
middenveld/het vergroten van de ruimte voor het maatschappelijk
middenveld?
Antwoord:
In 2021 starten de programma’s onder het beleidskader
Versterking Maatschappelijk Middenveld (Power of Voices, SRGR
Partnerschap Fonds, Power of Women en Women, Peace and
Security, Leading from the South, Civic Space Fund, VOICE). Deze
programma’s zijn gericht de rol en ruimte van het maatschappelijk middenveld, op verschillende thema’s, zoals vrouwenrechten, handel en waardeketens, vrijheid van religie en levensovertuiging. In 2021 is er voor deze programma’s
EUR 301 miljoen begroot.
76
Is er vanwege COVID-19 en de daarmee samenhangende druk op
mensenrechtenverdedigers, inclusief NGOs, journalisten en vakbonden
meer uitgegeven op de ruimte voor het maatschappelijk middenveld in
2020? Zo ja, op welke artikelen is dit uitgegeven en aan welke specifieke
programma’s? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

30

Antwoord:
Er is in 2020 vanwege COVID-19 niet meer uitgegeven aan het
maatschappelijk middenveld. Binnen lopende contracten is wel
meer ruimte geboden om programma’s bij te stellen omdat
bijvoorbeeld geplande activiteiten geen doorgang konden vinden.
Het Subsidiebeleidskader NGO’s Corona crisis bood ook extra
mogelijkheden tot aanpassingen. Naast de bestaande financiële
inzet is diplomatieke steun gegeven aan het maatschappelijk
middenveld via publieke boodschappen, gezamenlijke verklaringen, bilaterale gesprekken met overheden en diplomatieke
steun aan organisaties of individuen die onder druk stonden.
77
Is er vanwege COVID-19 en de daarmee samenhangende druk op
mensenrechtenverdedigers, inclusief NGOs, journalisten en vakbonden
meer begroot op de ruimte voor het maatschappelijk middenveld voor
2021? Zo ja, op welke artikelen is dit begroot en aan welke specifieke
programma’s? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Nee, los van COVID-19 was reeds met het programma Versterking
Maatschappelijk Middenveld (Power of Voices Partnerschappen,
SRGR Partnerschap Fonds, Women, Peace and Security, Power of
Women, Civic Space Fund, Leading from the South, Civic Space
Fund en VOICE) voorzien dat deze middelen in 2021 zullen
toenemen binnen beleidsartikel 3.
78
Kunt u aangeven wat wordt bedoeld met verhoging van het ambitieniveau
in het kader van de uitvoering van de Overeenkomst van Parijs? Hoe
wordt dit concreet vormgegeven?
Antwoord:
Hiermee wordt gedoeld op verhoging van de klimaatambities
– bijvoorbeeld van de emissiereductiedoelstelling – van landen en
entiteiten, opdat collectief de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs worden gehaald. Dit wordt vormgegeven met
een actieve klimaatdiplomatie. Voor een toelichting op de
concrete inzet in het kader van de mondiale klimaatdiplomatie
zie Kamerstuk 31 793-194 d.d. 3 juli 2020.
79
Komt er in het kader van het prioriteren van het versterken van gezondheidssystemen in 2021 ook een geïntegreerde strategie op het gebied van
mondiale gezondheidszorg?
Antwoord:
Nederland draagt bij aan het versterken van gezondheidssystemen en blijft zich inzetten om de veerkracht van deze systemen
te versterken. Dit doen we onder meer via onze bijdragen aan
landenprogramma’s, de Global Financing Facility, de WHO en door
het versterken van het maatschappelijk middenveld. Om de
impact van de Nederlandse inzet zo groot mogelijk te laten zijn,
wordt hierbij gekozen voor een focus op SRGR. Ambtelijk wordt
momenteel de NL inzet op gezondheidssysteemversterking
onderzocht, waarbij ook wordt bekeken waar NL meerwaarde
heeft (ook in vergelijking met bijvoorbeeld andere EU landen) om
de veerkracht van deze systemen verder te versterken zoals het
vergroten van efficiëntie door innovatieve financiering, betere
coördinatie op landenniveau en betere samenwerking met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

31

eindgebruikers van de diensten. Een geïntegreerde strategie op
het gebied van mondiale gezondheidszorg gaat de rol die NL kan
spelen te boven, en wordt daarom niet voorzien.
80
Kunt u voorbeelden geven van de praktische handreikingen waarover u
het heeft om inhoud te geven aan een mentale gezondheid en psychosociale steun (MHPSS) inclusieve crisisrespons?
Antwoord:
Een praktisch instrument dat Nederland ter beschikking stelt is
het zogeheten surge mechanism voor MHPSS. Hieronder zijn in
2020 inmiddels 7 experts ter beschikking gesteld voor de
coördinatie van MHPSS activiteiten binnen de COVID-19
response, in Zuid-Soedan, Ethiopië, Burkina Faso, Albanië,
Libanon, Uganda en Jemen. De vraag is zo groot dat inmiddels
een extra bijdrage van EUR 200.000 voor 2020 wordt voorzien.
Dit mechanisme wordt in 2021 gecontinueerd. Daarnaast
ondersteunt Nederland WHO (i.s.m. UNICEF en UNHCR) bij de
ontwikkeling van een Minimum Service Package voor MHPSS,
een hulpmiddel voor humanitaire planners bij het integreren van
MHPSS in hun responsprogramma’s.
81
Kunt u ingaan op de financieringsbronnen voor MHPSS die u voornemens
bent om aan te boren? Op welke termijnen worden deze ingezet?
Antwoord:
Nederland streeft ernaar om MHPSS te laten meenemen in alle
nationale en internationale humanitaire beleidsdocumenten en
responsplannen, met bijpassende resultaatindicatoren. Hoe meer
dit daadwerkelijk gebeurt, hoe meer algemene noodhulpfinanciering ook ten goede komt aan MHPSS.
Ook is het streven om erkenning te bevorderen van de urgentie
van MHPSS in crises bij private fondsen en bedrijfsleven. Verder
wil Nederland hierover gericht overleg voeren met enkele grote
fondsen c.q. financiers zoals de Global Financing Facility en de
Wereldbank. Doel is dat ook deze organisaties – externe financieringsbronnen – (meer) financiële middelen ter beschikking gaan
stellen voor geestelijke gezondheidszorg en psychosociale steun.
Nederland financiert zelf een aantal specifieke MHPSSprogramma’s uit begrotingsartikel 4.1, Humanitaire Hulp.
Inmiddels wordt in programma’s die worden ondersteund uit
andere begrotingsartikelen, in een aantal gevallen ook MHPSS
geïntegreerd. Zo ontvangt het VN Peace Building Fund in 2020 en
2021 extra middelen – EUR 5 mln per jaar – met als doel betere
integratie te bereiken van MHPSS in vredesopbouw. Dit zijn
middelen afkomstig uit het budget voor veiligheid en rechtsorde.
82
Welke nieuwe financieringsbronnen worden in 2021 aangeboord voor
MHPSS en om hoeveel geld gaat het?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 81.
83

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

32

Hoe ziet een gendersensitieve COVID-19 respons er uit? Kunt u
voorbeelden geven van hoe en waar Nederland pleit voor een gendersensitieve COVID-19 respons? Hoe worden tools zoals de Gender with Age
Marker (GAM) en de Rapid Gender Analysis (RGA) ten behoeve van de
gendersensitieve COVID-19 respons ingezet?
Antwoord:
Geen crisis is gelijk. En dat geldt ook voor responses. Gendersensitiviteit is één van de kenmerken van een effectieve
hulprespons. Dit betekent dat een activiteit rekening houdt met
verschillen in de positie en (maatschappelijke bepaalde) rollen
van mannen, vrouwen en mensen met een andere genderidentiteit. Om die dimensie in een respons te verwerken is toepassing
van de Gender with Age Marker en Rapid Gender Analysis van
belang. Nederland bepleit in algemene zin deze afspraken met
betrekking tot het gendersensitief maken van (humanitaire)
responses en houdt – via het volgen van rapportages – de vinger
aan de pols over de toepassing.
Daarnaast benadrukt Nederland op verschillende manieren het
belang van een gendersensitieve COVID-19 respons, bv. in het
kader van de zogenoemde OMNIBUS resolutie van de Algemene
Vergadering van de VN. Daarnaast benadrukten op 6 mei jl. bijna
60 landen via een gezamenlijk mediastatement5 het belang van
een gendersensitieve COVID-19 respons met expliciete aandacht
voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten. Ook ik
ondertekende deze oproep namens Nederland.
84
Wat wordt precies bedoeld met een «gendersensitieve» COVID-19
respons? Is het onderscheid maken op basis van geslacht in het geval van
verdeling van middelen ten behoeve van ziektebestrijding ethisch
verdedigbaar? Worden vrouwen en transgenders niet in evenredige mate
besmet met COVID-19 als mensen van het mannelijke geslacht?
Antwoord:
Een «gendersensitieve» COVID-19 respons betekent dat bij de
interventies gekeken wordt hoe verschillende groepen, in het
bijzonder kwetsbare groepen, getroffen worden door de directe
en indirecte impact van COVID-19. Daarbij spelen specifiek
genderverschillen een belangrijke rol, en kan met een gendersensitieve respons gezorgd worden dat de crisis bestaande genderongelijkheden niet versterkt. Binnen de hulpsector zijn verschillende instrumenten voor een genderanalyse ontwikkeld, om die
genderspecifieke impact en behoeften in kaart brengen. Dit
betekent niet dat er op basis van geslacht een verdeling gemaakt
wordt van middelen ten behoeve van ziektebestrijding, maar dat
COVID-19 interventies beter zijn afgestemd op de behoeften van
groepen die getroffen worden door zowel de directe als indirecte
gevolgen van COVID-19.
Bij de COVID-19 crisis zijn namelijk belangrijke genderverschillen
te zien. Zo lijken mannen vaker dan vrouwen te sterven aan de
gevolgen van een COVID-19 infectie. In de WHO Europese regio
zijn 57% van de sterfgevallen man (Lancet). Exacte redenen voor
dat verschil zijn nog niet bekend.
5

https://www.government.nl/documents/diplomatic-statements/2020/05/06/protecting-sexualand-reproductive-health-and-rights-and-promoting-gender-responsiveness-in-the-covid-19crisis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

33

De sociaaleconomische gevolgen van de COVID-19 crisis,
daarentegen, lijken bestaande ongelijkheden te vergroten en een
zwaarder effect te hebben op vrouwen. Vrouwen hebben vaker
lagere inkomens, hebben minder baanzekerheid en zijn over
gerepresenteerd in de informele economie. Daarnaast hebben ze
minder goede toegang tot sociale zekerheid. Gender-gerelateerd
geweld, en met name seksueel of fysiek geweld van een partner
zijn tijdens de lockdown maatregelen toegenomen. Voor de
pandemie was 18 procent van de vrouwen slachtoffer van geweld
door eigen partner: met COVID19 is dit percentage is sommige
landen gestegen tot 40% (UN-Women). Meisjes lopen een groter
risico niet meer terug te keren naar school en slachtoffer te
worden van kindhuwelijk en meisjesbesnijdenis, en toegang tot
gezondheidszorg zoals veilige bevalling en anticonceptie die
vooral voor vrouwen van belang zijn werd tijdens de lockdown
maatregelen in veel landen ernstig beperkt.
Het kabinet heeft in de COVID-respons bijdragen daarom ingezet
op het Global Financing Facility (GFF), dat bijdraagt aan het
versterken van gezondheidssystemen voor zowel de COVID-19
patiënten als voor reguliere moeder- en kindzorg. De bijdrage aan
Education Cannot Wait is gericht op kinderen en jongeren in
crisissituaties, met specifieke aandacht voor meisjes, om ervoor
te zorgen dat juist onder deze groep onderwijsuitval beperkt
wordt.
85
Is er in de huidige begroting sprake van inzet van middelen ter bestrijding
van ziektes als Ebola, Malaria, Zika, Chikungunya en West-Nijl virus? Zo ja,
is daarbij ook sprake van een «gendersensitieve» aanpak? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, kunt u per ziekte uitgesplitst aangeven waar die inzet
van middelen uit bestaat?
Antwoord:
Nederland zet zich in voor versterking van gezondheidssystemen
en legt daarom in de gesteunde programma’s minder nadruk op
de bestrijding van specifieke ziektes. Evenwel wordt via de
bijdrage aan het Global Fund geïnvesteerd in de bestrijding van
malaria en TB en wordt via de PDP’s (product development
partnerships) geïnvesteerd in het vinden en verspreiden van
medicijnen en diagnostische testen ten behoeve van TB, Malaria,
Zika, Chikungunya en andere verwaarloosde ziektes, waar de
marktwerking van de farmaceutische industrie tekort schiet.
In verschillende van deze programma’s zit ook een gendercomponent. Deze bestaat uit (1) het identificeren, voorkomen en
behandelen van ziektes die juist vrouwen en kinderen raken;
(2) het ontwikkelen van medicijnen die rekening houden met de
specifieke eigenschappen van het vrouwelijk lichaam; en (3) het
verbeteren van de toegang van vrouwen en meisjes tot gezondheidsinformatie, gezondheidszorg en medicijnen.
86
Kunt u een overzicht geven van alle NGO’s en/of maatschappelijke
organisaties die subsidies ontvangen per beleidsonderdeel, direct of
indirect via fondsen, samenwerkingen, strategische partnerschappen of
programma’s?
Antwoord:
Op www.openaid.nl is van alle maatschappelijke organisaties die
meer dan 250.000 Euro subsidie ontvangen van het Ministerie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

34

van Buitenlandse Zaken inzicht te krijgen in thema’s, activiteiten,
voortgang en resultaten.
87
Kunt u aangeven voor welke activiteiten of programma’s deze NGO’s en/of
maatschappelijke organisaties subsidie ontvangen?
Antwoord:
Zie antwoord 86.
88
Kunt u aangeven hoe gecontroleerd wordt dat de subsidies die NGO’s
en/of maatschappelijke organisaties ontvangen, ook daadwerkelijk
worden gebruikt voor de daartoe beoogde activiteiten en doeleinden?
Antwoord:
Aan het begin van een subsidieperiode wordt een monitoringsprotocol opgesteld, dat bestaat uit jaarplannen, (jaar)rapportages
en de manier van dataverzameling en evaluatie. De betrokken
dossierhouder heeft daarnaast contact met maatschappelijke
organisaties en de ambassade in de betreffende landen en
bezoekt soms zelf het programma als onderdeel van deze
monitoring. Uiteraard is er ook toezicht door de ADR en AR op
rechtmatige en correcte besteding van gelden.
89
In welke mate gebruiken NGO’s en/of maatschappelijke organisaties
subsidies voor activiteiten, werknemerskosten, algemene kosten en/of
belangenbehartiging in Nederland? Om welke organisaties gaat het dan
en om hoeveel besteed subsidiegeld gaat het?
Antwoord:
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken hanteert en vast
percentage van maximaal 15% van de toegekende subsidie voor
zogenoemde indirecte kosten en overhead. Voor een overzicht
van subsidieontvangers, zie www.openaid.nl. Belangenbehartiging in Nederland kan alleen plaatsvinden als het gekoppeld is
aan de goedgekeurde programmadoelstellingen in doellanden.
90
In hoeverre ontvangen NGO’s en/of maatschappelijke organisaties
subsidie voor activiteiten waarbij een opinie wordt uitgedragen welke niet
overeenkomt met het standpunt van de regering, bijvoorbeeld op het
gebied van handelsbeleid? Om welke organisaties gaat het dan en om
hoeveel besteed subsidiegeld gaat het?
Antwoord:
Een van de beleidsdoelstellingen van het beleidskader Samenspraak en Tegenspraak en de opvolger Versterking Maatschappelijk Middenveld/Power of Voices is de mogelijkheid dat
maatschappelijke organisaties de rol van «watchdog» vervullen,
ook richting de Nederlandse overheid en bedrijfsleven.
Maatschappelijke organisaties kunnen dan ook het kabinet
scherp houden op mogelijke incoherenties in het brede Nederlandse beleid als dat negatieve gevolgen heeft voor gemeenschappen en organisaties waarmee zij samenwerken. Een
overzicht van de organisaties onder Samenspraak en Tegenspraak
ging u op 10 maart 2015 toe (Kamerstuk 3362-150).
91

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

35

In hoeverre worden subsidies aan NGO’s en/of maatschappelijke
organisaties voor programma’s en activiteiten gebruikt voor lobbyactiviteiten van deze organisaties in Nederland bij politici en de overheid die
hen die subsidies verstrekt? Om welke organisaties gaat het dan en om
hoeveel besteed subsidiegeld gaat het?
Antwoord:
Een van de beleidsdoelstellingen van het beleidskader Samenspraak en Tegenspraak en de opvolger Versterking Maatschappelijk Middenveld/Power of Voices is de mogelijkheid dat
maatschappelijke organisaties de rol van «watchdog» vervullen,
ook richting de Nederlandse overheid en politiek, om relevante
internationale onderwerpen op de agenda te zetten of te houden.
Maatschappelijke organisaties kunnen de politiek aansporen om
onderwerpen omtrent duurzame inclusieve ontwikkeling te
agenderen en te wijzen op mogelijke incoherenties in het
Nederlands beleid. Omdat gerapporteerd wordt op outcomeniveau is er geen overzicht van activiteiten en daaraan gekoppelde subsidiebedragen beschikbaar.
92
In hoeverre worden subsidies aan NGO’s en/of maatschappelijke
organisaties voor programma’s en activiteiten gebruikt voor lobbyactiviteiten specifiek gericht op het ontvangen van meer subsidie of het
vergroten van de beschikbaarheid van subsidie voor het maatschappelijk
middenveld?
Antwoord:
Subsidies aan maatschappelijke organisaties worden verstrekt op
basis van prioriteiten zoals gesteld in de BHOS-nota «Investeren
in Perspectief». Subsidies worden niet verstrekt voor het
uitvoeren van lobbyactiviteiten voor het ontvangen van meer
subsidie of het vergroten van de beschikbaarheid van meer
subsidie voor het maatschappelijk middenveld.
93
Kunt u een overzicht geven van alle verschillende subsidie ontvangende
organisaties die in 2020 een juridische procedure hadden lopen tegen de
overheid?
Antwoord:
In 2020 zijn er tot op heden geen ontvangers van BHOS-subsidie
geweest die over de subsidieverlening bij het ministerie een
bezwaar- of beroepsprocedure zijn gestart. Er zijn dit jaar
26 bezwaren ingediend tegen de afwijzing van een subsidieaanvraag. Twee bezwaren zijn niet-ontvankelijk verklaard. Eén
bezwaar is op verzoek van de bezwaarmaker door de bestuursrechter als beroep behandeld, welk beroep ongegrond is
verklaard. Er zijn 16 bezwaren ongegrond verklaard en op de
overige zeven bezwaren is nog geen besluit genomen. In drie
bezwaarprocedures die nog in 2019 waren gestart zijn de
bezwaren in 2020 ongegrond verklaard.
94
Neemt de financiële inzet voor ontwikkelingssamenwerking via het
Nederlandse maatschappelijk middenveld in 2021 en de jaren daarna toe,
blijft deze gelijk of neemt deze af?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

36

Bij de inzet van de middelen op de BHOS-begroting wordt niet
gestuurd op kanalen. Het ministerie kiest de partner waarmee het
desbetreffende beleidsdoel naar verwachting het beste kan
worden bereikt. Daarom kan op voorhand niet aangegeven
worden of de inzet via het Nederlandse Maatschappelijk
Middenveld zal toenemen. Achteraf is duidelijk via welk kanaal is
gefinancierd.
95
Hoe ontwikkelt zich in 2021 en daarna de verhouding tussen financiering
van multilaterale instellingen en geld uitgegeven in eigen beheer en onder
eigen beleid? Welke inhoudelijke keuzes liggen hieraan ten grondslag?
Antwoord:
Financiering van multilaterale instellingen is integraal onderdeel
van het BHOS-beleid en vloeit onder meer voort uit het belang dat
het kabinet hecht aan multilaterale samenwerking, de schaal en
impact die multilaterale organisaties kunnen bereiken in het
behalen van de SDGs en het lenigen van humanitaire noden.
Naast het bieden van core-financiering, werkt Nederland vaak
met multilaterale organisaties voor de uitvoering van thematische programma’s. Zie voor de relatieve omvang van het
multilaterale kanaal het antwoord op vraag 3. Hoe dit percentage
zich vanaf 2021 zal ontwikkelen is moeilijk aan te geven, omdat
bij de keuze van uitvoerders voor de thematische programma’s
niet op kanalen wordt gestuurd. Grote veranderingen zijn
evenwel niet te verwachten.
95
Hoe ontwikkelt zich in 2021 en daarna de verhouding tussen financiering
van multilaterale instellingen en geld uitgegeven in eigen beheer en onder
eigen beleid? Welke inhoudelijke keuzes liggen hieraan ten grondslag?
Antwoord:
Financiering van multilaterale instellingen is integraal onderdeel
van het BHOS-beleid en vloeit onder meer voort uit het belang dat
het kabinet hecht aan multilaterale samenwerking, de schaal en
impact die multilaterale organisaties kunnen bereiken in het
behalen van de SDGs en het lenigen van humanitaire noden.
Naast het bieden van core-financiering, werkt Nederland vaak
met multilaterale organisaties voor de uitvoering van thematische programma’s. Zie voor de relatieve omvang van het
multilaterale kanaal het antwoord op vraag 3. Hoe dit percentage
zich vanaf 2021 zal ontwikkelen is moeilijk aan te geven, omdat
bij de keuze van uitvoerders voor de thematische programma’s
niet op kanalen wordt gestuurd. Grote veranderingen zijn
evenwel niet te verwachten.
96
Welke plaats voorziet u voor vakbondsrechten en sociale dialoog in deze
herinrichting van ketens?
Antwoord:
Sociale dialoog en vakbondsrechten zijn een belangrijk onderdeel
van de fundamentele arbeidsnormen, de OESO richtlijnen, de UN
Guiding Principles Business &Human Rights en dragen bij aan het
behalen van SDG8. Ze staan daarmee in het hart van het beleid
voor ketenverduurzaming. De uitvoering wordt ondersteund door
het Vakbondsmedefinancieringsprogramma, het Dutch Employers
Cooperation Program en afspraken in IMVO-convenanten. Ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

37

het Fonds Verantwoord Ondernemen maakt projecten voor
sociale dialoog en vakbondsrechten mogelijk. Verder neemt
Nederland deel aan de Global Deal, het programma van ILO en
OESO voor bevordering van sociale dialoog. Het kabinet maakt
ook gebruik van diplomatieke kanalen voor de bevordering van
een goed politiek klimaat voor vakbondsrechten en sociale
dialoog.
97
Wat wordt er bedoeld met het vergroten van het verdienmodel van
Nederlandse bedrijven in het kader van de SDGs?
Antwoord:
Hiermee wordt gedoeld op het vergroten van de mogelijkheden
van bedrijven om bij te dragen aan en tegelijkertijd te verdienen
met de Sustainable Development Goals (SDG’s). Het Nederlandse
bedrijfsleven heeft de SDG’s en de verdienkansen die zij bieden in
het buitenland omarmd getuige onder andere de inzet van
VNO-NCW en MKB-Nederland, de Dutch Sustainable Growth
Coalition en het Global Compact Network Nederland. Aan
publieke zijde wordt deze inzet ondersteund via de brede
economische diplomatie, de handelsinstrumenten van RVO en het
financieren en verzekeren van buitenlandse investeringen en
exporten. In de prioriteitsmarkten uit de Handelsagenda richt
deze ondersteuning zich vooral op (dwarsverbanden tussen)
sectoren die voor het bereiken van de SDG’s en verdienkansen
van het Nederlandse bedrijfsleven in het buitenland relevant zijn.
Hierbij is maatschappelijk verantwoord ondernemen en het
voorkomen of aanpakken van misstanden in de waardeketen een
voorwaarde. Op deze manier positioneert het kabinet Nederland
en het Nederlandse bedrijfsleven als innovatieve partners voor
het adresseren van maatschappelijke uitdagingen wereldwijd.
98
Op welke manier(en) is het kabinet van plan bedrijven aan te spreken op
hun maatschappelijke verantwoordelijkheid met het oog op het versneld
verduurzamen en weerbaar maken van de mondiale waardeketens?
Antwoord:
Op 16 oktober 2020 is Kamerbrief met de nota «Van voorlichten
tot verplichten: een nieuwe impuls voor internationaal
maatschappelijk verantwoord ondernemerschap» (Kamerstuk
2020Z19175) gedeeld met de Kamer. Daarin wordt toegelicht
welke instrumenten kunnen worden ingezet om bedrijven aan te
spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid ten
aanzien van het respecteren van mens en milieu bij het uitvoeren
van hun internationale bedrijfsactiviteiten.
99
Welke stappen neemt het kabinet in 2021 om de naleving van de
OESO-richtlijnen door de olie- en gassector te verbeteren, na de weigering
van de sector om hierop actie te ondernemen in 2020?
Antwoord:
Het kabinet blijft de sector aanspreken op het nemen van zijn
verantwoordelijkheid onder de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemeningen en de UN Guiding Principles for Business
and Human Rights. Tegelijkertijd heeft het kabinet, in navolging
van de afspraak in het regeerakkoord «Vertrouwen in de
Toekomst», het IMVO-beleid geëvalueerd en onderzocht welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

38

maatregelen nodig zijn om bedrijven, waaronder bedrijven in de
olie- en gassector, aan te spreken op hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid ten aanzien van de naleving van de
OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen. De
uitkomsten zijn gedeeld met de Kamer op 16 oktober 2020 in
Kamerbrief met de nota ««Van voorlichten tot verplichten: een
nieuwe impuls voor internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemerschap» (Kamerstuk 2020Z19175).
100
Kunt u de kwetsbaarheden van de mondiale waardeketens als gevolg van
COVID-19 benoemen en daarbij concreet aangeven welke maatregelen u
– mede in het licht van Building Back Better – voorziet om deze impact
effectief en duurzaam tegen te gaan?
Antwoord:
Als gevolg van COVID-19 hebben zich verstoringen voorgedaan in
veel mondiale waardeketens. Dit werd onder meer veroorzaakt
door het sluiten van productiefaciliteiten, uitvallen van transport,
toegenomen grenscontroles, sluiten van grenzen en internationale verschuivingen van vraag en aanbod. Dit gold in het
bijzonder voor de toevoer van COVID-19 gerelateerde medische
goederen, zoals gezichtsbescherming en bepaalde medicijnen. In
reactie op enorme stijging van de wereldwijde vraag naar
laatstgenoemde goederen, hebben vele landen exportrestricties
ingevoerd waardoor import moeilijker werd.
Het Kabinetsbeleid is gericht op het weerbaarder maken van de
internationale waardeketens.
Daarom heb ik gepleit voor een Essential health goods agreement
om beter om te gaan met internationale schaarste van medische
goederen tijdens een gezondheidscrisis. Dit is opgepakt door de
Europese Commissie en wordt in WTO verband besproken (Zie:
Europese Commissie, Trade in health care products, concept
paper van 11 juni 2020).
Afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers wordt verder
geadresseerd in de Trade Policy Review van de Europese
Commissie (zie: Europese Commissie, A renewed trade policy for
a stronger Europe:
Consultation Note, 16 juni 2020). Nederland neemt actief aan
deze discussie deel, waarover u in de Kamerbrief over de
Kabinetsinzet in de EU Trade Policy Review van 4 september
2020 bent geïnformeerd.
Een van manieren om afhankelijkheden waar nodig te verminderen, is diversificatie van leveranciers. Handelsakkoorden
kunnen de diversificatie van waardeketens faciliteren.
Met Nederlandse bedrijven investeren we in het duurzaam
verbeteren van lokale waardeketens, gericht op banen, productiviteit en weerbaarheid.
Zie ook antwoord op vraag 106.
101
Op welke termijn verwacht u dat het handelsakkoord met Mercosur aan
de Kamer zal worden voorgelegd?
Antwoord:
Het kabinet verwacht het EU-Mercosur handelsakkoord aan de
Kamer voor te kunnen leggen zodra het Voorzitterschap van de
EU een voorstel ter goedkeuring aan de lidstaten voorlegt.
Hiervoor dienen de volledige en officiële teksten van het akkoord
beschikbaar te zijn. Momenteel worden deze door de diensten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

39

van de EU juridisch geschoond en vertaald in alle officiële talen
van de EU. Het huidige Duitse Voorzitterschap heeft nog geen
indicatie gegeven of de teksten onder het huidig
EU-Voorzitterschap aan de lidstaten worden voorgelegd, dan wel
wanneer dat het geval zal zijn.
102
Kunt u aangeven of u het Europese onderhandelingsmandaat voor de
onderhandelingen met de Mercosurlanden voor een handelsakkoord
steunt? Kunt u daarnaast aangeven of u tot dusver enige signalen heeft
dat de Europese Commissie gedurende de onderhandelingen akkoord is
gegaan met afspraken welke niet in lijn zijn met dit onderhandelingsmandaat?
Antwoord:
Het mandaat voor de onderhandelingen tussen de EU en de
Mercosur landen stamt uit 1999. Nederland heeft net als alle
andere EU lidstaten in 1999 ingestemd met dit mandaat. Het
kabinet heeft geen enkel signaal ontvangen dat de Europese
Commissie gedurende de onderhandelingen akkoord is gegaan
met afspraken die niet in lijn zijn met dit onderhandelingsmandaat. Het kabinet kan dit uiteindelijk pas vaststellen als het
van de Commissie de definitieve en officiële teksten van het
akkoord ter beoordeling ontvangt.
103
Waarom focust u in de toelichting op het versterken van mondiale
waardeketens op de punten duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen in plaats van op het versterken van de weerbaarheid
van voor Nederland belangrijke waardeketens en het verminderen van de
afhankelijkheid van buitenlandse productie voor bepaalde strategische
sectoren? Vertaalt deze keuze zich ook in het te voeren beleid?
Antwoord:
Het beleid met betrekking tot het versterken van de
weerbaarheid van waardeketens is zowel gericht op ketenverduurzaming als het verminderen van ketenafhankelijkheid voor
strategische goederen en sectoren. Zie ook antwoorden op de
vragen 105 en 106.
104
Is er budget of mankracht beschikbaar gesteld voor het onderzoeken van
de afhankelijkheden van voor Nederland belangrijke waardeketens en de
manieren waarop deze versterkt kunnen worden?
Antwoord:
Voor het onderzoeken van de afhankelijkheden van voor
Nederland belangrijke waardeketens is binnen de bestaande
formatie de benodigde capaciteit gecreëerd.
105
Welke inzet verricht u nog meer om de afhankelijkheid van buitenlandse
leveranciers voor bepaalde strategische goederen te verminderen, naast
de inzet op het Essential Health Goods Agreement van de Wereldhandelsorganisatie (WTO)?
Antwoord:
Uitgangspunt van het Kabinetsbeleid is om enerzijds het open
karakter van de Nederlandse economie te behouden en anderzijds
ongewenste strategische afhankelijkheden tegen te gaan. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

40

gaat dan vooral om afhankelijkheden binnen de vitale processen
of specifieke sectoren in relatie tot het voorkomen van
ongewenste situaties die de nationale veiligheid of openbare orde
aantasten. Denk bij dat laatste onder meer aan de Wet
Voorkoming Ongewenste Zeggenschap Telecommunicatie
(Staatsblad 2020, 165), het wetsvoorstel Wet toetsing economie
en nationale veiligheid (Kamerstuk 30.821 nr. 97) en brief van de
Minister voor Medische zorg over een ijzeren voorraad van
medicijnen (Kamerstuk 29.477, nr. 660).
Vanuit het Ministerie van Buitenlandse Zaken wordt gewerkt aan
het nader in kaart brengen van kwetsbaarheden van het Nederlandse bedrijfsleven voor verstoring van mondiale waardeketens,
conform de motie van het lid Weverling (zie: Kamerstuk 35
470-XVII, nr. 11).
Wat betreft de werkzaamheden voor vermindering van afhankelijkheden, naast de Essential Health Goods Agreement, verwijs ik
naar het antwoord op vraag 100.
106
Welke «versnelde» acties gaat u nemen om waardeketens duurzamer en
weerbaarder te maken tijdens en na de COVID-19-crisis?
Antwoord:
Het kabinet werkt aan markttransformaties om internationale
waardeketens duurzamer te maken. Hiertoe worden in 2021
nationale initiatieven waar mogelijk Europees opgeschaald. Zo
wordt het «Dutch Initiative on Sustainable Cocoa» ingezet om
het recent gelanceerde EU sustainable cocoa initiative succesvol
te maken en legt het kabinet de nadruk op sociale omstandigheden in voorbereiding op de aangekondigde EU-textielstrategie.
Door financiering van IDH en Solidaridad kunnen deze organisaties met producenten en afnemers de transitie naar duurzame
productie en handel verder brengen. Met Nederlandse bedrijven
investeren we in het duurzaam verbeteren van lokale waardeketens, gericht op banen, productiviteit en weerbaarheid. Via
Power of Voices draagt het kabinet bij aan versterking van het
lokale maatschappelijke middenveld, als onmisbare stem om
overheden en bedrijven ertoe aan te zetten om productie en
handel duurzamer te maken. Ook zet het kabinet zijn diplomatieke invloed in om in dialoog met overheden van productielanden te werken aan betere wet- en regelgeving, zoals de
verhoging van minimumlonen richting leefbare lonen.
In het najaar van 2020 zal een nota met de hoofdlijnen van
mogelijk nieuw IMVO-beleid met de Kamer worden gedeeld.
Daarin wordt toegelicht welke instrumenten kunnen worden
ingezet om bedrijven aan te spreken op hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid ten aanzien van het respecteren van mens
en milieu bij het uitvoeren van hun internationale bedrijfsactiviteiten.
107
Hoe zorgt Nederland voor digitale inclusie van vrouwen, organisaties en
andere groepen die opkomen voor gendergelijkheid en vrouwenrechten,
nu mede door de COVID-19 pandemie besluitvorming meer in het digitale
domein plaatsvindt?
Antwoord:
Nederland maakt zich zorgen over de digitale uitsluiting van
vrouwen, meisjes en gemarginaliseerde groepen. In het kader van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

41

de Digitale Agenda voor BHOS is digitale inclusie als dwarsdoorsnijdende prioriteit voor BHOS-nota geformuleerd.
BZ ondersteunt het Digital Defenders Partnership dat maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers ondersteunt
hun digitale veiligheid te vergroten en weerbare, inclusieve
netwerken op te bouwen. Zij werken met een gender- en
inclusie-strategie.
108
Wat is de stand van zaken van het ratificatieproces van Nederland van
Verdrag 190 Geweld en intimidatie in de wereld van werk van de
Internationale Arbeidsorganisatie (ILO), waarin specifieke aandacht is voor
geweld tegen vrouwen en de impact van huiselijk geweld op werk?
Wanneer kan de Kamer hier informatie over verwachten?
Antwoord:
Het IAO-Verdrag 190 (Verdrag inzake het uitbannen van geweld
en intimidatie op de werkvloer) is vorig jaar door de Internationale Arbeidsconferentie aangenomen en treedt in werking in
juni 2021. Het verdrag is op dat moment alleen bindend voor de
landen die het ratificatieproces op dit moment al hebben
voltooid.
Het ratificatieproces van Nederland voor dit verdrag valt onder de
verantwoordelijkheid van het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid. In Nederland wordt nog gewerkt aan de
inventarisatie van de verdragsbepalingen en de verhouding van
deze met de nationale regelingen op het terrein van geweld en
intimidatie op de werkvloer. Dat gebeurt in samenwerking met de
verschillende betrokken departementen en in overleg met de
sociale partners. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid streeft ernaar om uw Kamer hierover voor het eind van
dit kalenderjaar nader te informeren.
109
Wat wordt precies verstaan onder «feministisch leiderschap» en met
welke waarborgen gaat Nederland voorkomen dat dergelijk «feministisch
leiderschap» gaat resulteren in «masculien lijderschap»?
Antwoord:
Met feministisch leiderschap wordt het leiderschap bedoeld van
individuen, maatschappelijke en politieke stromingen of
bewegingen die streven naar gelijke rechten voor vrouwen en
mannen. Hiertoe maken zij een kritische analyse van ongelijke
(machts-)verhoudingen tussen mannen en vrouwen en streven zij
vrouwenemancipatie na, in lijn met het kabinetsbeleid.
110
Op welke wijze en waarom wordt verwacht dat ongewenste (tiener-)
zwangerschappen, moeder- en kindsterfte, en obstakels voor toegang tot
HIV/aidspreventie en -behandeling zullen toenemen als gevolg van de
COVID-pandemie?
Antwoord:
Als gevolg van de COVID-19 crisis is met name in lage- en
middeninkomenslanden6 reguliere zorg aangetast en de toegang
tot zorg afgenomen. In 68% van de landen is bijvoorbeeld de
6

https://www.who.int/news-room/detail/31-08-2020-in-who-global-pulse-survey-90-of-countriesreport-disruptions-to-essential-health-services-since-covid-19-pandemic

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

42

toegang tot anticonceptie sterk verslechterd. Eerder al constateerde de WHO dat veel landen kampen met voorraadgebrek van
onder meer antiretrovirale (ARV) medicijnen7. Verwachting is dat
het gebrek aan toegang tot zorg kan resulteren in 60% meer
moedersterfte en 41% meer kindersterfte8. Ook wordt verwacht
dat de afname van anticonceptiegebruik zal resulteren in zeker
734.000 extra ongewenste tienerzwangerschappen9.
111
Vertaalt de leiderschapsrol in 2021 in de actiecoalitie «feminist
movements & leadership» zich ook in additionele financiële committeringen van Nederland met betrekking tot gendergelijkheid en de
empowerment van vrouwen en meisjes gedurende de looptijd van de
actiecoalitie?
Antwoord:
Er zijn geen additionele financiële committeringen van Nederland
voorzien voor de actiecoalitie «feminist movements &
leadership».
Naast de ophoging van het budget voor Leading from the South
naar EUR 80 miljoen (looptijd 2021–2025) en het nieuwe Power of
Women subsidiekader van EUR 73,5 miljoen (looptijd 2021–2025)
is inzet van Nederland om samen met Canada een aanjagersrol te
vervullen en gedurende de looptijd van de actiecoalitie (5 jaar)
andere donoren te stimuleren tot directe financiering van
vrouwenrechtenorganisaties in het mondiale Zuiden.
112
Welke onderwijsprogramma’s besteden aandacht aan inclusie van
kinderen en/of jongeren met een beperking? Hoe krijgt dit vorm en hoe
wordt dit gemonitord?
Antwoord:
In de programma’s van Education Cannot Wait (ECW), Global
Partnership for Education (GPE) en Prospects Partnership
Programma (PPP) wordt bijzondere aandacht gegeven aan
kinderen/jongeren met een beperking.
ECW ondersteunt 43 organisaties in 18 landen die werken aan
kwalitatief en inclusief onderwijs voor 23.000 kinderen met een
beperking.
GPE ondersteunt de uitvoering van onderwijsbeleidsplannen
waarbij expliciet aandacht is voor kinderen met een beperking.
Het PPP werd opgezet om de opvang en bescherming van
vluchtelingen in en rondom conflictgebieden te verbeteren.
Binnen deze activiteiten wordt ook aandacht besteed aan het
betrekken van kinderen en jongeren met een beperking. Mensen
met een beperking vormen geen separate doelgroep waarop apart
op wordt gemonitord.
113
Kunt u een inschatting geven in welke mate de humanitaire noden dit jaar
zijn vergroot ten gevolge van de COVID-19 pandemie, en op welke manier

7

https://www.who.int/news-room/detail/06-07-2020-who-access-to-hiv-medicines-severelyimpacted-by-covid-19-as-aids-response-stalls
https://www.thelancet.com/journals/langlo/article/PIIS2214–109X(20)30229–1/fulltext
9
https://www.guttmacher.org/article/2020/08/bad-worse-covid-19-pandemic-risks-furtherundermining-adolescents-sexual-and
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

43

in de begroting rekening is gehouden met de constatering dat
waarschijnlijk ook volgend jaar de humanitaire noden zullen stijgen?
Antwoord:
Het onder coördinatie van UNOCHA ontwikkelde Global Humanitarian Response Plan (GHRP) vormt de voornaamste internationale paraplu voor actie inzake de humanitaire impact van de
COVID19-pandemie. Doel is 250 miljoen mensen in 63 landen te
bereiken. De kosten zijn berekend op USD 10,3 miljard. Dit komt
bovenop de noden beschreven in het Global Humanitarian
Overview (GHO) 2020. De geschatte kosten daarvan waren
USD 28,8 miljard. COVID19 wordt inmiddels beschouwd als een
extra – bijkomende – factor van humanitaire kwetsbaarheid. De
respons erop wordt daarom geïntegreerd in het reguliere humanitaire werk en derhalve in het GHO 2021. UNOCHA publiceert deze
GHO later dit jaar, en dan weten we de geschatte noden van
2021. Vanwege een verwachtbare verdere toename van humanitaire noden is het humanitaire hulp budget voor 2021 uitgezonderd van mogelijke mutaties onder het instrument «nog te
verdelen». Als gevolg van tegenvallende economische omstandigheden neemt het ODA-budget, en de BHOS-begroting 2021, in
absolute zin en structureel af ten opzichte van de
BHOS-begroting 2020. Voor 2020 is de daling van het
ODA-budget gecompenseerd binnen de rijksbegroting met een
kasschuif en een generale bijdrage. De kasschuif zorgt er ook in
2021 en 2022 voor dat de daling van het budget minder groot is.
De eenmalige compensatie en de kasschuif kunnen echter niet
voorkomen dat het daarnaast nodig is het budget op diverse
thema’s te verlagen. Zoals ook in de begroting toegelicht, zijn de
mutaties vanwege het gedaalde budget binnen de artikelen
opgenomen onder het instrument «nog te verdelen». De
meerjarige bijstellingen op instrumentniveau zullen via de eerste
suppletoire begroting 2021 aan de Kamer worden gemeld.
Vanwege een verwachtbare verdere toename van humanitaire
noden is daarbij het uitgangspunt humanitaire hulp (waaronder
Mental health and psychosocial support) te ontzien.
114
Welk percentage van het Nederlands noodhulpbudget komt (direct of
indirect) terecht bij lokale humanitaire organisaties? In hoeverre is dat
percentage bijgesteld vanwege de wereldwijde COVID-19 pandemie?
Antwoord:
Bij noodhulp is snelle actie cruciaal. Daarom kiest Nederland voor
voorspelbare, meerjarige en flexibele financiering van het werk
van VN-organisaties, het Rode Kruis en de Dutch Relief Alliance,
die bij de uitvoering van hun activiteiten samenwerken met
lokale en nationale organisaties en overheden. Binnen de Grand
Bargain is afgesproken dat minimaal 25% van hulpverlening via
deze «local and national responders» moet lopen. En aantal
organisaties had in 2019 dit doel al bereikt (o.a. UNFPA 38.6%,
UNICEF 33.9%, OCHA en UNDP rond 26%, IFRC en UNHCR rond
25%).
Directe en indirecte financiering van lokale hulporganisaties nam
in voorgaande jaren al gestaag toe. De COVID-19 crisis heeft het
belang van lokale responscapaciteit nogmaals bevestigd. Exacte
gegevens over de impact van de COVID-19 respons op de in 2020
gerealiseerde «lokalisering» zijn nog niet beschikbaar. Wel is
duidelijk dat bij voorbeeld de VN Country Based Pooled Funds
(CBPF’s), die ook van Nederland extra geld ontvingen voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

44

COVID-respons, een aanmerkelijk groter deel van de hulpverlening via lokale hulporganisaties financierden dan voorheen:
40% ten tijde van de COVID–crisis (2020) tegenover 26% in 2019.
115
Kunt u toelichten – nu de COVID-pandemie de humanitaire noden
aanzienlijk verhoogt en de humanitaire fondsen en mensenrechtenprogramma’s al jaren structureel ondergefinancierd zijn – waarom er in 2021
minder fondsen beschikbaar zijn vergeleken met 2020?
Antwoord:
De verhoging van het humanitaire hulp budget in 2020 is
incidenteel, met het oog op het lenigen van de door COVID-19
toegenomen noden. De Kamer is hier nader over geïnformeerd in
de Kamerbrief «Nederlandse inzet bestrijden coronacrisis
ontwikkelingslanden» en de Kabinetsreactie op briefadvies nr. 34
«Nederland en de wereldwijde aanpak van COVID-19» van de AIV.
116
Welk beleid wordt ingezet om tot een grotere effectiviteit en efficiëntie van
de humanitaire sector te komen? Zijn er al wezenlijke resultaten te melden
in de implementatie van de Grand Bargain afspraken?
Antwoord:
Nederland ondersteunt internationale processen voor meer
efficiëntie en effectiviteit, zoals de Grand Bargain. Hierbij speelt
de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking als Eminent Person van de Grand Bargain een belangrijke, aanjagende rol.
De 2020 Independent Grand Bargain Annual Report en een eerste
evaluatie van de humanitaire respons in het kader van de
COVID-19 pandemie identificeren voortgang in de Grand Bargain
implementatie.
Meer cash-transfer programming (USD 5,6 miljard in 2019).
• Meer aandacht voor het versterken van lokale actoren.
(11 organisaties haalden in 2019 de 25% lokalisering target).
• Humanitaire organisaties werken steeds nauwer en innovatiever samen en delen vaker expertise en middelen om kosten te
besparen. (bijv. UNHCR, WFP, UNICEF en UNFPA gebruiken een
UN Partner Portal).
• Voor meer transparantie publiceren steeds meer donoren en
organisaties gegevens in IATI (92% in 2019).
Bovendien werkt Nederland aan grotere efficiëntie en effectiviteit van het humanitaire hulpsysteem via diplomatieke inspanningen en beleidsbeïnvloeding in diverse fora. Dit gebeurt onder
meer via donorgroepen zoals de OCHA Donor Support Group en
Uitvoerende Raden van VN-organisaties en coördinatie op
landenniveau.
117
Hoeveel procent van de fondsen van sleutelorganisaties als de VN Hoge
Commissaris voor de Mensenrechten (UNHCR), het Wereld Voedselprogramma (WFP) en UNICEF gaat – conform de Grand Bargain afspraken –
naar lokale organisaties? Worden multilaterale organisaties aangesproken
met betrekking tot de Grand Bargain localisatie afspraken, zoals het
kanaliseren van fondsen naar lokale organisaties (25%)?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

45

Binnen de Grand Bargain is afgesproken dat minimaal 25% van
hulpverlening via «local and national responders» moet lopen.
Dat betreft lokale en nationale organisaties en overheden. De
monitoring van die afspraak verloopt onder meer via rapportages
binnen de Grand Bargain. Over 2019 rapporteerden UNHCR en
UNICEF hieraan te voldoen, met respectievelijk 25,8% en 34%.
WFP meldt goed op weg te zijn, maar publiceerde geen
percentage.
118
Wat wordt de Nederlandse inzet om de structurele humanitaire onderfinanciering internationaal aan te pakken?
Antwoord:
Onderfinanciering van humanitaire actie blijft een serieuze
uitdaging. Een belangrijke factor daarbij is de zogenoemde
«funding gap». Zo is in 2020 het totaal aan humanitaire financiering in de wereld wederom toegenomen, maar de te financieren noden ook. COVID-19 zorgt er bijvoorbeeld voor dat
hulpverlening duurder wordt. Het is daarom zaak te werken aan
meer efficiëntie en meer effectiviteit van de middelen die
beschikbaar zijn. Dat is de kern van de Grand Bargain.
Verbreding van de donorbasis is een ander domein waarop meer
vooruitgang moet worden geboekt. De financiering van noodhulp
kan niet alleen een zaak zijn van traditionele donoren. Nederland
blijft een substantiële financiële bijdrage leveren, maar werkt er
samen met bondgenoten aan dat andere – niet-traditionele –
donoren ook hun verantwoordelijkheid nemen en bijdragen, liefst
zoals Nederland: ongeoormerkt, flexibel en meerjarig. Nederland
speelt – bijvoorbeeld via het World Economic Forum – ook een rol
bij het verkennen van mogelijkheden humanitaire financiering via
private investeringen mogelijk te maken.
Tot slot werkt Nederland in internationaal verband aan preventie,
een geïntegreerde aanpak van grondoorzaken en vroegtijdige
humanitaire actie.
Deze drie sporen samen moeten ervoor zorgen dat het gat tussen
humanitaire noden en beschikbare financiering uiteindelijk
gedicht wordt.
119
Welk percentage van de Nederlandse humanitaire middelen wordt «zo
direct als mogelijk» aan lokale organisaties gealloceerd?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 114
120
In hoeverre komt de inzet voor de COVID-19 respons via de VN en andere
multilaterale kanalen ten goede aan lokale hulporganisaties?
Antwoord:
De COVID-19 pandemie heeft het belang van hulpverlening door
lokale en nationale organisaties en overheden nog verder
benadrukt. De VN ondersteunt dergelijke respons via bijdragen
uit het Central Emergency Response Fund (CERF) en de VN
Country Based Pooled Funds (CBPF’s). Ook organisaties als
UNHCR en UNICEF werken in hun COVID-activiteiten veel samen
met local responders. In de Covid-19 response door Dutch Relief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

46

Alliance gaat gemiddeld 26% van de financiering naar lokale
hulporganisaties.
Zie ook antwoord op vraag 114
121
Kunt u aangeven hoeveel Nederland tot nu toe heeft bijgedragen aan de
Minimum MHPSS Service Packages? Hoeveel wordt deze bijdrage
opgehoogd in 2021?
Antwoord:
Voor het Minimum MHPSS service package zijn de volgende
bedragen uitgegeven (2019/2020) dan wel gereserveerd
(2021/2022).
2019
2020
2021
2022
Totaal

USD 435.278,69
USD 1.149.836,52
USD 3.594.833,41
USD 626.529,26
USD 5.806.478

122
Welke middelen ontvangt de Internationale Organisatie voor Migratie
(IOM) in 2021? Hoeveel was dit de afgelopen 20 jaar, uitgesplitst naar elk
afzonderlijk jaar? Kunt u in die tabel uitgesplitst naar jaartal ook aangeven
hoeveel migranten zijn teruggekeerd naar hun land van herkomst?
Antwoord:
Voor 2021 is voorzien dat IOM EUR 35 mln. zal ontvangen uit de
BHOS begroting, voor het uitvoeren van een scala aan verschillende programma’s en projecten in meer dan 10 landen. Dit
betreft zowel lopende, meerjarige programma’s, als nieuwe
projecten. Terugkeer van migranten naar hun land van herkomst
is slechts één van de activiteiten die IOM ontplooit. Een exacte
uitsplitsing naar vanuit Nederland en land van transit teruggekeerde migranten, per jaar en over een periode van twintig jaar,
vergt meer tijd dan de gegeven tijdspanne voor de beantwoording
van deze feitelijke vragen. In onderstaand overzicht vindt u de
gegevens vanaf 2016 uitgesplitst. Gegevens van voor 2016
kunnen, indien uw Kamer hier prijst op stelt, bij het IOM worden
opgevraagd.
De BHOS bijdragen aan IOM kunt u, teruggaand tot het jaar 2006,
vinden op https://openaid.nl/organisations/IOM/?tab=samenvatting.
Jaar

Nederlandse
BHOS-bijdrage aan
IOM1

Migranten die
vrijwillig zijn
teruggekeerd naar
land van herkomst
vanuit NL, met
Nederlandse financiering2

2020

EUR 36,76 mln.
(voorzien)
EUR 34,83 mln.
EUR 44,85 mln.
EUR 18,37 mln.

T/m augustus:
1.160
3.035
2.149
1.532

2019
2018
2017

Migranten die vrijwillig
zijn teruggekeerd naar
land van herkomst
vanuit transitlanden,
met Nederlandse
financiering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

NNB
2.716
4.633
4.025

47

Jaar

Nederlandse
BHOS-bijdrage aan
IOM1

Migranten die
vrijwillig zijn
teruggekeerd naar
land van herkomst
vanuit NL, met
Nederlandse financiering2

Migranten die vrijwillig
zijn teruggekeerd naar
land van herkomst
vanuit transitlanden,
met Nederlandse
financiering

2016

EUR 8,80 mln.

4.635

2.364

1

De Nederlandse BHOS-bijdragen aan IOM bezien bredere activiteiten dan vrijwillige terugkeer,
en dragen ook bij aan activiteiten zoals herintegratieondersteuning, tegengaan van mensenhandel en -smokkel en bewustwordingscampagnes over de risico’s van irreguliere migratie.
2
Vrijwillige terugkeer vanuit Nederland werd tussen 2002 en 2019 gezamenlijk gefinancierd door
BZ, J&V en later ook de EU. Door verduidelijking van de regels van de OESO-DAC voor toerekening van eerstejaars opvang van asielzoekers uit DAC-landen aan ODA financiert BHOS vanaf
2019 terugkeer vanuit Nederland niet meer, maar draagt wel bij aan herintegratieondersteuning
in landen van herkomst

123
Wat wordt er bedoeld met het toepassen van de mensenrechtenbenadering bij wederopbouw?
Antwoord:
Een mensenrechtenbenadering betekent uit te gaan van de
rechten van mensen, hen te betrekken bij de ontwikkeling van
programma’s, met aandacht voor de meest kwetsbaren in de
samenleving. Voor wat betreft wederopbouw betekent dit
bijvoorbeeld het centraal stellen van toegang tot recht en het
adresseren van (vermeend) onrecht aangedaan tijdens conflict
situaties. Daarnaast is inclusiviteit in wederopbouwactiviteiten
van belang, waarbij de meest getroffen bevolkingsgroepen (zoals
vrouwen, kinderen, minderheden) zeggenschap krijgen over het
verzoenings- en wederopbouwproces in hun land of regio.
124
Bent u voornemens om MHPSS programmering in vredesopbouw te
financieren of in 2021 enkel te richten op het bepleiten van integratie van
MHPSS in vredesopbouw?
Antwoord:
Het Nederlandse pleidooi voor verbeterde integratie van MHPSS
in vredesopbouw heeft reeds vruchten afgeworpen. Zo is in het
laatste rapport van de SGVN over Peace Building and Sustaining
Peace van 30 juli voor het eerst een verwijzing naar MHPSS
opgenomen. Nederland blijft politiek en diplomatiek pleiten voor
versterkte integratie en wil daar ook graag aan bijdragen d.m.v.
gerichte financiering. Zo heeft Minister Kaag tijdens een High
Level Event op 24 september 2020 en marge van de AVVN een
additionele bijdrage aan het VN Peace Building Fund bekend
gemaakt van EUR 5 miljoen (bovenop de huidige EUR 15 miljoen
per jaar), met als doel de verbeterde integratie van MHPSS in
vredesopbouw. Deze verhoging geldt in eerste instantie voor
zowel 2020 als 2021.
125
In welke ontwikkelingslanden financiert Nederland een groeiende
portefeuille aan klimaatactiviteiten en wat voor activiteiten worden daar
door Nederland precies gefinancierd? Kunt u een overzicht per land geven
welke (lopende) klimaatactiviteiten en projecten daar met Nederlands geld
worden gerealiseerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

48

Antwoord:
Graag verwijs ik voor een overzicht van de publieke klimaatfinanciering naar het openbare online klimaatdashboard, waarin naast
een overzicht van klimaatuitgaven per regio en thema, voor elk
ontvangend land kan worden opgevraagd welke projecten
worden gefinancierd, hoe klimaatrelevant die activiteiten zijn, en
wat aan er aan die activiteiten is uitgegeven. De bijdrages aan
multilaterale fondsen zijn gezien hun aard geen onderdeel van het
dashboard, maar richten zich net als de directe financiering
zowel op het tegengaan van klimaatverandering door onder meer
toegang tot hernieuwbare energie, het behoud van bossen en
verbeterd landbeheer, als op grotere weerbaarheid tegen de
effecten van klimaatverandering door, bijvoorbeeld verbeterd
watermanagement, veilige toegang tot drinkwater en sanitaire
voorzieningen, duurzame productieve landbouw en toegenomen
voedselzekerheid.
126
Wat is het totale bedrag aan private klimaatinvesteringen dat tot nu toe is
gemobiliseerd met publieke middelen?
Antwoord:
Van 2015, het jaar van de totstandkoming van de Overeenkomst
van Parijs, tot en met eind 2019 is door Nederland in totaal
EUR 2,05 miljard aan private klimaatinvesteringen gemobiliseerd.
In 2020 zal daar naar schatting nog eens EUR 550 miljoen
bijkomen.
127
Kunt u een overzicht geven van de impact die de verschuiving van
programma’s naar de focusregio’s heeft op de landen die daar niet toe
behoren en waar programma’s in de komende jaren worden afgebouwd?
Zijn er voorzieningen getroffen voor een zorgvuldige afbouw en vinden er
gesprekken plaats met andere donoren die deze programma’s mogelijk
zouden kunnen overnemen?
Antwoord:
Zorgvuldige afbouw en opbouw van programma’s is staand
beleid. Zo is de geleidelijke vermindering van naar posten
gedelegeerde middelen in de afbouwlanden Indonesië en Ghana
al onder het vorige kabinet in gang gezet. In alle afbouwlanden
wordt met overheden en (donor-)organisaties besproken om tot
een verantwoorde, beheersbare overgang te komen.
128
Welke concrete inspanningen gaat u plegen om Nederlandse organisaties
beter te positioneren als uitvoerder van EU-programma’s? Welke
financiële doelstelling heeft u voor ogen in 2021?
Antwoord:
Middels de samenwerkingsvorm Delegated Cooperation kunnen
middelen van de Europese Commissie worden ingezet om
uitvoering te geven aan gezamenlijke OS-prioriteiten van EU
lidstaten en de Europese Commissie. Het kabinet zet erop in om
meer gebruik te maken van deze samenwerkingsvorm, waarmee
Nederlandse partijen kunnen worden gepositioneerd als
uitvoerders. Het Directoraat-Generaal Internationale Samenwerking van het Ministerie van Buitenlandse Zaken is geaccrediteerd om Delegated Cooperation middelen te beheren. Nederlandse uitvoerders kunnen, mits aan voorwaarden wordt voldaan,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

49

via de accreditatie van het DGIS de Delegated Cooperation
projecten uitvoeren.
De Steunfaciliteit voor het management van EU-fondsen binnen
het Ministerie van Buitenlandse Zaken zal ook in 2021 ondersteuning blijven bieden bij aanvraagprocedures en regelgeving
omtrent Delegated Cooperation.
Het kabinet heeft geen minimale financiële doelstelling. Wel
streeft het kabinet er naar dat in 2021 minimaal zes programma’s
(met een minimale omvang van EUR 5 miljoen) middels de DGIS
accreditatie, en één programma via de RVO accreditatie, zijn
goedgekeurd.
129
Hoe wordt in de drie taken van Invest International aandacht gegeven aan
gendergelijkheid en vrouwenrechten?
Antwoord:
Invest International hanteert internationale standaarden en
richtlijnen op IMVO-gebied waarin ook aandacht is voor gendergelijkheid, zoals de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen. Ook de specifieke richtlijnen voor due diligence van de
OESO over hoe gender aspecten te integreren in de supply chain
due diligence worden gehanteerd. Deze richtlijnen gelden voor
alle drie taken van Invest International.
130
Is gender due diligence een vereiste wanneer het Nederlandse bedrijfsleven aanvragen tot het ontwikkelen en/of financieren van projecten doet
bij Invest International? Hoe wordt ervoor gezorgd dat vrouwen in het
buitenland geen negatieve gevolgen ervaren van projecten uitgevoerd
met hulp van Invest International?
Antwoord:
Als investeerder wil Invest International direct de economische
positie van vrouwen ondersteunen door toegang tot kapitaal te
verschaffen aan bedrijven geleid door vrouwen en vrouwelijke
ondernemers. In de projecten moet in ieder geval een bepaalde
mate van genderbewustzijn aantoonbaar zijn. Dit zal worden
meegenomen in de IMVO (waarbij het vooral gaat om een
risicobeoordeling) en impact (waarbij vooral wordt gekeken naar
de positieve effecten) analyses die worden gemaakt voordat een
project gefinancierd wordt. De uitgangspunten en toetsingscriteria worden op een later moment uitgewerkt door Invest
International.
131
Is een deel van de projecten, investeringen of regelingen waar Invest
International over gaat specifiek bedoeld voor Nederlandse vrouwelijke
ondernemers en lokale vrouwelijke ondernemers? Hoe groot is dit
aandeel?
Antwoord:
Een dergelijke specifieke focus is niet expliciet voorzien in de
doelstelling van de onderneming. Die is bewust breder geformuleerd en focust op de combinatie van Nederlandse bedrijfsleven
en de SDG-uitdagingen. Vrouwelijk ondernemerschap is hiervan
een integraal onderdeel.
132

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

50

Wat bedoelt u met «opvolging geven aan de evaluatie van de
IMVO-convenanten»? Wordt hier een vernieuwing van het convenantenbeleid bedoeld?
Antwoord:
De IMVO-convenanten vormen een belangrijk onderdeel van het
huidige IMVO-beleid. In het regeerakkoord «Vertrouwen in de
Toekomst» is afgesproken dat de IMVO-convenanten worden
voortgezet, en dat na twee jaar zou worden bezien of, en zo ja,
welke aanvullende dwingende maatregelen genomen kunnen
worden. Daarom is het project «IMVO-maatregelen in
perspectief» gestart. Naast onderzoeken naar de vormgeving van
beleid, expertsessies, stakeholderbijeenkomsten en adviezen van
de SER en het Adviescollege Toetsing en Regeldruk (ATR), maakt
ook de evaluatie van de IMVO-convenanten hier onderdeel van
uit. Deze evaluatie is met uw Kamer gedeeld op 10 juli 2020
(Kamerstuk 26 485, nr. 333). Op 3 april 2020 zijn de andere
onderzoeken met uw Kamer gedeeld (Kamerstuk 26 485, nr. 326).
Op 16 oktober 2020 is Kamerbrief met de nota ««Van voorlichten
tot verplichten: een nieuwe impuls voor internationaal
maatschappelijk verantwoord ondernemerschap» (Kamerstuk
2020Z19175) gedeeld met de Kamer.
133
Welke hervormingen van de WTO worden er bedoeld, en aan welke
hervormingen wordt gedacht in dit verband?
Antwoord:
De versterking en modernisering van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) is voor het kabinet van de hoogste prioriteit.
Bepalend voor de toekomst van de WTO is dat de multilaterale
handelsregels worden herzien en geactualiseerd, onder andere
door sluitende afspraken te maken over industriële subsidies en
state-owned enterprises. Het is evident dat er momenteel van een
mondiaal level playing field geen sprake is; de WTO heeft de taak
om dit aan te pakken. Verstorende effecten van staatssteun en
-eigendom moeten worden geadresseerd, zodat zowel in het
buitenland als op de interne markt sprake is van eerlijke concurrentie. Ook is het van groot belang een nieuwe balans te vinden
tussen rechten en plichten van leden, waarbij uitzonderingen op
bepaalde verplichtingen opnieuw tegen het licht moeten worden
gehouden en in de toekomst alleen moeten gelden voor landen
die dat echt nodig hebben.
Daarnaast acht Nederland het van belang dat ook in de
WTO-onderhandelingen duurzaamheid een centrale rol krijgt. Er
dient voortgang te worden geboekt op lopende onderhandelingen
in de WTO op onderwerpen zoals visserijsubsidies. Ook hecht
Nederland eraan dat het bevorderen van handel in zogenaamde
«groene» goederen en diensten een nieuwe impuls krijgt in
WTO-verband. Hiervoor onderzoekt de Commissie momenteel de
mogelijkheden.
De COVID-19-crisis heeft laten zien dat handelsbeperkende
maatregelen de toegang tot noodzakelijke producten ernstig
kunnen belemmeren. Deze dienen daarom beperkt te blijven tot
een noodzakelijk minimum. Ze dienen zo weinig mogelijk
handelsverstorend te zijn, tijdelijk, transparant, en beperkt in
reikwijdte. Daarom steunt Nederland de inzet van de Commissie
om tot internationale afspraken te komen om de handel in
medische goederen ten tijde van een gezondheidscrisis zo open

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

51

mogelijk plaats te laten vinden en op die manier de toegang tot
deze goederen te faciliteren.
Door de COVID-crisis is er ook een grote toename van
e-commerce, waardoor het belang van nieuwe afspraken over
digitale handel binnen de WTO alleen maar is toegenomen.
Nederland steunt de inzet van de EU op e-commerce. Binnen het
Joint Statement Initiative on e-commerce onderhandelt de EU
met 57 andere WTO-leden over belangrijke zaken als spam,
markttoegang, bescherming van persoonsgegevens en privacy,
consumentenbescherming en handelstarieven. De regering vindt
het van belang dat deze onderhandelingen inclusiever worden,
onder meer door het betrekken van meer (ontwikkelings)landen.
134
Wanneer in 2021 verwacht het kabinet het Nationaal Actieplan voor
Mensenrechten en het Bedrijfsleven naar de Kamer te sturen?
Antwoord:
Het kabinet verwacht het herziene Nationale Actieplan voor
Mensenrechten en het Bedrijfsleven (NAP) najaar 2021 naar de
Kamer te sturen. Eind dit jaar komt het kabinet met een reactie
op het National Baseline Assessment (NBA), dat dient om te
toetsen in hoeverre het huidige NAP in lijn is met de United
Nations Guiding Principles on Business and Human Rights. Het
NBA is afgelopen september opgeleverd door het College voor
Rechten van de Mens. De uitkomst van de NBA is interdepartementaal besproken en in september zijn ter voorbereiding van de
kabinetsreactie met de SER consultaties georganiseerd, waaraan
vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, maatschappelijke
organisaties, uitvoeringsorganisaties en andere experts
deelnamen. De kabinetsreactie wordt momenteel interdepartementaal afgerond.
135
Welke extra beleidsinspanningen worden hier bedoeld? Kan er concreet in
kaart worden gebracht, voor elke vorm van beleidsinspanning, wat daar
de afgelopen vier jaar voor gedaan is, en welke (positieve en negatieve)
effecten die inspanningen hebben gehad op het bereiken van de kabinetsdoelstelling van 90%?
Antwoord:
In het najaar van 2020 zal een nota met de hoofdlijnen van
mogelijk nieuw IMVO-beleid met de Kamer worden gedeeld.
Daarin wordt toegelicht welke instrumenten kunnen worden
ingezet om bedrijven aan te spreken op hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid ten aanzien van het respecteren van mens
en milieu bij het uitvoeren van hun internationale bedrijfsactiviteiten. Deze beleidsinspanningen kunnen bijdragen aan het
bereiken van de 90-procent doelstelling van het kabinet. Dit
betreft de ambitie waarbij 90 procent van de grote bedrijven in
Nederland in 2023 de OESO-richtlijnen expliciet onderschrijft als
referentiekader voor hun internationale activiteiten.
Het IMVO-beleid van de afgelopen vier jaar is voornamelijk
gebaseerd op vrijwillige maatregelen. Een belangrijk onderdeel
daarvan is het stimuleren van sectorale samenwerking door
middel van de IMVO-convenanten. In deze convenanten worden
met bedrijven in hoog-risicosectoren afspraken gemaakt om de
OESO-richtlijnen en UN Guiding Principles (UNGPs) te implementeren in hun bedrijfsvoering. De evaluatie van de convenanten-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

52

aanpak door het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) laat
zien dat de convenanten weliswaar meerwaarde hebben, maar
dat hiermee slechts 1,6 procent van alle bedrijven wordt bereikt
(zie Kamerstuk 26 485, nr. 333). Dit zijn niet noodzakelijkerwijs
de «grote bedrijven», die onder de 90-procent doelstelling vallen.
Uit de meting over het rapportagejaar 2019 volgt dat 35 procent
van de grote bedrijven deze richtlijnen al onderschrijven en
bijvoorbeeld een hoog-risicosector als banken en verzekeraars al
goed op weg is met een onderschrijving van 68 procent (Ernst &
Young, april 2020, zie Kamerstuk 26 485, nr. 326).
Naast de convenanten-aanpak stelt het kabinet het onderschrijven en naleven van de OESO-richtlijnen als voorwaarde
wanneer bedrijven gebruik willen maken van het financieringsinstrumentarium voor het bedrijfsleven, uit de begroting van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (zie
Kamerstuk 34 952, nr. 44). Ook bevordert de overheid het stellen
van voorwaarden bij Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI),
en in het bijzonder voor het thema internationale sociale
voorwaarden (ISV). Het stellen van IMVO-voorwaarden door de
overheid kan, waar het grote bedrijven betreft, bijdragen aan het
bereiken van de 90-procent doelstelling.
Tot slot heeft het kabinet actief de grote bedrijven die onder de
90-procent doelstelling vallen benaderd. Eind 2018 is een
nulmeting uitgevoerd over rapportagejaar 2017 waaruit bleek dat
30 procent van de grote bedrijven de OESO-richtlijnen en/of
UNGPs onderschrijft. In juli 2019 is een aankondigingsbrief naar
alle 700+ grote bedrijven verstuurd. Hierin werd de monitoring en
eerste tussenmeting aangekondigd, en toegelicht wat er
verwacht wordt van de bedrijven bij het onderschrijven en
naleven van de OESO-richtlijnen. Vervolgens hebben de bedrijven
die onderdeel vormden van de eerste tussenmeting in december
2019 een uitnodigingsbrief voor een self-assessment ontvangen
vanuit het Ministerie van Buitenlandse Zaken met nogmaals een
toelichting op de verwachtingen. Daarnaast is na de nulmeting de
90-procent doelstelling en de verwachtingen op naleving van de
OESO-richtlijnen in gesprekken van het Ministerie van Buitenlandse Zaken met bedrijven aan de orde gesteld. Het directe
effect van al deze inspanningen is niet gemeten, maar vastgesteld kan worden dat met een onderschrijving van 35 procent bij
de meting over rapportagejaar 2019, het percentage met
5 procentpunt is toegenomen ten opzichte van de nulmeting. In
september 2020 is een stimuleringscampagne gestart, met onder
andere een campagnewebsite, een directe telefonische
benadering en één of meerdere webinars, om de overige
65 procent van de grote bedrijven te informeren, activeren en
ondersteunen met de OESO-richtlijnen aan de slag te gaan.
136
Welke verdere maatregelen gaat het kabinet nemen om de noodzakelijke
versnelling richting de 90% te bereiken, naast de reeds gestarte
voorlichtingscampagne?
Antwoord:
Op 16 oktober 2020 is Kamerbrief met de nota ««Van voorlichten
tot verplichten: een nieuwe impuls voor internationaal
maatschappelijk verantwoord ondernemerschap» (Kamerstuk
2020Z19175) gedeeld met de Kamer. Daarin wordt toegelicht
welke instrumenten kunnen worden ingezet om bedrijven aan te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

53

spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid ten
aanzien van het respecteren van mens en milieu bij het uitvoeren
van hun internationale bedrijfsactiviteiten. Deze extra beleidsinspanningen kunnen bijdragen aan het bereiken van de 90-procent
doelstelling van het kabinet.
137
Kunt u een overzicht geven van de interventies en/of programma’s die het
kabinet voorziet om bestrijding van kinderarbeid in ketens te versnellen en
de grondoorzaken aan te pakken? Hoeveel budget wordt daar in totaal
voor ingezet?
Antwoord:
De bestaande programma’s om kinderarbeid te bestrijden lopen
ook in 2021 door, met een budget van EUR 12 mln voor 2021 en
EUR 72 miljoen voor de periode 2021–2026. Dit betreft het ILO
ACCEL programma gericht op versterking van beleid en
handhaving in zes Afrikaanse productielanden, het Fonds
Bestrijding Kinderarbeid (FKB) en het programma Work: No
Child’s Business van de coalitie Stop Kinderarbeid, Unicef en
Save the Children, om kinderarbeid aan te pakken met een
gebiedsgerichte aanpak.
De projecten in de IMVO-convenanten, zoals in het pensioenconvenant, worden ook voortgezet. Binnen het Dutch Initiative on
Sustainable Cocoa (DISCO) wordt de ambitieuze doelstelling
uitgewerkt dat «alle aangesloten partijen effectieve maatregelen
en noodzakelijke acties nemen om bij te dragen aan het beëindigen van kinderarbeid in 2025». Nederland is pathfinder country
van het multistakeholder platform Alliance 8.7. In dat kader pleit
het kabinet voor het beter betrekken van overheden en bedrijven
uit productielanden bij de bestrijding van kinderarbeid en voor
adequate minimum lonen. Tot slot zet het kabinet in op kinderarbeid als horizontaal thema in het EU Action plan on Responsible Business Conduct.
138
Kunt u een tijdslijn geven voor de nadere invulling van de Wet Zorgplicht
Kinderarbeid?
Antwoord:
De Wet Zorgplicht Kinderarbeid (WZK), die van bedrijven vraagt
gepaste zorgvuldigheid toe te passen op het gebied van kinderarbeid, hangt nauw samen met andere maatregelen binnen het
IMVO-beleid. Op 16 oktober 2020 is Kamerbrief met de nota
««Van voorlichten tot verplichten: een nieuwe impuls voor
internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemerschap»
(Kamerstuk 2020Z19175) gedeeld met de Kamer, deze nota bevat
de uitkomsten van het project «IMVO-maatregelen in
perspectief». Binnen het project zijn ook inzichten opgedaan voor
de verdere invulling van de openstaande elementen in de WZK
(reikwijdte, eisen aan het onderzoek en het plan van aanpak dat
bedrijven moeten uitvoeren als onderdeel van gepaste zorgvuldigheid en toezicht). Nader inzicht in de uitwerking van de WZK
wordt gegeven nadat de uitkomsten van het genoemde project
zijn gepresenteerd.
139
Is het kabinet van plan concrete vervolgstappen te ondernemen naar
aanleiding van het non-paper «On trade, social economic effects and
sustainable development» van Nederland en Frankrijk als onderdeel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

54

verdere verduurzaming van handelsakkoorden en -beleid? Zo ja, kunt u
die uiteenzetten?
Antwoord:
Nederland heeft meermaals in Brussel het Frans-Nederlandse
non-paper onder de aandacht gebracht, onder andere in het kader
van de Trade Policy Review (zie Kamerstuk 21 501-02-2197). De
Europese Commissie en een aantal lidstaten verwelkomen het
Frans-Nederlandse initiatief als een constructieve bijdrage aan de
discussie over de toekomst van handelspolitiek. Nederland zal
aandacht blijven vragen voor het versterken van de ambitie van
handel en duurzame ontwikkeling in EU handelsbeleid in lijn met
de voorstellen in het non-paper. Zo onderschrijft het non-paper
bijvoorbeeld het belang van goede implementatie van de
afspraken in duurzaamheidshoofdstukken en de rol van de Chief
Trade Enforcement Officer (CTEO) hierbij. Op 24 juli 2020 is de
CTEO aangesteld. De CTEO zal toezien op onder meer de naleving
van duurzaamheidsafspraken. Hiertoe is het mandaat in voorbereiding. In het non-paper wordt geopperd om een mechanisme in
te richten dat het maatschappelijk middenveld de mogelijkheid
geeft een klacht in te dienen wanneer derde landen zich niet
houden aan afspraken in handelsverdragen. Voormalig Commissaris Hogan heeft aan het kabinet aangegeven bereid te zijn het
initiatief te nemen om een dergelijk mechanisme te ontwikkelen.
Het kabinet zal hierop blijven inzetten. Tevens zet het kabinet in
op het opnemen van de juridisch verbindende verplichtingen die
voortvloeien uit het opnemen van de Overeenkomst van Parijs als
essentieel element in brede en nieuwe handelsakkoorden of
bijbehorende strategische partnerschapsakkoorden. In het
non-paper wordt verder benadrukt dat coherent en gecoördineerd
Europees beleid op het gebied van Internationaal Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (IMVO) belangrijk is voor een gelijk
speelveld en een grotere impact in productielanden. Daarom
pleiten Frankrijk en Nederland gezamenlijk voor een EU-actieplan
inzake IMVO. Ook Duitsland geeft aan zich hiervoor in te zetten
in zijn voorzitterschapsprogramma.
De haalbaarheid hiervan is mede afhankelijk van steun binnen de
Raad en de Europese Commissie. Tenslotte bepleiten Nederland
en Frankrijk dat duurzame ontwikkeling een meer prominente rol
krijgt in de WTO. De EU neemt dit voorstel voortvarend op door
bijvoorbeeld deel te nemen aan initiatieven binnen de WTO met
gelijkgezinde landen. De Europese Commissie heeft aangegeven
te zullen onderzoeken hoe handel in groene goederen bevorderd
kan worden.
140
Bent u bereid te pleiten voor het opnemen van naleving van de
OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen in Investeringsverdragen?
Antwoord:
De OESO-richtlijnen zijn ingebed in de modeltekst die Nederland
gebruikt als inzet in de onderhandelingen over bilaterale investeringsverdragen via artikel 23, op basis waarvan een investeringstribunaal geacht wordt rekening te houden met de naleving van
de OESO-richtlijnen door de investeerder in het berekenen van de
eventueel uit te keren schadevergoeding. Het kabinet is bereid
voor een aan de modeltekst gelijkluidende inzet te pleiten ten
aanzien van mandaten voor onderhandelingen van toekomstige
Europese investeringsverdragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

55

141
Gaat u actief gebruikmaken van de Gender dimensions of the Guiding
Principles on Business and Human Rights in het proces van de herziening
van het Nationaal Actieplan Mensenrechten en Bedrijfsleven?
Antwoord:
Ja. In lijn met de BHOS nota «Investeren in perspectief», waarin
het werken aan gendergelijkheid en de versterking van de positie
van vrouwen en meisjes een dwarsdoorsnijdend doel is, zal de
herziening van het NAP door een genderlens worden bekeken en
zal er gebruikt worden gemaakt van de beschikbare tools zoals
de Gender dimensions van de Guiding Principles on Business and
Human Rights.
142
Wat is de inzet op EU-niveau om ervoor te zorgen dat de handelsakkoorden die in de begroting staan vermeld de duurzame ontwikkelingsdoelen van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid niet zullen ondermijnen?
Antwoord:
Moderne handelsakkoorden gaan over meer dan tarieven en
handelsvolumes en zijn een belangrijk instrument voor de EU om
duurzaamheidsafspraken te versterken met derde landen.
EU handelsakkoorden dragen de Europese waarden uit en vormen
een platform voor dialoog en samenwerking ten gunste van een
duurzame ontwikkeling, waarbij ook het maatschappelijk
middenveld een belangrijke rol speelt. Verdragspartijen spreken
in EU handelsakkoorden af dat handel bij moet dragen aan
duurzame ontwikkeling en verwijzen daarbij naar internationale
verdragen van de Verenigde Naties zoals de «Agenda 21» inzake
milieu en ontwikkeling uit 1992 en de Johannesburg Verklaring
over duurzame ontwikkeling uit 2002. Het kabinet zet in op het
verder verankeren van duurzame ontwikkeling in handelsbeleid,
zoals uiteengezet in de Nederlandse inbreng voor de Trade Policy
Review. In deze inbreng wordt onder andere verwezen naar
voorstellen in het Frans Nederlandse non-paper, waarvan het
verbeteren van Sustainability Impact Assessments onderdeel
uitmaakt. Het in kaart brengen van sociale, economische en
ecologische effecten maakt het mogelijk om waar nodig
flankerend beleid te treffen en om partnerlanden daarbij te
ondersteunen. Inclusieve en duurzame handelsakkoorden zijn
daarnaast ook een belangrijk middel voor het mitigeren van de
economische effecten van COVID-19.
143
Wordt er bij de inzet op het verantwoord gebruik van technologie en data
door bedrijven en overheden om mensenrechten te waarborgen ook
rekening gehouden met de digitale veiligheid en de bescherming van data
van vrouwelijke mensenrechtenverdedigers? Hoe gebeurt dit specifiek?
Antwoord
Ja. De digitale veiligheid van vrouwen en mensenrechtenverdedigers wordt onder meer geadresseerd in de Nederlandse inzet
gericht op mensenrechten online. Voorbeelden hiervan zijn de
statements van de Freedom Online Coalitie over Civic Space
Online (mei 2019), Digitale Inclusie (februari 2020) en COVID-19
(mei 2020). Internationaal moedigt Nederland andere overheden
aan veilige digitale middelen te gebruiken voor hun communicatie met (vrouwelijke) mensenrechtenverdedigers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

56

Nederland steunt daarnaast de ontwikkeling van de Digital
Inclusion Benchmark door de World Benchmarking Alliance. Dit
instrument meet de bijdrage van technologiebedrijven aan
digitale inclusie, waaronder de maatregelen die zij treffen ten
aanzien van digitale risico’s voor vrouwen. Ook pleit Nederland
voor verduidelijking van de toepassing van de OESO-richtlijnen
voor multinationale ondernemingen op de digitale economie. In
de OESO-richtlijnen wordt expliciet aandacht besteed aan
mensenrechten.
144
Worden de budgetten voor NLinBusiness, Trade and Innovate NL,
NLWorks en de Taskforce Handelsbevordering gerekend tot
ODA-middelen? Zo ja, zijn daar IMVO-voorwaarden aan verbonden en hoe
worden deze getoetst en gemonitord?
Antwoord:
Nee, de budgetten voor NLinBusiness, Trade and Innovate NL en
NLWorks zijn non-ODA-middelen. De Taskforce Handelsbevordering Nederland – Afrika streeft zijn doelen na met behulp van
zowel handelsinstrumenten (non-ODA-middelen) als middelen
voor duurzame economische ontwikkeling (ODA-middelen).
Indien er instrumenten van de overheid worden ingezet (uit ODAof non-ODA-middelen) zijn daarop de hieraan gekoppelde
IMVO-voorwaarden, -toetsing en -monitoring van toepassing.
145
In hoeverre wordt bij projecten gefinancierd uit NLinBusiness, Trade and
Innovate NL, NLWorks en de Taskforce Handelsbevordering de impact op
de lokale economie als voorwaarde voor toekenning beoordeeld? Indien
dit niet zo is, waarom niet en bent u bereid dit alsnog te realiseren?
Antwoord:
Zoals aangegeven in de Kamerbrief «Uitvoering van de motie
Amhaouch c.s. over een Taskforce voor handelsbevordering en
economische ontwikkeling tussen Nederland en Afrika
(34 952-69) en van de motie Kuik c.s. over een publiek-private
Afrikacoalitie (33 625-309)» (Kamerstuk 34 952, nr. 113) wordt
zeker gelet op de (positieve) impact op de lokale economie bij het
aanjagen van: (i) «kansentrajecten om concrete verdienkansen
voor Nederland en Afrika te verzilveren, gefundeerd op solide
investeringscases»; en (ii) «op een business case en beloftevolle
impact (werkgelegenheid) gefundeerde publiek-private partnerschappen die kunnen uitgroeien tot flagship projects voor de
economische relaties tussen Nederland en het Afrikaanse
continent».
Voor NLinBusiness, Trade and Innovate NL en NLWorks geldt dat
zij zelf geen projecten financieren. Zij worden gefinancierd om
krachten te bundelen – Trade and Innovate INL aan publieke kant,
NLinBusiness aan private kant en NLWorks als publiek-private
werkplaats –, teneinde ondernemers te faciliteren en zo het
verdienvermogen van Nederland te versterken. Dit betreft vooral
ondersteuning van activiteiten in (hoog)ontwikkelde economieën.
146
Maakt Nederland vanaf 2021 gebruik van de «disability marker» in de
rapportages aan de Development Assistance Committee van de OESO
(OESO/DAC) over de Nederlandse ODA-uitgaven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

57

Antwoord:
Nee.
147
Wat voor type banen worden bedoeld in de streefwaarde voor 150.000
nieuwe banen in tabel 4? Gaat dit om banen voor de lokale bevolking of
tellen banen gecreëerd in Nederland of ingevuld door expats ook mee?
Antwoord:
De vermelde streefwaarde betreft banen voor de lokale
bevolking.
148
Hoeveel van de 12.660 bedrijven die in 2019 overheidshulp hebben
gekregen in de vorm van investering, handel of dienstverlening, zoals
aangegeven in tabel 4, zijn lokale bedrijven? Om hoeveel procent van het
budget gaat dat? Welke Nederlandse bedrijven hebben overheidssteun
ontvangen die onder deze indicator worden geschaard?
Antwoord:
11.491 bedrijfsplannen die via programma’s voor privatesectorontwikkeling werden ondersteund, betroffen lokale bedrijven. De
overige 1.169 bedrijfsplannen waren van Nederlandse bedrijven
(zie https://www.osresultaten.nl/thema/privatesectorontwikkeling). Het gaat om een indicator voor de bijdrage
aan de lokale bedrijvigheid. De uitgaven aan deze bedrijfsplannen
worden niet apart gemonitord.
Er wordt door onze uitvoeringspartners niet gerapporteerd welke
bedrijven dit betreft; het gaat bij deze indicator voor privatesectorontwikkeling om de mate waarin bedrijfsplannen zijn ondersteund, niet aan welke bedrijven.
149
Worden de gerealiseerde cijfers en de streefcijfers van tabel 4 op de
thema’s Private Sector Development (PSD), Voedselzekerheid, Water,
Klimaat en Migratie en Ontwikkeling uitgesplitst naar gender? Zo ja, wat
zijn de uitgesplitste cijfers? Hoe en wanneer wordt over deze cijfers
gerapporteerd?
Antwoord:
Het ministerie stimuleert partners gedisaggregeerd te rapporteren. Waar mogelijk rapporteert het ministerie hierover zelf op
Verantwoordingsdag in het Jaarverslag, en gelijktijdig in de meer
uitgebreide resultatenrapportage.
Het is niet altijd mogelijk om een opgeteld resultaat uit te
splitsen naar gender. Bij het thema «migratie en ontwikkeling»
lukt het tamelijk goed (bijvoorbeeld: in 2019 volgden 240.000
mensen formeel/informeel onderwijs en trainingen, waarvan
89.000 vrouw, 83.000 man en 67.000 onbekend. Bij andere
begrotingsindicatoren zoals die voor privatesectorontwikkeling is
dit minder goed mogelijk. Niet alle uitvoerende organisaties zijn
in staat om elk resultaat vergelijkbaar naar gender uit te splitsen,
waardoor op geaggregeerd niveau uitsplitsing geen representatief beeld geeft. Bij weer andere thema’s is genderdisaggregatie niet mogelijk omdat indicatoren niet over aantallen
mensen gaan, maar over bijvoorbeeld aantallen hectaren. Of is
uitsplitsing minder relevant: bij bescherming van deltagebieden is
het wel belangrijk te weten hoeveel mensen beter beschermd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

58

zijn, maar voegt disaggregatie niet veel toe (terwijl dit wel extra
financiële middelen vergt).
Dit laat onverlet dat op het niveau van een programma wel
gestuurd en vergelijkbaar gemonitord kan worden, bijvoorbeeld
met een kwalitatieve indicator om bij evaluatie de impact op
vrouwen te kunnen vaststellen.
150
Welke impact verwacht u dat COVID-19 zal hebben op de uitvoering van
het SRGR- en HIV-beleid? Verwacht u dat de streefwaarden voor 2021 op
de resultaatgebieden «toegang tot family planning» en «rechten» ondanks
die impact behaald zullen worden?
Antwoord:
De COVID-19 pandemie en de inperkingsmaatregelen hebben
geleid tot afschaling van reguliere zorg en opschorting van
Seksuele en Reproductieve Gezondheidsdiensten ook vanwege
tekorten aan gezondheidspersoneel en middelen., Ondanks de
weerbaarheid en het adaptatievermogen van uitvoerende
partners. werd ook de uitvoering van programma’s soms tijdelijk
stopgezet of ondervond vertraging. Verwachting is dan ook dat
de streefwaarden op de indicator «toegang tot family planning»
waarschijnlijk niet gehaald worden dit jaar.
Op basis van de rapportages over 2020 kan de werkelijke impact
worden bepaald.
Door inperkingsmaatregelen komt in verschillende landen ook de
toegang tot rechten verder onder druk te staan. Ook is tijdens de
COVID-19 pandemie de pushback tegen seksuele en reproductieve rechten onverminderd door gegaan. Nederland blijft zich
daarom samen met een groeiende groep gelijkgezinde landen
onverkort inzetten voor SRGR en gendergelijkheid, waardoor is
bereikt dat SRGR onderdeel is gebleven van belangrijke internationale overeenkomsten, zoals het VN COVID-19 Humanitarian
Response Plan. Ondanks de tegendruk wordt verwacht dat de
beoogde resultaten kunnen worden bereikt.
151
Wat is de reden dat op verschillende artikelen in de begroting bezuinigingen met een totaal van ruim € 110 miljoen ingeboekt zijn in tabel 5?
Hoe staat dit in verhouding tot de extra middelen die zijn toegekend met
de kasschuif als gevolg van de BNI-daling?
Antwoord:
Tabel 5 geeft de belangrijkste mutaties weer tussen de
BHOS-begroting 2020 en de BHOS-begroting 2021. Voor 2021
betreft het verschil tussen beide begrotingen EUR 110 miljoen.
Dat is dus inclusief mutaties die reeds met 1e suppletoire
begroting 2020 zijn gemeld en mutaties op het verdeelartikel 5.4
die geen direct effect hebben op programma’s.
Als gevolg van tegenvallende economische omstandigheden
neemt het ODA-budget, en de BHOS-begroting 2021, in absolute
zin en structureel af ten opzichte van de BHOS-begroting 2020.
Voor 2020 is de daling van het ODA-budget gecompenseerd
binnen de rijksbegroting met een kasschuif en een generale
bijdrage. De kasschuif zorgt er ook in 2021 en 2022 voor dat de
daling van het budget minder groot is. De eenmalige compensatie
en de kasschuif kunnen echter niet voorkomen dat het daarnaast
nodig is het budget op diverse thema’s te verlagen. Zoals ook in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

59

de begroting toegelicht, zijn de mutaties vanwege het gedaalde
budget binnen de artikelen opgenomen onder het instrument
«nog te verdelen». Zie voor het totaaloverzicht hiervan de tabel
bij vraag 59. De bedragen zijn evenredig over de artikelen
verdeeld. In 2021 gaat het om vertragingen / verlagingen met een
omvang van EUR 71,8 miljoen. De meerjarige bijstellingen op
instrumentniveau zullen via de eerste suppletoire begroting 2021
aan de Kamer worden gemeld. Dit hangt samen met de beperkte
tijd tussen het moment van de budgetdaling en de publicatie van
de begroting en het belang van een zorgvuldige meerjarige
inpassing van deze mutaties.
152
Waarom is er voor deze artikelen gekozen om de bezuinigingen van ruim
EUR 110 miljoen neer te laten vallen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 151.
153
Waarom wordt er een bezuiniging van ruim € 18 miljoen euro ingeboekt
op artikel 2.1 Voedselzekerheid?
Antwoord:
De korting op artikel 2 als gevolg van de bnp-daling is
opgenomen onder de post nog te verdelen. Deze staat direct
onder sub-artikel 2.1, maar geldt voor het hele begrotingsartikel
2. De verwerking naar de sub-artikelen voedsel, water en klimaat
zal bij de voorjaarsnota 2021 aan de Kamer worden voorgelegd.
Zie ook de leeswijzer op pagina 4.
154
Waarom heeft u de door u voorgestelde bezuiniging van € 110 miljoen
niet nader ingevuld en waarom stelt u dit uit tot bij de voorjaarsnota?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 151.
155
Hoe vaak is het in de geschiedenis van de departementale begroting voor
BuHa-OS voorgekomen dat bij de begroting een bezuiniging werd
aangekondigd, waarvan de invulling pas op een later moment volgt? Wat
was hier in het verleden de achterliggende motivering voor?
Antwoord:
Het maakt standaard deel uit van de systematiek die geldt voor
het ODA-budget waarbij fluctuaties (zowel plus als min) in het
ODA-budget in eerste instantie worden opgevangen op verdeelartikel 5.4 om vervolgens te worden herverdeeld op de thematische
artikelen. De budgetdaling is nu reeds toegewezen aan de
artikelen en daarmee budgettair toebedeeld. De precieze
inpassing op instrumentniveau volgt voor 2020 met de tweede
suppletoire begroting en voor 2021 en verder met de eerste
suppletoire begroting 2021 vanwege de beperkte tijd tussen het
moment van de budgetdaling en de publicatie van de begroting
en het belang van een zorgvuldige meerjarige inpassing van deze
mutaties. Dit is vergelijkbaar met de manier waarop bezuinigingen van het kabinet Rutte II werden ingeboekt bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

60

voorjaarsnota 2013, terwijl de uiteindelijke financiële vertaling
op instrumentniveau werd opgenomen in de Ontwerpbegroting
2014.
156
Kunt u in grote lijnen schetsen op welk soort programma’s de bezuinigingen gaan vallen die u bij voorjaarsnota nader wilt gaan invullen?
Antwoord:
De verwerking van de mutaties op instrumentniveau zullen via de
eerste suppletoire begroting 2021 aan de Kamer worden
opgenomen. De verdeling zoals in de begroting opgenomen over
de verschillende beleidsartikelen is daarbij het uitgangspunt
waarbij onderwijs, jeugd en werkgelegenheid en humanitaire hulp
(waaronder Mental health and psychosocial support) zijn
uitgezonderd.
157
Hoe is de kasschuif BNI-daling van € 272 miljoen precies verwerkt in de
begroting van BuHa-OS?
Antwoord:
De kasschuif van EUR 272 miljoen naar 2021 maakt deel uit van
de mutaties op artikel 5.4 en voorkomt dat in 2021 voor EUR 272
aanvullend moet worden bezuinigd op programma’s.
158
Kan er een berekening worden gegeven van artikel 5.4 in tabel 5 en de
brongegevens van artikel 5.4 op bladzijde 73? Hoe staan deze cijfers in
verhouding met elkaar?
Antwoord:
Tabel 5 op pagina 25 geeft het totaal van mutaties weer tussen
de BHOS-begroting 2020 en de BHOS-begroting 2021. Dat is dus
inclusief mutaties die reeds met 1e suppletoire begroting 2020
zijn gemeld en mutaties op het verdeelartikel 5.4 die geen direct
effect hebben op programma’s.
De gegevens over artikel 5.4 op bladzijde 73 zijn de standen van
subartikel 5.4.
Hieronder treft u een weergave van de meerjarige mutaties op
artikel 5.4 vanaf BHOS-begroting 2020 tot de standen van de
BHOS-begroting 2021.
artikel 5.4
stand MVT 2020
mutatie VJN 2020
waarvan BNI
waarvan overig
stand vjn 2020
mutatie mvt 2021
waarvan BNI
waarvan kasschuif BNI-daling
waarvan BNI-compensatie
waarvan AIV-rapport Covid
waarvan herverdeling AIV-Covid over
artikelen
waarvan overprogrammering/ingeboekte
vertraging/taakstelling
waarvan overig
stand MVT 2021

2020

2021

2022

2023

2024

2025

1.088
– 88.909
26.421
– 115.330
– 87.821
162.338
– 377.910
40.000
350.000
150.000

115.968
– 94.578
60.502
– 155.080
21.390
47.830
– 309.263
272.000

155.014
– 8.210
94.629
– 102.839
146.804
– 73.651
– 314.242
152.000

285.922
51.857
112.736
– 60.879
337.779
– 270.229
– 330.243
– 46.000

420.642
56.751
128.137
– 71.386
477.393
– 428.568
– 352.492
– 164.000

591.851
139.416
139.416
731.267
– 685.416
– 366.988
– 254.000

71.824
13.269
69.220

77.338
11.253
73.153

96.338
9.676
67.550

86.338
1.586
48.825

– 64.428
45.851

– 150.000
151.586
– 1.338
74.517

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

61

159
Hoe is de kasschuif BNI daling van 272 miljoen verwerkt met artikel 5.4?
Antwoord:
Dit bedrag is toegevoegd aan 2021. Zie verder de tabel bij vraag
158.
160
Kan de bestemming van de niet-juridisch verplichte uitgaven uit Tabel 7
nader worden gespecificeerd? Hoeveel uitgaven worden geschat per
bestemming uit de laatste kolom van tabel 7?
Antwoord:
Zie hieronder een inschatting van de verdeling van de nog
niet-juridisch verplichte uitgaven in aanvulling op de laatste
kolom van tabel 7.
Artikel 1:
• NEXUS Jobs/skills t.b.v. landen in focus-regio’s (met name
Burkina Faso, Niger, Ethiopië, Libanon en Jordanië):
EUR 13 miljoen.
• Decentraal PSD in landen in focus-regio’s (met name de
Palestijnse gebieden en Jordanië): EUR 4 miljoen.
Artikel 2:
• Signaleren en helpen voorkomen van water gerelateerde
conflicten: EUR 1 miljoen.
• Vergroten van toegang tot drinkwater, sanitatie en hygiëne:
EUR 10 miljoen.
• Innovatieve financiering WASH sector: EUR 1,5 miljoen.
• Voorkomen van ondervoeding: EUR 15,5 miljoen.
• Vergroten van productiviteit in de landbouw en vergroten van
weerbaarheid voor klimaat: EUR 16 miljoen.
• NL inzet voor de voedseltop eind 2021: EUR 1 miljoen.
• Inclusief waterbeheer: EUR 7 miljoen.
Artikel 3:
• Bijdrage uitgestelde Beijing +25 viering: EUR 1 miljoen.
• Invulling innovatiekader met nadruk op innovatieve financiering van de zorg: EUR 5 miljoen.
• Bijdrage WB umbrella fund for Gender equality.
• Bijdragen aan women peace humanitarian fund/COVID
window: EUR 2 miljoen.
• Tegengaan kinderprostitutie ter uitvoering van amendement
Voordewind: EUR 5 miljoen.
• Follow-up CIVICUS en Partos: EUR 3,75 miljoen.
• Bijdrage aan GPE waarvan de omvang nog niet is bepaald.
Artikel 4:
• Crisis-specifieke bijdragen humanitaire hulp en Acute noodhulp en Thematische noodhulp bijdragen w.o. MHPSS: Via de
indicatieve planningsbrief humanitaire hulp wordt de Kamer
zoals gebruikelijk begin 2021 geïnformeerd over de voornemens voor besteding. Het budget is voor een deel planmatig
onverplicht om in te kunnen spelen op acute crises: 15 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

62

•

•

Bijdragen aan kansen (opportunity fund) binnen het partnerschap PROSPECTS (opvang in de regio) en Bijdragen aan
migratiesamenwerking: EUR 41 miljoen.
Bijdragen en subsidies in het kader van veiligheid en rechtsorde, inclusief de landenprogramma’s: EUR 70 miljoen.

Artikel 5:
• Bijdragen aan zowel culturele als andere algemene kleine
activiteiten op posten: EUR 4,7 miljoen.
161
Hoe zal de structurele daling van het ODA-budget vanaf 2021 het
dwarsdoorsnijdend beleidsthema gendergelijkheid en de empowerment
van vrouwen en meisjes beïnvloeden? Welke beleidsonderdelen zullen
hier mogelijk gevolgen van ondervinden?
Antwoord:
De structurele daling van het ODA-budget vanaf 2021 leidt tot
neerwaartse bijstelling van de begroting 2021 met EUR 1.034.000
op artikel 3.2. Dit betekent dat er minder financiële ruimte is
voor andere activiteiten naast de drie grote genderspecifieke
programma’s onder Versterking Maatschappelijk Middenveld
(VMM) die deel uitmaken van het SDG5 fonds: Leading from the
South, Power of Women en Women, Peace & Security.
Activiteiten op het gebied van gender mainstreaming en gender
diplomatie zullen voornamelijk met personele inzet worden
ondersteund.
162
Op welk percentage ODA komt de begroting voor 2021 nu feitelijk terecht?
Antwoord:
De prognose van de ODA-prestatie in 2021 is 0,55% BNI.
163
Hoe kan er gestand gedaan worden aan het behalen van SDG2, één van
de speerpunten van het Nederlandse OS-beleid, wanneer er wederom een
bezuiniging is ingeboekt op artikel 2.1 Voedselzekerheid van € 18.2
miljoen, terwijl de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO)
constateert dat de honger in de wereld is toegenomen en we off-track zijn
om SDG2 te halen? Noopt dit niet tot extra investeringen in de
weerbaarheid van voedselsystemen?
Antwoord:
Zie voor een uitleg over de verdeling van het bedrag van EUR
18,2 miljoen over artikel 2 het antwoord op vraag 153.
Nederland heeft zijn bijdrage aan het behalen van de
SDG2-doelen verwoord in de kamerbrief «Op weg naar een
wereld zonder honger in 2030: de Nederlandse inzet» van juni
2019 (TK 33625–280). De daarin voor Nederland vermelde doelen
blijven van toepassing.
Wereldwijd is het behalen van de SDG2-doelen momenteel
inderdaad ver weg. Het al of niet tijdig bereiken van de
SDG2-doelen is afhankelijk van de verdere ontwikkeling van de
voedselzekerheidssituatie en het antwoord dat landen zelf en de
internationale gemeenschap daarop geven.
164

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

63

Uit welke van de drie bestemmingen van de niet-juridische verplichte
uitgaven zoals die in tabel 7 op bladzijde 28 is weergegeven, is de
regering van plan de € 18.2 miljoen te halen? Kan een verdeling worden
gegeven op het voorkomen van ondervoeding, vergroten van productiviteit in de landbouw en vergroten van weerbaarheid voor klimaat en de
Nederlandse inzet voor de voedseltop eind 2021? Of wordt er ook een deel
gehaald uit juridisch verplichte uitgaven?
Antwoord:
De verdeling van de bezuiniging van EUR 18,2 miljoen op artikel
2 over de verschillende deelartikelen wordt bij de voorjaarsnota
aan de Kamer voorgelegd. Zie ook de leeswijzer op pagina 4. De
verdeling van het deel dat in mindering wordt gebracht op
Voedselzekerheid over voeding, productiviteit en duurzaamheid/
klimaat zal ook dan worden bepaald. De verhouding tussen de
verschillende componenten zal niet substantieel wijzingen. De
voorziene ondersteuning van de voedseltop 2021 zal niet door
deze bezuiniging worden geraakt.
165
Op welke van de drie voedselzekerheid-gerelateerde bestemmingen
binnen de niet-juridische verplichte uitgaven is de regering voornemens
€ 18,2 miljoen te bezuinigen, en volgens welke verdeling?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 164.
166
Is de inzet dat een volledige 65e Commission on the Status of Women
(CSW) in 2021 kan plaatsvinden?
Antwoord:
Ja, mits de COVID-19 pandemie dit toelaat.
167
Is er een keuze gemaakt tussen een bijdrage aan de International
Financing Facility for Education (IFFEd) of een ander onderwijsfonds, zoals
de Global Partnership for Education (GPE) of Education Cannot Wait
(ECW)? Zo ja op welke gronden?
Antwoord:
Tot het ondersteunen van het GPE en ECW werd al in 2018
besloten. Daarnaast is gezocht naar een innovatief programma
dat in staat is fondsen aan te trekken die anders niet naar de
onderwijssector zouden gaan. Daartoe is het ministerie in
gesprek gegaan met IFFEd, de International Financing Facility for
Education.
168
Op welke manier wordt binnen IFFEd de stem van het maatschappelijk
middenveld gewaarborgd?
Antwoord:
IFFEd werkt via de multilaterale ontwikkelingsbanken, het is
geen onderwijsproject met uitgebreide internationale overleg- of
inspraakstructuren. Inspraak door het maatschappelijk
middenveld dient uiteraard op nationaal niveau plaats te vinden.
Wel kan in de opzet voorzien worden in het uitnodigen van NGO’s
als waarnemer bij bestuursvergaderingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

64

169
Is de kans aanwezig dat IFFEd niet doorgaat? Zo ja, wordt het bedrag dat
dan vrijkomt besteed aan een ander onderwijsfonds?
Antwoord:
De mogelijkheid bestaat dat er geen overeenstemming wordt
bereikt met de Wereldbank over de voorwaarden voor het bij de
Wereldbank aanhouden van het Trustfund voor IFFEd. Op dit
moment vindt overleg daarover plaats. Mocht IFFEd niet tot stand
komen, dan worden de gereserveerde middelen, binnen de
budgettaire mogelijkheden van dat moment, voor een andere
activiteit in de onderwijssector ingezet.
170
Kunt u aangeven op welke wijze en op welke termijn de Kamer over IFFEd
wordt geïnformeerd?
Antwoord:
De intentie om IFFEd te steunen is eerder aan u meegedeeld
(Kamerstuk 35 000-V, nr. 49, 4 december 2018; Kamerstuk
35570-XVII/2020D37996, 5 juni 2019). Zodra de onderhandelingen met de Wereldbank zijn afgerond, gaat de Kamer het
Toetsingskader IFFEd toe, dat in samenwerking met het Ministerie van Financiën is opgesteld.
171
Kunt u aangeven waar de eenmalige inleg voor IFFEd van 15%
(EUR 33,4 miljoen) terug te zien is in de begroting?
Antwoord:
In de memorie van toelichting staat IFFEd in Tabel 9 bij het
Overzicht Risicoregelingen, met het totale risico van
EUR 222,5 miljoen. Dat is inclusief de genoemde 15%. De aan te
houden begrotingsreserve van EUR 8,9 miljoen staat in Tabel 10.
172
Kunt u aangeven met welke concrete stappen u inzet op het verbeteren
van het gelijk speelveld in het financieel instrumentarium gericht op
export- en investeringsbevordering?
Antwoord:
Het kabinet zet actief in op het verbeteren van een gelijk
speelveld voor exporteurs op het gebied van de overheidsgesteunde exportfinanciering. In OESO-verband zijn afspraken
daarover vastgelegd in de Arrangement on Officially Supported
Export Credits (Arrangement). De Nederlandse inzet in internationale gremia is er op gericht om de afspraken aan te passen aan
de huidige tijd en een «race to the bottom» door uitholling van
de Arrangement te voorkomen. In EU-verband werkt Nederland
momenteel aan voorstellen voor deze modernisering van de
Arrangement met als doel het eerlijk speelveld te verbeteren. De
recent verschenen Monitor Exportkredietverzekeringen 2019
(Kamerstuk 2020Z17845), die door Staatssecretaris Vijlbrief en
mij aan uw Kamer is gestuurd, geeft meer details over deze inzet.
Een andere concrete stap gericht op het verbeteren van het gelijk
speelveld op gebied van het financieringsinstrumentarium betreft
de oprichting van Invest International per begin 2021. Deze
instelling heeft tot doel ondersteuning te bieden voor op het
buitenland gerichte activiteiten van ondernemingen en interna-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

65

tionale projecten die een bijdrage leveren aan de Nederlandse
economie door het verbeteren van de internationale concurrentiepositie en het verdienvermogen. Het betreft onder meer internationale projecten die voorzien in oplossingen voor wereldwijde
vraagstukken, zoals bijdragen aan duurzame economische
ontwikkeling. Een verdere toelichting op de activiteiten van
Invest International maakt onderdeel uit van het wetgevingstraject tot oprichting van Invest International dat momenteel bij
uw Kamer voorligt.
173
Welk deel van het budget voor beleidsartikel 1 wordt uitgegeven aan het
bevorderen van internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen?
Antwoord:
Het deel van het budget dat wordt ingezet voor het bevorderen
van internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen
onder artikelonderdeel 1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem incl. MVO, bedraagt EUR 20.792.000.
174
Op welke termijn verwacht u dat er in Europees verband wet- en
regelgeving tot stand zal komen om de naleving van de OESO-normen te
verbeteren?
Antwoord:
Begin dit jaar heeft Eurocommissaris Didier Reynders (Justitie en
Consumentenzaken) aangekondigd dat de Europese Commissie in
het eerste kwartaal van 2021 een voorstel zal doen voor een
(mogelijk wetgevend) initiatief op het gebied van duurzaam
ondernemingsbestuur. Het toepassen van gepaste zorgvuldigheid
door bedrijven in lijn met de OESO-richtlijnen is daar een
onderdeel van. Na publicatie van het voorstel moeten het
Europees Parlement en de lidstaten overeenstemming bereiken
over het voorstel. Op welke termijn overeenstemming verwacht
wordt, is niet te zeggen.
175
Wordt de financiële injectie van € 833 miljoen voor Invest International tot
ODA gerekend? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord:
De kapitaalstorting van EUR 833 miljoen in Invest International
wordt niet betaald uit ODA-budgetten. Het betreft een kapitaalstorting met rendementseis en wordt gekwalificeerd als financiële transactie. De transactie valt daarom buiten de definitie van
ODA van de OESO.
176
Kunnen de resultaten van het onderzoek naar mogelijkheden om
Nederlandse institutionele beleggers te betrekken bij het investeren in
SDGs in ontwikkelingslanden nog invloed hebben op de begroting 2021?
Zo ja, hoe dan?
Antwoord:
Mogelijkerwijs kan dit leiden tot een beperkte bijdrage teneinde
te realiseren dat institutionele beleggers gaan investeren in SDGs
in ontwikkelingslanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

66

177
Kunt u toelichten waarom de totale bijdrage onder artikel 1.2 in 2020
€ 104 miljoen is en vervolgens in 2021 en 2022 zakt? Waar komt de daling
vandaan?
Antwoord:
De daling van de budgetten in 2021 en 2022 ten opzichte van
2020 is een gevolg van het aflopen van uitgaven van tijdelijke
programma’s, zoals de Expo Dubai. Verder was het budget voor
programma’s internationaal ondernemen in 2020 hoger dan in
2021 vanwege doorgeschoven middelen uit eerdere jaren. In
grote lijnen blijven de uitgaven voor een versterkte Nederlandse
handels- en investeringspositie structureel op peil. Ter vergelijking: in de begrotingen 2016–2018 lag het verwachte uitgavenniveau op dit artikelonderdeel voor de jaren 2020–2021 rond
EUR 70–78 miljoen per jaar. De verwachte afname van het budget
in 2021 en 2022 ten opzichte van 2019 en 2020 wordt voornamelijk veroorzaakt door een afname van het budget voor het DTIF
(Dutch Trade and Investment Fund). Er wordt niet begroot op een
afname van financiering via DTIF voor het MKB, maar het budget
voor DTIF neemt vanaf 2021 af. De afname in het budget is
gebaseerd op de verwachting dat eerdere investeringen vanaf dat
jaar zullen worden terugbetaald (revolveren) en door de
uitvoerders opnieuw kunnen worden ingezet voor financieringen
aan Nederlandse ondernemers.
178
Waarom neemt het budget voor beleidsartikel 1.2 over de komende vijf
jaar met meer dan 20% af? Is dit het gevolg van een beleidsmatige keuze?
Zo ja, waarom is gekozen voor een lager budget voor beleidsartikel 1.2
terwijl het budget voor beleidsartikel 1.1 nagenoeg gelijk blijft?
Antwoord:
Zie de beantwoording van vraag 177
179
Hoeveel werknemers heeft RVO in 2020?
Antwoord:
Bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland werken in 2020
ruim 4.000 mensen aan opgaven op het gebied van agrarisch,
duurzaam, innovatief en internationaal ondernemerschap.
180
Kunt u in een tabel uiteenzetten waar de begroting van RVO naar toe
gaat?
Antwoord:
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voert diverse
regelingen uit op artikel 1.2. Voor de uitvoering van deze
regelingen ontvangt de RVO een vergoeding en deze staat onder
de bijdrage aan Agentschappen. De totale begrote uitgaven
bedragen EUR 42.848.000, waarvan EUR 5.350.000 bestemd zijn
voor de Netherlands Business Support Offices (NBSO’s).
Artikel 1.2 Versterkte Nederlandse handels- en investeringspositie (x EUR 1.000)
Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
Versterking economische functies (NBSO’s via RVO)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

42.848
37.498
5.350

67

181
Kunt u toelichten waar de bedragen onder het kopje «lokale private sector
ontwikkeling» naar toe gaan?
Antwoord:
Het bedrag van EUR 27 miljoen wordt toegekend aan onze
ambassades in 15 landen, voornamelijk in de focusregio’s.
Hiermee kan een ambassade zelf invulling geven aan de doelstellingen voor privatesectorontwikkeling uit de meerjarige landenstrategie. In Libanon wordt bijvoorbeeld geïnvesteerd in innovatieve oplossingen van startende ondernemers voor uitdagingen in
zowel de agrifoodsector als de afvalsector. Met dit programma
worden vierhonderd jongeren getraind in ondernemerschap en
zullen zich meer dan 30 startups vestigen, ieder goed voor tussen
de één en acht arbeidsplaatsen.
182
Kunt u in een tabel toelichten waar het geld onder het kopje Infrastructuurontwikkeling naar toe gaat?
Antwoord:
Op pagina 45–46 van de BHOS-begroting zijn de belangrijkste
instrumenten beschreven.
De verwachte uitgaven in 2021 zijn als volgt:
Financieringsinstrument
FMO/Building prospects
RVO/Ontwikkelingsrelevante Infrastructuurontwikkeling
(ORIO) en Development Related Infrastructure Facility
(DRIVE)
RVO/Develop 2 Build
Private Sector Infrastructure Development Group (PIDG)
PIDG
IFC Public Private Partnership Advisory
Totaal

Bedrag

Subsidie
Bijdrage en
subsidie

EUR 20 miljoen
EUR 44 miljoen

Bijdrage
Lening
Bijdrage
Bijdrage

EUR 5 miljoen
EUR 10 miljoen
EUR 5 miljoen
EUR 6 miljoen
EUR 90 miljoen

183
Kunt u toelichten hoe we de bedragen onder artikel 1.3 met het kopje
«nog te verdelen» waar een min voor staat moeten lezen?
Antwoord:
Als gevolg van tegenvallende economische omstandigheden
neemt het ODA budget in absolute zin structureel af ten opzichte
van de vorige Miljoenennota. Het budget is hierop aangepast. In
2020 is de daling van het budget gecompenseerd binnen de
rijksbegroting middels een kasschuif en een eenmalige generale
bijdrage. In 2020 komt het ODA budget in percentage van het BNI
daardoor hoger uit dan bij de vorige Miljoenennota. De kasschuif
zorgt er ook in 2021 en 2022 voor dat de daling van het budget
minder groot is. Als percentage van het BNI stijgt het budget in
2021 zelfs. De mutaties vanwege het gedaalde budget zijn binnen
de artikelen opgenomen onder het instrument «nog te verdelen».
Voorstellen voor de verwerking van bijstellingen op artikelonderdeelniveau zullen in de eerste suppletoire begroting 2021 worden
opgenomen. Dit omwille van een zorgvuldige meerjarige
inpassing van deze mutaties. In 2021 gaat het voor artikelonderdeel 1.3 om een bedrag van EUR 10,4 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

68

184
Op welke wijze wordt onderzocht in hoeverre de inzet op de versterkte
Nederlandse handels- en investeringspositie aansluit op de behoeften van
de geholpen ondernemingen?
Antwoord:
Dit wordt onder andere onderzocht door evaluaties van de
individuele programma’s en regelingen, maar ook op basis van
enquêtes onder geholpen ondernemingen en het verzamelen van
gegevens over bereik en tevredenheid. Daarnaast wordt ook met
inzet van bedrijvenpanels getoetst of aangeboden dienstverlening
aansluit bij de behoefte van ondernemers.
185
Hoeveel geld gaat er naar de uitvoering van Chinastrategie?
Antwoord:
Het Nederlandse Chinabeleid raakt een groot aantal ministeries
onder andere op het terrein van internationale rechtsorde,
mensenrechten, handel, klimaat, energie, ontwikkelingssamenwerking en veiligheid. Voor de uitvoering van de China notitie
worden extra middelen (EUR 24 miljoen) vanuit de HGIS ter
beschikking gesteld voor de periode 2019–2023. Deze middelen
worden verdeeld over een aantal departementen en hoofdzakelijk
ingezet voor extra capaciteit ten behoeve van de uitvoering van
de China notitie. Het aandeel van BHOS hierin is 2,8 miljoen euro.
Voor 2021 is 0,5 miljoen euro op de BHOS begroting beschikbaar
aan extra middelen vanuit de HGIS voor de uitvoering van de
China notitie.
186
Hoe gaat het huidige Nederlandse verdragsbeleid bijdragen aan capaciteitsopbouw die zich richt op het versterken en transparanter maken van
belastingstelsels, het verbeteren van boekenonderzoeken en verdragsbeleid in ontwikkelingslanden zodat de beoogde verbetering van fiscale
wetgeving en uitvoering (en beleidsplannen van lokale overheden) in
ontwikkelingslanden door die capaciteitsopbouw via multi- en bilaterale
kanalen tot hogere belastingopbrengsten zal moeten leiden?
Antwoord:
Om te bewerkstelligen dat ontwikkelingslanden zelf beter in
staat zullen zijn tot de bescherming van de eigen belastinggrondslag, onder meer waar het gaat om hun heffingsrechten in
het kader van bilaterale belastingverdragen, en het daarbij
toepassen van de (antimisbruik)maatregelen van het BEPS (Base
Erosion and Profit Shifting)-project, zet Nederland zich in voor
het versterken van de capaciteit van belastingdiensten en
Ministeries van Financiën in ontwikkelingslanden. Nederland doet
dit door het verlenen van technische assistentie via verschillende
bilaterale en multilaterale programma’s. Door bilaterale steun van
Nederland vindt er kennisoverdracht plaats in diverse ontwikkelingslanden van experts van bijvoorbeeld de Nederlandse belastingdienst en het International Bureau of Fiscal Documentation
over onder andere het verbeteren van boekenonderzoeken of
verdragsbeleid. Daarnaast ondersteunt Nederland programma’s
van het IMF, OESO, de VN en de Wereldbank die een groot aantal
ontwikkelingslanden beslaan. Met steun aan het African Tax
Administration Forum wordt bijgedragen aan kennisuitwisseling
tussen Afrikaanse belastingdiensten. Ook de komende jaren zal
Nederland zich inzetten op technische samenwerking om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

69

capaciteit van belastingdiensten in ontwikkelingslanden te
verbeteren.
187
Kunt u per revolverend fonds toelichten welke uitgaven en verplichtingen
daarvoor in de begroting 2021 zijn opgenomen?
Antwoord:
Naam revolverend fonds

Uitvoerende
organisatie

DGGF
Dutch Good Growth Fund onderdeel 1
DGGF
Dutch Good Growth Fund onderdeel 2
DTIF (onderdeel 1)
Dutch Trade & Investment Fund
Massif
Building Prospects
AEF
Access to Energy Fund
GAFSP
Global Agricultural and Food Security
Programme
PIDG
Private Infrastructure Development Group
One Acre Fund
Farm Fit
Dutch Fund for Climate and Development
(DFCD)
AGRI3 Fund

Verpl. in
EUR x 1.000

Uitgaven in
EUR x 1.000

RVO

0

25.000

Triple
Jump/PWC
RVO

0

19.000

0

9.210

FMO
FMO
FMO

0
0

0
20.000
23.000

IFC

0

0

PIDG

0

10.800

One Acre
Fund
IDH
FMO

0

0

0
0

5.000
40.000

Stichting Title
Holder AGRI3

0

8.500

188
Welk deel van de middelen in het kader van infrastructuurontwikkeling
komt terecht bij Nederlandse bedrijven of consortia bestaande uit
minimaal één Nederlandse onderneming?
Antwoord:
Kansen voor Nederlandse bedrijven doen zich vooral voor bij de
bilaterale infrastructuurprogramma’s D2B, ORIO en DRIVE.
Ongeveer 60% van de tot nu toe gerealiseerde uitgaven zijn
uitbetaald aan Nederlandse bedrijven.
De overige uitgaven voor infrastructuurontwikkeling betreft
voornamelijk multilaterale programma’s gericht op advisering van
lokale overheden of de financiering van lokale bedrijven in
ontwikkelingslanden. Hoewel de financiering van deze
programma’s (PPIAF, IFC PPP Advisory, PIDG en FMO Building
Prospects) niet terecht komt bij Nederlandse bedrijven, creëren
deze programma’s wel condities waar ook het Nederlandse
bedrijfsleven van kan profiteren.
189
Welke bedrijven hebben een beroep gedaan op het Fonds Verantwoord
Ondernemen (FVO) in 2019?
Antwoord:
Onder pijler 1 van het FVO kunnen samenwerkingsverbanden van
(Nederlandse) ondernemingen en maatschappelijke organisaties
een aanvraag doen voor het opzetten van multistakeholder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

70

projecten om IMVO-risico’s of -misstanden in internationale
waardeketen(s) aan te pakken.
In 2019 zijn onder Pijler 1 samenwerkingsverbanden goedgekeurd waarbij de volgende bedrijven zijn betrokken (op alfabetische volgorde): Aceites SA, Agrofair, Amru Rice Co., Archer
Daniels Midland (ADM), Barry Callebaut Decorations B.V., Cocoa
Merchants Ltd, Cocoanect B.V., Frueco, ICS International/Pelican
coffee Roasters, Navitas organics, Nederlandse Vereniging van
Banken, Precious Woods Holding, Pure Projet, Rabobank, Riga TV
BV, Sanorice Netherlands BV, Schuttelaar en Partners, Supremo
NV, Tradin Organic Agriculture B.V., Tradin Sierra Leone, Unilever
Nederland BV., Verstegen Spices & Sauces B.V., en Wijma
Kampen BV.
190
Is een evaluatie van het FVO voorzien en zo ja, wanneer?
Antwoord:
De tussentijdse evaluatie van het Fonds Verantwoord Ondernemen, samen met het Fonds Bestrijding Kinderarbeid, gaat van
start in het voorjaar 2021.
191
Hoeveel is er uitgegeven binnen het Challenge Fund?
Antwoord:
Tot nu toe is er EUR 9,3 miljoen uitgegeven aan het Challenge
Fund for Youth Employment (CFYE).
192
Heeft de € 37 miljoen die per 2021 jaarlijks wordt uitgegeven aan «Kennis
& capaciteitsopbouw ten behoeve van voedselzekerheid», die ten dele via
NUFFIC besteed wordt, invloed op de sluiting van de NUFFIC-kantoren
zoals beoogd door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap?
Antwoord:
De EUR 37 miljoen die per 2021 jaarlijks wordt uitgegeven aan
«Kennis & capaciteitsopbouw ten behoeve van voedselzekerheid» heeft geen invloed op de sluiting van de Nuffic
Neso-kantoren zoals beoogd door de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap. Het beheer van de activiteiten voor de
«Kennis & capaciteitsopbouw ten behoeve van voedselzekerheid», dat deels via het Orange Knowledge Program (OKP) van
NUFFIC wordt uitgevoerd, vindt plaats op het Nuffic Kantoor in
Den Haag en staat los van de activiteiten die via de regionale
Nuffic Neso-kantoren worden uitgevoerd.
193
Kunnen Nederlandse agrarische ondernemingen steun ontvangen van uw
departement in het kader van beleid gericht op het verbeteren van
voedselzekerheid zonder dat zij deel uitmaken van een publiek-privaat
samenwerkingsverband of een samenwerking met een NGO? Kunnen
individuele bedrijven met aantoonbare expertise zelfstandig in
aanmerking komen voor subsidies/gedelegeerde middelen? Zo ja, kunt u
aangeven in hoeverre hier in de afgelopen vijf jaar sprake van is geweest?
Antwoord:
Nederlandse agrarische ondernemingen kunnen onder dezelfde
voorwaarden als alle andere ondernemingen gebruik maken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

71

het handelsinstrumentarium. Voor de verstrekking van subsidies
en bijdragen in het kader van ontwikkelingssamenwerking gelden
specifieke voorwaarden. Bedrijven kunnen hiervoor in
aanmerking komen, mits zij aan de minimale voorwaarden
voldoen, zoals het leveren van een eigen bijdrage waarbij
minimaal de subsidie moet worden geëvenaard. Tevens worden
projecten beoordeeld op hun potentiële bijdrage aan de SDG’s, en
de toegevoegde waarde van de publieke investering in het project
(additionaliteit). Bedrijven moeten hiernaast ook voldoen aan de
OESO richtlijnen. Instrumenten kunnen ook nog specifieke
voorwaarden stellen in aanvulling op deze minimale
voorwaarden.
Uit het sub-artikel Voedselzekerheid (artikel 2.1) zijn de laatste
vijf jaar geen subsidies verstrekt aan Nederlandse agrarische
bedrijven waarbij geen sprake was een PPP of betrokkenheid van
een NGO.
194
Kunt u een uitsplitsing per ontvangende organisatie geven van de
€ 160,9 miljoen die in 2021 via (inter)nationale organisaties aan voedselzekerheid wordt besteed onder artikel 2.1 «Voedselzekerheid»?
Antwoord:
Onder het deelartikel «bijdrage aan (inter)nationale organisaties:
voedselzekerheid» zijn de uitgaven opgenomen die de Nederlandse ambassades doen voor het behalen van resultaten op alle
deelaspecten van voedselzekerheid. Ruim 15 ambassades hebben
programma’s op dit thema met een eigen netwerk van uitvoerders
bestaande uit lokale en internationale non-gouvernementele
organisaties, gouvernementele organisaties en multilaterale
instellingen zoals internationale ontwikkelingsbanken en
VN-instellingen.
195
Welke zaken worden gefinancierd vanuit 2.3 Klimaat, «Klimaat algemeen»
en met welke bedragen?
Antwoord:
Vanuit het onderdeel «Klimaat algemeen» van beleidsartikel 2.3
worden activiteiten gefinancierd waarmee Nederland bijdraagt
aan klimaatactie, inclusief groen herstel, zoals het Green Climate
Fund, de Global Environment Facility, het Least Developed
Countries Fund en de Climate Investment Funds. Hier mee is in
totaal EUR 71 miljoen gemoeid.
Verder wordt ontbossing en landdegradatie tegengegaan door
bijdragen aan diverse programma’s, waaronder het Central
African Forest Initiative, het AGRI3-fonds, het programma
«Working Landscapes» van Tropenbos International en ondersteuning van IDH op het gebied van duurzame waardeketens. Hier
mee is in totaal EUR 22 miljoen gemoeid.
Een belangrijke component van de Nederlandse klimaatactie
wordt gevormd door beleidsbeïnvloeding via actieve klimaatdiplomatie. Enkele door Nederland ondersteunde initiatieven op dit
gebied zijn het NDC Partnership en Partnering for Green Growth
and the Global Goals 2030 (P4G) (EUR 10 miljoen).
Ook ondersteunt Nederland vanuit «Klimaat algemeen»
programma’s voor een verantwoorde grondstoffenwinning via
onder andere de Climate Smart Mining Facility met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

72

Wereldbank en het Intergovernmental Forum on Mining, Minerals,
Metals and Sustainable Development, in totaal EUR 5 miljoen.
Aan overige programma’s onder «Klimaat algemeen» wordt
EUR 8 miljoen uitgegeven, onder andere voor ondersteuning van
kennis- en capaciteitsopbouw ten behoeve van ontwikkelingslanden.
Naast «Klimaat algemeen» bevat sub-artikel 2.3 onder andere de
onderdelen «Dutch Fund for Climate and Development» en
«Hernieuwbare energie».
196
Waaruit bestaan de diverse posten «Klimaat algemeen» in beleidsartikel
2.3?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 195.
197
Kunt u een overzicht geven van alle publiek-private partnerschappen op
het terrein van voedselzekerheid, inclusief het budget dat voor deze
partnerschappen gereserveerd is?
Antwoord:
Op dit moment lopen er 3 publiek-private partnerschappen die in
hun geheel of gedeeltelijk gefinancierd worden uit het voedselzekerheidsbudget: Faciliteit Duurzaam Ondernemen en Voedselzekerheid (FDOV) en de SDG-Partnerschapsfaciliteit (samen
EUR 94,4 miljoen), het 2SCALE programma (EUR 50 miljoen) en
het «Geodata for Agriculture and Water»-programma
(EUR 60 miljoen).
198
Hoe is de verdubbeling van de ondersteuning van de strijd tegen
ontbossing en landdegradatie terug te vinden? Over welke periode zal de
financiële inzet worden verdubbeld en ten opzichte van welke oorspronkelijke bedragen?
Antwoord:
De verdubbeling van de financiële inzet op het tegengaan van
ontbossing is gerealiseerd middels verschillende activiteiten, die
voornamelijk worden gefinancierd uit sub-artikel 2.3. De verdubbeling vindt in één stap plaats. De inzet in 2019 werd geraamd op
EUR 12,5 miljoen. De financiële inzet zal vanaf 1 januari 2020
jaarlijks ten minste EUR 25 miljoen bedragen, conform de
toezegging in Kamerstuk nr. 30196–708.
199
Wat houdt het AGRI3 partnerschap in, welke focus kiest de Minister
hiervoor?
Antwoord:
Het AGRI3 fonds faciliteert langjarige private financiering – die
zonder de inspanningen van het fonds niet zou zijn verstrekt –
voor duurzame investeringen in de landbouw in ontwikkelingslanden. Het doel is het voorzien in duurzaam landgebruik, het
tegengaan van ontbossing en het verbeteren van de levensomstandigheden van kleine boeren. De focus is erop gericht dat
deze investeringen ook ten goede komen aan armere ontwikkelingslanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

73

200
Hoe geeft Nederland in 2021 vervolg aan de International Conference on
Population and Development Beyond 2014 en de uitvoering van SRGR en
gendergelijkheid als onderdeel van de 2030 agenda?
Antwoord:
De 2030 Agenda, specifiek SDG 3.7 en 5.6, het actieprogramma
van de International Conference on Population and Development
(ICPD), en vooral de uitkomsten van de ICPD review in 2014
(Beyond 2014) en de ICPD25 Nairobi Top in 2019 staan centraal in
de Nederlandse inzet voor gendergelijkheid en SRGR, inclusief
hiv/aids.
In 2021 blijf ik mij voor gendergelijkheid en SRGR inzetten. Dat
doe ik zowel financieel, door het financieren van programma’s,
als diplomatiek. Met mijn diplomatieke inzet probeer ik samen
met gelijkgezinde landen de pushback tegen deze rechten een
halt toe te roepen en de afspraken zoals gemaakt in de ICPD
agenda, in Beyond 2014, ICPD25 Nairobi en in de SDGs te
verdedigen en uit te voeren.
201
Kunt u aangeven op welke concrete en meetbare punten vooruitgang is
geboekt met betrekking tot het bevorderen van vrouwenrechten,
gendergelijkheid en SRGR in 2020?
Antwoord:
Door de COVID-19 pandemie zijn vrouwenrechten, gendergelijkheid en SRGR verder onder druk komen te staan. Zo zien we
een «schaduwpandemie» van gender-gerelateerd en huiselijk
geweld tijdens de inperkingsmaatregelen, worden vrouwen
omdat ze over-gerepresenteerd zijn in de eerstelijnszorg en de
informele economie extra hard getroffen door de crisis, en is
toegang tot seksuele en reproductieve gezondheidszorg in veel
landen ingeperkt. Bovenop deze negatieve impact ging ook de
pushback tegen gendergelijkheid, vrouwenrechten en SRGR
onverminderd door. Zo werd er druk uitgeoefend op de Verenigde
Naties om verwijzingen naar SRGR in het COVID-19 Humanitaire
Response Plan te verwijderen.
Ondanks deze druk en tegenslagen is er toch ook vooruitgang
geboekt. De internationale gemeenschap heeft het belang van
gendergelijkheid en SRGR in de COVID-19 respons geïntegreerd,
inclusief in VN-respons plannen.
Begin mei co-sponsorde NL een gelijkgezinden mediaverklaring10
samen met bijna 60 andere landen met de oproep tot aandacht
voor deze onderwerpen in de COVID-19 response. Door sterke
inzet van gelijkgezinde landen is met overgrote meerderheid in
september de resolutie «Comprehensive and coordinated
response to the coronavirus disease (COVID-19) pandemic»11
aangenomen, met daarin verwijzingen naar gendergelijkheid en
SRGR. Tot slot, nam ik op 1 oktober deel aan de High Level
Meeting in het kader van het 25-jarige bestaan van de Beijing
Declaration and Platform for Action van de AVVN. Naast mijn
eigen bijdrage samen met NikkiTutorials, waren er indrukwekkende bijdragen van staatshoofden, regeringsleiders en Ministers
10

https://www.government.nl/documents/diplomatic-statements/2020/05/06/protecting-sexualand-reproductive-health-and-rights-and-promoting-gender-responsiveness-in-the-covid-19crisis
11
https://www.un.org/press/en/2020/ga12262.doc.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

74

over hun inzet voor gendergelijkheid en vrouwenrechten. Ook
steunde een recordaantal van 82 landen wereldwijd – mede door
Nederlandse inzet – een gelijkgezindenverklaring12 over onze
gezamenlijke inzet voor gendergelijkheid, de rechten van
vrouwen en meisjes en SRGR.
De Ontwikkelingssamenwerkings-resultatenrapportage voor 2020
zal in mei 2021 uitkomen.
202
Welke partijen zijn betrokken bij de inhoudelijke voorbereidingen van de
EU Forest Law Enforcement Government and Trade (FLEGT) partnerschapsakkoorden?
Antwoord:
De FLEGT- Verordening mandateert de Europese Commissie
«Vrijwillige Partnerschap»-overeenkomsten te sluiten met
afzonderlijke landen die hout exporteren naar de EU. Het exporterende land heeft de plicht om de nationale stakeholders te
betrekken. De landen en de Commissie worden inhoudelijk
bijgestaan door het European Forest Institute en FAO. Uiteindelijk
moeten Raad en Europees Parlement instemmen met een
«Vrijwillige Partnerschap»-overeenkomst. In Nederland is de
NVWA betrokken om na te gaan of het nationale vergunningensysteem aan de vereisten voldoet en de importerende partij moet
een importvergunning aanvragen bij de Douane.
203
Bent u van plan om het aantal onderhandelingspartners onder FLEGT
(geografisch) uit te bereiden?
Antwoord:
Nee. Het is niet aan Nederland om dat te bepalen aangezien het
een competentie van de Europese Commissie is en het aan het
exporterende land is om kenbaar te maken dat men geïnteresseerd is in een overeenkomst.
204
Hoe wordt er specifiek invulling gegeven aan deze inzet en wat zijn
beleidsmaatregelen die het kabinet implementeert om de actieve rol van
vrouwen in vredesprocessen te stimuleren en de uitbanning van geweld
tegen vrouwen dichter bij te brengen?
Antwoord:
Het bevorderen van de participatie van vrouwen in o.a. vredesprocessen en de uitbanning van geweld tegen vrouwen zijn expliciete doelen binnen het Nederlandse internationale genderbeleid.
Aan deze inzet wordt invulling gegeven door onder meer genderspecifieke programma’s binnen de fondsen Nationaal Actieplan
1325 (NAP) en Funding Leadership Opportunities for Women
(FLOW), die tot eind dit jaar lopen.
Vanaf 2021 wordt deze inzet voortgezet met nieuwe genderspecifieke programma’s Women, Peace & Security (WPS) en Power of
Women (PoW). Ook via andere bijdragen wordt aandacht gegeven
aan deze thema’s, bijvoorbeeld in programma’s van UN
Department of Political and Peacebuilding Affairs (UN DPPA), UN

12

https://www.government.nl/documents/diplomatic-statements/2020/10/01/joint-statementreaffirming-the-importance-of-sexual-and-reproductive-health-and-rights-srhr

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

75

Women en UNFPA, en via steun aan het UN Trust Fund to End
Violence Against Women.
Daarnaast maakt Nederland zich, via diplomatieke kanalen zowel
multilateraal als bilateraal, consequent hard voor participatie van
vrouwen in vredesprocessen en uitbanning van geweld tegen
vrouwen.
205
Kunt u uitsplitsen wat er onder de budgetregel Bijdragen (internationale)
organisaties SRGR en hiv/aids valt?
Antwoord:
Dit betreft bijdragen op het gebied van SRGR en hiv aids aan
WHO, UNFPA, UNICEF, UNAIDS, Wereldbank (Global Financing
Facility), Gavi en Global Fund.
206
Kan er een nadere toelichting komen op hoe de verlaging van het
uitgavenbudget voor Vrouwenrechten en gendergelijkheid (Artikel 3.2) in
de wijziging begroting BuHa-OS 2020 (wijziging i.v.m. Voorjaarsnota –
35 450 XVII 2) vanwege de eerste snelle respons op COVID-19, in de
begrotingsstaat BuHa-OS 2021 wordt gecompenseerd?
Antwoord:
De verlaging wordt niet gecompenseerd.
207
Waar zijn de bedragen van het uitgavenbudget voor Vrouwenrechten en
gendergelijkheid (Artikel 3.2), die tot en met 2019 specifiek onder
Subsidies «Landenprogramma’s vrouwenrechten en gendergelijkheid» en
«Vrouwenrechten en gendergelijkheid» vielen, in de begroting van 2021
en daaropvolgende jaren ondergebracht? Welke programma’s vallen
hieronder?
Antwoord:
De budgetten zijn samengevoegd onder vrouwenrechten en
gendergelijkheid en zijn vervolgens verdeeld per instrument, met
name Leading from the South, Power of Women, Women Peace
and Security en de landenspecifieke programma’s van de posten.
208
Waarom staat onder artikel 3.1 «Seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten en hiv/aids» de budgetregel «gezondheidszorg» zonder dat daar
bedragen aan worden gealloceerd?
Antwoord:
Dit betreft een fout in de lay-out. De budgetregel bestaat niet en
wordt verwijderd.
209
Welk gedeelte per budgetlijnen subsidies, opdrachten en bijdragen aan
internationale organisaties (3.3) zal direct ten goede komen aan lokale
organisaties?
Antwoord:
De programma’s die gefinancierd worden onder begrotingsartikel
3.3 hebben alle ten doel het versterken van lokale maatschappelijke organisaties en komen als zodanig direct ten goede aan deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

76

organisaties, ook al loopt de financiering soms via internationale
organisaties.
210
Kunt u toelichten waarom in 2021 geen bijdrage meer wordt gedaan voor
onderwijs met perspectief?
Antwoord:
Om technische redenen worden vanaf 2020 de bijdragen aan
(inter)nationale organisaties die voorheen onder het kopje
«onderwijs met perspectief» werden weergegeven, uitgesplitst
naar de lopende bijdrage voor het Global Partnership for
Education en overige bijdragen aan (inter)nationale organisaties
voor onderwijs. Deze technische aanpassing heeft geen gevolgen
voor het onderwijsbudget.
211
Kunt u aangeven hoe het budget voor GPE zich in de afgelopen jaren
heeft ontwikkeld (vanaf 2018)?
Antwoord:
Voor GPE zijn de uitgaven als volgt: EUR 50 miljoen in 2018,
EUR 10 miljoen in 2019. De hoogte van de uiteindelijke bijdrage
voor 2020 moet nog bepaald worden.
212
Kunt u aangeven waarvoor de garantie van EUR 40,375 miljoen voor
onderwijs is bestemd?
Antwoord:
Hier wordt verwezen naar de 15% die voor de International
Finance Facility for Education (IFFEd) als garantiekapitaal
ingelegd dient te worden, plus de 4% die het Ministerie van
Financiën wenst aan te houden als begrotingsreserve.
213
Kunt u een verklaring geven voor de daling onder «Bijdragen (inter)nationale organisaties, onderwijs» van EUR 10,25 miljoen in 2020 naar
EUR 5,25 miljoen in 2021 en vervolgens EUR 9,25 miljoen in 2022?
Waaraan worden deze gelden besteed en via welke kanalen?
Antwoord:
De bijdragen onder «Bijdragen (inter)nationale organisaties,
onderwijs» betreffen onder meer de bijdrage aan Generation
Unlimited en een bijdrage bedoeld ter ondersteuning van de
vormgeving van de International Finance Facility for Education
door de Education Commission.
214
Kunt u toelichten waarom de uitgaven voor artikel 3.3 «Maatschappelijke
middenveld» van EUR 216,3 miljoen in 2019 dalen naar EUR 169,9 miljoen
in 2020, om vervolgens weer te stijgen naar EUR 219,5 miljoen in 2021 (en
daarna min of meer stabiel te blijven)?
Antwoord:
In 2020 is budget vrijgemaakt voor de International Finance
Facility for Education (Onderwijs) waardoor het budget voor
Maatschappelijk Middenveld eenmalig verlaagd is.
215

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

77

Hoe verhoudt uw statement dat de COVID-19 pandemie vooral ook vraagt
om investeringen in basisgezondheidszorg, inclusief SRGR, zich tot uw
voornemen om EUR 18,6 miljoen te bezuinigen op programma’s rond
SRGR en HIV/Aids?
Antwoord:
Als gevolg van tegenvallende economische omstandigheden
neemt het ODA-budget, en de BHOS-begroting 2021, in absolute
zin en structureel af ten opzichte van de BHOS-begroting 2020.
Voor 2020 is de daling van het ODA-budget gecompenseerd
binnen de rijksbegroting met een kasschuif en een generale
bijdrage. De kasschuif zorgt er ook in 2021 en 2022 voor dat de
daling van het budget minder groot is. De eenmalige compensatie
en de kasschuif kunnen echter niet voorkomen dat het daarnaast
nodig is het budget op diverse thema’s te verlagen. Zoals ook in
de begroting toegelicht, zijn de mutaties vanwege het gedaalde
budget binnen de artikelen opgenomen onder het instrument
«nog te verdelen». De meerjarige bijstellingen op instrumentniveau zullen via de eerste suppletoire begroting 2021 aan de
Kamer worden gemeld. Het uitgangspunt daarbij is onderwijs,
jeugd en werkgelegenheid en humanitaire hulp (waaronder
Mental health and psychosocial support) te ontzien. Dit heeft tot
gevolg dat op artikel 3 «sociale vooruitgang» het budget voor
gezondheid en SRGR relatief sterker naar beneden wordt
bijgesteld.
216
Klopt het dat er geen indicatoren ontwikkeld zijn op het versterken van het
maatschappelijke middenveld, buiten de bevordering van vrouwenrechten
en gendergelijkheid om?
Antwoord:
Nee, dit klopt niet. In de MvT indicator tabel is een selectie van
indicatoren opgenomen. Voortgang op alle resultaatindicatoren
wordt gerapporteerd via de jaarlijkse resultatenrapportage.
217
Wat is het budget voor het accountability fonds? Wat zijn de ervaringen
van de ambassades inzake het direct financieren van lokale organisaties?
Kan er ook een accountability fonds opgezet worden – gekanaliseerd via
het ministerie bijvoorbeeld – dat lokale humanitaire organisaties direct
financiert?
Antwoord:
Het budget voor het Accountability Fund, dat vanaf 2021
voortgezet wordt onder de naam Civic Space Fund, is van 2021
tot en met 2025 jaarlijks EUR 10 miljoen.
De ervaringen van ambassades met het direct financieren van
lokale maatschappelijke organisaties zijn positief, omdat
hierdoor inzicht in de lokale context wordt verbeterd en het
netwerk wordt versterkt.
Een vergelijkbaar fonds dat lokale humanitaire organisaties direct
financiert ligt niet in de rede. Kenmerk van het noodhulpbeleid is
voorspelbare, meerjarige en flexibel in te zetten financiering van
het werk van VN-organisaties, het Rode Kruis en de Dutch Relief
Alliance. De reden daarvoor is dat bij noodhulp snelle actie
cruciaal is. Het noodhulpbudget is daarom niet opgeknipt of
geoormerkt. Genoemde organisaties werken uiteraard bij de
uitvoering van hun activiteiten samen met lokale en nationale
organisaties en overheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

78

218
Welke andere specifieke acties worden ondernomen ter versterking van
organisaties binnen het maatschappelijk middenveld, in het bijzonder
vrouwenrechtenorganisaties?
Antwoord:
Nederlanden vraagt internationaal aandacht voor de rol en ruimte
van het maatschappelijk middenveld. Nederland heeft met succes
gepleit voor een Beijing+25 thematische actiecoalitie gericht op
het versterken van vrouwenrechtenorganisaties middels directe
financiering, capaciteitsversterking, politieke steun en alliantievorming. Nederland heeft samen met een breder consortium met
o.a. vertegenwoordiging van vrouwenrechtenorganisaties- en
netwerken een leiderschapsrol binnen deze actiecoalitie, die de
komende vijf jaar actief zal zijn.
219
In hoeverre wordt de Women, Peace & Security-agenda als integraal
onderdeel gezien van Artikel 4 Vrede, veiligheid en duurzame
ontwikkeling?
Antwoord:
De Women, Peace and Security agenda wordt zeker als integraal
onderdeel gezien van Artikel 4 Vrede, veiligheid en duurzame
ontwikkeling, gezien de vele inhoudelijke raakvlakken. In
verschillende financieringsinstrumenten onder Artikel 4 komt
Women, Peace and Security terug. Een voorbeeld is de financiering op het gebied van Veiligheid en Rechtsorde. Women,
Peace and Security is ook een gemeenschappelijk thema voor
programma’s onder Artikel 4 en Artikel 3 en fungeert dus als een
platform voor intensieve samenwerking. Zo komen in het
Nationaal Actieplan (NAP) Women Peace and Security de thema’s
onder Artikel 4 uitgebreid aan bod.
220
In hoeverre en hoe wordt er binnen de programma’s voor vredesprocessen ook rekening gehouden met genderspecifieke elementen, zoals de
participatie van vrouwen in vredesonderhandelingen?
Antwoord:
Het bevorderen van de participatie van vrouwen in vredesprocessen is een expliciet doel binnen het Nederlandse internationale genderbeleid, dat als dwarsdoorsnijdend geldt voor het
gehele BHOS-beleid. Voorstellen op het gebied van conflictbemiddeling worden daarom onder andere beoordeeld op genderaspecten en inclusiviteit. Naast aandacht voor genderspecifieke
elementen in de bredere programmering t.a.v. vredesprocessen
worden er activiteiten gefinancierd die specifiek gericht zijn op
het ondersteunen en trainen van vrouwennetwerken ten behoeve
van vredesonderhandelingen en bemiddelingsvaardigheden.
Hierbij is niet alleen aandacht voor de vaardigheden zelf, maar
ook voor het proces dat vooraf gaat aan het bereiken van een
plek aan de onderhandelingstafel. Ook binnen NAP programma’s
in o.a. Jemen, Libië en Afghanistan wordt ingezet op het
versterken van de participatie van vrouwen in vredesprocessen
op verschillende niveaus.
221
In hoeverre en hoe wordt er binnen de brede inzet met betrekking tot het
financieren van programma’s die bijdragen aan de duurzame opvang en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

79

bescherming van vluchtelingen in de regio, rekening gehouden met
genderspecifieke elementen, zoals de vergrote dreiging van gender based
violence in de complexe situaties van vluchtelingenopvang?
Antwoord:
Bij de programmering op het gebied van duurzame opvang van
vluchtelingen in de regio geldt – naast de inzet op de specifieke
thema’s bescherming, onderwijs en werk – gender als dwarsdoorsnijdende thema. Niet alleen bij het ontwerp, maar ook bij de
implementatie, monitoring en evaluatie van alle projecten wordt
standaard aandacht besteed aan genderspecifieke elementen.
Waar mogelijk levert elke resultaatindicator gedesaggregeerde
data op voor de man/vrouw verdeling. Tevens wordt via
leeragenda’s de uitwisseling van goede voorbeelden tussen
uitvoerende partners actief bevorderd.
222
Kunt u een overzicht geven van door Nederland gefinancierde projecten,
die de Union of Agricultural Work Committees (UAWC) in de zogenaamde
C-gebieden op de Westelijke Jordaanoever implementeert? Wat is het
belang van deze projecten voor kwetsbare Palestijnse gemeenschappen
op de Westelijke Jordaanoever en voor het behoud van de levensvatbaarheid van de twee-statenoplossing?
Antwoord:
UAWC heeft in het door Nederland gefinancierde Land and Water
Resource Management (LWRM) programma met het consortium
van lokale NGO’s ervoor gezorgd dat boeren toegang kunnen
blijven houden tot hun land en water, en het klimaatverantwoord
kunnen bewerken. Hiertoe worden activiteiten uitgevoerd die
gericht zijn op hergebruik van regenwater, verbeteren van
landbouw toegangswegen en advisering over waterzuinige
gewassen. De huidige fase van programma werd gestart in 2017
en bouwde voort op het eerdere programma dat Nederland
financierde sinds 2013. In het in 2017 gestarte Multidonor
Agricultural Programme van de FAO dat door Nederland, Spanje,
Zwitserland, Denemarken en de EU gesteund wordt, werkt UAWC
aan het versterken van waardeketens (onder andere voor
aardbeien en verse kruiden), de ondersteuning van boerencoöperaties, investeringen in agri-business en aan het verbeteren van
de werking van groothandelsmarkten. Met deze projecten
verbetert de toegang tot land en de economische weerbaarheid
van Palestijnse boeren. Voor een levensvatbare toekomstige
Palestijnse staat is een gezonde economie nodig, die werkgelegenheid creëert en inkomsten genereert. Dit biedt perspectief,
verkleint ongelijkheid en voorkomt instabiliteit. Bovendien
vermindert hiermee gaandeweg de afhankelijkheid van internationale steun.
Het kabinet heeft verdere betalingen aan UAWC opgeschort
hangende het externe onderzoek naar eventuele banden tussen
UAWC en PFLP. Zie ook antwoorden op Kamervragen d.d. 20 juli
2020, met kenmerk 2020D30210 en 2020D30213.
223
Kunt u een chronologisch overzicht geven van de projecten van UAWC in
C-gebieden op de Westelijke Jordaanoever (al dan niet door Nederland
gefinancierd), die sinds 2017 door de Israëlische autoriteiten zijn tegengewerkt en/of vernield?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

80

Zie antwoord op vraag 225
224
Op welke wijze wordt UAWC bij de uitvoering van zijn missie en
werkzaamheden door Regavim en andere Israëlische organisaties, die de
Israëlische bezetting en het nederzettingenbeleid op de Westelijke
Jordaanoever actief steunen, tegengewerkt?
Antwoord:
Regavim heeft in 2018 een rapport over UAWC gepubliceerd,
waarbij het UAWC beschrijft als een belangrijke actor in wat
Regavim Palestijnse «land grab» en «de-facto annexation»
noemt, waarmee volgens Regavim toekomstige annexatie door
Israël onmogelijk gemaakt wordt. Regavim beschouwt Area C als
deel van Israëls grondgebied en negeert daarbij dat het bezette
Palestijnse gebieden betreft waarover Israël krachtens Oslo
slechts voor een periode van vijf jaar de verantwoordelijkheid
voor civiel bestuur en veiligheid zou hebben. Zie ook de
antwoorden op Kamervragen d.d. 3 maart 2015,
Aanhangsel van de Handelingen vergaderjaar 2-14-2015, nr. 1491.
Regavim beschrijft hierin diens inzet waarbij het onder meer door
actief op zoek te gaan naar projecten en lobbyactiviteiten de
druk op de Israëlische overheid wil vergroten opdat deze
overgaat tot verbieden van projecten en sloop van uitgevoerde
werkzaamheden.
225
Zijn projecten, medewerkers en/of projectdeelnemers («beneficiaries»)
van UAWC in de afgelopen jaren het doelwit geweest van geweld van
militante kolonisten? Zo ja, welke schade en/of welk letsel is daarbij
veroorzaakt? Zijn de verantwoordelijken door de Israëlische autoriteiten
vervolgd?
Antwoord:
In de periode 2017–2020 is het herhaaldelijk voorgekomen dat
UAWC en de begunstigden te maken hebben gehad met geweld
door inwoners van nederzettingen of interventies door het
Israëlische leger. Volgens opgave van UAWC betrof dit in 2017
22 gevallen. Het merendeel hiervan waren confiscaties en stop
work orders door het Israëlische leger. In een geval kwam een
begunstigde om het leven bij een confrontatie met inwoners van
een nederzetting. Over 2018 rapporteerde UAWC 18 gevallen.
Over 2019 19 gevallen. Er is in geen van deze gevallen vervolging
ingesteld door Israël.
226
Heeft u een verklaring voor het feit dat het aantal Palestijnse projecten in
de C-gebieden op de Westelijke Jordaanoever met internationale (vooral
Europese) financiering sterk is teruggelopen, volgens de Israëlische krant
Haaretz van 75 in 2015 naar 12 in 2019 («Israel is proud to have halted
international projects for Palestinians in Area C», Haaretz, 14 september
2020, https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-knesset-committee39-of-west-bank-suffices-for-palestinian-construction-1.9147990)?
Antwoord:
Het kabinet beschikt niet over een overzicht van alle activiteiten
die door de internationale gemeenschap gesteund worden in Area
C en kan de getallen van de Civiele Administratie (onderdeel van
het Israëlische leger dat verantwoordelijk is voor het Israëlisch
bestuur in de bezette Palestijnse gebieden) niet bevestigen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

81

internationale gemeenschap heeft een grote interesse om
projecten in Area C te blijven financieren. Wel is het zo dat
internationale steun aan de Palestijnse gebieden al jaren een
dalende trend laat zien. Bovendien staan maatschappelijke
organisaties actief in de Palestijnse gebieden en speciaal in Area
C onder druk van organisaties als Regavim (zie ook antwoord op
vraag 224) en de Israëlische autoriteiten.
227
Hoeveel Palestijnse bomen en Palestijnse gebouwen («structures») heeft
Israël naar schatting in 2019 in de C-gebieden op de Westelijke Jordaanoever vernield of in beslag genomen? Welke gevolgen hebben deze
vernielingen en confiscaties voor de Palestijnse ontwikkeling en
economie?
Antwoord:
De Verenigde Naties (UNOCHA) meldt 623 gevallen van sloop of
confiscatie en 7.597 bomen die zijn vernield/verwijderd in 2019
op de Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem. Sloop
van Palestijnse bezittingen ondermijnt de Palestijnse economische ontwikkeling, doordat eerdere investeringen teniet
worden gedaan en de dreiging van sloop verdere investeringen
afschrikt. Hierdoor worden onder andere Palestijnse boeren
beperkt in het bewerken van hun land en daarmee het genereren
van inkomsten.
228
Welke maatregelen hebben het kabinet en de EU genomen in reactie op
de sterke stijging van het aantal vernielingen door Israël van Palestijnse
gebouwen tijdens de COVID-19 pandemie, waardoor volgens het Bureau
voor de coördinatie van humanitaire zaken van de Verenigde Naties
(UNOCHA) in de periode maart-augustus 2020 389 gebouwen zijn vernield
en 442 Palestijnen, onder wie veel kinderen, thuisloos zijn geraakt
(«Unlawful demolitions in the West Bank spike during COVID-19»,
UN-OCHA, 10 september 2020, https://www.ochaopt.org/content/unlawfuldemolitions-west-bank-spike-during-covid-19)? Welke effect hebben deze
maatregelen gehad?
Antwoord:
De EU en Nederland dringen er consequent bij Israël op aan af te
zien van sloop van Palestijnse bezittingen. Het is zorgwekkend
dat ondanks een verklaring van de Israëlische overheid om
vanwege COVID-19 terughoudend te zijn met sloop, in de periode
maart tot augustus dit jaar het maandelijks gemiddelde aantal
sloopgevallen het hoogste was van de afgelopen vier jaar. De EU
heeft hierover herhaaldelijk zijn zorgen uitgesproken en Israël
opgeroepen hiervan af te zien. Onder meer in een gezamenlijke
verklaring in de VN Mensenrechtenraad, in een lokale verklaring
van de EU vertegenwoordigingen in de Palestijnse Gebieden en
met een gezamenlijke verklaring van de EU lidstaten die nu lid
zijn van de VN Veiligheidsraad, samen met Ierland en Noorwegen.
Daarnaast heeft Nederland samen met andere EU-landen,
waaronder Frankrijk, Duitsland, Spanje, Italië, Denemarken,
Finland, Zweden en Ierland, en het VK medio oktober een
demarche uitgevoerd tegen uitbreiding van nederzettingen en
sloop.
229
Kunt u een overzicht geven van alle door de EU en/of lidstaten gefinancierde projecten op de Westelijke Jordaanoever, waaronder mogelijk ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

82

Nederlandse projecten, waaraan Israël in 2020 schade heeft toegebracht,
door vernielingen, confiscaties of andere maatregelen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 20
230
Over welke groepen gaat het bij het stimuleren van de betrokkenheid van
kwetsbare groepen in humanitaire situaties bij beleid en uitvoering en het
tegengaan van seksueel geweld en hoe zal het stimuleren van deze
betrokkenheid er specifiek uitzien?
Antwoord:
Nederland spant zich in voor het tegengaan van geweld tegen en
de uitbuiting van de meest kwetsbare slachtoffers van een
humanitaire crisis, zoals vrouwen, kinderen, ouderen en mensen
met een beperking. Daarbij streeft Nederland naar maximale
betrokkenheid van deze groepen bij de inventarisatie van de
behoeften en noden, bij de planning en bij de uitvoering van de
respons. Bij noodhulporganisaties dringt Nederland aan op het
transparant verantwoording afleggen aan door een crisis
getroffen groepen en aan donoren, in alle fasen van de respons.
231
Betekent inclusieve participatie voor het maatschappelijke middenveld bij
lokale conflictpreventie, het bevorderen van participatie en sociaaleconomische wederopbouw, dat vrouwenrechtenorganisaties en vrouwelijke
leiders binnen het maatschappelijke middenveld ook deel kunnen nemen
aan lokale conflictpreventie en sociaaleconomische wederopbouw?
Antwoord:
Ja. Nederland bevordert dit via verschillende financieringsinstrumenten. Hierbij gaat het onder meer om de Women Peace and
Security programma’s, programma’s op het gebied van Veiligheid
en Rechtsorde en directe financiering aan kleine vrouwenorganisaties via Leading From the South.
232
Kunt u aangeven welk deel van het budget in 2020 is uitgegeven aan
migratiesamenwerking?
Antwoord:
In 2020 is EUR 29 mln. begroot voor migratiesamenwerking. De
uitgaven 2020 worden verantwoord via het jaarverslag.
233
Kunt u aangeven met welke landen op dit moment gesprekken lopen over
de totstandkoming van een «breed partnerschap» op migratieterrein?
Antwoord:
Nederland streeft partnerschappen na in breder EU-verband. De
EU heeft met het zogenaamde Global Approach to Migration and
Mobility (GAMM)13 een overkoepelend raamwerk om gestalte te
geven aan de diverse dialogen over migratie en mobiliteit.
Met de publicatie van de nieuwe voorstellen op migratie (het
Migratie Pact) geeft de EU prioriteit aan strategische en geïntegreerde migratiepartnerschappen met landen in Noord-Afrika en
13

https://ec.europa.eu/home-affairs/what-we-do/policies/international-affairs/global-approach-tomigration_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

83

de Westelijke Balkan. Ook relevant zijn de zgn. Post-Cotonou
onderhandelingen voor sub-Sahara Afrika. Hierin wordt ook
ingezet op alle aspecten van het migratiebeleid. Deze onderhandelingen lopen echter nog.
234
Met hoeveel landen heeft u de hulprelatie verbroken of verminderd omdat
zij onvoldoende onderdanen terug hebben genomen, conform de afspraak
hierover in het regeerakkoord?
Antwoord:
Met betrekking tot het onderwerp van deze vraag heeft het
kabinet bij brief van 10 juli jongsleden uw Kamer geïnformeerd
over de uitvoering van de Motie Becker. Kortheidshalve wordt
naar deze kamerbrief verwezen14.
235
Kunt u een overzicht geven van de omvang van de Nederlandse ontwikkelingsrelatie met Algerije, Irak, Marokko, Eritrea, Ethiopië, Iran, Moldavië,
Nigeria, Somalië, Pakistan, Turkije en Afghanistan?
Antwoord:
Hieronder een overzicht van de verwachte uitgaven in 2021. Het
gaat hierbij om de verwachte directe uitgaven en een inschatting
van de indirecte uitgaven via intermediaire organisaties, zoals
bijvoorbeeld internationale NGO’s en multilaterale organisaties
Verwachte uitgaven Euro (x1.000)
Afghanistan
Algerije
Eritrea
Ethiopië
Irak
Iran
Marokko
Moldavië
Nigeria
Pakistan
Somalië
Turkije

2021
41.358
5.549
2.218
126.743
34.505
585
5.556
940
36.946
11.098
26.271
870

236
Kunt u, per land, een overzicht geven van de stappen die u in deze
kabinetsperiode hebt gezet om de ontwikkelingsrelatie met Algerije, Irak,
Marokko, Eritrea, Ethiopië, Iran, Moldavië, Nigeria, Somalië, Pakistan,
Turkije en Afghanistan in te zetten om het tot stand komen van brede
migratieafspraken te bevorderen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 234.
237
Wat is de intentie met betrekking tot de voortzetting van het Addressing
Root Causes programma na 2021?
Antwoord:

14

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/07/10/tk-uitvoering-motie-beckercs-over-uitvoering-van-de-regeerakkoordafspraken-over-migratieovereenkomsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

84

Het Addressing Root Causes (ARC) Programma is gericht op de
aanpak van grondoorzaken van gewapend conflict, instabiliteit
en irreguliere migratie. De projecten onder deze subsidietender
hebben een variabele projectduur waarbij een klein deel afloopt
in 2020/2021 en een groot deel (16 van de 21 projecten) naar
verwachting in 2022. De bevindingen uit de in 2020 gestarte
mid-term review worden samen met de bevindingen en aanbevelingen uit de IOB evaluatie «Less pretension, more realism» (okt
2019) meegenomen in de besluitvorming over toekomstige
programma’s. Daarnaast wordt rekening gehouden met toekomstige beleidsprioriteiten en met raakvlakken tussen ARC, Power
of Voices en het Challenge Fund.
238
Kunt u de daling van € 21 miljoen voor de subsidies voor noodhulpprogramma’s toelichten?
Antwoord:
In 2020 was het budget voor subsidies voor noodhulpprogramma’s,
evenals voor humanitaire bijdragen via internationale organisaties,
eenmalig verhoogd in verband met de wereldwijde aanpak van Covid-19.
De Kamer is hierover nader geïnformeerd in de Kamerbrief «Nederlandse
inzet bestrijden coronacrisis ontwikkelingslanden» en de Kabinetsreactie
op briefadvies nr. 34 «Nederland en de wereldwijde aanpak van
COVID-19» van de AIV.
239
Kunt u toelichten hoe de € 87 miljoen voor noodhulpprogramma’s (artikel
4.1) wordt verdeeld? Kunt u aangeven hoe dit budget wordt verdeeld over
kwetsbare groepen waaronder kinderen in conflicten en meisjes?
Antwoord:
Van de begroting 2021 gaan subsidies grotendeels naar de Dutch Relief
Alliance (DRA) en het Nederlandse Rode Kruis en daarnaast naar
verschillende uitvoeringspartners op het terrein van mentale en psychosociale steun, innovatie en verbetering van het humanitaire systeem.
Ten aanzien van de steun aan kwetsbare groepen geldt het
volgende. De partners die subsidie krijgen, krijgen dit voor een
groot deel in de vorm van ongeoormerkte bijdragen. Er wordt ex
ante geen verdeling gemaakt over kwetsbare groepen. Nederland
ziet er wel op toe dat er door de partners bij de behoeftebepaling,
de planning en uitvoering van programma’s gekeken wordt naar
en rekening gehouden wordt met de noden van de meest kwetsbaren en dat daarover gerapporteerd wordt. Daarvoor gelden
standaarden en richtlijnen zoals de Gender with Age Marker (die
kijkt naar de context-specifieke noden van vrouwen en mannen
en van kinderen en ouderen) en de Guidelines for disability
inclusion in humanitarian action, die kijkt naar de behoeften van
mensen met een beperking. Nederland dringt er bij partners op
aan dat deze standaarden en richtlijnen leidend zijn bij de
uitvoering van de humanitaire hulp.
240
Kunt u aangeven welk bedrag er vorig jaar naar MHPSS is gegaan en naar
welke programma’s?
Antwoord:
De Nederlandse inzet op MHPSS is allereerst dit thema te laten
meenemen in alle humanitaire planning en beleidsdocumenten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

85

zodat alle noodhulpfinanciering ook aan MHPSS ten goede komt.
Dit gold in 2019, 2020 en zal in 2021 gelden. Bovendien zet
Nederland, sinds 2020, op een zelfde manier in op versterkte
integratie van MHPSS in inspanningen die zijn gericht op
vredesopbouw.
Nederland bouwt voort op de conferentie Mind the Mind now, die
in oktober 2019 over MHPSS in crisis situaties plaatsvond in
Amsterdam. De Speciaal Gezant voor MHPSS voert gericht
gesprekken met (potentiele) gelijkgezinden, en juist met minder
gelijkgezinden, om draagvlak te verbreden, en met uitvoerende
organisaties over naleving van gezamenlijke voornemens uit
2019. Ook worden regelmatig bijeenkomsten belegd om belang
en noodzaak van MHPSS uit te dragen en werkbare oplossingen
voor het bieden van psychosociale steun in crisissituaties breder
bekend te stellen. Over MHPSS en vredesopbouw zijn consultaties georganiseerd met experts, VN-lidstaten en opinieleiders.
Bij de start van de AVVN vond een door Nederland georganiseerde bijeenkomst op hoog niveau plaats waar Deputy Secretary
General van de Verenigde Naties, Amina Mohammed, het belang
van psychosociaal welzijn voor vredesopbouw en conflictpreventie bevestigde. Zij signaleerde dat de VN zelf stappen moet
zetten om hier meer aandacht aan te besteden. Op deze wijze
bevordert Nederland dat wereldwijd concreter ingezet gaat
worden op het bieden van geestelijke en psychosociale steun.
Precies een jaar na Mind the Mind now, organiseerde Nederland
samen met de Rode Kruis Rode Halve Maan Beweging een
bijeenkomst om te bespreken welke extra stappen nodig zijn,
zeker in COVID-tijden, om de voornemens van een jaar geleden te
realiseren. Daarbij is verdere uitbreiding van capaciteit voor
MHPSS kern. Op dat gebied onderneemt Nederland enkele
initiatieven, die in de opsomming hieronder zijn benoemd.
Het merendeel van de Nederlandse humanitaire financiering is
ongeoormerkt. Nederland pleit daarbij wel voortdurend bij
uitvoerende organisaties voor een MHPSS-inclusieve aanpak (zie
ook antwoord op vraag 80).
In 2019 en 2020 heeft Nederland daarnaast ook enkele specifieke
instrumenten gefinancierd.
Zo zijn voor het surge mechanism (zie antwoord op vraag 80) de
volgende bedragen uitgegeven (2019/2020) dan wel gereserveerd
(2021/2022).
2020
2021
2022
Totaal

EUR 885.199,18
EUR 998.200,24
EUR 1.114.501,86
EUR 2.997.901,28

Voor het Minimum MHPSS service package zijn de volgende
bedragen uitgegeven (2019/2020) dan wel gereserveerd
(2021/2022):
2019
2020
2021
2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

USD 435.278,69
USD 1.149.836,52
USD 3.594.833,41
USD 626.529,26

86

Totaal

USD 5.806.478

Tevens is er in 2020 een bijdrage van EUR 200.000 gegeven aan
Stichting Vluchteling / IRC voor een MHPSS programma op de
Griekse eilanden Samos en Chios.
Verder heeft Nederland eind 2019 en eerste helft 2020 extra
bijdragen verstrekt aan het ICRC en IFRC, mede bestemd voor
additionele inspanningen op het gebied van MHPSS:
• EUR 15 mln. extra aan ICRC, waarvan EUR 10 mln. voor
(MHPSS-inclusieve) COVID-19 respons in 2020.
• EUR 4 mln. steun aan IFRC voor 2020 en 2021, waarvan
EUR 2 mln. voor (MHPSS-inclusieve) COVID-19 respons.
Ter bevordering van integratie van MHPSS in vredesopbouw,
heeft Nederland en marge van de AVVN 2020 een additionele
bijdrage aan het VN Peace Building Fund bekend gemaakt van
5 mln EUR (bovenop de huidige 15 mln. EUR per jaar). Deze
verhoging geldt in eerste instantie voor zowel 2020 als 2021.
241
Kunt u aangeven hoeveel van de 21% van het niet-juridisch verplichte deel
van humanitaire hulp bestemd voor crisis-specifieke bijdragen humanitaire hulp is bestemd voor MHPSS in 2021? Via welke kanalen loopt dit?
Antwoord:
De Nederlandse inzet op MHPSS is allereerst om dit thema te
laten meenemen in alle humanitaire planning en beleidsdocumenten, zodat alle noodhulpfinanciering ook aan MHPSS ten
goede komt. Dit geldt ook voor crisis-specifieke bijdragen.
Zo pleit Nederland voor een MHPSS-inclusieve respons vanuit – al
dan niet door NL gesteunde – Country Based Pooled Funds, en
door de Rode Kruis beweging, de Dutch Relief Alliance en
verschillende VN organisaties.
Ook om deze reden valt niet cijfermatig aan te geven hoeveel
precies naar MHPSS zal gaan uit het niet-juridisch verplichte
gedeelte van humanitaire hulp.
242
Hoeveel is extra uitgetrokken voor MHPSS in 2021 om de gevolgen van de
COVID-19 crisis op te vangen? Via welke kanalen loopt dit?
Antwoord:
Het merendeel van de Nederlandse humanitaire financiering is
ongeoormerkt. Dit geldt ook voor de COVID-specifieke bijdragen
in 2020. Nederland pleit daarbij wel voortdurend bij uitvoerende
organisaties voor een MHPSS-inclusieve aanpak. Zo is de bijdrage
aan IFRC/RCRC zacht geoormerkt voor de COVID19 response (zie
ook antwoord op vraag 80, 240 en 241).
243
Hoe ziet de speciale aandacht voor de toegang tot recht voor groepen die
hierin een achterstand ondervinden, zoals vrouwen en jongeren, eruit en
welke specifieke beleidsmaatregelen zullen genomen worden om deze
toegang te vergroten?
Antwoord:
Nederland hanteert een mensgerichte benadering voor toegang
tot recht, uitgaand van de behoeftes van mensen in plaats van die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

87

van instituten. Deze benadering heeft, mede door de internationale Task Force on Justice waar Nederland co-voorzitter van
was, in VN-fora en op internationale bijeenkomsten veel aandacht
gekregen. Daarnaast pleit Nederland bij partners en internationale organisaties voor meer focus op de meest achtergestelde
groepen, namelijk vrouwen, jongeren, ontheemden, vluchtelingen, gedetineerden en slachtoffers van grove mensenrechtenschendingen.
Eind 2019 is een nieuw programma met UN Women gestart,
gericht op het uitbreiden van toegang tot recht voor vrouwen en
meisjes, onder andere door het aanpassen van discriminerende
wetgeving. Daarnaast zijn of worden in landen zoals Oeganda,
Ethiopië, Libanon, Tunesië, Mali en Zuid-Soedan nieuwe
programma’s gestart die juridische voorlichting, advies of
rechtshulp geven aan achtergestelde groepen. In Zuid-Soedan is
er met Nederlandse steun een nieuwe rechtbank voor bestrijding
van seksueel geweld opgericht. Het streven is dat in 2020 met
Nederlandse hulp 200.000 mensen toegang tot recht krijgen,
waarvan de helft vrouwen.
244
Kunt u toelichten hoe de bijdragen (inter)nationale organisaties, migratie
en ontwikkeling worden besteed? Kunt u toelichten waarom dit bedrag
verhoogd is met € 5 miljoen ten opzichte van 2020? Kunt u aangeven hoe
dit budget wordt verdeeld over kwetsbare groepen waaronder vluchtelingenkinderen en met name meisjes?
Antwoord:
De bijdragen (inter)nationale organisaties, migratie en ontwikkeling worden besteed via VN-organisaties zoals IOM, UNHCR, de
VN organisatie tegen drugs en georganiseerde misdaad (UNODC)
en het Hoge Commissariaat voor de Mensenrechten (OHCHR).
Deze bijdragen zijn gericht op vrijwillige terugkeer en herintegratie, bescherming, tegengaan van mensenhandel en -smokkel,
bewustwording over de risico’s van irreguliere migratie en
dataverzameling.
Het budget heeft een hoogte van EUR 34 mln. per jaar. In 2020 is
het budget eenmalig verlaagd met EUR 5 mln., ter dekking van de
aanpak van COVID-19.
Het budget komt grotendeels direct of indirect ten goede aan
kwetsbare groepen zoals slachtoffers van mensenhandel,
kwetsbare migranten en vluchtelingen. Binnen de programmering
is bijzondere aandacht voor vrouwen en meisjes.
Voor grootschalige programma’s gericht op educatie,
bescherming en werkgelegenheid t.b.v. kwetsbare groepen
waaronder vluchtelingen, verwijs ik u graag naar bijdragen onder
«Opvang in de Regio« (blz 67 begroting BHOS).
245
Kunt u aangeven hoeveel er in 2020 naar MHPSS is gegaan en hoeveel dit
is voor 2021?
Antwoord:
Zie antwoord vraag 240 en 241.
246
In welke landen wordt het bedrag gereserveerd voor opvang in de regio
onder beleidsartikel 4.2 besteed?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

88

Antwoord:
Het bedrag gereserveerd voor opvang in de regio onder beleidsartikel 4.2 wordt besteed in Jordanië, Libanon, Soedan, Irak,
Egypte, Ethiopië, Oeganda, Kenia en Turkije.
247
Welke mogelijkheden ziet u om het noodhulpbudget aan te passen als
bijvoorbeeld uit het jaarlijkse Global Humanitarian Overview (GHO) blijkt
dat de humanitaire noden in de wereld in 2021 wederom enorm stijgen
ten gevolge van de COVID-19 pandemie?
Antwoord:
Zoals reeds in het antwoord op vraag 118 is genoemd blijft
onderfinanciering van humanitaire actie – vooral door de
zogenoemde «funding gap» – een serieuze uitdaging. Die kloof
blijft groeien, ondanks de gestage jaarlijkse toename van het
volume aan humanitaire financiering.
Nederland blijft overigens een substantiële humanitaire donor.
Het Kabinet heeft voor noodhulp in het kader van de COVIDrespons in 2020 extra middelen vrijgemaakt. Voor 2021 is de
BHOS-begroting op hetzelfde niveau gebleven. De mogelijkheden
van aanpassing van het noodhulpbudget – in de zin van verhogen
– zijn, zonder additionele financiering, beperkt.
248
Welk bedrag is in 2020 uitgegeven aan het geven van voorlichting over
migratie in ontwikkelingslanden? In welke landen is in 2020 dergelijke
voorlichting gegeven? Welk deel van het bedrag dat hier aan besteed is, is
uitgeven in landen waarvoor op dit moment geldt dat de kans op een
succesvolle asielaanvraag laag is?
Antwoord:
In 2020 wordt er EUR 5,4 mln. uitgegeven aan bewustwordingscampagnes over de risico’s van irreguliere migratie en de gevaren
van mensenhandel in de landen Afghanistan, Egypte, Ethiopië,
Irak, Niger, Nigeria, Tunesië, Guinea, Ivoorkust, Liberia, Senegal,
Sierra Leone en Gambia. Met uitzondering van Irak geldt voor
deze landen dat de kans op een succesvolle asielaanvraag laag is.
249
Kunt u aangeven aan welke projecten de middelen voor het «bijdragen
aan migratiemanagement» worden uitgegeven? Welk deel van het budget
voor migratiesamenwerking is hier in 2020 aan uitgegeven?
Antwoord:
In 2020 is EUR 29 mln. begroot voor migratiemanagement. De
termen migratiemanagement en migratiesamenwerking zien op
dezelfde activiteiten.
250
Hoeveel geld steekt u in 2020 en 2021 in het tegengaan van documentfraude?
Antwoord:
Vanuit de BHOS begroting wordt er in 2020 en 2021 niet bijgedragen aan programma’s en projecten op het tegengaan van
documentfraude.
251

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

89

Hoeveel geld steekt u in 2020 en 2021 in het bevorderen van vrijwillige
terugkeer?
Antwoord:
In 2020 wordt er EUR 6,5 mln. besteed aan het bevorderen van
vrijwillige terugkeer vanuit Nederland en transitlanden, voornamelijk door middel van terugkeer- en herintegratieondersteuning.
Voor 2021 betreft dit vooralsnog EUR 4,3 mln.
252
Hoeveel geld steekt u in 2020 en 2021 in het verbeteren van grensbeheer?
Antwoord:
In 2020 wordt vanuit BHOS-middelen EUR 800.000 besteed aan
het verbeteren van grensbeheer door middel van capaciteitsopbouw van grensautoriteiten voor het tegengaan van mensenhandel in lijn met mensenrechten. In 2021 is een bedrag van EUR
1 mln. voorzien.
253
Welke maatschappelijke organisaties in Nederland ontvangen subsidie
voor de «bevordering van vrijwillige terugkeer en herintegratie van
ex-asielzoekers uit ontwikkelingslanden»? Hoe groot is dit subsidiebedrag
en voor welke projecten is dit bedoeld?
Antwoord:
Vanuit de BHOS-begroting worden in 2021 geen subsidies aan
maatschappelijke organisaties in Nederland verstrekt voor de
bevordering van vrijwillige terugkeer en herintegratie van
ex-asielzoekers uit ontwikkelingslanden. Deze subsidieverstrekking is in 2018 beëindigd. Voor informatie over maatschappelijke organisaties gefinancierd door Justitie en Veiligheid, zie
de beantwoording op de schriftelijke vragen van het lid Van Dijk
d.d. 8 mei 2020, 2696).
254
Kunt u toelichten waar de uitgaven aan «speciale multilaterale activiteiten» onder artikel 5.1 «Multilaterale samenwerking» aan worden
uitgegeven? Waarom gaan deze uitgaven onder «Bijdragen (inter)nationale organisaties» van € 10,4 miljoen in 2019 naar € 26,1 miljoen in
2020 en uiteindelijk naar € 4,1 miljoen in 2022?
Antwoord:
Onder «speciale multilaterale activiteiten» worden onder andere
de bijdragen aan de VN ten behoeve van het Resident
Coordinator-systeem en het Joint SDG Fund 2030 verantwoord.
Ook andere uitgaven zoals de bijdrage aan de Multilateral
Organisation Performance Network (MOPAN) en de reis- en
verblijfskosten van HMK Maxima in haar hoedanigheid als
UNSGSA worden ten laste gebracht van dit budget.
Het Resident Coordinator Fund en het Joint SDG Fund zijn
cruciaal voor de hervorming van het VN-ontwikkelingssysteem en
de bijdrage van het VN-systeem aan de Agenda 2030 voor
duurzame ontwikkeling. Om aan de hervorming een boost te
geven, is hiervoor extra budget gealloceerd tot en met 2021. De
extra verhoging in 2020 is het gevolg van een eenmalige bijdrage
van EUR 15 miljoen aan het Multi Partner Response and Recovery
Trust Fund als onderdeel van de COVID-respons, zoals gemeld in
Kamerstuk 33 625, nr. 293. Het Response and Recovery Trust
Fund is een VN-breed fonds gericht op het adresseren en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

90

mitigeren van de sociaaleconomische gevolgen van de
COVID-crisis.
255
Welk deel van de Nederlandse bijdragen aan internationale organisaties is
verplicht en welk deel is vrijwillig? Kunt u dit, in de vorm van een tabel,
aangeven per internationale organisatie?
Antwoord:
Zie beantwoording vraag 42
256
Kan er een nadere berekening en uitleg worden gegeven over hoe de
bedragen in artikel 5.4 precies tot stand zijn gekomen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 158.
257
Kunt u, door middel van een overzicht, per internationale organisatie
aangeven welk deel van de bijdrage kwalificeert als ODA en welk deel als
non-ODA?
Antwoord:
Zie beantwoording vraag 42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVII, nr. 8

91