Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1898
Vragen van het lid Smaling (SP) aan de Minister van Economische Zaken over
de investeringsplannen van TenneT bij 380kV verbindingen in Zeeland en
inzicht in de kosten van aansluitingen van het toekomstige windpark Borssele
(ingezonden 8 februari 2016).
Antwoord van Minister Kamp (Economische Zaken) (ontvangen 17 maart
2016).
Vraag 1
Klopt het bericht dat TenneT voor 5 tot 7 miljard euro aan uitbreidingsinvesteringen in Zeeland zegt te gaan doen? Is het waar dat de investeringsplannen
geheim zijn?1
Antwoord 1
Nee, het is onjuist dat TenneT investeringsplannen voor € 5 tot € 7 miljard
voor Zeeland heeft. Het investeringsprogramma van TenneT voor heel
Nederland bedraagt circa € 5 tot € 7 miljard in de periode tot 2025. Hiervan
heeft circa € 1,2 miljard betrekking op de investering Zuidwest 380 kV, dat de
volledige verbinding van Borssele naar Tilburg betreft.2
Op basis van de Elektriciteitswet 1998 (art. 21) moet TenneT om het jaar bij
de Autoriteit Consument en Markt het zogenoemde kwaliteits- en capaciteitsdocument (KCD) indienen. In het KCD zijn onder andere de voorgenomen
investeringen in het elektriciteitsnet opgenomen. In de Elektriciteitswet is ook
bepaald dat de netbeheerder het KCD op een geschikte wijze openbaar
maakt. Wanneer het KCD bedrijfs- of fabricagegegevens bevat die vallen
onder de reikwijdte van artikel 10, eerste lid, onderdeel c, van de Wet
openbaarheid van bestuur, dan blijft openbaarmaking van de desbetreffende
gegevens achterwege. Ook wanneer een netbeheerder bij de uitvoering van
zijn taak de beschikking krijgt over gegevens van andere bedrijven waarvan
hij het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden, is hij
verplicht tot geheimhouding van die gegevens.3 Slechts deze delen van de
investeringsplannen van TenneT zijn geheim.

1

Uitzending reporter radio van 31 januari 2016 over d aanleg van 380kV hoogspanningsnet in
Zeeland en PZC artikel van 26 januari 2016.
2
Algemene Rekenkamer Rapport «Investeringen in het Nederlandse hoogspanningsnet» van
februari 2015, pagina 29
3
Zie artikel 79, eerste lid, van de Elektriciteitswet 1998.

ah-tk-20152016-1898
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Vraag 2
Wat is uw mening over het rapport van de Algemene Rekenkamer van
februari 2015, waarin gesteld wordt dat de Autoriteit Consument en Markt
(ACM) onvoldoende controleert of de netuitbreidingen van TenneT ook
werkelijk noodzakelijk zijn? Op welke wijze gaat u de door TenneT gemaakte
uitbreidingen voor tracékeuze na op noodzaak?
Antwoord 2
In mijn bestuurlijke reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer
(Kamerstukken II 2014/15, 28 165, nr. 192) is aangegeven dat ik reeds had
geconstateerd dat er een verbetering nodig is van de regels over de
netplanning en -uitbreiding. De huidige rolverdeling tussen de betrokken
partijen voor het toetsen van de noodzakelijkheidvan investeringen van
netbeheerders is niet altijd duidelijk afgebakend. Het kabinet heeft in de
beleidsbrief STROOM van 18 juni 2014 (Kamerstukken II 2013/14, 31 510, nr.
49) aangekondigd met een wetswijziging te komen voor de verbetering van
de procedure rondom de toetsing van de investeringen. Het hiertoe dienende
wetsvoorstel STROOM is vorig jaar aangeboden aan beide Kamers, maar op
22 december jl. door de Eerste Kamer verworpen. Hiermee blijft de reeds
bestaande regelgeving van kracht en zijn de verbeteringen niet doorgevoerd.
Na de zomer verwacht ik bij uw Kamer een wetsvoorstel in te dienen waarin
de verbetering van de procedure rondom de toetsing van de investeringen is
opgenomen.
Onder de huidige regelgeving (Elektriciteitswet 1998) toetst ACM op
systeemniveau nut en noodzaak van (voorgenomen) investeringen van
TenneT, onder andere door een gedegen risicoanalyse van de netbeheerder te
verlangen. Het KCD-traject is cyclisch in die zin dat de verbeterpunten (die
ACM in de zogeheten eindbrief benoemt) de opmaat vormen voor het
volgende KCD. Op die manier prikkelt ACM TenneT om de kwaliteit van de
bedrijfsvoering, de risicoanalyses en efficiëntie van voorgenomen investeringen permanent te verbeteren. Daarnaast heeft ACM vanuit de regeling voor
uitbreidingsinvesteringen de taak om binnen 4 weken een advies te geven
aan de Minister van Economische Zaken over de noodzaak van bijzondere
uitbreidingsinvesteringen die de netbeheerder indient. Omdat deze toets in
een kort tijdsbestek plaatsvindt, kan dit niet meer dan een globale toets zijn
op basis van de aangeleverde informatie. Daarbij gaat het om een advies aan
de Minister, geen besluit over de noodzaak van een investering. ACM geeft in
deze korte periode een advies over de volledigheid van de melding en op de
eisen die aan een melding zijn gesteld in de wet.
De Minister van Economische Zaken heeft een rol bij de noodzaaktoets van
investeringen vóór de tracékeuze wanneer het een grote of bijzondere aanlegof uitbreidingsinvestering betreft. TenneT moet op basis van de «Regeling
melding aanleg- of uitbreidingsinvestering» een melding doen bij de Minister
van Economische Zaken. De Minister toetst de gemelde investering van
TenneT op noodzaak in het licht van het belang van een duurzame, betrouwbare en efficiënte energievoorziening. De tracékeuze wordt in dit verband niet
beoordeeld.
Voor de aanleg- en uitbreidingsinvesteringen van nationaal belang (zoals
hoogspanningsverbindingen) bestaat een aparte meldingsprocedure voor de
aanmelding van een project waarop de Rijkscoördinatieregeling (RCR) van
toepassing is. Bij de melding van een concreet project moet TenneT nut en
noodzaak van het project onderbouwen. Investeringen van TenneT die de
RCR volgen worden in dat kader door de Minister van Economische Zaken
beoordeeld op nut en noodzaak. Indien het project nuttig en noodzakelijk
wordt geacht, wordt de RCR gestart om ruimtelijke inpassing van het project
mogelijk te maken. Daarbij wordt het tracé door de ministers van Infrastructuur en Milieu en Economische Zaken vastgesteld in het rijksinpassingsplan.
Investeringen, boven de in de statuten van TenneT vastgelegde drempelbedragen, dient TenneT daarnaast aan de aandeelhouder (de Minister van
Financiën) ter goedkeuring voor te leggen. De Minister van Financiën toetst of
de investering past binnen het investeringskader dat onderdeel is van het
deelnemingenbeleid van het kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 3
Gaat de ACM bij haar beoordelingen na of bij de grote investeringen van
TenneT wel gekozen wordt voor de goedkoopste oplossing? Op welke wijze
gaat u – in uw rol van verantwoordelijk Minister – na of er wel voor de
goedkoopste oplossing wordt gekozen? Op welke wijze borgt u de doelmatigheid van de voorgenomen investeringen in het net in Zeeland?
Antwoord 3
Bij investeringen in de uitbreiding van het hoogspanningsnet kan het nooit
uitsluitend gaan om «de goedkoopste oplossing». Kosten zijn vanzelfsprekend
een belangrijke factor, maar moeten in een dichtbevolkt land als Nederland
afgewogen worden tegen andere factoren, zoals een goede ruimtelijke
inpassing en maatschappelijk draagvlak. Daarnaast zijn er wettelijk vastgelegde natuur- en milieueisen waaraan voldaan moet worden. Kosten alleen
kunnen dus niet een doorslaggevende factor zijn. Samen met de Minister van
Infrastructuur en Milieu ben ik op grond van de RCR verantwoordelijk voor
het besluit over de ruimtelijke inpassing van een tracé. Ik doe dit natuurlijk in
overleg met de omgeving: regionale en lokale bestuurders, bewoners en
(milieu)organisaties. Bij het uiteindelijke tracé wordt zo goed mogelijk
rekening gehouden met alle belangen die spelen. Als er op grond van deze
totale afweging eenmaal een tracé voor een nieuwe verbinding is vastgesteld,
is het aan TenneT om deze te realiseren. De reguleringsmethode van ACM
prikkelt TenneT om efficiënt te werken en dient te waarborgen dat TenneT
alleen de efficiënte kosten voor aanleg van het gekozen tracé vergoed krijgt.
ACM beoordeelt de efficiëntie van de investeringen van TenneT onder andere
met behulp van vergelijkingen met andere Europese netbeheerders (de
internationale benchmark) en projectspecifieke toetsen. De uitgangspunten
voor bovengenoemde werkwijze worden ook toegepast bij de investeringen
in het net in Zeeland.
Vraag 4
Is er naar uw mening sprake van belangenverstrengeling, waarbij u als
Minister van Economische Zaken een rol heeft als aandeelhouder, maar u
daarnaast bij uw beslissingen baseert op gegevens die TenneT zelf aandraagt? Zou besluitvorming naar uw mening transparanter zijn wanneer de
twee partijen (staat en netbeheerder) gescheiden zijn? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 4
Er is geen sprake van belangenverstrengeling, aangezien het aandeelhouderschap van TenneT is belegd bij de Minister van Financiën en niet bij mij als
beleidsverantwoordelijke Minister. In de huidige procedure rond de investeringen in het hoogspanningsnet is TenneT zelf verantwoordelijk voor beheer,
onderhoud en uitbreiding van zijn net, binnen de daarvoor in de wet
vastgelegde kaders. Wanneer TenneT een investeringsvoorstel indient, moet
het daarbij nut en noodzaak aantonen. Na indiening van investeringsvoorstellen is het vervolgens aan ACM (toetsing KCD’s) en de Minister van Economische Zaken (alleen bij bijzondere uitbreidingsinvesteringen en RCR) om de
voorstellen te toetsen.
Zoals hierboven aangegeven beoordeelt de Minister van Financiën, indien de
investering hoger is dan de investeringsdrempel zoals opgenomen in de
statuten van TenneT, vanuit de rol als enig aandeelhouder namens de Staat
of het investeringsvoorstel voldoet aan de vereisten uit het investeringskader
als opgenomen in de Nota Deelnemingenbeleid 2013.
Vraag 5
Op welke wijze controleert u of de keuze voor het tracé in Zeeland door
TenneT wel een redelijk rendement gemaakt wordt, terwijl niet gekeken is
naar mogelijke alternatieven als de Westerschelde optie – waarbij de lijn
onderzees wordt doorgetrokken tot Rilland – of het opwaarderen van oude
masten in het Zeeuwse?
Antwoord 5
De toezichthouder ACM bepaalt het te behalen rendement, binnen de kaders
die de Elektriciteitswet 1998 biedt, door periodiek een methodebesluit vast te
stellen. Met onder andere het methodebesluit stelt ACM uiteindelijk de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

tarieven vast die de netbeheerders in rekening brengen aan de consumenten
en bedrijven voor het transport van gas en elektriciteit. Deze tarieven dragen
er uiteindelijk aan bij of er al dan niet een redelijk rendement wordt behaald.
Bij de afweging van alternatieven speelt het rendement geen rol. Bij het
nemen van een besluit om alternatieven wel of niet mee te nemen in het
onderzoek is het van belang of een alternatief ook realistisch is. Graag verwijs
ik, voor een uitgebreid antwoord op de vraag of het Westerschelde-tracé of
opwaardering van de bestaande masten mogelijk is, naar de antwoorden op
vragen 2, 3 en 6 van de leden Smaling (SP) en Van Veldhoven (D66) van
8 februari 2016, met kenmerk 2016Z02590. In beide gevallen is de conclusie
dat dit niet mogelijk is.
Vraag 6
Wordt er naar uw mening niet onnodig veel aan de netten in Zeeland
uitgebreid, immers hoe groter de activawaarde, hoe meer netten, hoe meer
rendementsmogelijkheden? Hoe controleert u dit mechanisme? Is er hierbij
naar uw mening sprake van een perverse prikkel?
Antwoord 6
Ik heb geen reden om aan te nemen dat de elektriciteitsnetten in Zeeland
onnodig worden uitgebreid. Graag verwijs ik naar het antwoord op vraag 2
van de vragen van de leden Smaling (SP) en Van Veldhoven (D66) van
8 februari 2016, met kenmerk 2016Z02590. In dit antwoord wordt uitgebreid
ingegaan op nut en noodzaak van de nieuwe 380 kV-verbinding tussen
Borssele en Rilland.
Zoals hierboven aangegeven dient TenneT tweejaarlijks een KCD in met
daarin de voorziene uitbreidings- en vervangingsinvesteringen. Deze worden
vervolgens op systeemniveau getoetst op nut en noodzaak. Indien nut en
noodzaak van een investering niet of niet voldoende kunnen worden
aangetoond, dan zal deze niet worden goedgekeurd door ACM. Via deze
procedure is het toezicht op de uitbreiding van de netten voldoende geborgd.
Niettemin ben ik van mening dat een verduidelijking van de rolverdeling
tussen de betrokken partijen voor het toetsen van de noodzakelijkheid van
investeringen van netbeheerders wenselijk is. Hiertoe heb ik voorstellen
gedaan als onderdeel van het wetsvoorstel STROOM. Dit wetsvoorstel is
vorig jaar echter door de Eerste Kamer verworpen. Zoals bij het antwoord op
vraag 2 aangegeven verwacht ik na de zomer een wetsvoorstel bij uw Kamer
in te dienen om onder andere deze verbeteringen alsnog te kunnen regelen.
Vraag 7
Vindt u het wenselijk dat er net als bij de uitbreiding van regionale netten
eerst om een doelmatigheidstoets van de toezichthouder wordt gevraagd dit
ook bij uitbreidingen van de netten van TenneT te vragen? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 7
Noch bij de uitbreiding van regionale netten, noch bij uitbreiding van de
landelijke netten vindt er een ex ante doelmatigheidsbeoordeling door ACM
plaats. Een dergelijke toets is niet mogelijk, omdat vóór uitbreiding van de
netten nog geen inzicht is in de daadwerkelijke kosten die de netbeheerder
daarvoor heeft gemaakt. De kern van de reguleringsmethode van de
netbeheerders is dat het efficiëntieniveau van te voren wordt ingeschat en dat
de prestaties van de netbeheerder leidend zijn. Deze methode stelt ACM in
staat om meerdere investeringen gezamenlijk te beoordelen en in voorkomende gevallen te vergelijken met andere netbeheerders. TenneT loopt onder
deze methode, net als elk privaat bedrijf, het risico dat een investering
achteraf niet volledig efficiënt blijkt te zijn. Indien ACM een bepaald percentage van de kosten als inefficiënt aanmerkt, dan krijgt TenneT over dit
gedeelte van de reeds gemaakte kosten geen vergoeding. ACM stelt in
beginsel de (maximale) tarieven immers vast op een hoogte die slechts
voldoende is om de efficiënte kosten terug te verdienen. Ik zie geen reden om
deze procedure te veranderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

Vraag 8
Op welke wijze gaat u, nu de wet Stroom gestrand is in de Eerste Kamer, er
zorg voor dragen dat de in de wet Stroom voorgenomen consultatieprocedures wel toegepast gaan worden bij de Zeeuwse investeringsplannen?
Antwoord 8
Met het verwerpen van het wetsvoorstel STROOM is er geen wettelijke basis
om een consultatieprocedure bij de netbeheerders voor het KCD af te
dwingen. Met mijn brief van 22 januari jl. (Kamerstukken II 2015/16, 31 510,
nr. 51) is uw Kamer geïnformeerd over het vervolg van het wetsvoorstel
STROOM. In deze brief heb ik aangegeven een aantal verbeteringen uit het
wetsvoorstel Elektriciteits- en Gaswet alsnog mogelijk te willen maken door
een wijziging van de huidige wet. Logischerwijs maakt een helder kader voor
de totstandkoming en toetsing van investeringen van netbeheerders hier deel
van uit. Ik ben voornemens dit wetsvoorstel na de zomer bij uw Kamer in te
dienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5