MIRT Overzicht 2021
Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport

MIRT Overzicht 2021
Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

Aangeboden aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
door de minister van Infrastructuur en Waterstaat

Colofon
Uitgave:
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, mede namens
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
Grafisch ontwerp,vormgeving en redactie:
Kris Kras context, content and design, Utrecht
Kaarten:
Carto, Utrecht
Fotografie:
Rob Acket
BCTN
Beeldbank Rijkswaterstaat (beeldbank.rws.nl)
Tineke Dijkstra
Terra Drone
John van Helvert
Investeringsprogramma corridor Rotterdam Antwerpen
Nico te Laak
Maastricht-Bereikbaar.nl
Mediatheek Rijksoverheid
Rob Poelenjee
Hans Roggen
ProRail
Spoorzone Ede
’t Sticht fotobureau, Timo de Boer
Bart van Vliet
Het MIRT Overzicht 2021 is ook beschikbaar via
www.mirtoverzicht.nl

Voorwoord

“Onze infrastructuur is van wereldklasse, maar door de toenemende
drukte raken de grenzen in zicht.” Een jaar geleden was dat de
hoofdboodschap van dit voorwoord. Files, volle treinen en drukke
fietspaden waren aan de orde van de dag.
Tot half maart 2020. Nederland viel stil. De maatregelen die we voor
onze gezondheid moesten nemen, hadden grote gevolgen voor onze
mobiliteit. Van de ene op de andere dag had het ov nog 10 procent van
zijn bezetting over. Op de wegen nam het verkeer af tot 40 procent van
wat we gewend waren. Weg files, weg drukte.
En nu? Op het moment van schrijven is de hoeveelheid verkeer op
de weg bijna terug op het niveau van vóór de corona-uitbraak. In het
ov zien we ruimte in plaats van overvolle coupés, mede door thuis­
werken en spreiding. Op de weg blijven de lange dagelijkse files nog uit.
Wat betekent dit voor de toekomst? Hebben mensen en bedrijven de
smaak van het thuiswerken te pakken en gaan ze het vaker doen?
Kiezen reizigers straks weer volle bak voor het ov of blijven auto en
fiets favoriet?
De effecten staan nog niet vast. Wel zal de drukte op de lange termijn
weer toenemen. De bevolking groeit, het aantal huishoudens stijgt en
er moeten veel nieuwe woningen bij. Ook bij lagere economische groei
voorzien we een toename van de mobiliteit en bereikbaarheids­
problemen. Het blijft nodig fors te investeren.
Daarom gaan we ook door met het op orde maken van de infrastructuur
in Nederland. Sterker, we zetten volop in op het versnellen van projecten.
Samen met de bouwers beoordelen Rijkswaterstaat en ProRail waar
dat kan en wenselijk is.
MIRT Overzicht 2021 | 4

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven en minister Cora van Nieuwenhuizen

Foto van 7 november 2018

Voorwoord

Als het gaat om samenwerking hebben we afgelopen jaar ook een
grote sprong gemaakt op het gebied van verkeersveiligheid. Voor de
uitvoering van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid is geld en veel
inzet beschikbaar om de veiligheid op gemeentelijke en provinciale
wegen te verbeteren. Het doel van nul verkeersslachtoffers wordt door
vele publieke en private partners gedragen.
Naast de coronacrisis heeft ook de stikstofproblematiek voor veel
werkzaamheden gevolgen. We zetten ons in om alle projecten zoveel
mogelijk volgens planning doorgang te laten vinden. Helaas zal voor
een aantal projecten vertraging onvermijdelijk zijn.
Op het gebied van ov hebben we afgelopen jaar een Toekomstbeeld
geschetst dat houvast geeft voor de langere termijn. We werken het
plan verder uit met medeoverheden en vervoerders. Belangrijk hierbij
is het programma ERTMS, waarmee het spoor veiliger, betrouwbaarder
en sneller wordt.
De capaciteit op het spoor breiden we uit. Voor de Maaslijn hebben we
een overeenkomst bereikt met de regio. Dankzij een Voorkeurs­
beslissing voor de Multimodale Knoop Schiphol zetten we de volgende
stap in de verbetering van de bereikbaarheid en veiligheid van Schiphol.

Als waterland werken we daarnaast continu aan onze waterveiligheid.
Naast een teveel aan water krijgen droogte en waterkwaliteit daarbij
steeds meer aandacht. Ook in de vaarwegen investeren we volop.
Klimaatneutrale en circulaire uitvoering van infraprojecten heeft de
toekomst!
Toenemende drukte en grenzen die in zicht raken – onze boodschap in
het voorwoord van vorig jaar blijft actueel. Willen we niet alsnog
terechtkomen in het verkeersinfarct dat vóór corona dreigde, moeten we
hard aan de slag. Naast het investeren in infrastructuur gaat het dan óók
om het spreiden van onze reizen over de dag en de dagen van de week.

Mede namens de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, de minister van Economische Zaken en Klimaat
en de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat.

De minister van Infrastructuur en Waterstaat,
Cora van Nieuwenhuizen
De staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
Stientje van Veldhoven

En hoewel we in dit voorwoord nog in modaliteiten praten, liggen we
op koers met het omvormen van het Infrafonds naar het Mobiliteits­
fonds. Daarmee stimuleren we dat niet langer de modaliteit centraal
staat, maar de mobiliteit – de reis van deur tot deur, van mensen én
goederen. Deze werkwijze sluit goed aan bij de gebiedsgerichte
bereikbaarheidsprogramma’s (Rotterdam/Den Haag, Amsterdam,
Utrecht), waarin Rijk en regio samenwerken. Want al die nieuw te
bouwen woningen moeten wel bereikbaar blijven!

MIRT Overzicht 2021 | 5

Leeswijzer

Voor u ligt het MIRT Overzicht 2021. Dit document
is de jaarlijkse toelichting bij de begroting van
het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Elk MIRT Overzicht is anders. De veranderingen
ten opzichte van het MIRT Overzicht van vorig jaar
staan in het hoofdstuk 'Wijzigingen t.o.v. het
MIRT Overzicht 2020'.
Het hoofdstuk ‘Het MIRT in ontwikkeling’ geeft meer
achtergrondinformatie over het MIRT en de recente
beleidsinhoudelijke ontwikkelingen binnen het MIRT.
Doorgevoerde wijzigingen staan beschreven in het
onderdeel 'wijzigingen t.o.v. het MIRT Overzicht
2020'. Vervolgens wordt een toelichting gegeven
op de indeling en opbouw van de project- en
programma­bladen. Dit hoofdstuk wordt afgesloten
met een fotoreeks van de gerealiseerde projecten
van 2020 en een overzicht van gerealiseerde
projecten over de afgelopen vijf jaar.
Het hoofdstuk ‘Nationaal’ biedt inzicht in de
opgavekaart, lopende MIRT Onderzoeken en een
kaartenreeks van lopende projecten en programma’s.
De projecten en programma’s ‘Nationaal’ worden
gekenmerkt door een begrotingsartikel en worden
over meerdere MIRT-regio’s uitgerold en zijn
daarom niet op kaart weergegeven. Naast de File
Top 50 van de eerste helft van 2020 is in dit
hoofdstuk ook een beschrijving van het internationale perspectief te lezen in het onderdeel ‘Transport
en investeringsbeleid van de EU in Nederland’.
Dit hoofdstuk wordt afgesloten met een weergave
van alle lopende project- en programmabladen die
als ‘Nationaal’ gekenmerkt worden.

Daarna wordt voor elk van de vijf MIRT-regio’s
volgens een vaste opbouw de volgende informatie
steeds als hoofdstuk weergegeven:
- Visie
- Hoofdopgaven
- Gebieden met concentratie van opgaven
van nationaal belang
- Opgavenkaart
- Projectenkaart
- Projectenoverzicht
Deze infographic maakt inzichtelijk hoeveel projecten er
in een gebied zijn, onderverdeeld naar fase en modaliteit.
- Project- en programmabladen
De project- en programmabladen beginnen per gebied
met de bladen van de eventuele gebiedsgerichte
bereikbaarheidsprogramma’s. Direct hierna volgen de
verschillende MIRT-projecten die deel uitmaken van deze
bereikbaarheidsprogramma's. Vervolgens komen de
bladen van de MIRT Onderzoeken, gevolgd door de
projecten in de Verkennings-, de Planuitwerkings- en de
Realisatiefase aan de orde. De bladen zijn op modaliteit
geordend conform de begrotingsartikelen t.w.:
hoofdwegen, spoorwegen personen, spoorwegen
goederen, regionaal/lokaal, hoofdvaarwegen,
waterveiligheid, waterkwaliteit en zoetwater.
In het laatste hoofdstuk is een financiële toelichting
opgenomen over de begroting van het ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat en de voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten over de
periode 1 januari - 30 juni 2020.
Dit MIRT Overzicht is te downloaden via de website:

www.mirtoverzicht.nl.

MIRT Overzicht 2021 | 6

Inhoud
Over het MIRT

8

Nationaal

22

Noordwest-Nederland

135

Zuidwest-Nederland

199

Zuid-Nederland

265

Oost-Nederland

312

Noord-Nederland

363

Financiële uitwerking, BLS pilots en
voortgangsrapportage

384

Over het MIRT

Het MIRT in ontwikkeling

9

Wijzigingen ten opzichte van het MIRT Overzicht 2020

13

Toelichting op de project- en programmabladen

15

Gerealiseerde projecten 2020

18

Het MIRT in ontwikkeling

Wat is het MIRT?
Het MIRT staat voor het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte
en Transport. Jaarlijks wordt het MIRT Overzicht als bijstuk van de
begroting van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW)
op Prinsjesdag aan de Tweede Kamer aangeboden. In het MIRT zijn
onder andere rijksprojecten en rijksprogramma’s opgenomen,
waarmee wordt gewerkt aan de bereikbaarheid, veiligheid en
ruimtelijke inrichting van Nederland. De rijksinvesteringen in het MIRT
worden (hoofdzakelijk) bekostigd uit het Infrastructuurfonds (IF, in de
toekomst Mobiliteitsfonds) en het Deltafonds (DF).
De minister van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is
verantwoordelijk voor de ruimtelijke ordening. Deze verantwoordelijkheid strekt zich ook uit tot het onderdeel Ruimte uit het MIRT. De
samenhang binnen het MIRT blijft daarbij voorop staan. De ministers
van BZK en IenW werken in dit kader nauw samen.
Het MIRT heeft de volgende functies:
Begroting
Het MIRT Overzicht geeft inzicht in en transparantie over de achtergrond,
de stand van zaken en de planning van projecten en programma’s
waarbij het Rijk in het kader van het MIRT is betrokken. Het is daarmee
niet alleen een bijstuk bij de begroting, maar ook een informatief
naslagwerk.
Samenwerking
Het MIRT gaat uit van een intensieve samenwerking tussen het Rijk,
decentrale overheden (provincies, gemeenten, vervoerregio’s,
waterschappen), maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven.
Waar opgaven elkaar raken, worden deze gezamenlijk opgepakt. Om dit
bestuurlijk te faciliteren is er elk najaar een bestuurlijk overleg MIRT (BO
MIRT) in ieder van de vijf MIRT-regio’s (Noordwest, Zuidwest, Zuid, Oost
en Noord) en voor het programma Goederenvervoer­corridors. In het
voorjaar vinden onder regie van de minister van BZK bestuurlijke

overleggen leefomgeving en gesprekken op locatie plaats. De Tweede
Kamer wordt per brief geïnformeerd over de uitkomsten van de
bestuurlijke overleggen. Met de Tweede Kamer vindt regulier half­
jaarlijks overleg plaats over het MIRT.
Werkwijze
De spelregels van het MIRT (2016, TK 34550 A, nr. 19) beschrijven de
werkwijze, rollen en taken van partijen en de besluitvormingsvereisten
bij het Rijk om tot een beslissing te komen over een eventuele
financiële rijksbijdrage aan een MIRT-opgave, -project of -programma.
Ze schetsen het proces dat moet worden doorlopen van eventueel
onderzoek, verkenning, planuitwerking tot en met realisatie, inclusief
de bijbehorende beslisinformatie.

Herziening MIRT-spelregels
De MIRT-spelregels worden in 2020 herzien en begin 2021 naar de
Kamer gestuurd. De aanleiding voor de herziening is de naderende
inwerkingtreding van de Wet Mobiliteitsfonds en de Omgevingswet,
welke tot wijzigingen in de wettelijke vereisten en werkwijze leiden.
De mee te nemen onderwerpen voor de herziening worden momenteel
geïnventariseerd. Hierbij vormt de evaluatie van de MIRT-spelregels,
die eind 2019 is afgerond, ook input (2019, bijlage bij 35300-A-57).
Ook de resultaten uit de proeftuinen van het Mobiliteitsfonds worden
hierin meegenomen.

Mobiliteitsfonds
In het regeerakkoord is aangekondigd dat het kabinet het
Infrastructuurfonds omvormt tot een Mobiliteitsfonds. De kern van het
Mobiliteitsfonds is dat niet langer de modaliteit, maar de mobiliteit
centraal staat. De Kamer is hierover geïnformeerd via de voortgangsbrieven Mobiliteitsfonds van 13 mei en 2 december 2019 en het Wetsvoorstel
Mobiliteitsfonds (Kamerstukken II 2019/20, 35 426, nr. 1 t/m 4). Met het
Mobiliteitsfonds zetten we een volgende stap ter bevordering van het
integraal werken aan de bereikbaarheidsopgaven. Dit gebeurt onder
meer door middelen niet op voorhand te alloceren aan modaliteiten.
Oplossingen voor bereikbaarheidsopgaven zullen in toenemende mate
MIRT Overzicht 2021 | 9

Het MIRT in ontwikkeling

gezocht worden in samenhang over de modaliteiten heen – bijvoorbeeld
een pakket aan maatregelen – en niet alleen binnen één modaliteit.
Daarnaast maakt het Mobiliteitsfonds, naast infrastructuur, ook
bekostiging van doelmatig gebruik van infrastructuur mogelijk.

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR). De NOVI vormt een
belangrijk beleidskader voor het MIRT. Hierin worden alle doelen
en ambities beschreven op het vlak van de ruimtelijke ontwikkeling
van Nederland.

concrete oplossingen voor de korte termijn (1-4 jaar), passend binnen
het perspectief en de doelstellingen op (middel)lange termijn.

De veranderingen die het Mobiliteitsfonds teweeg brengt, worden
betrokken bij de voorgenomen wijziging van de MIRT-spelregels
en de nieuwe NMCA. Het streven is om de Wet Mobiliteitsfonds op
1 januari 2021 in werking te laten treden, zodat de eerste begroting
van het Mobiliteits­fonds op Prinsjesdag 2021 aan de Kamer kan
worden aangeboden.

Voor de gebiedsgerichte uitwerking van de NOVI worden, in samenhang met de omgevingsvisies van de andere overheden, omgevings­
agenda's opgesteld voor de vijf landsdelen. Daarmee gaat het Rijk een
nieuwe fase in van interbestuurlijke samenwerking rond de fysieke
leefomgeving in Nederland. Deze omgevingsagenda’s vervangen de
gebiedsagenda’s die onder de SVIR vielen. De omgevingsagenda's
brengen per landsdeel in beeld wat de gedeelde opgaven zijn voor
verdere ontwikkeling van een economisch duurzame, aantrekkelijke en
veilige leefomgeving en zijn een goede basis en leidraad voor samenwerking tussen Rijk en regio's. Het streven is om uiterlijk najaar 2021
de omgevingsagenda’s voor heel Nederland gereed te hebben.

Inmiddels zijn we een jaar na de uitspraak van de Raad van State over
het Programma Aanpak Stikstof (PAS) en is de toestemmingsverlening
weer enigszins op gang gekomen. Er is een stikstofregistratiesysteem
opgezet, waarin de stikstofruimte van bronmaatregelen zoals de
verlaging van de snelheid naar 100 km/h overdag gedoseerd kan
worden uitgegeven aan 75.000 woningen en 7 MIRT-projecten en in
de brief over de structurele aanpak stikstof van 24 april is een
bronmaatregelenpakket van 5 miljard aangekondigd. Daarnaast
worden afspraken gemaakt over duurzamer bouwen, met als gevolg
een afname van de stikstofdepositie in de aanlegfase. Als het merendeel van de stikstofdepositie wordt veroorzaakt door het gebruik zijn
de daarvoor andere geëigende instrumenten: de ecologische onderbouwing (niet overal is stikstofdepositie een probleem), mitigatie zoals
extern salderen of de ADC-toets. Met name de laatste kan invloed
hebben op de planning van de huidige projecten.

De sterke punten van het Infrastructuurfonds blijven bij de omvorming
naar het Mobiliteitsfonds behouden. Het fonds behoudt een meerjarig
karakter, bevordert continuïteit van de inzet van middelen en de
doelmatige besteding daarvan en zorgt hiermee voor stabiliteit.
De kern van de fondssystematiek blijft het afzonderlijk beheer van
(langjarige) ontvangsten en uitgaven, ondersteund door het MIRT.

Aanpassing van de Nationale Markt en
Capaciteitsanalyse (NMCA)
De volgende analyse van de langetermijn-mobiliteitsopgaven (zoals in
2017 de NMCA) wordt begin 2021 naar de Tweede Kamer verzonden.
Deze analyse heeft als doel een kabinet te voorzien van de meest
recente informatie over verwachte mobiliteitsopgaven, en is één van de
onderleggers voor het gesprek tussen Rijk en regio in het MIRT. Op dit
moment wordt verkend welke aanpassingen er aan de analyse gedaan
moeten worden om beter aan te sluiten op de ontwikkeling van het
Mobiliteitsfonds en de samenwerking in het MIRT. Dit gaat bijvoorbeeld om gebiedsgerichte bereikbaarheidsopgaven, het beter onderling
vergelijkbaar maken van opgaven met betrekking tot de verschillende
vervoerswijzen en veiligheid.

NOVI en Omgevingsagenda
Met de komst van de Omgevingswet wordt dit jaar de Nationale
Omgevings­visie (NOVI) vastgesteld als vervanger van de verouderde

Veilige, Slimme, Duurzame mobiliteit
Verstedelijking, technologische ontwikkelingen, de klimaatopgave,
afnemende budgetten: het zijn ontwikkelingen die vragen om een
meerjarige mobiliteitstransitie naar een ander, integraler, slimmer en
duurzamer mobiliteitssysteem. Een belangrijk onderdeel hiervan is een
aanpak gericht op het optimaliseren van gebruik van bestaande
netwerken, waarmee enerzijds op korte termijn adaptieve oplossingen
geboden kunnen worden. Maar waarmee tegelijk ook richting wordt
gegeven aan structurele mobiliteitstransities waarbij oplossingen en
maatregelen op het gebied van bereikbaarheid, duurzaamheid en
verkeersveiligheid (meer) in onderlinge samenhang worden uitgewerkt
en geprogrammeerd.

Stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden
in relatie tot het MIRT

Tijdens de BO’s MIRT is met de regio’s afgesproken om per MIRTgebied te komen tot een gezamenlijke en gestructureerde aanpak op
het gebied van Slimme, Duurzame en Veilige Mobiliteit. Belangrijke
thema’s binnen deze aanpak zijn fietsstimulering, smart mobility,
duurzame mobiliteit, parkeren, werkgeversaanpak en logistiek.
Redenerend vanuit gezamenlijke opgaven wordt integraal ingezet op
MIRT Overzicht 2021 | 10

Het MIRT in ontwikkeling

Toelichting begroting IenW
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW)
heeft drie begrotingen:
1. Beleidsbegroting (Hoofdstuk XII van de Rijksbegroting;
2. Begroting van het Infrastructuurfonds (Hoofdstuk A
van de Rijksbegroting);
3. Begroting van het Deltafonds (Hoofdstuk J van de
Rijksbegroting).
De twee fondsbegrotingen van het ministerie van IenW – het
Infrastructuurfonds en het Deltafonds – worden gevoed vanuit de
beleidsbegroting Hoofdstuk XII via beleidsartikel 26 (Bijdrage
Investeringsfondsen). In de beleidsbegroting Hoofdstuk XII worden
de uitgaven voor de beleidsuitgaven van het ministerie van IenW
geraamd en verantwoord, waaronder beleidsonderzoeken,
subsidies en bijdragen aan medeoverheden en/of internationale
organisaties. Ook de apparaatsuitgaven voor het kerndepartement
worden begroot in de beleidsbegroting. In beide fondsbegrotingen
worden de uitgaven aan concrete investeringsprojecten en
programma’s geraamd, evenals de uitgaven voor beheer, onderhoud, vervanging en renovatie van de infrastructuur. De doelstelling
van het Infrastructuurfonds is wettelijk vastgelegd in de Wet op het
Infrastructuurfonds (Stb. 1993, 319): ‘Het bevorderen van een
integrale afweging van prioriteiten en het bevorderen van
continuïteit van middelen voor infrastructuur’. De instelling van het
Deltafonds is wettelijk geregeld in de Waterwet (Stb. 2009, 107),
met als doel de bekostiging van maatregelen, voorzieningen en
onderzoeken op het gebied van waterveiligheid en zoetwatervoorziening, en sinds 2015 ook waterkwaliteit. De begrotingen van het
ministerie van IenW zijn ook digitaal beschikbaar op www.
rijksbegroting.nl.

Meer informatie
Schets Mobiliteit naar 2040 veilig, robuust, duurzaam
www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/06/07/
schets-mobiliteit-naar-2040
M.b.t. kennis en ervaringen op MIRT-gebied:
www.leerplatformmirt.nl
NOVI
https://denationaleomgevingsvisie.nl/default.aspx
Website MIRT
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ruimtelijke-ordening-en-gebiedsontwikkeling/meerjarenprogramma-infrastructuur-ruimte-en-transport-mirt
SVIR
www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2012/03/13
www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2012/03/13/
structuurvisie-infrastructuur-en-ruimte

MIRT Overzicht 2021 | 11

Het MIRT in ontwikkeling

Lijst van afkortingen MIRT Overzicht 2021
In het MIRT Overzicht worden op meerdere plaatsen afkortingen gebruikt. De meestgebruikte afkortingen worden hieronder uitgeschreven.
AGZR 	Adaptieve Gebiedsagenda Zuidelijke Randstad
AKI
Automatische knipperlichtinstallatie
AO-projecten
Autonome Ontwikkelingsprojecten
ATB
Automatische treinbeïnvloeding
ATB-Vv 	Automatische Treinbeïnvloeding Verbeterde versie
BDU
Brede doeluitkering
BIRK
Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit
btw
Belasting toegevoegde waarde
BO
Bestuurlijk Overleg
BOV
Beheer, Onderhoud en Vervanging
CEF
Connecting Europe Facility
CMBO
Centraal Monitorings- en Beslisorgaan
DB
Design and Build
DBFM
Design, Build, Finance and Maintain
DBM
Design, Build and Maintain
D&C
Design & Construct
DF
Deltafonds
EHS
Ecologische Hoofdstructuur
EMM
Ecologische Maatregelen Markermeer
ERTMS
European Rail Traffic Management System
EZS
Emplacement Zuidelijke Spooraansluiting
FES
Fonds Economische Structuurversterking
GHO
Greenport Holland Overheden
HbR
Havenbedrijf Rotterdam
HOV
Hoogwaardig Openbaar Vervoer
HWBP
Hoogwaterbeschermingsprogramma
HWN
Hoofdwegennet
IBO
Interdepartementaal Beleidsonderzoek
ICZR 	Internationale Connectiviteit Zuidelijke Randstad
IF
Infrastructuurfonds
ILG
Investeringsbudget Landelijk gebied
IoT
Internet of Things
ITS
Intelligente transportsystemen
KRW
Kaderrichtlijn Water
kt
korte termijn
LAT
Lowest Astronomical Tide
LMCA
Landelijke Markt- en Capaciteitsanalyse
LOI
Letter of Intent
LTSA
Lange Termijn Spooragenda
m.e.r.
milieueffectrapportage
MF
Mobiliteitsfonds

Ministerie van BZK 	Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijks Relaties
Ministerie van EZ 	het voormalige ministerie van Economische Zaken
Ministerie van EZK	Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
Ministerie van IenM 	het voormalige ministerie van Infrastructuur
en Milieu
Ministerie van IenW
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Ministerie van VenW 	het voormalig ministerie van Verkeer en
Waterstaat
Ministerie van VROM 	het voormalig ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu
Ministerie van VWS 	Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Ministerie van LNV 	Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit
MIRT	Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte
en Transport
MJPG
Meerjarenprogramma Geluidsanering
MJPO
Meerjarenprogramma Ontsnippering
MKBA
maatschappelijke kosten- en batenanalyse
MLT
middellange termijn
MoMaRo
Modernisering Maasroute
MoVe
Programma Mobiliteit en Verstedelijking
MRA
Metropoolregio Amsterdam
MRDH 	Metropoolregio Rotterdam-Den Haag
NABO
niet-actief beveiligde overwegen
NAS
Nationale Klimaatadaptatiestrategie
nHWBP
nieuw Hoogwaterbeschermingsprogramma
NMCA
Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse
NoMo AOV 	Nota Mobiliteit Achterstallig Onderhoud
Vaarwegen
NOV
Noordoostelijke Verbinding
NOVI
Nationale Omgevingsvisie
NRU
Noordelijke Randweg Utrecht
NSL 	Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit
NSP
Nationale Sleutelprojecten
NST
Nieuwe Sluis Terneuzen
OTB
Ontwerp-Tracébesluit
ov
openbaar vervoer
OV SAAL
OV Schiphol-Amsterdam-Almere
PAGE
Plan van Aanpak Goederen Emplacementen

PAS
Programma Aanpak Stikstof
P&C
Plan & Construct
PHS
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
PIP
provinciaal inpassingsplan
PKB
Planologische Kernbeslissing
PMR
Project Mainportontwikkeling Rotterdam
PPS
publiek-private samenwerking
PVVO	Programma Verbetering Veiligheid Overwegen
REOS
Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie
REP
Ruimtelijk Economisch Programma
RGV 	Rijksstructuurvisie Grevelingen en
Volkerak-Zoommeer
RMf
Regionaal Mobiliteitsfonds
RINK
Risico Inventarisatie Natte Kunstwerken
RRAAM 	Rijk-Regioprogramma
Amsterdam-Almere-Markermeer
RSS
Randstadspoor
RSP
Regiospecifiek Pakket
RSP-ZZL
Regiospecifiek Pakket Zuiderzeelijn
SBaB 	Gebiedsgericht programma Samen Bouwen
aan Bereikbaarheid
SDR
Smart Delta Resources
SSCS
spoorstaafconditioneringssysteem
SNIP 	Spelregelkader Natte Infrastructuurprojecten
SVIR
Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
TB
Tracébesluit
TBES
Toekomstbestendig Ecologisch Systeem
TEN-T
Trans-European Transport Network
TPN
Trade Port Noord
UPGE 	Uitvoeringsprogramma Geluid Emplacementen
USP
Utrecht Science Park
VGR
Voortgangsrapportage
VNSC
Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie
V&R
Vervanging en renovatie
VTM
Vessel Traffic Managementsysteem
WLO
Welvaart en Leefomgeving
zoab
zeer open asfalt beton
ZRG
Zuidelijke Ringweg Groningen
ZZL
Zuiderzeelijn
PPC
Publiek-Private Comparator

MIRT Overzicht 2021 | 12

Wijzigingen ten opzichte van
het MIRT Overzicht 2020
Elk MIRT Overzicht is anders. Ieder jaar
worden er verbeterpunten doorgevoerd
in het overzicht om tot een mooi product
te komen. Het MIRT Overzicht dient
als informatievoorziening en als
verantwoording van de geïnvesteerde
gelden aan het parlement, met name de
Tweede Kamer. Ook is het te gebruiken
als naslagwerk voor de (semi)
Rijksoverheid, regionale overheden,
marktpartijen, burgers en andere
geïnteresseerden.

Omdat het MIRT Overzicht een bijstuk van de begroting is, wordt het
elk jaar op Prinsjesdag gepresenteerd en vinden er tussentijds geen
wijzigingen in het overzicht plaats, ook niet op de website. De inhoud
van het overzicht heeft daarmee een statisch karakter. In dit MIRT
Overzicht zijn de actuele ontwikkelingen opgenomen tot 10 augustus
2020. In dit hoofdstuk lichten we de wijzigingen ten opzichte van het
MIRT Overzicht 2020 toe.

Stand van zaken MIRT-projecten en -programma’s
Ten opzichte van het MIRT Overzicht 2020 zijn er zes MIRT-projecten
gerealiseerd. Van deze projecten zijn foto’s in het overzicht opgenomen.
Hiermee zijn de projecten afgerond en komen ze niet meer terug in dit
MIRT Overzicht. Het gaat om de volgende projecten:
• Capaciteitsuitbreiding sluis Eefde
• PHS Overweg Veenendaal Klompersteeg
• Programma Beter Benutten
• Punctualiteits-/capaciteitsknelpunten tweede fase Herstelplan Spoor
• Utrecht, tram naar de Uithof
• Vleuten-Geldermalsen (incl. Randstadspoor, fase 1)
Ten opzichte van het MIRT Overzicht 2020 zijn er twee MIRT Onderzoeken
afgerond die niet meer terugkomen in dit MIRT Overzicht, namelijk:
• Ontwikkelvisie Zuidelijk Maasdal
• Maasoeverpark
Daarnaast is de tekst ‘Noordzee’ geschrapt vanwege de geringe relevantie
voor het MIRT en komt deze niet meer terug in dit MIRT Overzicht.

MIRT Overzicht 2021 | 13

Wijzigingen ten opzichte van het MIRT Overzicht 2020

De volgende negen MIRT-projecten hebben een fasewisseling ondergaan:
Van onderzoek naar verkenning:
• A50 Ewijk-Bankhoef-Paalgraven
Van verkenning naar planuitwerking:
• Rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer
• A7/A8 Amsterdam-Hoorn
• Burgerveen-N14
• MIRT Verkenning Oeffelt
• Multimodale knoop Schiphol
• SmartwayZ.NL: A67 Leenderheide-Zaarderheiken
Van planuitwerking naar realisatie:
• Lichteren Buitenhaven IJmuiden en Energiehaven
• Verkeerssituatie Splitsing Hollandsch Diep-Dordtsche Kil
In dit MIRT Overzicht zijn elf nieuwe MIRT-trajecten opgenomen:
• Amsterdam Bay Area (valt onder SBaB-programma)
• Bereikbaarheid in wisselwerking met Verstedelijkingsopgave
Zwolle en omgeving
• Haven Werkendam en IRM
• Havikerwaard-Fraterwaard-Olburgerwaard
• Maaslijn
• Ov en Wonen in de regio Utrecht (valt onder U Ned programma)
• PHS Amsterdam
• PHS Tractie Energievoorziening
• Spoorcapaciteit 2030
• Strategisch Plan Verkeersveiligheid
• Verstedelijking en Bereikbaarheid Brainport (valt onder SmartwayZ.NL)

Samenvoegingen
Het projectblad ‘Vervolg Beter en Meer en Vervolg Opstelcapaciteit’ is
opgenomen in het blad ‘Spoorcapaciteit 2030’ en heeft geen eigen
projectblad meer in het Overzicht.
Naamswijzigingen
• Het blad ‘Lichteren Buitenhaven IJmuiden’ is hernoemd naar
‘Lichteren Buitenhaven IJmuiden en Energiehaven’
• Het blad ‘A6 Buiten-Oost -Lelystad’ is hernoemd naar
‘A6 Almere Oostvaarders-Lelystad’
• Het blad ‘Corridor Amsterdam-Hoorn’ is hernoemd naar
‘A7/A8 Amsterdam-Hoorn’
• Het blad ‘Knooppunt Burgerveen-N14’ is hernoemd naar
‘Burgerveen-N14’
• Het blad ‘MIRT Onderzoek Metropoolregio Utrecht’ is hernoemd
naar ‘MIRT Onderzoek Utrecht na 2030’
• Het blad ‘A50 Corridor Nijmegen-Eindhoven’ is hernoemd naar
‘A50 Ewijk-Bankhoef-Paalgraven’
• Het blad ‘Zuidwestkant Amsterdam – Schiphol’ is hernoemd naar
‘Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp’
• Het Blad ‘A67 Leenderheide-Zaarderheiken’ is hernoemd naar
‘A67 Leenderheide-Geldrop’
• Het blad ‘MIRT Verkenning Oeffelt’ is hernoemd naar
‘MIRT Planuitwerking Oeffelt’

Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten
De Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten over de eerste
helft van 2020 is dit jaar weer opgenomen in het MIRT Overzicht.

Daarnaast is een nieuw blad opgenomen over de pilot Projecten BLS.

MIRT Overzicht 2021 | 14

Toelichting op de project- en programmabladen

Per project of programma wordt in aanvulling op de departementale
begrotingen projectinformatie gegeven. Per begrotingsartikel en per
blad is daarnaast voor de leesbaarheid de fase van besluitvorming
inzichtelijk gemaakt. Elke fase heeft zijn eigen unieke steunkleur; een
onderzoek heeft een paarse kleur, een verkenning heeft een gele kleur,
de planuitwerking een groene, de realisatie een rode kleur en de
programma’s hebben een oranje kleur. Momenteel lopen er vijf
gebiedsgerichte bereikbaarheids­programma’s.
Onder deze vijf gebiedsgerichte bereikbaarheids­programma’s kunnen
meerdere MIRT-projecten vallen. Om dit in het MIRT Overzicht
inzichtelijk te maken, is net als in het vorige overzicht gekozen om per
MIRT-regio te starten met de bladen van de gebiedsgerichte bereikbaarheidsprogramma’s. Direct hierna volgen de projecten binnen de
betreffende programma’s op zelfstandige projectbladen in de volgorde
Onderzoek, Verkenning, Planuitwerking en Realisatie. Daarna zijn de
overige, niet programma gerelateerde projectbladen weergegeven in
dezelfde volgorde.
Bovenstaande indeling is terug te zien voor de programma’s
Metropoolregio Amsterdam (SBaB) en Metropoolregio Utrecht (U Ned)
in Noord-West Nederland, Metropoolregio Rotterdam-Den Haag
(MoVe) in Zuid-West Nederland en SmartwayZ.NL in Zuid Nederland.
Het programma Goederenvervoerscorridor Oost en Zuidoost is terug te
vinden bij de Nationale project- en programmabladen.

Indeling van de bladen
De project- en programmabladen worden volgens vastgestelde
paragrafen opgebouwd. De opbouw verschilt per projectfase.

Gebiedsgericht Bereikbaarheidsprogramma
•
•
•
•
•
•

Tijdlijn projecthistorie
Aanleiding en doel
Opbouw van het programma
Betrokken partijen
MIRT-projecten onder dit programma
Meer informatie (website)

MIRT Onderzoek
•
•
•
•
•

Tijdlijn projecthistorie
Aanleiding en doel
Planning
Betrokkenen
Meer informatie (website)

MIRT Verkenning
•
•
•
•
•
•
•
•

Tijdlijn projecthistorie
Opgave
Oplossing
Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Planning
Betrokkenen
Financiën (*), * betekent indien van toepassing vermeld.
Meer informatie (website)

MIRT Overzicht 2021 | 15

Toelichting op de project- en programmabladen

Planuitwerking
•
•
•
•
•
•
•

Tijdlijn projecthistorie
Opgave
Oplossing (inclusief eventuele inpassingmaatregelen)
Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Planning
Politiek/bestuurlijk
Financiën
- inclusief tabel die budget en openstelling weergeeft
vanaf MIRT Overzicht 2013

• Meer informatie (website)

Realisatie
•
•
•
•
•
•
•
•

Tijdlijn projecthistorie
Opgave
Oplossing (inclusief eventuele inpassingmaatregelen)
Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Planning
Politiek/bestuurlijk
Uitvoering
Financiën
- inclusief tabel die budget en openstelling weergeeft vanaf
MIRT Overzicht 2013
- inclusief tabel die gerealiseerd budget weergeeft vanaf 2013.
- Vanaf het MIRT Overzicht 2018 is ook het percentage gerealiseerd in de
tabel aangegeven. Het percentage gerealiseerd is alleen voor de jaren
2017 en 2018 aangegeven.

• Meer informatie (website)

Toelichting op de onderdelen op
project- en programmabladen
Projecthistorie en toelichting op de wijzigingen
Toelichting op de wijzigingen met betrekking tot eerder genoemde
punten die zich tussen het uitkomen van het vorige en het huidige MIRT
Overzicht – dus in de periode september 2019 tot en met juli 2020 –
­hebben voorgedaan. Omdat het MIRT Overzicht als bijstuk bij de
Rijksbegroting het jaartal van die begroting draagt, worden de wijzigingen
in dit MIRT Overzicht 2021 ten opzichte van het MIRT Overzicht 2020
vermeld onder 2021. Wijzigingen in de planning worden in elk geval
opgenomen als er sprake is van een versnelling of vertraging van het
project met meer dan één jaar ten opzichte van het vorige MIRT Overzicht.
Er worden alleen wijzigingen over de laatste acht jaar opgenomen.

Planning
De planning van het project of programma, met aandacht voor de start
van de realisatie en de openstelling. Bij MIRT Verkenningen wordt de
planning van de verkenning weergegeven. Er is ook specifieke aandacht
voor het Tracébesluit of de projectbeslissing.
Bij sommige programma’s zijn deelprojecten uit het programma eerder
opgeleverd. Deze mijlpalen worden dan ook onder dit kopje gemeld.
Openstelling is de oplevering van alle projecten uit het programma.
Bij de brief van 13 februari 2013 (TK 33400 A, nr. 49) is aangegeven dat bij
projecten een bandbreedte wordt gehanteerd voor openstelling danwel
oplevering. Het MIRT Overzicht 2021 neemt voor projecten in voorbereiding dan ook een bandbreedte op. Dit geldt in ieder geval tot het moment
dat het werk is gegund aan een aannemer. Voor programma’s die
betrekking hebben op spoor, die diverse opleveringen kennen is de
oplevering aangeduid als ‘divers’.

Opgave
Beschrijving van de opgave: dit kan zowel een knelpunt of probleem als
een (in de MIRT-gebiedsagenda opgenomen) opgave of kans zijn, of
een combinatie van beide.

Oplossing
De gekozen oplossing of (mogelijke) oplossingen of onderzoeks­
varianten voor het aangegeven knelpunt of probleem, of de wijze
waarop er aan een opgave gewerkt wordt of een kans wordt benut.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Bij alle projecten in het MIRT Overzicht is de koppeling tussen projecten beleidsdoelstelling meer expliciet gelegd. Alle projecten geven via
een extra onderdeel aan op welke wijze het desbetreffende project een
bijdrage levert aan de beleidsdoelstellingen zoals geformuleerd in de
beleidsbegroting van IenW.

Tabel ontwikkeling planning en budget
Met ingang van het MIRT Overzicht 2017 is er op de planuitwerkingen realisatiebladen een tabel opgenomen die de ontwikkeling van
planning en budget in de tijd weergeeft. Dit is een wens van de
Tweede Kamer met als doel de kwaliteit van de informatievoor­ziening
via de jaarverslagen en de begroting te verhogen.
In de tabel wordt zeven jaar terug gekeken, tenzij er in de tussentijd
een fasewisseling heeft plaatsgevonden of het project een kortere
looptijd kent. Dan is het eerste MIRT Overzicht na deze fase­overgang
het startpunt, aangegeven als MIRT(jaar). Onder de tabel is het totale
verschil in budget weergegeven. Een deel hiervan kan worden verklaard
door IBOI (prijsindexatie van bruto overheids­investeringen, zoals die
door IenW wordt gehanteerd). Overige budgetmutaties (hoger dan
€ 10 mln of meer dan 10%) zijn toegelicht bij wijzigingen in het verleden.
Kleine verschillen zijn te verklaren als gevolg van afronding op hele
miljoenen euro’s. Soms kunnen ook kleine wijzigingen zijn opgetreden.

MIRT Overzicht 2021 | 16

Toelichting op de project- en programmabladen

Bij sommige projectbladen is er sprake van openstelling/indienststelling
of oplevering van verschillende deelprojecten. In de tabel wordt bij
‘Openstelling’/’indienststelling’ of ‘Oplevering’ het jaar genoemd waarin
het hele project is afgerond. Planning en afronding van deelprojecten
komen onder het kopje ‘Planning’ op het MIRT-blad. Daarnaast wordt
op de realisatiebladen informatie gegeven over de financiële voortgang
van de projecten. De bedragen die genoemd zijn, zijn cumulatief, met
uitzondering van de projecten waarbij gewerkt wordt met Design, Build,
Finance and Maintain-contracten (DBFM) en subsidies. Daarnaast wordt
sinds het MIRT Overzicht 2018 het percentage gerealiseerd budget ten
opzichte van de laatste slotbepaling weergegeven. Deze percentages zijn
alleen opgenomen voor 2018, 2019 en 2020.

Uitvoering

Politiek/bestuurlijk

Financiën

Onder dit kopje wordt informatie gegeven over de politieke en
bestuurlijke afspraken en mijlpalen van de ministeries van IenW,
EZK en BZK (of hun voorgangers) met de Tweede Kamer, decentrale
overheden en/of andere partijen.

Onder het kopje ‘financiën’ staat het (taakstellend) budget of de
(taakstellende) rijksbijdrage. Als dat niet mogelijk is, wordt eventueel
een reservering van rijksmiddelen of een raming van de (project)kosten
gegeven. Het betreffende artikel uit het Infrastructuurfonds, het
Deltafonds of Hoofdstuk XII staat hierbij aangegeven en, als dat van
toepassing is, ook bijdragen van de regio.

Onder deze kop wordt de wijze waarop de uitvoering gedaan
wordt beschreven. Daar waar relevant wordt ook aangegeven wie
verantwoordelijk is voor het project en/of de uitvoering daarvan. Hier
wordt, indien van toepassing, ook beschreven hoe de ‘markt’ betrokken
wordt bij de projectontwikkeling. In de planuitwerkingsfase wordt met
het instrument Publiek Private Comparator (PPC) bepaald of een vorm
van publiekprivate samenwerking (PPS) meerwaarde heeft. Dan wordt
voorgesorteerd op een bepaalde contractvorm: DBFM (Design, Build,
Finance and Maintain), DBM (Design, Build and Maintain) of DB (Design
and Build). Bij DBFM is de markt naast het ontwerp en de bouw ook
verantwoordelijk voor de langjarige financiering en het onderhoud.

Meer informatie
Eventueel wordt er bij het MIRT-blad verwezen naar de specifieke
project- of programmawebsite. Hierop is meer informatie te vinden over
het betreffende project of programma.

MIRT Overzicht 2021 | 17

Gerealiseerde projecten 2020

Vleuten-Geldermalsen (incl. Randstadspoor, fase 1)

Punctualiteits-/capaciteitsknelpunten
tweede fase Herstelplan Spoor

Utrecht, tram naar de Uithof

Om de bereikbaarheid van de regio Utrecht te garanderen, zijn
maatregelen voor verkeer en vervoer noodzakelijk. Dit wordt
voorzien in uitbreiding van het spoornet en aanleggen van
extra haltes. Hierdoor wordt de deur-tot-deur reistijd en de
betrouwbaarheid verbeterd.

Naar aanleiding van de visie Benutten en Bouwen is het
Herstelplan Spoor (fase 2) ontstaan. Hier zijn de knelpunten
geselecteerd waarvan de oplossing het meest bijdraagt aan de
doelen van de Nota Mobiliteit.

Door de verwachte groei van het aantal reizigers tussen Utrecht CS
en de Uithof is deze tramlijn gerealiseerd om de deur-tot-deur
reistijd te verbeteren, ruimte te bieden aan de groei van het
reizigersvervoer en bij te dragen aan de ruimtelijke en economische
ontwikkeling van Nederland.

MIRT Overzicht 2021 | 18

Gerealiseerde projecten 2020

Programma Beter Benutten

Capaciteitsuitbreiding sluis Eefde

PHS Overweg Veenendaal Klompersteeg

In twaalf regio’s zijn in totaal 461 maatregelen uitgevoerd om de
infrastructuur beter te benutten en de keuzemogelijkheden voor
reizigers en vervoerders te vergroten. Dit alles met focus op het
stimuleren van opschaalbare innovaties gericht op zoveel mogelijk
structureel effect.

Op 20 april 2020 zijn de tweede sluis bij Eefde en het terrein naast de
sluis in gebruik genomen. Na een bouwperiode van drie jaar kunnen
schepen gebruikmaken van de diepere en snellere tweede sluis.

De overweg Nieuweweg-Noord/Klompersteeg in Veenendaal ligt
op het traject Schiphol-Utrecht-Nijmegen. In het kader van het
Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) wordt dit spoortraject in
de toekomst steeds intensiever gebruikt. Daarom is het nodig
om de overweg op te heffen en te vervangen door twee tunnels.
Zo wordt de verkeerssituatie veiliger en prettiger, ook als er
straks meer treinen rijden.

MIRT Overzicht 2021 | 19

Gerealiseerde projecten 2020
Op deze kaart zijn alle projecten te zien die in 2020 zijn afgerond.

1.
2.
3.
4.
5.
6.

Programma Beter Benutten
Punctualiteits-/capaciteitsknelpunten tweede fase Herstelplan Spoor*
PHS Overweg Veenendaal Klompersteeg
Utrecht, tram naar de Uithof
Vleuten-Geldermalsen (incl. Randstadspoor, fase 1)
Capaciteitsuitbreiding sluis Eefde

* niet op de kaart

Gerealiseerde projecten 2016-2020
Op deze kaart zijn alle projecten te zien die de afgelopen
vijf jaar zijn gerealiseerd.

Gerealiseerde projecten 2020
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Programma Beter Benutten
Punctualiteits-/capaciteitsknelpunten tweede fase
Herstelplan Spoor*
PHS Overweg Veenendaal Klompersteeg
Utrecht, tram naar de Uithof
Vleuten-Geldermalsen (incl. Randstadspoor, fase 1)
Capaciteitsuitbreiding sluis Eefde

Gerealiseerde projecten 2019
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.

Aanleg ATBvv A2 corridor en Brabantroute
(niet op kaart)
A27/A1 Utrecht - knooppunt Eemnes - aansluiting
Bunschoten - Spakenburg
Amsterdam CS, fietsenstalling
Noord-Zuidlijn
Lekkanaal: derde kolk Beatrixsluis en verbreding
kanaalzijde/uitbreiding ligplaatsen
A4 Vlietland - N14
Legger Vlieland en Terschelling
Vaarweg Lemmer - Delfzijl, fase 1
Wilhelminakanaal Tilburg
Quick wins binnenhavens (niet op kaart)
Optimalisering goederencorridor
Rotterdam - Genua (niet op kaart)

Gerealiseerde projecten 2018

18. A1 Apeldoorn-Zuid - Beekbergen
19. A6/A7 knooppunt Joure
20. Intensivering spoor in steden
fase 1 en fase 2*
21. N18 Varsseveld - Enschede
22. N31 Harlingen (traverse Harlingen)
23. N35 Zwolle - Wijthmen
24. Regionet, fase 1
25. Ruimte voor de rivier*
26. Sterke regio’s: Zuid-Nederland
27. Sterke regio’s: Zuidwest-Nederland
28. Utrecht Centraal (t.b.v. Nieuw Sleutelproject, VINEX)
29. Verruiming vaarweg
Eemshaven - Noordzee
30. Venlo logistiek multimodaal knooppunt
31. Wielingen

Gerealiseerde projecten 2017
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.

A2 passage Maastricht
A9 omlegging Badhoevedorp
A12/A20 parallelstructuur Gouweknoop
A50 Ewijk - Valburg
Breda Centraal (t.b.v. Nieuw Sleutelproject)
Cameratoezicht op stations*
Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen in de
Rijn-Scheldeverbinding
39. N50 Ens - Emmeloord
40. PHS Doorstroomstation Utrecht
41. Vaarweg Meppel - Ramspol
(keersluis Zwartsluis)

Gerealiseerde projecten 2016

42. A1 Bunschoten - Knooppunt Hoevelaken
43. A4 Delft - Schiedam
44. A7/A8 Purmerend - Zaandam­
- Coenplein
45. A12 Ede - Grijsoord
46. A15 Maasvlakte - Vaanplein
47. Amsterdam-Rijnkanaal (verwijderen
keersluis Zeeburg)
48. Arnhem Centraal (t.b.v. Nieuw Sleutelproject)
49. Bijdrage containertransferium Alblasserdam
50. Bouw 4e sluiskolk Ternaaien
51. Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen
Amsterdam-Rijnkanaal Zuid
52. ERTMS Pilot Amsterdam - Utrecht en ERMTS
expertisecentrum*
53. Natuurcompensatieproject Perkpolder
54. Randstadrail, fase 1
55. Utrecht Centraal (t.b.v. Nieuw Sleutelproject, VINEX)
* niet op de kaart

MIRT Overzicht 2021 | 21

Nationaal

Opgavenkaart

23

MIRT Onderzoeken

25

Totaalkaart MIRT Projecten

26

Projectenkaart Hoofdwegen

27

Projectenkaart Spoorwegen en Openbaar Vervoer

28

Projectenkaart Vaarwegen

29

Projectenkaart Water

30

Nationaal File top 50

31

Nationaal Transport- en investeringsbeleid
van de EU in Nederland

33

Projectenoverzicht

35

Project- en programmabladen

36

Nationaal Opgavenkaart

Ga naar legenda op volgende pagina

Bron: Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte.

MIRT Overzicht 2021 | 23

Nationaal Opgavenkaart

Algemeen
Stedelijke regio met een
concentratie van topsectoren

Ga terug naar de kaart

Gebieden met concentratie van
opgaven van nationaal belang
Gebied dat wordt beïnvloed door
zwaardere bevingen

Toplocaties

Bereikbaarheid

Campussen
Functie-gemengde (zaken)-centra
Transformatiegebieden
Productielandschappen

EHS op land (herijkt)

Primaire kering - voldoet niet
(Derde Toets)

Opgave hoofdwegennet

Natura 2000 - land

(Mogelijk) nieuwe verbinding
hoofdwegennet

Natura 2000 - water

Primaire kering - nader onderzoek
(Derde Toets)

Opgave hoofdspoorwegennet
Regionaal

Topsectoren

High Tech Systemen & Materialen

High Tech Systemen & Materialen

Maintenance

Energie

Agro & Food

Creatieve industrie

Tuinbouw en Uitgangsmaterialen

Agro & Food

Life Sciences & Health

Tuinbouw & Uitgangsmaterialen

Chemie

Life Sciences & Health

Logistiek

Chemie

Maritiem

Logistiek

Recreatie (leisure)

Water

Agrarisch productielandschap

Nieuwe spoorverbinding (indicatief)
Opgave grensoverschreidend
spoorvervoer

Achterlandverbindingen

Regionaal

Zeehaven van regionale betekenis
- militair gebruik

Opgave brug

Militaire luchthaven
metburgermedegebruik
Militaire luchthaven
Zeehaven van nationale betekenis
Binnenhaven van nationale betekenis

Samenhangend HOV-netwerk

(Mogelijke) vestigingsplaats
elektriciteitsproductie > 500MW
(Mogelijke) vestigingsplaats
kerncentrale
Windenergie
Gebied windenergie

Circulaire economie

Uitleg

Berging (zoekgebied)

Zeespiegelstijging
Zandhonger
Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers
(Verbeteren) ecologische kwaliteit
Aandachtsgebied zoetwater door
bodemdaling

Geothermiecentrale

Aandachtsgebied zoetwater door
verzilting

Nieuwe hoogspanningsverbinding
380kV

Aandachtsgebied bodemdaling
door gaswinning

Regionaal

Kustversterking / Zandsuppletie

Energie uit water / Getijdenenergie

Buisleidingenstrook

Kennis

Maeslantkering, Nieuwe Waterweg

Olie- en gaswinning

Stedelijke vernieuwing / transformatie
Extensivering

Berging Zuidwestelijke Delta

Sluis

Uitleg

Mulitimodaal knooppunt internationale
betekenis (logistiek)

Afvoercapaciteit

Energie

Hoogspanningsleiding >220kV

Verstedelijking

Afvoerverdeling

Secundaire stuurknop

Integrale multimodale ontwikkeling

Mainport Rotterdam

Kennis

Object of ensemble op de
(voorlopige) lijst werelderfgoed

Aanpak in groen-blauwe structuur
of Metropolitaan Landschap

Opgave regionale weg

Burgerluchthaven van nationale betekenis

Peilbeheer / Peilfluctuatie

Opgave sluis

Greenport

Greenport

Piekafvoer / Afwatering

Natuurlijk erfgoed op (voorlopige)
lijst werelderfgoed

Regionaal

Opgave brug

Primaire kering - voldoet
(Derde Toets)

Cultureel erfgoed op (voorlopige)
lijst werelderfgoed

Opgave hoofdvaarwegennet

Mainport Schiphol

Multimodaal knooppunt regionale
betekenis (logistiek)

Nationaal Park

Hoofdvaarwegennet

Belangrijke regionale weg

Brainport Eindhoven

Water

Hoofdwegennet

Hoofdspoorwegennet

Economie

Natuur, Landschap & Erfgoed

Droogtegevoelig gebied: geen
wateraanvoer uit hoofdwatersysteem
mogelijk
Verziltingsgevoelige gebieden en
geen wateraanvoer mogelijk

Peilbeheer / Waterbuffers

Stedelijke vernieuwing / transformatie

Verzilting inlaatpunten

Watergerelateerde gebiedsontwikkeling / project
Noorderruimte

MIRT Overzicht 2021 | 24

MIRT Onderzoeken
Op deze kaart zijn alle lopende MIRT Onderzoeken te zien.

1. Programmatische Aanpak Grote Wateren (verspreid over Nederland)
2. Amsterdam Bay Area (valt onder SBaB programma)
3. MIRT Onderzoek Utrecht na 2030 (valt onder U Ned programma)
4. Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp (valt onder SBaB programma)
5. Rijksvastgoed Lelystad
6. Corridor Rotterdam–Antwerpen (CRA)
7. Verstedelijking en Bereikbaarheid Brainport (valt onder SmartwayZ.NL)
8. A1/A35 Knooppunt Azelo-Buren
9. A28 Amersfoort-Hoogeveen
10. Bereikbaarheid in wisselwerking met Verstedelijkingsopgave Zwolle en omgeving
11. Haven Werkendam en IRM
12. Havikerwaard-Fraterwaard-Olburgerwaard

Nationaal Totaalkaart MIRT-projecten
Op deze kaart staan alle MIRT-projecten weergegeven per modaliteit,
met uitzondering van de nationale projecten. De projectbladen van
deze projecten zijn per regio te vinden in de regiohoofdstukken.

Hoofdwegen
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.

A1/A6/A9 Schiphol-Amsterdam-Almere
A10 Knooppunten Nieuwe Meer en Amstel
A27/A12 Ring Utrecht
A28/A1 Knooppunt Hoevelaken
A6 Almere Oostvaarders-Lelystad
A7/A8 Amsterdam-Hoorn
A9 Rottepolderplein (valt onder SBaB
programma)
Noordelijke Randweg Utrecht (NRU)
ZuidasDok
Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp
(valt onder SBaB programma)
A4 Burgerveen-N14
A4 Haaglanden-N14
A15 Papendrecht-Gorinchem (valt onder
GVC programma)
A15 Papendrecht-Sliedrecht
A15 Suurhoffbrug
A16 Rotterdam
A20 Nieuwerkerk aan de IJssel-Gouda
A24 Blankenburgverbinding
Oeververbindingen Rotterdam (valt onder
MoVe programma)
Rijnlandroute
Rotterdamsebaan
Tijdelijke tolheffing A24 Blankenburgverbinding
A2 Deil-’s Hertogenbosch-Vught
A2 Het Vonderen-Kerensheide
A27 Houten-Hooipolder
A67/A73 knooppunt Zaarderheiken
A76 Aansluiting Nuth
N65 Vught-Haaren
A58 Tilburg-Breda (valt onder SmartwayZ.NL
programma)
A67 Leenderheide-Geldrop (valt onder
SmartwayZ.NL programma)
InnoVA58 (valt onder SmartwayZ.NL programma)
A1 Apeldoorn-Azelo
A1/A30 Barneveld
A1/A35 Knooppunt Azelo-Buren
A12/A15 Ressen-Oudbroeken (ViA15)
A28 Amersfoort-Hoogeveen
A50 Ewijk-Bankhoef-Paalgraven
Bereikbaarheid in wisselwerking met
Verstedelijkingsopgave Zwolle en omgeving
N35 Nijverdal-Wierden
N50 Kampen-Kampen-Zuid
Tijdelijke tolheffing A12/A15 Ressen
Oudbroeken (ViA15)
A7 Zuidelijke Ringweg Groningen, fase 2
N33 Zuidbroek-Appingedam

10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.

Vaarwegen
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

1.

8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.

2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen
Amsterdam-Lemmer
De Zaan (Wilhelminasluis)
Lichteren Buitenhaven IJmuiden en Energiehaven
Vaarweg IJsselmeer-Meppel
Verbeteren vaargeul IJsselmeer
(Amsterdam-Lemmer)
Zeetoegang IJmond
Capaciteit Volkeraksluizen
Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen Beneden-Lek
Capaciteitsuitbreiding overnachtingplaatsen
Merwedes
Nieuwe sluis Terneuzen
Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Verkeerssituatie Splitsing Hollandsch
Diep-Dordtsche Kil
Maasroute, modernisering fase 2
Wilhelminakanaal Sluis 2
Bovenloop IJssel (IJsselkop tot Zutphen)
Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen IJssel
Toekomstvisie Waal (Lobith en Haaften)
Twentekanalen, verruiming (fase 2)
Sluis Kornwerderzand
Vaarweg Lemmer-Delfzijl, fase 2

Water

Spoorwegen en Openbaar Vervoer
Amsterdam Bay Area (valt onder SBaB
programma)
Amsterdam CS, Cuypershal
MIRT Onderzoek Utrecht na 2030 (valt onder
U Ned programma)
Multimodale knoop Schiphol
Ombouw Amstelveenlijn (hoogwaardige
tramverbinding)
OV en Wonen in de regio Utrecht (valt onder
U Ned programma)
PHS Amsterdam
Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp
(valt onder SBaB programma)
Calandbrug (Theemswegtrace)

Emplacement Den Haag Centraal
HOV-Net Zuid-Holland Noord
PHS Rijswijk Rotterdam
Sloelijn + Geluidsmaatregelen Zeeuwse Lijn
Spooraansluitingen Tweede Maasvlakte
Maaslijn
Breda Centraal (t.b.v. Nieuw Sleutelproject)
PHS Meteren Boxtel
Goederenroute Elst-Deventer-Twente (NaNOV)
PHS Ede
PHS Spooromgeving Geldermalsen
Quickscan Decentraal Spoor: Oost-Nederland
Traject Oost
Zwolle-Herfte
Regiospecifiek Pakket (RSP) Zuiderzeelijn
Sporendriehoek Noord-Nederland

Afsluitdijk
Dijkversterking Marken
Markermeer-IJmeer
Reevesluis
Besluit beheer Haringvlietsluizen
Rijksstructuurvisie Grevelingen en
Volkerak-Zoommeer
Vooroeververdiging en Herstel Steenbekledingen
Oosterschelde en Westerschelde
Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum
Grensmaas
Integrale Verkenning Ravenstein-Lith
Lob van Gennep
MIRT Planuitwerking Oeffelt
Zandmaas
Haven Werkendam en IRM
Havikerwaard-Fraterwaard-Olburgerwaard
IJsseldelta fase 2
Kribverlaging Pannerdensch Kanaal
Rivierklimaatpark IJsselpoort

MIRT Overzicht 2021 | 26

Nationaal Projectenkaart Hoofdwegen
Op deze kaart staan alle lopende projecten weergegeven van de
modaliteit Hoofdwegen, met uitzondering van de nationale projecten.

1. A1/A6/A9 Schiphol-Amsterdam-Almere
2. A10 Knooppunten Nieuwe Meer en Amstel
3. A27/A12 Ring Utrecht
4. A28/A1 Knooppunt Hoevelaken
5. A6 Almere Oostvaarders-Lelystad
6. A7/A8 Amsterdam-Hoorn
7. A9 Rottepolderplein (valt onder SBaB programma)
8. Noordelijke Randweg Utrecht (NRU)
9. ZuidasDok
10. Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp (valt onder SBaB programma)
11. A4 Burgerveen-N14
12. A4 Haaglanden-N14
13. A15 Papendrecht-Gorinchem (valt onder GVC programma)
14. A15 Papendrecht-Sliedrecht
15. A15 Suurhoffbrug
16. A16 Rotterdam
17. A20 Nieuwerkerk aan de IJssel-Gouda
18. A24 Blankenburgverbinding
19. Oeververbindingen Rotterdam (valt onder MoVe programma)
20. Rijnlandroute
21. Rotterdamsebaan
22. Tijdelijke tolheffing A24 Blankenburgverbinding
23. A2 Deil-’s Hertogenbosch-Vught
24. A2 Het Vonderen-Kerensheide
25. A27 Houten-Hooipolder
26. A67/A73 knooppunt Zaarderheiken
27. A76 Aansluiting Nuth
28. N65 Vught-Haaren
29. A58 Tilburg-Breda (valt onder SmartwayZ.NL programma)
30. A67 Leenderheide-Geldrop (valt onder SmartwayZ.NL programma)
31. InnoVA58 (valt onder SmartwayZ.NL programma)
32. A1 Apeldoorn-Azelo
33. A1/A30 Barneveld
34. A1/A35 Knooppunt Azelo-Buren
35. A12/A15 Ressen-Oudbroeken (ViA15)
36. A28 Amersfoort-Hoogeveen
37. A50 Ewijk-Bankhoef-Paalgraven
38. Bereikbaarheid in wisselwerking met Verstedelijkingsopgave Zwolle en omgeving
39. N35 Nijverdal-Wierden
40. N50 Kampen-Kampen-Zuid
41. Tijdelijke tolheffing A12/A15 Ressen Oudbroeken (ViA15)
42. A7 Zuidelijke Ringweg Groningen, fase 2
43. N33 Zuidbroek-Appingedam
MIRT Overzicht 2021 | 27

Nationaal Projectenkaart Spoorwegen
en Openbaar Vervoer
Op deze kaart staan alle lopende projecten weergegeven van de
modaliteit Spoorwegen en Openbaar Vervoer, met uitzondering van
de nationale projecten.
1. Amsterdam Bay Area (valt onder SBaB programma)
2. Amsterdam CS, Cuypershal
3. MIRT Onderzoek Utrecht na 2030 (valt onder U Ned programma)
4. Multimodale knoop Schiphol
5. Ombouw Amstelveenlijn (hoogwaardige tramverbinding)
6. OV en Wonen in de regio Utrecht (valt onder U Ned programma)
7. PHS Amsterdam
8. Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp (valt onder SBaB programma)
9. Calandbrug (Theemswegtrace)
10. Emplacement Den Haag Centraal
11. HOV-Net Zuid-Holland Noord
12. PHS Rijswijk Rotterdam
13. Sloelijn + Geluidsmaatregelen Zeeuwse Lijn
14. Spooraansluitingen Tweede Maasvlakte
15. Maaslijn
16. Breda Centraal (t.b.v. Nieuw Sleutelproject)
17. PHS Meteren Boxtel
18. Goederenroute Elst-Deventer-Twente (NaNOV)
19. PHS Ede
20. PHS Spooromgeving Geldermalsen
21. Quickscan Decentraal Spoor: Oost-Nederland
22. Traject Oost
23. Zwolle-Herfte
24. Regiospecifiek Pakket (RSP) Zuiderzeelijn
25. Sporendriehoek Noord-Nederland

MIRT Overzicht 2021 | 28

Nationaal Projectenkaart Vaarwegen
Op deze kaart staan alle lopende projecten weergegeven van de
modaliteit Vaarwegen, met uitzondering van de nationale projecten.

1. Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen Amsterdam-Lemmer
2. De Zaan (Wilhelminasluis)
3. Lichteren Buitenhaven IJmuiden en Energiehaven
4. Vaarweg IJsselmeer-Meppel
5. Verbeteren vaargeul IJsselmeer (Amsterdam-Lemmer)
6. Zeetoegang IJmond
7. Capaciteit Volkeraksluizen
8. Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen Beneden-Lek
9. Capaciteitsuitbreiding overnachtingplaatsen Merwedes
10. Nieuwe sluis Terneuzen
11. Project Mainportontwikkeling Rotterdam
12. Verkeerssituatie Splitsing Hollandsch Diep-Dordtsche Kil
13. Maasroute, modernisering fase 2
14. Wilhelminakanaal Sluis 2
15. Bovenloop IJssel (IJsselkop tot Zutphen)
16. Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen IJssel
17. Toekomstvisie Waal (Lobith en Haaften)
18. Twentekanalen, verruiming (fase 2)
19. Sluis Kornwerderzand
20. Vaarweg Lemmer-Delfzijl, fase 2

MIRT Overzicht 2021 | 29

Nationaal Projectenkaart Water
Op deze kaart staan alle lopende projecten weergegeven van de modaliteit
Water(veiligheid), met uitzondering van de nationale projecten.

1. Afsluitdijk
2. Dijkversterking Marken
3. Markermeer-IJmeer
4. Reevesluis
5. Besluit beheer Haringvlietsluizen
6. Rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer
7. Vooroeververdiging en Herstel Steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde
8. Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum
9. Grensmaas
10. Integrale Verkenning Ravenstein-Lith
11. Lob van Gennep
12. MIRT Planuitwerking Oeffelt
13. Zandmaas
14. Haven Werkendam en IRM
15. Havikerwaard-Fraterwaard-Olburgerwaard
16. IJsseldelta fase 2
17. Kribverlaging Pannerdensch Kanaal
18. Rivierklimaatpark IJsselpoort

MIRT Overzicht 2021 | 30

Nationaal File top 50

Op verzoek van de Tweede Kamer (TK 31305, nr. 115) wordt sinds 2009
in het MIRT Overzicht de meest recente File Top 50 weergegeven.
Het ministerie van IenW werkt aan het oplossen van deze en andere
fileknelpunten uit de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA).
Hiermee wordt prioriteit gegeven aan de grootste knelpunten zoals is
verzocht in de motie-Sharpe (TK 32123, nr. 123) en zoals is verzocht in de
motie-Dijkstra door in asfalt te blijven investeren en daarbij de NMCA
als uitgangspunt te nemen (TK 34775, nr 19).
Als een wegenproject een bijdrage levert aan het oplossen of verminderen van één of meer knelpunten uit de File Top 50, staat dit op het
betreffende projectblad aangegeven. Behalve in de wegenprojecten die
in dit MIRT Overzicht zijn opgenomen, investeert het ministerie van
IenW in korte termijnmaatregelen en innovatieve verkeersmaatregelen.
De File Top 50 heeft Rijkswaterstaat samengesteld op basis van
filegegevens van mei 2019 tot en met april 2020. Rijkswaterstaat
berekent de File Top 50 aan de hand van de zogenoemde filezwaarte:
de filelengte in kilometers maal het aantal minuten dat de file er staat.
Naast Rijkswaterstaat publiceren andere organisaties ranglijsten van de
zwaarste knelpunten in het wegennetwerk. Deze overzichten kunnen in
beperkte mate van elkaar verschillen. De uiteindelijke rangorde is
onder andere afhankelijk van de definitie van een file, de berekeningswijze en de systematiek van het toewijzen van de file aan een bepaalde
(kop)locatie.

MIRT Overzicht 2021 | 31

Nationaal File top 50
1. A20 Hoek van Holland - Gouda
tussen Rotterdam-Crooswijk en Terbregseplein

2. A1 Amsterdam - Apeldoorn
tussen Hoevelaken en Barneveld

3. A20 Hoek van Holland - Gouda
tussen Nieuwerkerk Aan Den IJssel en Moordrecht

4. A4 Amsterdam - Den Haag
tussen Zoeterwoude-Rijndijk en Zoeterwoude-Dorp

5. A20 Gouda - Hoek van Holland
tussen Moordrecht en Nieuwerkerk Aan Den IJssel

6. A27 Utrecht - Gorinchem
tussen Lexmond en Noordeloos

7. A16 Rotterdam - Breda
tussen Rotterdam-Feijenoord en Ridderkerk-Noord

8. N325 Arnhem - Arnhem Velperbroek
tussen Westervoort en Presikhaaf

9. A16 Breda - Rotterdam
tussen Rotterdam-Prins Alexander en Terbregseplein

10. A4 Den Haag - Rotterdam
tussen Ketheltunnel en Kethelplein

11. A4 Amsterdam - Den Haag
tussen Limesaquaduct en Zoeterwoude-Rijndijk

12. A50 Arnhem - Oss
tussen Ewijk en Bankhoef

13. A12 Oberhausen - Arnhem
tussen Zevenaar en Duiven

26. A20 Gouda - Hoek van Holland
tussen Prins Alexander en Terbregseplein

27. A12 Den Haag - Utrecht
tussen Harmelen en De Meern

28. A27 Gorinchem - Breda
tussen Industrieterrein Avelingen en Merwedebrug

29. A6 Muiden - Lelystad
tussen Almere-Buiten-Oost en Lelystad

30. A4 Den Haag - Amsterdam
tussen Amsterdam-Sloten en De Nieuwe Meer

31. A15 Ridderkerk - Gorinchem
tussen Sliedrecht-West en Sliedrecht-Oost

32. A4 Den Haag - Amsterdam
tussen Leidschendam en Zoeterwoude-Dorp

33. A1 Apeldoorn - Amsterdam
voor Hoevelaken

34. A13 Rijswijk - Rotterdam
tussen Overschie en Kleinpolderplein

35. A50 Oss - Arnhem
tussen Renkum en Grijsoord

36. A58 Eindhoven - Tilburg
tussen Brug Over Het Wilhelminakanaal
Hm 20.7 en Moergestel

37. A44 Amsterdam - Den Haag
tussen Leiden-Zuid en Wassenaar

38. A15 Ridderkerk - Gorinchem

14. A20 Gouda - Hoek van Holland

voor Gorinchem

tussen Rotterdam-Crooswijk en

39. A58 Breda - Tilburg

Rotterdam-Centrum

15. A12 Arnhem - Oberhausen
tussen Westervoort en Duiven

16. A12 Utrecht - Den Haag
tussen Nieuwegein en Oudenrijn

17. A58 Tilburg - Eindhoven
tussen Oirschot en Best

18. A15 Gorinchem - Ridderkerk
tussen Sliedrecht-Oost en Sliedrecht-West

19. A16 Breda - Rotterdam
tussen Moerdijkbrug en ‘s-Gravendeel

20. A27 Breda - Gorinchem
tussen Nieuwendijk en Werkendam

21. A4 Den Haag - Rotterdam
tussen Pernis en Benelux

22. A28 Amersfoort - Utrecht
tussen Utrecht-De Uithof en Rijnsweerd

23. A4 Amsterdam - Den Haag
tussen Roelofarendsveen en Hoogmade

24. A2 Amsterdam - ‘s-Hertogenbosch
tussen Utrecht Papendorp en Oudenrijn

25. A58 Tilburg - Eindhoven
tussen Brug Over Het Wilhelminakanaal
Hm 20.7 en Oirschot

tussen Bavel en Tilburg-Reeshof

40. A16 Rotterdam - Breda
tussen Moerdijkbrug en Klaverpolder

41. A27 Breda - Almere
tussen Noordeloos en Lexmond

42. A1 Apeldoorn - Amersfoort
tussen Voorthuizen en Barneveld

43. A12 Arnhem - Utrecht
tussen Waterberg en Grijsoord

44. A12 Utrecht - Den Haag
tussen Zoetermeer-Centrum en Nootdorp

45. A27 Utrecht - Gorinchem
tussen Utrecht-De Uithof en Lunetten

46. A2 Utrecht - ‘s-Hertogenbosch
tussen Martinus Nijhoffbrug en Zaltbommel

47. A4 Amsterdam - Den Haag
tussen Ringvaart-Aquaduct en Roelofarendsveen

48. A10 Amstel - Coenplein
tussen Schinkelbrug en De Nieuwe Meer

49. A15 Gorinchem - Ridderkerk
tussen Gorinchem en Hardinxveld-Giessendam

50. A12 Den Haag - Utrecht
tussen Hoograven en Lunetten

Nationaal Transport- en investeringsbeleid
van de EU in Nederland
Sinds januari 2014 heeft de Europese Unie een nieuw beleid voor het
Trans-European Transport Network (TEN-T). De doelstelling van het
beleid is om de van oorsprong nationale infrastructuurnetwerken
aaneen te sluiten, knelpunten te verwijderen en technische barrières
weg te nemen. In het nieuwe beleid is een kernnetwerk vastgesteld,
met negen multimodale TEN-T-corridors als belangrijkste vervoers­
aders. Het nieuwe kernnetwerk wordt ondersteund door een uitgebreid
netwerk van verbindingen. Nederland ligt aan drie van de negen
kernnetwerkcorridors:
• Rhine-Alpine corridor (Rotterdam-Duisburg-Basel-Genua)
• North Sea-Baltic corridor (Randstad-Twente-Warschau-Baltische
staten)
• North Sea-Mediterranean corridor (Ierland/Randstad-­
Brussel-­­Marseille)
Het Nederlandse transportnetwerk (weg, spoor, zee- en binnenvaart)
maakt deel uit van het Europese netwerk van transportverbindingen.
Nederland hecht grote waarde aan de ontwikkeling van dit Europese
netwerk, omdat het de verbindingen zijn waarlangs grote hoeveel­
heden goederen uit onze zeehavens hun weg vinden naar de afzet­
gebieden in Europa. Het TEN-T-netwerk beslaat de hoofdverbindingen
in Nederland, veel grensoverschrijdende spoorverbindingen en ook
veel MIRT-projecten. Het ministerie van IenW, belangrijke stakeholders
en meerdere Nederlandse provincies werken intensief samen met de
Europese Commissie (EC) bij de ontwikkeling van dit TEN-T.
De EC heeft een aantal instrumenten om het netwerk tot ontwikkeling
te brengen:
• In de TEN-T-verordening is het netwerk op kaarten vastgelegd.
• In de verordening is een brede waaier aan vereisten opgenomen
voor infrastructuur, interoperabiliteit, digitalisering en alternatieve
brandstoffen. Het kernnetwerk moet daar in 2030 aan voldoen en
het uitgebreide netwerk in 2050.
• De Europese Commissie (EC) treedt coördinerend op en maakt
daarbij gebruik van werkplannen voor de corridors. Deze worden
opgesteld door corridorcoördinatoren in samenwerking met de

betrokken lidstaten, regionale overheden en stakeholders.
• De Connecting Europe Facility (CEF) is de financieringsfaciliteit voor
de netwerken van transport, militaire mobiliteit, telecom en energie.
Voor de periode 2014-2020 is daar een bedrag van € 30 mld. in
opgenomen waarvan € 24 mld. voor de realisatie van het TEN-T.
Over het budget voor de periode 2021-2027 wordt op moment van
schrijven nog onderhandeld in het kader van de Europese begrotingsonderhandelingen. De CEF is een populaire financieringsfaciliteit bij
Nederlandse provincies, stakeholders (waaronder de zeehavens,
binnenvaartsector en ProRail) en de nationale overheid. In de periode
2014-2019 vroegen meer dan 160 Nederlandse projecteigenaren
subsidie aan. Aan 82 projecten werd een subsidie toegewezen, met een
totaal van € 560 mln. aan Nederlandse partijen. Enkele van de
projecten die een financiële bijdrage kregen zijn:
• Calandspoorbrug/Theemswegtracé in Rotterdam (€ 59 mln.);
• Nederlandse investeringen in het gezamenlijk Europese luchtruim
(€ 135 mln.) door implementatie van het programma SESAR (Single
European Sky ATM Research);
• Opwaardering van vaarwegen d.m.v. verhoging van sluis- en
vaarwegcapaciteit (Gent-Terneuzen, Twentekanaal, Maasroute,
IJmuiden, in totaal € 44 mln.);
• Implementatie van ERTMS op treinen (€ 17 mln.);
• Investeringen in Liquefied Natural Gas voor de scheepvaart (€ 31 mln.);
• Verbetering van multimodale aansluitingen (Rotterdam en Moerdijk,
totaal € 11 mln,);
• Elektrische bussen en laadinfrastructuur (Rotterdam, Amstelland,
Haarlem-IJmond, in totaal € 17 mln).
Op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland staat
een overzicht van de projecten en wordt inzicht verschaft in het
Nederlandse deel van het TEN-T-netwerk. Ook is hier informatie te
vinden over de MIRT-projecten die sinds 2014 op het TEN-T-netwerk
uitgevoerd worden. https://ez.maps.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?a
ppid=33b1acd65fa84a6593fc6332b20f0935

MIRT Overzicht 2021 | 33

Nationaal Transport- en investeringsbeleid
van de EU in Nederland

Nationaal Projectenoverzicht
Vaarwegen
Projecten: 2

Hoofdwegen
Projecten: 8

2

n: 41

Water
Projecten: 7

Aanvullende
projecten
Projecten: 3

4

1

2

To
ta
a

1

cte
e
j
ro
lp

1

6

1

6

Spoorwegen

17

Projecten: 21

Onderzoek

Verkenning

Planuitwerking

Realisatie

Programma’s
MIRT Overzicht 2021 | 35

Gebied
Fase

Nationaal
Programma

Programma Goederenvervoercorridors
Oost en Zuidoost
Aanleiding en doel

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019	Het project is nieuw als programma opgenomen
in het MIRT.

2017	Het programma Goederenvervoercorridors Oost

Het eindrapport van het in 2017 afgeronde MIRT Onderzoek
Goederencorridors Oost en Zuidoost heeft laten zien dat het goederenvervoer de ruggengraat is van de Nederlandse economie en de basis
vormt van de positie van Nederland als handelsland. De komende
decennia zal het optimaal en duurzaam organiseren van goederenvervoer één van de belangrijkste vraagstukken zijn voor zowel het
logistieke en verladende bedrijfsleven als voor de overheden op de
verschillende schaalniveaus (Rijk, provincies en gemeenten).

en Zuidoost is gestart.

2017	Het MIRT Onderzoek Goederenvervoercorridors
Oost en Zuidoost is opgeleverd.

2015	Het MIRT Onderzoek Goederenvervoercorridors

In 2017 is het Programma Goederenvervoercorridors (GVC) gestart,
gericht op de corridors Oost en Zuidoost. Dit zijn de twee belangrijkste
goederencorridors van ons land. Met de focus op de belangrijkste
knooppunten, wegen, vaarwegen, spoorlijnen en buisleidingen op deze
corridors is er de meeste kans op goed renderende investeringen.

Oost en Zuidoost is gestart.

In 2019 zijn drie handelingsperspectieven voor de corridorontwikkeling Oost en Zuid-Oost bepaald. In 2020 is de ambitie de toekomst­
agenda voor de Corridorontwikkeling richting 2030 in te vullen. De
ambitie voor de Goederenvervoercorridors is om in 2030 top­corridors
te hebben, die de basis vormen voor de logistieke toppositie van
Nederland. Deze topcorridors faciliteren een vlot, betrouwbaar,
robuust, veilig en duurzaam transportsysteem. Zo dragen ze bij aan
duurzame economische groei met tevreden gebruikers en een
optimale leefkwaliteit en woonomgeving. Centraal in de goederen­
vervoercorridors staan de ruimtelijk-economische ambities van
overheden en bedrijven. De infrastructuur is ondersteunend om deze
ambities mogelijk te maken.

Opbouw van het programma
In het Programma Goederenvervoercorridors werken Rijk, regionale
overheden, marktpartijen en kennisinstellingen samen. Het programma
is georganiseerd rond vijf thema’s:
• bovengemiddelde knooppunten;
• doorstroming;
• service voor gebruikers;

• duurzaamheid;
• innovatie.
Binnen ieder thema zijn diverse deelprojecten benoemd die bijdragen
aan de opgaven en ambities rondom de topcorridors. Iedere corridorpartij voert één of meerdere acties uit namens alle corridorpartijen,
vanuit een integrale, multimodale en gezamenlijke goederencorridorbenadering. Daarbij wordt vanuit ieder deelproject benoemd hoe
bijgedragen wordt aan de gezamenlijke corridordoelen.

Planning
Het betreft een doorlopend programma. Planningen voor de geprioriteerde deelprojecten die onderdeel vormen van het programma zijn in
MIRT Overzicht 2021 | 36

Gebied
Fase

Nationaal
Programma

Programma Goederenvervoercorridors
Oost en Zuidoost
(vervolg)
de tabel in dit blad opgenomen. De geprioriteerde deelprojecten die
momenteel worden opgepakt, zijn in de tabel van dit blad weergegeven.

MIRT-projecten onder dit programma
Onderdeel van het MIRT Programma Goederenvervoercorridors is de
MIRT Verkenning A15 Papendrecht-Gorinchem. Dit project staat op een
apart MIRT-blad: A15 Papendrecht-Gorinchem.

Betrokken partijen
De betrokken corridorpartijen zijn het ministerie van IenW, de
provincies Gelderland, Limburg, Noord-Brabant en Zuid-Holland en het
Havenbedrijf Rotterdam (mede namens de Topsector Logistiek).

Financiën
Vanuit het ministerie van IenW, de vier provincies en het Havenbedrijf
Rotterdam wordt ieder jaar budget beschikbaar gesteld voor generieke
programma-activiteiten. Voor ieder deelproject maken corridorpartijen
afspraken rondom doelstellingen voor onder andere onderzoeken, het
uitwerken van vervolgstappen, de organisatie van inhoudelijke
expertise en de bekostiging van de benoemde deelprojecten.
Het Rijk stelt € 300 mln. ter beschikking voor een brede MIRT
Verkenning A15. Dit is een onderdeel van de Goederencorridor Oost.
De provincie Zuid-Holland draagt € 30 mln. bij.

Overzicht deelprojecten
Thema

Deelprojecten

Bovengemiddelde knooppunten

Sturingsafspraken optimaliseren knooppunten
Last mile-spoor (Rotterdam/Moerdijk en andere knooppunten)
Vestiging bedrijven goederencorridors
Modal shift-potentie continentaal transport via knooppunten

Doorstroming

Doorstroming A15
Vergroten robuustheid corridornetwerk vaarwegen
Ketenaanpak Rotterdamse haven

Service voor gebruikers

Realiseren voldoende (truck)parkeerplaatsen en handhaving
Ligplaatsen binnenvaart en uitrollen BLIS
Faciliteren 740 meter lange treinen
Stimuleren binnenvaart middels aanpak kademuren

Duurzaamheid

Clean Energy Hubs
Afvalstromen van weg naar water

Innovatie

Ontwikkelen en uitvoeren innovatieagenda
Ontwikkelen Control Tower-transport
Vormgeven potentie buisleidingen
MIRT Overzicht 2021 | 37

Gebied
Fase

Nationaal
Programma

Programma Fiets

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Het project is vanaf 2018 opgenomen in het MIRT.

Verdere groei van het fietsgebruik heeft grote maatschappelijke
voordelen. Fietsen draagt bij aan belangrijke nationale doelen zoals
bereikbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid en gezondheid. Ruim
een kwart van onze verplaatsingen doen we in Nederland op de fiets,
waarmee jaarlijks 15,5 miljard kilometer wordt overbrugd. Korte
ritten met de fiets in plaats van met de auto betekent minder files en
betere luchtkwaliteit.

Ambities
De ambitie is om de voordelen van fietsen nog veel meer te benutten
en de trend van vaker en langer fietsen te versterken. Het moet
makkelijker en aantrekkelijker worden om elke dag, of af en toe, de
fiets te pakken. Samen met de betrokken partijen van de Tour de Force
wordt de concrete ambitie om drie miljard meer fietskilometers in tien
jaar tijd (in 2027) te behalen, onderschreven. Het doel is om 200.000
extra forensen op de fiets te krijgen, eventueel in combinatie met
openbaar vervoer. Om deze ambitie te verwezenlijken worden
meerdere sporen gevolgd:
• (Deel-)fiets en openbaar vervoer moeten aantrekkelijke alternatieven
vormen voor autogebruik, er wordt ingezet op meer flexibiliteit.
• Het kabinet-Rutte III heeft € 100 mln. uitgetrokken voor het
versnellen van de aanleg van fietsroutes en het innoveren en
vergroten van de stallingsmogelijkheden bij ov-knooppunten.
Een stevige regionale inzet op fietsstimulering is een rand­
voorwaarde voor cofinanciering van infrastructuur en uit het
Klimaatakkoord vloeit nog eens € 75 mln. voor cofinanciering van
fietsparkeerplekken bij stations en innovaties op dit terrein.
• Er wordt stevig ingezet op een werkgeversaanpak die aantrekkelijk
is voor zowel grote landelijke werkgevers als het MKB.
• In het Klimaatakkoord is geld gereserveerd voor zowel de werk­
geversaanpak als fietsstimulering. Voor deze laatste is € 2 mln. per
jaar gereserveerd.
• Hoofddoel hierbij is meer forensen op de fiets te krijgen en zo bij te
dragen aan de 200.000 extra forensen op de fiets.

• Fietsstimulering wordt meegenomen in de landelijke werkgeversaanpakken binnen de korte-termijnaanpak Slim, Duurzaam en Veilig.
Het wegnemen van (fiscale) belemmeringen wordt gezien als een
belangrijke taak van het Rijk die bijdraagt aan meer fietsgebruik.
Fietsmaatregelen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het
oplossen van bereikbaarheidsknelpunten. De fiets is, vaak in combinatie met het openbaar vervoer, een zeer geschikt alternatief voor
autogebruik. De fiets maakt al deel uit van verschillende MIRT
Verkenningen, zoals de Verkenning A2 Deil-Den Bosch-Vught,
A4 Burgerveen-N14, en de A7/A8 Amsterdam-Hoorn. Ook bij plan­
studieprojecten en groot onderhoud wordt de fiets meegenomen,
bijvoorbeeld bij A27 Houten-Hooipolder en bij de Heinenoordtunnel.
MIRT Overzicht 2021 | 38

Gebied
Fase

Nationaal
Programma

Programma Fiets
(vervolg)

Samen met de andere overheden wordt geïnventariseerd waar
fietsmaatregelen meegenomen kunnen worden in infrastructurele
projecten. Het betreft een inventarisatie van zogenaamde
meekoppelkansen.

Financiën
Het kabinet-Rutte III heeft € 100 mln. uitgetrokken voor versnelde
aanleg van fietsroutes en het innoveren en vergroten van de stallingsmogelijkheden bij ov-knooppunten. Uit het Klimaatakkoord vloeit nog
eens € 75 mln. voor cofinanciering van fietsparkeerplekken bij stations
en innovaties op dit terrein. De fiets is een volwaardig alternatief voor
andere modaliteiten en maakt daarom integraal onderdeel uit van de
Bestuurlijke Overleggen MIRT. Inmiddels zijn voor alle snelfietsroutes
via de Bestuurlijke Overleggen MIRT definitieve afspraken gemaakt.
Eind 2019 zijn verdere afspraken gemaakt over de inzet van het
resterende geld uit het regeerakkoord voor fietsparkeren bij
OV-knooppunten. Deze worden de komende jaren gerealiseerd en met
innovatieve maatregelen worden de stallingen steeds beter benut om
te voorzien in de stijgende vraag naar parkeerbehoefte. De € 100 mln.
uit het Regeerakkoord is verdeeld in € 26 mln. voor routes en € 74 mln.
voor stallingen, op basis van 60% cofinanciering door de regio. De
besteding van de middelen voor fietsparkeren (Impuls Fiets) worden
toegelicht in het MIRT-blad Fietsparkeren bij stations.

Betrokken partijen
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Interprovinciaal Overleg,
vervoerregio’s en Rijk werken in de Tour de Force samen met markt­
partijen, maatschappelijke organisaties, kennisinstituten en samen­
werkingsverbanden die verantwoordelijk en betrokken zijn bij het
fietsbeleid in Nederland.

MIRT Overzicht 2021 | 39

Gebied
Fase

Nationaal
Programma

Programma Fiets
(vervolg)

MIRT Overzicht 2021 | 40

Gebied
Fase

Nationaal
Onderzoek

Strategisch Plan Verkeersveiligheid

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

Na decennia van dalende cijfers op de Nederlandse wegen stijgt het
aantal verkeersdoden weer licht, terwijl het aantal verkeersgewonden
al jaren toeneemt. Op gemeentelijke en provinciale wegen vallen veruit
de meeste slachtoffers (85%).

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Oplossing
Extra impuls om de verkeersveiligheid op het onderliggend wegennet
te verbeteren.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het uitgangspunt van het kabinet is dat iedereen veilig op zijn of haar
bestemming moet kunnen komen. In het regeerakkoord is verkeers­
veiligheid als nationale prioriteit opgenomen. Sindsdien is de publieke,
maatschappelijke en private samenwerking geïntensiveerd. Alle
medeoverheden en veel maatschappelijke partijen nemen hun
verantwoordelijkheid en scharen zich achter de ambitie om een
trendbreuk te realiseren.

Planning
De cofinanciering vanuit het Rijk zal via verschillende tranches worden
ingezet. Het Rijk en de vertegenwoordigers van de medeoverheden zijn
overeengekomen dat de eerste periode (2020-2021) wordt gevormd
door een pakket bestaande uit (kosten-) effectieve en risicogestuurde
infrastructurele maatregelen. Deze maatregelen dragen bij aan:
• De doelstellingen van het SPV 2030;
• Het duurzaam veiliger inrichten van gemeentelijke, provinciale en
waterschapswegen en fietspaden;
• De aanpak van de belangrijkste risico’s binnen het verkeerssysteem
en de bescherming van kwetsbare verkeersdeelnemers, zoals
(oudere) fietsers.

Overleg (IPO), de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG), de
Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) en de Vervoersregio
Amsterdam (VRA) de handen ineen geslagen om een extra impuls te
geven aan het verbeteren van de verkeersveiligheid. Het kabinet heeft
hier voor de komende tien jaar een investeringsbedrag van € 500 mln.
vrijgemaakt. Het Rijk draagt voor maximaal 50% bij aan projecten om
de meest verkeersonveilige locaties en grootste risico’s op provinciale
en gemeentelijke wegen aan te pakken.

Financiën
Politiek/bestuurlijk

€ 100 mln. voor 2020-2021 (minus 21% btw).

Tijdens het Bestuurlijk Overleg (BO) Verkeersveiligheid op 11 december
2019 hebben Rijk en vertegenwoordigers van het Interprovinciaal
MIRT Overzicht 2021 | 41

Gebied
Fase

Nationaal
Onderzoek

Programmatische Aanpak Grote Wateren

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	In 2020 en 2021 wordt gewerkt aan start- en
voorkeursbeslissingen voor verschillende
projecten. Daar waar een startbeslissing is
genomen krijgen de projecten een eigen
MIRT-blad. Op 8 november 2019 is de Tweede
Kamer geïnformeerd over de projecten waarvoor
in de tweede tranche middelen zijn gereserveerd.

2020

Dit programma is nieuw opgenomen in het MIRT.

Grote waterstaatkundige ingrepen als dijken, dammen, vaargeul­
verruimingen, inpolderingen en peilbeheer hebben bijgedragen aan
een welvarend en veilig Nederland. Maar door die ingrepen verdwenen
ook veel natuurlijke processen en kenmerkende leefgebieden in de
wateren van de Zuidwestelijke Delta, IJsselmeergebied, Waddengebied
en de rivieren en hun directe omgevingen.
Met uitvoering van de KRW-maatregelen komen de doelen van de
richtlijn voor het hoofdwatersysteem in beeld. Voor het behalen van
Natura 2000-doelen is meer nodig. Door klimaatverandering en
toenemend maatschappelijk gebruik staan de natuur en ecologische
waterkwaliteit en daarmee de biodiversiteit van de grote wateren onder
druk. Er zijn daarom aanvullende systeemingrepen en een transitie naar
duurzaam beheer nodig om een duurzame verbetering te realiseren.
Het Rijk wil in 2050 toekomstbestendige grote wateren met hoogwaardige natuur die goed samengaat met een krachtige economie.
Via de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) werken LNV
en IenW samen met regionale overheden, maatschappelijke organisaties en marktpartijen aan deze ambitie. Tot circa 2050 wordt getracht
een 33-tal maatregelen op een adaptieve, gebiedsgerichte en
doelmatige manier uit te voeren. De maatregelen richten zich op het
verbeteren van de ecologische waterkwaliteit, de aanleg van verloren
en ontbrekende leefgebieden, terugbrengen van natuurlijke dynamiek,
versterken van het estuarien karakter van de Delta en verbeteren van
verbindingen tussen de zee, estuaria en rivieren. Daarmee ontstaat
een stabiel en samenhangend ecologisch netwerk van de grote
wateren en de inliggende natuur.
De PAGW heeft als doel de voorbereiding, besluitvorming, realisatie
en monitoring van de projecten in hun onderlinge samenhang te
regisseren. Zo krijgt de vereiste ecologische impuls effectief gestalte.
Rijkswaterstaat (RWS), Staatsbosbeheer (SBB) en de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) realiseren de projecten in opdracht van
de ministeries van IenW en LNV. Samen met regionale overheden,

marktpartijen en natuurorganisaties onderzoeken IenW en LNV, met
ondersteuning van RWS, SBB en RVO, in de lopende gebiedsprocessen
de mogelijkheden voor samenwerking en cofinanciering.

Planning
De ambitie is om voor 2050 de nodige maatregelen te nemen om te
komen tot toekomstbestendige grote wateren met hoogwaardige
natuur die goed samengaat met een krachtige economie. Daarvoor
worden de maatregelen in tranches uitgevoerd. De maat­regelen volgen
de MIRT-systematiek.

MIRT Overzicht 2021 | 42

Gebied
Fase

Nationaal
Onderzoek

Programmatische Aanpak Grote Wateren
(vervolg)

Eerste tranche
Met een investering van € 95 mln. uit de enveloppe Natuur en
Waterkwaliteit (Regeerakkoord Rutte III) hebben de ministers een start
gemaakt met de uitvoering van een eerste tranche projecten, namelijk:
• Herstel van getij Grevelingen;
• Buitendijkse slibsedimentatie in de Eems-Dollard;
• Haalbaarheidsonderzoeken en verkenningen voor Wieringerhoek,
Oostvaardersoevers, Waddenzee en het rivierengebied.

Tweede tranche
Voor een tweede tranche maatregelen is € 248 mln. van LNV en IenW
gereserveerd. Eind 2019 is over een eerste pakket maatregelen in de
tweede tranche besloten (in totaal € 208 mln.). De komende jaren
zullen daarmee de volgende projecten worden opgestart en het
MIRT-traject doorlopen:
• Oostvaardersoevers;
• Vergroten laag-dynamisch riviermilieu: realisatie PAGW-doelen als
onderdeel van HWBP-projecten Dijkverlegging Paddenpol en
Meanderende Maas;
• Ecologische waterkwaliteit Friese IJsselmeerkust;
• Verzachten Randen van het Wad: realiseren van de PAGW-doelen als
onderdeel van HWBP-projecten Lauwersmeer-Vierhuizergat en
Koehool-Lauwersmeer, waarbij gekeken wordt naar mogelijkheden
van een koppeling met de watersysteemmaatregelen van het project
Holwerd aan Zee;
• Binnendijkse slibsedimentatie/Groote Polder fase 1;
• Noord-Hollandse Markermeerkust;
• Wieringerhoek.
Daarnaast zijn er middelen om ter voorbereiding van een derde tranche
nieuwe MIRT Onderzoeken en gebiedsprocessen op te starten.

Betrokken partijen
IenW en LNV betrekken provincies, gemeenten, waterschappen en
stakeholders, primair via de gebiedsprocessen.

MIRT Overzicht 2021 | 43

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW
Planuitwerking

Tijdelijke tolheffing A24 Blankenburgverbinding
en A12/A15 Ressen – Oudbroeken (VIA15)
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2017

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT

De Wet tijdelijke tolheffing Blankenburg-verbinding en ViA15 is op
15 maart 2016 in werking getreden. Daarin is vastgelegd dat bij de
projecten A24 Blankenburgverbinding en A12/A15 Ressen-Oudbroeken
(ViA15) tol geheven kan worden (http://wetten.overheid.nl/
BWBR0037517/2016-03-15 #Hoofdstuk3_Artikel16).

Oplossing
De tolopgave voor de Blankenburgverbinding bedraagt € 337 mln. en
voor de ViA15 € 304 mln. (prijspeil 2020). Dit is de netto contante
waarde en is begroot op Artikel IF 12.04. Bij tolheffing wordt uitgegaan
van een periode van 25 jaar. Als de tolopgave eerder wordt gerealiseerd,
dan zal de tolheffing worden beëindigd. Op IF Artikel 12.03.02 staat een
tolreservering opgenomen van € 112 mln. Daarnaast staan op IF Artikel
12.03.02 de kosten voor voorbereiding tol gereserveerd. In de bijlage Tol
bij de Rijksbegroting staat een verdere specificatie van deze kosten.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Met de Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 wordt
het mogelijk gemaakt om deze twee projecten te bekostigen.

Planning
De tolheffing wordt door de beoogde uitvoeringsorganisatie
Rijkswaterstaat, RDW, Centraal Justitieel Incassobureau en Inspectie
Leefomgeving en Transport verder uitgewerkt. Deze uitwerking komt in
het uitvoeringsplan en het handhavingsplan die aan de StatenGeneraal worden voorgehangen. De tolheffing wordt in de komende
jaren voorbereid. De realisatie van het systeem en de voorbereiding
van de organisatie is voorzien in de periode 2019-2024.

Politiek/bestuurlijk
Op 22 september 2015 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de Wet
tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15. Op 1 december
2015 heeft de Eerste Kamer ingestemd met deze wet. In de Wet
tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 is opgenomen dat
het tolsysteem verder wordt uitgewerkt in een uitvoeringsplan en een
handhavingsplan die aan de Staten-Generaal worden voorgehangen,
uiterlijk vier weken voordat de tolheffing van start gaat.

MIRT Overzicht 2021 | 44

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Grensoverschrijdend Spoorvervoer

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Om het tracé Heerlen-Herzogenrath geschikt te
maken voor het goederenvervoer met elektrisch
materieel is het wegnemen van het ATB-NGeiland (inclusief de twee aanwezige niet actief
beveiligde overwegen (NABO’s) tussen Landgraaf
en de Nederlands-Duitse grens noodzakelijk.
Hiervoor is € 3,5 mln. toegevoegd vanuit de
investeringsruimte Spoor (aanvullende middelen
van het Regeerakkoord Artikelonderdeel 20.05).
Op dit moment kunnen treinen tussen Venlo
(multimodaal vervoersknooppunt) en
Kaldenkirchen alleen op het rechterspoor rijden
waardoor het baanvak kwetsbaar is in het geval
van een versperring. Door linkerspoorbeveiliging
aan te leggen kan treinverkeer bij verstoringen
wel links gaan rijden. Voor deze oplossing is
€ 2,5 mln. toegevoegd vanuit de investeringsruimte Spoor (aanvullende middelen van het
Regeerakkoord, Artikelonderdeel 20.05). Er is
€ 4,7 mln. in het Provinciefonds gestort ter
dekking van 50% van het jaarlijkse exploitatie­
tekort van de sneltrein Maastricht-Heerlen-Aken
voor de periode tot en met 2031 (einde concessie).
Het projectbudget is verhoogd met € 6,7 mln. in
verband met de in oktober 2019 aangekondigde
tijdelijke pilot (tot uiterlijk eind 2024) met een
doorgetrokken nachttrein uitgevoerd door NS in
samenwerking met Österreichische
Bundesbahnen (ÖBB).

In het regeerakkoord van 2017 is de ambitie ten aanzien van de
verbetering van het grensoverschrijdende vervoer opgenomen en in
2018 is zowel in als buiten Nederland een levendig debat ontstaan over
het vervoer per vliegtuig over de korte afstand. In de Kamerbrief van
21 juni 2018 (TK 29 984, nr. 783) is de ambitie beschreven ten aanzien
van de korte grensoverschrijdende verbindingen alsook de ambitie om
binnen Europa de korte afstandsvlucht te vervangen door internationaal
vervoer per trein. De ontwikkelingen op het gebied van internationaal
personenvervoer per spoor sindsdien zijn beschreven in de Kamerbrief
van 31 januari 2019 (TK 29984, nr.813).

Oplossing
IenW werkt samen met decentrale overheden en vervoerders op
diverse verbindingen aan verschillende maatregelen om het grens­
overschrijdend spoorvervoer te verbeteren.
Intensief overleg met de regio en Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen
(NRW) heeft geleid tot een twaalfjarige concessie vanaf 2017 tussen
Arnhem en Emmerich naar Düsseldorf. Het ministerie van IenW draagt
eenmalig € 6 mln. bij.
Het spoor tussen Landgraaf en de grens met Duitsland is geëlektrificeerd om met een sneltrein Maastricht-Heerlen-Aken te rijden. Aan de
elektrificatie van het traject Landgraaf-Duitse grens heeft het ministerie
van IenW € 7,5 mln. bijgedragen (50%) en aan de exploitatiekosten tot
en met 2028 in totaal € 2,75 mln.
Samen met deelstaten Nedersaksen en NRW ondersteunt het ministerie
van IenW de treindienst van Bielefeld over Osnabrück en Rheine vanaf
2017/2018 en laat deze de komende vijftien jaar doorrijden naar
Hengelo. Het ministerie van IenW draagt eenmalig € 9,33 mln. bij.
Het ministerie van IenW heeft € 17 mln. beschikbaar voor het
verkorten van de reistijd en het verbeteren van de kwaliteit van de
verbinding met Leer, Oldenburg en Bremen (Wunderline). De provincie
Groningen heeft met de Duitse partners op 7 februari 2019 een
samenwerkingsovereenkomst getekend.

Het ministerie van IenW heeft, naast de bijdrage vanuit het
Actieprogramma Regionaal OV uit 2008, € 6 mln. bijgedragen aan de
sneltramverbinding Maastricht-Lanaken.
Met de provincie Limburg is overeenstemming bereikt over de
vaststelling van twee no-regret-maatregelen op het traject Heerlengrens, waardoor het mogelijk wordt een extra treindienst van Heerlen
naar Duitsland te bieden. Het gaat om dubbelspoor tussen Heerlen en
Landgraaf en om seinverdichting van Landgraaf tot de grens. De
maatregelen worden medegefinancierd door het ministerie van IenW.
Het gezamenlijke budget van het ministerie van IenW en de provincie
Limburg, aan te vullen met een TEN-T-subsidie voor de realisatie,
maakt de start van de planuitwerking mogelijk.

MIRT Overzicht 2021 | 45

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Planuitwerking

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019	Het projectbudget is naar aanleiding van het BO
MIRT in het najaar 2017 verhoogd met € 10 mln.
vanuit de Aanvullende Post (regeerakkoord
kabinet-Rutte III) voor de verbinding
Eindhoven-Düsseldorf.

2018	Gelet op het regionale belang van de grensoverschrijdende verbinding Hamm-Düsseldorf-Venlo
wordt in totaal € 2,5 mln. overgeboekt naar het
Verkehrverbund Rhein-Ruhr (VRR) ter dekking
van de exploitatiekosten tot en met 2025 voor het
traject vanaf de grens tot Venlo. Dit bedrag wordt
vanaf 2018 in jaarlijkse tranches van € 0,250 mln.
betaald. In 2017 wordt € 0,5 mln. overgemaakt
voor de jaren 2016 en 2017. Vanwege de bijdrage
van de verbinding Hengelo-Bad Bentheim aan
het wegnemen van belemmeringen voor
grensoverschrijdend vervoer en de verknoping
van de nationale netwerken van Nederland en
Duitsland heeft IenW in 2014 aangegeven onder
voorwaarden bereid te zijn bij te dragen aan de
exploitatiebijdrage. De belangrijkste voorwaarden waren de regionale cofinanciering van de
regio, de inpasbaarheid van de verbinding in de
dienstregeling en de regionale verantwoordelijkheid voor eventueel benodigde infrastructurele
maatregelen. De provincie heeft aangegeven dat
de inpasbaarheid in de dienstregeling is geborgd
door capaciteitstoedeling door ProRail, en dat de
benodigde infrastructurele maatregelen door
Overijssel worden betaald. De regionale

Grensoverschrijdend Spoorvervoer
(vervolg)

Het ministerie van IenW heeft met de provincie Limburg en het Duitse
Verkehrsverbund Rhein-Ruhr (VRR) afgesproken om van 2016 tot en
met 2025 een exploitatiebijdrage te leveren aan de dienstregeling van
de spoorverbinding RE13 tussen Venlo en Düsseldorf. In totaal komt dit
neer op € 2,5 mln. Op deze manier wordt bijgedragen aan het in stand
houden van de grensoverschrijdende verbinding.
Het ministerie van IenW heeft in 2019 € 10 mln. extra gereserveerd voor
de infrastructurele maatregelen die nodig zijn om de directe treindienst
tussen Eindhoven en Düsseldorf vanaf 2016 mogelijk te maken.
Ten aanzien van de trein als substitutie voor luchtvaart geldt dat meer
reizen per trein bijdraagt aan verduurzaming van het personenvervoer
en het biedt veel andere voordelen op het gebied van comfort. De
uitkomsten van verschillende onderzoeken laten zien dat er potentieel
is voor de trein als substitutie voor luchtvaart, maar door ook in te
zetten op de verbetering van de bereikbaarheid van de grensregio’s per
spoor, kunnen reizigers ook op deze kortere afstanden een duurzamere
keuze maken. Hierbij is het van belang om niet alleen te kijken naar
infrastructurele maatregelen, maar naar het brede palet van maatregelen
om het treinproduct als geheel te verbeteren. Deze verbetering kan
alleen plaatsvinden als alle (inter)nationale stakeholders sterk gaan
samenwerken en vanuit de eigen rol waar mogelijk belemmeringen
wegnemen en de uitvoering van maatregelen bevorderen. De ambitie
ten aanzien van het internationale treinverkeer wordt samen met de
betrokken stakeholders, nationaal en internationaal, verder uitgewerkt.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Politiek/bestuurlijk
In 2009 is het amendement-Cramer/Koopmans (TK 31700 A, nr. 71)
aangenomen. Met dit amendement wordt € 20 mln. gereserveerd voor
investeringen in internationale/regionale spoorweginfrastructuur. Naar
aanleiding van het amendement-Koopmans/Cramer (TK 32123 A, nr. 16)
is € 23,8 mln. toegevoegd aan het budget. Dit wordt ingezet voor
optimalisering van het traject Heerlen-grens (Aken) in de vorm van de
elektrificatie van het spoor tussen Landgraaf en de Duitse grens. Ter
financiering van de ambitie vanuit het Regeerakkoord van 2010 is
€ 50 mln. beschikbaar gesteld.

Financiën
Taakstellend budget: € 71 mln. Voor inzet van het budget tot op heden:
zie de vermelde bedragen achter de genoemde oplossingen (Artikel IF
13.03.04).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

MIRT 2021

71

Divers

MIRT 2020

61

Divers

MIRT 2019

60

Divers

MIRT 2018

49

Divers

MIRT 2017

61

Divers

MIRT 2016

60

Divers

Verbeteren deur-tot-deur reistijd, verbeteren van het reisgemak,
verbeteren regie over eigen reis.

MIRT 2015

71

Divers

MIRT 2014

71

Divers

MIRT 2013

88

Divers

Planning

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

17

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

6

Per initiatief is er een andere planning.

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 46

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Planuitwerking

Grensoverschrijdend Spoorvervoer
(vervolg)

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.
cofinanciering was al in 2014 toegezegd.
Aangezien nu aan de voorwaarden is voldaan is
de bijdrage van IenW van € 9,458 mln. gestort in
het Provinciefonds.

2016	Bij de Voorjaarsnota 2015 is het projectbudget
verlaagd met € 4,7 mln. Daarnaast is € 6,5 mln.
overgeboekt naar Hoofdstuk XII in verband met
de uitkering aan de provincie Limburg voor de
elektrificatie van het spoor.

2015	Voor elektrificatie van het traject LandgraafDuitse grens is € 7,5 mln. gereserveerd.

2014	Bij de Voorjaarsnota 2013 is het budget verlaagd
met € 7 mln. Daarnaast is € 2,9 mln. overgeheveld
naar de BDU voor de spoorlijn RoodeschoolEemshaven en € 6 mln. voor de verbinding
Arnhem-Emmerich-Düsseldorf.

2013	Via amendement-Koopmans/Cramer (TK 31700 A,
nr. 71) is € 6 mln. toegevoegd aan de BDU voor het
regionale project Maastricht-Lanaken(-Hasselt).
Het kabinet heeft aanvullend € 50 mln. beschikbaar gesteld voor de ambitie uit het regeerakkoord
om spoorvervoer over landsgrenzen heen een
impuls te geven. Dit budget is bestemd voor
grensoverschrijdend personenvervoer, met name
voor het verbeteren van de verbindingen naar
HSL- en ICE-stations net over de grenzen.

MIRT Overzicht 2021 | 47

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Maatregelenpakket HSL-Zuid

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Een aantal deelprojecten gaat over van de
plan­studiefase naar de realisatiefase. De
eind­datum van het project wordt opgeschoven van
2021 naar 2023 omdat niet alle maatregelen uit het
pakket vóór 2022 uitvoerbaar zijn. Ten behoeve
van geluidsmaatregelen langs de HSL-Zuid is er aan
de gemeenten Lansingerland, Breda en Moerdijk
een bijdrage geleverd van € 4,7 mln. middels een
storting in het Gemeentefonds (- € 3,9 mln.) en het
Btw-compensatiefonds (- € 0,8 mln.).

ProRail en NS werken samen aan het ontwikkelen van maatregelen
(investeringen) die de betrouwbaarheid op (middel)lange termijn van de
HSL-Zuid verder kunnen verhogen. Daarbij gaat het onder andere om
investeringsvoorstellen om uitval bij harde wind te voorkomen en om een
betere overgang tussen hogesnelheidsspoor en conventioneel spoor te
realiseren. De afgelopen jaren zijn verschillende maatregelen ontwikkeld
en uitgevoerd. Er is nog voldoende aanvullend verbeterpotentieel voor de
HSL-Zuid. De hierbij behorende maatregelen zijn niet allemaal uitvoerbaar voor 2022. Daarom wordt het budget langer beschikbaar gehouden,
zodat maatregelen voor 2024 kunnen worden uitgevoerd.
Daarnaast bleek bij ingebruikname van de HSL-Zuid dat de reeds
geplaatste geluidsschermen onvoldoende effect hebben, omdat de
combinatie van betonnen baan en transparante schermen het geluid als
het ware de baan uit doet kaatsen.

2019	Nieuw opgenomen in het MIRT-overzicht.
Deze middelen waren eerder gereserveerd
onder IF artikel 17.

Hoewel er geen wettelijke verplichting is de geluidsoverlast op te lossen is
– richtend op de grootste knelpunten – maximaal € 70 mln. (prijspeil
2015) uitgetrokken, waarna samen met bewoners is gezocht naar
maatregelen die passend zijn voor de situatie.

Oplossing
Het maatregelenpakket bestaat uit twee onderdelen: prestatieverbetering en geluidsmaatregelen. Om de prestatie te verbeteren wordt onder
andere gekeken naar de reductie van windhinder en de verbetering van
de overgang tussen hogesnelheidsspoor en conventioneel spoor.
De Tweede Kamer is op 1 oktober 2015 (TK 22026, nr. 482) geïnformeerd
over het pakket aan geluidsmaatregelen dat zal worden gerealiseerd in
het kader van de geluidsproblematiek. Het maatregelenpakket bestaat
uit het geluidsabsorberend maken van schermen, het verlengen van
schermen en het plaatsen van een nieuw scherm in de gemeente
Lansingerland.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De maatregelen dragen bij aan het verbeteren van de prestaties op de
HSL en het verminderen van geluidsoverlast.

Planning
2018: Besluitvormingsfase oplossingsrichtingen
2019: Ontwerpfase en vergunningstraject
2020: Start realisatie
Divers tot 2024: Oplevering

MIRT Overzicht 2021 | 48

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Planuitwerking

Maatregelenpakket HSL-Zuid
(vervolg)

Politiek/bestuurlijk

Betrokken partijen

De Tweede Kamer is op 16 juni 2017 (TK 29984, nr. 720) en in de
daaropvolgende voortgangsrapportages (TK 22026, nr. 498, 505 en
509) geïnformeerd over de samenstelling en de voortgang van het
pakket aan verbetermaatregelen en geluidmaatregelen. De gemeenten
langs de HSL-Zuid worden regelmatig geïnformeerd over de geluidmaatregelen. In de gemeente Lansingerland loopt een intensief traject
van co-creatie en co-realisatie met de gemeente, de Nederlandse
Stichting Geluidshinder, ProRail en het ministerie van IenW.

NS, ProRail, Infraspeed

Geluidmaatregelen

Prestatieverbetering

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Taakstellend budget prestatieverbetering: € 63 mln.; taakstellend
budget geluidmaatregelen: € 70 mln. (Artikel IF 13.03.01 en 13.03.04).

Indienststelling

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

MIRT 2021

70

divers

MIRT 2021

63

divers

MIRT 2020

73

divers

MIRT 2020

62

divers

MIRT 2019

72

divers

MIRT 2019

61

divers

MIRT 2018

72

MIRT 2018

61

MIRT 2017

71

MIRT 2017

60

MIRT 2016

70

MIRT 2016

MIRT 2015

70

MIRT 2015

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

3

4

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

3

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

*

Financiën

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 49

Gebied
Onderwerp
Ministerie

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Spoorcapaciteit 2030

Fase	
Planuitwerking

en Realisatie
Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Dit programma is nieuw opgenomen in het MIRT.
De post ‘Spoorcapaciteit 2030’ is ingericht om
gerichte investeringen te kunnen doen ten
aanzien van knelpunten en verbetermogelijk­
heden richting 2030. Onderdeel hiervan is het
vervolg op de Verbeteraanpak Trein (volgende
corridors, voorzien onder de post Vervolgfase
Beter en Meer) en die samengaat met het
doorvoeren van frequentieverhogingen. Om die
reden is de post ‘Vervolgfase Beter en Meer’
hernoemd en (budgettair) integraal onderdeel
van ‘Spoorcapaciteit 2030’.
Verder zijn de onderstaande mutaties doorgevoerd
om een belangrijk deel van de investeringen te
kunnen doen:
• Vanuit de post ‘Kleine Functiewijzigingen’ is
€ 75 mln. toegevoegd. Bij de Miljoenennota
2019 is dit toentertijd aan dit programma
toegevoegd vanuit de aanvullende middelen
van het Regeerakkoord met het oogmerk om
investeringen in capaciteit te kunnen doen.
Nu al deze investeringen worden ondergebracht onder ‘Spoorcapaciteit 2030’ worden
deze middelen overgeboekt.
• Vanuit de post ‘Beter en Meer’ resteert
€ 8,1 mln. van de Verbeteraanpak Trein A2
(frequentieverhoging Amsterdam-Eindhoven).
Aangezien de verdere Verbeteraanpak Trein
onderdeel is geworden van ‘Spoorcapaciteit
2030’ worden deze middelen overgeboekt.

Het vervoer per spoor is groeiende. Met de MIRT-projecten wordt
geïnvesteerd in extra capaciteit om deze groei op te vangen. Daarmee
worden echter niet alle knelpunten opgelost en zijn er ontbrekende
schakels om enkele verbeteringen in dienstregeling daadwerkelijk
mogelijk te maken. Tot slot is het gewenst om richting 2030 de eerste
stappen in het kader van het Toekomstbeeld OV te zetten.

Oplossing
In het kader van Spoorcapaciteit 2030 worden met gerichte investeringen
knelpunten opgelost, verbeteringen in de dienstregeling mogelijk
gemaakt en de eerste stappen in het kader van het Toekomstbeeld OV
te zetten. Het gaat in hoofdzaak om:
• Investeringen in de tractie- en energievoorziening;
• Perronverlengingen en verbetering van overwegveiligheid;
• Aanvullende investeringen in lopende projecten gelet op het
Toekomstbeeld OV;
• Verbeteraanpakken ten behoeve van introductie van
tienminutentreinen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Met Spoorcapaciteit 2030 ontstaat een integrale aanpak om richting 2030
de werking en toekomstbestendigheid van het spoorsysteem te borgen.

Politiek/bestuurlijk
Planning
In 2019 is het proces gestart om voor de middellange termijn integraal in
beeld te brengen welke verbeteringen in de dienstregeling gewenst zijn
(productstappen) en welke maatregelen daarvoor eventueel noodzakelijk
zijn. ProRail werkt hierin samen met vervoerders. Hieruit ontstaat een
beeld van twee tot zeven jaar vooruit. De eerste opleveringen worden in
2020 verwacht en daarna zullen jaarlijks maatregelen worden opgeleverd
en beschikbaar komen voor productstappen. De verbeteraanpak voor de
frequentieverhoging tussen Schiphol, Utrecht en Arnhem is in 2019
opgestart en is gepland om in te gaan per dienstregeling 2022. Eind 2021
wordt de frequentieverhoging gerealiseerd.

ProRail werkt samen met vervoerders om twee tot zeven jaar vooruit te
kijken naar gewenste verbeteringen in de dienstregeling. Daarnaast
wordt in het kader van het Toekomstbeeld OV door het ministerie,
decentrale overheden, ProRail, vervoerders en consumentenorganisaties
gewerkt aan de toekomstplannen voor het spoor. In de stuurgroep MLT
werken ProRail, NS en ministerie samen deze zaken integraal te bekijken
en te vertalen naar concrete investeringen voor de komende jaren.

Uitvoering
ProRail voert de projecten uit. De verbeteraanpak voor de frequentieverhoging wordt door ProRail en NS uitgevoerd.

MIRT Overzicht 2021 | 50

Gebied
Onderwerp
Ministerie

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Fase	
Planuitwerking

Spoorcapaciteit 2030
(vervolg)

en Realisatie
Financiën
Taakstellend budget € 138 mln. (IF 13.03.01).

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.
• Vanuit de post ‘Multimodale Knoop Schiphol’
wordt € 7 mln. overgeboekt ten behoeve van
de landelijke dienstregeling 2023 en de
hoogfrequente sprinter Schiphol/HoofddorpAmsterdam. Hierover heeft in het BO MIRT van
het najaar 2019 besluitvorming plaatsgevonden.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.

Openstelling

138

Divers

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 51

Gebied

Nationaal

Onderwerp	Spoorwegen personen

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

en goederen
Ministerie
Fase

IenW
Planuitwerking
Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Er is € 8 mln. overgeboekt naar het programma
Beheer, onderhoud en vervanging ter dekking
van de kosten voor beheer en onderhoud van in
realisatie genomen projecten. Het onderdeel
Tractie Energievoorziening (TEV) binnen PHS is
expliciet gemaakt in een separaat realisatieblad.
De onderdelen Perronverlengingen Bunnik-Rhenen
en Tilburg 4e perronspoor zijn toegevoegd aan de
post PHS projecten overige maatregelen (< € 50 mln.)

2020

 HS is aangewezen als Groot Project. De
P
basisrapportage van PHS (inclusief OV SAAL
MLT) geeft de stand van zaken van PHS aan,
inclusief de diverse corridors en de maatregelen
(zie Kamerstukken II 2018-2019, 32 404, nr. 92).
Voor de overzichtelijkheid van het MIRT-blad is
nu de basisrapportage als referentie genomen
en is qua projecten de aansluiting gemaakt met
deze rapportage. In de voorgaande MIRT
Overzichten is de volledige historie van PHS en
OV SAAL terug te zien.

De Landelijke Markt- en Capaciteitsanalyse Spoor uit 2007 heeft inzicht
gegeven in de kansen en mogelijkheden van hogere frequenties op het
spoor en het verwerken van het groeiende goederenvervoer.

Oplossing
PHS kent vier speerpunten:
1. hoogfrequent spoorvervoer op de drukste trajecten in de Randstad;
2. samenhangende regionale ov-systemen waarvan het spoorvervoer
– met name de sprinters – de ruggengraat vormt;
3. kwalitatief goede reistijden naar de landsdelen;
4. toekomstbestendige routestrategie van het spoorgoederenvervoer.
Het betreft de volgende corridors die onderdeel zijn van PHS (zie
basisrapportage Kamerstukken II 2018-2019, 32 404, nr. 92):
• reizigerscorridors Alkmaar-Amsterdam, Amsterdam-UtrechtEindhoven, Schiphol-Utrecht-Arnhem/Nijmegen, Den HaagRotterdam-Breda en Breda-Eindhoven en de corridor
Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad;
• routering van goederenvervoer in Zuid-Nederland.
De planuitwerkingen gaan ook in op eventuele effecten op de rest van
het spoornet, op ketenvoorzieningen voor onder andere fiets en auto, op
een nog intensiever gebruik van de Betuweroute, op mogelijkheden van
de binnenvaart en op een langetermijnperspectief op goederenvervoer.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
2020

 et MIRT-blad is aangesloten op de basisrapH
portage PHS zoals deze in mei 2019 aan de
Tweede Kamer is gezonden. Dit betekent dat de
korte-termijnmaatregelen van OV SAAL geen
onderdeel meer uitmaken van dit MIRT-blad.
Daarnaast is in de financiële tabel het volledige
beschikbare budget opgenomen voor het gehele
programma (inclusief de onderdelen in realisatie
waarvoor ook aparte bladen zijn). Ten opzichte

Ruimte bieden aan de groei van het reizigersvervoer, ruimte bieden aan
de groei van het goederenvervoer, verbeteren van de deur-tot-deur
reistijd, verbeteren van het reisgemak, verbeteren van de betrouwbaarheid, bijdragen aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling van
Nederland.

Uitvoering
De voortgang van het programma wordt periodiek gemeld in de
voortgangsrapportages. Realisatie geschiedt door ProRail. Een deel

van het programma is inmiddels gerealiseerd of in uitvoering: zoals
doorstroomstation Utrecht (gerealiseerd in 2016), Geldermalsen,
Rijswijk-Rotterdam en TEV. Waar mogelijk en relevant is in de
integrale planning rekening gehouden met onder andere het
beveiligingssysteem European Rail Traffic Management System
(ERTMS). De grotere PHS-projecten die in realisatie zijn, staan apart
opgenomen in dit MIRT Overzicht, volgens de indeling die in de
basisrapportage PHS is aangegeven.

Politiek/bestuurlijk
Op 4 juni 2010 heeft het kabinet de Voorkeursbeslissing PHS genomen.
In februari 2013 is gezien de noodzaak tot inpassing van taakstellingen
op het IF, voor PHS gekozen voor een korting op OV SAAL en is gezien
de lagere goederenprognoses de routering Oost-Nederland terug­
gebracht van twee goederenpaden per uur naar één goederenpad per
MIRT Overzicht 2021 | 52

Gebied

Nationaal

Onderwerp	Spoorwegen personen

en goederen
Ministerie
Fase

IenW
Planuitwerking

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.
van de begroting 2019 is het programmabudget
gewijzigd vanwege diverse afspraken in het
lopende jaar (afspraken Guisweg: – € 28,5 mln.,
overboeking naar beheer en onderhoud vanwege
areaalgroei – € 21,8 mln., overboeking naar
Programma Fietsparkeren van de vaste bijdrage
voor de realisatie van de fietsenstallingen aan de
noordzijde van het station Tilburg – € 2,2 mln.,
toevoeging meevaller OV SAAL korte termijn +
€ 48,8 mln., overboeking vanuit programma
opstellen vanwege meenemen opstelterrein
Heerhugowaard + € 43 mln., overboeking vanuit
investeringsruimte vanwege extra maatregelen
Meteren-Boxtel + € 15 mln., overboeking vanuit
Sporen Schiedam vanwege uitvoeren binnen
PHS + € 16 mln., indexatie ontvangsten derden
+ € 3,7 mln.).

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
(vervolg)

uur (scopereductie ter grootte van € 300 mln.) (Kamerstukken II
2012/13, 33 400A, nr. 48). De betreffende maatregelen in Oost-Nederland
zijn daarmee geen deel meer van PHS. Ook is besloten dat oplevering van
de PHS-projecten gefaseerd zal plaatsvinden in de periode 2015 tot 2028
in plaats van tot en met 2020. De invulling van de corridor OV SAAL is
vastgesteld met het besluit van 28 augustus 2013 (Kamerstukken II
2013/14, 32 404, nr. 66). Sinds 2014 is de goederenrouting Oost-Nederland
geen onderdeel meer van het programma. Voor PHS Amsterdam is in juni
2018 een samenhangend besluit genomen om extra budget toe te voegen
en daarnaast de uitwerking voor te zetten met negen doorgaande
perronsporen (Kamerstukken II 2017/18, 32 404, nr. 86).

Financiën
Voor PHS is een programmabudget beschikbaar van in totaal € 3.645 mln.
(incl. bijdrage derden) (Artikel IF 17.10).Van dit PHS-budget is € 1.155 mln.
in realisatiefase (zie diverse realisatiebladen).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

MIRT 2021

3.645

Divers

MIRT 2020

3.604

Divers

MIRT 2019 (conform
basisrapportage PHS)

3.467

Divers

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

178

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

111

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 53

Gebied

Nationaal

Onderwerp	Spoorwegen personen

en goederen
Ministerie
Fase

IenW
Planuitwerking

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
(vervolg)

Taakstellend budget in mln.

Gerealiseerd
budget t/m 2019 in mln.

765

114

Separaat < 50 mln.

124

43

Afronding

266

Omschrijving

Aantal maatregelen

Realisatie
Separaat opgenomen projecten

Zie afzonderlijke MIRT-bladen
voor projecten in realisatie

Totaal

Omschrijving

1.155

Taakstellend budget in mln.

Oplevering

24

Afgerond

Verkenning/planuitwerking
Diverse afgeronde opdrachten & (plan)studies
Kosten Planuitwerking PHS
PHS corridors (zie basisrapportage met toelichting per corridor)

447
2.019

Reizigerscorridor Alkmaar-Amsterdam
Reizigerscorridor Amsterdam-Utrecht-Eindhoven
Reizigerscorridor Schiphol-Utrecht-Arnhem/Nijmegen
Reizigerscorridor Breda-Eindhoven
Routeringgoederenvervoer Zuid-Nederland
Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad (OV SAAL MLT)
Totaal

2.490

Totaal beschikbaar (deel aanleg Rijk)

3.645

MIRT Overzicht 2021 | 54

Gebied

Nationaal

Onderwerp	Spoorwegen personen

en goederen
Ministerie
Fase

IenW
Planuitwerking

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
(vervolg)

MIRT Overzicht 2021 | 55

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW

Maatregelpakket Verzorgingsplaatsen

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Het maatregelenpakket Verzorgingsplaatsen is er om tegemoet te
komen aan de behoefte aan meer parkeercapaciteit voor vrachtwagens
op nationale en internationale corridors en beoogt de kwaliteit van
verzorgingsplaatsen te verbeteren.

2020	Voor een aantal maatregelen loopt de realisatie
door als gevolg van vertraging in de uitvoering.

2018	Voor een aantal maatregelen loopt de realisatie
door. Dit is vooral gevolg van een langere
voorbereidingstijd voor die maatregelen.

2017	Voor een aantal maatregelen loopt de realisatie
door, omdat er meer tijd nodig blijkt te zijn voor
de uitwerking van deze maatregelen.

2015	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Oplossing
Allereerst worden om en nabij de 190 extra parkeerplaatsen aangelegd
op de internationale corridors. Het gaat daarbij om circa 10 locaties
langs of bij de A1, A2, A12, A15 en A50. Daarnaast zijn op of in de
nabijheid van internationale corridors circa 410 extra parkeerplaatsen
gehuurd. Verder wordt op 11 locaties langs de A7, A12, A27, A28 en A37
de capaciteit van de bestaande verzorgingsplaatsen uitgebreid met
ongeveer 130 parkeerplaatsen. Daarmee wordt ook de kwaliteit van die
verzorgingsplaatsen verbeterd. Aanvullend daarop wordt op circa 17
locaties de kwaliteit van de verzorgingsplaatsen verbeterd en op
basis-kwaliteitsniveau gebracht. Ten slotte wordt ook de beweg­
wijzering naar beveiligde parkeerplaatsen verbeterd.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Met het maatregelenpakket wordt op de locaties met de meest urgente
knelpunten de capaciteit vergroot. Daarnaast worden vanuit dit
maatregelenpakket private initiatieven gestimuleerd voor het
aanbieden van extra parkeercapaciteit, vooral voor het lang parkeren.

Planning
2014-2021: Realisatie

Uitvoering
De maatregelen worden gerealiseerd in de periode 2014-2021.
Het programma is geheel afgerond behoudens de maatregel
grensemplacement Venlo. Voor de private initiatieven geldt dat
deze in de periode tot en met 2018 worden voorbereid, maar wel in
latere jaren tot uitvoering kunnen komen.

MIRT Overzicht 2021 | 56

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Maatregelpakket Verzorgingsplaatsen
(vervolg)

Financiën
Voor de uitvoering van de maatregelen is € 25 mln. beschikbaar
gesteld. Daarvan is bijna € 14 mln. bestemd voor het uitbreiden van de
parkeercapaciteit voor vrachtwagens op internationale corridors. Een
bedrag van ruim € 8 mln. is gereserveerd voor het uitbreiden van de
capaciteit en het verbeteren van de kwaliteit van bestaande verzorgings­
plaatsen. De resterende € 3 mln. is gereserveerd voor aanvullende kleine
maatregelen en de kosten van beheer en onderhoud.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

25

2014-2021

2019

25

100%

MIRT 2020

25

2014-2021

2018

25

100%

MIRT 2019

25

2014-2018

MIRT 2018

25

2014-2018

MIRT 2017

25

2014-2017

MIRT 2016

25

2014-2016

MIRT 2015

25

2014-2016

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 57

Gebied

Nationaal

Onderwerp	
Hoofdwegen en

Meer Veilig

Verkeersveiligheid
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie
Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Van de in 2019 toegevoegde € 50 mln. is € 25 mln.
bestemd voor maatregelen op provinciale wegen.
Deze middelen worden niet verantwoord binnen
het budget voor Meer Veilig.

Het programma Meer Veilig beoogt het aantal doden en gewonden als
gevolg van ongevallen op het hoofdwegennet verder te reduceren door
een gerichte aanpak van risicolocaties.
De maatregelen binnen het programma dragen bij aan de verkeers­
veiligheid op het hoofdwegennet, bijvoorbeeld door te zorgen voor
obstakelvrije bermen. Met het oog op de permanente verbetering van
de verkeersveiligheid op het hoofdwegennet is een vervolgpakket
uitgewerkt voor de periode aansluitend op het maatregelenpakket Meer
Veilig 3. In 2018 is gestart met de uitvoering van dit vervolgpakket.

2019	Er is € 50 mln. beschikbaar gesteld voor de
aanpak van N-wegen voortkomend uit het
regeerakkoord.

2018	De € 30 mln. die beschikbaar is voor het
vervolgprogramma Meer Veilig is toegevoegd aan
de middelen van Meer Veilig 3.

2016	De reservering voor de verbetering van de N35
Wijthmen-Nijverdal (€5 mln.) is apart opgenomen
in de begroting.

Oplossing
Om te komen tot een verdere verbetering van de verkeersveiligheid zijn
binnen het maatregelenpakket Meer Veilig 3 allereerst locaties in beeld
gebracht die op basis van het ongevalspatroon als risicolocaties kunnen
worden aangemerkt. Voor deze locaties zijn effectieve maatregelen
vastgesteld, gericht op het voorkomen van die ongevallen. Voor deze
maatregelen is vervolgens de kosteneffectiviteit bepaald, waarbij de
kosten van aanleg en onderhoud zijn afgewogen tegen de maatschappelijke baten als gevolg van de verwachte reductie van het aantal
doden en gewonden. Op basis daarvan zijn binnen het beschikbare
budget de meest kosteneffectieve maatregelen geselecteerd.

2015	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.
Bij de maatregelen gaat het bijvoorbeeld om de reconstructie van
kruispunten en aansluitingen, het verlengen van in- en uitvoegstroken,
het aanbrengen van bochtgeleiding, het aanbrengen van geleiderails of
het realiseren van lokale filebeveiligingssystemen.
De aanpak van het vervolgpakket is meer preventief van aard en richt
zich op de voornaamste factor waarmee vanuit het wegontwerp het
aantal en de afloop van ongevallen positief kan worden beïnvloed: de
veilige inrichting van bermen. Bermongevallen blijken namelijk een
grote groep te vormen binnen de dodelijke ongevallen. Een eerste
tranche maatregelen is gestart in 2018 en wordt in de periode
2018-2020 uitgevoerd. De tweede tranche is gestart in 2019. De derde
tranche start in 2020. Binnen Meer Veilig zijn ook de extra veiligheids-

maatregelen op de N36 uitgevoerd naar aanleiding van de motie-Visser
(TK 29398, nr. 551).
Bij het BO MIRT in het najaar van 2017 is aangekondigd dat er € 50 mln.
beschikbaar wordt gesteld voor de aanpak van N-wegen, voortkomend
uit het regeerakkoord-Rutte III. Daarvan is € 25 mln. beschikbaar voor
de aanpak van N-wegen in beheer van het Rijk en € 25 mln. voor
maatregelen op provinciale N-wegen. De financiële middelen voor het
Rijk zijn toegevoegd aan het Meer Veilig-programma. De maatregelen
binnen dit programma zijn reeds in voorbereiding. De Tweede Kamer is
op 23 april 2018 geïnformeerd over de inzet van deze middelen (TK
34775-A nr. 64).

MIRT Overzicht 2021 | 58

Gebied

Nationaal

Onderwerp	
Hoofdwegen en

Verkeersveiligheid
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

Meer Veilig
(vervolg)

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Financiën

Door de aanpak van risicolocaties wordt direct bijgedragen aan het
verbeteren van de verkeersveiligheid.

Taakstellend budget: € 111 mln. (Artikel IF 12.03.01 en Artikel IF 12.03.02).
Het budget is exclusief de verbetering op de N35 Wijthmen-Nijverdal
naar aanleiding van de Kamermotie-Elias/Kuiken (TK 33400 A, nr. 55).
De beschikbare middelen van het vervolgprogramma Meer Veilig
(€ 30 mln.) zijn toegevoegd aan het taakstellend budget voor het
pakket Meer Veilig 3. Voor de aanpak van de N-wegen in beheer van
het Rijk is € 25 mln. toegevoegd.

Planning
2015-2018: Realisatie maatregelen uit het programma Meer Veilig 3.
2018-2020: R
 ealisatie eerste tranche maatregelen uit het
vervolgprogramma.
2019-2021: Realisatie tweede tranche maatregelen.
2020-2022: Realisatie van de maatregelen uit de derde tranche.
2020-2024: realisatie maatregelen N-wegen.

Uitvoering
De maatregelen uit het maatregelenpakket Meer Veilig 3 worden
uitgevoerd in de periode 2015-2018, met uitloop van enkele
maatregelen die gecombineerd met ander werk worden uitgevoerd.
De maatregelen uit het vervolgpakket wordt uitgevoerd in de periode
2018-2022. De maatregelen aan de N-wegen worden uitgevoerd in
de periode 2020-2024.

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

111

2015-2020

2019

38

34%

MIRT 2020

105

2015-2020

2018

38

36%

MIRT 2019

129

n.t.b.

2017

27

34%

MIRT 2018

79

2015-2020

2016

17

46%

MIRT 2017

37

2015-2018

2015

7

MIRT 2016

37

2015-2018

MIRT 2015

40

2015-2018

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

71

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 59

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen en spoorwegen
IenW

Meerjarenprogramma Geluidsanering (MJPG)

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Verkeer op (spoor)wegen veroorzaakt geluidhinder. Reductie van dit
verkeersgeluid is een belangrijk onderdeel van het rijksbeleid. Mede
door de grote verkeersgroei van de afgelopen twintig jaar is een extra
aanpak nodig om de overlast door de rijksinfrastructuur te beperken.

2021	Er is besloten om de uitvoering van het volledige
saneringsprogramma onder voorwaarden uit te
voeren.

2018	Er is een technische correctie van € 44 mln.
uitgevoerd op het deel van de middelen dat is
geraamd op het IF, omdat een deel van de
uitgaven voor het MJPG op hoofdstuk XII van
de begroting drukken. Dit is niet van invloed op
het taakstellende totaalbudget voor het MJPG.
De middelen zijn hiermee juist in overeenstemming gebracht met het vastgestelde budget.

2017	De aanpak en de planning zijn aangepast om de
sanering binnen het afgesproken taakstellende
budget doelmatig te kunnen realiseren.

2014	De planning is aangepast aan het herstel van het
geluidregister en de bezuinigingen uit het
Lenteakkoord en het aanvullend regeerakkoord.

Oplossing
Het Meerjarenprogramma Geluidsanering (MJPG) vindt zijn oorsprong
in de Nota Mobiliteit en de bestaande Saneringsoperatie van de Wet
geluidhinder. Het wettelijk kader is opgenomen in hoofdstuk 11 van de
Wet milieubeheer, die per juli 2012 is ingegaan. Het MJPG is gericht op
geluidreducerende maatregelen bij woningen met een geluidbelasting
van meer dan 65 decibel (dB) als gevolg van een rijksweg of meer dan
70 dB als gevolg van een hoofdspoorweg. Ook richt het MJPG zich op
woningen die in het kader van de Wet geluidhinder tijdig zijn gemeld,
en op woningen langs aangewezen wegvakken waar de geluidbelasting
door verkeersgroei meer dan 5 dB is gestegen. Een doelmatigheids­
criterium bepaalt welke maatregelen financieel doelmatig zijn.
Voorbeelden zijn stille wegdekken, stille spoorconstructies, geluidsschermen of isolatie van gevels. Het streven is de geluidsbelastingen
terug te brengen tot 60 dB bij rijkswegen en 65 dB bij spoorwegen.
De exacte omvang van de maatregelen wordt bepaald bij het vast­
stellen van de saneringsplannen op basis van gedetailleerd akoestisch
onderzoek. Bij infrastructuurprojecten wordt onderzocht of de
uitvoering van de sanering meegenomen kan worden binnen het
project. Bij grote projecten is dit veelal mogelijk.

2013	
Op basis van nieuwe ramingen is de verdeling
van het budget tussen weg en spoor aangepast.
De planning is aangepast aan het in werking
treden van hoofdstuk 11 van de Wet milieubeheer
per 1 juli 2012.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Met het programma wordt een bijdrage geleverd aan het verminderen
van de geluidsoverlast door verkeer op rijkswegen en hoofdspoor­
wegennet. Daarbij wordt gekozen voor een aanpak waarbij eerst de
hoogst belaste locaties met efficiënte maatregelen tegen geluidshinder
worden beschermd.

Planning
2009: Start voorbereiding uitvoering
2013-2020: Uitvoeren PreNoMo-maatregelen, akoestisch onderzoek
en uitwerken maatregelen
2016-2023: Uitvoeren saneringsmaatregelen bij lopende projecten
in uitvoering
2016-2023: Vaststelling saneringsplannen voor overige knelpunten.
De uitvoering van de maatregelen vindt plaats na vast­stelling van de
saneringsplannen. De maatregelen zullen daarbij zoveel mogelijk
worden gekoppeld aan reeds geplande werkzaamheden.

MIRT Overzicht 2021 | 60

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen en spoorwegen
IenW
Realisatie

Meerjarenprogramma Geluidsanering (MJPG)
(vervolg)

Politiek/bestuurlijk

ontwerp­besluiten voor de sanering van de hoogst belaste woningen in
2020/2021 gepubliceerd. Inmiddels is besloten ook de sanering van de
minder belaste woningen (fase 2) uit te voeren. Op basis van het
begrotingsrapport en de begrotingsnota zal ten aanzien van het MJPG
nog een definitief besluit genomen worden over de inzet van de
benodigde (extra) middelen.

Het MJPG wordt gefinancierd door het ministerie van IenW.
Op 20 november 2015 is de Tweede Kamer in een brief geïnformeerd
over de stand van zaken rond de uitvoering van het MJPG. Hierin is
aangegeven dat bijsturing in de aanpak van de sanering nodig is met
het oog op een doelmatige besteding van middelen en het vastgestelde
taakstellende budget voor de sanering. Onderdeel van deze aanpak is
een aanpassing van het doelmatigheidscriterium (DMC) en een
prioritering van de maatregelen. De Tweede Kamer is op 1 september
2016 nader geïnformeerd over de uitwerking hiervan. Gezien het
budgetgestuurde karakter is het uitgangspunt om de bewoners op de
hoogst belaste locaties te beschermen met efficiënte maatregelen.
Vervolgens is in de voortgangsbrief MIRT van 21 juni 2018 de Tweede
Kamer geïnformeerd over een gefaseerde aanpak binnen het MJPG,
waarbij eerst de sanering van de hoogst belaste woningen (en andere bij
wet aangewezen bestemmingen) wordt uitgevoerd. De aanpassing van
het DMC is inmiddels gerealiseerd. Op basis van een herijking van de
kosten op basis van het nieuwe doelmatigheidscriterium worden de

Het gerealiseerde budget betreft de uitvoering van de PreNoMo-sanering,
het uitwerken van de planfase en het realiseren van saneringsmaat­
regelen binnen aanlegprojecten.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

1.093

2019

147

16%

MIRT 2020

919

2018

147

16%

MIRT 2019

907

2017

120

13%

MIRT 2018

898

2016

97

11%

MIRT 2017

890

2015

86

MIRT 2016

888

2014

62

MIRT 2015

884

2013

47

MIRT 2014

881

2012

39

MIRT 2013

868

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

141

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

44

Uitvoering

Financiën
Programmabudget: € 1.093 mln. Abusievelijk is in het MIRT-blad van
2020 een te laag bedrag opgenomen als projectbudget. Dit had 919 mln.
moeten zijn in plaats van 902 mln.

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 61

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) heeft
twee doelen: het verbeteren van de luchtkwaliteit ten behoeve van de
volksgezondheid en het bieden van ruimte voor en het bijdragen aan
de onderbouwing van ruimtelijke projecten.

2018	Dit project is nieuw opgenomen in het MIRT.
Oplossing
Beide doelen kunnen worden verwezenlijkt door ervoor te zorgen dat
overal in Nederland aan de Europese normen voor luchtkwaliteit wordt
voldaan. Echter, ook onder de EU-norm voor luchtkwaliteit is nog
sprake van substantiële gezondheidsschade. Daarom is het beleidsdoel
op luchtkwaliteit met de hoofdlijnenbrief van het Schone Lucht
Akkoord (SLA) van 2 juli 2019 verbreed naar een permanente verbetering van luchtkwaliteit. Daarmee wordt toegewerkt naar de WHOadvieswaarden in 2030. Het NSL is in 2009 vastgesteld om te zorgen
dat wordt voldaan aan de luchtkwaliteitsnormen en bevat daartoe een
pakket aan maatregelen. Een deel van het pakket bestaat uit locatiespecifieke maatregelen langs het hoofdwegennet. Een ander deel
omvat maatregelen van provincies en gemeenten, die de Rijksoverheid
deels financieel ondersteunt. Met de aanpassing van het NSL 2018
wordt ingezet om samen met de gemeenten en provincies de
resterende knelpunten versneld op te lossen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het NSL draagt bij aan een verbetering van de luchtkwaliteit, zodanig
dat deze voldoet aan de Europese luchtkwaliteitsnormen.

Planning
Sinds de start van het NSL in 2009 is de luchtkwaliteit in Nederland
aanzienlijk verbeterd en is het aantal mensen dat is blootgesteld aan
normoverschrijdingen gedaald. In het overgrote deel van Nederland
liggen de concentraties NO2 en PM10 in 2018 onder de Europese
grenswaarden. Voor PM2,5 is in 2018 geen sprake van een overschrijding
van de grenswaarde.1 Zolang er nog (dreigende) overschrijdingen
bestaan, is het op grond van de Europese Richtlijn Luchtkwaliteit
noodzakelijk om een luchtkwaliteitsplan te hebben met passende

maatregelen om de termijn van overschrijding zo kort mogelijk te
houden. Het NSL voorziet hierin en is op 7 december 2016 verlengd tot
het moment waarop de Omgevingswet in werking treedt.2

Politiek/bestuurlijk
De beleidsdoorlichting van het NSL is gestart in 2018 en in 2019
afgerond.3 De Kamer is op 2 juli 2019 geïnformeerd over de uitkomsten
(IIK 30175/32861,nr 338). Geconcludeerd is dat het NSL als geheel lijkt te
hebben bijgedragen aan het in korte tijd verminderen van overschrijdingen van de EU-luchtkwaliteitsnormen. Tevens wijzen de systematiek
van het NSL, jurisprudentie en ervaringen met het NSL erop dat dankzij
het NSL ruimtelijke projecten doorgang konden vinden. De Europese
normen voor luchtkwaliteit hebben de afgelopen jaren richting
gegeven aan het luchtkwaliteitsbeleid. Met het NSL wordt toegewerkt
naar het halen van de Europese normen. Daarnaast is in het voorjaar
van 2019 het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO)
Luchtkwaliteit afgerond. Hierin is verkend hoe het toekomstige beleid
voor luchtkwaliteit vorm kan worden gegeven. Op 2 juli 2019 is de
Kamer over de uitkomsten geïnformeerd (IIK 30175, nr. 340). Zowel de
uitkomsten van de beleidsdoorlichting NSL als het IBO worden
betrokken bij de uitwerking van het SLA. Bij de brief van 2 juli 2019 is de
Kamer geïnformeerd over de hoofdlijnen hiervan (IIK 30175, nr 339) en
op 13 januari 2020 over het pakket aan maatregelen in het op die
datum ondertekende akkoord (IIK 30175, nr 343).
Met het SLA wordt ingezet op een permanente verbetering van de
luchtkwaliteit, en wordt toegewerkt naar de streefwaarden van de
Wereldgezondheidsorganisatie in 2030.

1	Het recentste monitoringrapport is op 18 december 2019 aan de Kamer aangeboden
(TK 30175, nr. 342).
2 Staatscourant 2016, nr. 66050
3 Begroting Infrastructuur en Waterstaat 2019

MIRT Overzicht 2021 | 62

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit
(vervolg)
Uitvoering

Financiën

Binnen het NSL werken het Rijk, acht provincies en een groot aantal
gemeenten samen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. Het NSL
bevat landelijke, regionale en lokale maatregelen om te voldoen aan de
EU-normen. Daarbij is rekening gehouden met gewenste en geplande
ruimtelijke ontwikkelingen. Tegenover voorgenomen grote projecten
die de luchtkwaliteit verslechteren, zetten overheden in het NSL
maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Het pakket van
maatregelen is zo opgesteld dat het de negatieve effecten van de
ruimtelijke projecten ruimschoots compenseert.
Om het NSL actueel te houden, vindt jaarlijks de NSL-monitoring
plaats. De monitoringsrapportage geeft een beeld van de luchtkwaliteit
in het afgelopen jaar en levert een actueel overzicht op van de stand
van uitvoering van maatregelen en projecten bij gemeenten, provincies
en het Rijk. Als blijkt dat in bepaalde gebieden de normen niet worden
gehaald of sprake is van dreigende overschrijdingen, dan zoeken de
NSL-partners naar aanvullende maatregelen.

De Rijksoverheid heeft oorspronkelijk € 1.551 mld. begroot voor
uitvoering van het NSL, waarvan € 625 mln. (voor de periode tot 2015)
voor maatregelen rondom het hoofdwegennet. In het jaarverslag over
2016 van het ministerie van Infrastructuur en Milieu is het NSL als
specifiek focusonderwerp benoemd en het wordt daarin uitgebreid
behandeld.4 In 2018 wordt de grenswaarde op enkele plaatsen in
gebieden met intensieve veehouderij lokaal nog overschreden. In 2018
wordt de grenswaarde voor NO2 nog overschreden in drukke straten
in een aantal binnensteden. Ten behoeve van het versneld oplossen
van deze overschrijdingen wordt met de Aanpassing NSL 2018 (28
september 2018) een aantal maatregelen aan het NSL toegevoegd voor
onder andere de steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Eindhoven,
Arnhem en Utrecht. Dit wordt gedaan met financiële ondersteuning
(€ 10.35 mln. aan cofinanciering) van de Rijksoverheid. De financiering
daarvan is aanvullend op de € 1.5 mld. In 2021 treedt de Omgevingswet
vermoedelijk in werking. De resterende middelen NSL zijn naar de
Investeringsruimte geboekt.

Begrotingsjaar *

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

3

2019

0

0%

MIRT 2020

204

2018

0

0%

MIRT 2019

201

2017

0

0%

MIRT 2018

198

2016

0

0%

Tot het moment
waarop de
Omgevingswet
inwerking treedt

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.
cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

195
3

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

4 Zie art. 20 Lucht en Geluid: http://www.rijksbegroting.nl/2016/verantwoording/jaarverslag

MIRT Overzicht 2021 | 63

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit
(vervolg)

Legenda
Stikstofdioxideconcentratie jaargemiddelde (ug/m3)
Minder dan 10
10-20
20-30
30-40

MIRT Overzicht 2021 | 64

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Het budget is gestegen van € 3.125 naar € 3.364
mln.. Deze stijging wordt grotendeels veroorzaakt door het opnemen van vervanging van
Intelligente wegkantsystemen voor de periode
2020-2027 in de VenR opgave.

Programma Vervanging
& Renovatie - Hoofdwegen
Opgave

Planning

De veiligheid en de beschikbaarheid van het hoofdwegennet moeten in
stand worden gehouden. In eerste instantie gebeurt dat door het
uitvoeren van regulier onderhoud. De objecten en onderdelen in het
hoofdwegennet, zoals bruggen en tunnels, hebben echter een beperkte
levensduur en dienen aan het eind hiervan te worden vervangen of
gerenoveerd. Door grootschalige aanleg, met name vanaf de jaren 60
van de vorige eeuw, en het intensievere gebruik is komende jaren
sprake van een flinke vervangings- en renovatie-opgave.

Het betreft een doorlopend programma, de openstellingen zijn divers.

Oplossing
2020	Het beschikbare programmabudget is verlaagd
omdat de apparaatskosten ten bedrage van
€ 73,5 mln. die nodig zijn voor de uitvoering van
het programma, zijn overgeboekt. Daarnaast is
€ 17,5 mln. overgeboekt naar het project Ring
Utrecht, ter dekking van de kosten van de
renovatie van de Galecopperbrug. Een bedrag van
€ 9 mln. is Overgeboekt ter dekking van de
kosten van het project Bouwwerk Informatie
Management (BIM). Er is € 6 mln. toegevoegd
voor het project brandwerendheid tunnels en de
indexering 2019 ten bedrage van € 48,5 mln. is
toegevoegd.

Om de veiligheid en de beschikbaarheid van het hoofdwegennet in stand
te houden, is het programma Vervanging & Renovatie ingericht. Voor
alle objecten en onderdelen (zoals wegvakken of tunnelinstallaties) van
het hoofdwegennet wordt de opgave in kaart gebracht. Allereerst wordt
op basis van het ontwerp ingeschat wanneer vervanging of renovatie aan
de orde zal zijn. Daarnaast worden de objecten onderworpen aan
inspecties en berekeningen. Dit leidt tot het inzicht in, en een prognose
van waar op een termijn van vijf tot vijftien jaar vervanging of renovatie
nodig is. Zo worden, steeds vooruitkijkend, objecten en onderdelen
geïdentificeerd waarvoor een planfase wordt gestart. In de planfase
wordt de uiteindelijke opgave vastgesteld en daarna volgt een definitief
besluit over de aanpak van het betreffende object.

Politiek/bestuurlijk
Het programma Vervanging en Renovatie kent een technische
aanleiding, namelijk het einde van de technische levensduur van
onderdelen en objecten in het hoofdwegennet. Vanuit dit perspectief
hoeven geen aanvullende wensen of functionaliteiten te worden
toegevoegd. Maar omdat het relatief grote ingrepen in het netwerk
betreft, wordt goed nagedacht over verstandige, aanvullende
investeringen in het kader van verduurzaming, modernisering en
meekoppelkansen vanuit de omgeving.

Uitvoering
Rijkswaterstaat voert de projecten uit (zie bijgaande tabel).

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
2018	Het beschikbare programmabudget is verlaagd
als gevolg van budgetoverheveling van € 334 mln.
naar het programma Vervanging en Renovatie
hoofdvaarwegennet – met als doel om het
budget in beide programma’s beter af te
stemmen op de behoefte – en van € 389 mln.
naar het project A27 Houten-Hooipolder ten
behoeve van de opgave voor vervanging en
renovatie binnen dat project. Daarnaast is
indexering 2017 toegekend (€ 33 mln.).

Door het vervangen of renoveren van objecten en onderdelen worden
de beschikbaarheid en veiligheid van het hoofdwegennet op lange
termijn geborgd. Dit leidt tot een modernisering en verduurzaming van
het hoofdwegennet waardoor het blijft bijdragen aan de economische
en ruimtelijke ontwikkeling van Nederland.

MIRT Overzicht 2021 | 65

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Programma Vervanging
& Renovatie - Hoofdwegen
(vervolg)
Financiën

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Voor de totale vervangings- en renovatieopgave van het hoofdwegennet is in de periode 2012 tot en met 2030 een bedrag van € 3.364 mln.
beschikbaar.

2017	Ten opzichte van het vorige MIRT is de weergave
in overeenstemming gebracht met andere
MIRT-projectbladen en de wensen van de Kamer
over programmaverantwoording. Hiervoor zijn
de uitgaven in het verleden in het budget
verwerkt (vanaf 2012), waarmee het totaalbudget
€ 254 mln. hoger is. Daarnaast zijn de volgende
financiële wijzigingen te melden: extrapolatie
2029 en 2030 (€ 573 mln.), indexering 2016
(€ 6 mln.), bijdrage van de provincie NoordBrabant voor het project Drongelens Kanaal
(€ 4 mln.) en overheveling naar het Deltafonds
voor het project Afsluitdijk (€ 12 mln.).

2016

2015
2014

 oor de periode tot en met 2028 is, uit een
V
eerdere reservering van € 3,1 mld. (Artikel IF 18),
€ 2,6 mld. aan het budget toegevoegd op basis van
de verwachte vervangings- en renovatieopgave.
Aan het programma is een tranche 2 toegevoegd.
Het programma is opgenomen in het MIRT.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

3.364

2019

769

23%

MIRT 2020

3.125

2018

707

23%

MIRT 2019

3.172

2017

659

21%

MIRT 2018

3.144

2016

607

19%

MIRT 2017

3.834

2015

483

MIRT 2016

3.009

2014

254

2013

123

2012

35

verschil t.o.v. budget eerste begrotingsjaar
in mln.

335

cumulatief uitgekeerde prijsbijstelling (IBOI)
in mln.

165
*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 66

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Programma Vervanging
& Renovatie - Hoofdwegen
(vervolg)
Omschrijving

Maatregel

Suurhoffbrug

Renovatie brug

Taakstellend
budget in mln.

Gerealiseerd budget
t/m 2019 in mln.

76

10

Openstelling
2022

Wantijbrug

Renovatie brug

45

12

2020

Renovatie N3

Vervangen wegdek

64

4

2021

Renovatie A6

Vervangen wegdek

23

0

2022

Renovatie N200

Renovatie boezembruggen

24

13

2021

3B-tunnels

Realisatie uniforme bouwblokken voor de
bediening en besturing van tunnels

12

1

divers

Heinenoordtunnel

Renovatie eerste Heinenoordtunnel

158

5

2024

A73 Roer-Swalmentunnel

Renovatie tunnels

32

0

2023

A12 IJsselbruggen

Renovatie stalen bruggen

59

3

2024

A32

Vervangen wegfundering

47

0

2022

Kooybrug

Renovatie van de Kooybrug

17

0

2022

Overig

Onderzoek en projecten < € 10 mln.

2020-2024

41

22

Planfase tranche 3 projecten

7

5

Reservering realisatie tranche 3
projecten

56

0

Planfase tranche 4

19

0

Totaal toegedeeld aan projecten

1.279

764

Reservering tranche 4 en verder

2.085

0

Totalen

3.364

769

Waarvan verplicht

27%

MIRT Overzicht 2021 | 67

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Programma Vervanging
& Renovatie - Hoofdwegen
(vervolg)
Planuitwerking
1. A20 Giessenbruggen
2. A28 spoortunnel Hoogeveen
3. A29 renovatie Haringvlietbrug
4. A29 wegfundering en kunstwerken
5. A4/A20 Kethelplein
6. A7 brug Westerwoldse AA
7. A7 draaibruggen Afsluitdijk
8. N99 Balgzandbrug
9. Brug over de Noord
10. Den Helder-Texel: aanleginrichtingen
11. Geluidsscherm A28 Harderwijk
12. Geluidsscherm A58/A17
13. Geluidsschermen A10
14. Hooivaartse brug
15. Technische installaties in tunnels
Zuid- en Noord-Holland
16. Kunstwerken A20 Bijdorp
17. N3 Papendrechtse brug
18. N31 Koningsbrug
19. A7/A28 vervangen Armco-duikers
20. A16 Van Brienenoordbrug

MIRT Overzicht 2021 | 68

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Programma Vervanging
& Renovatie - Hoofdwegen
(vervolg)
Realisatie
1. 1e Heinenoordtunnel
2. A6 Lelystad Noord-Ketelbrug
3. A76 Zuidelijke viaduct Daelderweg/Nuth
4. Kunstwerk Hattemerbroek
5. A15 Suurhoffbrug
6. N200 Rijnlandse Boezemwaterbruggen
7. N3 Dordrecht Zuid-Papendrecht
8. N3 Wantijbrug
9. Viaduct Hoog Burel
10. Ventilatietorens Velsertunnel
11. Roer/Swalmentunnel
12. A12 IJsselbrug
13. A32 vervangen wegfundering
14. A4 Ringvaartaquaduct
15. N99 Kooijbrug

MIRT Overzicht 2021 | 69

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Beter en Meer: Be- en Bijsturing
van de Toekomst
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De scope en planning van het programma is
herijkt. Daaruit volgt een uitbreiding van de
‘change aanpak verkeersleiding’ en een nieuw
deelproject ‘Procesoptimalisatie Spoorgoederen­
vervoer’. De prognose is dat het programma in
2021 wordt afgerond. Achtergrond is dat meer tijd
wordt genomen de be- en bijsturing van de
toekomst stapsgewijs te implementeren in het
dagelijkse werk.

2018	De livegang van het Centraal Monitoring en
Beslisorgaan (CMBO) is een half jaar verschoven
van het najaar 2016 naar maart 2017. De start van
het nieuwe bijsturingsorgaan werd te risicovol
geacht vlak voor de aanvang van de
winterperiode.

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Om de groei op het spoor te faciliteren, wordt toegewerkt naar
hoogfrequent rijden op drukke trajecten in Nederland. Naar aanleiding
van de winterproblematiek in 2010-2012 en de treinbotsing in
Amsterdam in 2012 is geconcludeerd dat de betrouwbaarheid van het
spoor eerst omhoog moet voordat de frequentieverhoging op de
drukke corridors kan plaatsvinden.

Oplossing
NS en ProRail voeren samen het Verbeterprogramma Beter en Meer uit.
Het uitgangspunt is dat het treinproduct eerst beter (lees: robuuster)
moet worden voordat de stap gezet kan worden naar meer (frequentieverhoging). Meer treinen betekent een zwaardere belasting van het
spoorsysteem. Zonder extra inspanning zullen treinen elkaar eerder
hinderen en zullen infrastructuur en materieel vaker storingen
ondervinden. Dit wordt ondervangen in het verbeterprogramma.
Het programma Beter en Meer is opgedeeld in meerdere verbeteraanpakken: Verbeteraanpak Trein, Be- en Bijsturing van de
Toekomst, en Verbeteraanpak Stations. De operationele uitwerking
van Beter en Meer wordt gefaseerd uitgevoerd en maakt onderscheid
in termijnen. De eerste termijn was gericht op verbeteringen van de
uitvoering van de treindienst in de eerstvolgende jaren, zodat in 2018
gestart kon worden met hoge frequenties op de A2-corridor
Amsterdam-Eindhoven.
In 2015 zijn verschillende analyses uitgevoerd om te bepalen welke
acties ondernomen moeten worden om de beoogde frequentieverhoging op het spoor betrouwbaar en veilig uit te voeren. Be- en Bijsturing
van de Toekomst heeft als doel het logistieke bijsturingproces tijdens
verstoringen beter uit te voeren. Hiertoe wordt het Centraal
Monitoring en Beslisorgaan (CMBO) opgericht dat besluiten neemt
over de aanpassingen van de dienstregeling. Ook komen er vooraf
gedefinieerde bijsturingsmaatregelen (VGB’s). Daarin ligt vast welke
stappen er qua bijsturing nodig zijn (in dienstregelingsoplossingen) bij
een (gedeeltelijke) versperring op een specifiek baanvak. Het doel

hiervan is dat de maatregelen bij een versperring vooraf goed zijn
afgewogen met alle partijen (ProRail en alle vervoerders, reizigers­
organisaties, goederenvervoerders en aannemers) en dat de afhandeling op het moment van de versperring sneller kan. Het CMBO en de
VGB’s worden continu getoetst op uitvoerbaarheid van het bijsturingsplan en op verbetering in de manier van werken.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verbeteren van de betrouwbaarheid en voorbereiden van hogere
treinfrequenties.

MIRT Overzicht 2021 | 70

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Beter en Meer: Be- en Bijsturing
van de Toekomst
(vervolg)
Planning
2015: 	Start inrichting CMBO, opstellen eerste vooraf gedefinieerde
bijsturingsmaatregelen
2017: 	Oprichting CMBO, verder uitwerken vooraf gedefinieerde
bijsturingsmaatregelen
2017: Praktijktoets verbeteracties
2018: 	Start hoogfrequent rijden corridor
Amsterdam-Utrecht-Eindhoven
2019: 	Resterende uitvoering van het programma ondergebracht in de
lijnorganisaties van ProRail en NS2020: Nieuw deelproject
Procesoptimalisatie Spoorgoederenvervoer opgestart; gereed
begin 2021.

besproken in het notaoverleg en zijn de budgetten voor de Beter en
Meer-onderdelen vastgesteld.

Financiën
Taakstellend budget: € 16 mln. (deel Rijk) (Artikel IF 13.03.01).
Daarnaast draagt NS € 17 mln. bij.

Politiek/bestuurlijk
De visie achter Beter en Meer is opgenomen in de Lange Termijn
Spooragenda (LTSA) 2 en is omarmd door het kabinet. Op verzoek van
het Rijk is de visie achter Beter en Meer nader uitgewerkt in het
Verbeterprogramma Beter en Meer en opgenomen in het maatregelenpakket Herijking. Op 23 november 2015 is dit maatregelenpakket

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

16

2021

2019

8

53%

MIRT 2020

15

2019

2018

6

40%

MIRT 2019

15

2019

2017

5

33%

MIRT 2018

15

2019

2016

5

33%

2019

MIRT 2017

15

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 71

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Beter en Meer: Verbeteraanpak Trein

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Aangezien de verdere Verbeteraanpak Trein
onderdeel is geworden van ‘Spoorcapaciteit 2030’
zijn de hiervoor gereserveerde middelen ad
€ 8 mln. overgeboekt naar dit MIRT-project.

2019

E r is € 5 mln. overgeboekt naar het programma
Beheer, onderhoud en vervanging (IF 13.02) ter
dekking van de beheer- en onderhoudskosten van
de in beheer genomen programmaonderdelen.

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Om de groei op het spoor mogelijk te maken, wordt toegewerkt naar
hoogfrequent rijden op drukke trajecten in Nederland. Naar aanleiding
van de winterproblematiek van 2010-2012 en de treinbotsing in
Amsterdam in 2012 is geconcludeerd dat de betrouwbaarheid van het
spoor eerst omhoog moet voordat de frequentieverhoging op de
drukke corridors kan plaatsvinden.

Oplossing
NS en ProRail voeren samen het Verbeterprogramma Beter en Meer uit.
Het uitgangspunt is dat het treinproduct eerst beter (lees: robuuster)
moet worden voordat de stap gezet kan worden naar meer (frequentieverhoging). Meer treinen betekent een zwaardere belasting van het
spoorsysteem. Zonder extra inspanning zullen treinen elkaar eerder
hinderen en zullen infrastructuur en materieel vaker storingen
ondervinden. Dit wordt ondervangen in het verbeterprogramma.
Het programma Beter en Meer is opgedeeld in meerdere verbeter­
aanpakken: Verbeteraanpak Trein, Be- en Bijsturing van de Toekomst
en Verbeteraanpak Stations.
De eerste stap van de Verbeteraanpak Trein was gericht op de corridor
Amsterdam-Eindhoven. In 2015 zijn verschillende analyses uitgevoerd
om te bepalen welke acties nodig waren om de beoogde frequentie­
verhoging op het spoor betrouwbaar en veilig uit te voeren. Vervolgens
is gestart met uitvoeren van de verschillende verbeteracties en pilots.
Met ingang van de dienstregeling 2018 rijdt er tussen Amsterdam en
Eindhoven elke tien minuten een intercity en tussen Utrecht en Houten
Castellum elke tien minuten een sprinter in de spitsrichting. Hiermee
kan de aanpak voor de corridor Amsterdam-Eindhoven als onderdeel
van de reguliere operatie beschouwd worden.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Planning
2015: Analyse/onderzoeksfase
2016: Start verbeteracties
2017: Praktijktoets verbeteracties
2018: 	Start hoogfrequent rijden corridor
Amsterdam-Utrecht-Eindhoven
2019: 	Belangrijkste activiteiten zijn uitgevoerd en de resterende
uitvoering van het programma wordt ondergebracht in de
lijnorganisaties van ProRail en NS

Verbeteren van de betrouwbaarheid.

MIRT Overzicht 2021 | 72

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Beter en Meer: Verbeteraanpak Trein
(vervolg)

Politiek/bestuurlijk
De visie achter Beter en Meer is opgenomen in de Lange Termijn
Spooragenda (LTSA) 2 en is omarmd door het kabinet. Op verzoek van
het Rijk is de visie achter Beter en Meer nader uitgewerkt in het
Verbeterprogramma Beter en Meer en opgenomen in het maatregelenpakket Herijking. Op 23 november 2015 is dit maatregelenpakket
besproken in het Notaoverleg MIRT en zijn de budgetten voor de Beter
en Meer-onderdelen vastgesteld.

Financiën
Taakstellend budget: € 43 mln. (deel Rijk) (Artikel IF 13.03.01).
Daarnaast draagt NS € 42 mln. bij.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

43

2018-2019

2019

38

75%

MIRT 2020

51

2018-2019

2018

31

62%

MIRT 2019

50

2018/2019

2017

18

33%

MIRT 2018

55

2018/2019

2016

10

18%

2018/2019

MIRT 2017

54

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

11

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 73

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Beter en Meer: Verbeteraanpak Stations

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Voor de financiering van opdrachten ten behoeve
van een toegankelijke stationsomgeving is € 0,6
mln. overgeboekt naar de beleidsbegroting HXII.

Om de groei op het spoor mogelijk te maken, wordt toegewerkt naar
hoogfrequent rijden op drukke trajecten in Nederland. Naar aanleiding
van de winterproblematiek in 2010-2012 en de treinbotsing in
Amsterdam in 2012 is geconcludeerd dat de betrouwbaarheid van het
spoor eerst omhoog moet voordat de frequentie op de drukke
corridors kan worden verhoogd.

Oplossing
2019	De aanbesteding van de XL-schermen moet in
2018 opnieuw worden gedaan, waardoor de uitrol
van de schermen ook in tijd naar achteren schuift
en grotendeels in 2019 zal plaatsvinden. Voor de
informatiepunten is besloten eerst in 2018 pilots
uit te voeren om reizigersbeleving te meten,
waarna bij positieve bevindingen de uitrol kan
plaatsvinden in 2019 (en mogelijk 2020).
Daarnaast is € 0,7 mln. overgeboekt naar het
programma Beheer, onderhoud en vervanging
(IF Art. 13.02) ter dekking van de beheer- en
onderhoudskosten van de in beheer genomen
programmaonderdelen.

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

NS en ProRail voeren samen het Verbeterprogramma Beter en Meer uit.
Het uitgangspunt is dat het treinproduct eerst beter (lees: robuuster)
moet worden voordat de stap gezet kan worden naar meer (frequentieverhoging). Meer treinen betekent een zwaardere belasting van het
spoorsysteem. Zonder extra inspanning zullen treinen elkaar eerder
hinderen en ondervinden infrastructuur en materieel vaker storingen.
Dit wordt ondervangen in het verbeterprogramma.
Het programma Beter en Meer is opgedeeld in meerdere verbeteraanpakken: Verbeteraanpak Trein, Be- en Bijsturing van de Toekomst, en
Verbeteraanpak Stations. De operationele uitwerking van Beter en
Meer wordt gefaseerd uitgevoerd en maakt onderscheid in termijnen.
De eerste termijn is gericht op verbeteringen van de uitvoering van de
treindienst in de komende jaren, zodat in 2018 gestart kan worden met
hoge frequenties op de A2-corridor Amsterdam-Eindhoven.
Stations vormen belangrijke schakels in het spoornetwerk en zijn
belangrijke overstappunten voor al het openbaar vervoer in Nederland.
Daarmee vormen stations een wezenlijk onderdeel van de deur-totdeurreis van de reiziger en van de infrastructurele keten. Het groeiend
aantal reizigers moet op stations voldoende gefaciliteerd worden.
Verbeteraanpak Stations is erop gericht om de ervaring en de waardering van de reiziger op en rondom het station blijvend te verbeteren en
vervoerders in staat te stellen hun klanten beter van dienst te zijn.

de samenwerking met vervoerders en overheden en van hun positie op
de stations. Ook het voor- en natransport en de verandering van
operationele processen rond verbouwing, nieuwbouw, exploitatie en
beheer van de stations worden verbeterd.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verbeteren van het reisgemak.

Tot aan 2018 wordt gewerkt aan het gezamenlijk ontwikkelen van
instrumenten voor betere besturing van de stations en verbetering van
MIRT Overzicht 2021 | 74

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Beter en Meer: Verbeteraanpak Stations
(vervolg)

Planning

Financiën

2014: Start programma
2015:	Analyse/realisatie verbeteracties op stations en in
samenwerking
2016:	Analyse/realisatie verbeteracties in co-creatie met stakeholders
2017:	Realisatie verbeteracties in co-creatie met stakeholders
2020:	Verbeteracties waaronder de uitrol landmarks/informatie­
punten en XL-schermen gereed

Taakstellend budget IenW € 11 mln. (Artikel IF 13.03.01). Daarnaast
draagt NS € 13 mln. bij.

Politiek/bestuurlijk
De visie achter Beter en Meer is opgenomen in de Lange Termijn
Spooragenda (LTSA) 2 en is omarmd door het kabinet. Op verzoek van
het Rijk is de visie achter Beter en Meer nader uitgewerkt in het
Verbeterprogramma Beter en Meer en opgenomen in het maatregelenpakket Herijking. Op 23 november 2015 is dit maatregelenpakket
besproken in het Notaoverleg en zijn de budgetten voor de Beter en
Meer-onderdelen vastgesteld.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

11

2020

2019

4

33%

MIRT 2020

12

2020

2018

3

25%

MIRT 2019

12

2020

2017

2

15%

MIRT 2018

13

2018

2016

2

15%

2018

MIRT 2017

13

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

2

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 75

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Fietsparkeren bij stations

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

 mdat de fiets een aantrekkelijk, duurzaam en
O
gezond alternatief biedt voor mensen om op korte
afstand van A naar B te reizen en er diverse
kansrijke projecten zijn is er vanuit het klimaat­
akkoord € 75 mln. beschikbaar gesteld voor de
cofinanciering van investeringen in fietsenstallingen bij OV-knooppunten. Daarnaast is er € 7,8 mln.
overgeboekt naar het programma Beheer,
onderhoud en vervanging ter dekking van de
kosten voor beheer en onderhoud van in realisatie
genomen projecten en is € 2,25 mln. overgeboekt
naar de beleidsbegroting HXII, bestemd voor de
beleidsontwikkeling op het gebied van de bijdrage
van fiets in de keten aan de doelstellingen van het
Klimaatakkoord, innovatie, monitoring en de
communicatie daarover.

2020	De binnen het Programma Hoogfrequent
Spoorvervoer gereserveerde vaste bijdrage van
€ 2,2 mln. voor de realisatie van de fietsenstallingen aan de noordzijde van het station Tilburg zijn
overgeboekt naar het programma Fietsparkeren
waarbinnen deze werkzaamheden worden
uitgevoerd en verantwoord.

2019	In het regeerakkoord van het kabinet Rutte III
wordt een extra investeringsimpuls aan de aanleg
van fietsinfrastructuur gegeven (totaal € 100 mln.),
waarvan € 74 mln. gereserveerd wordt voor de
medebekostiging van fietsenstallingen. De
fietsambities van het kabinet zijn uiteengezet in
brief van 12 juni 2018 (TK 31 305, nr. 70). Met de

Verdere groei van het fietsgebruik heeft grote maatschappelijke
voordelen. Het oplossend vermogen van fietsen draagt bij aan
belangrijke nationale doelen zoals bereikbaarheid, leefbaarheid,
duurzaamheid en gezondheid. Doordat steeds meer mensen met de
fiets naar het station komen, is er een tekort aan fietsparkeerplaatsen
bij stations ontstaan. In 2011 werd voor 2020 een tekort verwacht van
82.000 tot 145.000 plaatsen. Tussen januari 2012 en maart 2020 zijn
135.000 plaatsen gerealiseerd, waaronder de 500.000ste plaats in de
stalling van Utrecht in 2019. In 2017 werd voor 2030 een tekort van circa
150.000 plaatsen geprognosticeerd en een noodzakelijke vervangingsopgave van circa 50.000 plaatsen. Dit betekent een bouwopgave van
200.000 fietsparkeerplaatsen tot 2030. Voor 107.000 hiervan is een
afspraak gemaakt of in de maak. In totaal zijn er dan met de huidig
beschikbare budgetten naar verwachting ca. 575.000 fietsparkeer­
plaatsen bij stations in Nederland in 2030.

Oplossing
In de Lange Termijn Spooragenda deel 2 (TK 29984, nr. 474) is het
verbeteren van de ketenreis benadrukt. De overstap van ov naar fiets en
andersom, ook zeker bij knooppunten, is hierbij een belangrijk onderdeel. Na het AFP zijn er extra middelen vanuit het regeerakkoord Rutte III
en recent uit het Klimaatakkoord ingezet voor het innoveren en
uitbreiden van de stallingsmogelijkheden bij ov-knooppunten. Bij het
stallen wordt rekening gehouden met het toenemende aantal bijzondere
formaat fietsen zoals elektrische fietsen, speed-pedelecs en bakfietsen.
Er wordt ook nadrukkelijk gekeken naar innovaties en andere concepten,
bijvoorbeeld deelfietsen (naast ov-fietsen) in de stallingen. Daarbij is er
focus op het efficiënter benutten van de stallingscapaciteit.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De oplossing draagt bij aan het verkorten van de deur-tot-deur reistijd,
biedt ruimte aan de groei van het reizigersvervoer en vergroot het
reisgemak. Tevens is er een vermindering van CO2-uitstoot voor zover
mensen van modaliteit veranderen in het voor- of natransport en
wordt er gezondheidswinst behaald.

Planning
Start realisatie: divers
Oplevering: divers

Politiek/bestuurlijk
In 2011 is het AFP naar de Tweede Kamer gestuurd (TK 32404, nr 53).
In reactie op de motie-Ouwehand/De Rouwe ging de regering met
grote gemeenten, NS en ProRail in overleg over de fietsparkeerproblematiek en werd per brief van 12 mei 2014 (TK 29984, nr. 485) het
Actieplan nader ingevuld. In de loop van 2015 is de tussentijdse
evaluatie van het AFP uitgevoerd (TK 29984, nr. 642). Ook werd een
bestuurlijk overleg voorgesteld om te komen tot een gemeenschappelijk bestuursakkoord. In 2016 is het bestuursakkoord Fietsparkeren
MIRT Overzicht 2021 | 76

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.
nieuwe middelen kan structureel gewerkt worden
aan Fietsparkeren bij Stations. Om die reden is
het jaar van opleveren aangepast in ‘divers’.
Daarnaast is € 2 mln. overgeboekt naar het
programma Beheer, onderhoud en vervanging
(IF 13.02) voor de dekking van de beheer- en
onderhoudskosten van de in beheer genomen
programmaonderdelen.

Fietsparkeren bij stations
(vervolg)

bij Stations ondertekend en aan de Tweede Kamer aangeboden (TK
29 984, nr. 700). Het bevat afspraken voor de aanpak van het tekort
aan fietsenstallingen voor de middellange en de lange termijn en het
beschikbaar stellen van € 40 mln. extra voor een aantal extra
fietsparkeerprojecten. In 2017 zijn bij aanvang van het kabinet Rutte
III extra middelen beschikbaar gesteld voor fietsparkeren. Hier
bovenop is vanaf 2020 een bijdrage van het Klimaatakkoord van
€ 75 mln. gekomen. De bijdrage van het Rijk in deze nieuwe plannen
bedraagt maximaal 40%. Er komt meer nadruk op innovatie en betere
benutting van huidige plaatsen.

Uitvoering
De uitvoering van de programma’s voor fietsparkeren en daaropvolgende investeringsimpulsen in fietsparkeren is in handen van ProRail.
Dit geldt ook voor het beheer. ProRail werkt daarbij nauw samen met
gemeenten, provincies en NS. De exploitatie van bewaakte stallingen is
in de meeste gevallen in handen van NS of vindt plaats door onderaannemers. Gemeenten, NS, en soms de vervoerregio of provincie, maken
hier afspraken over.

Financiën
Totaalbudget € 522 mln. Tot en met 2012 via BenI als geoormerkt
project: € 104 mln. en vanaf 2013 € 418 mln. via het aanlegprogramma
Personenvervoer (Artikel IF 13.03.01).

2018	Uit de tussentijdse evaluatie (2015) van het
Actieplan Fietsparkeren bij Stations (AFP) bleek
dat de vraag van reizigers naar fietsparkeerplekken bij stations blijft stijgen en het beschikbare
budget voor extra plekken onvoldoende is om in
deze toenemende vraag te voorzien. In het
bestuursakkoord Fietsparkeren bij Stations (d.d.
12-12-2016) hebben betrokken partijen afgesproken
voor zowel de zeer korte als voor de langere
termijn het tekort aan fietsparkeerplekken aan te
pakken en een route uit te zetten om het tekort
aan fietsparkeerplekken en de dekking van de
integrale kosten het hoofd te bieden. Voor de
korte termijn is € 40 mln. vrijgemaakt vanuit de
investeringsruimte Spoor (artikelonderdeel 13.08)
voor een vervolg op het AFP. Daarmee kunnen,
samen met de andere betrokken partijen, de
stallingsproblemen op de 12 meest urgente
plekken worden aangepakt (TK 29984, nr. 700).
En naar aanleiding van afspraken die op
3 december 2014 in het bestuurlijk overleg tussen
IenW en de gemeente Almere zijn gemaakt over

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

522

Divers

2019

243

54%

MIRT 2020

452

Divers

2018

211

47%

MIRT 2019

445

Divers

2017

190

71%

MIRT 2018

370

Divers, uiterlijk 2020

2016

163

50%

MIRT 2017

326

Divers, uiterlijk 2020

2015

145

MIRT 2016

325

Divers, uiterlijk 2020

2014

131

MIRT 2015

325

Divers, uiterlijk 2020

2013

119

MIRT 2014

325

Divers, uiterlijk 2020

2012

104

MIRT 2013

321

Divers, uiterlijk 2020

verschil t.o.v. budget
eerste begrotingsjaar
in mln.

203

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI)
in mln.

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel

21

geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 77

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Fietsparkeren bij stations
(vervolg)

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.
de realisatie van extra fietsenstallingsplaatsen bij
stations Almere Centrum en Almere Poort, is via
dekking vanuit het projectbudget OV-SAAL MLT
€ 1,3 mln. toegevoegd.

2017	Motie-Dik/Faber (TK 29984, nr. 562) is verwerkt
in de (in 2015) aan NS verleende vervoerconcessie
voor het hoofdrailnet.

2014	Bij Voorjaarsnota 2013 is het projectbudget
verhoogd met € 4 mln. Onderbesteding van
€ 6 mln. bij Beheer en Instandhouding (BenI)
wordt overgeheveld naar het taakstellend budget
voor het aanlegprogramma.

2013	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.
De Tijdelijke commissie Onderhoud en innovatie
spoor (commissie-Kuiken) heeft aanbevolen de
aansturing van ProRail minder diffuus te maken.
In de kabinetsreactie is aangegeven dat de
geoormerkte projecten van BenI worden
ondergebracht in het aanlegprogramma, omdat
deze projecten meer overeenkomsten vertonen
met aanlegprojecten dan met beheer en
instandhouding.

MIRT Overzicht 2021 | 78

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Kleine stations

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2017	Het projectbudget zoals opgenomen in het
Infrastructuurfonds 2016 (€ 78 mln.) bestond
voor € 32 mln. uit gerealiseerde uitgaven voor
opgeleverde stations, voor € 3,2 mln. uit
gerealiseerde en nog te realiseren uitgaven voor
het Station Barneveld en voor € 42,8 mln. als
reservering voor bijdragen aan toekomstige
nieuwe stations. Het station Barneveld Zuid is
klaar. Het bij dit project behorende projectbudget
en de projectbudgetten van eerder gerealiseerde
stations maken vanaf deze begroting geen deel
meer uit van het totale budget voor kleine
stations. Vanuit het gereserveerde budget voor
nog nader aan te wijzen nieuwe stations is
€ 6,1 mln. overgeboekt naar Hoofdstuk XII in
verband met de BDU-bijdrage voor Station
Bleiswijk-Zoetermeer (BleiZo) en de hiermee
samen­hangende storting in het Btw-compensatie­
fonds (BCF). In het Notaoverleg MIRT van 23
november 2015 is besloten € 17 mln. beschikbaar
te houden voor het programma Kleine stations.

Het regionale belang van het openen van een station moet worden
afgewogen tegen het belang van snelle verbindingen tussen stedelijke
centra en landsdelen. Deze belangenafweging speelt met name bij
stations die bedacht zijn aan spoorlijnen waarop het hoofdrailnet­
vervoer en/of het goederenvervoer wordt afgewikkeld.

Oplossing
Het ministerie van IenW toetst bij aanvragen of alle kosten van aanleg,
inpassing in de dienstregeling én beheer zijn gedekt en of de bediening
van het nieuwe station is gegarandeerd. Voor de kosten van het
basisstation is in dat geval subsidie mogelijk uit het programma Kleine
stations tot een maximum van € 6,8 mln. (prijspeil 2019).

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het verbeteren van de deur-tot-deur reistijd, ruimte bieden aan de
groei van het reizigersvervoer, bijdragen aan de economische en
ruimtelijke ontwikkeling van Nederland.

Planning
Start realisatie: divers

Politiek/bestuurlijk
In het kader van de herijking heeft het ministerie voorgesteld om tot
2028 nog € 17 mln. beschikbaar te houden voor kansrijke nieuwe
stations. Het maatregelenpakket is tijdens het notaoverleg MIRT op
23 november 2015 in de Tweede Kamer vastgesteld.

Uitvoering
Afhankelijk van het project is het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat of een decentrale initiatiefnemer de opdrachtgever aan
ProRail voor de realisatie van het nieuwe station.

2016	De stations Nijmegen Goffert (december 2014) en
Barneveld Zuid (februari 2015) zijn geopend.

2015	De stations Maastricht Noord en Nijmegen Lent
zijn in 2013 geopend.

Met de provincie Groningen zijn afspraken gemaakt over het versneld
beschikbaar stellen van de bijdrage voor station Hoogkerk. De
provincie draagt zorg voor de realisatie van een station bij Hoogkerk in
het kader van de bredere doelstelling van het programma Groningen
Spoorzone, waar ook de werkzaamheden aan het spoor en station
Groningen onderdeel van uitmaken.

MIRT Overzicht 2021 | 79

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Kleine stations
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 18 mln.(deel Rijksbijdrage) (Artikel IF 13.03.01).

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2013	De stations Emmen Zuid en Maarheeze zijn
gereed. De hiermee samenhangende gerealiseerde uitgaven van € 3,6 mln. maken om die
reden geen deel meer uit van het totale
projectbudget Kleine stations.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

18

Divers

2019

0

0%

MIRT 2020

18

Divers

2018

0

0%

MIRT 2019

17

Divers

MIRT 2018

17

Divers
Divers

MIRT 2017

17

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 80

Gebied

Nationaal

Onderwerp	Spoorwegen personen

PHS Tractie Energievoorziening

en goederen
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie
Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

Project nieuw opgenomen in het MIRT

Om de doelstelling van het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
(zie MIRT-blad PHS) te kunnen realiseren zijn naast infrastructurele
aanpassingen ook maatregelen nodig om de Tractie Energie­
voorzieningen (TEV) uit te breiden. Daarmee wordt het mogelijk om
de beoogde extra treinen en de voorziene materieelinzet op de PHS
corridors te faciliteren.

Oplossing
In het kader van PHS zijn TEV-maatregelen bepaald die nodig zijn om
op de diverse PHS-corridors de frequenties van personentreinen en/of
goederentreinen te faciliteren. De benodigde TEV-maatregelen en het
moment waarop deze gereed dienen te zijn is mede afhankelijk van de
diverse stappen in het verhogen van de frequenties op de
PHS-corridors.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Deze maatregelen maken onderdeel uit van het PHS en dragen bij
aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling van Nederland.
De TEV-maatregelen zijn onderdeel van het integrale maatregel­
pakket dat voor PHS nodig is om het aantal treinen op de PHS
corridors stap voor stap te verhogen.

Begrotingsjaar *

Planning
2020: Start realisatie
2028: Oplevering

Projectbudget in mln.

MIRT 2021

2

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

Indienststelling
Divers

Uitvoering
In 2020 is de eerste deelbeschikking verleend voor 2 mln.

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

Financiën

2019

0

0%

Taakstellend budget € 2 mln.
*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 81

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Programma Behandelen en Opstellen

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De binnen dit programma geraamde scope
Opstellen Leeuwarden wordt uitgevoerd binnen
het Programma Kleine functiewijzigingen. Het
hiervoor geraamde budget van € 4,8 mln. is
overgeboekt naar dit programma.

2020

 e binnen dit programma geraamde scope
D
Opstelterrein Heerhugowaard wordt uitgevoerd
binnen het programma Hoogfrequent
Spoorvervoer. Het hiervoor geraamde budget van
€ 43 mln. is overgeboekt naar PHS. Daarnaast is het
projectbudget verhoogd met € 1 mln. vanuit het
programma Beter Benutten ten behoeve van de uit
te voeren scope Opstellen station Leeuwarden.

Het materieelpark van de NS en andere vervoerders groeit vanwege het
stijgende aantal treinreizigers. Voor het opstellen en behandelen van
dit nieuwe materieel is daarom aanvullende opstelcapaciteit nodig.

Oplossing
IenW heeft de sector gevraagd een integrale studie uit te voeren naar
het opstellen van reizigerstreinen op de lange termijn (2018-2030).
Op basis daarvan heeft ProRail in samenwerking met de NS,
treinonderhoud en andere vervoerders een plan van aanpak
opgesteld om de opstelcapaciteit te vergroten. Daarbij is besluit­
vorming op basis van het MIRT het uitgangspunt. Het doel is om te
komen tot een mix van oplossingen, zoals uitbreiding, benutting en
het optimaliseren van het opstelproces. Het uitgangspunt daarbij is
dat bestaand spoor zo veel en optimaal mogelijk wordt benut.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verbeteren van de betrouwbaarheid, ruimte bieden aan de groei van
het reizigersvervoer. Waar nodig wordt extra opstelcapaciteit
gerealiseerd.

2019	
Op basis van een door IenW aan de sector
opgedragen lange-termijnanalyse is geconstateerd dat op de korte en middellange termijn
aanvullende capaciteit nodig is om de dienstregeling te kunnen uitvoeren. Naar aanleiding daarvan
heeft de staatssecretaris aanvullend € 150 mln.
toegezegd. Omdat het maatregelen op de korte
en middellange termijn betreft, worden de duur
en de reikwijdte van het programma gewijzigd tot
circa 2030. Ook de naamgeving en de planning van
het programma zijn hierop aangepast.

Planning
Oplevering van maatregelen is divers.

Uitvoering
Politiek/bestuurlijk
In overleg met de sector en de regio is in het notaoverleg MIRT van
23 november 2015 besloten om geld vrij te maken voor een pakket van
investeringsmaatregelen (zie ook bijlage 6 van TK 34300 A, nr. 17 van
13 november 2015). Hiervan is € 45 mln. bedoeld voor het faciliteren
van opstelcapaciteit. Na het gereedkomen van de integrale studie naar
de lange-termijnbehoefte (2018-2030) is € 150 mln. toegevoegd vanuit
de aanvullende post (regeerakkoord Kabinet Rutte III).

Uitvoering geschiedt in diverse deelprojecten onder aansturing van
ProRail.

MIRT Overzicht 2021 | 82

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Programma Behandelen en Opstellen
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget € 155 mln. (Artikel IF 13.03.01).

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2018	Binnen het project Watergraafsmeer worden
werkzaamheden uitgevoerd in het kader van het
programma Opstellen. Om die reden is € 2,2 mln.
overgeboekt vanuit het programma Opstellen
Korte Termijn naar het programma Kleine
Functiewijzigingen, waar het project
Watergraafsmeer deel van uitmaakt.

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

155

Divers

2019

11

7%

MIRT 2020

157

Divers

2018

5

3%

MIRT 2019

196

Divers

2017

1

2%

MIRT 2018

43

2020

2016

0

0%

2020

MIRT 2017

45

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

110

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

9

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 83

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Overwegenaanpak

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Voor het NABO- en het LVO-programma is
aanvullend € 25 mln. vanuit de investerings­
ruimte Spoor (IF 20.05 Regeerakkoordmiddelen)
beschikbaar gesteld.

2020 	Voor het opheffen van de overweg Guisweg is
vanuit het programma Hoogfrequent Spoor­
vervoer € 28,5 mln. toegevoegd (ten behoeve van
een hoogfrequente dienstregeling op het traject
Alkmaar-Amsterdam) en vanuit de investeringsruimte spoor is € 11,7 mln. toegevoegd vanuit de
vrijval Zaanstad (Spoorse Doorsnijdingen).

2019	
Vanaf de begroting 2019 zijn de lopende
overwegenprogramma’s en projecten samen­
gevoegd tot één MIRT-blad. Hierdoor wordt het
overzicht op de totale overwegenaanpak
vergroot. De MIRT-bladen Landelijk Verbeter­
programma Overwegen, Programma NABO en
AKI Veiligheidsknelpunten komen hiermee te
vervallen. Ten opzichte van de begroting 2018 is
aan het Programma NABO € 25 mln. toegevoegd
naar aanleiding van de motie-Van der Graaf c.s.
(TK 34775 A, nr. 36), en als vervolg op het LVO is
een nieuwe reservering opgenomen van € 25 mln.
voor overwegenaanpak (risicogestuurd).

Elk incident op het spoor heeft een grote impact op de omgeving en de
samenleving. De afgelopen jaren zijn diverse verbeteringen aan
overweginfrastructuur gerealiseerd. Er bestaan in Nederland in principe
geen onveilige spoorwegovergangen. Een onveilige overweg wordt
direct aangepakt. Toch vallen de meeste verkeersslachtoffers op het
spoor nog steeds op overwegen, veelal door onveilig gedrag van
weggebruikers.
Veiligheid en betrouwbaarheid van het spoor hebben hoge prioriteit.
Overwegen zijn een kwetsbare schakel voor weg- en treinverkeer en
zijn van grote invloed op de veiligheid, de betrouwbaarheid van de
dienstregeling en de doorstroming van het wegverkeer. Veiligheid op
en rond overwegen is daarom onderdeel van de Beleidsagenda
Spoorveiligheid 2020-2025. Bovendien is het overwegenbeleid mede
naar aanleiding van het ongeval in Dalfsen nader aangescherpt, waarbij
nog explicieter is ingezet op een risicogestuurde overwegenaanpak en
waarbij de medeverantwoordelijkheid van wegbeheerders bij
overwegveiligheid meer voorop is komen te staan (TK 29893, nr. 211).
Het regeerakkoord van kabinet-Rutte II bevatte de opgave voor een
verbeterprogramma om het aantal overwegincidenten te verminderen.
Met het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO) en het
Programma Niet Actief Beveiligde Overwegen (NABO) geeft het
ministerie van IenW in samenwerking met ProRail, decentrale
overheden en andere betrokken partijen uitvoering aan die opgave.

Oplossing
Bij het veiliger maken van overwegen volgt het ministerie van IenW een
risicogestuurde aanpak. Investeringen worden gedaan waar de risico’s
het grootst zijn. Bovendien gaat de overwegenaanpak bij openbare
overwegen uit van cofinanciering door de regio voor de meest
kosteneffectieve oplossingen. Dit gebeurt de laatste jaren via verschillende overwegenprogramma’s:
1. Het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO) richt zich op de
meest risicovolle beveiligde overwegen.

2. Het programma NABO richt zich op het opheffen of (innovatief)
beveiligen van alle openbare en openbaar toegankelijke NABO’s op
het reizigersnet.
3. AKI-plan en Veiligheidsknelpunten. Dit project is sinds 2002 bekend
als het Programma Verbeteren Veiligheid Overwegen (PVVO).
Enkele projecten binnen dit programma bevinden zich nog in de
realisatiefase.
Een risicogestuurde en integrale (gebiedsgerichte) aanpak van
over­wegen moet het aantal incidenten op overwegen verder verminderen. Vanuit spoor en weg wordt de overweg in de bredere ruimtelijke
context gezien. ProRail werkt in nauwe samenwerking met decentrale

MIRT Overzicht 2021 | 84

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Overwegenaanpak
(vervolg)

overheden en wegbeheerders aan maatregelen om het aantal incidenten of de kans daarop te verminderen. Deze maatregelen kunnen zich
zowel op aanpassing van het spoorsysteem als op aanpassing van het
wegennet richten. Het LVO-programma richt zich daarbij ook op de
meer generieke maatregelen. Innovatie en kosteneffectiviteit zijn
daarbij van groot belang. Met slimme, innovatieve en kosteneffectieve
maatregelen wil het ministerie van IenW samen met betrokken partijen
een veilige en vlotte doorstroming van weg- en spoorverkeer op
overwegen bevorderen, zodat het aantal incidenten of de kans daarop
aantoonbaar afneemt. Voor specifieke projecten (aan openbare
overwegen) is cofinanciering door de decentrale overheden en het
ministerie van IenW een uitgangspunt. Vanuit het Rijk geldt daarbij een
maximale bijdrage van 50% voor de meest kosteneffectieve oplossing.
Generieke LVO-maatregelen en maatregelen aan particuliere overwegen
worden in beginsel door het ministerie van IenW gefinancierd.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het verhogen van de veiligheid op het spoor, het verbeteren van de
betrouwbaarheid van zowel het openbaar vervoer als het vervoer van
goederen en het mogelijk maken van de beoogde groei daarvan.

Planning

Politiek/bestuurlijk
Het streven van IenW is om samen met ProRail, decentrale overheden,
recreatieve belangenorganisatiesen burgers te zorgen voor nul
dodelijke slachtoffers en nul verstoringen op en rondom overwegen
(trein- en wegverkeer) om een veilige, vlotte en duurzame mobiliteit te
kunnen garanderen. Deze ambitie wordt zoveel mogelijk gerealiseerd
binnen de bestaande kaders van het NABO-programma en het
Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO). ProRail en IenW
hanteren daarbij een risicogestuurde aanpak voor het reduceren van
het aantal overwegen en het verhogen van de veiligheid op overwegen.
Een goede aanpak van overwegen is van belang om de veiligheid op en
rondom het spoor (maatschappelijk) te kunnen verantwoorden als we
meer en snellere treinen willen laten rijden. Ook de OvV heeft
geconstateerd dat overwegen zijn ontstaan in een tijd dat treinen
minder frequent en langzamer reden, er minder wegverkeer was en er
nog overwegwachters waren die voor de veiligheid het spoor handmatig volledig konden afsluiten. De OvV benoemt dan ook in haar
rapportage om het aantal overwegen te reduceren. Aan ProRail, als
capaciteitsverdeler en beheerder van het spoor, is het vervolgens de
taak om de aanpak van overwegen samen met alle betrokken partijen
te realiseren. Inmiddels zijn meer dan 75 overwegen verspreid over het
land aangepakt en zijn plannen voor de verdere aanpak in voorbereiding.

2001-2020: Realisatie AKI-plan en Veiligheidsknelpunten (PVVO)
2014: Start planuitwerking LVO
2015: Start planuitwerking Programma NABO
Start realisatie: divers, afhankelijk van uitkomsten verkenningen en
overleg met regionale partners
Oplevering: divers

MIRT Overzicht 2021 | 85

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Overwegenaanpak
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget € 759 mln. (Artikel IF 13.03.01/13.03.04).

Begrotingsjaar *

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

759

Divers

2019

424

58%

MIRT 2020

728

Divers

2018

401

59%

MIRT 2019

683

Divers

2017

378

60%

MIRT 2018

628

Divers

2016

353

MIRT 2017

595

Divers

2015

345

MIRT 2016

595

Divers

2014

333

MIRT 2015

597

Divers

2013

319

MIRT 2014

597

Divers

2012

306

Divers

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2013

378

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

381

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

22

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 86

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Programma ATB-Vv

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2018

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

In het kader van het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS)
wordt de frequentie op het spoor verhoogd. Voorwaarde daarvoor is
het terugdringen van het aantal roodseinpassages (stoptonend-seinpassages ofwel STS-passages) en het verminderen van veiligheids­
risico’s die deze passages hebben. Het systeem Automatische
Treinbeïnvloeding Verbeterde versie (ATB-Vv) bij seinen is een effectief
middel gebleken om deze STS-passages en de daaraan verbonden
risico’s terug te dringen.

Oplossing
Door ATB-Vv bij seinen wordt de kans op STS-passages verminderd.
Ook worden de risico’s als zo’n STS-passage toch plaatsvindt gereduceerd. Momenteel zijn circa 3000 seinen hiermee uitgerust. Zoals
toegelicht in de op 5 februari 2020 naar de Tweede Kamer gestuurde
Beleidsagenda Spoorveiligheid 2020-2025 (TK 29893, nr. 242) is de eind
2020 gerealiseerde zogenaamde tranche 5 van de aanleg van ATB-Vv
vooralsnog de laatste. Alleen op incidentele nieuwe risicolocaties zal
nog ATB-Vv aangelegd worden. Parallel aan de verdere implementatie
van ERTMS zullen in de komende jaren ook op baanvakken die nog niet
uitgerust zijn met ERTMS aanvullende maatregelen genomen worden
om het aantal STS-passages en de risico’s die daaruit voortvloeien
terug te dringen. Samen met de spoorsector wordt gewerkt aan een
selectie van de meest doeltreffende verbetermaatregelen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verhogen van de veiligheid, verbeteren van de betrouwbaarheid.

Planning
2017: Start uitvoering
2023: Totale programma gereed

Uitvoering
Eind 2020 is de zogenaamde ATB-Vv tranche 5-realisatie afgerond.
Het gaat hier om circa 130 seinen bij bruggen en op routes voor het
vervoer van gevaarlijke stoffen.
MIRT Overzicht 2021 | 87

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Programma ATB-Vv
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 70 mln.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

2019

7

10%

MIRT 2021

70

Divers

MIRT 2020

69

Divers

2018

1

1%

MIRT 2019

68

Divers

2017

1

0%

2023

MIRT 2018

68

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

2

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

3

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 88

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Programma Booggeluid

Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Er is € 1,0 mln. overgeboekt naar het programma
Beheer, onderhoud en vervanging (artikelonderdeel 13.02) ter dekking van de beheer- en
onderhoudskosten van de in beheer te nemen
programmaonderdelen.

2019	Bekijken welke van de overige locaties prioritaire
zijn en binnen budget kunnen worden aangepakt.

2018	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Opgave

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Booggeluid is het hoge, piepende geluid dat kan voorkomen als een
trein door een bocht rijdt. Op diverse plaatsen in Nederland hebben
omwonenden hinder van booggeluid. Het is de ambitie om de hinder
op de meest urgente locaties te verminderen. Daarnaast bestaat de
vraag waar dit probleem nog meer speelt en of deze hinder aangepakt
kan worden door aanpassing van rijdend materieel.

Behalen van de milieunormen en mitigeren omgevingseffecten.

2020: Uitvoering booggeluid-maatregelen in Deventer

Politiek-bestuurlijk
De Tweede Kamer is geïnformeerd over het programma in de
Kamerbrief van 28 november 2016 (TK 29984, nr. 694).

Oplossing
De meeste hinder blijkt zich voor te doen in vier gemeenten:
Hilversum, Leiden, Nijmegen en Soest. De hinder wordt aanmerkelijk
minder door de plaatsing van Spoorstaafconditioneringssystemen
(SSCS-sen). Deze systemen zijn in de periode van najaar 2017 tot en
met de zomer 2018 op deze locaties langs het spoor geplaatst. In 2019
blijkt ook in Deventer veel hinder te worden ervaren. In 2020 zal daar
een oplossing worden gezocht middels ‘redesign’ van wissels en infra
en het mogelijk plaatsen van SSCS-sen.
Daarnaast is onderzoek gestart naar een integrale, landelijke aanpak
van booggeluid en naar de vraag of aanpassing van het rijdend
materieel dit probleem oplost.

Begrotingsjaar *

Planning

Projectbudget in mln.

Uitvoering
Najaar 2017 tot en met zomer 2018: plaatsing
Spoorstaafconditioneringssystemen (SSCS-sen) op de vier
genoemde locaties.

Financiën
Taakstellend budget: € 3 mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

3

Vanaf 2018

2019

1

33%

MIRT 2020

3

Vanaf 2018

2018

1

25%

MIRT 2019

4

Vanaf 2018

2017

0

0%

MIRT 2018

4

Vanaf 2018

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 89

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Programma Booggeluid
(vervolg)

MIRT Overzicht 2021 | 90

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Programma Emplacementen op orde

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019	De planning is geactualiseerd. De oplevering van
maatregelen is verspreid in de tijd.

2017

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Spooremplacementen zijn complexe locaties waar veel verschillende
activiteiten worden uitgevoerd. De eisen in de vergunningen verschillen
onderling qua voorschriften, maatregelen en voorzieningen. Daarom
heeft het ministerie van IenW besloten om een landelijk project te
starten om te komen tot heldere, uniforme, robuuste en kosten­
effectieve afspraken over de eisen die op emplacementen worden
gesteld aan veiligheid. In dit traject wordt samengewerkt met
gemeenten, omgevingsdiensten, veiligheidsregio’s, brandweer
Nederland, vervoerders, brancheorganisaties en ProRail. Voor geluid
is inmiddels een apart project gestart.
Daarnaast zijn er emplacementen die onvoldoende voldoen aan
arbonormen voor treinpersoneel. Onder leiding van ProRail is een project
gestart om waar nodig voorzieningen aan te brengen of te herstellen.

Oplossing
Vertegenwoordigers van gemeenten, veiligheidsregio’s, omgevingsdiensten, ProRail en het ministerie van IenW hebben in een landelijk
project uniforme normen voor veiligheidsmaatregelen op spoor­
emplacementen bepaald. Deze normen zijn onder andere gebaseerd op
maatgevende scenario’s van mogelijke soorten incidenten en op de
bevolkingsdichtheid in de omgeving. Betrokken bestuurders van lokale
overheden hebben hierover afspraken gemaakt. De maatregelen
worden nu op de emplacementen gerealiseerd. De Tweede Kamer is
hier nader over geïnformeerd in de Beleidsimpuls Railveiligheid (TK
29893, nr. 204) en de Beleidsagenda Railveiligheid (TK 29 893, nr. 242).
Daarnaast worden op emplacementen voorzieningen aangebracht en
verbeterd, waardoor treinpersoneel zich veilig van en naar de trein kan
begeven. ProRail heeft hiervoor een plan opgesteld dat in vier jaar
uitgevoerd wordt.

Planning
2016-2021: Opstellen programma , juridische verankering uitkomsten
bestuurlijke afspraken, onderzoek naar benodigde aanpassingen op
emplacementen (uniforme veiligheidsmaatregelen en een onderverdeling
over de relevantste emplacementen), aansluitend uitvoeren programma
2018-2021: Aanbesteden en uitvoeren programma arbomaatregelen

Politiek/bestuurlijk
Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verhogen van de veiligheid, behalen van de milieunormen.

Het project voor spooremplacementen heeft in 2018 een advies over de
voorzieningenniveaus opgeleverd. Op basis van het advies wordt de
exacte opgave voor de spooremplacementen in kaart gebracht en
wordt een projectvoorstel gedaan voor de uitvoering.

MIRT Overzicht 2021 | 91

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Programma Emplacementen op orde
(vervolg)

Uitvoering
De uitvoering van de veiligheidsmaatregelen op emplacementen
hangt af van de scope en de planning die momenteel in kaart worden
gebracht. Voor de realisatie van deze plannen is nu geen einddatum te
noemen, maar dit zal de komende jaren gebeuren. De uitvoering van
de arbomaatregelen op emplacementen heeft ongeveer een half jaar
vertraging opgelopen door een verlate gunning in verband met de
uitloop van de aanbesteding.

Financiën
Taakstellend budget: € 61 mln. (Artikel IF 13.03.02).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

61

divers

2019

9

15%

MIRT 2020

60

divers

2018

5

8%

MIRT 2019

59

divers

2017

1

2%

MIRT 2018

59

2020

MIRT 2017

58

2020

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

3

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

3

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 92

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Programma Kleine Functiewijzigingen

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De binnen het programma Behandelen en
Opstellen geraamde scope Opstellen Leeuwarden
wordt uitgevoerd binnen het Programma Kleine
Functiewijzigingen. Het hierbij behorende budget
ad € 4,8 mln. is toegevoegd. Bij de Miljoenennota
2019 is € 75 mln. toegevoegd aan dit programma
vanuit de aanvullende middelen van het
regeerakkoord met het oogmerk om investeringen in capaciteit te kunnen doen. Nu al deze
investeringen worden ondergebracht onder
‘Spoorcapaciteit 2030’ worden deze middelen,
met uitzondering van € 0,6 mln. ten behoeve van
het project Zandvoort, overgeboekt naar het
project ‘Spoorcapaciteit 2030’.

2020	Er is € 12,1 mln. overgeboekt naar het project
emplacement Den Haag Centraal. Daarnaast is er
€ 3,8 mln. overgeboekt naar het programma
Beheer, onderhoud en vervanging (artikel­
onderdeel 13.02) ter dekking van de beheer- en
onderhoudskosten van het in beheer te nemen
deelproject Cameratoezicht op stations.

2019	Het projectbudget is verhoogd met € 75 mln.
vanuit de Aanvullende Post (regeerakkoord
kabinet-Rutte III). Daarnaast is € 2,3 mln.
toegevoegd vanuit het projectbudget
Sporendriehoek Noord-Nederland (IF 13.03.01)
ten behoeve van de financiering tractie energievoorziening Meppel-Leeuwarden.

Het programma Kleine Functiewijzigingen is bedoeld voor:
• het oplossen van capaciteits- en kwaliteitsknelpunten in het
vervoersysteem;
• het tegemoetkomen aan ingediende en toekomstige vervoerderswensen en klantvragen.

Oplossing
Ad 1) Het programma bevat maatregelen om de capaciteit te vergroten.
Zo worden knelpunten opgelost die voortkomen uit overbelastverklaringen vanuit het verdelingsproces. Daarnaast moet het robuuster
maken van de infrastructuur zorgen voor minder verstoringen en moet
dit een betrouwbare dienstregeling creëren, waarbij rekening wordt
gehouden met milieu- en veiligheidsaspecten. Hieronder vallen onder
meer beperkte aanpassingen van de sporenlay-out.
Ad 2) Het gaat om vragen rond logistiek, transfer en (arbo)veiligheid.
Hieronder vallen maatregelen voor uitbreiding van opstelcapaciteit,
perronverlengingen, realisatie van gelijktijdigheden, elektrificatie van
emplacementen, verkorting van bezettingstijden, verlenging/inkorting
van sporen, verbetering van de servicecapaciteit en reactivering van de
treindienst. Maatregelen in het kader van transfer betreffen onder
meer vergroting van perroncapaciteit en verbreding van reizigers­
tunnels en traversen.

Uitvoering

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstellingen:

Jaarlijks wordt bekeken welk pakket aan maatregelen gewenst is.
Hiervoor wordt vervolgens een subsidiebeschikking afgegeven.

Verbeteren deur-tot-deur reistijd, verbeteren reisgemak, verhogen
veiligheid, verbeteren betrouwbaarheid, ruimte bieden aan de groei
van het aantal reizigers en het goederenvervoer, en het behalen van
de milieunormen.

Planning
Jaarlijks wordt het meerjarenprogramma geactualiseerd na consultatie
van de vervoerders.

MIRT Overzicht 2021 | 93

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Programma Kleine Functiewijzigingen
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget 2013-2028: € 383 mln. (Artikel IF 13.03.01).

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2018	Binnen het deelproject Watergraafsmeer worden
werkzaamheden uitgevoerd in het kader van het
programma Opstellen Reizigerstreinen. Om die
reden is € 2,2 mln. overgeboekt vanuit het
programma Opstellen Reizigerstreinen en
toegevoegd aan het programma Kleine
Functiewijzigingen.

2017	In het voorstel voor de Herijking, dat besproken is
in het Notaoverleg MIRT van 23 november, is
ervoor gekozen om vanuit dit programma
€ 29,6 mln. over te boeken naar het realisatie­
programma Goederenvervoer voor de realisatie
van het project Venlo Multimodaal knooppunt,
en om € 22,3 mln. toe te voegen aan het
planstudie­budget PHS gelet op de opgave om
PHS op de corridor Den Haag-Rotterdam te
realiseren, en om € 81 mln. in te zetten voor de
maatregelen uit het pakket Herijking. Naar
aanleiding hiervan is het Spelregelkader Kleine
Functiewijzigingen aangepast, is het plafond­
bedrag per maatregel verlaagd naar € 6 mln. (incl.
btw) en zijn er maatregelen uitgesloten waarvoor
al geoormerkte programma’s bestaan.

2016	
De gereserveerde middelen voor opstelcapaciteit
Uitgeest (€ 14,6 mln.) zijn overgeboekt naar PHS.
Daarnaast is het taakstellend budget verlaagd voor
de dekking van het nieuwe programma Camera­
toezicht op stations (- € 21 mln., aanleg en BOV).

Begrotingsjaar *

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

383

Divers

2019

219

49%

MIRT 2020

450

Divers

2018

201

44%

MIRT 2019

460

Divers

2017

178

47%

MIRT 2018

379

Divers

2016

141

38%

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2017

374

Divers

2015

110

MIRT 2016

506

Divers

2014

84

MIRT 2015

540

Divers

2013

55

MIRT 2014

589

Divers
Divers

MIRT 2013

565

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

182

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

27

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 94

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Programma Kleine Functiewijzigingen
(vervolg)

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2015	Naar aanleiding van de besluitvorming over
Zwolle-Herfte is het projectbudget met € 41 mln.
verlaagd. Deze middelen zijn nu beschikbaar
gesteld aan dit nieuw opgenomen planstudie­
project. Het programma is aangevuld met een
deelprogramma ‘Emplacementen op orde’. Het
doel hiervan is om vervoerders op alle emplacementen in Nederland een kwaliteitsniveau te
bieden dat in overeenstemming is met de eisen
van deze tijd, bijvoorbeeld door de aanleg van
loop- en servicepaden en verlichting.

MIRT Overzicht 2021 | 95

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Programma Suïcidepreventie en -afhandeling

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Er is € 5 mln. overgeboekt naar het programma
Beheer, onderhoud en vervanging (artikelonderdeel 13.02) ter dekking van de scope die binnen
dit programma wordt uitgevoerd.

Sinds 2010 vinden jaarlijks ongeveer 200 suïcides plaats op het spoor.
ProRail en NS hebben – naast de forse persoonlijke impact – de
economische en maatschappelijke schade door suïcides op het spoor in
beeld gebracht:
• circa € 1 mln. als gevolg van verstoorde reizen per jaar;
• circa € 25 mln. aan operationele kosten per jaar voor ProRail en
vervoerders;
• circa € 38 mln. economische schade per jaar (kosten voor de hinder
van de reiziger).

2018	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.
Dit programma richt zich op het versterken van preventie en op het
verkorten van de afhandeltijd van een suïcide-incident. Het programma
bestaat uit vijf delen: registratie en effectmeting, kennismanagement,
preventieve maatregelen, het verkorten van de afhandeltijd en het
verlenen van de reguliere nazorg. Doel van het programma is het
verbeteren van de veiligheid van het spoor en het vergroten van de
betrouwbaarheid van de dienstregeling door een vermindering van de
impact van verstoringen.

Oplossing
Via de Landelijke agenda suïcidepreventie onder leiding van het
ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) werkt de
overheid aan het verminderen van het aantal suïcides. IenW speelt
hierin een rol voor de aansturing van het werk in de spoorsector.
ProRail voert sinds 2010 het programma Suïcidepreventie op het spoor
uit. ProRail heeft dit programma geëvalueerd en het programma heeft
een vervolg gekregen voor de periode 2017-2021.

Politiek/bestuurlijk
De Tweede Kamer wordt jaarlijks over de voortgang van het programma geïnformeerd bij het jaarverslag spoorveiligheid van de ILT.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verhogen van de veiligheid en verbeteren van de betrouwbaarheid.

Planning
2017: Projectbesluit (MIRT 3)
2017-2021: Uitvoeringsperiode
2021: Programma gereed
MIRT Overzicht 2021 | 96

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Programma Suïcidepreventie en -afhandeling
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget (IF 13.03.01): € 10 mln.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

10

Divers t/m 2021

2019

5

50%

MIRT 2020

10

Divers t/m 2021

2018

1

7%

MIRT 2019

15

Divers t/m 2021

2017

0

0%

MIRT 2018

14

2021

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

4

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 97

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW

Toegankelijkheid Stations

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Er is € 1,4 mln. overgeboekt naar het project
Emplacement Den Haag Centraal ten behoeve
van de maatregelen voor toegankelijkheid van
het station binnen dit project.

2019	Sinds het Programma Toegankelijkheid in 2008 in
uitvoering is genomen, zijn nieuwe MIRTgefinancierde projecten gestart waardoor de
lay-out van een aantal grote stations, zoals
Groningen, Schiphol en Den Haag Centraal, fors
gaat wijzigen. Deze wijzigingen worden
uitgevoerd na 2020. Het hierop vooruitlopend
aanpassen van de perronhoogtes betekent dat
veel kosten worden gemaakt die vermeden
kunnen worden indien deze werkzaamheden
tijdens de realisatie van deze MIRT-projecten
worden uitgevoerd. Dit heeft echter tot gevolg
dat op deze stations geen zelfstandig toegankelijke instap geboden kan worden eind 2020, zoals
oorspronkelijk gepland. Naar verwachting reist
84% van de reizigers per eind 2020 van of naar
een toegankelijk station. In 2022 zal dat
percentage toegenomen zijn tot boven de 90%.

2018

 ls gevolg van een scopeoverheveling, het
A
(innovatief) beveiligen van onbeveiligde stationsoverpaden, is € 3,6 mln. overgeheveld vanuit het
programma Toegankelijkheid Stations naar het
programma Niet Actief Beveiligde Overwegen
(NABO). In lijn met de inhoud van het programma
is de naam van het MIRT-blad gewijzigd.

Mensen met een auditieve, visuele of motorische functiebeperking
kunnen nog niet op alle stations zelfstandig het perron bereiken en/of
in en uit de trein komen.

Oplossing
Vanuit het programma Toegankelijkheid Stations worden alle stations
toegankelijk gemaakt voor mensen met een auditieve, visuele of
motorische beperking.
Dit programma bestaat uit:
• een pakket ‘kleine maatregelen’: maatregelen ten behoeve van
mensen met een auditieve of visuele beperking;
• een pakket ‘bereikbaarheid perron’: de aanleg of verbetering van
hellingbanen en de bouw van liften;
• een pakket ‘aanpassing perronhoogte’: aanpassing van de hoogte
van de perrons op alle stations zodanig dat deze in de toekomst bij
het materieel aansluit, waardoor een gelijkvloerse instap ontstaat;
• een pakket ‘bouw 40 toiletten’: uitbreiding van de sanitaire
voorzieningen op veertig stations.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het bijdragen aan de sociale functie van het OV, en verbeteren van
het reisgemak.

Planning
2017: Pakketten ‘kleine maatregelen’ (exclusief stationsverlichting) gereed
2018: Pakket ‘bouw 40 toiletten’ gereed
2022: ‘Aanpassing perronhoogte’ en ‘bereikbaarheid perron’ zijn zover
gereed dat minimaal 90% van alle treinreizen van en naar een
toegankelijk station gemaakt kan worden
2030: Totale programma gereed

Politiek/bestuurlijk

Spoor, dat op 28 juni 2011 naar de Tweede Kamer is gestuurd (TK
25847, nr. 97). Op 29 november 2011 is de motie-Aptroot/Bashir (TK
33000 XII, nr. 16) aangenomen, waarin de regering wordt verzocht de
Kamer een plan van aanpak voor te leggen waarmee het spoor uiterlijk
in 2030 zodanig is aangepast dat mensen met een beperking er
zelfstandig hun weg kunnen vinden. Dit plan is op 30 maart 2012 naar
de Tweede Kamer gestuurd (TK 33000 XII, nr. 126). De maatregelen
voortvloeiend uit dit plan zijn door ProRail en NS geactualiseerd in het
Actualisatierapport toegankelijkheid 2015, dat op 9 april 2016 naar de
Tweede Kamer is gestuurd (TK 29984 nr. 661).

De maatregelen die NS en ProRail nemen voor de uitvoering van het
Implementatieplan Toegankelijkheid uit 2006 (Bijlage bij TK 23645,
nr. 144) zijn beschreven in het Actualisatierapport 2010 Toegankelijkheid
MIRT Overzicht 2021 | 98

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Toegankelijkheid Stations
(vervolg)

Financiën
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Totaalbudget: € 663 mln. Tot en met 2012 via BenI als geoormerkt
project: € 163 mln. Vanaf 2013 taakstellend budget aanlegprogramma
2013-2030: € 500 mln. (Artikel IF 13.03.01).

2017	Uit het Actualisatierapport Toegankelijkheid
2015, opgesteld door ProRail, blijkt dat de raming
van de eindstand van het programma met € 31 mln.
kan worden verlaagd. Tegelijk doet ProRail een
voorstel tot scopeaanpassing van in totaal
€ 14 mln. Het gaat daarbij om no-regret-maat­
regelen die ervoor moeten zorgen dat de
doelstelling ‘alle treinstations per 2030
toegankelijk’ daadwerkelijk gehaald wordt.
Per saldo komt (afgerond) € 17 mln. vrij. Dit is
toegevoegd aan de investeringsruimte (IF 13.08).

2014	Bij Voorjaarsnota 2013 is het projectbudget
opgehoogd met € 9,4 mln. Overbesteding van
€ 4,4 mln. bij BenI is afgeboekt bij het taak­
stellend budget voor het aanlegprogramma.

2013	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.
De Tijdelijke commissie Onderhoud en innovatie
spoor (commissie-Kuiken) heeft aanbevolen de
aansturing van ProRail minder diffuus te maken.
In de kabinetsreactie is aangegeven dat de
geoormerkte projecten van Beheer en
Instandhouding (BenI) worden ondergebracht in
het aanlegprogramma, omdat deze projecten
meer overeenkomsten vertonen met aanleg­
projecten dan met beheer en instandhouding.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

663

Divers tot 2030

2019

422

64%

MIRT 2020

659

Divers tot 2030

2018

391

60%

MIRT 2019

656

Divers tot 2030

2017

359

55%

MIRT 2018

651

Divers tot 2030

2016

322

49%

MIRT 2017

651

Divers tot 2030

2015

294

MIRT 2016

666

Divers tot 2030

2014

251

MIRT 2015

666

Divers tot 2030

2013

209

MIRT 2014

666

Divers tot 2030

2012

163

MIRT 2013

666

Divers tot 2030

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

3

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

29

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 99

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Uitvoeringsprogramma
Geluid Emplacementen (UPGE)
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Er is € 3,4 mln. overgeboekt naar het project
emplacement Den Haag Centraal, ten behoeve
van het uitvoeringsprogramma geluid binnen dit
project. Op basis van de huidige inzichten zal op
zijn vroegst in 2024 de laatste locatie zijn
opgeleverd. Dit is sterk afhankelijk van eventuele
(hogere) beroepen. Bij twee van de drie
resterende locaties is er nog geen uitspraak van
de Raad van State inzake de hoger beroepzaken.
Bij de derde locatie is er nog geen overeenstemming bereikt met het bevoegd gezag over de
milieuvergunning.

Het Uitvoeringsprogramma Geluid Emplacementen (UPGE) is erop
gericht dat alle emplacementen voldoen aan de geluidsnormen uit de
Handreiking industrielawaai en vergunningverlening 1998 (beoordeeld
volgens de Circulaire piekgeluiden spoorwegemplacementen d.d.
19-12-2003) of aan de eisen uit de milieuvergunning als die hogere
waarden dan de Handreiking toelaten.

Oplossing
Het programma bestaat enerzijds uit de deelprogramma’s
Terugdringen booggeluid en Terugdringen voeggeluid, en anderzijds uit
een aantal deelprojecten op emplacementen waar extra maatregelen
(geluidsschermen) nodig zijn om aan de normen te voldoen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Behalen van de milieunormen.

Planning
2018	De deelprojecten op emplacementen waar extra
maatregelen nodig zijn, zijn op vier locaties na
afgerond. De realisatie van deze locaties heeft
vertraging opgelopen als gevolg van stagnatie in
het aanvragen van de bouwvergunning of een
hoger beroep op de omgevingsvergunning
milieu. Naar verwachting zijn twee van deze
locaties binnen één of twee jaar afgerond. Bij de
resterende twee locaties is de verwachting dat
het drie tot vier jaar gaat duren voordat deze
volledig zijn afgerond. Dit is sterk afhankelijk van
eventuele (hogere) beroepen.

2018-2024: Deelprojecten op emplacementen waar extra maatregelen
nodig zijn, zijn afgerond.
2025: Afronding complete programma

MIRT Overzicht 2021 | 100

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Uitvoeringsprogramma
Geluid Emplacementen (UPGE)
(vervolg)
Financiën

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Totaalbudget € 104 mln. Tot en met 2012 via BenI als geoormerkt
project € 77 mln.; vanaf 2013 taakstellend budget aanlegprogramma
€ 27 mln. (Artikel IF 13.03.01).

2015	Voor vier locaties is vanwege het uitblijven van
een onherroepelijke milieuvergunning een
vertraging ontstaan. Gebaseerd op de huidige
inzichten is het de verwachting dat twee jaar
extra nodig is om alle maatregelen daadwerkelijk
te realiseren.

2014	De onderbesteding van € 7,1 mln. bij Beheer en
Instandhouding (BenI) wordt overgeheveld naar
het taakstellend budget voor het aanleg­
programma. Voor de laatste fase is inmiddels een
beschikking afgegeven. Er resteert een budget
van € 3,3 mln. voor restproblemen op emplacementen die nog niet volledig zijn uitgezocht.

2013	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.
De Tijdelijke commissie Onderhoud en innovatie
spoor (commissie-Kuiken) heeft aanbevolen de
aansturing van ProRail minder diffuus te maken.
In de kabinetsreactie is aangegeven dat de
geoormerkte projecten van BenI worden
ondergebracht in het aanlegprogramma, omdat
deze projecten meer overeenkomsten vertonen
met aanlegprojecten dan met beheer en
instandhouding.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

104

2011/2018-2024

2019

90

87%

MIRT 2020

104

2011/2018-2024

2018

90

87%

MIRT 2019

107

2011/2018-2021

2017

89

84%

MIRT 2018

107

2011/2018-2021

2016

89

84%

MIRT 2017

106

2011/2017

2015

89

MIRT 2016

106

2011/2017

2014

89

MIRT 2015

106

2011/2017

2013

85

MIRT 2014

106

2011/2015

2012

77

MIRT 2013

106

Divers t/m 2015

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

2

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 101

Gebied

Nationaal

Onderwerp	Spoorwegen personen

& goederen
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

European Rail Traffic Management System
(ERTMS)
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

 et budget is verlaagd met € 11 mln. doordat de
H
eerder toegekende EU-subsidie voor de realisatie
van ERTMS (baseline 3) op de infrastructuur tussen
Kijfhoek en Roosendaal is vervallen omdat de in
het subsidiecontact vastgelegde termijn waar­
binnen de werkzaamheden gerealiseerd moesten
worden (31 december 2022) niet wordt gehaald.
Daarnaast is per saldo € 1,4 mln. overgeboekt naar
de beleidsbegroting HXII ter dekking van de kosten
van de opdrachtgeversunit (OGU) die via de
beleidsbegroting verantwoord worden.

2020	In 2019 is de Programmabeslissing ERTMS
genomen en is het programma overgegaan van
de planuitwerkingsfase naar de realisatiefase.

Het huidige beveiligingssysteem Automatische Treinbeïnvloeding (ATB)
is aan vervanging toe. De nieuwe Europese standaard voor trein­
beveiliging is het European Rail Traffic Management System (ERTMS).
Dit systeem kent een grote ICT-component en een Europese context.

Oplossing
In mei 2019 heeft het kabinet de programmabeslissing ERTMS
genomen (Kamerstukken II 2018/19, 33652, nr. 65) en besloten het
huidige treinbeveiligingssysteem tot 2050 landelijk te vervangen door
de Europees verplichte standaard ERTMS. Dit systeem bestaat uit
diverse onderdelen die worden ingebouwd in zowel de trein als in de
baan. In de realisatiefase wordt in de periode tot en met 2030 ATB op
het proefbaanvak en zeven baanvakken vervangen door ERTMS.
Hieraan voorafgaand worden processen bij vervoerders aangepast,
worden gebruikers van ERTMS opgeleid en wordt ERTMS ingebouwd in
het bestaande materieel dat in aanraking komt met ERTMS. Reizigers
en verladers moeten vooral profiteren van de voordelen en idealiter
niets van de overgang merken.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
2019	De programmabeslissing is verschoven, 2018
staat het in teken van toetsen, finaliseren van de
aanpak en het optimaliseren van een doelmatige
en tijdige uitrol.

2018

I n de begroting 2018 is het besluit verwerkt om
€ 250 mln. van het ERTMS-budget in te zetten
voor de MIRT Verkenning van Schiphol-Plaza
(Kamerstukken II, 2016/2017, 34 300 A, nr. 72).
Daarnaast is het resterende gedeelte
(€ 28,9 mln.) van de maximaal mogelijke
CEF-voorschotten toegevoegd en is € 2,7 mln.
teruggevloeid van Hoofdstuk XII naar IF.

Verhogen van de veiligheid en interoperabiliteit tussen landen, verbeteren van de betrouwbaarheid, verbeteren van de deur-tot-deur reistijd.

Politiek/bestuurlijk
Planning
Met de in 2019 genomen programmabeslissing ERTMS is het
programma overgegaan van de planuitwerkingsfase naar de realisatiefase. De opleveringsbeslissing voor de eerste fase staat gepland in
2029-2031.

Met de programmabeslissing op 17 mei 2019 is de realisatiefase gestart.
Deze vervanging sluit aan bij het algemene uitgangspunt om prioriteit
te geven aan de instandhouding van het bestaande netwerk. Met deze
beslissing wordt ook invulling gegeven aan tijdige aanleg van ERTMS
zoals genoemd in het regeerakkoord en aan Europese afspraken over
de aanleg van ERTMS op de belangrijkste nationale en internationale
verbindingen. Daarnaast biedt ERTMS meer mogelijkheden dan de
huidige treinbeveiliging, zoals meer veiligheid, de mogelijkheid om
meer treinen te laten rijden, en op termijn automatisch rijden.

MIRT Overzicht 2021 | 102

Gebied

Nationaal

Onderwerp	Spoorwegen personen

& goederen
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

European Rail Traffic Management System
(ERTMS)
(vervolg)
Uitvoering

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2017	De apparaatskosten voor de periode 2016-2018
zijn overgeboekt naar Hoofdstuk XII en worden
daar verantwoord.

2015	Het project is overgegaan van de verkenningsfase

In de huidige fase, de realisatiefase, wordt voor circa € 2,5 mld. tot en
met 2030 circa 345 kilometer spoor op zeven baanvakken van ERTMS
voorzien, worden circa 1.300 treinen en locomotieven aangepast en ten
minste 15.000 gebruikers opgeleid. In 2020 zullen de openstaande
BIT-aanbevelingen worden afgerond en de eerste grote aanbestedingen
van het materieel en de infrastructuur worden gestart. Het keten­beheer
wordt opgezet als eerste migratiestap; bij ProRail en de vervoerders
worden de bedrijfsvoering en de centrale ICT-systemen voorbereid op
de komst van ERTMS.

naar de planuitwerkingsfase.

Financiën
Taakstellend budget: € 2.480 mln. (Artikel IF 17.07 (periode tot en met
2030)).

Begrotingsjaar *

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

2.480

Divers

2019

174

7%

MIRT 2020

2.454

Divers

2018

0

0%

MIRT 2019

2.408

Divers

MIRT 2018

2.372

Divers

MIRT 2017

2.563

Divers

MIRT 2016

2.566

Divers

MIRT 2015

2.570

Divers

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

90

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

154

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 103

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen goederen
IenW
Realisatie

Plan van Aanpak Goederen Emplacementen
(PAGE) risicoreductie
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen.

2019	2013 t/m 2019 Er is vertraging ontstaan bij
de realisatie van de maatregelen in Sittard
en Delfzijl.

Rondom spooremplacementen bestaan externe veiligheidsrisico’s
als gevolg van het rangeren van wagons met gevaarlijke stoffen.
De opgave is om deze risico’s te beheersen.

Oplossing
De uitvoering van het Plan van Aanpak Goederenemplacementen
(PAGE) zorgt ervoor dat emplacementen voldoen aan de regels voor
externe veiligheid. De oplossingen worden gezocht in het zoveel
mogelijk uitsluiten van conflicterende rijwegen. Dit gebeurt onder
andere door de treinbeveiliging en -beheersing aan te passen en door
wissels te saneren of te verplaatsen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project PAGE is ingericht voor de verbetering van de veiligheid
op emplacementen waar gevaarlijke stoffen gerangeerd worden.
Dit bevordert het goederenvervoer over het spoor en draagt bij aan
de economische ontwikkeling van Nederland.

Planning
2019: Realisatie maatregelen op emplacement Delfzijl

Uitvoering
Na het afronden van de werkzaamheden in Delfzijl resteert een
budget van ca. € 6 mln. Dit bedrag zou worden ingezet om samen
met de provincie Limburg, de gemeente Sittard-Geleen en Chemelot
een zuidelijke spooraansluiting bij Chemelot te realiseren. Recent
hebben de gemeente en de provincie besloten dit project niet door te
zetten. Voor het resterende budget wordt nader bepaald hoe dit zal
worden ingezet.

MIRT Overzicht 2021 | 104

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Plan van Aanpak Goederen Emplacementen
(PAGE) risicoreductie
(vervolg)
Financiën
Taakstellend budget: € 19 mln. (Artikel IF 13.03.02).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

19

Divers

2019

10

53%

MIRT 2020

19

Divers

2018

9

47%

MIRT 2019

19

Divers

2017

8

42%
42%

MIRT 2018

19

Divers

2016

8

MIRT 2017

19

Divers

2015

8

MIRT 2016

18

Divers

2014

8

MIRT 2015

18

Divers

2013

8

MIRT 2014

18

2009/2014

2012

8

2009/2013

MIRT 2013

18

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 105

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Programma Vervanging en
Renovatie - Hoofdvaarwegen
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

E r is 8 mln overgeboekt vanuit het programma
NoMo AOV.

2020

E r is € 265 mln. overgeheveld vanuit de reservering
VenR-Hoofdwatersysteem en € 41 mln. vanuit het
programma NoMo AOV. Er is € 61 mln. afgeschreven voor personele capaciteit, € 57 mln. voor
damwanden Twentekanalen, € 2 mln. voor de
ontwikkeling Airbim en € 2 mln. ten behoeve van
bediening op afstand op vaarweg LemmerDelfzijl en inspecties aan kunstwerken en
compensatie btw.

2019	Er is € 8 mln. op het programmabudget in
mindering gebracht voor de bekostiging van
personele capaciteit voor Vervanging en
Renovatie.

De veiligheid en de beschikbaarheid van het hoofdvaarwegennet
moeten in stand worden gehouden. De hierin aanwezige objecten en
onderdelen hebben een beperkte levensduur en dienen aan het eind
hiervan te worden vervangen of gerenoveerd. Door grootschalige
aanleg van kunstwerken, met name in de eerste helft van de vorige
eeuw, en het intensievere gebruik neemt deze problematiek toe.

Oplossing
Vervanging en renovatie van objecten en onderdelen in het hoofdvaarwegennet worden ondergebracht in het Programma Vervanging en
Renovatie. Dit programma omvat alle objecten en onderdelen waarbij
zich een levensduurproblematiek voordoet.
Voor alle objecten en onderdelen van het hoofdvaarwegennet wordt de
opgave in kaart gebracht. Allereerst wordt op basis van het ontwerp
ingeschat wanneer vervanging of renovatie aan de orde zal zijn.
Daarnaast worden de objecten onderworpen aan inspecties en
berekeningen. Dit leidt tot het inzicht in, en een prognose van, waar
op een termijn van vijf tot vijftien jaar vervanging of renovatie nodig
is. Zo worden objecten en onderdelen geïdentificeerd waarvoor een
planfase wordt gestart. In de planfase wordt de uiteindelijke opgave
vastgesteld en daarna volgt een definitief besluit over de aanpak van
het betreffende object of onderdeel.

2018	Het beschikbare programmabudget is verhoogd
met € 334 mln. als gevolg van budgetoverheveling van het programma Vervanging & Renovatie
Hoofdwegennet, met als doel om het budget in
beide programma’s beter af te stemmen op de
behoefte. Ook is het budget verhoogd door een
correctie op de fondsverlenging 2029-2030 van
€ 105 mln. Daarnaast is indexering 2017
toegekend (€ 7 mln.).

Politiek/bestuurlijk
Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Door het vervangen of renoveren van objecten en onderdelen van het
hoofdvaarwegennet worden de beschikbaarheid en veiligheid op lange
termijn geborgd. Hierdoor is ook in de toekomst een robuust hoofdnetwerk van vaarwegen gegarandeerd dat op duurzame wijze bijdraagt
aan een goede en betrouwbare bereikbaarheid van de economische
kerngebieden over water.

Het Programma Vervanging en Renovatie kent een technische
aanleiding, namelijk het einde van de technische levensduur van
onderdelen en objecten in het hoofdvaarwegennet. Vanuit dit
perspectief hoeven geen aanvullende wensen of functionaliteiten te
worden toegevoegd. Maar omdat het relatief grote ingrepen in het
netwerk betreft, wordt goed nagedacht over verstandige, aanvullende
investeringen in het kader van verduurzaming, modernisering en
meekoppelkansen vanuit de omgeving.

Planning
Het betreft een doorlopend programma. Planningen voor de projecten
die onderdeel zijn van het programma zijn in de tabel in dit blad
opgenomen.

Uitvoering
Rijkswaterstaat voert de projecten uit (zie bijgaande tabel).

MIRT Overzicht 2021 | 106

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Programma Vervanging en
Renovatie - Hoofdvaarwegen
(vervolg)
Financiën

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2017	Ten opzichte van het vorige MIRT is de weergave
in overeenstemming gebracht met andere
MIRT-projectbladen en de wensen van de Kamer
over programmaverantwoording. Hiervoor zijn
de uitgaven in het verleden in het budget
verwerkt (vanaf 2012), waarmee het totaalbudget
€ 40 mln. hoger is.
Ook zijn de (geprognotiseerde) uitgaven vanaf
2015 voor het programma NoMo AOV in dit blad
niet meer opgenomen, maar separaat in de
begroting (Artikel IF 15.02.04), waarmee het
budget met € 281 mln. afneemt. Ten slotte zijn er
€ 5 mln. extra ontvangsten gerealiseerd voor de
berging van de Baltic Ace. Hiermee komt het
budget op € 637 mln.

Voor de totale vervangings- en renovatieopgave van het hoofdvaarwegennet is in de periode 2012 tot en met 2030 een bedrag beschikbaar
van € 1.325 mln. Het vervangen van de damwanden in de Demkabocht
was onderdeel van het programma NOMO AOV maar kon niet meer
binnen de looptijd van het programma worden uitgevoerd. De scope is
om die reden met het budget overgeheveld naar het programma V&R.

Begrotingsjaar *

2016	Voor de periode 2021 tot en met 2028 is er
€ 0,5 mld. aan het budget toegevoegd op basis
van de verwachte vervangings- en renovatie­
opgave uit de reservering voor wegen en
vaarwegen op Artikel 18 van € 3,1 mld.

2014

Dit programma is nieuw opgenomen in het MIRT.

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

1.325

Divers

2019

259

20%

MIRT 2020

1306

Divers

2018

219

17%

MIRT 2019

1.143

Divers

2017

176

28%

MIRT 2018

1.142

Divers

2016

151

21%

MIRT 2017

637

Divers

2015

116

MIRT 2016

872

Divers

2014

40

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

453

2013

10

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2012

4

62
*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 107

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Programma Vervanging en
Renovatie - Hoofdvaarwegen
(vervolg)
Planfase
1. Amsterdam-Rijnkanaal ARK: damwanden
en sluisjes
2. Brabantse kanalen: vervanging bediening
en besturing
3. Dorkwerdersluis
4. Erpsebrug
5. Kelperbrug
6. Lemmer – Delfzijl: Renovatie kanaal
7. Maas: vervangen bediening en besturing
8. Merwedekanaal: kades, bruggen en sluisjes
9. N202 Buitenhuizerbrug
10. N210 Algerabrug
11. N57 brug Goereese sluis
12. Prins Willem Alexandersluis
13. Schellingwouderbrug (beweegbaar deel)
14. Sluiscomplex IJmuiden, Middensluis,
Noordersluis en Gemaal IJmuiden
15. Spijkenisserbrug
16. Spooldersluis
17. Stadsbrug Dordt
18. Verkeerspost Nijmegen en Dordrecht
19. Verkeerspost Schellingwoude
20. Vervangen besturing 4 kleine sluizen
21. Vervangen besturing sluis Hansweert
22. Vervangen Radartoren Kaapduin
23. Brug Urmond

MIRT Overzicht 2021 | 108

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Programma Vervanging en
Renovatie - Hoofdvaarwegen
(vervolg)
Realisatie
1. Damwanden Lemmer-Delfzijl (Eemskanaal)
2. Groot onderhoud stuwen Maas
3. Krammersluizen
4. Modernisering objectbediening Lemmer-Delfzijl
5. Lemmer-Delfzijl: remmingwerken
6. Modernisering objectbediening Zeeland
7. RINK IJsselmeergebied
8. RINK Utrecht
9. RINK Zeeuwse Delta
10. Waalbrug Nijmegen
11. Brug 1 Nederweert
12. Brug Itteren
13. Prinses Marijkesluis

MIRT Overzicht 2021 | 109

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Programma Vervanging en
Renovatie - Hoofdvaarwegen
(vervolg)
Omschrijving

Maatregel

Afgeronde projecten

Taakstellend budget in mln.

Gerealiseerd budget t/m 2019 in mln.

143

143

Openstelling
gereed

RINK* Limburg

Stuwen in de maas

41

1

n.t.b.

RINK* Utrecht

Koninginnesluis en Muntbrug

29

19

2025

RINK* IJsselmeergebied

Krabbersgat en Nijkerkersluis

11

0

n.t.b.

MOBZ **

Modernisering Objectbediening

54

25

in delen

Lemmer - Delfzijl

Modernisering Objectbediening

14

8

n.t.b.

Lemmer - Delfzijl

Damwanden Eemskanaal

19

15

2021

Waalbrug Nijmegen

Renovatie brug

93

34

2020

Krammersluizen

Zoet-Zoutscheiding

46

0

2027

Brug Itteren

Renovatie brug

13

0

2024

Prinses Marijkesluis

Renovatie sluis

n.t.b.

17

0

Realisatieprojecten < 10 mln

26

0

Projecten in planfase

18

2

Onderzoek en coördinatie

23

11

Reservering (gebonden)

777

Totalen

1325

Waarvan verplicht

548

259

41%

*

RINK staat voor Risico Inventarisatie Natte Kunstwerken. Dit is een maatregelenpakket waarmee de levensduur van bruggen, sluizen en stuwen verlengd wordt.

** 	Modernisering Objectbediening Zeeland (MOBZ) bestaat uit verschillende aspecten en is financieel ondergebracht bij Vervanging en Renovatie, het beheer en onderhoud en NoMo AOV.
Voor het programma NoMo AOV was € 533 mln. beschikbaar. Hiervan is € 41 mln. overgeboekt aan het programma VenR. Er is hiervan sinds 2012 € 485 mln. gerealiseerd en € 6 mln.
verplicht en gebonden voor maatregelen.

MIRT Overzicht 2021 | 110

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdvaarwegen
IenW

Walradarsystemen

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019	Er is een extra bijdrage van Vlaanderen gekomen
voor de Westerschelde (Hansweert en Ossenisse).

2017	Het budget is verhoogd als gevolg van de bijdrage
van Vlaanderen voor de uitbreiding van de
Schelderadarketen met de radarposten Gapfiller
Hansweert en radartoren Ossenisse.

Bij de begeleiding van de scheepvaart van en naar de Nederlandse
zeehavens wordt gebruikgemaakt van een aantal instrumenten.
Één daarvan is het verkeersbegeleidend systeem. Hierin moet
worden geïnvesteerd. Investeringen in het Schelderadarsysteem, de
Verkeerscentrale Waddenzee en de verkeerscentrale op Fort Harssens
te Den Helder worden bekostigd uit het project Walradarsystemen.

Oplossing
Met verkeersbegeleidende systemen op de Westerschelde en de
Waddenzee en in de aanloop naar de haven in Den Helder wordt een
veilige en vlotte verkeersafwikkeling in stand gehouden. Daarmee
wordt voldaan aan de internationale richtlijnen en ontwikkelingen.

2013	Het budget is verlaagd vanwege een overboeking
aan het project vaarweg Eemshaven-Noordzee
ten behoeve van een Vessel Traffic
Management-systeem.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit programma draagt bij aan de nautische veiligheid.

Planning
Oplevering: divers. De planning en de oplevering van de radarsystemen
verschilt per regio.

Politiek/bestuurlijk
Toezeggingen: Nederland heeft zich internationaal verplicht om
verkeersbegeleidende systemen van en naar de Nederlandse zeehavens
te hebben en in stand te houden. Op grond van het Schelde­radarverdrag
hebben Nederland en België gezamenlijk een Schelderadarsysteem
ontwikkeld. Het verdrag regelt de kostenverdeling op basis van het
aantal schepen dat de havens aandoet. De investering in de Verkeers­
centrale Waddenzee is mede ingegeven door de bijzondere status van
de Waddenzee.

De investeringen in de verkeerscentrale Fort Harssens in Den Helder
worden gedaan op basis van het convenant tussen de voormalige
ministeries van Verkeer en Waterstaat en van Defensie uit 1990, waarin
is afgesproken dat de verkeersbegeleiding van en naar de haven van
Den Helder door de Koninklijke Marine zal geschieden en dat het
ministerie van IenW de voor deze taak benodigde investeringen in
radar zal doen.

MIRT Overzicht 2021 | 111

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Walradarsystemen
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 26 mln. (Artikel IF 15.03.01). Bijdragen van
derden: de investeringen in de Schelderadarketen komen voor
gezamenlijke rekening van Nederland en Vlaanderen. De bijdrage
vanuit Vlaanderen fluctueert per jaar, afhankelijk van het aantal
scheepvaartbewegingen.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

26

Divers

2019

24

92%

MIRT 2020

26

Divers

2018

23

88%

MIRT 2019

26

Divers

2017

22

85%

MIRT 2018

25

Divers

2016

20

80%

MIRT 2017

25

2018

2015

19

MIRT 2016

24

Divers

2014

17

MIRT 2015

24

Divers

2013

15

MIRT 2014

24

Divers

2012

14

MIRT 2013

23

Divers

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

3

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 112

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Waterveiligheid
IenW (met waterschappen)

Hoogwaterbeschermingsprogramma

Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2018	Het programmabudget is aangepast vanwege
vrijval uit HWBP-2.

2017	Het programmabudget is opnieuw aangepast
vanwege vrijval uit HWBP-2 en de verlenging van
het Deltafonds (DF) in 2029 en 2030.

Opgave

Planning

Nederland wordt beschermd tegen overstromingen door primaire
waterkeringen. Elke twaalf jaar worden deze waterkeringen beoordeeld. Wanneer niet aan de gestelde normen wordt voldaan, zijn
maatregelen nodig. Bij de laatste toetsing (in 2011 en 2013) bleek van
de dijken en duinen 2.408 kilometer wel aan de norm te voldoen en
1.302 kilometer niet. Voor de kunstwerken geldt dat 868 kilometer
hiervan wel aan de norm voldoen, en 799 kilometer niet. In 2014 is een
nieuw waterveiligheidsbeleid vastgesteld, waarvan nieuwe normen zijn
afgeleid. Vanaf 2017 worden de keringen beoordeeld op basis van deze
nieuwe normen. Het streven is dat in 2050 alle keringen aan de nieuwe
normen voldoen.

De programmering kent een voortrollend karakter, waardoor een
jaarlijkse actualisatie mogelijk is. De prioritering is gebaseerd op
urgentie. De eerste jaren ligt de nadruk op verkenningen en planuit­
werkingen als voorbereiding op de realisatie. Een tiental projecten
bevinden zich nu al in de realisatiefase.

2016	Het programmabudget is aangepast vanwege
vrijval uit HWBP-2.

2015

Het project is overgegaan naar de realisatiefase.

Politiek/bestuurlijk
De uitvoering van het HWBP wordt gecoördineerd door de Programma­
directie Hoogwaterbescherming, een gemeenschappelijke uitvoerings­
organisatie van de waterschappen en het ministerie van IenW.

Uitvoering
Oplossing
Ongeveer de helft van de keringen die niet aan de oude normen
voldoet, maakt deel uit van lopende uitvoeringsprogramma’s. Voor de
resterende opgave is het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)
opgesteld. Hierin wordt ook de opgave opgepakt die voortkomt uit de
nieuwe normering voor waterveiligheid. Van de nu bekende totale
veiligheids­opgave van 1.274 kilometer bevindt momenteel 598
kilometer zich in een van de drie projectfases (verkenning-, plan­
uitwerking- of realisatiefase). Binnen het HWBP is aandacht voor de
mogelijkheden van duurzaamheid. Zo wordt in het project Grebbedijk
onderzocht wat de mogelijkheden zijn om circulariteit en energie
integraal mee te nemen in het project. Denk hierbij aan het gebruik
van gebiedseigen grond, het opwekken van energie op of aan de dijk,
warmte-koude-opslag, waterkracht en gebruik van verantwoorde
materialen en processen (verminderen van uitstoot).

Het HWBP maakt deel uit van het Deltaprogramma met behoud van
eigen organisatie en sturing.

Financiën
Circa 90% van de primaire waterkeringen is in beheer bij de waterschappen, de rest vrijwel volledig bij het Rijk. De versterking van de
keringen van de waterschappen gebeurt op basis van cofinanciering.
Rijk en waterschappen dragen ieder 50% van de kosten. De bijdrage
van de waterschappen bestaat uit een zogenaamd solidariteitsdeel van
40% en een projectgebonden deel van 10%. Voor maatregelen
betreffende waterkeringen van Waterschappen is tot en met 2034 in
totaal € 5.880 mln. beschikbaar. De versterking van de Rijkskeringen is
voor rekening van het Rijk. Hiervoor is tot en met 2034 € 640 mln.
beschikbaar (Artikel DF 1.02.02).

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het HWBP heeft als doel om de waterveiligheidsopgave uit te voeren
door de primaire waterkeringen op orde te brengen.

MIRT Overzicht 2021 | 113

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Waterveiligheid
IenW (met waterschappen)
Realisatie

Hoogwaterbeschermingsprogramma
(vervolg)

Totaal HWBP

Projectbudget
waterschapsprojecten in mln.

Projectbudget
rijksprojecten in mln.

Budget overige
programmakosten

MIRT 2021

6.619

5.880

640

99

MIRT 2020

6.223

5.482

629

112

MIRT 2019

5.795

5.092

617

86

MIRT 2018

5.330

4.642

608

80

MIRT 2017

4.850

4.171

601

78

MIRT 2016

3.895

3.224

600

71

MIRT 2015

3.768

3.138

573

57

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

2.767

2.669

57

41

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

369

325

40

4

Totaal HWBP

Percentage gerealiseerd***

Waterschapkosten

Begrotingsjaar *

Jaar**

*

Rijksprojecten

Overige
programmakosten

2019

728

11%

680

11

37

2018

542

9%

501

10

31

2017

395

7%

361

5

29

2016

271

6%

2015

158

250

3

18

144

2

12

2014

61

53

8

2013

16

13

3

2012

3

3

0

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 114

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Waterveiligheid
IenW (met waterschappen)
Realisatie

Hoogwaterbeschermingsprogramma
(vervolg)

MIRT Overzicht 2021 | 115

Nationaal
Waterveiligheid
Ministerie	
IenW en LNV
(voorheen EZK)
Gebied

Onderwerp

Fase

Nadere uitwerking rivierengebied (NURG)

Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2017	Het taakstellend programmabudget is verhoogd
met € 7 mln. Er is een vertraging opgetreden bij
de herinrichting van de Heesseltsche
Uiterwaarden.

2014	De resultaten van de herijking worden in 2013
geïmplementeerd.

2013	De herijking van de restant van de NURG-opgave
voor verwerking en inrichting ten behoeve van
natuur komt in 2012 aan de orde.

Opgave

Planning

Vanwege de afname van natuurareaal wordt een Natuurnetwerk
Nederland ontwikkeld. De natuurontwikkeling in de uiterwaarden is
hier onderdeel van. Daarnaast worden rivierverruimende maatregelen
uitgevoerd om de veiligheid in het rivierengebied te vergroten. De
voormalige ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en
van Verkeer en Waterstaat hebben afgesproken om 6.687 hectare
nieuwe natuur te realiseren in de uiterwaarden van de Rijntakken en de
bedijkte Maas. Inmiddels is het overgrote deel van de NURG-opgave
gerealiseerd en hebben de ministeries van IenW en van LNV afspraken
gemaakt over de verdeling van de restopgave. Er is afgesproken dat elk
ministerie zijn nog lopende projecten afmaakt.

Van de 55 NURG-projecten resteren in totaal nog zes projecten. Hiervan
worden er twee uitgevoerd door het ministerie van IenW. Dit zijn het
AO-project Uiterwaardvergraving Afferdensche en Deestsche Waarden
(oplevering: 2020) en het reguliere NURG-project Herinrichting
Heesseltsche Uiterwaarden (oplevering: 2020). Het LNV-deel van het
NURG-programma omvat nog vier projecten. De uitvoering hiervan is
overgedragen aan Staatsbosbeheer.

Oplossing
Het aankopen van landbouwgronden in uiterwaarden en die inrichten
als natuur draagt bij aan de realisatie van het Natuurnetwerk
Nederland. Het beheer is in handen van natuurbeherende instanties.
Natuurontwikkeling is gekoppeld aan veiligheid in het rivierengebied.
Acht zogenoemde Autonome Ontwikkelingsprojecten (AO-projecten)
dragen bij aan de waterveiligheidsdoelstellingen van de planologische
kernbeslissing Ruimte voor de Rivier.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De NURG-projecten dragen bij aan natuurdoelstellingen, aan adequate
bescherming tegen overstromingen en aan verbetering van de
waterkwaliteit en worden verantwoord ingepast in de (natuurlijke)
leefomgeving.

Politiek/bestuurlijk
In oktober 1997 is een overeenkomst gesloten tussen de voormalige
ministeries van Verkeer en Waterstaat en van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit over de gezamenlijke aanpak en financiering van
projecten gericht op veiligheid en natuurontwikkeling in uiterwaarden.
Die afspraak is in 2000 verlengd in de samenwerkingsovereenkomst
Veiligheid en Natte Natuur. Volgens het onderhandelingsakkoord Natuur
(2011) blijft het Rijk verantwoordelijk voor de ontwikkelopgave voor de
gebieden waarvoor een specifieke rijksverantwoordelijkheid geldt, zoals
de rijkswateren, Ruimte voor de Rivier, NURG en Maaswerken. De
provincies zijn hierbij verantwoordelijk voor het natuurbeheer.
In 2012 is besloten om, met het oog op de waterveiligheidsdoelstelling
op de lange termijn, naast de AO-projecten het NURG-project
Heesseltsche Uiterwaarden te realiseren. In januari 2016 is de uitvoering
van het LNV-deel van het NURG-programma overdragen aan
Staatsbosbeheer.

Uitvoering
Realisatie van het programma is een gedeelde verantwoordelijkheid
van de ministeries van LNV en IenW.

MIRT Overzicht 2021 | 116

Nationaal
Waterveiligheid
Ministerie	
IenW en LNV
(voorheen EZK)
Gebied

Onderwerp

Fase

Nadere uitwerking rivierengebied (NURG)
(vervolg)

Realisatie
Financiën
De basisafspraak voor NURG was dat de ministeries van LNV en IenW,
ieder 50% van de kosten van grondverwerving en inrichting dragen.
LNV draagt, naast uitgaven die in voorgaande jaren zijn gedaan, in de
periode 2015-2020 nog € 26,5 mln. bij aan de kosten voor het LNV-deel
van het NURG-programma. Dit bedrag is meerjarig verplicht en wordt
in opdracht van Staatsbosbeheer aangewend. Het IenW-budget is
onderdeel van de begroting van het Deltafonds onder Overige
aanlegprojecten Waterveiligheid en bedraagt een taakstellend budget
van € 133 mln. (Artikel DF 1.02.02).

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

133

2020

2019

119

90%

MIRT 2020

134

2020

2018

112

84%

MIRT 2019

133

2020

2017

103

77%

MIRT 2018

133

2020

2016

88

67%

MIRT 2017

132

2020

2015

81

MIRT 2016

125

2018

2014

72

MIRT 2015

125

2018

2013

68

MIRT 2014

125

2015

2012

66

2015

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2013

122

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

11

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

4

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 117

Nationaal
Waterveiligheid
Ministerie	
IenW en LNV
(voorheen EZK)
Gebied

Onderwerp

Fase

Nadere uitwerking rivierengebied (NURG)
(vervolg)

Realisatie

MIRT Overzicht 2021 | 118

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Waterveiligheid
IenW

Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Eind 2018 is het laatste project van het HWBP-2 in
realisatie gegaan. De einddatum van dit project is
verschoven van 2021 naar 2022. Aangezien dit het
laatste project is dat gerealiseerd wordt, is
daarmee ook de mijlpaal voor het einde van het
programma verschoven van 2021 naar 2022.

2018	In de ontwerpbegroting 2018 wordt voorgesteld
om € 81 mln. vrij te laten vallen. Dit kan volgens
de bestuurlijk afgesproken verdeelsleutel worden
ingezet bij het nieuwe HWBP (twee derde deel) en
voor de waterveiligheidsopgave in het Deltafonds
(een derde deel).

2017	In de Ontwerpbegroting 2017 wordt voorgesteld
€ 327 mln. vrij te laten vallen ten bate van het
Deltafonds.

2016	Aan de Tweede Kamer is gemeld dat het project
Markermeerdijken in 2021 opgeleverd wordt
(VGR 7). Tevens is gemeld dat er bij de Ontwerp­
begroting 2016 € 150 mln. vrijvalt van het
programmabudget ten bate van het Deltafonds.
€ 100 mln. wordt conform bestuurlijke afspraken
aangewend voor het nieuwe HWBP en € 50 mln.
komt binnen het Deltafonds beschikbaar voor
waterveiligheid.

Een stelsel van primaire waterkeringen beschermt Nederland tegen
overstromingen door zee, rivieren en meren. Het op de juiste sterkte
houden van deze waterkeringen is van groot belang voor het hand­
haven van de gewenste veiligheid tegen overstromen. De Waterwet
schrijft voor dat om de twaalf jaar moet worden getoetst of de primaire
waterkeringen in Nederland voldoen aan de wettelijke normen. Uit de
eerste en de tweede Landelijke Rapportage Toetsing (in 2001 en 2006)
bleek dat respectievelijk 549 kilometer en 680 kilometer aan dijken,
dammen en duinen en respectievelijk 82 en 206 van de zogenoemde
kunstwerken niet aan de gestelde eisen voldoen. Daarnaast zijn negen
locaties langs de Nederlandse kust bestempeld als ‘zwakke schakels’.
Voor deze locaties werd voorzien dat zij binnen een termijn van twintig
jaar niet meer aan de norm voldoen.

Oplossing
Wanneer de primaire waterkeringen niet aan de normen voldoen, zijn
maatregelen zoals dijkversterking of versterking van de kunstwerken
nodig. Op basis van de uitkomsten van beide toetsrondes is een planning
en prioritering gemaakt voor de benodigde verbeteringswerken. Deze
maatregelen (oorspronkelijk 88 in totaal) zijn opgenomen in het tweede
Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-2). In 2015 is het project
Markermeerdijk Zuid- en Westkade overgeheveld naar het HWBP,
waardoor het aantal maatregelen van het programma wijzigt naar 87.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het programma draagt bij aan een adequate bescherming tegen
overstromingen.

Planning
In de Basisrapportage is aangegeven dat de projecten uit HWBP-2 in
2017 dienen te zijn afgerond. Enkele grote, complexe projecten zullen
later gereed zijn (zie Voortgangsrapportage 11 en 15). Het laatste project
dat wordt opgeleverd is het project Markermeerdijken (oplevering
voorzien in 2022).

Politiek/bestuurlijk
In 2011 is het HWBP-2 door de Tweede Kamer aangewezen als Groot
Project. In dit kader is begin oktober 2011 de Basisrapportage aan de
Kamer verstuurd. De eerste Voortgangsrapportage is in april 2012
aangeboden. Afspraken over gezamenlijke financiering door het Rijk en
de waterschappen zijn vastgelegd in het Bestuursakkoord Water van
2011. Naar aanleiding van de derde Landelijke Rapportage Toetsing
(2011) is een nieuw Hoogwaterbeschermingsprogramma opgesteld (zie
het desbetreffende projectblad).

MIRT Overzicht 2021 | 119

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Waterveiligheid
IenW
Realisatie

Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
(vervolg)

Uitvoering
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2013	Het budget is verlaagd met € 35,3 mln. Het bedrag
is overgeheveld naar het nieuwe HWBP. € 218 mln.
wordt conform bestuurlijke afspraken aangewend
voor het nieuwe HWBP en € 109 mln. komt
binnen het Deltafonds beschikbaar voor
waterveiligheid.

De eerste projecten zijn in 2007 gestart. De verbeteringsmaatregelen
worden uitgevoerd door de beheerder (90% van de primaire water­
keringen is in beheer bij waterschappen, 9% bij Rijkswaterstaat en de
rest bij derden, onder andere provincies en gemeenten). De maatregelen
worden gezamenlijk gefinancierd door het Rijk en de waterschappen.
HWBP-2 is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van eigen
besturing, organisatie en financiering.

Financiën
Het budget van HWBP-2 bedraagt € 2.688 mln. (Artikelen DF 1.01.01
en 1.01.02).

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

2.688

2022

2019

2211

83%

MIRT 2020

2.668

2022

2018

2.013

75%

MIRT 2019

2.663

2021

2017

1.791

67%

MIRT 2018

2.650

2021

2016

1.629

62%

MIRT 2017

2.712

2021

2015

1.395

MIRT 2016

3.051

2021

2014

1.246

MIRT 2015

3.226

2021

2013

941

MIRT 2014

3.218

2021

2012

731

MIRT 2013

3.151

2021

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

463

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

62

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 120

Gebied

Nationaal

Onderwerp	Waterveiligheid en

zoetwatervoorzieningen
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Er is € 106 mln. aan het programmabudget
toegevoegd door verlenging van het Deltafonds
naar 2034. Daarnaast is er indexering 2020
toegekend (€ 1 mln.).

2020 	Van het programmabudget voor vervanging en
renovatie in het hoofdwater­systeem is € 265 mln.
overgeheveld naar het hoofdvaarwegennet en
€ 5 mln. ingezet voor personele capaciteit.

2019

E r is € 106 mln. aan het programmabudget
toegevoegd door verlenging van het
Infrastructuurfonds naar 2032. Daarnaast is
indexering 2018 toegekend (€ 1 mln.). Er is 1 mln.
van het programmabudget in mindering
gebracht voor de bekostiging van personele
capaciteit voor VenR.

2018	Er is € 106 mln. aan het programmabudget
toegevoegd door verlenging van het Deltafonds
naar 2032. Daarnaast is indexering 2017
toegekend (€ 2 mln.).

2017	Ten opzichte van het vorige MIRT is de weergave
in overeenstemming gebracht met andere
MIRT-projectbladen en de wensen van de Kamer
over programmaverantwoording. Hiervoor zijn
de uitgaven in het verleden in het budget
verwerkt (vanaf 2012), waarmee het totaalbudget
€ 12 mln. hoger is. Daarnaast zijn de volgende
financiële wijzigingen te melden: extrapolatie 2029

Programma Vervanging &
Renovatie - Hoofdwatersysteem
Opgave

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Voor het waarborgen van de waterveiligheid, de beheersing van de
waterkwantiteit en zoetwatervoorziening en een goede waterkwaliteit
van de oppervlaktewateren dient het hoofdwatersysteem op orde te
worden gehouden. In eerste instantie gebeurt dat door het uitvoeren
van regulier onderhoud. De kunstwerken in het hoofdwatersysteem,
zoals stuwen, gemalen en stormvloedkeringen, hebben echter een
beperkte levensduur en dienen aan het eind hiervan te worden
vervangen of gerenoveerd. Doordat met name in de vorige eeuw op
grote schaal waterkeringen zijn aangelegd, is er komende decennia
sprake van een flinke vervangings- en renovatieopgave.

Door het vervangen of renoveren van objecten en onderdelen wordt
het hoofwatersysteem duurzaam op orde gehouden. Hierdoor houdt
Nederland droge voeten en kan het over voldoende zoetwater en
schoon (drink)water blijven beschikken, nu en in de toekomst.

Planning
Het betreft een structureel programma. Planningen voor de projecten
die onderdeel zijn van het programma zijn in de tabel in dit blad
opgenomen.

Politiek/bestuurlijk
Oplossing
Het vervangen en renoveren van kunstwerken draagt bij aan het op peil
houden van de waterveiligheid en het (zoet)waterbeheer. De scope
omvat alle objecten waarbij zich levensduurproblemen voordoen met
gevolgen voor de waterveiligheid en de beschikbaarheid van de
objecten voor het (zoet)waterbeheer. Met de projecten wordt de
levensduur van de objecten verlengd of worden de objecten vervangen,
zodat de beschikbaarheid van onder andere stormvloedkeringen,
stuwen, gemalen in stand wordt gehouden. Hiertoe is het programma
Vervanging en Renovatie (VenR) ingericht. Voor alle objecten en
onderdelen van het hoofdwatersysteem wordt de opgave in kaart
gebracht. Allereerst wordt op basis van het ontwerp ingeschat wanneer
vervanging of renovatie aan de orde zal zijn. Daarnaast worden de
objecten onderworpen aan inspecties en berekeningen. Dit leidt tot het
inzicht in, en een prognose van, waar op een termijn van vijf tot vijftien
jaar vervanging of renovatie nodig is. Zo worden, steeds vooruitkijkend,
objecten en onderdelen geïdentificeerd waarvoor een planfase wordt
gestart. In de planfase wordt de uiteindelijke opgave vastgesteld en
daarna volgt een definitief besluit over de aanpak van het betreffende
object of onderdeel.

Het VenR-programma kent een technische aanleiding, namelijk het
einde van de technische levensduur van onderdelen en objecten in het
hoofdwatersysteem. Vanuit dit perspectief hoeven geen aanvullende
wensen of functionaliteiten te worden toegevoegd. Maar omdat het
relatief grote ingrepen in het systeem betreft, wordt goed nagedacht
over verstandige, aanvullende investeringen in het kader van verduurzaming, modernisering en meekoppelkansen vanuit de omgeving.

Uitvoering
Rijkswaterstaat voert de projecten uit (zie bijgaande tabel).

Financiën
Voor de totale vervangings- en renovatieopgave van het hoofdwatersysteem is in de periode 2012 tot en met 2034 een bedrag beschikbaar
van € 1.168 mln. Hiervan is tot en met 2019 € 140 mln. gerealiseerd en
nog €1.028 mln. beschikbaar. Op artikel DF 3.02.03. is ook nog € 1 mln.
beschikbaar voor Stroomlijn. In totaal is daarmee tot en met 2034 nog
€ 1.029 mln. beschikbaar.

MIRT Overzicht 2021 | 121

Gebied

Nationaal

Onderwerp	Waterveiligheid en

zoetwatervoorzieningen
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

Programma Vervanging &
Renovatie - Hoofdwatersysteem
(vervolg)
Omschrijving

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.
en 2030 (€ 213 mln.) en afboeking van de bijdrage
aan de renovatieopgave surveillancevliegtuigen
van de Kustwacht (€ 55 mln.). Ook zijn de
(geprognotiseerde) uitgaven voor het programma
Stroomlijn in dit blad niet meer opgenomen,
waarmee het budget met € 47 mln. afneemt.
Hiermee komt het budget op € 1.009 mln.

Maatregel

Taakstellend budget

Gerealiseerd budget t/m 2019

3

3

Gereed

162

137

2021

Realisatieprojecten < 10 mln.

2

0

In delen

Projecten in planfase

12

0

In delen

Onderzoek en coördinatie

5

0

Reservering (gebonden)

985

Afgeronde projecten
Renovatie Sluis- en
Stuwensemble Neder-Rijn en Lek

Renovatie complexen Hagestein,
Amerongen en Driel

Totalen*

1.168

Waarvan verplicht

16%

Openstelling

140

* Voor het programma Stroomlijn is € 34 mln. beschikbaar, waarvan sinds 2012 € 33 mln. is gerealiseerd en € 1 mln. verplicht en gebonden is voor maatregelen.

2016	Maatregelen volgend uit RINK-onderzoek worden
uitgevoerd op verschillende objecten in het
IJsselmeergebied (de andere onderdelen van het
RINK-project worden nog uitgewerkt). Renovatie
van het stuwensemble is met twee jaar uitgesteld
naar 2021.

2015	Het taakstellend budget voor de renovatie van

Projectbudget in mln.

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

1.168

2019

140

16%

MIRT 2020

1.061

2018

117

11%

MIRT 2019

1.223

2017

83

7%

2014	Het programma Vervanging en Renovatie is

MIRT 2018

1.117

2016

44

4%

nieuw opgenomen in het MIRT.

MIRT 2017

1.009

2015

17

MIRT 2016

886

2014

13

verschil t.o.v. budget eerste begrotingsjaar
in mln.

282

2013

11

cumulatief uitgekeerde prijsbijstelling (IBOI)
in mln.

2012

6

6

het stuwensemble is verhoogd met € 30 mln.
Het project Stroomlijn is ook ondergebracht bij
Vervanging en Renovatie.

2013	Begin 2012 is de scope opnieuw vastgesteld en
zijn aanvullende financiële middelen van het
budget voor Vervanging en Renovatie ter
beschikking gesteld.

Begrotingsjaar *

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 122

Gebied

Nationaal

Onderwerp	Waterveiligheid en

zoetwatervoorzieningen
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

Programma Vervanging &
Renovatie - hoofdwatersysteem
(vervolg)
Planuitwerking
1. Amsterdam-Rijnkanaal ARK: Damwanden en
sluisjes
2. Maas: vervangen bediening en besturing
3. Sluiscomplex IJmuiden, Middensluis, Noordersluis
en Gemaal Ijmuiden

Realisatie
4. Renovatie stuwensemble in Nederrijn en Lek
5. RINK IJsselmeergebied
6. RINK Zeeuwse Delta

MIRT Overzicht 2021 | 123

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Waterkwaliteit
IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Medio 2020 is het voorkeursalternatief voor het
maatregelpakket voor de derde planperiode
vastgesteld.

2020	
Er is versneld gestart met de verkenning van het
maatregelpakket voor de derde planperiode
(2021-2027). Het reeds bekende maatregelpakket
is geactualiseerd en aangevuld. Het budget is
verhoogd met € 15 mln., waarvan € 12 mln. door
indexering.

2019	Er is decharge verleend voor de eerste pla­periode
van KRW-maatregelen. Het budget is verhoogd
met € 14,4 mln. Het eerder overgehevelde bedrag
voor Hoornse Hop is na het vervallen van het
project Hoornse Hop weer teruggegaan naar het
Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren.
Daarnaast is € 8,6 mln. toegevoegd door
indexering.

2017	Het budget is verlaagd met € 5 mln. als gevolg van

Verbeterprogramma
Waterkwaliteit Rijkswateren
Opgave

Planning

De opgave vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) is het
verbeteren van de chemische en ecologische kwaliteit van grond- en
oppervlaktewater. In 2027 moeten maatregelen zijn uitgevoerd die
bijdragen aan de doelen van de KRW. Het betreft onder meer maatregelen voor ecologisch herstel: herstel van verbindingen om vissen ruim
baan te geven, verbeteren van geleidelijke en ecologisch functionerende
overgangen tussen water en land en tussen zoet en zout water, betere
uitwisseling tussen hoofdstroom en geulen in de uiterwaarden, en
verbetering van de gevoeligheden voor de afwenteling van stofstromen
vanuit bovenstrooms gelegen watersystemen. In enkele gebieden is
algenbloei een belangrijk aandachtspunt.

De KRW verplicht Europese lidstaten om in 2015 te voorzien in een
goede chemische en ecologische toestand van alle oppervlakte­
wateren. Lidstaten kunnen toestemming krijgen om de doelen later,
uiterlijk in 2027, te bereiken (faseren) of om doelen op een lager niveau
vast te stellen. Nederland maakt gebruik van de mogelijkheid tot
fasering. Vooruitlopend op de inwerkingtreding van de KRW liep
hiervoor een aantal programma’s. Deze zijn in 2009 samengevoegd
tot het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren.
2020: Start planuitwerking en realisatie derde planperiode
2021-2022: Oplevering tweede planperiode
2027: Oplevering derde planperiode en programma

Oplossing

Politiek/bestuurlijk

De knelpunten kunnen grotendeels worden weggenomen door
inrichtingsmaatregelen in het watersysteem. Het betreft een mix van
maatregelen gericht op de vispasseerbaarheid, het ecologisch functioneren van watergangen en hun directe omgeving (oevers), helder en
schoon water, en herstel van habitat en de natuurlijke dynamiek.

Het maatregelpakket en de onderbouwing daarvan voor de tweede
planperiode zijn opgenomen in het Beheerplan Rijkswateren (BPRW)
2016-2021. Dit is in december 2015 vastgesteld en als onderdeel van de
vier stroomgebiedbeheerplannen aan de Europese Commissie
gerapporteerd. De verkenning voor de tweede planperiode is in
december 2015 afgesloten.In 2019 is een aanvang gemaakt met de
verkenning voor de derde planperiode. Deze verkenning is in 2020
afgerond en het Voorkeursalternatief is vastgesteld. Aansluitend is een
start gemaakt met de planuitwerking en de voorbereiding van de
realisatie van het maatregelpakket voor de derde planperiode.
Daarnaast is gestart met het opstellen van de stroomgebiedbeheerplannen voor de periode 2022-2027.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren draagt bij aan het
op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem tegen
maatschappelijk aanvaardbare kosten volgens de doelen van de KRW.

indexering (+ € 1 mln.) en overheveling van
budget van het Verbeterprogramma naar het
project Luwtemaatregelen Hoornse Hop (€ 6 mln.).

2015

I n de begroting voor 2015 is binnen het Deltafonds,
aanvullend op de reeds beschikbare middelen,
€ 472,9 mln. voor de tweede en derde planperiode
gereserveerd.

MIRT Overzicht 2021 | 124

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Waterveiligheid
IenW
Realisatie

Verbeterprogramma
Waterkwaliteit Rijkswateren
(vervolg)
Uitvoering

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2014

 et budget is verlaagd met € 41,4 mln.
H
door overheveling van het Besluit beheer
Haringvlietsluizen naar het Deltafonds. Het
budget is verhoogd met € 100,9 mln. vanuit IF
voor het vervolgprogramma. Het budget is
tevens verhoogd met € 25,4 mln. door onder
andere diverse ontvangsten.

2013	Het budget is verlaagd met € 8,3 mln. door

De maatregelen van de eerste planperiode zijn inmiddels uitgevoerd.
De maatregelen van de tweede planperiode zijn geprogrammeerd en
deels in uitvoering of al uitgevoerd. Het maatregelpakket voor de derde
planperiode is vastgesteld en de Planuitwerking is in 2020 van start
gegaan. Er is opdracht gegeven voor de planuitwerking en realisatie van
het maatregelpakket.

Financiën
Het taakstellend budget voor het gehele programma bedraagt
€ 1.109 mln. Voor de eerste planperiode was in totaal € 484 mln.
beschikbaar (Artikel XII 12.01.03). Voor de uitvoering van de tweede
en de derde planperiode is er op het Deltafonds tot 2027 € 625 mln.
beschikbaar (Artikel DF 07.01.01).

overheveling van een KRW-maatregel (langsdammen) naar Ruimte voor de Rivier en
opgehoogd met € 1,1 mln. voor een KRWmaatregel in het project Sophiapolder.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

MIRT 2021

1109

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

2027

2019

537

48%

MIRT 2020

1.100

2027

2018

507

47%

MIRT 2019

1.074

2027

2017

489

46%

MIRT 2018

1.060

2027

2016

484

46%

MIRT 2017

1039

2027

2015

451

MIRT 2016

1044

2027

2014

430

MIRT 2015

1042

2027

2013

362

MIRT 2014

570

2027

2012

310

2027

MIRT 2013

484

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

625

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

34

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 125

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Waterveiligheid
IenW
Realisatie

Verbeterprogramma
Waterkwaliteit Rijkswateren
(vervolg)

Legenda
Herstel leefgebied
Ruim baan voor de vis
Schoon water

MIRT Overzicht 2021 | 126

Ministerie

Nationaal
Zoetwater
IenW

Fase

Realisatie

Gebied
Onderwerp

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2017

Dit project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Deltaplan Zoetwater

Opgave

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Voldoende (zoet)water is cruciaal voor de stabiliteit van dijken en de
stedelijke bebouwing en voor de drinkwater- en elektriciteitsvoorziening.
Bepaalde sectoren, zoals landbouw, scheepvaart en veel industrieën, zijn
voor hun productie afhankelijk van zoetwater. Ook waterrijke natuur,
het leefmilieu in de stad en de volksgezondheid zijn hiervan afhankelijk.
Als gevolg van de klimaatverandering kunnen in de toekomst vaker
watertekorten optreden dan nu het geval is, met alle gevolgen van dien.
Daarom is inzicht gewenst in de beschikbaarheid van water en de kansen
op tekorten. Er zijn maatregelen nodig om de aanvoer van zoetwater
robuuster te maken en te zorgen voor zuiniger gebruik.

De beleidsdoelstelling is Nederland voor te bereiden op de gevolgen
van klimaatverandering. De maatregelen zorgen voor een robuuster
watersysteem waarmee toenemende watertekorten (qua omvang en
frequentie) beter opgevangen kunnen worden. Hiermee wordt de
schade door droogte en verzilting beperkt.

Oplossing

Politiek/bestuurlijk

Het Deltaplan Zoetwater 2015-2021 bevat een groot aantal initiatieven
en maatregelen om de zoetwatervoorziening in Nederland robuuster te
maken voor toekomstige effecten van klimaatverandering en om de
knelpunten die er nu al zijn aan te pakken. Het plan bevat ook
afspraken over de financiële bijdragen van Rijk en regio. Er loopt een
onderzoek om het effect van de maatregelen en de resterende opgave
vast te stellen. Op basis hiervan wordt een besluit genomen over een
volgend maatregelenpakket voor de periode 2021-2027.

Voor de programmering van zoetwatermaatregelen voor 2016 en
opvolgende jaren zijn de afspraken over verantwoordelijkheden,
kostenverdeling, financieel arrangement en planning via bestuurs­
overeenkomsten per regio vastgelegd. Alle zoetwaterregio’s en
Rijkswaterstaat doen stapsgewijs wat nodig is. De zoetwaterregio’s zijn
IJsselmeergebied, Hoge Zandgronden Oost, Hoge Zandgronden Zuid,
Rivierengebied, West-Nederland en Zuidwest-Nederland.

Planning
2015-2021: Uitvoeringsprogramma. De planning per maatregel staat
beschreven in de programmering die jaarlijks wordt geactualiseerd.
Deze is te vinden op www.deltacommissaris.nl.

MIRT Overzicht 2021 | 127

Ministerie

Nationaal
Zoetwater
IenW

Fase

Realisatie

Gebied
Onderwerp

Deltaplan Zoetwater
(vervolg)

Financiën
Budget voor het Deltaplan Zoetwater is circa € 400 mln. op basis van
cofinanciering. Het taakstellend budget voor IenW bedraagt € 159 mln.
(Artikel DF 2.02.02).
Van het taakstellend budget is in de periode 2015-2019 circa € 43 mln.
overgemaakt naar decentrale overheden als bijdrage voor het
uitvoeren van zoetwatermaatregelen van nationaal belang conform het
Deltaplan Zoetwater. Voor het Deltaplan als geheel is de realisatie
2015-2019 circa € 207 mln. (ca. 52 %).
De realisatiegegevens voor IenW betreffen maatregelen in het
hoofdwatersysteem.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.
76

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

2021

2019

13

17%

MIRT 2020

76

2021

2018

10

13%

MIRT 2019

118

2021

2017

6

8%

MIRT 2018

123

2021

2016

2

2%

MIRT 2017

137

2021

2015

1

1%

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

61

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

7

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 128

Ministerie

Nationaal
Zoetwater
IenW

Fase

Realisatie

Gebied
Onderwerp

Deltaplan Zoetwater
(vervolg)

MIRT Overzicht 2021 | 129

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Integrale gebiedsopgaven
BZK
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Er is één project (financieel) afgerond.
Veranderende economische omstandigheden
hebben ertoe geleid dat de einddatum van het
project IODS met één jaar is uitgesteld.

Opgave

Politiek/bestuurlijk

Voor zowel het stedelijk als het landelijk gebied was het streven
volgens de Nota Ruimte versterking van de ruimtelijke kwaliteit.
Bij het Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK) gaat het
om intensivering van stedelijke centra en versterking van de open
en groene gebieden rond de steden.

Convenanten: Spoorzone Delft.
Moties/amendementen: de belangrijkste hadden betrekking op
Spoorzone Delft (zie onder andere motie-Mastwijk, december 2003,
TK 29200 XII, nr. 88) en A2 Maastricht (zie onder andere motie-De
Nereé tot Babberich, november 2002, TK 28600, nr. 59H). In 2011 en
2012 zijn diverse projecten gedecentraliseerd. Nadien is een aantal
projecten (financieel) afgerond.

Oplossing

met ingang van 2018 onder de verantwoordelijkheid van BZK.

Het Rijk geeft een impuls voor de realisering van projecten met
ruimtelijke kwaliteit via het BIRK. In stedelijk gebied gaat het om
gemeentelijke centrumstedelijke projecten, waarbij barrières worden
weggenomen die onderdelen van de stad hinderlijk van elkaar
scheiden (zoals het spoorviaduct in Delft) en de centrumontwikkeling
wordt bevorderd. De rijksbijdragen zijn gericht op het realiseren van
onderdelen die essentieel zijn voor de ruimtelijke kwaliteit. In de
subsidie­beschikking is aangegeven welke kwaliteitsdrager(s)
essentieel is/zijn voor de ruimtelijke kwaliteit van het project.
Projecten in het Groene Hart, de Hoeksche Waard, Noord-Hollands
Midden of de Nieuwe Hollandsche Waterlinie richten zich op het
versterken van deze gebieden, het stimuleren van hun ontwikkeling
en het tegengaan van verrommeling.

Er zijn drie projecten (financieel) afgerond.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

2020	De economische en marktveranderende
omstandigheden van de laatste jaren hebben een
vertragend effect gehad op de realisatie van de
projecten. Dit heeft ertoe geleid dat bij de
projecten Breda Stationskwartier, Dordrecht en
Venlo Q4 een wijziging van einddatum heeft
plaatsgevonden.

2019	Door de portefeuilleverdeling valt dit programma

2018

Budget Investeringen
Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK)

2016	Inmiddels zijn negen projecten (financieel)
afgerond.

Door de rijksbijdragen uit het BIRK in te zetten als "trigger money"
kunnen projecten zoals hiervoor genoemd, gerealiseerd worden die
anders niet of niet met de gewenste ruimtelijke kwaliteit van de grond
zouden zijn gekomen.

Uitvoering
De rijksbijdragen gaan naar projecten waarbij diverse marktpartijen
zijn betrokken. De marktpartijen dragen niet direct bij aan de
grondexploitatie van projecten, maar ze voeren wel de regie over de
vastgoedexploitatie. Voor de grondexploitatie zijn de gemeenten
verantwoordelijk. Voor de vastgoedexploitatie zijn de marktpartijen
verantwoordelijk.

Financiën
Taakstellend budget: € 418 mln. (hoofdstuk XII, art. 13 Ruimtelijke
ontwikkeling). Voor het BIRK was een initieel budget beschikbaar van
€ 418 mln. ter medefinanciering van 42 projecten. Voor de jaren 2018 en
2023 resteert van dit budget nog € 4,47 mln. om in tranches als voorschot
uit te keren aan vier BIRK-projecten. Daarmee is het initiële budget van
€ 418 mln. volledig uitgeput. BIRK in zijn geheel is dus bijna afgerond.

2013	Er zijn drie projecten gedecentraliseerd naar het
Gemeentefonds. Eén project is gedecentraliseerd
naar het Provinciefonds.

Planning
Met het afgeven van de BIRK-subsidiebeschikking is de realisatie van
het project gestart. In 2007 zijn alle BIRK-projecten in de uitvoeringsfase terechtgekomen. Het programma liep tot 2010. De oplevering van
de projecten vindt ruw geschat plaats tussen 2012 en 2023. In het
afgelopen jaar is het BIRK-project Arnhem Zuidelijke Binnenstad
volledig afgerond.

MIRT Overzicht 2021 | 130

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Nationaal
Integrale gebiedsopgaven
BZK
Realisatie

Budget Investeringen
Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK)
(vervolg)

MIRT Overzicht 2021 | 131

Ministerie

Nationaal
Natuur
IenW

Fase

Realisatie

Gebied
Onderwerp

Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO)

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Een deel van het programma MJPO Wegen ten
bedrage van € 27,8 mln. is uitgevoerd als
onderdeel van het aanlegprogramma Wegen.
Vanuit het programma MJPO is € 5,4 mln.
overgeboekt naar het project N35 WierdenNijverdal voor de realisatie van ecoduct
Notterveld.

2019	Uitvoering van sommige onderdelen vindt later
plaats in samenhang met infrastructurele
aanpassingen ter plaatse.

Om flora- en faunasoorten in staat te stellen op lange termijn te
overleven en zich te ontwikkelen, zijn het behoud van leefgebieden en
de mogelijkheden voor flora en fauna om zich tussen leefgebieden te
kunnen verplaatsen essentieel. Binnen de kaders die het Rijk heeft
gesteld, realiseren de provincies uiterlijk tot 2027 de herijkte nationale
Ecologische Hoofdstructuur (EHS), een provincie- en landsgrensoverschrijdend natuurnetwerk, nu bekend als het Nationaal Natuurnetwerk
(NNN). Autowegen, spoorwegen en waterwegen zijn belangrijke
veroorzakers van versnippering van natuur en landschap. Het treffen
van maatregelen in het kader van ontsnippering aan de rijksinfrastructuur is een belangrijk middel om het NNN te realiseren.

Oplossing
Het MJPO is het programma voor het oplossen van versnippering die
wordt veroorzaakt door bestaande rijksinfrastructuur. Oplossende
maatregelen bestaan onder meer uit ecoducten, faunatunnels of
diervriendelijke oevers. Hiervoor wordt een gebiedsgerichte benadering gehanteerd waarbij samenwerking met provincies, uitvoerende
diensten en terreinbeheerders centraal staat. In het MJPO zijn per
provincie alle ontsnipperingsknelpunten opgenomen die een belangrijke belemmering vormen voor de realisering van het NNN. Aanvullend
onderdeel van het programma zijn de in 2014 afgesproken extra
maatregelen ter bescherming van de otter. Het doel was dat in 2018 de
belangrijkste barrières voor het NNN, veroorzaakt door rijkswegen,
spoorwegen en rijkswaterwegen, waren opgeheven.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Met het MJPO worden de belangrijkste bestaande ontsnipperings­
knelpunten opgelost door het nemen van kosteneffectieve maatregelen.
Hiermee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan het realiseren van
het Nationaal Natuurnetwerk.

Planning
Het programma is in 2020 formeel afgesloten. Een aantal maatregelen
worden in de periode tot 2025 uitgevoerd, omdat deze zijn gecombineerd met grotere infrastructurele projecten (werk met werk maken).
Hiertoe zijn nadere bestuurlijke en/of projectafspraken gemaakt. De
bijgevoegde kaart geeft een overzicht van de stand van zaken voor de
knelpunten per 31 december 2019. Uiteindelijk zullen er van de 176
knelpunten 153 volledig zijn opgelost en 22 gedeeltelijk.

MIRT Overzicht 2021 | 132

Ministerie

Nationaal
Natuur
IenW

Fase

Realisatie

Gebied
Onderwerp

Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO)
(vervolg)

Uitvoering
Het MJPO is opgesteld door de toenmalige ministeries van Verkeer en
Waterstaat, Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM) en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Het ministerie
van IenW is verantwoordelijk voor de uitvoering en de coördinatie
daarvan en neemt vanuit die rol het initiatief tot de doorlopende
actualisatie van de programmering.

Financiën
Het MJPO is gefinancierd door de ministeries van IenW en LNV. LNV
heeft via het Investeringsbudget Landelijk gebied (ILG) bijgedragen aan
maatregelen die met name bedoeld zijn om tussen grote natuurgebieden
robuuste verbindingszones aan te leggen. Onder het kabinet-Rutte I
zijn de robuuste verbindingen geschrapt. Daarmee werd ook het
resterende budget voor voorzieningen in deze zones ingetrokken.
Met de provincies zijn vervolgens in het Natuurpact van 2013 afspraken
gemaakt over de realisatie van het NNN.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Het ministerie van IenW heeft in 2004 € 250 mln. gereserveerd voor
maatregelen ten behoeve van ontsnippering aan de rijksinfrastructuur
voor de periode vanaf 2005 tot en met 2018.
Vanuit het programma MJPO is voor € 27,8 mln. aan maatregelen
uitgevoerd als onderdeel van het aanlegprogramma Wegen.
Deze maatregelen waren binnen dat programma voorgefinancierd.
De betreffende middelen zijn in de begroting 2020 teruggeboekt naar
de investeringsruimte Wegen.

Meer informatie
Ter afsluiting van het MJPO is een eindboek opgesteld. Het geeft per
knelpunt nadere informatie van de maatregelen die Rijkswaterstaat en
ProRail hebben uitgevoerd. Ook bevat het foto’s en columns om de
ontsnippering van Nederland in een breder perspectief te plaatsen.
Het eindboek is te vinden op www.mjpo.nl.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

231

2005-2018

2019

211

91%

MIRT 2020

228

2005-2018

2018

197

86%

MIRT 2019

258

2005-2018

2017

163

63%

MIRT 2018

256

2005-2018

2016

139

54%

MIRT 2017

255

2005-2018

2015

119

MIRT 2016

258

2005-2018

2014

95

MIRT 2015

257

2005-2018

2013

93

MIRT 2014

255

2005-2018

2012

82

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

27

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

6

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 133

Ministerie

Nationaal
Natuur
IenW

Fase

Realisatie

Gebied
Onderwerp

Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO)
(vervolg)

Resultaat Meerjarenprogramma
Ontsnippering (MJPO)

Legenda
Vaarwegen

Aandeel gerealiseerde maatregelen per knelpunt
aan het einde van het programma.

Spoorlijnen
Rijkswegen
Oorspronkelijke Ecologische
Hoofdstructuur op land (1990)
Maatregel gereed
Maatregel niet uitvoerbaar binnen MJPO
Maatregel wordt nog uitgevoerd

MIRT Overzicht 2021 | 134

Noordwest-Nederland

Visie

136

Hoofdopgaven

137

Gebieden met concentratie van opgaven
van nationaal belang

139

Opgavenkaart
Projectenkaart

142
144

Projectenoverzicht

145

Project- en programmabladen

146

Noordwest-Nederland

Het MIRT-gebied Noordwest-Nederland
beslaat het grondgebied van de
provincies Noord-Holland, Utrecht en
Flevoland, inclusief het IJsselmeergebied.

Visie
De centrale ambitie voor Noordwest-Nederland is het versterken van
de internationale concurrentiepositie en het creëren van een aantrekkelijke en gezonde woon- en werkomgeving. Daarvoor liggen met
name kansen in het samenhangende stedelijk netwerk van IJmuiden
tot aan de steden Utrecht, Amersfoort en Lelystad. NoordwestNederland laat een sterke demografische groei zien en vormt daarnaast
het hart van de financiële dienstverlening en van de (internationale)
zakelijke dienstverlening, waarin de topsector Creatieve Industrie ruim
is vertegenwoordigd. Ook beschikt het gebied in de regio Utrecht over
een sterk cluster Life Sciences & Health en vormt het de drijvende
kracht achter de dienstverlening in High Tech Systemen en Materialen.
Met de mainport Schiphol en de Amsterdamse haven heeft NoordwestNederland een goede internationale bereikbaarheid voor personen- en
goederenvervoer. Bovendien heeft het gebied met Amsterdam één van
de grootste internationale toeristische trekpleisters.

Om blijvend internationaal concurrerend te kunnen zijn, moet
Noordwest-Nederland aantrekkelijk blijven voor innovatieve en
creatieve bedrijven en hun kenniswerkers. Dit vraagt samenhangende
acties op het gebied van economie, verstedelijking, bereikbaarheid,
leefbaarheid, natuur en landschap, water en energie. De stedelijke
gebieden in Noordwest-Nederland blijven sterk groeien. Het
accommoderen van deze groei en het creëren van toekomstbestendige woon- en werkomgevingen biedt een uitdaging in relatie tot de
mobiliteitsvraag, de klimaatadaptatie en de energietransitie.
Bedrijven die zich in Noordwest-Nederland hebben gevestigd of
willen vestigen, zijn voor het aantrekken van (toekomstige) medewerkers mede afhankelijk van de mogelijkheid die mensen hebben om in
de regio te kunnen wonen. Dit geldt in versterkte mate voor de lagere
en middeninkomens. Het realiseren van voldoende en bij de vraag
passende en betaalbare woningen, en de sterke relatie met bereikbaarheid en energietransitie, heeft daarom hoge prioriteit, met name
in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en de Metropoolregio
Utrecht (MRU).

Ruimtelijk-Economische Ontwikkelstrategie (REOS)
In de bestuurlijke intentieverklaring Ruimtelijk-Economische
Ontwikkelstrategie (REOS) van juni 2016 hebben de Noordelijke en
Zuidelijke Randstad, de Brainport Eindhoven en het Rijk afspraken
gemaakt over het gezamenlijk versterken van de internationale
concurrentiekracht van deze economische kerngebieden en van
Nederland. Partijen richten hun beleidsinzet op een beperkt aantal
toplocaties (campussen, functiegemengde zakencentra, transformatiegebieden, productielandschappen) in de drie gebieden. Het doel
daarbij is het versterken van de inbedding van deze toplocaties in de
(inter)nationale en stadsgewestelijke netwerken en het verdichten

rond knooppunten van openbaar vervoer. Zo wordt de agglomeratiekracht versterkt en wordt vervoerwaarde opgebouwd, zodat de
investeringen in de infrastructuur effectiever worden.
In de Noordelijke Randstad gaat het om de volgende toplocaties:
Kerncorridor Schiphol Amsterdam, Amsterdam Science Park,
Circulaire Westas, Amsterdam Zaan-IJ-corridor, Stationsgebied
Utrecht, Utrecht Science Park en Utrecht Merwedekanaalzone. Eind
2017 is het eerste Uitvoeringsprogramma gestart. De REOS-partners
focussen op de volgende zes acties, die gericht zijn op versterking en
versnelling van de ontwikkeling van toplocaties en op een betere

inbedding van de toplocaties in de fysieke en digitale netwerken:
1. Internationaal concurrerend portfolio van toplocaties;
2. Aanpak van de versnelling van de ontwikkeling van binnen­
stedelijke transformatiegebieden;
3. Aantrekken van toptalent;
4. Verduurzaming van productielandschappen;
5. Versterken van de connectiviteit van toplocaties vanuit
economisch perspectief;
6. Ruim baan voor digitale infrastructuur.

MIRT Overzicht 2021 | 136

Noordwest-Nederland

In alle gevallen geldt dat een duurzame ontwikkeling voorop staat.
Het Rijk, de provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland en de
daarbinnen gelegen gemeenten trekken steeds meer samen op. Deze
intensievere samenwerking maakt het vooral op het niveau van
Noordwest-Nederland, in het bijzonder in de MRA en MRU, mogelijk
om de slagkracht van de bestaande economische relaties te vergroten,
massa te maken en agglomeratievoordelen te behalen. Daarbij geldt
dat de overige regio’s van Noord-Holland, Flevoland en Utrecht niet
alleen profiteren van een versterkt economisch potentieel van
Noordwest-Nederland, maar hier ook aan bijdragen, bijvoorbeeld op
het terrein van de woningmarkt, de energietransitie en recreatie.

Hoofdopgaven
Economie: optimalisatie vestigingsklimaat
De inzet is gericht op het versterken van de internationale concurrentiepositie. De economie in Noordwest-Nederland groeit krachtig. De
economie, die steeds meer op kennis en innovatie is gebaseerd, stelt
stedelijke gebieden in het hart van de economische dynamiek. De
economie groeit vooral in stedelijke centrumgebieden met een goede
multimodale bereikbaarheid, zoals op toplocaties en rond knooppunten. Het is de opgave hier geconcentreerd ruimte te bieden aan
economische activiteiten, bovenlokale voorzieningen en woningbouw.
Tegelijkertijd leidt de populariteit van deze toplocaties tot grotere
opgaven voor bereikbaarheid, beschikbaarheid van voldoende en
betaalbare woningen, leefbaarheid en duurzaamheid. Bij al deze
opgaven spelen de mogelijkheden van intensivering, transformatie en
herstructurering een belangrijke rol. Herbestemming van erfgoed kan
hierbij behulpzaam zijn. Het gebied, en dan vooral Amsterdam, heeft
een sterke aantrekkingskracht op toeristen. Dit heeft een positief effect
op de werkgelegenheid. De opgave is om de toenemende druk van het
toerisme op de fysieke ruimte meer te spreiden.

Verstedelijking: duurzame woningbouwontwikkeling
Noordwest-Nederland heeft een gunstig woonklimaat. Behalve door

het woningaanbod wordt dit bepaald door de grote en veelzijdige
arbeidsmarkt, de vele soorten (hogere) opleidingen, de historisch
aantrekkelijke binnensteden, het ruime culturele aanbod, het brede
voorzieningenniveau en de variatie aan landschappen. De combinatie
van deze factoren leidt tot een blijvend grote woonvraag in alle
sectoren van de woningmarkt. Het aantal inwoners in NoordwestNederland is de afgelopen jaren harder gegroeid dan in de rest van
Nederland en alles wijst erop dat dit blijft groeien.
De woningmarkt is ondanks een stijgende bouwproductie vooral in en
om de steden oververhit. Daarom is het van belang de bouw van
voldoende en passende en betaalbare woningen en de transformatie
van kantoorpanden te versnellen. Alle overheden moeten gezamenlijk,
en samen met andere betrokken partijen, optrekken om deze opgave
het hoofd te bieden. Daarvoor moeten onder meer knelpunten in de
woningproductie worden weggenomen. Tot 2030 is de nu bekende
plancapaciteit op nationaal niveau voldoende, maar er bestaan grote
verschillen tussen en binnen regio’s.
Voor Noord-Holland en Flevoland geldt op dit moment dat ze
voldoende plancapaciteit hebben. Voor Utrecht wordt dit nog nader
bekeken. Naast de kwantitatieve behoefte is het de vraag of de
beschikbare locaties, bijvoorbeeld door hun ligging, ook in kwalitatieve
zin aan de woningvraag kunnen voldoen. Gemeenten en regio’s zijn
daarom druk bezig met het versnellen en naar voren halen van de
beschikbare plancapaciteit en het omzetten van deze plannen in
concrete bouwproductie.
Hierin zijn echter ook knelpunten te overwinnen. Rijk en regio werken
met de woondeals samen aan het waar mogelijk wegnemen van
knelpunten. Oplopende tekorten kunnen op termijn negatieve
gevolgen hebben voor de aantrekkelijkheid en toegankelijkheid (c.q.
betaalbaarheid) en voor het vestigingsklimaat van NoordwestNederland, bijvoorbeeld voor (internationale) kenniswerkers.
Kwalitatief gezien is er met name behoefte aan (groen)stedelijke
woonmilieus. Bij het versterken van het woningaanbod ligt de nadruk

in eerste instantie op bouwen binnen bestaand bebouwd gebied en het
benutten van de toenemende mogelijkheden om via transformatie
woningen toe te voegen. Daarbij is speciale aandacht voor verdichting
rondom knooppunten van openbaar vervoer. Daarnaast is het
uitvoeren van lopende grote projecten als Leidsche Rijn en de groei van
Almere van belang. De met elkaar samenhangende vraagstukken van
verstedelijking en bereikbaarheid worden in de MRA en in de MRU door
Rijk en regio gezamenlijk opgepakt in een programmatische aanpak
bereikbaarheid en in de verstedelijkingstrategieën. Andere opties voor
verstedelijking en bereikbaarheid, naast het bouwen in bestaand
bebouwd gebied, worden daar onderzocht.
Bij de verstedelijkingsopgave is het de uitdaging om de leefomgeving
zo in te richten dat deze inspeelt op belangrijke opgaven als klimaatadaptie en energietransitie en uitnodigt tot gezond gedrag.
De verstedelijkingsopgave leidt tot forse ruimteclaims met de bijbehorende noodzakelijke investeringen op het gebied van bijvoorbeeld
gebiedsontwikkeling. Om ervoor te zorgen dat de ruimtelijke inrichting
en de inzet van schaarse middelen zo efficiënt en doelgericht mogelijk
worden gedaan, ontwikkelen Rijk en regio een gezamenlijke verstedelijkingsstrategie voor de MRA. De verstedelijkingsstrategie moet integraal
uitwerking geven aan de grote en complexe ruimtelijke opgaven op het
gebied van leefbaarheid, wonen, werken, bereikbaarheid, landschap,
klimaatadaptatie, circulaire economie en energietransitie, zowel voor
middellange (tot 2030) als lange termijn (2030-2050). Voor de MRU
gebeurt dit in het kader van het programma U Ned.

Bereikbaarheid: goed functionerend vervoersnetwerk
Noordwest-Nederland heeft zijn sterke economische positie mede te
danken aan zijn goede bereikbaarheid voor alle modaliteiten. De
economische groei en het toenemende aantal inwoners brengen een
grotere druk op het mobiliteitssysteem met zich mee. De bereikbaarheidsproblemen doen zich op de lange termijn (Nationale Markt- en
Capaciteitsanalyse 2017) naar verwachting vooral voor rond en in
Amsterdam en Utrecht, tussen de grote steden en op de achterland­
MIRT Overzicht 2021 | 137

Noordwest-Nederland

verbindingen. Om concurrerend te blijven, moet er blijvend worden
voorzien in een goede bereikbaarheid in de vorm van een robuust
multimodaal vervoersnetwerk. Gezien de toenemende verstedelijking
is het ook des te belangrijker om de stedelijke bereikbaarheid, mede in
relatie tot de hoofdinfrastructuur, te verbeteren. Het gaat om het
managen en faciliteren van de hele verplaatsingsketen, waarbij de
knelpunten zich steeds meer manifesteren in de ‘first and last mile’.
Bij het zoeken naar oplossingen is een breed palet aan oplossingsrichtingen op het gebied van innovatie, informatie, in stand houden,
inrichten en infrastructuur nodig. Bij inrichten gaat het onder meer om
de ontwikkeling van knooppunten en om ruimtelijke keuzes voor
woningbouw, bedrijventerreinen en kantoren, die optimaal gebruik­
maken van bestaande of geplande infrastructuur. Hiertoe wordt binnen
de MRA door Rijk en regio samengewerkt in het gebiedsgerichte
programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB) Ook in de MRU
wordt onder de naam U Ned in een programma samengewerkt.

Natuur en landschap: aantrekkelijk landelijk gebied en
groen in en om de stad
Het rijke aanbod van woon-, werk-, recreatie- en natuurgebieden op
korte afstand van elkaar maakt Noordwest-Nederland een vestigingsplaats van betekenis. In grote delen van Noordwest-Nederland staat de
kwaliteit en de variatie van het landschap echter onder druk door
schaalvergroting van de landbouw, toenemende verstedelijking en een
sterke groei van recreatie en toerisme. De opgave is om de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten en structuren te versterken.
Door te blijven investeren in de kwaliteit, de toegankelijkheid en de
beleving van het landelijke gebied kunnen het leef- en vestigingsklimaat worden versterkt. Dit draagt bij aan versterking van de concurrentiepositie. De financiële middelen voor investering in en beheer van
natuur en landschap zijn schaars. Overheden als terreinbeherende
organisaties werken samen met private partijen, maar de draagkracht
van gebieden en regelgeving beperken de mogelijkheden voor
ruimtelijke ontwikkelingen en gebruik. Het is daarom belangrijk om
realistische verwachtingen te hebben. Daarnaast moeten nieuwe

financieringsconstructies worden ontwikkeld die eraan bijdragen dat
economische groei op duurzame wijze bijdraagt aan de versterking van
natuur en landschap.

Water: robuust watersysteem en aan de slag
met klimaatadaptatie
Klimaatverandering zorgt voor steeds extremere weersomstandigheden. Het wordt warmer, het wordt droger, het wordt natter en de kans
op overstromingen vanuit de zee of de rivieren neemt toe. Dit raakt het
gebied direct, met gevolgen voor veiligheid, leefbaarheid, gezondheid
en welvaart. De effecten van klimaatverandering zijn voelbaar op alle
schaalniveaus. Op straatniveau leidt extreme regenval bijvoorbeeld tot
wateroverlast door verkeerde ruimtelijke inrichting. Op stedelijk niveau
kan (aanhoudende) droogte leiden tot funderingsproblematiek. En op
regionaal niveau is de bescherming van vitale en kwetsbare infrastructuur, zoals ziekenhuizen, datacentra en het hoofdwegennet, tegen
overstromingen niet geoptimaliseerd.
Kortom, in Noordwest-Nederland wordt de ruimtelijke opgave als
gevolg van de klimaatverandering groter. Het gaat vooral om een
betere bescherming tegen hoogwater en grote schade als gevolg van
hevige regenval en om beperking van de gevolgen van droogte
(waaronder voorkoming van zoetwatertekorten, bodemdaling en
funderingsproblematiek). Het vinden van oplossingen hiervoor vormt
een randvoorwaarde voor een goed vestigingsklimaat en voor de
leefbaarheid in deze regio. Gemeenten, Rijkswaterstaat, waterschappen en provincies werken op verschillende schaalniveaus samen aan
klimaatadaptatie. De MRA heeft een uitvoeringsagenda voor klimaatadaptatie. De MRA werkt samen met provincies, gemeenten en
waterschappen aan gevolgbeperking bij overstroming. Ook stellen de
partijen klimaatbestendige kaders voor de woningbouwopgave op.
In 2017 is de normering van primaire waterkeringen in de Waterwet
gewijzigd. De Nederrijn- en Lekdijken, die een groot deel van de
Randstad beschermen tegen overstromingen, hebben een strenger
beschermingsniveau gekregen en worden daarom het komende

decennium versterkt. Het Noordzeekanaal zal niet langer de status
hebben van ‘gevaarlijk buitenwater’. De bescherming tegen de zee zal
primair door de kust en de Zeetoegang IJmond worden geregeld. De
kwetsbaarheid van het hoofdwatersysteem blijft hierbij een aandachtspunt. In het kader van het Deltaprogramma hebben overheden in 2014
gezamenlijk toegezegd om de omgeving beter bestand te maken tegen
hitte, droogte en wateroverlast en om bij (her)ontwikkeling het
optreden van extra risico’s op schade en slachtoffers tegen te gaan.
Daarnaast moeten nationale vitale en kwetsbare functies, zoals de
energievoorziening, beter bestand worden gemaakt tegen overstromingen, droogte en hitte. Rijk en regio werken aan de nadere uitwerking
van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie en hebben in 2020 uitvoeringsprogramma’s opgesteld. Binnen MIRT-verband worden meekoppelkansen gezocht. Rijk en regio hebben samen een Agenda IJsselmeergebied
2050 vastgesteld, die invulling geeft aan een aantal samenhangende
opgaven voor het ‘Blauwe Hart’ van Nederland: klimaatadaptatie,
verbeteren van natuur- en waterkwaliteit, energietransitie, metropoolontwikkeling en verdere verbinding met economische potenties.

Klimaat en energie: verduurzaming
Noordwest-Nederland zal een substantiële bijdrage moeten leveren
aan de doelstelling uit het regeerakkoord om in 2030 te komen tot 49%
minder CO2-uitstoot. Deze klimaat- en energietransitie moet enerzijds
worden gerealiseerd door het terugdringen van het energieverbruik in
de gebouwde omgeving door de bestaande woningvoorraad duurzaam
te renoveren en door maatschappelijk vastgoed duurzaam te maken.
Ook moeten andere maatregelen worden genomen om het bedrijfsleven en de mobiliteit te verduurzamen, bijvoorbeeld de elektrificatie van
het verkeer en het slimmer inrichten van verkeers- en vervoersstromen.
Kennisspreiding is hierbij een belangrijk middel. Anderzijds moet de
productie van duurzame energie drastisch omhoog. De ruimtevraag en
de inpassing van middelen daarvoor zijn belangrijke aandachtspunten.
De afspraken uit het regeerakkoord worden, samen met alle betrokken
partijen, uitgewerkt in een Nationaal Klimaat- en Energieakkoord en
verankerd in een klimaatwet. Daarbij is het van belang de economische
kansen die de klimaat- en energietransitie biedt te benutten.
MIRT Overzicht 2021 | 138

Noordwest-Nederland

Gebieden met concentratie van
opgaven van nationaal belang
Mainport Amsterdam Schiphol Haarlemmermeer
Het gebied Amsterdam Schiphol Haarlemmermeer is economisch van
groot belang en heeft een grote (internationale) aantrekkingskracht. De
ambitie is om alle functies in het gebied te accommoderen, zodat een
zo groot en effectief mogelijke bijdrage aan de economische groei
geleverd kan worden. Hierbij worden ruimtelijke keuzes gemaakt over
de spanning tussen de ontwikkeling van woningbouw en de ontwikkeling van de luchtvaart, het behoud van de catchment area van Schiphol
(het gebied waar de passagiers van de luchthaven vandaan komen) en
het verbeteren van de landzijdige ontsluiting en de implementatie van
internationale aanbevelingen voor de vliegveiligheid. De ruimtelijke
keuzes slaan onder meer neer in het Luchthavenindelingsbesluit (LIB)
Schiphol. De landzijdige bereikbaarheid van Schiphol vraagt blijvende
aandacht, bijvoorbeeld voor de capaciteit en de veiligheid van het
multimodale knooppunt Schiphol. Het gebied Zuidwest Amsterdam
Schiphol Hoofddorp wordt hierna separaat beschreven. In de Westas
MRA (Aalsmeer- Schiphol-Noordzeekanaalgebied) creëert het
bedrijfsleven met hulp van de overheid een plek waar de groei van de
economie wordt gekenmerkt door een circulair gebruik van grondstoffen en materialen. Met de Greenport Aalsmeer heeft NoordwestNederland een wereldhandelscentrum voor bloemen en planten in
huis. Met de ondertekening van de Impulsagenda Greenports 3.0
hebben overheden, greenports, mainports, bedrijfsleven en kennisinstellingen aangegeven dat zij zich actief inzetten om de internationale
toppositie van de greenports te behouden en te versterken.

Zuidwest Amsterdam Schiphol Hoofddorp
De metropolitane allure, de nabijheid van groen en de binnenstad, de
bereikbaarheid, het ruime culturele aanbod en het aanbod van onderwijs
en voorzieningen maken de Zuidas tot een internationaal aantrekkelijke
plek om te werken, te wonen en te verblijven. Voor Rijk en regio is het
belangrijk de Zuidas te ontwikkelen als economische toplocatie en

infrastructuurknooppunt (weg, spoor en openbaar vervoer). In totaal
zullen in de Zuidas in de toekomst zo’n 20.000 mensen wonen, 80.000
mensen werken en 30.000 studenten onderwijs volgen. Zowel de
weg- als de ov-infrastructuur worden in de komende jaren uitgebreid en
verbeterd. Om ruimte te creëren voor de nieuwbouw en de uitbreiding
van infrastructuur wordt de A10 ondergronds gebracht.
Door de groeiende economie en groeiende vraag naar locaties in een
internationaal topmilieu loopt op korte termijn het tekort aan geschikte
woon- en werkruimte in de MRA op. In de binnenstad van Amsterdam
is nauwelijks ruimte beschikbaar. Ook op de Zuidas en bij Schiphol
Centrum is de vestigingsruimte binnenkort uitgeput. Zuidwest
Amsterdam Schiphol Hoofddorp heeft door zijn ligging in de directe
nabijheid van Schiphol de potentie om zich te ontwikkelen tot
internationaal vestigingsmilieu. Dit is een van de speerpunten in het
gebiedsgerichte bereikbaarheidsprogramma Samen bouwen aan
Bereikbaarheid in de MRA.

de eigen acties en investeringen in het gebied. Daartoe is de visie
uitgewerkt in een gezamenlijke uitvoeringsagenda, waarin de te nemen
stappen zijn geconcretiseerd. Op basis van de vastgestelde visie en
uitvoeringsagenda worden veel (transformatie- en herstructurerings­­-­­)
projecten uitgevoerd langs het Noordzeekanaal, op het Hembrugterrein
en aan de Zaanoevers. Ook wordt in het gebied aan de verbetering van
de bereikbaarheid gewerkt, onder meer door de aanleg van snelle en
directe fietsroutes. Amsterdam-Sloterdijk is een belangrijk werkgelegenheidsgebied en heeft als knooppunt een goede bereikbaarheid,
onder meer vanuit Schiphol. Betrokken partijen hebben afspraken
gemaakt over en werken samen aan de transformatie naar een
gemengd gebied van wonen, werken en voorzieningen, onder meer
door het wegnemen van belemmeringen. Gezien de optelsom van alle
ontwikkelingen in en rond het Noordzeekanaalgebied en de Zaan-IJoevers vormt dit gebied een belangrijk onderdeel van het gebiedsgerichte bereikbaarheidsprogramma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid
en van de Verstedelijkingsstrategie MRA.

Noordzeekanaalgebied / Zaan-IJ-oevers

Amsterdam-Almere-Markermeer

De ambitie is om met het Noordzeekanaalgebied een zo groot
mogelijke bijdrage te leveren aan het verbeteren van de internationale
concurrentiepositie van Noordwest-Nederland en daarmee aan de
regionale en de nationale economie. Als knooppunt voor duurzame
energie in de MRA levert het Noordzeekanaalgebied ook een belangrijke bijdrage aan de energietransitie van de MRA en Nederland.
De groei van de haven en de groei van de stad vormen in het
Noordzeekanaalgebied één samenhangende opgave. Rijk en regio
hebben gezamenlijk een integrale ruimtelijk-economische visie voor
het gebied vastgesteld (Visie Noordzeekanaalgebied 2040). Hierin zijn
afspraken gemaakt over hoe de schaarse fysieke- en milieuruimte
optimaal kan worden ingezet voor het creëren van de juiste vestigingsvoorwaarden voor bedrijvigheid en het realiseren van hoogstedelijke
woonmilieus. De belangrijkste afspraken zijn gericht op de toekomstige
ontwikkeling van bedrijventerreinen, woonwerkmilieus, groen en
recreatie, bereikbaarheid en milieuhinder. De visie vormt de basis voor
overheden en andere betrokken partijen om besluiten te nemen over

Het Rijk-Regioprogramma Amsterdam-Almere-Markermeer (RRAAM)
gaat uit van een drievoudige ambitie voor verstedelijking, bereikbaarheid en natuur in de regio Amsterdam-Almere-Markermeer. Het
toekomstperspectief voor Almere is een westelijk georiënteerde stad
met circa 60.000 nieuwe woningen ten opzichte van 2010 en een forse
groei van het aantal arbeidsplaatsen. Door de verstedelijking langs de
bestaande vervoersassen te continueren, worden de investeringen op
deze assen optimaal benut. Almere groeit in fasen en organisch volgens
het bestaande meerkernige stadsconcept. Door innovatieve experimenten wordt geprobeerd de woningbouw zo goed mogelijk te laten
aansluiten bij de woningbehoefte. Met de Floriade in 2022 krijgt het
imago van Almere als aantrekkelijke suburbane stad een internationale
impuls. Afhankelijk van het tempo van de woningbouw is de aanleg van
een IJmeerverbinding de stip op de horizon.
Ten slotte wordt ingezet op een vooruitgang van de ecologische
kwaliteit in het Markermeer-IJmeer. Het perspectief daarbij is een
MIRT Overzicht 2021 | 139

Noordwest-Nederland

toekomstbestendig ecologisch systeem (TBES). Hierdoor ontstaat een
kwalitatief hoogwaardige leefomgeving met aantrekkelijke natuur- en
recreatiegebieden. Het ecologische systeem van het MarkermeerIJmeer wordt vitaal, gevarieerd en robuust. Aan het uitvoeren van de
drievoudige ambitie wordt volop gewerkt. Vanuit het Fonds
Verstedelijking Almere investeren gemeente, provincie en Rijk
gezamenlijk in het versterken van de stad. Ze werken rond vijf
programmalijnen: ‘Versterken hart van de stad’, ‘Versterken leer- en
werkomgeving’, ‘Energieneutrale en afvalloze stad’, ‘Versterken
verblijfsplekken cultuur, recreatie en toerisme’ en ‘Vernieuwende
woningbouw’. Almere profiteert van de grote woningbehoefte in
vooral de Amsterdamse regio. Daardoor is de woningbouwproductie
sterk gestegen. De capaciteitsuitbreiding van spoor (OV SAAL) en weg
(A1/A6/A9 SAA) is in uitvoering. Ook is in het kader van TBES de eerste
fase van de Markerwadden uitgevoerd.

Stationsgebied Utrecht en Merwedekanaalzone

Utrecht oost-Science Park

In het stationsgebied Utrecht vinden verschillende belangrijke grote
ontwikkelingen plaats. De herontwikkeling van het Utrechtse stationsgebied is een van de grootste gebiedsontwikkelingen van het land. De
eerste fase van het project nadert zijn afronding. De ov-terminal is
opgeleverd, de herontwikkeling van Hoog Catharijne is grotendeels
gereed en geopend, de singel is voor het grootste deel in ere hersteld
en de Moreelsebrug over het spoor is gerealiseerd. De grootste
fietsenstalling ter wereld is opgeleverd. Aan de Jaarbeurszijde is de
ondergrondse parkeergarage in uitvoering en is de megabioscoop
Kinepolis geopend. Als onderdeel van de opschaling van het tramnetwerk is de Uithoftram (naar Utrecht Science Park) in gebruik genomen.
Onder de noemer Healthy Urban Living worden plannen voorbereid
voor het Jaarbeurskwartier, met veel aandacht voor een innovatieve,
gezonde en duurzame verstedelijking.

In Utrecht Science Park (USP) wordt samengewerkt in een breed
netwerk van overheden, de universiteit, de hogeschool, het ziekenhuis,
het bedrijfsleven en een landschapsorganisatie. Deze zien de profilering
en de groei van de regionale economie als een gezamenlijke verantwoordelijkheid en willen het gebied in dat kader verder ontwikkelen tot
een toonaangevend internationaal vestigingsmilieu voor life science,
gezondheid en duurzaamheid. Er wordt gewerkt aan het verbeteren
van de bereikbaarheid op de korte termijn, het creëren van een
hoogwaardige ontwikkelruimte met groeimogelijkheden en het
ontwikkelen van een ontmoetingsplaats met een volledig en hoogwaardig voorzieningenpakket in het USP. Ook is de ambitie om de
dynamiek van de stad Utrecht te verbinden met de groene kwaliteiten
van de landgoederen, de forten en de Utrechtse Heuvelrug om het
gebied nog meer allure te geven en aantrekkelijker te maken voor
internationale vestigingen.

De RRAAM-afspraken vormden de afgelopen tien jaar het handelingsperspectief voor de betrokken overheden. Inmiddels vragen diverse
ontwikkelingen en urgenties om een actualisatie van de afspraken
tussen Rijk, de provincie Flevoland, gemeenten Amsterdam en Almere
voor de periode 2020-2030. Hiertoe werken Rijk en regio samen aan een
actuele en samenhangende (integrale) verstedelijkingsstrategie voor de
doorontwikkeling en een gezonde groei van de oostflank van de MRA en
in het bijzonder de groeiopgave van Almere. Met daaraan gekoppeld
een uitvoeringsagenda voor de komende tien jaar (2020 - 2030) om
daarmee bij te dragen aan de sociale en economische structuurversterking van de noordelijke Randstad en de metropool­regio Amsterdam.

De grootste binnenstedelijke gebiedsontwikkelingslocatie van Utrecht
is de Merwedekanaalzone. De transformatie van dit oude bedrijven­
terrein naar een woningbouwlocatie met hoge dichtheden vraagt
intensieve samenwerking van een groot aantal partijen. Er wordt
ingezet op een gezonde en gemixte leefomgeving voor jong en oud,
met ruimte voor (kleinschalige) commerciële, maatschappelijke en
creatieve voorzieningen.

Lelystad
In Lelystad is voldoende ruimte voor het accommoderen van substantiële
ruimtelijke ontwikkelingen. Lelystad Airport gaat ruimte bieden om
niet-mainportgebonden vliegtuigbewegingen van Schiphol op te
vangen. Voor het functioneren van Lelystad Airport is een goede
bereikbaarheid van belang. Rijk en regio hebben afspraken gemaakt
over de verdere verbetering van de bereikbaarheid van het vliegveld
over de weg en met het openbaar vervoer.

Leidsche Rijn en Lage Weide
Leidsche Rijn is één van de grootste gebiedsontwikkelingen van
Nederland. Tot 2025 worden er 33.000 woningen gebouwd waar
ongeveer 100.000 mensen komen wonen. Daarnaast werken hier
uiteindelijk zo’n 40.000 mensen. Op dit moment is Leidsche Rijn
Centrum in hoog tempo in ontwikkeling, net als de zone langs de
overkapte A2. Ook wordt er een laatste hand gelegd aan de planontwikkeling van de laatste deelgebieden. Op het industrieterrein Lage
Weide, met een van de belangrijke binnenhavens van Europa, zien
ondernemers en overheden kansen voor een duurzaam en innovatief
multimodaal knooppunt voor logistieke activiteiten.

A12-zone Oudenrijn-Lunetten
Op lange termijn kan de A12-zone tussen de verkeerspleinen Oudenrijn
en Lunetten zich ontwikkelen tot een multifunctioneel dynamisch
woon-werkgebied dat bijdraagt aan het versterken van de economische
kracht van Noordwest-Nederland en dat gedeeltelijk de groei van het
aantal huishoudens kan accommoderen. Samen met private partijen is
een handelingsperspectief voor het gebied opgesteld. Kansrijke
initiatieven die nu in het gebied spelen, worden verder gebracht. De
transformatie van de Merwedekanaalzone geeft aanleiding om goed de
verbinding te leggen met de A12-zone. Het knooppunt Europaplein is
hierbij een belangrijke schakel. In 2018 is gestart met het actualiseren
van het Verstedelijkingsperspectief voor de A12-zone. Dit mede in
relatie tot de U Ned-opgaven.

MIRT Overzicht 2021 | 140

Noordwest-Nederland

Overige gebiedsopgaven
Noord-Holland Noord
Noord-Holland Noord heeft een verscheidenheid aan ruimtelijke
kwaliteiten die benut kunnen worden voor het scheppen van een
aangenaam woon- en werkklimaat. Het gebied ontwikkelt zijn sterke
kanten aan de hand van vijf ruimtelijk-economische clusters, namelijk
Agribusiness (Greenport Noord-Holland Noord), Duurzame Energie,
Marien/Maritiem & Offshore, Vrijetijdseconomie en Medisch. Als
toegangspoort voor de Noordzee en het achterland van de MRA kan de
regio een cruciale positie in deze sectoren innemen. Door samenwerking met overheden, onderzoeksinstellingen en onderwijs en door
onderlinge crossovers wordt innovatie sterk bevorderd. De druk op de
woningmarkt in de MRA wordt ook in dit deel van Noord-Holland
steeds voelbaarder. Met het oog op het versterken van de economische
structuur blijft het van belang dat keuzes over wonen en werken worden
gemaakt in goede samenhang met de bereikbaarheid en rekening
houdend met de (demografische) ontwikkelingen op de langere termijn.

Overig Flevoland
Flevoland is van belang voor het halen van de duurzame energiedoelstelling, onder meer door het uitvoeren van het Regioplan Wind. Voor
het verbeteren van de ruimtelijk-economische structuur vindt de regio
de ontwikkelingszone Alkmaar-Hoorn-Enkhuizen-Lelystad-Zwolle
belangrijk. Ten noorden van Lelystad is de multimodale binnenhaven
Flevokust ontwikkeld, met een overslagkade en een industrieterrein.
Zie voor gebiedsagenda Noordwest-Nederland:
https://leerplatformmirt.nl/mirt-regios/noordwest-nederland/

Overig Utrecht
De regio Amersfoort is het schakelpunt tussen Noordwest-Nederland
en Noord- en Oost-Nederland. Er zijn opgaven voor bereikbaarheid en
verstedelijking. Kansen liggen er voor de verdere ontwikkeling van
healthtech en vernieuwing in de ruimtelijke component van de zorg. In
de regio Zuidoost-Utrecht liggen de belangrijkste opgaven op het
gebied van wateropvang en -veiligheid en bereikbaarheid. Economisch
zijn er onder meer kansen op het gebied van Agri & Food, Tuinbouw &
Uitgangsmaterialen en Life Sciences & Health. De regio West-Utrecht
ligt volledig in het Groene Hart. Dankzij het afwisselende landschap
vervult deze regio onder meer een belangrijke functie als recreatiegebied voor de nabijgelegen steden. Er zijn opgaven voor het tegengaan
van bodemdaling.

MIRT Overzicht 2021 | 141

Noordwest-Nederland Opgavenkaart

Ga naar legenda op volgende pagina

MIRT Overzicht 2021 | 142

Noordwest-Nederland Opgavenkaart
Algemeen

Verstedelijking

Natuur, Landschap & Erfgoed

Water

Ga terug naar de kaart
Stedelijke regio met een concentratie
van topsectoren
Gebieden met concentratie van
opgaven van nationaal belang

Economie
Toplocaties

Uitleg

EHS op land (herijkt)

Primaire kering - voldoet niet

Stedelijke vernieuwing / transformatie

Natura 2000 - land

Primaire kering - nader onderzoek

Natura 2000 - water

Primaire kering - voldoet

Regionaal

Nationaal Park

Uitleg

Cultureel erfgoed op (voorlopige) lijst
werelderfgoed

Stedelijke vernieuwing / transformatie

Natuurlijk erfgoed op (voorlopige) lijst
werelderfgoed

Campussen

Object of ensemble op de (voorlopige)
lijst werelderfgoed

Functie-gemengde (zaken)-centra
Transformatiegebieden

Peilbeheer / Peilfluctuatie
Afvoercapaciteit
Kustversterking / Zandsuppletie

Bereikbaarheid

Productielandschappen

Sluis

Topsectoren

Hoofdwegennet

Energie

Opgave hoofdwegennet

Creatieve Industrie

Hoofdspoorwegennet

Gebied windenerige

Agro & Food

Opgave hoofdspoorwegennet

Energie uit water

Tuinbouw & Uitgangsmaterialen

Hoofdvaarwegennet

Hoogspanningsleiding >220kV

Life Sciences & Health

Opgave hoofdvaarwegennet

Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV

Logistiek

Opgave sluis

Buisleidingenstrook

Integrale multimodale ontwikkeling
Mainport Schiphol

Piekafvoer / Afwatering

Corridor achterlandverbinding

Energie
Berging (zoekgebied)

(Verbeteren) ecologische kwaliteit

Aandachtsgebied zoetwater door bodemdaling
Aandachtsgebied zoetwater door verzilting
Droogtegevoelig gebied: geen wateraanvoer
uit hoofdwatersysteem mogelijk

Greenport

Regionaal
Burgerluchthaven van nationale betekenis

Belangrijke regionale weg

Zeehaven van nationale betekenis

Opgave regionale weg

Binnenhaven van nationale betekenis

Opgave brug

Peilbeheer / Waterbuffers
Verzilting inlaatpunten

Circulaire economie

MIRT Overzicht 2021 | 143

Noordwest-Nederland Projectenkaart

MIRT Onderzoek
1. Amsterdam Bay Area (valt onder SBaB programma)
2. MIRT Onderzoek Utrecht na 2030 (valt onder
U Ned programma)
3. Rijksvastgoed Lelystad
4. Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp
(valt onder SBaB programma)

Verkenning
5. A9 Rottepolderplein (valt onder SBaB programma)
6. OV en Wonen in de regio Utrecht (valt onder
U Ned programma)

Planuitwerking
7. A6 Almere Oostvaarders-Lelystad
8. A7/A8 Amsterdam-Hoorn
9. Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen Amsterdam-Lemmer
10. Dijkversterking Marken
11. Multimodale knoop Schiphol
12. Noordelijke Randweg Utrecht (NRU)
13. Vaarweg IJsselmeer-Meppel

Realisatie
14. A1/A6/A9 Schiphol-Amsterdam-Almere
15. A10 Knooppunten Nieuwe Meer en Amstel
16. A27/A12 Ring Utrecht
17. A28/A1 Knooppunt Hoevelaken
18. Afsluitdijk
19. Amsterdam CS, Cuypershal
20. De Zaan (Wilhelminasluis)
21. Lichteren Buitenhaven IJmuiden en Energiehaven
22. Markermeer-IJmeer
23. Ombouw Amstelveenlijn
(hoogwaardige tramverbinding)
24. PHS Amsterdam
25. Reevesluis
26. Verbeteren vaargeul IJsselmeer (Amsterdam-Lemmer)
27. Zeetoegang IJmond
28. Zuidasdok

Programma’s
A

Programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid

B

Programma U Ned
MIRT Overzicht 2021 | 144

Noordwest-Nederland Projectenoverzicht
Vaarwegen
Projecten: 6

2

Hoofdwegen

5

0
ten: 3
c
e
oj
pr

1

3

4

Tot
aa
l

Projecten: 9

Water
3

1

Projecten: 4

1

3

Spoorwegen

1

Projecten: 8

Onderzoek

Verkenning

Planuitwerking

Realisatie

1

2
3

Aanvullende projecten
Projecten: 3

Programma’s
MIRT Overzicht 2021 | 145

Gebied
Onderwerp
Fase
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
X
X
Programma
X
X

Programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid
MRA (SBaB)
Aanleiding en doel

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Uitvoeringsprogramma SBaB in uitvoering; MIRT
Onderzoek Zuidwestkant Amsterdam/Schiphol/
Hoofddorp (ZWASH) en Quick Scan Westkant zijn
afgerond; MIRT Onderzoek Amsterdam Bay Area
en onderzoek Netwerkstrategie gestart.

2019	Adaptief Ontwikkelpad SBaB voor 2040
vastgesteld; MIRT Verkenning Rottepolderplein
gestart.

2018	Kwartiermakersfase afgerond en het programma
is formeel vastgesteld en gestart.

Steden vormen steeds meer de motor van de Nederlandse economie.
We zien dan ook dat steeds meer bewoners en bedrijven naar de stad
trekken. Deze ontwikkeling doet zich ook voor in de Metropoolregio
Amsterdam (MRA), waar tot 2040 250.000 woningen gerealiseerd
zullen worden. Dat biedt kansen, maar tegelijkertijd neemt de druk op
de openbare ruimte en op de stedelijke en rijksnetwerken toe. Met
meer bewoners, bezoekers en bedrijven in stedelijk gebied is de
verwachting dat mobiliteitsknelpunten, reistijdbetrouwbaarheid en
verblijfskwaliteit verder onder druk zullen komen te staan.
Het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid is formeel op
15 maart 2018 van start gegaan. In dit programma werken Rijk en regio
samen aan bereikbaarheidsoplossingen in relatie tot de verstedelijking.
Het doel is om de bereikbaarheid op peil te houden in relatie tot de
woningbouw en om economische toplocaties bereikbaar te houden.
Het programma is daarmee de centrale plek waar nieuwe besluiten
over bereikbaarheid in samenhang met de verstedelijking in de MRA
genomen worden.

2016	Start kwartiermakersfase. Het project is nieuw
opgenomen in het MIRT.

Opbouw van het programma
In 2019 hebben Rijk en regio met het adaptief Ontwikkelpad voor 2040
de gezamenlijke koers voor verstedelijking en bereikbaarheid bepaald.
Aan de hand van het Ontwikkelpad wordt gestuurd op de programmadoelen, gebiedsonderzoeken en netwerkopgaven. Het MIRT Onderzoek
Zuidwestkant Amsterdam/Schiphol/Hoofddorp stelt een adaptief
ontwikkelperspectief voor de kerncorridor Amsterdam Schiphol op, dat
als internationale entree zal gaan functioneren. Daarnaast zijn er
onderzoeken (Amsterdam Bay Area en Quick Scan Westkant) gestart op
basis van de grote verstedelijkingsgebieden in de MRA en wordt
gewerkt aan een multimodale netwerkstrategie. De programmalijn
Gebieden en Knopen en het Uitvoeringsprogramma stimuleren
knooppunt-ontwikkeling en pakken binnenstedelijke knelpunten aan
en leveren daarmee maatwerk in het mobiliteitsnetwerk, zoals het
ongelijkvloers maken van de tramkruising bij de A10/S114. Daarnaast
wordt onderzocht hoe het bestaande netwerk efficiënter benut kan
worden, door bijvoorbeeld afspraken over fietsgebruik te maken met

werkgevers. Deze programmalijn realiseerde in 2018 dagelijks al
6100 spitsmijdingen en daarmee over het hele jaar een reductie van
130 kiloton CO2-uitstoot. Ten slotte zijn ook de MIRT Verkenning
Rottepolderplein, het project Verbinding A8-A9 en het onderzoek naar
quick wins op de A27 onderdeel van het programma.

Betrokken partijen
De betrokken partijen zijn Vervoerregio Amsterdam, de ministeries van
IenW (programmamanagers) en BZK, de provincies Noord-Holland en
Flevoland, Rijkswaterstaat, ProRail, Schiphol, NS en 32 gemeenten.

MIRT-projecten onder dit programma
MIRT Onderzoek Zuidwestkant Amsterdam/Schiphol/Hoofddorp
MIRT Onderzoek Amsterdam Bay Area
MIRT Verkenning Rottepolderplein
MIRT Overzicht 2021 | 146

Gebied
Fase

Noordwest-Nederland
Onderzoek

Zuidwestkant
Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp

Programma
SBAB

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Het gebied tussen Amsterdam, Schiphol en Hoofddorp is volop in
ontwikkeling, vooral onder invloed van de economische groei in
Nederland en in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en door de
aanwezigheid van Schiphol als internationale luchthaven. Dit leidt tot
samenhangende ruimtelijk-economische opgaven in het gebied.
Daarom is in het bestuurlijk overleg MIRT van maart 2018 besloten
een MIRT Onderzoek Zuidwestkant Amsterdam/Schiphol (ZWA-S) te
starten als onderdeel van het programma Samen Bouwen aan
Bereikbaarheid. Later is ook het stationsgebied Hoofddorp aan de
scope toegevoegd en is de naam gewijzigd in ZWASH.
Doel van het MIRT Onderzoek is Schiphol en de zuidwestkant van
Amsterdam nu en in de toekomst goed bereikbaar te houden voor alle
modaliteiten (ov, spoor, weg en fiets) en het gebied tussen Hoofddorp,
Schiphol en Amsterdam-Zuid (binnen de zogenoemde kerncorridor
Schiphol-Amsterdam) te ontwikkelen tot de internationale entree van
Nederland met hoogwaardige internationale woon-werkmilieus.
Eindproduct van het MIRT Onderzoek is een strategische beslisnotitie
voor de periode 2022-2040 met een stappenplan. De strategische
beslisnotitie en het stappenplan worden adaptief. Hiermee wordt
bedoeld dat ze blijvend getoetst worden op hun probleemoplossend
vermogen in de veranderende (economische) werkelijkheid.

Planning
Eind maart 2018 is het startschot gegeven voor het MIRT Onderzoek.
Op basis van analyse en verdieping van de thema’s bereikbaarheid en
ruimtelijk-economische ontwikkeling worden integrale samenhangende ontwikkelrichtingen geformuleerd. Vervolgens is een selectie
van kansrijke ontwikkelrichtingen uitgewerkt naar een strategische
beslisnotitie Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp met
bijbehorend stappenplan en businesscase. Het MIRT-onderzoek wordt
in 2020 afgerond.

Betrokken partijen
In het MIRT Onderzoek werken diverse relevante partijen in het gebied
samen, te weten overheden (Rijk en regio), Schiphol en ov-bedrijven.
Daarnaast zijn diverse stakeholders naar hun visie op het gebied gevraagd.

MIRT Overzicht 2021 | 147

Gebied
Fase

Noordwest-Nederland
Onderzoek

Amsterdam Bay Area

Programma
SBAB

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Tijdens het BO MIRT van 20 november 2019 is
besloten tot een MIRT Onderzoek Amsterdam
Bay Area, het gebied aan de oostkant van de MRA
rondom het IJmeer. Afgesproken is om in het
voorjaar van 2020 te besluiten over een plan van
aanpak van het MIRT Onderzoek.

De MRA groeit tot 2040 met 250.000 woningen en een groot aantal
arbeidsplaatsen. Dit zorgt voor een enorme opgave ten aanzien van de
bereikbaarheid en leefbaarheid.
In het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB) staan
een vijftal hoofdopgaven centraal die daaruit voortkomen:
1. Hoe zorgen we ervoor dat investeringen in de bereikbaarheid (voor
zowel de korte als lange termijn) de concurrentiekracht van de MRA
maximaal versterken?
2. Hoe houden we de huidige en toekomstige economische toplocaties
van de MRA bereikbaar op een manier die past bij de huidige en
toekomstige functies en gebruikers van deze locaties?
3. Hoe accommoderen we de urgente woningbouwopgave (onder
andere voor de grote verdichtingslocaties) in de MRA zodanig dat
een aantrekkelijk, vraaggericht woningaanbod wordt gerealiseerd op
bereikbare en leefbare locaties?
4. Hoe zorgen we voor een goed functionerend vraaggericht Daily
Urban System van de MRA met aandacht voor reistijd, betrouwbaarheid en beleving?
5. Hoe benutten en versterken we de ambities van Rijk, MRA, bedrijven
en maatschappelijke organisaties met betrekking tot innovatie,
smart mobility, (verkeers-) veiligheid, klimaat, gezondheid, energie
en duurzaamheid bij het aanpakken van de
bereikbaarheidsopgaven?
In het najaar van 2019 is het ontwikkelpad Verstedelijking en bereikbaarheid Metropoolregio Amsterdam vastgesteld. Dit is het instrument
waarmee bestuurders van Rijk en regio sturing geven aan het programma
Samen Bouwen aan Bereikbaarheid. Het ontwikkelpad laat in samenhang
de keuzes zien die kunnen worden gemaakt in de netwerk- en gebiedsontwikkeling in de MRA en de gevolgen van deze keuzes.
Op basis van het ontwikkelpad is vastgesteld dat Amsterdam Bay
Area een gebied is met een integrale opgave van bereikbaarheid en
verstedelijking. Keuzes binnen dit gebied hebben invloed op de
hoofdopgaven van het programma en het functioneren van het hele

verkeersnetwerk in de MRA. In het MIRT Onderzoek wordt dit nader
geanalyseerd. Het eindproduct van dit MIRT Onderzoek is een
ontwikkelstrategie voor Amsterdam Bay Area met een adaptief
stappenplan met aandacht voor zowel de korte, middellange als lange
termijn. Hierin wordt inzichtelijk gemaakt hoe dit gebied zich verder
ruimtelijk-economisch kan ontwikkelen tot een hoogstedelijk
woon-werkgebied en tegelijkertijd bereikbaar kan blijven richting de
toekomst (tot 2040) én wat dit betekent voor de opgaven van het
programma met in het bijzonder het functioneren van het Daily Urban
System (met name spoor en weg) en het aanpakken van (NMCA-)
knelpunten in de MRA.

Planning
Medio 2020: Vaststellen plan van aanpak MIRT-onderzoek
Najaar / eind 2020: bespreking (tussen)resultaten in BO MIRT
Medio 2021: Afronding MIRT Onderzoek

Betrokken partijen
Rijk, gemeenten Amsterdam, Almere, Gooise Meren, Lelystad,
Waterland, provincies Flevoland en Noord-Holland, Vervoerregio
Amsterdam (VRA).
MIRT Overzicht 2021 | 148

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest Nederland
Hoofdwegen
IenW

A9 Rottepolderplein

Programma
SBAB

Verkenning

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

In het bestuurlijk overleg MIRT van maart 2018 is besloten tot een
verkenning naar de ontvlechting van het Rottepolderplein (A9). Het
Rottepolderplein is één van de oudste knooppunten van Nederland en
is een knelpunt uit de NMCA 2017. Het vormt een belangrijk onderdeel
van de ‘draaischijf’ rond Amsterdam. Voor het functioneren van deze
draaischijf is het noodzakelijk dat dit knooppunt een optimale
doorstroming kent.

Oplossing
Uit het MIRT Onderzoek Noordwestkant Amsterdam (NowA) kwam
de ontvlechting van het Rottepolderplein naar voren als een logische
maatregel in de verbetering van de autobereikbaarheid op de A9.
Door het scheiden van de verschillende verkeerstromen (ontvlechten)
in beide richtingen kan de doorstroming op het knooppunt naar
verwachting verbeterd worden. Een combinatie met maatregelen aan
het verkeersplein ligt daarbij voor de hand.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Op grond van dit onderzoek heeft de minister van IenW besloten
om een startbeslissing te nemen voor het uitvoeren van een MIRT
Verkenning. In deze MIRT Verkenning zal inzicht verkregen worden op
welke manier de doorstroming in en rondom het Rottepolderplein het
beste kan worden verbeterd. Daartoe zal een nadere probleemanalyse
worden uitgevoerd en zullen verschillende (technische) alternatieven
uitgewerkt en beoordeeld worden, op basis waarvan een voorkeurs­
alternatief kan worden geselecteerd. Uit de probleemanalyse is
inmiddels naar voren gekomen dat verkeersveiligheid een belangrijk
aandachtspunt is bij deze verkenning.

Financiën
Er is door het ministerie van IenW € 31 mln. gereserveerd voor de
aanpak van dit knooppunt (IF 12.03.02).

Planning
2020/2021: Voorkeursalternatief
2021/2022: Ontwerptracébesluit
2023: Tracébesluit

Betrokken partijen
•
•
•
•

Provincie Noord-Holland
Vervoerregio Amsterdam
Gemeente Haarlemmermeer
Gemeente Haarlem (mede namens gemeente Velsen
en regio Zuid-Kennemerland)
• Hoogheemraadschap van Rijnland

MIRT Overzicht 2021 | 149

Gebied
Onderwerp
Fase
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
X
X
Programma
X

Programma U Ned

X

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Het MIRT Onderzoek Metropoolregio Utrecht is
gestart.

2019	Het MIRT Onderzoek is nieuw opgenomen in het
MIRT Overzicht.

2018	De kwartiermakersfase is medio 2018 afgerond,
het programma U Ned is gestart en het
programma­plan U Ned op hoofdlijnen
‘Bereikbare, gezonde groei in de Metropoolregio
Utrecht’ is vastgesteld.

2016/
2017

De regionale verkenning ov, de gebiedsverkenning
Utrecht-Oost en het programmaplan U Ned 1e
fase zijn opgeleverd.

De Metropoolregio Utrecht kent een reeks urgente opgaven op het
gebied van wonen, werken, bereikbaarheid en leefbaarheid. De
belangrijkste opgaven voor de Metropoolregio:
• Tot 2040 is er behoefte aan 104.000 extra woningen.
• Tot 2040 komen er naar verwachting meer dan 86.000 banen bij.
• De huidige economische groei (in de regio en in de omliggende
regio’s) veroorzaakt een druk op de bereikbaarheid, zowel op de weg
als in het ov.
• De huidige en de geplande grote verbouwingen aan het wegennet rond
de stad Utrecht, in combinatie met de huidige en geplande ruimtelijke
ontwikkelingen in en aan de randen van de stad (Utrecht Science Park,
Merwedekanaalzone) vergroten de druk op de bereikbaarheid. Die
druk is al hoog vanwege autonome groei van alle modaliteiten.
Deze opgaven vragen om:
Inzet van (innovatieve) oplossingen die bijdragen aan een betere
bereikbaarheid, verkeersveiligheid en aan duurzame en schone
mobiliteit van huidige en nieuwe woningen en werkplekken.
Een mobiliteitssysteem dat efficiënt met ruimte omgaat. Balanceren
tussen de verschillende belangen.

2014	Het MIRT Onderzoek Regio in beweging is
opgeleverd.

Doel van het programma U Ned:
Het ontwikkelen van maatregelen op het gebied van wonen, werken,
leefbaarheid en bereikbaarheid waardoor Utrecht nu én straks haar
economische belofte als gezonde metropoolregio waarmaakt en de
draaischijffunctie voor Nederland behoudt.
Met een adaptieve aanpak nemen de samenwerkende partijen
integrale besluiten om ruimte te bieden aan wonen en werken in relatie
tot de daarvoor gewenste bereikbaarheid via verschillende netwerken.
Dit onder de randvoorwaarde van een duurzame balans tussen groei en
omgeving op een manier die uitvoerbaar en betaalbaar is.

Planning
In het programmaplan U Ned wordt gewerkt volgens vier
programmalijnen:

1. Korte-termijnaanpak: Rijk en regio werken aan een pakket van
maatregelen voor de periode 2019-2024, gericht op concretisering
van verschillende soorten gedragsmaatregelen (de regionale
minderhinderaanpak is hier ook onderdeel van) het aanleggen van
nieuwe fietspaden en het optimaliseren van ov. Invalshoeken:
logistiek, werkgeversaanpak en doelgroepenbenadering.
2. No regret-maatregelen: Rijk en regio werken het pakket aan no
regret-maatregelen verder uit tot project- en uitvoeringsbesluiten.
3. MIRT Verkenning ov en Wonen regio Utrecht: Rijk en regio voeren
een verkenning uit naar de verbetering van de ov-bereikbaarheid van
USP, mindere belasting van multimodale knoop Utrecht CS en de
bereikbaarheid van nieuwe woningbouw.
4. MIRT Onderzoek: Rijk en regio voeren in de periode 2019-2020 een
MIRT Onderzoek Wonen, Werken, Bereikbaarheid en Leefbaarheid
uit in de Metropoolregio Utrecht.

Betrokkenen
Het programma is een samenwerking tussen het Rijk (IenW, EZK en
BZK), de provincie Utrecht, de gemeente Utrecht, de U10 (16 samenwerkende Utrechtse gemeenten), NS, ProRail en Rijkswaterstaat.
Georganiseerde stakeholders (NGO’s, werkgevers, bewonersorganisaties) worden geïnformeerd en gevraagd om mee te denken.
MIRT Overzicht 2021 | 150

Gebied Noordwest Nederland
Fase MIRT Onderzoek

MIRT Onderzoek Utrecht na 2030

Programma
U Ned

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020

Het onderzoek is nieuw opgenomen in het MIRT.

De metropoolregio Utrecht ontwikkelt zich in hoog tempo. Banengroei
en bevolkingstoename geeft druk op schaarse ruimte. Tot 2040 is er in
de metropoolregio naar verwachting behoefte aan 104.000 extra
woningen en komen er naar verwachting meer dan 80.000 arbeidsplaatsen bij. Deze woningen en bedrijvigheid moet worden ingepast in
een leefbare en gezonde regio voor iedereen. Daarnaast is het van
belang dat de metropoolregio Utrecht bereikbaar blijft. Voor haar
inwoners en bezoekers, maar ook als nationale draaischijf van
Nederland voor wegverkeer en openbaar vervoer. De druk op de
modaliteiten is al voelbaar en zal in 2040 zijn toegenomen.
Doel van het MIRT Onderzoek metropoolregio Utrecht is het gezamenlijk inzicht verkrijgen in een effectieve aanpak van de verstedelijkingsopgave tot 2040 en de daarmee samenhangende bereikbaarheidsknelpunten (o.a. NMCA) voor alle modaliteiten en leefbaarheidsknelpunten.
Dit als basis voor te nemen samenhangende besluiten voor integrale
keuzes op het vlak van verstedelijking, werkgelegenheid, mobiliteit en
leefbaarheid. Daarmee wordt duidelijk welke (infrastructurele en
ruimtelijke) maatregelen er nodig zijn bij verschillende plausibele
verstedelijkingsscenario’s waarmee de behoefte aan woon- en
werklocaties wordt gefaciliteerd.
In het eerste deel (2019) wordt gezamenlijk inzicht ontwikkeld in de
opgaven voor wonen, werken, leefbaarheid en bereikbaarheid in de
metropoolregio Utrecht in 2040. Op basis van een aantal mogelijke
toekomstscenario’s wordt bezien welk gemeenschappelijk model voor
de toekomstige verstedelijking kan worden uitgewerkt. In het tweede
deel (2020) wordt een adaptief ontwikkelpad ontwikkeld waarin
integrale keuzemomenten worden geschetst in de tijd voor wonen,
werken, leefbaarheid en bereikbaarheid in de metropoolregio Utrecht.
Met dit ontwikkelpad wordt een verstedelijkingsstrategie voor de
metropoolregio Utrecht ontwikkeld welke leidt tot vervolgafspraken.

Planning
Voorjaar 2020: Analyse, opbouwen scenario’s en in samenwerking met
het Regionaal Economisch Programma komen tot een gemeenschappelijk model (‘contour van verstedelijkingsperspectief’)
Najaar 2020: Adaptief ontwikkelpad(en) schetsen en agenderen van
vervolgafspraken

Betrokkenen
Het MIRT Onderzoek is een project binnen het programma U Ned en is
een samenwerking tussen het Rijk (IenW, EZK en BZK), de provincie
Utrecht, de gemeente Utrecht, de U10 (16 samenwerkende Utrechtse
gemeenten), NS, ProRail en Rijkswaterstaat.

MIRT Overzicht 2021 | 151

Gebied
Fase

Noordwest-Nederland
Verkenning

MIRT Verkenning OV en Wonen
in de regio Utrecht

Programma
U Ned

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De Metropoolregio Utrecht kent een reeks urgente opgaven op
het gebied van wonen, werken, bereikbaarheid en leefbaarheid.
De opgaves van de MIRT Verkenning OV en Wonen in Utrecht zijn:
• Het beter bereikbaar maken van Utrecht Science Park met OV;
• Het ontlasten van de multimodale knoop Utrecht Centraal;
• Het ontsluiten van nieuwe woon- en werklocaties;
• Het treffen van bereikbaarheidsmaatregelen om de bouw van extra
woningen mogelijk te maken.

Oplossing
Het gewenste resultaat van de Verkenning zijn kosteneffectieve
maatregelen die de groei van woon- en werklocaties in de MRU tot
2030 mogelijk maken, de ov-bereikbaarheid van Utrecht Science Park
verbeteren en daarbij de multimodale knoop Utrecht Centraal zoveel
mogelijk ontlasten. Daarnaast moeten de maatregelen ook bijdragen
aan de bredere programmadoelen van U Ned ten aanzien van een
duurzame en gezonde groei van de regio. De realisatietermijn van de
maatregelen is dan ook voor 2030. De planning van de maatregelen in
de tijd is onderdeel van de te maken afspraken. De maatregelen die in
ieder geval in de Verkenning worden onderzocht zijn een versterkt
station Lunetten-Koningsweg, een oost-west HOV-verbinding, een
(HOV-)ontsluiting en gebiedsontwikkeling Nieuwegein en UtrechtZuidwest. Daarnaast kunnen oplossingen naar voren komen in het
participatieproces, op basis van inzichten uit het programma U Ned en
andere relevante projecten.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De oplossing moet bijdragen aan de doelstellingen van het
programma U Ned om een duurzame en gezonde groei van de
regio mogelijk te maken.

Betrokkenen
De MIRT Verkenning is een project binnen het Programma U Ned en is
een samenwerking tussen het Rijk (IenW, EZK en BZK), de provincie
Utrecht, de gemeente Utrecht, de U10 (16 samenwerkende Utrechtse
gemeenten), NS en ProRail.

Financiën
152 mln. (IF 20.01)

Planning
De MIRT Verkenning is medio 2020 gestart en heeft een verwachte
doorlooptijd van circa 2 jaar. Op basis van de voorkeursbeslissing zal
de vervolgplanning van de gewenste maatregelen worden bepaald.
MIRT Overzicht 2021 | 152

Gebied
Fase

Noordwest Nederland
Onderzoek

Rijksvastgoed Lelystad

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Het MIRT Onderzoek Lelystad zal formeel
worden beëindigd.

2019	Het MIRT Onderzoek en uitwerkingen daarvan
zullen in 2019 worden afgerond.

2018	Afhankelijk van de uitkomsten voor afsplitsen bij
het Smedinghuis en Schepenen 7 kan mogelijk
besloten worden het MIRT Onderzoek (inclusief
uitvoering) als afgerond te beschouwen.

2017	Het RCE-gebouw bij Bataviastad is verkocht aan
de gemeente, die het heeft doorverkocht aan het
outletcentrum Bataviastad.
Voor Lelycentre (inclusief Smedinggebouw)
bereidt de gemeente Lelystad in nauw overleg
met een aantal (kantoor)eigenaren een
gebiedsvisie voor waaraan ook RVB en CRA
hebben bijgedragen. Met de gemeente Lelystad
wordt overlegd hoe de Rijksbouwmeester een
bijdrage kan leveren om de gepresenteerde
oplossingen naar een meer samenhangend plan
te brengen. Met de gebruiker Rijkswaterstaat
wordt onderzocht welk deel van het pand
mogelijk kan worden afgesplitst; dit deel zou dan
afgestoten kunnen worden.
Het Stationsgebied bestaat uit drie kantoren
(rechtbank, voormalig Openbaar Ministerie
(OM) en voormalig Raad voor de Kinder­
bescherming). Voor het leegstaande voormalige
OM is serieuze belangstelling van een potentiële

In het bestuurlijk overleg MIRT (BO MIRT) van najaar 2013 hebben Rijk
en regio afgesproken samen na te gaan hoe het rijksvastgoed zodanig
ingezet kan worden dat het optimaal bijdraagt aan de beleidsdoelen uit
de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) en de gedeelde
opgaven uit de gebiedsagenda’s. De provincie Flevoland heeft het
initiatief genomen tot een MIRT Onderzoek naar de situatie in Lelystad.
Het onderzoek (Rijks)vastgoedstrategie Lelystad heeft zich gericht op
vrijkomend vastgoed (met name kantoorgebouwen van het Rijk en
andere overheden) in Lelystad en de mogelijkheden om deze locaties
een nieuwe functie te geven die waarde toevoegt voor Lelystad. De
effecten op de werkgelegenheid en de leefbaarheid zijn in dit onderzoek betrokken. Het MIRT Onderzoek is uitgevoerd binnen de
gemeente Lelystad en heeft zich geconcentreerd op drie gebieden
daarbinnen waar onder andere rijksvastgoedobjecten staan. Het
betreft het Stationsgebied, het Lelycentre (inclusief het Smedinghuis)
en het gebied van het RCE-gebouw, nabij Batavia Stad.
In januari 2015 hebben de minister voor Wonen en Rijksdienst, de
gedeputeerde van Flevoland en de wethouder van Lelystad een
samenwerkingsovereenkomst ondertekend die de doelen van het MIRT
Onderzoek onderschrijft. In november 2015 heeft het BO MIRT de
rapportage van het MIRT Onderzoek vastgesteld. Daarmee is het MIRT
Onderzoek afgerond. Ook is besloten de samenwerking voort te zetten en
de werkingsduur van de samenwerkingsovereenkomst voor onbepaalde
tijd te verlengen. In de rapportage zijn voorkeursscenario’s genoemd voor
de ontwikkeling van de drie gebieden. In 2016 is een uitwerkingsagenda
opgesteld en zijn oplossingsrichtingen binnen de doelstellingen van de
samenwerkingsovereenkomst verkend. Hierbij streven de partijen naar
een afname en naar een kwalitatieve versterking van de kantorenvoorraad die leidt tot de versterking van Lelystad als geheel.

Planning
2014: 	Opstellen van plan van aanpak en uitvoeren van probleemanalyse
2015: 	Verkennen van oplossingsrichtingen en het doen van aanbevelingen voor besluitvorming aan het BO MIRT van najaar 2015

Betrokken partijen
De provincie Flevoland (trekker), gemeente Lelystad,
Rijksvastgoedbedrijf en College van Rijksadviseurs.

MIRT Overzicht 2021 | 153

Gebied
Fase

Noordwest Nederland
Onderzoek

Rijksvastgoed Lelystad
(vervolg)

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.
koper. Hierin wordt nauw samengewerkt met de
gemeente Lelystad.
In de rechtbank is nu ook de Raad voor de
Kinderbescherming gehuisvest, waarmee een
deel van de (toekomstige) overmaat is opgevuld.
De Raad voor de Rechtspraak heeft gevraagd of
een deel van de rechtbank kan worden afgesplitst; het afgesplitste deel kan dan worden
afgestoten.
2015	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

MIRT Overzicht 2021 | 154

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A6 Almere Oostvaarders-Lelystad

Planuitwerking

Opgave en oplossing
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De totstandkoming van het Ontwerptracébesluit
heeft vertraging opgelopen. De uitspraak van de
Raad van State inzake de PAS heeft hieraan
bijgedragen. Dit heeft ook gevolgen voor de
mijlpalen van het Tracébesluit, realisatie en
openstelling.

2019	Project is overgegaan van de verkenning naar de
planuitwerkingsfase.

2018	Project is overgegaan van de onderzoekfase naar
de verkenningsfase.

2015

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

In het MIRT Onderzoek is met de regio en het bedrijfsleven onderzocht
hoe de gewenste ontwikkeling van de luchthaven zich verhoudt tot de
bereikbaarheid. In het voorjaar van 2014 hebben het ministerie van
Infrastructuur en Milieu, de provincie Flevoland en de gemeente
Lelystad op grond van de resultaten van dit onderzoek bestuurlijk
afgesproken om de landzijdige bereikbaarheid van luchthaven Lelystad
verder te verbeteren.
Als onderdeel van de uitvoering van de overeenkomst werken diverse
partijen aan:
• Een MIRT Verkenning/planstudie naar de verbreding van de
A6 tussen Almere Oostvaarders en Lelystad Centrum;
• Een verbetering van de busverbinding;
• Mobiliteitsmaatregelen;
• Een nieuwe aansluiting op de A6 met een verbinding naar de
luchthaven.
Uit eerder onderzoek is gebleken dat bij de verkenning zowel inhoudelijk
als bestuurlijk een voorkeur bestaat voor uitbreiding van de A6 van 2x2
naar 2x3 rijstroken.

Lelystad

Lelystad

Almere-Buiten
Almere Oostvaarders

0

2,5

5 km

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Zeewolde

653

Het project draagt bij aan de bereikbaarheid van Lelystad Airport en de
bereikbaarheid over de A6.

Politiek/bestuurlijk
Planning
N.t.b.
Het streven is om de mobiliteitsmaatregelen te realiseren voordat het
groot vliegverkeer gebruikmaakt van de luchthaven.

Het Rijk heeft de rol van opdrachtgever voor de MIRT Verkenning/
planuitwerking voor de verbreding van de A6 tussen Almere
Oostvaarders en Lelystad Centrum. Voor de overige onderdelen
neemt de regio het voortouw. Er is een rijksbijdrage van € 21,4 mln.
incl. BTW verleend aan de provincie Flevoland voor de nieuwe
aansluiting op de A6.

MIRT Overzicht 2021 | 155

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Planuitwerking

A6 Almere Oostvaarders-Lelystad
(vervolg)

Betrokken partijen
Betrokken partijen zijn het ministerie van IenW, de provincie Flevoland,
de gemeente Lelystad en de gemeente Almere. Daarnaast worden voor
de mobiliteitsmaatregelen en de voorbereiding van de duurzaamheidsopgave specifieke partijen uitgenodigd, waaronder gemeenten, het
waterschap, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties,
natuurbeheerders, belangengroeperingen en vertegenwoordigers
namens het bedrijfsleven.

Financiën
Het ministerie van IenW heeft voor de realisatie van de verbreding van
de A6 een budget van € 55 mln. (IF 12.03.02) gereserveerd.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

55

2025

MIRT 2020

53

2023

MIRT 2019

52

2023

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

5

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 156

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest Nederland
Hoofdwegen
IenW

A7/A8 Amsterdam-Hoorn

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2
 021	
Start MIRT Planuitwerking voor het hoofdwegennet (HWN). De bestuursovereenkomst Corridor
Amsterdam Hoorn (BOK CAH) is door partijen
ondertekend in november 2019.

2020	
Partijen hebben in het BO MIRT van najaar 2018
een principebesluit genomen over het conceptvoorkeursalternatief (multimodaal mobiliteitspakket) met de afspraak zich in te zetten voor
financiële dekking. De ontwerpstructuurvisie is
ter inzage voorgelegd.

2017	
Partijen hebben gezamenlijk besloten meer tijd
te besteden aan de brede uitwerking van de
bereikbaarheidsopgaven en te streven naar een
voorkeursbeslissing in 2018.

2016

Uit de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA) van 2011 en
de bevestiging in updates is gebleken dat aan de noordkant van
Amsterdam op termijn niet wordt voldaan aan de streefwaarden die in
de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte zijn geformuleerd. Uit het
MIRT Onderzoek Noordkant Amsterdam is gebleken dat de bereikbaarheidsproblematiek op de lange termijn het grootst is aan de oostkant
van het onderzochte studiegebied. De grootste knelpunten, in termen
van voertuigverliesuren en overschrijding van reistijdnormen, doen zich
voor op de A7/A8-corridor. De afgeronde brede MIRT Verkenning
Corridorstudie Amsterdam Hoorn (CAH) bevestigt dit beeld.

Oplossing
Naar aanleiding van de uitkomsten van het MIRT Onderzoek is in oktober
2013 bestuurlijk afgesproken dat voor de A7/A8-corridor een MIRTverkenning gestart wordt, volgens de nieuwe aanpak bereikbaarheidsopgaven, onder de naam CAH. Hierin wordt vooral gekeken naar een
aanpak van de mobiliteitsknelpunten door een combinatie van
mobiliteitsmaatregelen zonder direct (volledig) in te zetten op investeringen in nieuwe infrastructuur. Deze MIRT Verkenning is eind 2019
afgerond en heeft geresulteerd in een multimodaal bereikbaarheids­
pakket, vastgelegd in de BOK CAH en belegd bij betrokken partners:

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

•
•
•
•
•
•
•
•

HWN Midden A8-A7 (Rijkswaterstaat)
AVANT (Vervoerregio Amsterdam)
Guisweg (Vervoerregio Amsterdam)
Werkgroep Afwaarderen A7 (gemeente Zaanstad)
Werkgroep Fiets (gemeente Zaanstad)
Werkgroep OV knooppunten en Hoornse Lijn (gemeente Purmerend)
Werkgroep Carpoolplekken (gemeente Zaanstad)
Werkgroep Werkgeversaanpak Breikers (SBaB)

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Hoofddoelstelling van het project is het verbeteren van de bereikbaarheid in de corridor Amsterdam-Hoorn, de A7 en A8 in het bijzonder.
Daarmee wordt een bijdrage geleverd aan de ambities van Rijk en

regio, zoals het versterken van de economische concurrentiepositie en
het zorgen voor een aantrekkelijke leefomgeving. Daarbij spelen het
netwerk van het wegennet, het fietsnetwerk en het ov-netwerk en ook
het gedrag van de reiziger op deze netwerken een rol.

Planning
In oktober 2013 zijn afspraken met de regio gemaakt over de
Noordkant Amsterdam. Hierin is vastgelegd dat het Rijk een verkenning
start naar de corridor Amsterdam-Hoorn. Ook is hierin vastgelegd dat
de regio verantwoordelijk is voor de doortrekking van de A8. In februari
2015 is de Startbeslissing genomen voor de corridor AmsterdamHoorn. In november 2019 is door de samenwerkende partijen de
bestuursovereenkomst CAH ondertekend met daarin afspraken over de
MIRT Overzicht 2021 | 157

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest Nederland
Hoofdwegen
IenW
Planuitwerking

A7/A8 Amsterdam-Hoorn
(vervolg)

financiering en de uitvoering van het voorkeursalternatief door de
verantwoordelijke partijen. In december 2019 is de Structuurvisie
inclusief voorkeursalternatief vastgesteld door de minister van
Infrastructuur en Waterstaat. De globale planning voor de
Planuitwerking A7/A8 Amsterdam-Hoorn (deel HWN) betreft,
na herijking:
2023: Ontwerp Tracébesluit en ProjectMER (OTB/MER) in procedure
2025: Vastgesteld Tracébesluit

Politiek/bestuurlijk
Er wordt samengewerkt met het ministerie van IenW, de provincie
Noord-Holland, de Vervoerregio Amsterdam en gemeenten in de
nabijheid van de A7/A8. Verder worden belangenorganisaties en
omwonenden betrokken via het participatieproces. Er wordt samen­
gewerkt met relevante partijen in de regio: overheidspartijen,
infrabeheerders, vervoerders, terreinbeheerders, belangen­
groeperingen, kennisinstellingen en (overige) marktpartijen.

Financiën
De overige onderdelen van het multimodale bereikbaarheidspakket
kennen hun eigen planning.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

MIRT 2021

330

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

n.v.t.

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

20

Voor het aanpakken van de bereikbaarheidsknelpunten op het
hoofdwegennet (A7 en A8) heeft het ministerie van IenW € 330 mln.
gereserveerd in het Infrastructuurfonds (Artikel IF 12.03.02).

Openstelling

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 158

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Noordelijke Randweg Utrecht (NRU)

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	De rijksbijdrage is met € 5 mln. verhoogd.
2016	Het eerste deel van de rijksbijdrage wordt vijf jaar
eerder beschikbaar gesteld.

2015	In maart 2014 heeft de gemeenteraad van Utrecht
ingestemd met de voorkeursvariant.

2014	Het project heeft een eigen projectblad.
Voorheen was het onderdeel van project Ring
Utrecht, samen met de A27/A12.

De groei van het autoverkeer leidt tot problemen met de verkeers­
afwikkeling op de Ring Utrecht en het daarop aansluitende
onderliggend wegennet.

Oplossing
Het gemeentelijke deel van de Noordelijke Randweg Utrecht (NRU)
wordt opgewaardeerd tot autoweg met minimaal 2x2 rijstroken,
ongelijkvloerse kruisingen en een maximumsnelheid van ten minste
80 km/u. De voorkeursvariant van de gemeente Utrecht is een
opgewaardeerde NRU met een maximumsnelheid van 80 km/u,
2x2 rijstroken en drie ongelijkvloerse kruisingen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project draagt bij aan de bereikbaarheid in en rondom de
gemeente Utrecht.

Planning
De planning van dit project is primair aan de regio.
2022-2026: Realisatie en openstelling

Politiek/bestuurlijk
Op 3 december 2010 is het voorkeursalternatief voor de Ring Utrecht
vastgesteld. De afspraken over de NRU maken daar deel van uit. De
gemeente Utrecht is het bevoegd gezag voor de NRU. De bezuinigingen
uit het Lente- en Aanvullend regeerakkoord van 2012 hadden tot
gevolg dat de rijksbijdrage werd vertraagd. Bij het bestuurlijk overleg
MIRT (BO MIRT) 2014 is deze vertraging deels ongedaan gemaakt.
De rijksbijdrage is nu vanaf 2020 beschikbaar.

Uitvoering
Het project wordt aangestuurd door de gemeente Utrecht. De mogelijkheden voor vervlechting van de aanbesteding en de planuitwerking
worden onderzocht. De gemeente Utrecht heeft een participatietraject
opgezet om een keuze te maken voor de drie mogelijke locaties om een
ongelijkvloerse kruising te realiseren. Hier is nog geen besluit over
genomen. De uitspraak van de Raad van State inzake de PAS heeft ook
gevolgen voor dit project.

MIRT Overzicht 2021 | 159

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Planuitwerking

Noordelijke Randweg Utrecht (NRU)
(vervolg)

Financiën
Taakstellende rijksbijdrage: € 182 mln. De regio draagt € 50 mln. bij
(Artikel IF 12.03.02). De rijksbijdrage is met € 5 mln. verhoogd conform
amendement Schonis c.s. op het wetsvoorstel Vaststelling begroting
Infrastructuurfonds 2019 (35000A, nr. 30).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

182

De planning is
aan de regio

MIRT 2020

179

De planning is
aan de regio

MIRT 2019

171

De planning is
aan de regio

MIRT 2018

168

De planning is
aan de regio

MIRT 2017

166

De planning is
aan de regio

MIRT 2016

166

De planning is
aan de regio

MIRT 2015

165

De planning is
aan de regio

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

17

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

8

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 160

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-West Nederland
Spoorwegen personen
IenW

Multimodale knoop Schiphol

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	
Naar aanleiding van besluitvorming in het BO
MIRT van het najaar 2019 is € 7 mln. overgeboekt
naar het programma Spoorcapaciteit 2030 ten
behoeve van de landelijke dienstregeling 2023 en
de hoogfrequente sprinter Schiphol/
Hoofddorp-Amsterdam.

2019	
In het BO MIRT van december 2017 is geconstateerd dat zowel uitwerking nodig is voor
middellange en lange termijn. Ook middellange
termijn oplossingen vragen meer onderzoek.
Hierop is de planning aangepast.

2018	
Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De huidige multimodale knoop Schiphol is gebouwd in de jaren 90 en is
berekend op 21,3 mln. luchtreizigers per jaar met als bestemming of
vertrekpunt Schiphol. In 2017 verwerkte Schiphol al 43 mln. luchtreizigers
met als bestemming of vertrekpunt Schiphol. Het treinstation Schiphol
Airport is inmiddels uitgegroeid tot een van de belangrijkste van ons land.
Dagelijks gebruiken ruim 90.000 in- en uitstappende reizigers dit station.
Ook heeft Schiphol Centrum een groot busstation op de voorrijwegen van
de luchthaven. Door het toenemende verkeer op de voorrijwegen staat
de veiligheid van de buspassagiers op die plaats onder druk.
Schiphol Plaza kent in de huidige vorm problemen met de capaciteit
door de combinatie van reizigers die met alle modaliteiten komen
(auto, trein, bus en vliegtuig) en verschillende reisdoelen hebben in een
beperkte ruimte. Bij verdere groei leidt dit tot mogelijke knelpunten
met de veiligheid.
Het MIRT Onderzoek naar station Schiphol (november 2014) heeft
aangetoond dat er capaciteitsknelpunten zijn. De capaciteit van de
treinperrons, de trappen en roltrappen, het busstation en de hal van
Plaza is onvoldoende om de groeiende stroom reizigers te accommoderen. Naar aanleiding hiervan is in juli 2016 overeengekomen de
Verkenning multimodale knoop Schiphol te starten. Deze Verkenning is
uitgevoerd door het ministerie van IenW, Schiphol, NS, Vervoerregio
Amsterdam en Haarlemmermeer. Er is vooral gekeken naar een zo
integraal mogelijke oplossing die toekomstbestendig en robuust is,
maar ook flexibel kan inspringen op de veranderende mobiliteitsvraag.
Het ijkpunt van de Verkenning was de reizigersgroei tot 2040.
Gedurende de Verkenning is besloten een overgangsoplossing te
zoeken voor de multimodale knoop Schiphol die de komende jaren zal
zorgen voor voldoende veiligheid en capaciteit. Voor de lange termijn is
een MIRT Onderzoek Zuidwestkant Amsterdam/Schiphol/Hoofddorp
gaande dat een integrale bereikbaarheid van de regio (na 2030/2035)
zal onderzoeken.

Oplossing
De multimodale knoop Schiphol wordt aangepakt om de capaciteit,
de veiligheid en de kwaliteit voor de groeiende stroom reizigers te
faciliteren voor de middellange termijn (circa 2035). Bij het BO MIRT
van november 2019 is er een Voorkeursbeslissing genomen. Deze wordt
verder uitgewerkt in de Planuitwerkingsfase.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De oplossing biedt ruimte aan de groei van het reizigersvervoer en
draagt bij aan het verhogen van de veiligheid en het verbeteren van
de betrouwbaarheid.

MIRT Overzicht 2021 | 161

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-West Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Planuitwerking

Multimodale knoop Schiphol
(vervolg)

Planning

Financiën

2016: 	Startbeslissing voor de verkenning van de multimodale
knoop Schiphol
2019: Voorkeursbeslissing
2025: 	Oplevering van de maatregelen, behoudens
OV-chipkaartpoortjes
2030: Sluiting van OV-chipkaartpoortjes op station Schiphol Airport

Voor spoorse maatregelen rondom de multimodale knoop Schiphol
heeft het ministerie van IenW € 258 mln. gereserveerd binnen het
Infrastructuurfonds (artikelonderdeel 13.03.04).
In de bestuursovereenkomst hebben betrokken partijen afspraken
gemaakt over bijdragen aan de Voorkeursbeslissing. Voor het pakket
aan maatregelen is € 237,5 mln. beschikbaar gesteld door partijen,
waarvan het ministerie van IenW € 78,8 mln. bijdraagt.

Betrokken partijen
Het ministerie van IenW, Schiphol, NS en Vervoerregio Amsterdam
hebben zich in de intentieovereenkomst van 28 april 2016 gecommitteerd aan een gezamenlijke aanpak van de multimodale knoop om een
integrale oplossing te bereiken die de veiligheid, de capaciteit en de
kwaliteit van de knoop faciliteert. Daarnaast wordt nauw samen­
gewerkt met andere partijen: overheidspartijen zoals de gemeente
Amsterdam, vervoerders, kennisinstellingen en marktpartijen.
De bestuursovereenkomst van november 2019 is getekend door IenW,
Schiphol, Vervoerregio Amsterdam, NS, ProRail, Haarlemmermeer en
Amsterdam.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.

Openstelling

258

Divers

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.
cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 162

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Planuitwerking

Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen
Amsterdam-Lemmer
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2014	De bezuinigingen uit het Lenteakkoord en het
aanvullend Regeerakkoord van 2012 hebben,
zoals bij Voorjaarsnota 2013 besloten, tot gevolg
dat de planuitwerking wordt vertraagd.

Er is een tekort aan ligplaatsen op de vaarweg tussen Amsterdam en
Lemmer. Door dit tekort kunnen veiligheidsproblemen ontstaan door
onwenselijke afmeersituaties rond de sluiscomplexen op dit traject.
Ook kunnen situaties ontstaan waarin schippers te lang door moeten
varen op zoek naar een ligplaats, waardoor ze niet kunnen voldoen aan
wet- en regelgeving voor vaar- en rusttijden.

Oplossing
In de planuitwerking wordt onderzocht op welke manier en op welke
locaties het ligplaatsentekort kan worden opgelost. Gedacht kan
worden aan zowel uitbreiding en verbetering als herstructurering van
de huidige ligplaatsen rond de Oranjesluizen en de Houtribsluizen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De aanleg van ligplaatsen draagt bij een veilige en efficiënte scheepvaart.

Planning
2025-2027: Openstelling

Financiën
Taakstellend budget: € 6 mln. (Artikel IF 15.03.02).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

6

2025-2027

MIRT 2020

6

2025-2027

MIRT 2019

6

2025-2027

MIRT 2018

6

2025-2027

MIRT 2017

6

2025-2027

MIRT 2016

6

2025-2027

MIRT 2015

6

2025-2027

MIRT 2014

6

2025-2027

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 163

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Vaarweg IJsselmeer-Meppel

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Het taakstellend budget is verlaagd vanwege een
overboeking naar de reservering van het project
verbreding Sluiscomplex Kornwerderzand.

2013	In april 2012 is er bestuurlijk overleg gevoerd met
de regio. Het resultaat is dat eerdere realisatie
van het project door middel van voorfinanciering
niet aan de orde is.

Voor schepen in de klasse Va/Vb is het moeilijk zich te bewegen tussen
West-Nederland en Noord- en Oost-Nederland, omdat een aantal
vaarwegen niet geschikt is voor schepen in deze categorieën.

Oplossing
In de studie zijn de aanleg en de verbetering onderzocht van vaargeulen
op de trajecten Botterrak en Molenrak en de vaarweg Ketelbrug- Meppel.
Bezien is hoe het Molenrak en het Botterrak (vaargeulen IJsselmeerKetelbrug) geschikt kunnen worden gemaakt voor volledig afgeladen
binnenvaartschepen van klasse Vb en kustvaartschepen in
R/S-categorie 1. Voor de vaarweg Ketelbrug-Meppel (SchokkerakMeppelerdiep) wordt onderzocht in hoeverre deze geschikt gemaakt
kan worden voor binnenvaartschepen van klasse Va.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het verruimen van de vaargeulen voor schepen in klasse Va/Vb draagt
bij aan een vlotte, efficiënte en veilige scheepvaartafwikkeling.

Planning

Begrotingsjaar *

2023: openstelling (afhankelijk van overleg tussen Rijk en regio over
planning en besluitvorming)

MIRT 2021

27

2023

MIRT 2020

36

2023

Politiek/bestuurlijk

MIRT 2019

36

2023

MIRT 2018

36

2023

MIRT 2017

36

2023

MIRT 2016

36

2023

MIRT 2015

36

2023

MIRT 2014

36

2023

MIRT 2013

35

Na 2020

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

8

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

De planuitwerking is medio 2012 afgerond. In overleg met de regio is
besloten het voorkeursalternatief nog niet vast te stellen en de
planning en de besluitvorming later opnieuw te bezien.

Financiën
Taakstellend budget: € 27 mln. (Artikel IF 15.03.02). Overboeking van
Vaarweg IJsselmeer naar de reservering verbreding van het Sluiscomplex
Kornwerderzand in verband met de bijdrage ten behoeve van de
verdieping van de vaargeul (€ 8,5 mln.).

Projectbudget in mln.

Openstelling

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 164

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Dijkversterking Marken

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De planning is met een aantal jaar vertraagd door
onder meer de uitspraak met betrekking tot de
PAS en nieuwe inzichten die volgen uit de
planuitwerking.

2020	De planning en de daarin genoemde mijlpalen
zijn aangepast naar aanleiding van een andere
manier van plannen.

De waterveiligheid op Marken voldoet niet aan de huidige eisen. Een
deel van de dijk heeft stabiliteitsproblemen of is te laag. Bovendien is
de steenbekleding van de dijk op een aantal plaatsen ingezakt of ligt
deze los. Daarom is gezocht naar een bij Marken passende oplossing
ter verbetering van de waterveiligheid.

Oplossing
Na uitvoering van de pilot Meerlaagsveiligheid Marken is besloten tot
versterking van de Westkade en de Zuidkade van Marken. Er is sprake
van een stabiliteits- en een hoogteopgave. De Westkade en
de Zuidkade worden buitenwaarts versterkt.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
2019	Toepassing van gewijzigde ontwerpvoorschriften
leidt tot een andere oplossing voor de Westkade.
Afronding van de planuitwerking en start van de
realisatie zijn in de tijd opgeschoven.

2018	De Pilot Meerlaagsveiligheid Marken is afgerond.
De naam van het project is gewijzigd van Pilot
Meerlaagsveiligheid Marken naar Dijkversterking
Marken. Ook is de opgave hierop aangepast.

2017	Het voorkeursalternatief en het taakstellend
budget zijn vastgesteld.

2016

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Na de dijkversterking is de waterveiligheid op Marken in overeen­
stemming met de wettelijke eisen voor waterveiligheid.

Planning
2016-2020: Planuitwerking
2023: Start realisatie
2025-2027: Openstelling
2026-2028: Oplevering

Betrokken partijen

Begrotingsjaar *

De planuitwerking wordt uitgevoerd door Rijkswaterstaat. Het
bevoegd gezag is de provincie Noord-Holland. In de planuitwerking
wordt nauw samengewerkt met de gemeente Waterland en het
hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Het is de bedoeling
dat het Rijk – in lijn met het Bestuursakkoord Water – na realisatie van
de dijkversterking het beheer van de kering rond Marken overdraagt
aan het hoogheemraadschap.

MIRT 2021

56

2025-2027

MIRT 2020

50

2023

MIRT 2019

49

2023

MIRT 2018

48

2022

MIRT 2017

48

2022

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

8

Financiën

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

3

Het taakstellend budget is (binnen het Hoogwaterbeschermings­
programma) € 56 mln. (Artikel DF 1.02.01).

Projectbudget in mln.

Openstelling

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 165

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A1/A6/A9 Schiphol-Amsterdam-Almere

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Conform de voortgang van het programma en het
dalende risicoprofiel is € 80 mln. vanuit het
programma overgeboekt naar de vrije
investerings­ruimte van het IF.

2018	
Het taakstellend budget is opgehoogd met kosten
voor meerjarig onderhoud en financieringskosten
van het deel A6 Almere. Daarnaast zijn meevallers
en tegenvallers, die zijn ontstaan door verschillen
in uitgekeerde indexering en per project
contractueel ingepaste indexering, binnen de
DBFM-projecten budgetneutraal verrekend.

2016	Het taakstellend budget is opgehoogd met
kosten voor beheer en onderhoud van het deel
A9 Gaasperdammerweg. De scope en het budget
zijn daarnaast aangepast aan gewijzigde
afspraken met de regio.

De bereikbaarheid over de weg in de corridor A1/A6/A9 SchipholAmsterdam-Almere en de inpassing van de wegen in de stedelijke
omgeving is niet optimaal. Toekomstige ontwikkelingen zoals de
uitbreiding van Almere zetten op lange termijn de bereikbaarheid
verder onder druk.

Oplossing
In 2007 heeft het kabinet een voorkeur uitgesproken voor het
Stroomlijnalternatief: de uitbreiding van de bestaande weginfrastructuur A1/A2/A6/A9/A10-Oost tussen knooppunt Badhoevedorp en de
aansluiting Almere Buiten-Oost. In het Ontwerptracébesluit (OTB) is de
keuze voor het Stroomlijnalternatief gekoppeld aan een groot aantal
inpassingsmaatregelen, waaronder de aanleg van een tunnel in de A9
bij Amsterdam-Zuidoost en een verdiepte ligging in Amstelveen, een
eco-aquaduct in de A1 bij Muiden en het op maaiveld brengen van de
A6 bij de Weerwaterzone in Almere.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan de bereikbaarheid in de noordelijke
Randstad, zodat weggebruikers snel, verkeersveilig en betrouwbaar in
de corridor kunnen reizen. Daarnaast draagt de inpassing van deze
hoofdwegen in de dichtbevolkte omgeving bij aan een verbetering van
de leefomgeving en de duurzaamheid.

2015	Het taakstellend budget is aangepast als gevolg
van lagere bijdragen van derden en een wijziging
van de Stroomlijnovereenkomst.

2014	
Het taakstellend budget is opgehoogd met kosten
voor beheer en onderhoud van het deel A1/A6.
Door middel van een Wijzigings­tracébesluit wordt
het ontwerp van de Gaasperdammertunnel
aangepast. De bezuinigingen uit het Lenteakkoord
en het aanvullend regeerakkoord van 2012 hebben
tot gevolg dat de planning van deeltrajecten A6
Almere en A9 Amstelveen zijn verschoven.

Planning
2024-2026: Openstelling van deeltraject A9 Badhoevedorp-Holendrecht.
Voor vier van de vijf delen van het project staat de openstelling
eerder gepland.

Politiek/bestuurlijk
Rijk en regio hebben in 2007 en 2008 overeenkomsten getekend over
het Stroomlijnalternatief met afspraken over de inpassing. Er is een
aanvullende bestuursovereenkomst getekend over de busvoorzieningen
tussen Almere en het knooppunt Watergraafsmeer. Het Tracébesluit is in
2011 vastgesteld en in november 2014 onherroepelijk geworden. Rijk en
regio zijn in maart 2014 overeengekomen dat de Keizer Kareltunnel in
Amstelveen niet wordt aangelegd, maar dat de A9 verdiept wordt
aangelegd. Hierdoor is een Wijzigingstracébesluit opgesteld dat in maart
2017 door de minister van Infrastructuur en Milieu is vastgesteld.

MIRT Overzicht 2021 | 166

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2013	Door het opheffen van het Fonds economische
structuurversterking (Fes), het sluiten van een
aanvullende bestuursovereenkomst en opname
van DG-Ruimte-gelden in het infrafonds is de
bijdrage van derden aangepast. Er is € 24 mln.
overgeboekt vanuit project Stedelijke bereikbaarheid Almere.

A1/A6/A9 Schiphol-Amsterdam-Almere
(vervolg)

Uitvoering

Financiën

Het project wordt uitgevoerd in vijf delen. De uitvoering van het
deelproject A10-Oost/A1 Watergraafsmeer-Diemen is gestart in 2012, en
extra rijstroken op de A10-Oost zijn opengesteld in 2014. Het deelproject
A1 Diemen-Muiderberg/A6 Muiderberg-Almere Havendreef is gegund in
2012 en in 2017 opengesteld. Deeltraject A9 Gaasperdammerweg is in
2014 gegund en wordt in fases in 2020 opengesteld. Deeltraject A6
Almere is in 2016 gegund en in 2019 opgeleverd. Het laatste project A9
Badhoevedorp-Holendrecht is in 2019 gegund.

Taakstellend budget: € 5.849 mln. (inclusief bijdragen derden (€ 162 mln.),
beheer en onderhoud deeltraject A1/A6, A9 Gaasperdammerweg en A6
Almere). Artikel IF 12.03.01, 12.03.02 en 12.04.01.

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

5.849

2025-2027

2019

1.866

32%

MIRT 2020

5.428

2025-2027

2018

1,578

29%

MIRT 2019

5.395

2025-2027

2017

1.258

23%

MIRT 2018

5.325

2025-2027

2016

847

16%

MIRT 2017

5.101

2025-2027

MIRT 2016

5.066

2025-2027

MIRT 2015

4.667

2025-2027

MIRT 2014

4.676

2025-2027
2020

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2013

4.118

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1.785

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

401

Voor projecten met een Design, Build, Finance & Maintain-contract
(DBFM) wordt het budget ten tijde van de gunning opgehoogd vanuit de
middelen voor beheer en onderhoud. Bij A1/A6/A9 Schiphol-AmsterdamAlmere is dit gebeurd in MIRT 2014, MIRT 2016, MIRT 2018, MIRT 2020 en
MIRT 2021.

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 167

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

A1/A6/A9 Schiphol-Amsterdam-Almere
(vervolg)

Taakstellend budget
MIRT 2020 in mln.

Gerealiseerd budget
t/m 2019 in mln.

141

141

2014

2x5 rijstroken + 2 wisselstroken
/ 2x4 rijstroken + wisselstroken

1.866

637

2017

A9 Gaasperdammerweg

2x5 rijstroken + wisselstrook

1.188

345

2020

A6 Almere

2x4 rijstroken

388

77

2019

A9 Badhoevedorp-Holendrecht

2x4 rijstroken

1.275

33

2024-2026

Projectoverstijgend

Onder andere grondaankopen,
kabels en leidingen,
risicoreservering, externe
personeelskosten

991

633

5.849

1.866

Omschrijving

Maatregel

A10 Oost/A1 Diemen

2x4 rijstroken

A1/A6

Totaal

Openstelling

MIRT Overzicht 2021 | 168

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A10 Knooppunten De Nieuwe Meer en Amstel

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De bestuurders hebben de huidige scope van het
project Zuidasdok gezamenlijk herbevestigd.
Voor de voortzetting van de realisatie van het
project Zuidasdok is besloten tot het minnelijk
beëindigen van het contract met de aannemer en
het opnieuw aanbesteden van de scope van
Zuidasdok in deelpakketten. Met de Kamerbrief
van 26 maart 2020 (2020D11909) is de Tweede
Kamer geïnformeerd over de besluitvorming die
heeft plaatsgevonden.

2020	
De herijkingsfase zal tot uiterlijk het eerste
kwartaal 2020 lopen. Met de Kamerbrief van
23 juli 2019 (2019Z15335) is de Tweede Kamer
geïnformeerd over de besluitvorming die heeft
plaatsgevonden. In de zomer en in het najaar
van 2019 zullen diverse werkzaamheden op en
rond het station Amsterdam-Zuid doorgang
blijven vinden.

2017	Het project is overgegaan naar de realisatiefase.
2015	Het taakstellend budget is afgenomen door een
overboeking van de projectorganisatiekosten
naar het project Zuidasdok.

2014	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Het verkeer op de ring A10 ter plaatse van de Zuidas blijft naar
verwachting groeien. Daarom is het noodzakelijk om de capaciteit te
vergroten. Ook is ontvlechting nodig van doorgaand verkeer op de ring
A10 en het bestemmingsverkeer ten behoeve van de toe- en afritten
van de S108 (VU Kenniskwartier) en S109 (RAI). De capaciteitsvergroting
en de genoemde ontvlechting dient op knooppunt De Nieuwe Meer en
knooppunt Amstel ingezet te worden. De projecten Zuidasdok (zie
betreffende projectblad) en A10 Knooppunten De Nieuwe Meer en
Amstel worden in samenhang ontwikkeld en gerealiseerd.

Oplossing
De doorstroming van het verkeer wordt verbeterd door het aanpassen
van bestaande en het inpassen van nieuwe infrastructuur (rijstroken en
kunstwerken) ter plaatse van de knooppunten De Nieuwe Meer en
Amstel. Hiermee worden het doorgaande verkeer en het bestemmingsverkeer op de A10-Zuid gescheiden. Dit draagt bij aan een robuuster
verkeerssysteem en een verruimde capaciteit ter plaatse van
Amsterdam Zuidas. Voor aanpassingen op de Zuidas: zie het projectblad Zuidasdok.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De aanpassing van de knooppunten en de ontvlechting van doorgaand
en bestemmingsverkeer is noodzakelijk om invulling te geven aan de
doelstelling om de bereikbaarheid van de noordelijke Randstad in het
algemeen te verbeteren en die van Amsterdam en de economische
toplocatie Zuidas in het bijzonder.

Planning
2032-2036 Openstelling (verschillende projectonderdelen worden eerder
opgeleverd).

Politiek/bestuurlijk
In het voorjaar van 2012 heeft het Rijk besloten om het project A10
Knooppunten De Nieuwe Meer en Amstel in samenhang met het
project Zuidasdok te ontwikkelen. De noodzakelijke ontvlechting van
doorgaand en bestemmingsverkeer ter plaatse van de Zuidas is alleen
mogelijk als de scheiding op de knooppunten wordt ingezet. Het
project is opgenomen in de bestuursovereenkomst Zuidas van juli 2012.
In tegenstelling tot de andere onderdelen van de bestuursovereenkomst komt het project A10 Knooppunten volledig voor rekening en
risico van het Rijk. Het Ontwerptracébesluit is vervroegd vastgesteld in
2015. Het Tracébesluit is op 18 maart 2016 vastgesteld. Op 15 augustus
2018 is het Tracébesluit onherroepelijk geworden.

MIRT Overzicht 2021 | 169

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

A10 Knooppunten De Nieuwe Meer en Amstel
(vervolg)

Uitvoering
De bestuurders hebben in maart 2020 de huidige scope van het project
Zuidasdok gezamenlijk herbevestigd, waaronder de knooppunten
De Nieuwe Meer en Amstel. Om het project beter beheersbaar te maken
hebben de gezamenlijke opdrachtgevers besloten om het project serieel
in werkpakketten uit te voeren in plaats van integraal. Gevolg is dat de
totale realisatietijd van het project toeneemt. Er is nog sprake van een
grote planningsonzekerheid; de huidige verwachting is dat het laatste
pakket in de periode 2032-2036 wordt opgeleverd. Voor de voortzetting
van de realisatie van het project Zuidasdok is besloten tot het minnelijk
beëindigen van het contract met de aannemer en het opnieuw
aanbesteden van de scope van Zuidasdok in deelpakketten. Zie voor
verdere toelichting de Kamerbrief van 26 maart 2020 (2020D11909).

Financiën
Taakstellend budget: € 314 mln. (Artikel IF 12.03.01).
De omvang van het financieel tekort is fors, een verdere toelichting is
terug te vinden in de Kamerbrief van 26 maart 2020 (2020D11909).

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

314

2032-2036

2019

41

13%

MIRT 2020

309

2028

2018

35

11%

MIRT 2019

305

2028

2017

24

8%
1%

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2018

301

2028

2016

3

MIRT 2017

297

2028

2015

0

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

17

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

18

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 170

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A27/A12 Ring Utrecht

Realisatie

Opgave
Projecthistorie

De groei van het verkeer leidt tot afwikkelingsproblemen op de Ring
Utrecht en het daarop aansluitende onderliggend wegennet.

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Oplossing
2020	De Raad van State heeft op 17 juli 2019 geoordeeld dat het Tracébesluit Ring Utrecht niet in
stand kan blijven. Dit is het directe gevolg van
de uitspraak van de Raad van State van 29 mei
2019 over het Programma Aanpak Stikstof (PAS).
De exacte consequenties van de uitspraak en de
vervolgaanpak voor de A27/A12 Ring Utrecht
worden de komende periode nader uitgewerkt.

2018	
Start realisatie verschuift van 2018 naar 2020.
Na de vaststelling van het Tracébesluit is de
projectplanning t.a.v. de realisatiefase herijkt
waarbij een zorgvuldige marktbenadering en
omgevingsproces voorop staat. Dit leidt ertoe
dat de start realisatie plaatsvindt in 2020.

De planuitwerking is onderdeel van de regionale pakketstudie Ring
Utrecht. In de pakketstudie is aandacht voor diverse modaliteiten en
thema’s (ov, fiets, auto, mobiliteitsmanagement). Het Tracébesluit van
de Ring Utrecht bevat onder meer:
• de uitbreiding van de capaciteit van de A27 aan de oostzijde van
Utrecht en uitbreiding van de knooppunten Lunetten en Rijnsweerd,
waarbij de verkeersstromen tussen deze knooppunten worden
gescheiden (ontweven);
• de uitbreiding van de A12 met een extra rijstrook in beide richtingen
op de parallelbaan;
• een groene verbinding over de A27 tussen de stad en het landgoed
Amelisweerd.
De nagestreefde doelstelling voor de omgeving is dat maatregelen aan
de Ring Utrecht over het geheel genomen niet tot verslechteringen
leiden en waar mogelijk een verbetering opleveren.

2016	
In november 2014 heeft de minister de Tweede
Kamer per brief aangegeven dat het TB verschuift
naar 2017.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan de doelstellingen betere doorstroming,
leefbaarheid en veiligheid op het hoofdwegennet.

2015	
De voorkeursvariant is vastgesteld.
Planning
2014	
Het budget is verhoogd met € 15 mln. voor extra
inpassingsmaatregelen langs de A27. Vanaf
voorjaar 2012 heeft het project Ring Utrecht
vertraging opgelopen door onder meer een
controversieelverklaring en het onderzoek door
de commissie-Schoof. De planning voor het
Tracébesluit en de start van de realisatie zijn
hierop herijkt. De bezuinigingen uit het Lente­
akkoord en het aanvullend regeerakkoord van

N.t.b.

Politiek/bestuurlijk
Tijdens het bestuurlijk overleg MIRT van najaar 2009 heeft het destijds
vierledig bevoegd gezag de voorkeursrichting bepaald. Na een consultatie- en adviesronde over de milieueffectrapportage (MER) fase 1 is in
december 2010 een voorkeursalternatief vastgesteld. Ook is hierbij de
verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag voor de A27/A12 volledig bij
de minister van Infrastructuur en Milieu gelegd. Op verzoek van de

Tweede Kamer heeft de commissie-Schoof tussen december 2012 en
maart 2013 de besluitvorming over het voorkeursalternatief onderzocht.
De conclusie is dat het onderzoek voldoende tot goed is uitgevoerd, dat
er een uitgebreid en zorgvuldig participatie- en besluitvormingsproces is
geweest en dat de keuze voor een verbreding aan de oostzijde van de
stad Utrecht onderbouwd is. De minister heeft de voorkeursvariant
vastgesteld op 13 juni 2014 en het Ontwerp­tracébesluit in maart 2016.
Op 14 december 2016 is het Tracébesluit vastgesteld. De Raad van State
heeft op 17 juli 2019 geoordeeld dat het Tracébesluit Ring Utrecht niet in
stand kan blijven. Dit is het directe gevolg van de uitspraak van de Raad
van State van 29 mei 2019 over het Programma Aanpak Stikstof (PAS).
In het najaar van 2020 wordt het Tracébesluit uitgebracht gebaseerd op
de scope van het Ontwerp­tracébesluit 2016.
MIRT Overzicht 2021 | 171

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

A27/A12 Ring Utrecht
(vervolg)

File Top 50
Projecthistorie

Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van de knelpunten 16,
22 en 45 uit de File Top 50.

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Financiën
2012 hebben tot gevolg dat de verbreding van de
A12 (Ring Utrecht fase 2) is getemporiseerd. De
rijksbijdrage aan de NRU is apart op de begroting
opgenomen en als apart projectblad opgenomen.

Taakstellend budget: € 1.225 mln. (Artikel IF 12.03.02). Het budget is
exclusief reservering vanwege het Meerjarenprogramma
Geluidssanering (MJPG).

2013	
Het beschikbare budget is aangevuld met
bedragen voor de wegvakken A12 OudenrijnLunetten en A27 Lunetten-Houten. De fasering
van de A12 na 2020 betekent een oplevering
in 2023.

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

1.225

2029

2019

65

5%

MIRT 2020

1.206

2027-2028

2018

43

4%

MIRT 2019

1.171

2024-2026

MIRT 2018

1.153

2024-2026

MIRT 2017

1.141

2024-2026

MIRT 2016

1.138

2024-2026

MIRT 2015

1.134

2024-2026

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

91

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

79

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 172

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A28/A1 Knooppunt Hoevelaken

Realisatie

Opgave

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

De groei van het verkeer leidt tot afwikkelingsproblemen op de
driehoek van autosnelwegen A27/A1/A28 en het daarop aansluitende
onderliggend wegennet.

Door de ontbinding van het contract met de

Oplossing

combinatie A1/28 moet de realisatie van het project
opnieuw worden aanbesteed wat tot vertraging
leidt in de openstelling. Daarnaast zorgt de
stikstof-problematiek voor een extra vertraging.

Dit project is onderdeel van de regionale pakketstudie driehoek
Utrecht-Hilversum-Amersfoort. In de pakketstudie is aandacht voor
diverse modaliteiten en thema’s (ov, fiets, auto, prijsbeleid, mobiliteitsmanagement). Tijdens het bestuurlijk overleg MIRT (BO MIRT) van
najaar 2009 is het alternatief Verbreden als voorkeursalternatief
afgesproken, aangevuld met de kansrijke elementen uit het alternatief
Sorteren. Verbreden bestaat uit het aanleggen van extra capaciteit op
de wegen die naar het knooppunt leiden én aanpassingen aan het
knooppunt Hoevelaken. Bij Sorteren wordt gekeken naar het splitsen
van doorgaand en lokaal verkeer.

Projecthistorie
2021

2020

Het contract met de combinatie A1/28, aan wie het
project medio 2015 is gegund, wordt ontbonden,
nadat de combinatie haar werkzaamheden met
betrekking tot het Tracébesluit in goede orde heeft
afgerond. Dit is een gevolg van het gedeelde
besluit dat de gekozen innovatieve aanbestedingsvorm niet de juiste is geweest. Het project zal na
vaststelling van het Tracébesluit, naar verwachting
voorjaar 2020, opnieuw worden aanbesteed.

2019	
Het budget is gewijzigd door extra bijdragen van
de provincie Utrecht en de gemeente Amersfoort
voor de aanleg van fiets- en voetgangerstunnels
(€ 5 mln.) en een extra bijdrage voor grondkosten
en onderhoud (€ 2 mln.).

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De maatregelen dragen bij aan de verbetering van de doorstroming en
de bereikbaarheid van de regio Midden-Nederland, waarbij een goede
inpassing/vormgeving van de A1/A28 een bijdrage levert aan de
verbetering van de leefbaarheid in het gebied rond deze wegen.

Planning
N.t.b.

Politiek/bestuurlijk
2018	
Het budget is bijgesteld vanwege een bijdrage
van de regio en het toevoegen van onderhoudsbudget ten behoeve van de realisatiefase.

2017	
De mijlpalen verschuiven als gevolg van het
overstappen op het NRM2016 (Nederlands
Regionaal Model) en actualiseren van effect­
studies ten behoeve van het Tracébesluit.

In het BO MIRT van voorjaar 2011 is afgesproken dat wordt ingezet op
vervlechting van de verdere tracé-uitwerking en de aanbesteding van
de realisatie. Daarbij is een pakket van eisen en wensen het uitgangspunt. Alle benodigde afspraken tussen Rijk en regio om het project te
kunnen aanbesteden zijn in juni 2013 vastgelegd in een bestuurs­
overeenkomst. De regio levert onder andere een bijdrage voor de
geluidsmaatregelen en voor de verplaatsing van de verzorgingsplaats
op het grondgebied van de gemeente Nijkerk.
Met het gezamenlijke besluit in 2019 om te komen tot ontbinding

van het contract met de aannemerscombinatie is er geen sprake meer
van vervlechting. Het Tracébesluit zal worden vastgesteld conform
de afspraken uit de bestuursovereenkomst tussen Rijk en regio.
De uitspraak van de Raad van State inzake de PAS heeft ook invloed
op dit project. Dit project is één van de zeven MIRT-projecten die
bronmaatregelen kunnen gebruiken die opgenomen zijn in het
stikstofregistratiesysteem.

Uitvoering
In 2012 is een Publiek-Private Comparator (PPC) uitgevoerd. Besloten is
het project met een Plan, Design en Construct-contract (PD&C) uit te
voeren. In het voorjaar 2014 is de aanbesteding gestart. Dit project is
daarmee overgegaan naar de realisatiefase. Het project is in juni 2015
MIRT Overzicht 2021 | 173

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2016	
Het budget is bijgesteld vanwege een bijdrage
van de regio.

2015	
Het project is overgegaan naar de realisatiefase.

A28/A1 Knooppunt Hoevelaken
(vervolg)

gegund. Omdat er sprake is van vroege marktbenadering (vóór het
Tracébesluit) wordt er gezamenlijk met de markt een Tracébesluit
opgesteld. Voorafgaand aan het vaststellen van het Tracébesluit zijn al
voorbereidende maatregelen uitgevoerd.

Financiën
Taakstellend budget: € 796 mln. (inclusief bijdrage van derden:
€ 44 mln.) (Artikel IF 12.03.01).
Het budget is exclusief reservering vanwege het Meerjarenprogramma
Geluidssanering (MJPG).

Als gevolg van de ontbinding van het contract met de aannemers­
combinatie moet een nieuwe aanbestedingsprocedure voor de
uitvoering plaatsvinden. Dit leidt tot vertraging. De nieuwe aan­
bestedingsprocedure zal naar verwachting in 2021 starten.

Het taakstellend budget is aangepast.

File Top 50
2014	
De bezuinigingen uit het Lenteakkoord en het
aanvullend Regeerakkoord van 2012 hebben tot
gevolg dat de uitvoering van project A28/A1
Knooppunt Hoevelaken is verschoven.

Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van knelpunt 6 uit de
File Top 50.

2013	
In 2012 is het ontwerp versoberd om binnen het
beschikbare budget te blijven. Marktpartijen
zullen worden uitgenodigd om naast het
Programma van Eisen zo veel mogelijk wensen
van Rijk en regio te realiseren. De winnende
aanbieding vormt de basis voor de voorkeurs­
variant in het Ontwerptracébesluit. Door
vervlechting en versobering is het Tracébesluit
gepland in 2016 en start de uitvoering in 2017.
De openstelling in 2020 blijft ongewijzigd.

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

796

N.t.b.

2019

128

16%

MIRT 2020

785

2023-2025

2018

105

13%

MIRT 2019

774

2023-2025

2017

80

10%

MIRT 2018

763

2023-2025

2016

51

7%

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2017

743

2023-2025

2015

27

4%

MIRT 2016

741

2022-2024

2014

11

2%

MIRT 2015

731

2022-2024

2013

7

1%

MIRT 2014

699

2022-2024

2012

1

2020

MIRT 2013

676

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

120

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

76

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 174

Gebied

Noordwest-Nederland

Onderwerp	Hoofdwegen en

Zuidasdok

Spoorwegen personen
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie
Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De bestuurders hebben de huidige scope van het
project Zuidasdok gezamenlijk herbevestigd.
Voor de voortzetting van de realisatie van het
project Zuidasdok is besloten tot het minnelijk
beëindigen van het contract met de aannemer en
het opnieuw aanbesteden van de scope van
Zuidasdok in deelpakketten. Met de Kamerbrief
van 26 maart 2020 (2020D11909) is de Tweede
Kamer geïnformeerd over de besluitvorming die
heeft plaatsgevonden.

2020	De herijkingsfase zal tot uiterlijk het eerste
kwartaal 2020 lopen. Met de Kamerbrief van
23 juli 2019 (2019Z15335) is de Tweede Kamer
geïnformeerd over de besluitvorming die heeft
plaatsgevonden. In de zomer en in het najaar
zullen werkzaamheden op en rond het station
Amsterdam Zuid doorgang blijven vinden.

De ruimtelijke ontwikkelingen in de corridor Haarlemmermeer-Almere
en op de Zuidas versterken de toename van het aantal reizigers en de
hoeveelheid verkeer. Door de opening van de Noord-Zuidlijn, de
Hanzelijn en Openbaar Vervoer Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad
(OV-SAAL) neemt het aantal reizigers op station Amsterdam Zuid toe.
Daarom is een vergroting van de stationscapaciteit nodig. Daarnaast
biedt de gerealiseerde spoedaanpak A10-zuid op termijn onvoldoende
wegcapaciteit. Daarom is een robuuste wegverbreding nodig. Een
investering in ruimtelijke kwaliteit is nodig om de Zuidas te laten
uitgroeien tot een internationale toplocatie.

Oplossing
De openbaar vervoerterminal wordt uitgebreid door het vergroten van
de stationscapaciteit en het realiseren van een efficiëntere overstap
tussen trein, metro, tram en bus. Zo wordt deze geschikt om de
toename in reizigersaantallen af te handelen. De wegcapaciteit wordt
uitgebreid en de A10-zuid tussen de bruggen over de Amstel en de
Schinkel wordt ontvlochten met vier rijstroken op de hoofdrijbaan en
twee rijstroken op de parallelrijbaan in beide rijrichtingen. Ter hoogte
van de Zuidas krijgt de A10 een ondergrondse ligging. Voor aanpassing
van de aanliggende knooppunten, zie projectblad A10 Knooppunten
De Nieuwe Meer en Amstel.

Planning
2019	De geactualiseerde planning na de gunning leidt
tot een vertraging van twee jaar voor de start.

2017	Het project is overgegaan naar de realisatiefase.
2016	Bij bestuurlijk overleg in december 2014 is scope
en budget aan het project toegevoegd (onder
andere de bijdrage van de NS).

2015	De budgetten voor het project zijn integraal
opgenomen op artikel 17 van het
Infrastructuurfonds.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Behalve aan gemeentelijke en provinciale doelstellingen draagt dit
project bij aan vergroting van de capaciteit van de openbaarvervoer­
terminal en aan het verbeteren van de bereikbaarheid over de weg,
vooral voor de noordelijke Randstad in het algemeen en voor
Amsterdam en de economische toplocatie Zuidas in het bijzonder.
Door de ondertunneling ontstaat meer ruimte voor andere modaliteiten
die bijdragen aan de bereikbaarheid en wordt de leefomgeving
verbeterd. Ook wordt hiermee een bijdrage geleverd aan de wens om
de Zuidas te ontwikkelen tot een gemengde stadswijk.

2032-2036: Openstelling (verschillende projectonderdelen worden
eerder opgeleverd)

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van knelpunt 30 uit de
File Top 50.

Politiek/bestuurlijk
In juli 2012 is een bestuursovereenkomst gesloten en is de Voorkeurs­
beslissing genomen. In maart 2015 is het Ontwerptracébesluit
vervroegd vastgesteld. Het Tracébesluit is op 18 maart 2016 vastgesteld.
Op 15 augustus 2018 is het Tracébesluit onherroepelijk geworden.
MIRT Overzicht 2021 | 175

Gebied

Noordwest-Nederland

Onderwerp	Hoofdwegen en

Spoorwegen personen
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2014	Bij de start van de planuitwerkingsfase is de
planning opnieuw bekeken. In maart 2013 is een
hernieuwde planning aan de Tweede Kamer
gestuurd. Bij de Voorjaarsnota is het project­
budget Artikel 13 opgehoogd met € 6,4 mln.

2013	Door de gesloten bestuursovereenkomst en de
genomen voorkeursbeslissing krijgt het project
een duidelijke scope. Ten tijde van het ondertekenen van de bestuursovereenkomst was nog niet
definitief vast te stellen of de openbaarvervoerterminal robuust kan functioneren tot 2030.

Zuidasdok
(vervolg)

Uitvoering

Financiën

De bestuurders hebben in maart 2020 de huidige scope van het project
Zuidasdok gezamenlijk herbevestigd. Om het project beter beheersbaar
te maken hebben de gezamenlijke opdrachtgevers besloten om het
project serieel in werkpakketten uit te voeren in plaats van integraal.
Gevolg is dat de totale realisatietijd van het project toeneemt. Er is nog
sprake van een grote planningsonzekerheid; de huidige verwachting is
dat het laatste pakket in de periode 2032-2036 wordt opgeleverd. Voor
de voortzetting van de realisatie van het project Zuidasdok is besloten
tot het minnelijk beëindigen van het contract met de aannemer en het
opnieuw aanbesteden van de scope van Zuidasdok in deelpakketten.
Met de huidige aannemer worden in het kader van de beëindiging
afspraken gemaakt over welke nog lopende werkzaamheden afgerond
zullen worden. Zie voor verdere toelichting de Kamerbrief van 26 maart
2020 (2020D11909).

Taakstellend budget: € 1.692 mln. De gemeente Amsterdam draagt
hiervan € 224 mln. bij, en voor de openbaar vervoerterminal dragen de
provincie Noord-Holland € 81 mln. en de Vervoerregio Amsterdam
€ 168 mln. bij. Onderdeel van het taakstellend budget is tevens een
subsidie van de EU van € 3 mln. en bijdrage van de NS van € 69 mln.
voor de Brittenpassage, de Minervapassage en aanvullende commerciële
voorzieningen van het station (Artikel IF 17.08). Er zijn scopewijzigingen
die hebben geleid tot verhoging van de bijdragen van partijen conform
de bestuursovereenkomst uit 2012.

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

1.692

2032-2036

2019

390

23%

MIRT 2020

1.671

2028

2018

300

18%

MIRT 2019

1.643

2028

2017

220

13%

MIRT 2018

1.607

2028

2016

134

8%

MIRT 2017

1.584

2028

2015

100

2014

42

2013

7

2012

0

MIRT 2021

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.
cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

Projectbudget in mln.

De omvang van het financieel tekort is fors. Een verdere toelichting is
terug te vinden in de Kamerbrief van 26 maart 2020 (2020D11909).

108
84
*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 176

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Spoorwegen personen
IenW

Amsterdam CS, Cuypershal

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Voor de renovatie van de Cuypershal heeft
ProRail zorgvuldig de aanbesteding voorbereid;
dat heeft tot vertraging met twee jaar van de
realisatie geleid. Vanwege het monumentale
karakter van de hal en de daarmee gepaard
gaande risico’s voor de opdrachtnemer is gekozen
voor samenwerking met de markt, waarbij risico’s
vroegtijdig in beeld gebracht kunnen worden en
waar mogelijk gedeeld door opdrachtgever en
opdrachtnemer. Niet alle gewenste werkzaam­
heden kunnen worden uitgevoerd. De keuze is
gemaakt allereerst alle werkzaamheden in de hal
en oostvleugel af te ronden; indien het budget
toereikend is, worden ook werkzaamheden (met
name het terugbrengen van rijtuigkappen) aan de
buitenzijde van het station uitgevoerd. Deze
problematiek staat los van de werkzaamheden
aan de Oosttunnel; die worden in het kader van
het project PHS Amsterdam CS uitgevoerd.

2020	ProRail onderzoekt de mogelijkheden voor
subsidie in het kader van de zorg voor het
rijksmonument om alle onderdelen van het
project te kunnen uitvoeren. De provincie
Noord-Holland heeft inmiddels een subsidie
verleend van circa € 0,3 mln. voor diverse
restauratiewerkzaamheden.

2019	Per 1 januari 2018 is de subsidie definitief

Het interieur van het stationsgebouw van Pierre Cuypers heeft in de
afgelopen 120 jaar aanpassingen ondergaan, waardoor de monumentale waarde van de Cuypershal is aangetast. Een kwaliteitsverbetering
is nodig om het monumentale karakter van de Cuypershal te herstellen.
Naast de restauratie en renovatie van de Cuypershal is het nodig om de
transfercapaciteit van de Middentunnel en Oosttunnel van het station
uit te breiden om de huidige en toekomstige reizigersstromen te
kunnen verwerken.

Oplossing
De Cuypershal wordt in originele staat hersteld. Doelstelling is om het
werk in de Cuypershal gereed te hebben tegelijk met het gereed komen
van de Oosttunnel. De huidige Oosttunnel is de verbindende schakel
tussen de oostelijke ingang van het station en de oostelijke fasen van
de perrons. De Oosttunnel wordt verbreed om voldoende transfercapaciteit te kunnen bieden, uitbreiding van commerciële voorzieningen
in de tunnel mogelijk te maken en extra stijgpunten in de Oosttunnel
aan te brengen. De extra stijgpunten in de Oosttunnel leveren een
bijdrage aan een betere verdeling van de reizigers over de perrons.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling:
Ruimte bieden aan de groei van het reizigersvervoer, verbeteren van
het reisgemak.

Planning
2012-2014: Realisatie Middentunnel
2014-2020: Realisatie Cuypersgebouw

Politiek/bestuurlijk
Het besluit om de Cuypershal te herstellen en de Oosttunnel aan te
passen aan de verwachte reizigersstroom is genomen bij de maatregelen
in het kader van de economische crisis en versnelling. De Tweede
Kamer is hierover per brief geïnformeerd (TK 29984, nr. 176).

vastgesteld. De resterende werkzaamheden zijn
inclusief bijbehorend budget ondergebracht bij
MIRT Overzicht 2021 | 177

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Amsterdam CS, Cuypershal
(vervolg)

Financiën
Projecthistorie

Taakstellend budget: € 27 mln. exclusief subsidie provincie
Noord-Holland (Artikel IF 13.03.01).

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.
het MIRT-project Nazorg gereedgekomen lijnen
en halten. Het niet-benodigde budget onvoorzien
(€ 2,3 mln.) is overgeboekt naar de investeringsruimte (Artikelonderdeel IF 20.04).

2018	De Middentunnel is gerealiseerd en in dienst
genomen. De renovatie van de Cuypershal is een
risicovol project, omdat niet volledig bekend is
wat achter 120 jaar doorgevoerde aanpassingen
naar voren komt. De aanpak om tot aanbesteding
van het werk te komen is hierop aangepast. Dat
heeft meer tijd gevergd. De geplande oplevering
is hierdoor verschoven naar 2020.

2017	Doordat de realisatie van de Middentunnel
duurder is uitgevallen en de scope van de
projectonderdelen wordt aangepast, treedt een
vertraging op van twee jaar.

2016	De aanbesteding van de renovatie van het
Cuypersgebouw is vertraagd in verband met een
tekort op de businesscase Masterplan
Amsterdam Stationseiland.

2015

 e Oosttunnel wacht op een integraal besluit over
D
Amsterdam in het kader van PHS. Bij de
Voorjaarsnota 2014 is om die reden de bijdrage aan
de Oosttunnel (€ 12 mln.) ondergebracht bij PHS.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

27

2012-2022

2019

17

65%

MIRT 2020

26

2012-2020

2018

17

65%

MIRT 2019

26

2012-2020

2017

17

65%
62%

MIRT 2018

26

2012-2020

2016

16

MIRT 2017

26

2012-2018

2015

15

MIRT 2016

26

2012-2016

2014

14

MIRT 2015

26

2012-2016

2013

12

MIRT 2014

38

2012-2016

2012

4

2012-2016

MIRT 2013

37

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

10

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 178

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Amsterdam CS, Cuypershal
(vervolg)

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2013	De startdatum van de bouw van de Oosttunnel
verschuift naar medio 2014, de oplevering naar
2016. Bezien wordt of dreigende vertraging kan
worden opgelost. De capaciteitsanalyse van
Amsterdam CS in het kader van het Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) is nog niet
afgerond, waardoor de ontwerpkeuze voor de
Oosttunnel nog niet definitief kan worden
bepaald. Gezien het raakvlak met de Oostpassage
en de uitvoering van de IJ-hal in 2013 en 2014 is er
noodzaak vaart te maken met de besluitvorming
over ontwerpkeuzes en het budget voor de
Oosttunnel. De Oostpassage kan pas worden
afgebouwd nadat deze tijdelijk dienst heeft
gedaan als transfertunnel tijdens de verbreding
en de buitendienstneming van de Oosttunnel.

MIRT Overzicht 2021 | 179

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Spoorwegen
IenW

PHS Amsterdam

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	In het afgelopen jaar is een aantal partiële
uitvoeringsbesluiten genomen. Daarmee is PHS
Amsterdam separaat opgenomen in het MIRT
Overzicht (voorheen onderdeel van ‘Projecten
< 50 mln.’).

Station Amsterdam Centraal kent een groeiend aantal reizigers.
Amsterdam Centraal ontvangt nu al gemiddeld zo’n 200.000 reizigers
per dag. De prognose van de NMCA laat richting 2040 een sterke groei
zien in het aantal reizigers. Ook voor het goederenvervoer wordt een
groei verwacht. Om deze groei op te vangen, zullen aanpassingen
plaatsvinden aan het station en aan de sporen. Daarnaast is vanuit het
groeiende aantal treinen bij een hoogfrequent spoorvervoer meer
opstelcapaciteit nodig.

Oplossing
Om de beoogde groei mogelijk te kunnen maken zijn diverse
aanpassingen nodig aan de infrastructuur:
• De capaciteit van de bestaande (rol)trappen en liften wordt
uitgebreid;
• De perrons worden verbreed en verlengd;
• De oostelijke reizigerstunnel wordt vernieuwd en verbreed en met
extra (rol)trappen uitgebreid;
• De Westtunnel krijgt een extra lift;
• De sporen en wissels aan de oostkant van het station worden
aangepast. Bij de Dijksgracht wordt een ongelijkvloerse kruising
gerealiseerd;
• De vier stalen spoorbruggen aan de Oostertoegang worden vanwege
einde levensduur vervangen;
• Aanpassingen voor het reizigers- en goederenvervoer in het
Amsterdamse havengebied. Dit betreft met name extra
opstelcapaciteit;
• Kleine maatregelen, zoals keervoorzieningen, op andere
Amsterdamse stations.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Ruimte bieden aan de groei van het reizigersvervoer, ruimte bieden
aan de groei van het goederenvervoer, verbeteren van de deur-totdeurreistijd, verbeteren van het reisgemak, verbeteren van de
betrouwbaarheid, bijdragen aan de economische en ruimtelijke
ontwikkeling van Nederland.

Planning
2020: OTB
2020: TB
2021: Start realisatie
2027-2029: Indienststelling

MIRT Overzicht 2021 | 180

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Spoorwegen
IenW
Realisatie

PHS Amsterdam
(vervolg)

Politiek/bestuurlijk
In juni 2018 is een besluit genomen over de treinenloop van en naar
Amsterdam. Daarbij is een richtinggevende keuze gemaakt voor de
verder uitwerking van het project.

Uitvoering
Vooruitlopend op het definitieve realisatiebesluit zijn een aantal
beschikkingen verleend aan ProRail om kleinere aanpassingen uit te
voeren. In 2019 is een realisatiebesluit genomen voor de maatregelen
in het Amsterdamse havengebied.

Financiën
Taakstellend budget: € 138 mln. (betreft alleen huidig deel in realisatie).

Begrotingsjaar *
MIRT 2021
verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.
cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

138

2027-2029

2019

10

28

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 181

Gebied

Noordwest-Nederland

Onderwerp	Regionale/lokale

infrastructuur
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

Ombouw Amstelveenlijn
(hoogwaardige tramverbinding)
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De realisatie van het tracédeel in Uithoorn is
aanbesteed. Dit deel zal worden afgerond in
2022. De werkzaamheden voor verlenging naar
Uithoorn starten na afronding van de ombouw in
Amstelveen en Amsterdam.

2018	Het project is overgegaan van de planstudie- naar
de realisatiefase. De vervoerregio heeft nog in
2016 de realisatiebeschikking ontvangen.

2017	Op verzoek van de stadsregio is de doortrekking
van de Amstelveenlijn naar Uithoorn toegevoegd
aan de scope van het project.

Om het toekomstige reizigersaanbod te kunnen verwerken en de
veiligheid te verbeteren moet de bestaande Amstelveenlijn
worden verbeterd.

Oplossing
Tussen de Zuidas en Amstelveen-Zuid wordt de bestaande
Amstelveenlijn omgebouwd tot een hoogwaardige tramverbinding
die bij de Zuidas aansluit op het bestaande tram- en metronet van
Amsterdam en op het spoorwegnet. De ombouw van de Amstelveenlijn
draagt bij aan een betere bereikbaarheid van Amstelveen, de Zuidas en
de binnenstad van Amsterdam. Ook verbetert de ombouw de verkeersveiligheid van de Amstelveenlijn door de aanleg van ongelijkvloerse
kruisingen. De Amstelveenlijn zal worden verlengd naar Uithoorn.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verbeteren van de deur-tot-deur reistijd, verhogen van de veiligheid,
ruimte bieden aan de groei van het reizigersvervoer en bijdragen aan
de ruimtelijke en economische ontwikkeling van Nederland.

2016	In het kader van de besluitvorming Zuidasdok
heeft het ministerie van IenW de voorkeurs­
beslissing van de Stadsregio voor de ombouw
van de Amstelveenlijn bevestigd.

Planning
2020-2022: Oplevering

Politiek/bestuurlijk
2015	De voorkeursbeslissing en de start van de
uitvoering zijn uitgesteld door vertraging in de
planvorming van de Stadsregio.

2014	De planning wordt afgestemd op de uitvoering
van Amsterdam Zuidasdok.

2013

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Niet van toepassing.

Uitvoering
De Vervoerregio Amsterdam is verantwoordelijk voor de uitvoering, de
financiering en de exploitatie van het project. De beschikking voor het
project is in 2016 verleend. De uitvoering is eind 2018 gestart. In 2019
worden grootschalige werkzaamheden voor een aantal ongelijkvloerse
kruisingen verricht. Het jaar 2020 staat in het teken van de oplevering
van de eerste fase van het opstelterrein (remise) in de Legmeerpolder
en het test- en proefbedrijf met het nieuwe trammaterieel.

MIRT Overzicht 2021 | 182

Gebied

Noordwest-Nederland

Onderwerp	Regionale/lokale

infrastructuur
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

Ombouw Amstelveenlijn
(hoogwaardige tramverbinding)
(vervolg)
Financiën
Taakstellend budget: € 81 mln. (Artikel IF 14.01.03).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

81

2020-2022

2019

38

48%

MIRT 2020

80

2020

2018

12

15%

MIRT 2019

79

2020

2017

12

15%

2016

5

6%

MIRT 2018

78

2020

MIRT 2017

77

2020

MIRT 2016

77

2020

MIRT 2015

76

2020

MIRT 2014

76

2020
2019

MIRT 2013

75

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

6

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

6

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 183

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

De Zaan (Wilhelminasluis)

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	De arbitragezaak is afgerond. De werkzaam­
heden zijn hervat.

2019	De arbitragezaak loopt langer door dan verwacht,
waardoor openstelling verder vertraagd wordt
naar 2020.

2018	Er loopt een arbitragezaak tussen de provincie en
de aannemer over tekortkomingen in het
ontwerp. Hierdoor ontstaat vertraging.

2016

 e voortgang van de lopende uitvoeringswerkD
zaamheden wordt gehinderd door de complexiteit
van de ontwerpwerkzaamheden. De oplevering
van het werk is voorzien eind 2016/begin 2017.

2014	De opdracht tot vernieuwing Wilhelminasluis is in

De Zaan is beperkt toegankelijk voor schepen in klasse Va vanwege de
te geringe diepgang van de vaarweg en de ontoereikende dimensies
van de kunstwerken.

Oplossing
Op basis van de planuitwerking van de overeenkomst Vaart in de
Zaan wordt de Wilhelminasluis vernieuwd tot een volwaardige klasse
Va-schutsluis, en worden de Wilhelminabrug, Beatrixbrug en Zaanbrug
vernieuwd. De nieuwe sluis komt op de plaats van de bestaande sluis en
zal voldoen aan de wettelijke normen uit de Waterwet. De sluis krijgt een
doorvaartbreedte van 14 m, een waterdiepte (tevens drempeldiepte) van
4,70 m en een kolklengte van circa 156 m.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project draagt bij aan vlotte en efficiënte scheepvaartafwikkeling op
de Zaan.

Planning
2013: Start realisatie
2020: Openstelling sluis
2023: Afronding project inclusief bruggen

februari 2013 gegund.

Politiek/bestuurlijk
2013	Op basis van de planning van de aanbestedingsprocedure zal het werk eind 2012 worden
opgedragen. Ontwerp en uitvoering zijn voorzien
in de periode van begin 2013 tot begin 2015.
De afstemming en de maatregelen om tijdens de
uitvoering van het werk de bereikbaarheid voor
de scheepvaart én het wegverkeer maximaal te
waarborgen, vragen extra voorbereidingstijd.

De provincie Noord-Holland, de gemeente Zaanstad, het voormalige
ministerie van Verkeer en Waterstaat en het Hoogheemraadschap
Hollands Noorderkwartier hebben in oktober 2009 een bestuurs­
overeenkomst gesloten. Hierin zijn de afspraken over de realisatie, de
kostenverdeling en de verdeling van eigendom, beheer en onderhoud
van de vernieuwing van de Wilhelminasluis beschreven. Met de
ondertekening van deze overeenkomst Vaart in de Zaan is het project
van de planuitwerkingsfase overgegaan naar de realisatiefase. Andere
voorgenomen en gerealiseerde maatregelen voor verbetering van de
bevaarbaarheid van de Zaan behoren niet tot dit project. De provincie
Noord-Holland coördineert de realisatie.

MIRT Overzicht 2021 | 184

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

De Zaan (Wilhelminasluis)
(vervolg)

Financiën
Het Rijk verleent voor dit project een subsidie van maximaal € 13 mln.
aan de provincie Noord-Holland. Nadere afspraken over het subsidie­
bedrag en de melding van de voortgang zijn opgenomen in de subsidiebeschikking die het Rijk heeft verleend (Artikel IF 15.03.01).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

13

2020

2019

10

77%

MIRT 2020

13

2020

2018

10

77%

MIRT 2019

13

2020

2017

10

77%

MIRT 2018

13

2019

2016

10

77%

MIRT 2017

13

2017

2015

10

MIRT 2016

13

2016-2017

2014

10

MIRT 2015

13

2015

2013

10

MIRT 2014

13

2015

2012

10

MIRT 2013

13

2015

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 185

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Lichteren Buitenhaven IJmuiden
en Energiehaven
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

 ijk en regio hebben een convenant getekend voor
R
het inrichten van een energiehaven op de locatie
van het baggerspeciedepot in de Averijhaven.
De marktbenadering voor het verwijderen van
baggerspecie uit de Averijhaven is gestart.
Na gunning wordt de scope geactualiseerd.

2018	De scope van dit project kan mogelijk worden
aangepast als gevolg van een lopende herbezinning op de toekomstvaste functievervulling van
de Averijhaven/slibdepot.

2017	Er is vertraging in de planning opgetreden omdat
het combineren van de lichterlocatie met nieuwe
havenontwikkeling wordt vertraagd door
veranderende marktomstandigheden in met
name het kolentransport en de staalindustrie.

2016	Er is vertraging in de planning opgetreden
doordat regionale partijen en het Havenbedrijf
Amsterdam zoeken naar mogelijkheden om het
verplaatsen van de lichterlocatie te combineren
met nieuwe havenontwikkeling.

2015	Er is vertraging in de planning opgetreden door
de procedure van de Raad van State.

Veel bulkschepen die bestemd zijn voor de haven van Amsterdam
worden zo diep afgeladen dat ze vóór het sluizencomplex IJmuiden
moeten worden ‘gelichterd’ (gedeeltelijk gelost) om met de juiste
diepgang de Noordersluis te kunnen passeren en vervolgens door te
varen naar Amsterdam. De lichtervoorziening ligt aan de rand en
gedeeltelijk in de vaargeul van en naar de Noordersluis en vormt
daardoor een nautisch veiligheidsknelpunt.

Oplossing
Om de nautische veiligheid en een vlotte doorvaart in het gebied te
garanderen, wordt een nieuwe lichterlocatie (insteekhaven) op de plek
van het huidige baggerspeciedepot (voormalige Averijhaven) bestudeerd.
Het gaat hierbij om het verplaatsen van de huidige lichtercapaciteit
(2 mln. ton kolen per jaar). In de planuitwerking wordt ingegaan op de
ontmanteling van het baggerspeciedepot, de aanleg van de insteekhaven,
de noodzakelijke maatregelen voor een veilige en vlotte in- en uitvaart en
de gevolgen van deze maatregelen voor de waterbeweging in het gebied
(onder andere de stroming), en voor de leefomgeving.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan een vlotte doorvaart en de nautische veiligheid.

Planning
N.t.b.

Politiek/bestuurlijk

faciliteren van de bouw en onderhoud van windmolens op zee. Hiertoe
is tussen het Rijk, Tata Steel en beoogde consortiumpartners (Provincie
Noord-Holland, gemeente Velsen en de Havenbedrijven Amsterdam en
IJmuiden), een convenant gesloten.

In het convenant over het toekomstig gebruik van de Averijhaven in
Velsen (1996, 2006) is vastgelegd dat het Rijk zorg zal dragen dat het
terrein een voldoende stevige ondergrond biedt om de inrichting van
de locatie voor haven- en bedrijfsactiviteiten mogelijk te maken of dat
het baggerspeciedepot weer zal worden teruggebracht in de oorspronkelijke staat van Averijhaven. Uit onderzoek is gebleken dat de sanering
van het slibdepot door het Rijk goed kan samengaan met de bouw van
een veilige lichterlocatie elders in het gebied én kansen biedt voor de
ontwikkeling van een projectenhaven, met name bedoeld voor het
MIRT Overzicht 2021 | 186

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Lichteren Buitenhaven IJmuiden
en Energiehaven
(vervolg)
Financiën

Projecthistorie

Taakstellend budget: € 66 mln. waarvan € 59 mln. op Artikel IF 15.03.02
en € 7 mln. op Artikel 15.03.01.

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2013	In overleg met de regio is besloten nadere
informatie bij het MER te leveren in verband met
de door het Havenbedrijf Amsterdam gevraagde
aanvullende lichtercapaciteit tot 4,65 mln. ton in
plaats van circa 2 mln. ton. Hierdoor ontstaat er
vertraging in de planning.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

66

nnb

MIRT 2020

65

nnb

MIRT 2019

65

nnb

MIRT 2018

65

nnb

MIRT 2017

65

2019

MIRT 2016

65

2018

MIRT 2015

65

2018

MIRT 2014

65

2017

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 187

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Verbeteren vaargeul IJsselmeer
(Amsterdam-Lemmer)
Opgave

Projecthistorie

In de vaarroutes naar Oost- en Noord-Nederland voor beroepsvaart in
klasse Vb bestaat onvoldoende diepgang.

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Oplossing
2020	In 2018 is de laatste zandwinconcessie uitgegeven
voor deeltraject 4.

De oplossing bestaat uit het verdiepen van de vaargeul IJsselmeer
zodat die geschikt wordt voor beroepsvaart tot klasse Vb. Het gedeelte
Buiten-IJ maakt ook deel uit van het project.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het verruimen van de vaargeul draagt bij aan een vlotte, efficiënte en
veilige scheepvaartafwikkeling.

Planning
Deeltraject 1: zandwinconcessie loopt tot 2024
Deeltraject 4: zandwinconcessie loopt tot 2030
Deeltraject 6: zandwinconcessie loopt tot 2025

Politiek/bestuurlijk
Toezeggingen: Nota Transport in Balans (1997).

Uitvoering
Het verdiepen van de vaargeul IJsselmeer wordt via zandwinning door
middel van concessies gerealiseerd. Door zandwinning ontstaat een
diepe vaargeul waarbij scheepvaart een deel van deze diepte gebruikt:
het benodigd nautisch profiel. Er zijn nog restopgaven voor het op orde
brengen van het nautisch profiel op de deeltrajecten 1, 4 en 6.
Uiteindelijke oplevering van de verruiming van de vaargeul is afhankelijk van snelheid en daadwerkelijk gebruik van de concessie op
zandwinning. Het is mogelijk dat het nautisch profiel eerder gerealiseerd is dan de einddata van de concessies.

MIRT Overzicht 2021 | 188

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Verbeteren vaargeul IJsselmeer
(Amsterdam-Lemmer)
(vervolg)
Financiën
Taakstellend budget: € 12 mln.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

MIRT 2020

Projectbudget in mln.
12

12

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

Afhankelijk van
zandwinning
(deeltraject 1, 4, 6)

2019

12

100%

2018

12

100%

Afhankelijk van
zandwinning
(deeltraject 1, 4, 6)

2017

12

100%

2016

12

100%

2015

12

2014

12

2013

12

2012

12

MIRT 2019

12

Afhankelijk van
zandwinning
(deeltraject 1, 4, 6)

MIRT 2018

12

Afhankelijk van
zandwinning
(deeltrajecten
1, 4, 6)

MIRT 2017

12

Voor eind 2016
(deeltrajecten 2, 3,
5, 7, 8, 9, 10)

MIRT 2016

12

Voor eind 2015

MIRT 2015

12

Voor eind 2015

MIRT 2014

12

Voor eind 2015

MIRT 2013

13

Voor 2015

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 189

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Zeetoegang IJmond

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De aanbesteding voor selectieve onttrekking
(ter bestrijding van de toename verzilting) is in
2020 gestart.

Om het toenemende aanbod van zeeschepen te kunnen ontvangen en
de bereikbaarheid van de haven van Amsterdam te verbeteren, is een
betere beschikbaarheid van de huidige Noordersluis noodzakelijk.
Vanwege de ouderdom van de Noordersluis moet deze op enig moment
worden vervangen. De wens vanuit de regio is om de schutcapaciteit te
vergroten en eerdere aanleg van de sluis te realiseren.

Oplossing
2020	Door vertraging en eerder opgetreden project­
risico’s is besloten om € 64 mln. extra budget toe
te kennen. De technische oplossing ter bestrijding
van de toename verzilting is aan het MIRT-blad
toegevoegd.

2019	Naar aanleiding van problemen met het
oorspronkelijke ontwerp van de deurkassen is het
ontwerp aangepast en een herziene planning
opgesteld. De beschikbaarheidsdatum verschuift
van 31 oktober 2019 naar 25 januari 2022.

Op basis van een convenant uit 2009 is besloten tot start van de
planuitwerking naar de bouw van een nieuwe, grotere sluis, die versneld
wordt aangelegd. Volgens de bestuurlijke afspraak in het convenant en
de Voorkeursbeslissing van juni 2012 was het vertrekpunt voor de
afmetingen van de nieuwe zeesluis 500 m bij 65 m bij 18 m. De opdracht
was om te bezien of 70 m breedte ook mogelijk is binnen het taak­
stellend budget. Inmiddels wordt gebouwd aan een sluis van 70 m
breed. Bij wijzigingen in het sluizencomplex moet ook rekening worden
gehouden met de aanpassing van de primaire waterkering conform de
Waterwet. Daarnaast wordt gewerkt aan de maatregel selectieve
onttrekking. Deze maatregel heeft als doel om verdere verzilting van
het Noordzeekanaal als gevolg van de nieuwe sluis tegen te gaan.

2017	Het budget is opgehoogd met kosten voor beheer
en onderhoud vanwege de omzetting van het
contract naar DBFM.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project draagt bij aan een de internationale concurrentiekracht van
de mainport door een efficiënte scheepvaartafwikkeling.

2016	Begin 2016 wordt naar verwachting gestart met
de bouw van de zeesluis.

Planning
2022: Openstelling

2015	De minister van IenW heeft een Partieel
Uitvoeringsbesluit (PUB) genomen, waarmee de
aanbesteding en voorbereidende realisatiewerkzaamheden gestart zijn.

Politiek/bestuurlijk

De minister van Infrastructuur en Milieu heeft in juni 2012 een
Voorkeursbeslissing genomen waarmee de scope van de sluis en het
financiële kader (inclusief het omgaan met de versnellingskosten) is
vastgesteld. De convenantpartners hebben eind 2014 een go-beslissing
genomen. Eind 2014 is het Provinciaal Inpassingsplan (PIP), dat de basis
biedt voor de Projectbeslissing, onherroepelijk geworden. Deze
beslissing is met het Uitvoeringsbesluit in 2015 genomen.

In 2009 heeft de toenmalig minister van Verkeer en Waterstaat met de
provincie Noord-Holland en de gemeente Amsterdam een convenant
getekend met de intentie de toegankelijkheid van het Noordzeekanaal
te optimaliseren. Er is afgesproken dat de gemeente Velsen en de
provincie Noord-Holland hun medewerking verlenen bij het doorlopen
van de benodigde ruimtelijke procedures en milieuvergunningen.
MIRT Overzicht 2021 | 190

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Zeetoegang IJmond
(vervolg)

Uitvoering
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2014	Parallel aan het proces van ruimtelijke inpassing
van de nieuwe sluis wordt de marktbenadering
voor het DBFM-contract gestart.

2013	
Vanwege de complexiteit van de inpassing, het
daarmee samenhangende provinciaal inpassingsplan en de uitwerking van de DBFM-contractvorm
is de planning vertraagd.

Op basis van een Publiek-Private Comparator (PPC) is geconcludeerd
dat publiek-private samenwerking (PPS) met een DBFM-contract een
geschikte contractvorm is. Op basis van de Voorkeursbeslissing is
invulling gegeven aan het PIP en het daarbij behorende milieueffectrapport. In 2015 is gestart met voorbereidende werkzaamheden. In
2016 is de bouw van de nieuwe sluis gestart. In 2018 is gebleken dat het
oorspronkelijke ontwerp van het consortium niet maakbaar is.
Rijkswaterstaat heeft het nieuwe ontwerp en de bijbehorende planning
onafhankelijk laten toetsen. Op basis hiervan is besloten de beschikbaarheidsdatum te verschuiven van 31 oktober 2019 naar 25 januari 2022.

Financiën
Het totale budget is € 1.038 mln. Dit is exclusief de bijdrage van de
provincie Noord-Holland en de gemeente Amsterdam. Het huidige
budget is het resultaat van de DBFM-conversie en is dus voor aanleg,
beheer en onderhoud (Artikel IF 15.04.01).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

95

9%

MIRT 2021

1038

2022

2019

MIRT 2020

1021

2022

2018

77

8%

MIRT 2019

940

2022

2017

69

7%

MIRT 2018

927

2019

MIRT 2017

917

2019

MIRT 2016

660

2019

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

379

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

90

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 191

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Afsluitdijk

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2018	Het taakstellend budget is opgehoogd met
kosten voor meerjarig onderhoud en
financierings­kosten van het project.

2017	Het budget is met € 17 mln. verhoogd met
bijdragen door regionale partijen voor het
realiseren van regionale ambities. Voor het
vergroten van de verkeersveiligheid van de A7 en
het aanleggen van verzorgingsplaatsen is budget
(€ 19,5 mln.) vanuit het Infrastructuurfonds
beschikbaar gesteld. De voorbereiding van dit
Design, Build, Finance and Maintain (DBFM)contract kost meer tijd dan voorzien, waardoor
de start van de aanbesteding later is dan
voorzien. De oplevering blijft gepland in 2022.

2016

 anwege een actualisatie in de planning is de
V
oplevering voorzien in 2022. Het budget voor het
project Afsluitdijk is overgeheveld naar de
realisatiefase.

2015	In 2014 zijn de projecten Versterking Afsluitdijk
en Extra Spuicapaciteit in de begroting
samengevoegd.

2014	In augustus 2012 is de voorkeursbeslissing
genomen inzake waterbeheer Afsluitdijk
(voorheen project Extra Spuicapaciteit
Afsluitdijk). De projecten Afsluitdijk (waterveiligheid) en Extra Spuicapaciteit Afsluitdijk (ESA,
waterbeheer) worden als één project uitgevoerd.

Bij de tweede Landelijke Rapportage Toetsing van de primaire
waterkeringen (2006) is gebleken dat de Afsluitdijk niet meer voldoet
aan de wettelijke eisen voor waterveiligheid. Daarnaast is vergroting
van de waterafvoercapaciteit nodig, omdat het steeds vaker en in
sterkere mate onmogelijk wordt om het peil van het IJsselmeer
voldoende te beheersen. Dit als gevolg van de stijgende zeespiegel en
hogere piekafvoeren van de rivieren. Het project Afsluitdijk garandeert
tot ten minste 2050 de veiligheidseis van 1:10.000 per jaar (eerste stap
van de aanpak tot 2100) en het kunnen handhaven van de huidige
peildynamiek op het IJsselmeer.

Oplossing
De scope van het project bestaat uit:
• Het versterken van het dijklichaam volgens het principe van een
overslagbestendige dijk, met een groene uitstraling (vegetatie);
• Het versterken van de bestaande spui- en schutsluizen Den Oever
en Kornwerderzand;
• Het (gefaseerd) vergroten van de afvoercapaciteit van het bestaande
spuicomplex Den Oever.
Binnen het project is veel aandacht voor duurzaamheid. De Afsluitdijk
wordt bekleed met 75.000 nieuw ontworpen duurzame betonblokken.
Door de bijzondere vorm van de blokken is minder beton nodig dan
eerder gebruikt materiaal. Dat zorgt voor 56% minder CO2-uitstoot.
De nieuwe gemalen bij Den Oever zijn energiezuinig. De energie die
nodig is, wordt opgewekt met 2,7 hectare zonnepanelen bij Den Oever.

Bijdrage aan oplossing beleidsdoelstelling
De versterking van de Afsluitdijk en de vergroting van de waterafvoercapaciteit dragen bij aan de bescherming tegen hoogwater.

Planning
Voorzien wordt dat de Afsluitdijk in 2022 weer aan de normen voor
waterveiligheid en doelen voor waterbeheer voldoet.

Politiek/bestuurlijk
In 2011 is met de Structuurvisie Toekomst Afsluitdijk de Voorkeurs­
beslissing vastgesteld voor de waterveiligheid. Het gaat om maat­
regelen om de dijk en de kunstwerken op orde te brengen en er wordt
ruimte geboden aan de ontwikkeling van regionale ambities voor
duurzaamheid, natuur, recreatie en toerisme. Tegelijkertijd hebben
het Rijk en de decentrale overheden in een bestuursovereenkomst
afspraken gemaakt over de samenwerking bij de realisatie van de
regionale ambities. In augustus 2012 is de Voorkeursbeslissing
genomen voor het vergroten van de afvoercapaciteit. In februari 2016
heeft de minister het definitieve Rijksinpassingsplan gepubliceerd.

MIRT Overzicht 2021 | 192

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Waterveiligheid
IenW
Realisatie

Afsluitdijk
(vervolg)

Uitvoering
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Rijkswaterstaat is begin 2012 gestart met de planuitwerking. De
projectopdracht omvat het opleveren van een projectbeslissing en de
voorbereiding van de realisatie. Het DBFM-contract is in 2018 gegund.
In 2018 is de combinatie Levvel gestart met de realisatie.

2013	Het project Afsluitdijk is overgegaan naar de
planuitwerking en voorbereiding van de
realisatiefase. Het budget is opgehoogd met
€ 20 mln. voor regionale ambities.

Financiën
Taakstellend budget: € 1.621 mln. (inclusief bijdragen derden (€ 17 mln.)
en Beheer en Onderhoud). Voor projecten met een DBFM-contract wordt
het budget ten tijde van de gunning opgehoogd vanuit de middelen voor
beheer en onderhoud. Bij de Afsluitdijk is dit gebeurd in MIRT 2019.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

1.621

2022

2019

51

3%

MIRT 2020

1.613

2022

2018

30

2%

MIRT 2019

1.571

2022

2017

10

1%

MIRT 2018

921

2022

2016

5

1%

MIRT 2017

869

2022

2015

1

MIRT 2016

831

2022

2014

0

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

790

2013

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2012

0

108
*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 193

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Waterveiligheid
IenW en EZK

Markermeer-IJmeer

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	In 2020 is de uitvoering van het project
Trintelzand B (ecologische maatregelen
Markermeer) gestart en gereedgekomen als
onderdeel van het project Houtribdijk.

2020	De minister heeft in het najaar van 2018 de

2018

De ecologische kwaliteit van het Markermeer en het IJmeer is in de
jaren 90 van de vorige eeuw fors achteruitgegaan. De doelen uit Natura
2000 en de Kaderrichtlijn Water worden niet bereikt. De ambitie is om
de kwaliteit te verbeteren voor natuur, recreatie en landschap. In de
Rijksstructuurvisie Amsterdam-Almere-Markermeer (RRAAM) is een
Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (TBES) geschetst. Het TBES
gaat uit van een gefaseerde aanpak van natuurmaatregelen en
ruimtelijke ontwikkelingen.

Oplossing

Voorkeursbeslissing voor het project Ecologische
Maatregelen Markermeer genomen.

Het onderzoeksprogramma Natuurlijker Markermeer-IJmeer is eind
2015 opgeleverd.

 e planuitwerking van het project Hoornse Hop
D
is stopgezet. Het project is doorgestart als
verkenning onder de naam Project Ecologische
Maatregelen Markermeer (EMM). Het budget van
project EMM is verlaagd na loskoppeling van de
KRW-opgaven (€ 6 mln.). Hierdoor is het resterend
realisatiebudget circa € 9 mln. Het Rijk heeft een
extra bijdrage van € 7 mln. aan het project Marker
Wadden gegeven.2017: Het budget is opgehoogd
met € 6 mln. als gevolg van het combineren met
een maatregel uit de Kaderrichtlijn Water (KRW).
De realisatie van Luwtemaatregelen Hoornse Hop
gaat niet door. Afhankelijk van de uitkomsten van
de verkenning naar alternatieve maatregelen
kunnen vanaf 2018 verdere stappen worden gezet
(planfase, realisatie).

Ecologische Maatregelen Markermeer (realisatie)
Één van de maatregelen om in het Markermeer-IJmeer een
Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (TBES) te creëren, was de
Luwtemaatregel Hoornse Hop. De partijen die samen de Luwtemaatregel
Hoornse Hop financierden (de ministeries van Infrastructuur en Milieu en
van Economische Zaken en de provincies Noord-Holland en Flevoland),
hebben in 2016 besloten om te stoppen met de planfase. Dit nadat was
gebleken dat de luwtemaatregelen niet de verwachte effecten zullen
opleveren. Begin 2017 is een verkenning gestart naar alternatieve
manieren om een bijdrage te leveren aan de ecologische doelstellingen
voor het Markermeer-IJmeer. De minister heeft in 2018 de
Voorkeursbeslissing genomen voor de ecologische maatregelen
Markermeer. Deze beslissing houdt in dat er wordt geïnvesteerd in
maatregelen langs de Noord-Hollandse Kust en in Trintelzand B.

2016	Het project Marker Wadden is een jaar vertraagd.
2015	Het project Hoornse Hop is overgegaan van de
verkenningsfase naar de planuitwerkingsfase.

Eerste fase Marker Wadden (realisatie)
In dit project wordt – gefaseerd in de tijd – met behulp van slib uit het
Markermeer een moerasland aangelegd met een bijbehorend
onderwaterlandschap. Dit levert een bijdrage aan de ecologische
kwaliteit van het gebied en aan de verbetering van watergebonden
recreatie en economische ontwikkeling. In mei 2016 zijn de eerste delen
van de Marker Wadden boven water zichtbaar geworden. Begin 2017 is

opdracht gegeven voor de aanleg van extra eilanden die horen bij het
ontwerp voor de Eerste Fase van Marker Wadden. In het najaar van
2018 is een deel van de Marker Wadden al opgeleverd. In september
2018 is het eerste, grote eiland opengegaan voor publiek. De totale
oplevering is voorzien in 2020.

Bijdrage aan oplossing beleidsdoelstelling
De projecten dragen bij aan de verbetering van de waterkwaliteit en de
borging van voldoende zoetwater in de toekomst. Daarnaast wordt de
toepassing van slimme (preventieve) maatregelen en projecten onder
andere ter verbetering van Nederlandse waterexpertise gestimuleerd.

MIRT Overzicht 2021 | 194

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Waterveiligheid
IenW en EZK
Realisatie

Markermeer-IJmeer
(vervolg)

Planning
2020: Marker Wadden gereed
2020: Trintelzand B gereed
2022: Oplevering laatste maatregel Noord-Hollandse kust Markermeer

Financiën
Ecologische Maatregelen Markermeer:
Totaal voorbereiding: € 1 mln.
Totaal realisatie: € 9 mln., bestaande uit een rijksbijdrage (€ 6 mln.) en
bijdragen van de provincies Noord-Holland en Flevoland (elk € 1,5 mln.)
(Artikel DF 2.02.02).
Marker Wadden:
Financiering door ministerie van EZK (€ 19 mln.), ministerie van IenW
(€ 18 mln.), Postcodeloterij (€ 15 mln.), provincie Flevoland (€ 6,5 mln.),
provincie Noord-Holland (€ 4 mln.), bedrijfsleven (€ 1 mln.) en
Natuurmonumenten (€ 7,5 mln.).

MIRT Overzicht 2021 | 195

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Waterveiligheid
IenW en EZK
Realisatie

Markermeer-IJmeer
(vervolg)

Ecologische Maatregelen Markermeer
Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

10

2021-2022

2019

1

10%

MIRT 2020

10

2021-2022

2018

1

10%

MIRT 2019

11

2021-2022

2017

0

0%

MIRT 2018

10

2021-2022

MIRT 2017

17

2021-2022

MIRT 2016

8

2021-2022

MIRT 2015

8

2021-2022

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

2

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

Marker Wadden (rijksbijdrage vanuit het ministerie van
EZ/EZK en het ministerie van IenM/IenW)
Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

37

2020

2019

37

100%

MIRT 2020

37

2020

2018

37

100%

MIRT 2019

38

2020

2017

36

95%

MIRT 2018

37

2020

MIRT 2017

30

2020

MIRT 2016

30

2020

MIRT 2015

30

2020

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

7

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 196

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Reevesluis

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT

Het project Reevesluis is onderdeel van IJsseldelta fase 2. Het doel van
het project is bijdragen aan het behalen van een waterstanddaling van
minimaal 41 centimeter bij Zwolle (bij kilometer 979 van de IJssel) om
te voldoen aan de doelstelling van de Planologische Kernbeslissing
(PKB) Ruimte voor de Rivier.

Oplossing
Er worden een schutsluis, geschikt voor schepen met CEMT-klasse IVa,
een spuisluis met spuioppervlak van 40 m2 en een vismigratiemogelijkheid gerealiseerd. Daarnaast zit in de scope van dit perceel het
verwijderen van de oude IJsseldijk, nadat alle overige fase 2-project­
delen gereed zijn.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Met de verschillende maatregelen wordt een waterstanddaling van
minimaal 41 centimeter bij Zwolle behaald. Hierdoor wordt het
gebied rondom Zwolle beschermd tegen overstroming en wordt
voldaan aan de doelstelling van de Planologische Kernbeslissing
(PKB) Ruimte voor de Rivier.
Daarnaast is er bij het ontwerp en de bouw van de Reevesluis zoveel
mogelijk gekozen voor duurzame maatregelen. Met het verwijderen
van de oude IJsseldijk wordt het totale gebied in verbinding gebracht
met de IJssel.

Uitvoering
In november 2017 is gestart met realisatie van de Reevesluis.

Planning
2021: Oplevering Reevesluiscomplex
2022: Openstelling IJsseldelta gebied

Politiek/bestuurlijk
De minister is begin 2016 op verzoek van de regio akkoord gegaan met
de voorbereiding van de versnelling van IJsseldelta fase 2, omdat
besparingen te behalen zijn door direct aansluiten op fase 1.

MIRT Overzicht 2021 | 197

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noordwest-Nederland
Waterveiligheid
IenW
Realisatie

Reevesluis
(vervolg)

Financiën
Het taakstellende budget voor de Reevesluis bedraagt € 95 mln.
inclusief € 2 mln. reservering voor duurzaamheid en energieneutraliteit
van de sluis.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

95

2021-2022

2019

75

79%

MIRT 2020

95

2021

2018

39

41%

MIRT 2019

94

2021

2017

21

22%

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 198

Zuidwest-Nederland

Visie

200

Hoofdopgaven

201

Gebieden met concentratie van opgaven
van nationaal belang

203

Opgavenkaart

207

Projectenkaart

209

Projectenoverzicht

210

Project- en programmabladen

211

Zuidwest-Nederland

De regio Zuidwest-Nederland bestaat uit
de provincies Zuid-Holland en Zeeland
met een focus op het verstedelijkte
gebied tussen Leiden, Den Haag, Delft,
Rotterdam en Dordrecht, een gedeelte
van het Groene Hart en Zeeland in
het hart van de Zuidwestelijke Delta.
De opgaven in het kader van het
Uitvoeringsprogramma Zuidwestelijke
Delta en het Deltaprogramma op en rond
de Zuid-Hollandse eilanden en in het
laaggelegen deel van West-Brabant
worden ook bij deze regio betrokken.

Visie
Zuidelijke Randstad
In de Adaptieve Gebiedsagenda Zuidelijke Randstad van november
2013 verwoordden Rijk, provincie, regio’s en steden gezamenlijk hun
ambitie voor 2040: de Zuidelijke Randstad is en blijft in 2040 een
Europese economische topregio en de internationale concurrentiekracht wordt daartoe versterkt. Om dat te bereiken is een richtinggevend perspectief geschetst met drie samenhangende strategieën en
bijbehorende opgaven.
De eerste strategie heeft een sterk economisch georiënteerde focus.
De Zuidelijke Randstad beschikt over een geïntegreerde internationale
productie- en diensteneconomie die functioneert als Europese
topregio. De ambitie voor 2040 is om dat zo te houden. De mainport
Rotterdam, Den Haag Internationale Stad van Vrede en Recht, de
greenports en de Zuid-Hollandse kennisas geven deze topregio vorm
en inhoud. Een geïntegreerde economie gedreven door krachtige
economische sectoren ontstaat via doorontwikkeling van en crossovers tussen bestaande en nieuwe sectoren. Kennisinstellingen en
bedrijven benutten daarom elkaars kwaliteiten en voeren onderzoek
op topniveau uit om de resultaten toe te passen in nieuwe producten
en diensten (valorisatie). Het onderwijsaanbod en de arbeidsmarkt
sluiten aan op de economische ontwikkelingen in dit gebied. Om de
nieuwe economie te faciliteren, zijn robuuste en betrouwbare (inter)
nationale verbindingen nodig met andere regio’s in binnen- en
buitenland via spoor, lucht, vaarweg, buis en weg, voor personen en
goederen. De tweede strategie heeft als doel het gestalte geven aan
een samenhangend metropolitaan stedelijk gebied van Leiden tot en
met Dordrecht. De Zuidelijke Randstad is een van de drukste regio’s
van Nederland en kenmerkt zich door een veelzijdige economie zoals
hierboven beschreven. Deze regio groeit de komende decennia verder
en staat voor grote uitdagingen om een Europese topregio te blijven.
Er ligt een grote woningbouwopgave, met een duidelijke trek naar de
grote steden en een opgave om deze steden bereikbaar te houden voor
voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer. Daarnaast is een groei

te voorzien in de logistieke sector en een opgave om de leefomgevingskwaliteit te versterken. De OESO heeft in 2016 geconstateerd dat de
economische groei in de metropoolregio Rotterdam-Den Haag
achterblijft ten opzichte van vergelijkbare regio’s en dat er onvoldoende sprake is van vergevorderde samenhang die nodig is voor de
agglomeratiekracht. Één van de adviezen van de OESO is om de
ontwikkelingen van woning- en arbeidsmarkten en verkeers- en
vervoerssystemen beter op elkaar af te stemmen. Om de agglomeratiekracht te versterken hebben Rijk en overheden de handen ineengeslagen
(zie hierna).
De derde strategie staat voor een duurzame leefomgeving, waarbij de
lucht- en de waterkwaliteit zich met de internationale standaarden
kunnen meten. Er wordt gewerkt aan een duurzaam mobiliteitssysteem, een optimale bescherming tegen zeespiegelstijging en de
mogelijke gevolgen van overstromingen, een duurzame en doelmatige
zoetwatervoorziening voor economie en leefbaarheid en maximaal
hergebruik van energie, (rest)producten en grondstoffen (circulaire
economie) en een grotendeels duurzame energievoorziening.

Zuidwestelijke Delta
Zeeland ligt in het midden van de Zuidwestelijke Delta en het stedelijk
gebied van de Randstad, Brabantse stedenrij en Vlaamse Ruit. Opgaven
vanuit het Rijk en provinciale taken op het gebied van economie,
natuur en water komen in de Deltawateren bij elkaar. Het gebied ligt
aan diep vaarwater, heeft een sterk landelijk karakter en een uitgestrekte kust en Deltawateren. Er is bijzondere aandacht nodig voor
bevolkingsveranderingen door vergrijzing, ontgroening en de toenemende trek naar de steden. Zeeland biedt een prettig woon- en
leefmilieu voor bewoners en bezoekers. Het biedt ook grote ecologische waarden en kansrijke economische potenties, enerzijds op en in
het water (diep vaarwater, binnenvaartroutes, aquacultuur), anderzijds
op het land (Zeeuws-Vlaamse Kanaalzone en Sloegebied, ontwikkelruimte, energie-opwekking, toeristische aantrekkingskracht).
Grensoverschrijdend werken in de samenwerking met Vlaanderen is
een voorwaarde om goed om te gaan met de veranderingen, maar ook
MIRT Overzicht 2021 | 200

Zuidwest-Nederland

om de kansen voor de economie te benutten. De centrale ambitie is om
de economische potenties verder te laten groeien binnen een veilige,
gezonde en veerkrachtige Delta, met behoud van het aangename
woon- en leefklimaat.

Hoofdopgaven
Zuidelijke Randstad
De hoofdopgaven voor de Zuidelijke Randstad komen naar voren uit de
drie strategieën die zijn ontwikkeld naar aanleiding van de Adaptieve
Gebiedsagenda Zuidelijke Randstad. Deze Adaptieve Gebiedsagenda
kunnen de overheden niet alleen uitvoeren. Daar is iedereen voor
nodig: bedrijven, kennisinstellingen en betrokken inwoners. Er liggen
kansen om beter samen te werken, om de energie uit de samenleving
beter te benutten, om onnodig blokkerende regelgeving weg te nemen,
om slim opgaven en oplossingen aan elkaar te verbinden en om
beschikbare middelen en menskracht van alle betrokken partijen zo
effectief mogelijk in te zetten.
1. Vergroten samenhang tussen de productie-economie
en diensteneconomie
De eerste hoofdopgave is het vergroten van de samenhang tussen de
productie-economie en de diensteneconomie. Belangrijke impulsen
zijn het versterken van de Zuid-Hollandse kennisas, het verbeteren van
de aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt en het vormen van
allianties tussen bedrijfsleven en kennisinstellingen rond nieuwe
producten en diensten. De overheden zetten samen met het bedrijfsleven en kennisinstellingen in op het vergroten van de regionale spin-off
van de Mainport Rotterdam. Dit doen ze met een integrale benadering
van de opgaven die gekoppeld zijn aan de haven en havengerelateerde
sectoren, inclusief het maritieme cluster (Rotterdam World Port). Ook
zetten ze in op het versterken van de mondiale regiefunctie van de
greenports en het verbinden van de greenports aan de Mainport
Rotterdam en Mainport Schiphol door een geïntegreerd logistiek
netwerk op nationaal niveau. En ze zetten in op het stimuleren van

crossovers tussen Mainport Rotterdam en Greenports, zodat de
topsectoren Energie, Agri & Food en Logistiek elkaar verder versterken.
In het voorjaar van 2017 hebben de greenports, ministeries, provincies,
het bedrijfsleven en de kennisinstellingen samen de Verklaring
Impulsagenda Greenports 3.0 getekend. Deze agenda vormde de
ruggengraat voor het tuinbouwakkoord dat in maart 2019 is ondertekend door bedrijfsleven en overheden. Het streven is om het aantal
internationale bedrijven en instellingen gekoppeld aan de profielen
Den Haag Internationale Stad van Vrede en Recht en Rotterdam World
Port, uit te breiden.
2. Een samenhangend metropolitaan stedelijk gebied
Zoals hiervoor beschreven staat de Zuidelijke Randstad voor grote
opgaven. Deze regio is een van de drukste regio’s van Nederland met een
veelzijdige economie die de komende jaren verder zal blijven groeien,
maar waarvan de agglomeratiekracht nog niet ten volle wordt benut. Er
is een forse woningbouwopgave en een grote behoefte aan betaalbare
woningen. Tegelijkertijd is er een grote opgave om de steden in deze
regio goed bereikbaar te houden. Ook de leefomgevingskwaliteit in deze
regio staat onder druk en moet worden versterkt. Daarnaast zijn er grote
opgaven op het gebied van klimaatadaptatie en energietransitie. En het
is van belang om het landschap te versterken als belangrijke factor voor
de kwaliteit van de leefomgeving en het vestigingsklimaat.
Rijk en regio onderkennen dat een integrale aanpak nodig is. De grote
ruimtelijke opgaven in de Zuidelijke Randstad vragen om een samenhangende aanpak; zo zijn de verstedelijkingsopgave en de bereikbaarheidsopgave onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het Rijk en de regio
hebben daartoe de krachten gebundeld in het programma Mobiliteit en
Verstedelijking (MoVe).
Integraal Verstedelijkingsakkoord Zuidelijke Randstad
en Adaptieve ontwikkelstrategie
Belangrijke gezamenlijke producten van Rijk en regio zijn de Adaptieve
Ontwikkelstrategie Metropolitaan OV en Verstedelijking (AOS) én het
integraal Verstedelijkingsakkoord Zuidelijke Randstad. Beide zijn

bestuurlijk vastgesteld in het BO MIRT najaar 2019. Met de AOS en het
Verstedelijkingsakkoord hebben Rijk en regio in de Zuidelijke Randstad
afspraken gemaakt over de ontwikkeling en versnelling van verstedelijking in nauwe samenhang met de ov-bereikbaarheid nu en in de
toekomst. Partijen maken gekoppeld aan de bereikbaarheidsmaatregelen - zoals die in AOS worden voorgesteld op basis van een integraal
ontwikkelpad (Verstedelijking en bereikbaarheid) - afspraken over het
in samenhang programmeren (kwantitatief, kwalitatief en ruimtelijk)
van woningen, kantoren, bedrijven(terreinen) en voorzieningen. Ook
zorgen betrokken partijen dat vraagstukken vanuit energie, klimaat,
landschap, veiligheid en leefkwaliteit in relatie tot verstedelijking, goed
worden geagendeerd op de betreffende bestuurlijke tafels. Daarnaast
is onder de vlag van MoVe de MIRT Verkenning Oeververbinding
Rotterdam en de Verkenning CID-Binckhorst gestart, wederom in
samenhang met de verstedelijking, respectievelijk de gebieds­
ontwikkeling Stadionpark en de binnenstedelijke verdichting van het
Central Innovation District en transformatie van de Binckhorst.
De Verstedelijkingsstrategie van de Zuidelijke Randstad heeft als
bestuurlijk uitgangspunt binnenstedelijk verdichten in de nabijheid van
Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV). Rijk en regio hebben daartoe in
het Verstedelijkingsakkoord afgesproken om minimaal twee derde van
de totale woningbouwopgave van de provincie Zuid-Holland te
realiseren in de zone van de Oude Lijn Leiden-Dordrecht (170.000
woningen), waarvan minimaal 70.000 woningen op 13 HOVknooppunten. Deze strategisch belangrijke knooppunten krijgen een
gemengd woon-werkmilieu met een hoogwaardige ruimtelijke
kwaliteit en uitstraling. Denk hierbij bijvoorbeeld aan goede ruimtelijke
inrichting en inpassing van ov, fiets- en loopvoorzieningen op basis van
ontwerpeisen en -principes en milieuzones. Daarnaast kan ook de
energietransitie van invloed zijn op de fasering en omvang van de
woningbouw. Bijvoorbeeld door afhankelijkheid van de beschikbare
capaciteit van de elektranetwerken. De fasering en omvang van de
knooppunten langs de Oude Lijn hangt mede af van het tempo van de
verstedelijking op regionaal niveau. Daarnaast wordt bij de verstedelijkingsopgave een koppeling gemaakt met de klimaatadaptatie,
MIRT Overzicht 2021 | 201

Zuidwest-Nederland

landschap, natuurinclusief bouwen en versterking van de
leefomgevingskwaliteit.
Binnenstedelijke verdichting biedt kansen om het stedelijk gebied
gezonder, groener en duurzamer te maken. Door concentratie in
bestaande bebouwd gebied in de nabijheid van openbaar vervoer blijft de
open ruimte rond de steden open en reizen mensen minder met de auto.
Binnenstedelijke verdichting leidt ook tot de vraag hoe bedrijven met
een hoge milieucategorie (HMC) zijn in te passen in de gebiedsontwikkeling. Een samenhangende aanpak betekent in dit geval onder andere
het ontwikkelen van een regionale strategie die gericht is op goede
alternatieve bedrijfslocaties voor HMC. Hierover zijn afspraken
gemaakt in het verstedelijkingsakkoord Zuidelijke Randstad.
Integrale strategie mobiliteit en verstedelijking: wederkerig,
synchroon en meerjarig
Het Verstedelijkingsakkoord met de AOS als ruggengraat is zodoende
het startschot voor een langjarige samenwerkingsagenda tussen Rijk en
regiopartners in de Zuidelijke Randstad, om uitvoering te geven aan
een integrale strategie voor mobiliteit en verstedelijking, door nauwe
samenwerking en samenhangende investeringen. Het gaat over
langjarige afspraken tussen Rijk en regio en met marktpartijen en
corporaties over de ontwikkeling en versnelling van binnenstedelijke
ontwikkeling in nauwe samenhang met reeds geplande (Programma
Hoogfrequent Spoor) en nieuwe investeringen in duurzame mobiliteit.
Dit gebeurt in de preverkenning schaalsprong MOVV. Die stuurt aan op
wederkerige afspraken over plancapaciteit, ontwikkeling en fasering
van de gebiedsontwikkeling rond de 13 HOV-knooppunten, inzicht in
ontwikkeling op andere locaties binnen de zone van de Oude Lijn en
Zoetermeer, en verbetering van het ov tussen de steden op de Oude
Lijn, loop-fietsroutes, fietsparkeren, parkeernormen, overstapfaciliteiten, leefomgevingskwaliteit en de ruimtelijke inrichting bij HOVknooppunten. Deze afspraken hebben als doel investeringen in de
bereikbaarheidsmaatregelen en investeringen in de verstedelijking

synchroon te laten lopen, en maximale synergie tussen verstedelijking
en bereikbaarheid in de uitwerking van de opgave en bij investeringen
te bewerkstelligen.
Deze afspraken moeten leiden tot besluiten in het BO MIRT 2020 over
integrale (investerings)pakketten die uitwerking en uitvoering geven
aan de bestuurlijke ambities zoals hierboven verwoord met als doel van
de Zuidelijke Randstad een Europese toplocatie te maken met een
goede leefomgeving.
3. Duurzaamheid en minimaliseren van de gevolgen
van overstroming
Het stimuleren van een circulaire economie en een duurzame energieen zoetwatervoorziening en het minimaliseren van de gevolgen van
overstroming vormen de laatste hoofdopgaven voor de Zuidelijke
Randstad. De overheden zetten samen met kennisinstellingen en het
bedrijfsleven in op een duurzame leefomgeving en een circulaire
economie. De uitdaging is het ruimtelijk mogelijk maken van de
energietransitie, het vergroten van de zelfvoorzienendheid voor het
opwekken van energie en het ontwikkelen van een warmtenet. Vanuit
het waterdomein is het belangrijk om duurzaam en doelmatig gebruik
te maken van zoetwater en te streven naar verbetering van de
waterkwaliteit. In het gebied is goede ervaring opgedaan met
meerlaagse veiligheidsmaatregelen in het kader van waterveiligheid.
Daarbij worden preventie, ruimtelijke inrichting en rampenbeheersing
gezamenlijk meegenomen om integrale maatregelen te kunnen
nemen, rekening houdend met bijvoorbeeld cultureel erfgoed.

Zuidwestelijke Delta
1. Havengerelateerde economie en Logistieke Delta
Voor de Zeeuwse economie is de havengerelateerde economie een
belangrijke drager. De opgave is het optimaal laten functioneren en
doorontwikkelen van deze sector, zodat de overheidsinvesteringen in
het fysiek-ruimtelijke domein optimaal renderen. Om de internationale
concurrentiepositie van de bedrijven te versterken, het regionale

vestigingsklimaat aantrekkelijker te maken en bij te dragen aan
duurzame groei van de industrie, wordt samengewerkt binnen het
programma Smart Delta Resources (SDR). Daarnaast zal de logistieke
sector zich in Zeeland zoveel als mogelijk duurzaam en slim ontwikkelen. Zeeland heeft de ambitie een living lab te zijn.
De genoemde sectoren zijn belangrijk voor de werkgelegenheid en
bieden tegenwicht aan de optredende bevolkingskrimp in met name
Zeeuws-Vlaanderen. De zeehavens (Vlissingen, Terneuzen) liggen
strategisch en aan diep vaarwater. Grensverleggend werken is regionaal
urgent geworden door de fusie van de Zeeuwse havens met die van
Gent in North Sea Ports. Bij de sluizencomplexen Volkerak, Krammer en
Kreekrak in de delta tekenen zich mogelijk capaciteitsproblemen voor
de binnenvaart af, deze vallen samen met de wateropgave die er speelt.
De voorziene grensoverschrijdende projecten zoals Seine Nord
versterken dit proces. Het Rijk hecht aan het uitvoeren van de
afspraken voor het verder ontwikkelen van de Logistieke Delta,
conform de visie op de toekomst van de Zuidwestelijke Delta en de
Havennota. Het op orde houden en doorontwikkelen van goede
achterlandverbindingen hoort daarbij. In het actieprogramma van de
Commissie Economische Structuurversterking en Werkgelegenheid
wordt de meerwaarde van samenwerking tussen zeehavens genoemd.
De komende periode wordt daar invulling aan gegeven.
2. Duurzame verstedelijking
In Zeeland speelt verstedelijking een steeds belangrijkere rol. Steden
met goede voorzieningen en vitale binnensteden zijn belangrijk voor
een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat. Op de woningmarkt is
steeds meer vraag naar stedelijk wonen. De vier Zeeuwse steden,
verenigd in de Z4, vormen de belangrijkste stedelijke gebieden met de
aanwezigheid van veel grotere voorzieningen en de concentratie van
inwoners. In de relatie tussen de stedelijke kernen en het ommeland is
het noodzakelijk om het voorzieningenniveau van Zeeland zowel in
kwaliteit als in bereikbaarheid op peil te houden. Daarnaast is de
bereikbaarheid van steden buiten Zeeland belangrijk.
MIRT Overzicht 2021 | 202

Zuidwest-Nederland

3. Wateropgave in relatie tot een duurzame,
economisch vitale en veilige Delta
Voor de gehele Zuidwestelijke Delta ligt er een wateropgave als gevolg
van klimaatverandering. Namelijk: het garanderen van de waterveiligheid –ook voor de Randstad– in relatie tot de zeespiegelstijging en
extreem hoge rivierafvoeren en het borgen van duurzaam zoetwater, in
duurzame balans met economie en ecologie. De watersystemen
vormen het belangrijkste natuurlijk kapitaal en zijn het ordenend
principe in dit gebied. Dit vraagt om aandacht voor een natte gebieds­
agenda, waarin thema’s als klimaatadaptatie, zeespiegelstijging,
verzilting, zoetwaterbehoefte, waterkwaliteit Deltawateren (o.a.
Grevelingen, Volkerak-Zoommeer)en de Biodiversiteitsopgave (Natura
2000-doelstellingen en Programmatische Aanpak Grote Wateren)
samen worden opgepakt. Hierin komen opgaven voor Rijk en regio
samen. De Zuidwestelijke Delta vormt hier een proeftuin en showcase
voor de rest van de wereld.
4. Energie
Bij de topsector Energie speelt de Zuidwestelijke Delta een rol bij
energielevering (centrales, windparken, water/getijden) en transport via
goede verbindingen naar de rest van Nederland. In Zeeland en op en
rond de Zuid-Hollandse eilanden zijn voorkeursgebieden voor
grootschalige windenergie aangewezen. De aanlanding van ‘wind op
zee’ en de koppeling met de grote industrieclusters in Zeeland heeft
consequenties voor de infrastructuur. Het hoofdenergienetwerk
(380kV) tussen Borssele en Midden-Brabant moet compleet en robuust
worden gemaakt.

Gebieden met concentratie van
opgaven van nationaal belang

Zuidelijke Randstad gaat het om de volgende toplocaties: Leiden
Bio-Science Park, TIC-Delft, Den Haag Central Innovation District/
Internationale Zone/Binckhorst, Binnenstad Rotterdam, Rotterdam
Makers District, mainport en greenports Zuidelijke Randstad.

Zuidelijke Randstad
De regio Rotterdam Den Haag is één van de drukste regio’s van
Nederland. Deze regio wordt gekenmerkt door een veelzijdige
economie. Denk hierbij aan de Rotterdamse Haven, Den Haag als
Internationale Stad van Vrede en Recht en de Zuid-Hollandse kennisas
(van Leiden via Den Haag en Delft naar Rotterdam).
De metropool Rotterdam-Den Haag groeit de komende decennia
verder. Er ligt een grote woningbouwopgave (240.000 nieuwe woningen
tot 2040), een bereikbaarheidsopgave en een voorziene groei in de
logistieke sector. Er is echter ook onbenut economisch potentieel door
te weinig agglomeratiekracht. Dit laatste blijkt uit onderzoek (waaronder OESO) waarin wordt geconcludeerd dat in deze metropoolregio de
economische prestaties achterblijven ten opzichte van vergelijkbare
regio’s in Nederland, en dat er (nog) geen sprake is van vergevorderde
samenhang tussen economische clusters die nodig is voor de agglomeratiekracht. Hierop is komende periode winst te boeken.
Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS)
In de bestuurlijke intentieverklaring Ruimtelijk Economische
Ontwikkelstrategie (REOS) van juni 2016 hebben de Noordelijke en
Zuidelijke Randstad, de Brainport Eindhoven en het Rijk afspraken
gemaakt over het gezamenlijk versterken van de internationale
concurrentiekracht van deze economische kerngebieden en van
Nederland. De partijen richten hun beleidsinzet op een beperkt aantal
toplocaties (campussen, functiegemengde zakencentra, transformatiegebieden, productielandschappen) in de drie gebieden, op het
versterken van de inbedding van deze (REOS-) toplocaties in de (inter)
nationale en stadsgewestelijke netwerken en op verdichting rond
knooppunten van openbaar vervoer. Zo wordt de agglomeratiekracht
versterkt en wordt vervoerwaarde opgebouwd, zodat de investeringen
in de infrastructuur (inzet op HOV en fiets) effectiever worden. In de

Grote verstedelijkingsopgave in samenhang
met optimale bereikbaarheid
Bestuurlijk uitgangspunt is binnenstedelijke verdichting van de
woningbouw langs HOV conform de (ontwerp)NOVI. Voor de Zuidelijke
Randstad hebben bestuurders (Rijk en regio) gezamenlijk besloten de
woningbouw te concentreren langs de Oude Lijn (circa 180.000
woningen langs hoofdspoor Leiden-Dordrecht) en de Randstadrail
(Rotterdam/Zoetermeer-Den Haag). Deze verstedelijkingsstrategie
versterkt het gebruik van ov, voorkomt toename van het autoverkeer
én beschermt het kostbare landschap in deze regio. Deze strategie
levert optimaal rendement op voor de Zuidelijke Randstad en
Nederland als geheel.
In het gebiedsgericht bereikbaarheidsprogramma Rotterdam-­
Den Haag (kortweg MoVe) hebben Rijk en regio in 2018 de uitdaging
opgepakt om de grote Verstedelijkingsopgave in samenhang met de
bereikbaarheidsopgaven op te pakken. In het kader van MoVe wordt
daartoe een adaptieve ontwikkelstrategie ontwikkeld dat in het BO
MIRT najaar 2019 is vastgesteld. Doel van deze adaptieve ontwikkelstrategie is het integreren en afstemmen van de timing van de grote
verstedelijkingsopgave langs de Oude Lijn en E-lijn en de uitbreiding
(schaalsprong) van het metropolitaan ov (inclusief fiets en knoop­
punten). Deze adaptieve ontwikkelstrategie vormt de ruggengraat
van het brede integraal verstedelijkingsakkoord voor de Zuidelijke
Randstad. Dit akkoord omvat naast de thema’s wonen en bereikbaarheid ook duurzaamheid, landschap en klimaatadaptatie als
thema’s. Dit Verstedelijkingsakkoord is het startpunt voor een
langjarige samenwerkingsagenda. Het akkoord is in het BO MIRT
najaar 2019 bekrachtigd.

MIRT Overzicht 2021 | 203

Zuidwest-Nederland

In de woondeal Zuidelijke Randstad (juni 2019) zijn Kralingse ZoomStadionpark (Rotterdam) en CID-Binckhorst (Den Haag) benoemd als
belangrijke grote woningbouwlocaties. Voor deze locaties zijn de MIRT
Verkenning Oeververbinding Rotterdam en Verkenning CID-Binckhorst,
die zijn gestart in het kader van MoVe, van groot belang. Elementen
van de woondeal komen terug in het integrale Verstedelijkingsakkoord.

Zuidwestelijke Delta
Natuur en landschap
De Oosterschelde en de Westerschelde kennen opgaven op het gebied van
natuur en landschap, zoals herstel en behoud van de bestaande natuur
(Natura 2000) plus het ontwikkelen van nieuwe natuur. Deze opgave zal
ten goede komen aan het Nationale Park Oosterschelde. Voor de
Westerschelde geldt eveneens een natuurherstelopgave. Bij dit alles moet
er ook ruimte zijn voor recreatievaart, binnenvaart en zeevaart.
Deltawateren
De Zuidwestelijke Delta is dankzij de Deltawerken één van de meest
veilige delta’s ter wereld. Maar er zijn ook schaduwkanten. Door de
aanleg van keringen en dammen is de waterkwaliteit verslechterd en de
unieke estuariene natuur aangetast. De Westerschelde is weliswaar
behouden als estuarium, maar natuur en waterkwaliteit staan daar
onder druk door bedijking, inpoldering, afvalwaterlozing, zandwinning
en vaargeulverruiming.
De centrale opgave voor de Zuidwestelijke Delta is dan ook het
duurzaam herstellen van het evenwicht tussen veiligheid, economie en
ecologie. Het perspectief van integrale, klimaatrobuuste gebiedsontwikkeling, en het proactief betrekken van stakeholders, staan daarbij
voorop. Aan dit perspectief wordt gewerkt langs de lijnen van het
Deltaprogramma, de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW),
de Kaderrichtlijn Water (KRW) en de Kaderrichtlijn Marien (KRM),
Natura 2000 en de Vlaams-Nederlandse Agenda voor de Toekomst van
het Schelde-estuarium. De Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta zorgt
daarbij voor verbinding, samenhang en integraliteit.

Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta
De gebiedsagenda verbindt voor de grote wateren in de Zuidwestelijke
Delta zoveel mogelijk de streefbeelden en opgaven voor Delta­
programma, ecologische kwaliteit en regionale economie met elkaar.
Daarbij wordt verbreding en samenhang gezocht met thema’s als
circulaire economie, energietransitie en klimaatadaptatie. Het uiteindelijk
resultaat is een integraal langetermijnperspectief 2050 voor de ontwikkeling van de Zuidwestelijke Delta, een kennis- en innovatieprogramma en
een oriënterende uitvoeringsagenda 2030.
De gebiedsagenda komt tot stand in co­creatie met regionale overheden,
bedrijven en andere belanghebbenden en vormt input voor de
Omgevingsagenda Zuidwest-Nederland. De Gebiedsagenda
Zuidwestelijke Delta kan naar verwachting eind 2020 worden vastgesteld.
Deltaprogramma Zuidwestelijke Delta
De huidige voorkeursstrategie van het Deltaprogramma voor de
Zuidwestelijke Delta voor het samen met regio en stakeholders in
samenhang werken aan de versterking van de veiligheid, de ecologie en
de economie van de delta blijft de komende jaren grotendeels intact.
Over de periode na 2050 zijn er nog veel onzekerheden. Er is voldoende
tijd om ons daar zorgvuldig op voor te bereiden. Dat doen we met
kennisprogramma’s, zoals het Kennisprogramma Zeespiegelstijging en
met het vervolgtraject van de Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta.
Ondertussen blijven we adaptief en flexibel verder werken aan de
uitvoering van de voorkeursstrategie. Een speerpunt daarin is onder meer
de versnelde aanpak van de realisering van klimaatrobuust zoetwater in
de Zuidwestelijke Delta. De regio trekt een gebiedsproces om samen met
alle betrokken stakeholders de mogelijkheden daartoe te bezien.
Ecologische kwaliteit: PAGW, Natura 2000 en Kaderrichtlijnen Water (KRW)
en Marien (KRM)
Vanuit het (programmatische) kader van PAGW, Natura 2000, KRW en
KRM (Voordelta) investeren Rijk, regio en stakeholders in de verbetering van de natuur- en waterkwaliteit van de grote wateren van de
Zuidwestelijke Delta. Daarbij gaat het om de versterking van de

veerkracht en robuustheid van de Delta, onder meer door het
terugbrengen van beperkt getij, de uitvoering van zandsuppleties voor
de functionele instandhouding van intergetijdengebieden, het creëren
van zoet-zoutovergangen en het ontwikkelen van (nieuw) intergetijden­
gebied door grootschalig en integraal sedimentbeheer.
Getij Grevelingen
Door de aanleg van de Brouwersdam viel het getij weg op de
Grevelingen en daarmee de tweemaal daagse verversing met zuurstofrijk
Noordzeewater. Vanuit de samenhang met de hogere watertemperaturen door de klimaatverandering, kampt het meer daardoor met gestaag
toenemende problemen met zuurstofloosheid. De gevolgen manifesteren zich vooral in de zomer en uiten zich niet alleen in een verslechtering
van de ecologische kwaliteit, maar ook van de regionale economie
(schelpdiersector, recreatie en toerisme) en het woon- en leefmilieu.
In samenhang met het Volkerak-Zoommeer, is voor de aanpak van deze
problematiek in 2013 samen met regio en stakeholders de Rijksstructuur­
visie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer gestart (RGV). Het perspectief
dat daarbij voor Grevelingen is ontwikkeld bestaat uit het terugbrengen
van beperkt getij. Dat perspectief biedt ook kansen voor de opwekking
van duurzame getijdenenergie (Ontwerp-Rijksstructuurvisie Grevelingen
en Volkerak-Zoommeer; oktober 2014; https://www.zwdelta.nl/
publicaties-rijksstructuurvisie-­grevelingen-en-volkerak-zoommeer).
Het project Getij Grevelingen heeft in 2018, naast de reeds eerder
toegezegde bijdragen van regio en Rijk, een financiële impuls gekregen
door de bijdrage van € 75 miljoen uit de Enveloppe natuur en waterkwaliteit van het Regeerakkoord. Dat heeft er mede aan bijgedragen
dat begin 2020 de planuitwerkingsfase kon worden gestart.
Volkerak-Zoommeer en zoetwater
Een ander gevolg van de Deltawerken is dat het Volkerak-Zoommeer
van een dynamisch zout systeem met getij, is getransformeerd in een
stagnant meer. Dat meer is ‘verzoet’ door de voeding met (uitsluitend
nog) zoet rivierwater. Daardoor heeft de karakteristieke deltanatuur
MIRT Overzicht 2021 | 204

Zuidwest-Nederland

deels plaatsgemaakt voor soorten en habitats die meer gebaat zijn bij
zoete, stagnante omstandigheden. Door het wegvallen van het getij en
de verzoeting is het meer kwetsbaar geworden voor belasting met
nutriënten. Met name blauwalgenplagen zorgen in de zomerperiode
regelmatig voor overlast voor het lokale woon- en leefmilieu, voor
recreatie en toerisme en voor de landbouw door innamestops van
zoetwater uit het Volkerak-Zoommeer. Door de afsluiting van het
Volkerak-Zoommeer zijn ook de mogelijkheden voor vismigratie
verkleind.
Het ontwikkelingperspectief van een weer zout Volkerak-Zoommeer
met beperkt getij, is meegewogen in de besluitvorming over de inzet
van de middelen voor de PAGW. De conclusie is dat daarvoor in tranche
2 van de PAGW geen middelen beschikbaar zijn.
Momenteel wordt onderzoek uitgevoerd naar de klimaatrobuustheid
van het huidige zoete Volkerak-Zoommeer. De resultaten daarvan
worden meegenomen in een gebiedsproces dat door de regio wordt
getrokken voor de versnelling van de realisering van klimaatrobuust
zoetwater in de Zuidwestelijke Delta. Bij dat proces kan op termijn ook
de toekomst van het Volkerak-Zoommeer worden betrokken.
Oosterschelde
Sinds de aanleg van de Oosterscheldekering kalven intergetijdengebieden zoals platen, slikken schorren geleidelijk af. Dat verschijnsel staat
bekend als de zandhonger van de Oosterschelde en vormt een
bedreiging voor natuur, landschap en recreatie. Intergetijdengebieden
zijn verder van belang voor de regionale economie, vanwege hun rol bij
onder meer het invangen van oesterzaad. Op langere termijn kan ook
de waterveiligheid in het geding zijn, omdat intergetijdengebieden op
natuurlijke wijze de golfaanval op de dijken dempen.
Begin 2015 is aan de hand van een MIRT Verkenning de voorkeurs­
aanpak van de zandhonger in de Oosterschelde bekend gemaakt
(https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2015-2740.html). Op grond
daarvan is in de winter van 2019/2020 een zandsuppletie uitgevoerd op

de Roggenplaat. Een volgende zandsuppletie is voorzien op en nabij de
Galgenplaat. Daarover moet in het kader van de PAGW nog een nadere
afweging plaatsvinden.
In 2017 is het MIRT Onderzoek Integrale Veiligheid Oosterschelde (IVO)
opgeleverd. Dat onderzoek richtte zich vooral op de gevolgen van de
zeespiegelstijging voor het sluitregime van de Oosterschelde. Eind 2018
is een vervolgonderzoek gestart voor de verbinding van IVO met de
aanpak van de zandhonger, de economische en ecologische gebruiksfuncties en het landschap van de Oosterschelde. Dat onderzoek,
Effecten Zeespiegelstijging en Zandhonger Oosterschelde (EZZO), is
afgerond in 2019 en levert de eerste bouwstenen op voor een integraal
langetermijnperspectief van een veilige, duurzaam beheerde
Oosterschelde (http://publicaties.minienm.nl/documenten/effecten-zeespiegelstijging-en-zandhonger-op-de-oosterschelde). De komende jaren wordt
daar verdere invulling aan gegeven, in samenhang met het vervolgtraject van de Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta, met het
Deltaprogramma en Kennisprogramma Zeespiegelstijging.
Vlaams-Nederlandse samenwerking Schelde-estuarium
Het Schelde-estuarium bestaat uit de Vlaamse Zeeschelde en de
Nederlandse Westerschelde. Vlaanderen en Nederland werken in de
Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie samen aan de duurzame en
vitale ontwikkeling van dat estuarium. Die samenwerking is geregeld in
het Verdrag Beleid en Beheer Schelde-estuarium (Verdrag B&B). Een
speerpunt daarbij is het samen met de stakeholders (de zogenoemde
Schelderaad) werken aan een Agenda voor de Toekomst voor het
verder versterken van de balans tussen de belangen van een veilig,
natuurlijk en toegankelijk estuarium.
In 2018 is het eerste onderzoeksprogramma van de Agenda voor de
Toekomst afgerond. De resultaten daarvan zijn betrokken bij de tweede
evaluatie van de Vlaams-Nederlandse samenwerking op grond van het
Verdrag B&B. Het evaluatierapport is voorjaar 2019 aangeboden aan
het Vlaamse en Nederlandse parlement (https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/rapporten/2019/04/18/rapportage-2e-evaluatie-vnsc).

Uit de onderzoeks- en monitoringsresultaten blijkt onder meer dat
de intergetijdengebieden in het estuarium in omvang en kwaliteit
achteruitgaan. Dat komt omdat de getijdendynamiek is toegenomen
door bedijking, inpoldering, zandwinning en vaargeulverruiming.
De systeemanalyse van het Langetermijnperspectief Natuur
Schelde-estuarium bevestigt dat beeld. Deze is voorjaar 2019
opgeleverd en betreft het gezamenlijk resultaat van de proactieve
samenwerking tussen stakeholders (waaronder de Schelderaad) en
VNSC (https://www.vnsc.eu/agenda-voor-de-toekomst/langetermijnperspectief-natuur/). De tweede evaluatie onderstreept het belang van een
gezamenlijke integrale sedimentstrategie op het niveau van het hele
estuarium, inclusief het mondings- en kustgebied, voor de ontwikkeling van een klimaatbestendig, veilig, ecologisch veerkrachtig en
economisch vitaal Schelde-estuarium.
In het kader van de PAGW wordt een pilot uitgevoerd om te bezien hoe
vanuit integraal sedimentbeheer de natuur– en waterkwaliteit kan
worden verbeterd. Dat kan de opmaat zijn voor een grootschaliger
project in het kader van integraal sedimentbeheer. Hierover vindt een
nadere afweging plaats op grond van de PAGW.
Kust
Het deelprogramma Kust van het Deltaprogramma werkt aan een
langetermijnvisie (Nationale Visie Kust) op de wijze waarop de
ruimtelijke ontwikkeling hand in hand kan gaan met een duurzame
veiligheidsstrategie voor de kust. Het strand en de duinen vormen in
de eerste plaats een natuurlijke verdediging tegen overstromingen.
Om het veiligheidsniveau op orde te houden is ervoor gekozen om de
zandige kust mee te laten groeien met de zee door middel van
zandsuppleties. Om mee te kunnen groeien met de zeespiegelstijging is
een groter suppletievolume nodig. Hierbij is ook aandacht voor de
economische kant van de kustzone. Een voldoende breed strand,
kwaliteitsverbetering van de verblijfsrecreatie en mogelijkheden voor
seizoensverlenging zijn belangrijk voor de Zeeuwse Kust. De provincie
Zeeland heeft samen met de Noordzeekustgemeenten, natuur- en
milieuorganisaties, toeristische belangenorganisaties, ZLTO,
MIRT Overzicht 2021 | 205

Zuidwest-Nederland

Rijkswaterstaat en het waterschap een Zeeuwse kustvisie opgesteld.
Hierin staan drie opgaven centraal voor de Noordzeekust: behoud en
versterking van de dijken en stranden, de natuur- en landschapswaarden en de toekomst van de recreatiesector. Hiermee wordt invulling
gegeven aan het Nationale Kustpact.
Scheldehavens
De toegankelijkheid van de Scheldehavens vanuit zee heeft blijvende
aandacht vanuit een duurzame balans tussen de belangen van een
veilig, toegankelijk en natuurlijk Schelde-estuarium. Ook de multi­
modale bereikbaarheid voor de binnenvaart en de aansluiting op het
Trans-European Transport Network (TEN-T) staat centraal. De
investeringen in de sluis bij Terneuzen, de Sluiskiltunnel, de N62 en de
Seine- Scheldeverbinding dragen bij aan het concept Logistieke Delta.
Er vinden rondetafelgesprekken plaats over verbetering van de
railverbinding Gent-Terneuzen.
Binnen de havengebieden liggen kansen voor (slimme) logistiek, chemie
(biobased economy), energietransitie, offshore- en maintenance-activiteiten. Hiervoor wordt aansluiting gezocht bij het topsectorenbeleid. In
de topsector Chemie liggen kansen voor het uitbouwen van de biobased
economy samen met West-Brabant, het verder verduurzamen van het
productieproces en het ontwikkelen van groene bouwstenen voor
hoogwaardige producten. Naast optimale multimodale achterland­
verbindingen (N62/ A58, buisleidingen, spoor en binnenvaart) zijn een
duurzaam bedrijventerreinbeleid, stimulering van de binnenvaart en
‘containerisatie’ de opgaven voor en ambities van het zeehavengebied,
waarbij onder meer bedrijven in de haven verder integreren door meer
gebruik te maken van elkaars (rest)producten.

Terneuzen. Deze verbindingen maken ook deel uit van de internationale corridor Rotterdam-Antwerpen-Parijs. De Volkeraksluizen maken
deel uit van beide verbindingen. Op basis van de MIRT Verkenning
capaciteit Volkeraksluizen is besloten op korte termijn quick wins uit
te voeren en de wachttijden te monitoren, en op langere termijn de
sluizen uit te breiden met een extra sluiskolk voor de beroepsvaart.
In 2016 hebben North Sea Port, PORTIZ en de Zeeuwse Milieufederatie
– ondersteund door de provincie Zeeland – de Duurzaamheidsambitie
2030 voor de Zeeuwse havens ondertekend. Dit bevat een samenhangend pakket van economische én ecologische ontwikkelingen en
doelen in de haven.
Link naar de Adaptieve agenda Zuidelijke Randstad:
https://leerplatformmirt.nl/wp-content/uploads/sites/13/2018/10/
Gebiedsagenda-Zuidelijke-Randstad.pdf
Zie voor Gebiedsagenda en kaarten van Zeeland:
www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/brieven/2013/11/18/
bijlage-5f-zeeland.html
www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/brieven/2013/11/18/
bijlage-5f-zeeland-kaarten.html

In het kader van een optimale achterlandverbinding zijn twee goede
binnenvaartroutes essentieel voor de ontwikkeling van de Logistieke
Delta. Ten eerste de route via de Rijn-Scheldeverbinding naar
Antwerpen en ten tweede de Midden-Zeelandroute (onderdeel van de
Europese as Rotterdam-Parijs) via de Krammersluizen en het Kanaal
door Zuid-Beveland, aansluitend op het Kanaal van Gent naar
MIRT Overzicht 2021 | 206

Zuidwest-Nederland Opgavenkaart

Ga naar legenda op volgende pagina

MIRT Overzicht 2021 | 207

Zuidwest-Nederland Opgavenkaart
Algemeen

Verstedelijking

Natuur, Landschap & Erfgoed

Water

Ga terug naar de kaart
Stedelijke regio met een concentratie
van topsectoren

Economie

Uitleg

EHS op land (herijkt)

Primaire kering - voldoet niet

Stedelijke vernieuwing / transformatie

Natura 2000 - land

Primaire kering - nader onderzoek

Extensivering

Natura 2000 - water

Primaire kering - voldoet

Nationaal Park
Toplocaties

Bereikbaarheid

Cultureel erfgoed op (voorlopige)
lijst werelderfgoed

Campussen
Functie-gemengde (zaken)-centra
Transformatiegebieden
Productielandschappen

Topsectoren
High Tech Systemen & Materialen
Energie

Object of ensemble op de (voorlopige)
lijst werelderfgoed

Hoofdwegennet
Opgave hoofdwegennet

Hoofdspoorwegennet

Nieuwe spoorverbinding (indicatief)

Afvoerverdeling
Maeslantkering, Nieuwe Waterweg
Kustversterking / Zandsuppletie

(Mogelijk) nieuwe verbinding
hoofdwegennet

Opgave hoofdspoorwegennet

Piekafvoer / Afwatering

Zeespiegelstijging

Energie

Hoofdvaarwegennet

(Mogelijke) vestigingsplaats
elektriciteitsproductie > 500MW

Opgave sluis

(Mogelijke) vestigingsplaats
kerncentrale

Opgave brug

Gebied windenergie

Life Sciences & Health

Corridor achterlandverbinding

Windenergie

Verziltingsgevoelige gebieden en geen
wateraanvoer mogelijk

Chemie

Regionaal

Energie uit water / Getijdenenergie

Peilbeheer / Waterbuffers

Logistiek

Belangrijke regionale weg

Hoogspanningsleiding >220kV

Verzilting inlaatpunten

Water

Opgave regionale weg

Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV

Watergerelateerde gebiedsontwikkeling / project

Knelpunt brug

Buisleidingenstrook

Creatieve Industrie
Agro & Food
Tuinbouw & Uitgangsmaterialen

Mainport Rotterdam

Zandhonger
Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers
Aandachtsgebied zoetwater door
verzilting

Samenhangend HOV-netwerk

Greenport
Zeehaven van nationale betekenis
Mulitimodaal knooppunt
internationale betekenis (logistiek)
Kennis
Circulaire economie

Belangrijke zeehaven buiten landsgrens

MIRT Overzicht 2021 | 208

Zuidwest-Nederland Projectenkaart

MIRT Onderzoek
1. Corridor Rotterdam-Antwerpen (CRA)

Verkenning
2. A15 Papendrecht-Gorinchem
3. A15 Suurhoffbrug
4. Oeververbindingen Rotterdam (valt onder
MoVe programma)

Planuitwerking
5. A4 Burgerveen-N14
6. A4 Haaglanden-N14
7. A20 Nieuwerkerk aan de IJssel-Gouda
8. Capaciteit Volkeraksluizen
9. Emplacement Den Haag Centraal
10. Rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer
11. Tijdelijke tolheffing A24 Blankenburgverbinding

Realisatie
12. A15 Papendrecht-Sliedrecht
13. A16 Rotterdam
14. A24 Blankenburgverbinding
15. Besluit beheer Haringvlietsluizen
16. Calandbrug (Theemswegtrace)
17. Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen Beneden-Lek
18. Capaciteitsuitbreiding overnachtingplaatsen Merwedes
19. HOV-Net Zuid-Holland Noord
20. Nieuwe sluis Terneuzen
21. PHS Rijswijk Rotterdam
22. Project Mainportontwikkeling Rotterdam
23. Rijnlandroute
24. Rotterdamsebaan
25. Sloelijn + Geluidsmaatregelen Zeeuwse Lijn
26. Spooraansluitingen Tweede Maasvlakte
27. Stadshavens Rotterdam fase 1
28. Verkeerssituatie Splitsing Hollandsch Diep-Dordtsche Kil
29. Vooroeververdiging en Herstel Steenbekledingen
Oosterschelde en Westerschelde

Programma’s
A

Programma Goederencorridor Zuidoost

B

Programma MoVe Bereikbaarhied Rotterdam-Den Haag
MIRT Overzicht 2021 | 209

Zuidwest-Nederland Projectenoverzicht
Vaarwegen
Projecten: 6

1

5

Tot
aa
l

Hoofdwegen

5

Water
Projecten: 3

1

3

2

1

3

Projecten: 11

9
ten: 2
c
e
oj
pr

1

Aanvullende projecten
Projecten: 3

1

5

Spoorwegen

1

Projecten: 6

Onderzoek

Verkenning

Planuitwerking

Realisatie

Programma’s
MIRT Overzicht 2021 | 210

Gebied
Onderwerp
Fase
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
X
X
Programma
X
X

Programma MoVe
Bereikbaarheid Rotterdam-Den Haag
Aanleiding en doel

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	De Preverkenningen Oeververbindingen
Rotterdam en CID Binckhorst zijn overgegaan in
(MIRT-)verkenningen, de Adaptieve Ontwikkel­
strategie Metropolitaan OV en Verstedelijking
is afgerond.

2019	Het eerste programmajaar is afgerond met een
set aan afspraken in BO MIRT.

2018	Het gebiedsgerichte bereikbaarheidsprogramma
is van start gegaan.

2017	De kwartiermakersfase is afgerond en de
gecombineerde analyse- en oplossingsrichtingfase is gestart.

Uit de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA) van 2015 is
gebleken dat op termijn bereikbaarheidsknelpunten zullen optreden in de
regio Rotterdam-Den Haag, zelfs in het lage economische groei­scenario.
Ook na realisatie van drie nieuwe verbindingen in het gebied: A4
Delft-Schiedam, A16 Rotterdam en de A24 Blankenburgverbinding. Het
MIRT Onderzoek is afgerond in de zomer van 2017, de kwartier­makersfase
van de programma-aanpak in voorjaar 2018. Het programma werkt
volgens de nieuwe aanpak, waarin bereikbaarheidsopgaven, waar dit
relevant is, worden opgepakt in samenhang met de ruimtelijke opgaven in
het gebied en met duurzaamheid. Hierover worden wederkerige afspraken
gemaakt waarin stedelijke verdichting en versterking van de bereikbaarheid hand in hand gaan. Er wordt breed gekeken naar mogelijke oplossingen (niet alleen naar infrastructuur), en naar mogelijkheden voor Rijk,
regio en bedrijfsleven om hierbij op te trekken in een gelijkwaardige
samenwerking. Projecten worden niet alleen beoordeeld op hun bijdrage
aan de bereikbaarheid, maar ook aan economische versterking (agglomeratiekracht), aantrekkelijke leefomgeving en kansen voor mensen. Rijks en
regionale belangen worden daarbij samengebracht.

Opbouw van het programma
2016	De planning van de kwartiermakerfase is
vastgesteld.

2015

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Het programma MoVe (Mobiliteit en Verstedelijking) is door een
besluit in het Bestuurlijk Overleg (BO) MIRT van 15 maart 2018 gestart.
Onderdeel van het programma zijn de MIRT Verkenning Oever­
verbindingen regio Rotterdam en de Verkenning CID-Binckhorst.
Verder wordt er gewerkt aan twee gebiedsuitwerkingen: Aanpak
Bereikbaarheid Voorne-Putten en Haven Rotterdam en de RuimtelijkLogistieke invulling Greenport 3.0 in Westland. In 2020 is gestart met
de Preverkenning Schaalsprong Metropolitaan OV en Verstedelijking,
waarin de adaptieve ontwikkelstrategie van ruimtelijk-economische
intensivering langs en versterking van het OV op de belangrijkste
OV-assen wordt uitgewerkt in een voorstel voor een MIRT-verkenning
en andere pakketten studies en maatregelen voor het BO MIRT 2020.
Daarnaast worden onderzoeken verricht naar bouwlogistieke hubs in
relatie tot de regionale bouwopgave en zero-emissie zones, en naar de
logistieke relaties tussen de mainport en de greenport.

Betrokken partijen
MoVe is een samenwerking tussen het Rijk, de provincie Zuid-Holland,
de metropoolregio Den Haag-Rotterdam en de gemeenten Rotterdam
en Den Haag. In verschillende projecten wordt samengewerkt met o.a.
vervoerders (NS/ProRail/HTM/RET) en voor het uitvoeren van het
Verstedelijkingsakkoord Zuidelijke Randstad (vastgesteld in BO MIRT
2019) met de Verstedelijkingsalliantie.

MIRT Overzicht 2021 | 211

Gebied
Fase

Zuidwest-Nederland
Programma

Programma MoVe
Bereikbaarheid Rotterdam-Den Haag
(vervolg)
MIRT-projecten onder dit programma
Onder dit programma is besloten de MIRT Verkenning
Oeververbindingen Rotterdam te starten.
De ambities MoVe zijn vertaald in de volgende strategische en
operationele doelen:
• Binnenstedelijke verdichting woningbouw: langs de Oude Lijn
(hoofdspoor Leiden-Dordrecht) en regionale corridors van
Hoogwaardig OV (Den Haag-Zoetermeer, Den Haag-Rotterdam,
metro Rotterdam, Zoetermeer-Leiden, Zoetermeer-Rotterdam)
wordt de woningbouw geconcentreerd om het gebruik van OV te
versterken en de groei van het autoverkeer te mitigeren.
• Schaalsprong Metropolitaan OV: in samenhang met boven­
genoemde verdichting wordt het OV stapsgewijs naar een hoger
plan getild: frequenter, betrouwbaarder, meer kwaliteit, met goede
stationslocaties waar andere modaliteiten aanlanden à la S-Bahn;
daarmee neemt de catchment area van het OV toe.
• Gezonde mobiliteit: woon-werklocaties worden beter verbonden
door binnen- en interstedelijke fietsroutes te versterken en
fietsvoorzieningen op HOV-knopen te verbeteren.
• Ketenintegratie en mobiliteitstransitie: de doorstroming op de
wegen wordt beter door slimmer gebruik van bestaande capaciteit
door (auto)mobiliteit duurzamer en slimmer te maken, de integratie
van modaliteiten te verbeteren en de autodruk in de binnensteden te
verminderen (middels parkeerbeleid).
• Efficiëntere logistiek: de logistieke relaties binnen de regio – zowel
tussen mainport en greenports, als bouw- en stadslogistiek – worden
versterkt zonder navenante druk op de wegen, door modal shift,
slimme distributie, nieuwe technologieën en gedragsverandering.

MIRT Overzicht 2021 | 212

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Oeververbindingen Rotterdam

Programma
MoVe

Verkenning

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	In het BO MIRT van november 2019 is de
startbeslissing genomen.

2020

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

In het BO MIRT van november 2018 is besloten de verkenning te
starten. Dit naar aanleiding van de resultaten van de in dat jaar
uitgevoerde pre-verkenningsfase.
Er zijn vijf projectdoelstellingen vastgesteld:
1. Oplossen NMCA-knelpunt A16 Van Brienenoordcorridor;
2. Oplossen NMCA-knelpunten stedelijk ov;
3. Verstedelijking in relatie tot vergroten agglomeratiekracht;
4. Vergroten stedelijke leefkwaliteit;
5. Vergroten van kansen voor mensen (bereikbaarheid banen
verbeteren).

Oplossing
Uit het MIRT Onderzoek bereikbaarheid Rotterdam Den Haag en de
pre-verkenningsfase oeververbindingen Rotterdam is gebleken dat een
breed pakket aan (infrastructurele) maatregelen, waaronder een
nieuwe multimodale oeververbinding over de Nieuwe Maas, positieve
effecten heeft op de genoemde doelstellingen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Een uitbreiding van de (capaciteit van) oeververbindingen draagt bij
aan het verbeteren van bereikbaarheid, het versterken van de
ruimtelijk-economische structuur, het verbeteren van de aantrekkelijkheid van het leefmilieu en het vergroten van sociaaleconomische
kansen van mensen in de regio.

Planning
In het BO MIRT van november 2019 is de Startbeslissing genomen op
basis van een eenduidig bestuurlijke voorkeur voor het zoekgebied
voor de nieuwe oeververbinding: Feyenoord-Kralingen. Het streven is
om de Voorkeursbeslissing te nemen in het najaar van 2021.

Het ministerie van IenW is aangesloten in de rol van potentiële
subsidieverstrekker voor infrastructurele ingrepen in het regionaal/
lokaal ov alsmede als verantwoordelijke voor eventuele ingrepen aan
het Hoofdspoorwegennet (station Stadionpark) en aan het hoofd­
wegennet (A16-Van Brienenoordcorridor).

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van enkele NMCAknelpunten binnenstedelijk ov (tram en metro Rotterdam) en de
NMCA-knelpunten/wegen 7 en 19 uit de File Top 50.

Betrokken partijen
Bij deze MIRT Verkenning zijn vier opdrachtgevers, te weten: gemeente
Rotterdam, provincie Zuid-Holland, MRDH en het ministerie van IenW.
MIRT Overzicht 2021 | 213

Gebied
Fase

Zuidwest Nederland
Onderzoek

Corridor Rotterdam-Antwerpen (CRA)

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2018	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Tijdens het bestuurlijk overleg MIRT in het najaar van 2016 is afgesproken
dat Rijk en regio een MIRT Onderzoek starten op de corridor RotterdamAntwerpen naar de ontwikkelkansen op het gebied van (ruimtelijke)
economie, duurzaamheid, innovatie, de verschillende modaliteiten (rail,
weg, water, buis) en de wisselwerking daartussen.
In het BO MIRT 2018 is voor de Corridor Rotterdam-Antwerpen (CRA)
afgesproken dat er voor vier thema’s plannen van aanpak worden
opgesteld. Het gaat om de thema’s Binnenvaart, Buisleidingen,
Betrouwbare Netwerken en Samenwerking binnen de Eurodelta.

Planning
Het thema Binnenvaart kent een plan van aanpak. Vanuit de geleverde
scan is het meest prominente vraagstuk de modal shift. Er wordt gekeken
of er kan worden aangesloten bij het landelijke traject van de goederenvervoeragenda. De harde infrastructuur in relatie tot binnenvaart, zoals
sluizen, is in andere trajecten belegd.
Voor de overige thema’s Buisleidingen, Betrouwbare netwerken en
Samenwerking binnen de Eurodelta zijn nog geen plannen van aanpak
beschikbaar.
In juli 2019 heeft het Rijk in de Goederenvervoeragenda een onderzoek
naar de haalbaarheid van een integrale aanpak van de corridor
Amsterdam-Rotterdam-Antwerpen (Corridor Zuid) aangekondigd.
De uitkomsten van dit onderzoek zullen bij de verdere uitwerking van
de nog resterende plannen van aanpak worden meegenomen.
Aan de hand daarvan kan in de loop van 2020 nadere besluitvorming
op basis van de plannen van aanpak plaatsvinden.

Betrokken partijen
De betrokken partijen zijn de provincies Zuid-Holland (trekker), Zeeland
en Noord-Brabant, Rijkswaterstaat, de ministeries van EZK, BZK, IenW,
de Vlaamse overheid, de Stadsregio Antwerpen, de Metropoolregio
Rotterdam-Den Haag, de regio’s Drechtsteden, Hoeksche Waard,
West-Brabant en Voorne-Putten, en de BAR-gemeenten (Barendrecht,
Albrandswaard, Ridderkerk).

MIRT Overzicht 2021 | 214

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A15 Papendrecht-Gorinchem

Verkenning

Programma
Goederenvervoercorridors
Oost en Zuidoost

Opgave

gemaakt over een korte-termijnmaatregelen­
pakket voor de A15.

In de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA) 2017 komt het
tracé Papendrecht-Gorinchem naar voren als een belangrijk knelpunt
dat hoge economische verlieskosten kent bij zowel een laag als een
hoog groeiscenario. Het tracé vervult een cruciale rol in de doorstroming
op de as Rotterdam-Duitsland en voor de bereikbaarheid in de regio.
Het toenemende verkeersaanbod betekent dat de bereikbaarheid van
economisch belangrijke locaties steeds verder onder druk komt te staan.

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Oplossing

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	
In het BO MIRT van najaar 2018 zijn afspraken

2019

In de verkenning worden meerdere alternatieven onderzocht,
waaronder oplossingen waarbij er geen of minimale infrastructurele
maatregelen worden genomen, zoals smart mobility. Een van de
oplossingsrichtingen voor de lange termijn is een capaciteitsuitbreiding
op de A15 tussen Sliedrecht-West en Gorinchem. De MIRT Verkenning
moet antwoord geven op de vraag welke oplossing of combinatie van
oplossingen het effectiefst is. In de keuze voor deze alternatieven is
tevens rekening gehouden met de motie-Dijkstra waarin gevraagd
wordt om breed te kijken naar oplossingen voor wegenknelpunten
waarvoor geen procedures nodig zijn.
In aanvulling hierop is in het BO MIRT van najaar 2018 afgesproken
dat over de periode 2019-2022 een korte-termijnmaatregelenpakket
voor de A15 wordt uitgevoerd, waaronder ook maatregelen voor het
traject Papendrecht-Gorinchem. Het gaat hierbij onder andere om
maatregelen ten behoeve van de inzet van bergers op strategische
plekken, kleine infrastructurele maatregelen, gecoördineerd verkeersmanagement en spitsmijdingen. De uitwerking van de maatregelen
zal aansluiten bij de verschillende initiatieven die reeds lopen,
waaronder: de korte-termijn-fileaanpak, hinderbeperkende maat­
regelen bij MIRT-projecten en Slim en Duurzaam.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project draagt bij aan de doorstroming en de betrouwbaarheid op
de A15 op het traject Papendrecht-Gorinchem. Dit traject is van belang
voor de Ruimtelijk Economische Ontwikkel Strategie (REOS), die inzet
op het versterken van de agglomeratiekracht van Nederland. Het
vervult een cruciale rol in de doorstroming op de as RotterdamDuitsland en voor de bereikbaarheid van Rotterdam en Rivierenland.

Planning
2021: Voorkeursbeslissing
2022: Ontwerptracébesluit
2023: Tracébesluit

MIRT Overzicht 2021 | 215

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Verkenning

A15 Papendrecht-Gorinchem
(vervolg)

Programma
Goederenvervoercorridors
Oost en Zuidoost

Betrokken partijen
De provincie Zuid-Holland, Havenbedrijf Rotterdam, aanliggende
gemeenten en andere bestuurlijke organen zijn bij het project betrokken.

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van de knelpunten 18,
31 en 49 uit de File Top 50.

Financiën
Er is in totaal € 342 mln. gereserveerd voor de verbreding van de A15
tussen Papendrecht en Gorinchem (IF Artikel 20.01). Dit is inclusief een
bijdrage van € 30 mln. door de provincie Zuid-Holland.

MIRT Overzicht 2021 | 216

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A15 Suurhoffbrug

Verkenning

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019

Dit project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De Suurhoffbrug ligt in de A15 over het Hartelkanaal en vormt een
cruciale verbinding tussen de Maasvlakte en het achterland. Het betreft
dus een verbinding van nationale economische waarde. De Suurhoffbrug
bestaat uit twee delen: een wegverkeersbrug en een spoorbrug. De
spoorbrug heeft een verwachte levensduur tot 2042. De wegverkeersbrug
nadert het einde van de levensduur; op grond van een technische analyse
is geconstateerd dat renovatie niet mogelijk is. Momenteel wordt
gewerkt aan het realiseren van een tijdelijke wegverkeersbrug, zodat de
levensduur van de huidige wegverkeersbrug wordt verlengd tot 2030.
Voor de structurele situatie is een nieuwe wegverkeersbrug noodzakelijk.

Oplossing
In het BO MIRT Zuidvleugel van najaar 2016 is besloten dat, volgend
op de uitkomsten van het onderzoek naar het verlengen van de
levensduur van de huidige brug, een integrale MIRT Verkenning voor
weg- en spoorverbinding wordt opgestart. De verkenning is integraal
om voor alle modaliteiten de meest toekomstvaste en veiligste
oplossing te onderzoeken.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De Suurhoffbrug is een cruciale verbinding tussen de Maasvlakte en het
achterland. Dit project heeft als doel om tijdig een nieuwe verkeersbrug
te realiseren om zo de economische waarde van deze gebieden te
blijven waarborgen.

Planning
2020: Voorkeursbesluit
2030: Uiterlijke datum vervanging verkeersbrug

Financiën
Deze investering zal worden gefinancierd vanuit het gereserveerde
budget voor Vervanging en Renovatie HWN. Binnen dit budget is
€ 86 mln., prijspeil 2016, inclusief btw gereserveerd voor de weg­
verkeersbrug voor de lange termijn, op basis van het scenario van
één-op-één-vervanging.

Betrokken partijen
Havenbedrijf Rotterdam, ProRail, de gemeente Rotterdam, gemeente
Westvoorne, Waterschap Hollandse Delta en bedrijven op de
Maasvlakte worden bij de verkenning geraadpleegd.

MIRT Overzicht 2021 | 217

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A4 Haaglanden-N14

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Het Ontwerptracébesluit van de
A4 Haaglanden-N14 is in het voorjaar van
2020 vastgesteld.

2019	Ter voorbereiding van het Tracébesluit zijn de
uitgangspunten van de Rijksstructuurvisie
(A4 Poorten en Inprikkers) uit 2012 gevalideerd.
Vanwege de technische en verkeerskundige
complexiteit kost dit meer tijd dan verwacht.
Deze vertraging heeft geen consequenties voor
de realisatieplanning.

2018

 e planuitwerking A4 Passage Den Haag (inclusief
D
de werkzaamheden aan de N14) is gestart.

Uit een aantal studies is gebleken dat er in de regio Haaglanden na
2020 bereikbaarheidsknelpunten bestaan. Deze vragen om een
integrale aanpak. In de MIRT Verkenning die is uitgevoerd, is de
afwikkeling van het verkeer op de A4 op het traject HarnaschknoopYpenburg-Prins Clausplein-Leidschendam bezien in samenhang met
het functioneren van de toeleidende wegen en het onderliggend
(stedelijk) wegennet, de ruimtelijke opgaven en het openbaar
vervoer. Het studiegebied betrof globaal gezien de gemeentegrenzen
binnen het Stadsgewest Haaglanden. In 2012 is de Rijksstructuurvisie
(A4 Passage Den Haag en Poorten en Inprikkers) vastgesteld en is een
bestuurlijk akkoord gesloten over de aanpassingen aan de A4 ter
hoogte van Den Haag en enkele toeleidende wegen. Het project
A4 Haaglanden-N14 is onderdeel van deze Rijksstructuurvisie en
betreft de realisatie van de rijksonderdelen.
Uit de validiteitstoets bleek dat de scope ten opzichte van de uitgangspunten van 2012 bijstelling behoeft. De belangrijkste wijzigingen zijn de
voorgenomen uitbreiding van de scope aan de zuidkant tot aan de
Ketheltunnel en de vervanging/aanpassing van een aantal kunstwerken,
waaronder de spoorviaducten bij Rijswijk en Leidschendam-Voorburg.

Oplossing
Deze planuitwerking betreft de nadere uitwerking van de werkzaam­
heden aan de A4 (onder meer het toevoegen van een extra rijstrook op
grote delen van het tracé en een parallelstructuur voor doorgaand
verkeer met 2x2 rijstroken bij Den Haag) en de N14 (aanpassen van
twee kruisingen in Leidschendam-Voorburg).

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project draagt bij aan de bereikbaarheid van de regio, waarbij ook
de ruimtelijk-economische ontwikkeling van de regio is betrokken.

Planning

Politiek/bestuurlijk
Het ministerie van IenW voert de maatregelen aan de A4 en de N14 uit.
Deze maatregelen zijn onderdeel van het bestuurlijk akkoord bij de
Rijksstructuurvisie met de provincie Zuid-Holland en de Metropoolregio
Rotterdam Den Haag. Als gevolg van de zuidelijke uitbreiding van de
scope zijn ook de betreffende gemeenten (Midden-Delfland, Schiedam,
Vlaardingen en Delft) betrokken. Ook de hoogheemraadschappen van
Rijnland en Delfland zijn betrokken. ProRail is betrokken als onderdeel
van de projectorganisatie voor de vervanging van de genoemde
spoorviaducten. Behalve deze (semi-)overheden zijn ook verschillende
stakeholders uit de regio en omwonenden betrokken.

2021: Tracébesluit
2023: Start realisatie
MIRT Overzicht 2021 | 218

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Planuitwerking

A4 Haaglanden-N14
(vervolg)

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van knelpunten 10 en
47 uit de File Top 50.

Financiën
Het Rijk heeft € 676 mln. gereserveerd (prijspeil 2019) (Artikel IF
12.03.02). Het MIRT-budget van € 467 mln. is in 2019 verhoogd met een
extra rijksbijdrage van € 145 mln., voornamelijk ten behoeve van de
vervanging van de spoorviaducten. Aanvullend is in 2020 € 55 mln.
extra rijksbijdrage toegevoegd vanuit de budgetten voor Beheer &
Onderhoud en Vervanging & Renovatie, omdat in het kader van dit
project werkzaamheden op dit gebied worden uitgevoerd, zoals
vervanging van geluidsschermen, verlichting en DVM-systemen en
aanbrengen van nieuw asfalt over het gehele traject.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.

Openstelling

676

2026-2028

MIRT 2020

467

2026-2028

MIRT 2019

460

2026-2028
2026-2028

MIRT 2018

453

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

223

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

16

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 219

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A4 Burgerveen-N14

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Vanwege een gedeeltelijke uitbreiding van de A4
tussen Zoeterwoude-Rijndijk en Hoogmade met
twee rijstroken per rijrichting is de Tracéwet­
procedure uitgebreid met een Structuurvisie.
Nadat medio 2020 de Structuurvisie is gepubliceerd is de planuitwerking gestart. Het taak­
stellend budget is € 181 mln.

2020

Eind 2018 is het budget met € 80 mln. verhoogd,
bestemd voor de realisatie van een nieuw
Ringvaartaquaduct in zuidelijke richting met
vier rijstroken.

2019

Dit project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Naar aanleiding van de hoge notering van de A4 bij Leiden in de File Top
50 en de motie van de leden Visser en Hoogland (TK 34300 A, nr. 75) is
verkeerskundig onderzoek verricht naar de effecten van het toevoegen
van extra capaciteit op de hoofdrijbaan van de A4 tussen Knooppunt
Burgerveen en de N14. Uit het verkeersonderzoek kan worden geconcludeerd dat het aantal voertuigverliesuren met circa 40% kan worden
verminderd door een extra rijstrook op de hoofdrijbaan toe te voegen
tussen Knooppunt Burgerveen en de N14 in beide richtingen.

Oplossing
Tijdens de verkenningsfase is de capaciteitsuitbreiding van de A4 nader
onderzocht. Uit de verkeersstudie is gebleken dat de uitwisseling met het
omliggende onderliggend wegennet, onder meer via de parallelstructuur,
nog niet goed genoeg functioneert. Daarom is in de verkenning ook
gekeken naar de noodzaak van het nemen van infra­­structurele maat­
regelen, met name rond de aansluitingen. Ook zijn maatregelen op het
gebied van verkeersmanagement en smart mobility beschouwd.
Inmiddels is besloten om een nieuw Ringvaart­aquaduct in zuidelijke
richting te realiseren op de plek van het bestaande aquaduct, en het
wegvak tussen Zoeterwoude-Rijndijk en Hoogmade met twee rijstroken
in beide richtingen te verbreden. De rest van het tracé tussen Knooppunt
Burgerveen en de N14 kent een uitbreiding met één rijstrook per
rijrichting.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project levert een bijdrage aan de bereikbaarheid van (diverse
economisch belangrijke locaties in) de Randstad en vermindert de
economische schade als gevolg van files op dit traject.

Politiek/bestuurlijk
Het ministerie van IenW, de provincies Zuid-Holland en Noord-Holland
en de aan het traject liggende gemeenten, Hoogheemraadschap
Rijnland en ProRail zijn de betrokken partijen. Behalve deze overheden
zijn ook verschillende stakeholders uit de regio en omwonenden
betrokken. Nadat medio 2020 de Structuurvisie is gepubliceerd is de
planuitwerking gestart.

Planning
2020:
2022:
2023:
2026:

Voorkeursbeslissing (Structuurvisie)
Ontwerptracébesluit
Tracébesluit
Start realisatie

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van de knelpunten 4,
11, 23, 31, 32 en 47 uit de File Top 50.

MIRT Overzicht 2021 | 220

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Planuitwerking

A4 Burgerveen-N14
(vervolg)

Financiën
Voor de problematiek op de A4 tussen Knooppunt Burgerveen en de
N14 is in totaal € 231 mln. gereserveerd. Het aanvankelijke budget van
€ 50 mln. is verhoogd met € 120 mln. extra rijksbijdrage, bestemd voor
de realisatie van een nieuw Ringvaartaquaduct in zuidelijke richting
met vier rijstroken op de plaats van het huidige aquaduct. Voor de
realisatie van de verbreding is € 61 mln. extra rijksbijdrage toegevoegd.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.

Openstelling

231

N.t.b.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 221

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A20 Nieuwerkerk a/d IJssel-Knooppunt Gouwe

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	
Het budget is aangepast conform de kosten­
raming behorend bij de Voorkeursbeslissing.
Het project is vertraagd omdat er geen inschrijvingen van ingenieursdiensten zijn binnen­
gekomen voor de MIRT-Planuitwerking. Na
consultatie van de markt wordt op korte termijn
een nieuwe aanbestedingsprocedure gestart.

2020	
De Voorkeursbeslissing is op 11 maart 2019
vastgesteld met een taakstellend budget van
€ 124 mln. en € 6 mln. voor aanvullende
bereikbaarheidsmaatregelen. In de planuit­
werkingsfase zal met name verder onderzoek
moeten plaatsvinden naar de bodemgesteldheid
in het gebied en de gevolgen daarvan voor de
werkzaamheden.

De A20 Nieuwerkerk a/d IJssel-Knooppunt Gouwe vervult een cruciale
rol in de bereikbaarheid van Rotterdam (Haven), Greenport WestlandOostland en Greenport Boskoop. Door het toenemende verkeers­
aanbod komt de bereikbaarheid van deze economisch belangrijke
locaties steeds verder onder druk te staan. De A20 Nieuwerkerk a/d
IJssel-Gouda kent flinke problemen met de doorstroming en de
verkeersveiligheid. Op nationaal niveau is dit wegvak een grote bottleneck in de doorstroming tussen Rotterdam en Utrecht. De opgave is de
verkeersdoorstroming en verkeersveiligheid duurzaam te verbeteren.

Oplossing
De oplossing ligt in de uitbreiding van de wegcapaciteit (verbreding van
2x2 naar 2x3 rijstroken) en overige aanvullende maatregelen om de
bereikbaarheid te verbeteren.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan het verkorten van de reistijd en het vergroten
van de betrouwbaarheid van de reistijd op de A20 en een deel van de
A12 tussen Rotterdam en Gouda.

Planning
2017	
Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

2022: Ontwerptracébesluit
2023: Tracébesluit (inclusief voorbereiding van de realisatie)
2024-2027: Realisatie

Politiek/bestuurlijk
De MIRT-planuitwerking wordt uitgevoerd door Rijkswaterstaat in
nauwe samenwerking met de bestuurlijke partners uit de regio.

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van de knelpunten 3 en
5 uit de File Top 50.

MIRT Overzicht 2021 | 222

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Planuitwerking

A20 Nieuwerkerk a/d IJssel-Knooppunt Gouwe
(vervolg)

Uitvoering
De realisatie vindt plaats in de periode 2023-2026, openstelling is
voorzien in de periode 2026-2028.

Financiën
Het taakstellend budget voor dit project is € 129 mln. en € 6 mln. voor
aanvullende bereikbaarheidsmaatregelen.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

135

2026-2028

MIRT 2020

180

2026-2028

MIRT 2019

178

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

19

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 223

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Spoorwegen personen
IenW

Emplacement Den Haag Centraal

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020

 et projectbudget is verhoogd. In het project
H
worden vele kleinere werkzaamheden meegenomen die vanuit andere doelstellingen (toegankelijkheid, leefbaarheid en lifecycle management)
gewenst zijn. Daarom zijn middelen vanuit diverse
landelijke programma’s (toegankelijkheid, geluid
emplacementen, beheer en onderhoud en kleine
functiewijzigingen) toegevoegd aan het
project­budget. Hierna resteerde nog een verschil
van € 3,2 mln. met de geactualiseerde raming van
het project. Dit bedrag is toegevoegd vanuit de
investeringsruimte spoor.

2018	ProRail zal nog in 2017 een beschikking voor de
planuitwerking aanvragen, waarbij tijd, geld en
scope van het project opnieuw zullen worden
gedefinieerd. Er wordt gekozen voor een meer
robuust, betrouwbaar en toekomstvast ontwerp
waarbij meer treinen, mede vanwege invoering
vaan PHS, sneller en met meer betrouwbaarheid
over het emplacement kunnen rijden.
Uitgangspunt is oplevering in 2023. Delen van
het project zullen eerder beschikbaar zijn voor
verbetering van de dienstregeling. De eerder
verleende realisatiebeschikking wordt ingetrokken, omdat er nu feitelijk een ander project zal
worden gerealiseerd dan in deze eerdere
beschikking is vastgelegd.

Het emplacement Den Haag Centraal moet na 2024 meer treinen
kunnen afwikkelen. In het programma Hoogfrequent Spoorvervoer
(PHS) is uitbreiding van de dienstregeling met twee sprinters tussen
Den Haag Centraal en Rotterdam voorzien. Er zullen dan zes sprinters
en vier intercity’s tussen deze stations rijden. Tussen Den Haag Centraal
en Leiden wordt uitbreiding van de dienstregeling naar zes intercity’s
en zes sprinters (nu vier om vier) voorzien in de periode 2025-2030.

Oplossing
ProRail sluit de perrons 11 en 12 die tijdelijk in gebruik waren voor
Randstadrail opnieuw aan op het emplacement Den Haag Centraal, en
het hele emplacement wordt opnieuw ingericht om meer treinen
sneller en betrouwbaarder te kunnen laten rijden. De Randstadrail
maakt inmiddels gebruik van de nieuwe perrons naast het busstation
(op plus 2-niveau). Het in december 2018 vastgestelde voorkeurs­
alternatief maakt deze verbeteringen mogelijk. Daarnaast zijn met NS
afspraken gemaakt over de realisering van BTS-maatregelen (beheerste
toegang spoor). Daardoor verbetert ook de sociale veiligheid voor
reizigers en het NS-personeel op het station én in de treinen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verbeteren van de betrouwbaarheid, ruimte bieden aan de groei van
het reizigersvervoer, verbeteren deur-tot-deur reistijd.

Planning
2020: Start realisatie
2023 - 2025: Oplevering

MIRT Overzicht 2021 | 224

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Planuitwerking

Emplacement Den Haag Centraal
(vervolg)

Financiën
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Taakstellend budget: € 66 mln. (Artikel IF 13.03.01). Het is mogelijk dat er
maatregelen nodig zijn om de stikstofdepositie tijdens de aanleg van het
project te verminderen. Deze zijn nog niet in de kostenraming verwerkt.

2017	Volgens de meeste recente planning worden de
sporen 11 en 12 in 2020 in dienst gesteld en is de
rest van de verbouwing in 2022 gereed.

2016	De sporen 11 en 12 worden in 2020 in dienst
gesteld en de rest van de verbouwing is medio
2021 gereed. De verschuiving komt onder andere
door de uitvoering van extra onderzoeken voor
het ontwerp vanwege nieuwe veiligheids- en
betrouwbaarheidsnormen.

2014	Volgens de meest recente planning is de
verbouwing van het emplacement medio 2018
gereed.

2013	ProRail maakt in 2012 een nieuw ontwerp voor
het emplacement om te komen tot een robuuster
en meer toekomstvast ontwerp. Hierdoor zal
vertraging in het project optreden.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

MIRT 2021

66

2023-2025

MIRT 2020

65

2023-2025

MIRT 2019

39

2023- 2025

MIRT 2018

39

2023

MIRT 2017

38

2020-2022

MIRT 2016

38

2020-2021

MIRT 2015

38

2018

MIRT 2014

38

2018

MIRT 2013

37

2015

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

29

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

4

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 225

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Capaciteit Volkeraksluizen

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	De quick wins zijn in 2017 gerealiseerd.
Het budget is nu aangepast.

De Volkeraksluizen vormen het drukste en grootste sluizencomplex van
Europa. Ze vormen de schakel in de hoofdtransportassen die Rotterdam
met de Scheldehavens verbinden, en de Scheldehavens met het Duitse
achterland. In de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) zijn de
Volkeraksluizen aangemerkt als potentieel capaciteitsknelpunt voor de
scheepvaart. Er is geen alternatieve route op de Rijn-Schelde-corridor;
alle binnenvaartschepen passeren de Volkeraksluizen.

2016	Het budget is verlaagd met € 2 mln. door lagere
kosten van de quick wins. De doorlooptijd van
opdrachtverlening, aanbesteding en uitvoering
wordt langer ingeschat dan voorzien. Zo is de
aanpassing van de bestaande bediening en
besturing van de sluizen complex van aard.

2014	Dit project is na de voorkeursbeslissing over­

Oplossing
In april 2013 heeft de minister van IenM een Voorkeursbeslissing
genomen. Deze beslissing bestaat uit quick wins om de wachttijd op korte
termijn te verminderen (in het voorjaar van 2013 is de planuitwerking
hiervan gestart), monitoring van de ontwikkeling van de wachttijden, en
een extra scheepvaartkolk voor de beroepsvaart als dat nodig is op basis
van de wachttijden (naar verwachting tussen 2020 en 2030).

gegaan van verkenning naar planuitwerking.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het verkorten van de wachttijden draagt bij aan een veilige, vlotte en
efficiënte doorvaart voor het scheepvaartverkeer.
Begrotingsjaar *

Planning

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

154

2025-2027

MIRT 2020

151

2024-2026

MIRT 2019

154

2024-2026

MIRT 2018

154

2024-2026

Politiek/bestuurlijk

MIRT 2017

154

2024-2026

De quick wins zijn in 2017 gerealiseerd.

MIRT 2016

154

2024-2026

MIRT 2015

157

2024-2026

MIRT 2014

157

2024-2026

2017: Openstelling (quick wins)
2025-2027: Openstelling vierde sluiskolk, afhankelijk van de
ontwikkeling van de wachttijden

Financiën
Taakstellend budget vierde sluiskolk: € 154 mln., Artikel IF 15.03.02.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

3

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

3

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 226

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Waterkwaliteit
IenW
Planuitwerking

Rijksstructuurvisie Grevelingen
en Volkerak-Zoommeer
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	
Rijk en regio brengen samen 9,5 mln. euro
extra voor het taakstellend budget bijeen.
De planuitwerkingsfase kan nu gestart worden.

2019	
In maart 2018 hebben de ministers van IenW en
LNV bekend gemaakt dat het Rijk vanuit de
enveloppe Natuur- en waterkwaliteit € 75 mln.
extra beschikbaar stelt voor een doorlaatmiddel
in de Brouwersdam. Vanwege de achteruitgang
van natuur- en waterkwaliteit, en de Europese en
nationale afspraken om voor verbetering te
zorgen, heeft de Grevelingen hoge prioriteit voor
beide ministers. Samen met eerder gereserveerde budgetten bij het Rijk en regionale partijen is
er daarmee voldoende budget beschikbaar voor
realisatie van het doorlaatmiddel ten behoeve
van de Grevelingen.

Door de uitvoering van de Deltawerken zijn het Volkerak-Zoommeer en
de Grevelingen geïsoleerde bekkens geworden. Natuurlijke zoet-zoutovergangen en getijdendynamiek zijn weggevallen. Hierdoor is de
waterkwaliteit verslechterd: in de Grevelingen neemt het risico op
zuurstofloosheid toe en in het Volkerak-Zoommeer komen blauw­
algenplagen voor. Dit proces gaat nog steeds door en is schadelijk voor
de natuur en de kansen voor landbouw, schelpdiervisserij, recreatie en
toerisme. De centrale opgave voor het gebied is dan ook een duurzaam
herstel van de balans tussen veiligheid, economie en ecologie.

Oplossing
De ontwerp-Rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer
uit 2014 beschrijft voor beide bekkens een ontwikkelperspectief.
Het ontwikkelperspectief voor de Grevelingen bestaat uit het terug­
brengen van beperkt getij door een doorlaatmiddel te maken in de
Brouwersdam, indien mogelijk met een getijdencentrale. Het ontwikkel­
perspectief voor het Volkerak-Zoommeer bestaat uit het op termijn
weer zout laten worden van dit water door een doorlaatmiddel te
maken in de Philipsdam. Ook in dit bekken wordt een beperkt getij
daarmee teruggebracht. Voorafgaand aan het zout maken van het
Volkerak-Zoommeer moeten maatregelen worden getroffen voor de
zoetwatervoorziening voor de landbouw rondom het meer.

2016	In juli 2016 is de Tweede Kamer per brief
geïnformeerd over de financiële stand van zaken
en heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen met het verzoek om voor het wetgevingsoverleg water geïnformeerd te worden over een
gefaseerde aanpak en mogelijke financieringsconstructies. In december 2016 is een aanvullende
brief over de financiële opgave en het ontwikkelperspectief voor de Grevelingen aan de Tweede
Kamer verstuurd.

2015	
Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het terugbrengen van getij op de Grevelingen en het op termijn weer
zout maken van het Volkerak-Zoommeer zorgt voor een structurele
verbetering van de waterkwaliteit.

Planning
Voor de Grevelingen ronden het Rijk en regionale partijen in 2018 de
verkenningsfase af. Dit gebeurt onder meer door het actualiseren van
kennis over de brede effecten van het doorlaatmiddel en de kansen
voor initiatieven zoals een getijdencentrale. De betrokken ministers
zullen naar verwachting begin 2019 na overleg met de regionale
partijen de formele Voorkeursbeslissing nemen en bestuurlijke

afspraken maken over de financiering en de risicotoedeling. Daarna kan
de planuitwerking starten.
In het kader van tranche 2 van de Programmatische Aanpak Grote
Wateren is najaar 2019 afgewogen dat er geen middelen beschikbaar
zijn voor het weer zout maken van het Volkerak-Zoommeer. Omdat dit
projectblad alleen nog betrekking heeft op de voortgang van het
MIRT-project Getij Grevelingen zal vanaf het MIRT-overzicht 2022 de
naam van dit projectblad worden omgezet in Getij Grevelingen.
De realisatie van het project Getij Grevelingen zal naar verwachting
starten in het jaar 2023/2024, gereed rond 2027.

MIRT Overzicht 2021 | 227

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Waterkwaliteit
IenW
Planuitwerking

Rijksstructuurvisie Grevelingen
en Volkerak-Zoommeer
(vervolg)
Betrokken partijen

Financiën

Vanuit het Rijk werken de ministeries van IenW en LNV samen aan deze
wateren. Het ministerie van EZK heeft contact met regionale partijen
over het initiatief voor een getijdencentrale in de Brouwersdam. Op
regionaal niveau werken provincies, waterschappen en gemeenten mee
aan dit project en wordt regelmatig overleg gevoerd met stakeholders
zoals landbouworganisaties, vertegenwoordigers van recreatie en
toerisme, visstandbeheercommissies, natuurbeheer- en milieu­
organisaties en het Natuur- en recreatieschap De Grevelingen.

Taakstellend budget realisatie: € 149 miljoen (inclusief bijdragen derden
€ 25 miljoen). Het projectbudget van het project Getij Grevelingen is
op dit moment voor € 102 mln. opgenomen in de planuitwerking en
verkenningen op artikel 7 van het Deltafonds. Op het Deltafonds zijn
daarnaast aanvullende middelen van in totaal € 40 mln. gereserveerd
in de Programmatische Aanpak Grote Wateren (€ 20 mln.) en de
Investeringsruimte (€ 20 mln.). Deze middelen betreffen naast
realisatie ook zaken als planuitwerking, onderhoud en monitoring.
EZK heeft € 4,25 miljoen gereserveerd voor de planuitwerking van
een getijdecentrale.

Politiek bestuurlijk
Het project maakt deel uit van de Programmatische Aanpak Grote
Wateren (PAGW) als een van de koploperprojecten. Het achterliggende
doel is om meer dynamiek in de Zuidwestelijke Delta te brengen en
deze klimaatrobuust te maken. Daartoe wordt breed bestuurlijk
samengewerkt en is er brede consensus over nut en noodzaak van het
project. Bekeken wordt of er de mogelijkheid is om een klimaatrobuust
watersysteem te koppelen met de opwekking van getijdenenergie.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

149

2027/2028

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

9,5

2027/2028

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

3

-

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 228

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A15 Papendrecht-Sliedrecht

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	
Het Tracébesluit is in september 2018 gepubliceerd,
bij de uitwerking van de contractvoorbereiding is
vertraging opgetreden in de realisatiemijlpalen.

2018

2017

 e aangepaste scope heeft tot herijking van de
D
planning en financiën geleid. Het Ontwerptracé­
besluit en het Tracébesluit zijn vertraagd en het
taakstellend budget is verhoogd.
Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De A15 is zowel een belangrijke regionale verbinding voor de
Zuidvleugel als een belangrijke achterlandverbinding voor de haven van
Rotterdam. De congestie op de A15 tussen Papendrecht en Sliedrecht
leidt tot grote economische schade. Daarnaast veroorzaakt de congestie
steeds meer (ongewenst) sluipverkeer op het onderliggend wegennet
van gemeenten langs de A15 (onder andere de N214), waardoor er een
minder aantrekkelijk woonklimaat voor bewoners ontstaat. Ook leidt de
congestie tot verkeersknelpunten op deze sluiproutes.

Oplossing
Uit onderzoek is gebleken dat gedeeltelijke verruiming van de
capaciteit op de noord- en zuidbaan van de A15 tussen Papendrecht en
Sliedrecht de doorstroming van het verkeer op de A15 en het onderliggend wegennet verbetert en de economische verlieskosten reduceert.
De maatregelen betreffen de aanleg van een weefvak met vluchtstrook
op de noordbaan (tussen Sliedrecht-West en Papendrecht-N3) en van
een extra rijstrook op de zuidbaan (van Papendrecht-N3-SliedrechtWest naar Sliedrecht-Oost). Deze rijstrook vervangt de bestaande
spitsstrook tussen Papendrecht-N3 en Sliedrecht-West.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan de verbetering van de doorstroming van het
verkeer op de A15 en het onderliggend wegennet en aan verlaging van
de economische verlieskosten.

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van de knelpunten 18
en 31 uit de File Top 50.

Planning
2020: Start realisatie
2021: Openstelling

Politiek/bestuurlijk
Op 12 oktober 2015 is een bestuursovereenkomst gesloten tussen het
Rijk, de provincie Zuid-Holland en de regio Drechtsteden. In het
voorjaar van 2017 is de scope in de bestuursovereenkomst gewijzigd:
in plaats van een spitsstrook op de zuidbaan wordt nu een permanente
rijstrook aangelegd.
MIRT Overzicht 2021 | 229

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

A15 Papendrecht-Sliedrecht
(vervolg)

Financiën
Het taakstellend budget is € 16 mln. (exclusief € 0,9 mln. voor beheer
en onderhoud). De provincie Zuid-Holland betaalt daarvan € 5,3 mln.,
de regio Drechtsteden € 1,3 mln. (prijspeil 2015) (Artikel IF 12.03.02).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

16

2021

2019

1

7%

MIRT 2020

16

2020-2021

2018

0

0%

MIRT 2019

16

2018-2020

MIRT 2018

15

2018-2020

MIRT 2017

6

2018-2020

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

10

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 230

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A16 Rotterdam

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Het project heeft vertraging opgelopen als gevolg
van met name de PAS- en PFAS-problematiek.
De consequenties van de vertraging voor de
mijlpaal openstelling en gevolgen voor financiën
worden nog nader onderzocht.

2020	Start uitvoering in februari 2019.

Door capaciteitsproblemen op de A20 tussen het Terbregseplein en
het Kleinpolderplein is de bereikbaarheid op dit traject onvoldoende.
Daarnaast zijn er problemen met de kwaliteit van de leefomgeving
langs de A13 en A20 en doen zich problemen voor met de verkeers­
afwikkeling op het onderliggende wegennet.

Oplossing
De wegcapaciteit en de kwaliteit van de leefomgeving worden
verhoogd door de aanleg van een nieuwe rijksweg tussen de A13
(aansluiting Berkel en Rodenrijs) en het Terbregseplein (A16). Het tracé
loopt vanaf de A13 parallel aan de N209 en buigt ter hoogte van de
Ankie Verbeek-Ohrlaan af, via het Bergse Bos naar het Terbregseplein.

2018	Openstelling is aangepast. Dit om een gelijk­
tijdige aanbesteding met het project
Blankenburgverbinding te voorkomen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project draagt bij aan een verbeterde verkeersdoorstroming en
vergroot de betrouwbaarheid van de reistijd op het hoofdwegennet.

2017	De projectnaam A13/A16 is gewijzigd in A16
Rotterdam.

Planning
2022-2024: Openstelling

2015	Er is afgezien van tolheffing op de A13/A16; de
planning en de financiering zijn hierna
geactualiseerd.

2014

 ls gevolg van het verzoek van de Tweede Kamer
A
om geen onomkeerbare stappen te nemen voor dit
project is de planning van het Tracébesluit herijkt.

2013	De planning is dat de principeafspraken tussen de
Stadsregio Rotterdam en het ministerie van IenW
worden vastgelegd in een standpunt in de tweede
helft van 2012.

Politiek/bestuurlijk
In mei 2013 is het standpunt voor dit project vastgesteld. Conform
bestuurlijke voorkeur van december 2011 is gekozen voor een gecombineerde ligging van de A13/A16 met een deel van de N209, passages over
de Hoge Snelheidslijn (HSL)-Zuid, RandstadRail en het Terbregseplein,
het onderlangs kruisen van de Rotte en een tunnel op maaiveld ter
hoogte van het Lage Bergse Bos. Het OTB is in 2015 vastgesteld en in
september 2015 ter inzage gelegd.

zijn aanvullende afspraken gemaakt. De projectgebonden regionale
bijdrage komt daarmee uit op € 103 mln. De regio zal de € 14 mln.
besteden aan inpassingsmaatregelen die geen deel uitmaken van het
Tracébesluit (TB). Het TB is vastgesteld in juni 2016 en in augustus 2016
ter inzage gelegd. In augustus 2017 is het TB onherroepelijk geworden.

Uitvoering
In oktober 2015 is de Inpassingovereenkomst A13/16 gesloten met de
regiopartners, waarin nadere afspraken zijn gemaakt over de besteding
van de regionale bijdrage aan enkele ‘bovenwettelijke’ inpassings­­
maatregelen. Daarbij is de reeds overeengekomen regionale bijdrage
van € 100 mln. geïndexeerd en gesplitst in een projectgebonden deel
van € 92 mln. en een niet-projectgebonden deel van € 14 mln. In 2018

Het project is in 2018 gegund.

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van de knelpunten 1,
14, 9, 26 en 34 uit de File Top 50.

MIRT Overzicht 2021 | 231

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

A16 Rotterdam
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 1.521 mln. (inclusief bijdrage van derden:
€ 103 mln.). Hierbij is rekening gehouden met een PPS-taakstelling van
€ 45 mln. (Artikel IF 12.04.01).
Voor projecten met een Design, Build, Finance & Maintain-contract
(DBFM) wordt het budget ten tijde van de gunning opgehoogd vanuit
de middelen voor beheer en onderhoud. Bij A16 Rotterdam is dit
gebeurd in MIRT 2020.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

1.521

2022-2024

2019

129

8%

MIRT 2020

1.498

2022-2024

2018

83

6%

MIRT 2019

998

2022-2024

2017

43

4%

MIRT 2018

984

2022-2024

2016

25

3%

MIRT 2017

974

2021-2023

MIRT 2016

979

2021-2023

MIRT 2015

975

2021-2023

MIRT 2014

964

2021

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

557

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

87

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 232

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A24 Blankenburgverbinding

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Met de opdrachtnemer zijn aanvullende
afspraken gemaakt om zorg te dragen voor
behoud van een robuuste planning, gericht op
openstelling in 2024. Tevens zijn er aanvullende
maatregelen afgesproken ter beheersing van het
risico brandwerendheid.

2019	Er zijn extra bijdragen van derden voor de
grondwal Rozenburg en opbrengsten uit de
grondsanering van het Oeverbos van € 3 mln.

2017

 et project is overgegaan naar de realisatiefase.
H
Het budget is aangepast aan de bijgestelde raming
bij de overgang naar realisatie. Ook is er € 1 mln.
toegevoegd vanuit de Kaderrichtlijn Water.

2016	Vanwege afstemming met de regio en het
ingewikkelde ontwerpproces is de planning voor
het Tracébesluit aangepast.

2015	In het najaar van 2013 is de Rijksstructuurvisie
Bereikbaarheid regio Rotterdam en NWO
vastgesteld. Het project is overgegaan naar de
planuitwerkingsfase.

Uit de verkenning Rotterdam Vooruit is gebleken dat in de nabije
toekomst de doorstroming op de Ruit van Rotterdam niet meer
voldoet aan de streefwaarden uit de Structuurvisie Infrastructuur en
Ruimte. De doorstroming van de Beneluxtunnel, de robuuste
bereikbaarheid van haven en Greenport Westland en het functioneren
van de A4-corridor zijn dan concrete knelpunten.

Oplossing
Er wordt een Nieuwe Westelijke Oever-verbinding ten westen van de
Beneluxtunnel gerealiseerd: de Blankenburgverbinding, op basis van
variant Krabbeplas-West. In het Tracébesluit (TB) is deze variant als
volgt uitgewerkt:
• Een verbinding van de A15 met de A20 ten westen van Rotterdam;
• Een verbreding van de A20 tussen knooppunt
Blankenburgverbinding en knooppunt Kethelplein;
• Een tunnel voor het wegvak tussen het spoor en de Zuidbuurt;
• Een gedeeltelijke bekostiging van de Blankenburgverbinding met tol
voor alle verkeer.
Parallel aan het realiseren van het TB zal de regio het kwaliteits­
programma dat de regiopartijen hebben opgesteld verder uitwerken
en realiseren. Dit programma bevat voorstellen voor projecten op het
gebied van natuur, recreatie en leefbaarheid.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project zorgt voor een betere bereikbaarheid van de Rotterdamse
regio. Daarmee draagt de realisatie van dit project bij aan economische
activiteiten in de regio.

Planning
2024: Openstelling tunnels

Politiek/bestuurlijk
De Rijksstructuurvisie is in november 2013 vastgesteld. Na overleg in de
Tweede en Eerste Kamer is de planuitwerkingsfase gestart. In 2015 is het
wetsvoorstel voor de Wet tijdelijke tolheffing Blankenburg­verbinding en
ViA15 aangenomen. Deze wet maakt het mogelijk om tol te heffen. In het
najaar van 2015 heeft het Ontwerptracébesluit ter inzage gelegen en op
28 maart 2016 is het TB, inclusief het tolbesluit, vastgesteld. Met de
Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en A12/A15 RessenOudbroeken (ViA15), die op 15 maart 2016 in werking is getreden, is
vastgelegd dat bij deze twee projecten tol geheven kan worden.

MIRT Overzicht 2021 | 233

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

A24 Blankenburgverbinding
(vervolg)

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van het knelpunt 21 uit
de File Top 50.

Uitvoering
Het project wordt via een Design, Build, Finance & Maintain-contract
(DBFM) uitgevoerd en is in 2017 gegund.

Financiën
Taakstellend budget: € 1.909 mln. Hiervan wordt € 547 mln. (prijspeil
2020) door tol opgebracht en dit is inclusief de maatregel Kaderrichtlijn
Water (€ 1 mln.). Om de tolheffing mogelijk te maken, is gelijktijdig met
het TB een tolbesluit genomen (Artikel IF 12.04.01).
Voor projecten met een DBFM wordt het budget ten tijde van de
gunning opgehoogd vanuit de middelen voor beheer en onderhoud.
Bij A24 Blankenburgverbinding is dit gebeurd in MIRT 2020.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

1.909

2024

2019

201

11%

MIRT 2020

1.800

2022-2024

2018

154

9%

MIRT 2019

1.116

2022-2024

2017

66

6%

MIRT 2018

1.102

2022-2024

2016

25

2%

MIRT 2017

1.090

2022-2024

2015

11

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.
cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

819
78

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 234

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Rijnlandroute

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2016	Het project is overgegaan naar de realisatiefase.
Provinciaal Inpassingsplan en Tracébesluiten zijn
vervroegd vastgesteld in 2014.

2015

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De bereikbaarheid in de regio (hoofdwegennet en onderliggend
wegennet, ov) dient te worden verbeterd om de ruimtelijke ontwikkelingen op het gebied van woningbouw (waaronder topmilieu
Valkenburg) en bedrijvigheid (clustering BioScience-bedrijven,
transitie van Greenport Duin- en Bollenstreek) mogelijk te maken.

Oplossing
Er wordt een gedeeltelijk nieuwe verbinding aangelegd tussen Katwijk
en de A4 ter hoogte van Leiden. Het project bestaat van west naar oost
uit de volgende delen:
• Verbreding van de Ingenieur G. Tjalmaweg (N206) naar 2x2 rijstroken
tussen de aansluiting met de Wassenaarseweg/N441 te Katwijk en de
aansluiting Leiden-West (A44/N206);
• Verbreding van de A44 naar 2x4 rijstroken tussen de aan te passen
aansluiting Leiden-West en het nieuw aan te leggen knooppunt
Ommedijk (inclusief de aanpassing van aansluiting Leiden-West en
de aanleg van knooppunt Ommedijk);
• Aanleg van een nieuwe regionale stroomweg (snelheidsregime
80 kilometer per uur) met 2x2 rijstroken tussen het nieuw aan te
leggen knooppunt Ommedijk op de A44 en het nieuw aan te leggen
knooppunt Hofvliet op de A4;
• Verlenging van de parallelstructuur van de A4 tussen de bestaande
aansluiting N206/Zoeterwoude-Dorp en het nieuw aan te leggen
knooppunt Hofvliet (inclusief de aanleg van knooppunt Hofvliet);
• Verbreding van de Europaweg te Leiden (N206) naar 2x2 rijstroken
tussen de binnenstad van Leiden en de aansluiting op de A4.

Planning
De planning van dit project is primair aan de regio.
2020-2022: Openstelling

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan de verbetering van de verkeersdoorstroming
en de leefbaarheid in Leiden en de omgeving van Leiden, de ontsluiting
van met name de woningbouwlocatie Nieuw-Valkenburg en de
bedrijvigheid van nationaal belang.

MIRT Overzicht 2021 | 235

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Rijnlandroute
(vervolg)

Politiek/bestuurlijk

Uitvoering

In 2013 hebben het ministerie van Infrastructuur en Milieu en de
provincie Zuid-Holland de Bestuurlijke Overeenkomst RijnlandRoute
gesloten over de scope, de planning, de taakverdeling en de subsidiering
van het project. In de overeenkomst is vastgelegd dat het Rijk een
financiële bijdrage levert van € 534 mln. (prijspeil 2012). In maart 2015
is er een samenwerkingsovereenkomst getekend die een nadere
uitwerking is van de eerdere afgesloten bestuurlijke overeenkomst.
Deze heeft betrekking op de delen 2,3 en 4 en het MIRT-project
Verbreding A4 Vlietlanden-N14. In 2016 zijn de Tracébesluiten en het
Provinciaal Inpassingsplan onherroepelijk geworden.

De projectdelen 2, 3 en 4 (zie Oplossing) zijn gegund in 2017. In dit
contract is ook de A4 Vlietland-N14 meegenomen vanwege de fysieke
raakvlakken. De werkzaamheden zijn inmiddels volop in uitvoering.
De delen 1 en 5 worden apart aanbesteed. Projectdeel 1 is in 2019
gegund en de uitvoering is inmiddels gestart. De aanbesteding van
projectdeel 5 is in voorbereiding.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Financiën
Taakstellende rijksbijdrage: € 581 mln. (Artikel IF 12.03.01).

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

581

De planning is
aan de regio

2019

174

36%

2018

141

25%

2017

58

10%

MIRT 2020

575

De planning is
aan de regio

MIRT 2019

566

De planning is
aan de regio

MIRT 2018

558

De planning is
aan de regio

MIRT 2017

552

De planning is
aan de regio

MIRT 2016

551

De planning is
aan de regio

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

30

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

29

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 236

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Spoorwegen personen
IenW

PHS: Rijswijk-Rotterdam

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

In het kader van Programma Hoogfrequent Spoorvervoer – waar het
project PHS Rijswijk-Rotterdam deel van uitmaakt – moeten na 2024
meer treinen worden afgewikkeld om een toenemende stroom aan
reizigers- en goederenvervoer af te kunnen wikkelen.

2021	In verband met het verlenen van de subsidie­
beschikking “Keren IC’s op Rotterdam CS” is het
projectbudget verhoogd met € 12 mln.

2020	In de bestuursovereenkomst Spoortracé
Schiedam, die begin 2019 is afgesloten, is
besloten de scope van het op IF 13.03 geraamde
projectbudget project Sporen Schiedam uit te
voeren binnen het PHS-project RijswijkRotterdam. Om die reden is de in de genoemde
overeenkomst vastgestelde rijksbijdrage van
€ 14,5 mln. toegevoegd vanuit het projectbudget
Sporen Schiedam.

2019	In verband met de faseovergang is € 304 mln.
overgeboekt van het planuitwerkingsbudget PHS
en toegevoegd aan het realisatiebudget PHS
Rijswijk-Rotterdam. De planning voor oplevering
is in deze fase conform begrotingsregels
weergegeven met een bandbreedte van 2 jaar.

2018	Vanaf heden is de verwachte indienststelling van
het gehele project opgenomen. Bij Slotwet 2016
is € 1 mln. toegevoegd t.b.v. voorbereidende
werkzaamheden van de realisatie.

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Oplossing
Het spoor tussen Rijswijk en Delft-Zuid wordt uitgebreid van twee naar
vier sporen (inclusief de verdubbeling van het aantal sporen in de
spoortunnel Delft). Daarnaast wordt de sporenlay-out tussen Schiedam
en Rotterdam aangepast om met hogere frequentie te gaan rijden. Verder
speelt duurzaamheid een belangrijke rol binnen dit project: station Delft
Campus wordt het eerste energieneutrale station van Nederland.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling:
Dit project maakt onderdeel uit van het Programma Hoogfrequent
Spoor en draagt bij aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling
van Nederland.

Planning
2016: Afronding gecombineerde Tracéwet- en m.e.r.-procedure
2018: Start realisatie
2023-2025: Oplevering

Uitvoering
Politiek/bestuurlijk
Toegezegd is om voor het project een planning te hanteren die
aansluitend bouwen op de spoortunnel Delft mogelijk maakt. Met de
gemeenten Rijswijk en Delft en met de Metropoolregio Rotterdam Den
Haag (MRDH) zijn overeenkomsten getekend om binnen dit project
ongelijkvloerse spoorkruisingen te realiseren. De provincie ZuidHolland draagt € 0,1 mln. bij om de spoorbrug over de Kerstanjewetering
op een doorvaarthoogte van 1,80 meter te brengen in plaats van de
huidige 1,64 meter. Het onderdeel Sporen in Schiedam wordt gefinancierd op basis van cofinanciering door Rijk, provincie Zuid-Holland en
de MRDH. De realisatiekosten worden door Rijk en regio gefinancierd
volgens een 50/50-verdeling.

Het project is inmiddels in realisatie. De naamswijziging van Delft Zuid
naar Delft Campus is doorgevoerd op 15 december 2019.

MIRT Overzicht 2021 | 237

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

PHS: Rijswijk-Rotterdam
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 356 mln. (Artikel IF 13.03.01/17.10.01).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

356

2023/2025

2019

42

12%

MIRT 2020

339

2023-2025

2018

11

3%

MIRT 2019

318

2023-2025

2017

6

60%

MIRT 2018

10

2023/2024

2016

2

22%

MIRT 2017

9

2017

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

347

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

16

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 238

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Spoorwegen goederen
IenW

Calandbrug (Theemswegtracé)

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De renovatie van de Calandbrug kan pas van start
na realisatie van het Theemswegtracé (voorzien
in vierde kwartaal 2021).

2018	Het project is overgegaan naar de realisatiefase.
2016: Het project is overgegaan van verkenningsfase naar planuitwerkingsfase.

2014	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De Calandbrug is een stalen hefbrug voor treinverkeer, wegverkeer en
langzaam verkeer in het Rotterdamse havengebied. De brug is de
verbindende schakel in de Havenspoorlijn, is onderdeel van de
Betuweroute en verbindt het westelijk havengebied met het
achterland. Voor de zeescheepvaart vormt de hefbrug de toegang
naar de Brittanniëhaven.
De opgave is tweeledig. Rond 2020 bereikt de brug het einde van haar
technische levensduur en is grootschalige renovatie nodig. Rond dat jaar
is ook een knelpunt in de capaciteit voor het treinverkeer te verwachten
vanwege de groei van het spoorvervoer en het zeescheepvaartverkeer
naar de Brittanniëhaven. Bij deze opgave is van belang dat de
Calandbrug niet alleen een functie heeft voor het treinverkeer en de
zee- en binnenscheepvaart, maar ook wordt gebruikt voor vervoer van
gevaarlijke stoffen en door fietsers, voetgangers en auto’s. De bewoners
van met name Rozenburg ervaren geluidsoverlast van de huidige brug.

Oplossing
Over de gezamenlijke aanpak en de financiering van de Calandbrug
hebben het ministerie van IenM en het Havenbedrijf Rotterdam
afspraken gemaakt. Het doel is om nog voor 2020 een oplossing
operationeel te hebben. De structuurvisie is in september 2015
vastgesteld en bevat de onderbouwing van het voorkeursalternatief,
het Theemswegtracé. Dit nieuwe spoortracé zal worden aangelegd door
het Havenbedrijf Rotterdam en behelst de omlegging van het huidige
spoortracé naar een tracé langs de Theemsweg. De Calandbrug zal na
renovatie van het wegdeel enkel in gebruik blijven voor wegverkeer.

Planning
Theemswegtracé
2017: Tracébesluit
2020/2021: Opleveringen

Renovatie Calandbrug
Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Ruimte bieden aan de groei van het goederenvervoer, verbeteren van
de betrouwbaarheid, ervoor zorg dragen dat verladers het spoor in
toenemende mate als aantrekkelijke vervoersoptie beschouwen, en
bijdragen aan de economische ontwikkeling van Nederland.

2020- 2023: Planuitwerking en projectbeslissing
2024: Start realisatie
2025: Oplevering

MIRT Overzicht 2021 | 239

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Spoorwegen goederen
IenW
Realisatie

Calandbrug (Theemswegtracé)
(vervolg)

Uitvoering

Financiën

Uitvoering wordt gedaan onder aansturing van het Havenbedrijf
Rotterdam. In 2018 is een deel van het werk gegund (onderbouw) en in
2020 (bovenbouw).

Taakstellend budget: € 162 mln. (deel Rijk).
Het Havenbedrijf Rotterdam is bereid zelf € 80 mln. bij te dragen aan
een oplossing die een rendabele businesscase heeft en tijdig gerealiseerd is. De Europese Commissie heeft € 60 mln. TEN-T-subsidie
toegekend aan het project (Artikel IF 13.03.05).

Politiek/bestuurlijk
Het Havenbedrijf Rotterdam heeft in 2016 besloten het
Theemswegtracé aan te leggen. Afspraken tussen het ministerie van
IenM en het Havenbedrijf zijn vastgelegd in een overeenkomst (juni
2016). Het ministerie heeft haar bijdrage van € 112 mln. aan het
Theemswegtracé (spoor) op basis van deze overeenkomst naar
Havenbedrijf Rotterdam overgeboekt en heeft € 42 mln. gereserveerd
voor de kleinschalige renovatie van de Calandbrug zelf (de weg).
In 2018 is het Tracébesluit onherroepelijk geworden.

Begrotingsjaar *

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

162

2020/2025

2019

118

73%

MIRT 2020

161

2020-2021

2018

118

74%

MIRT 2019

160

2020/2021

2017

118

74%

MIRT 2018

159

2020/2021

2016

116

73%

MIRT 2017

159

2020

MIRT 2016

158

2020

MIRT 2015

157

2019

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

5

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

4

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 240

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Spoorwegen goederen
IenW

Sloelijn en Geluidsmaatregelen Zeeuwse Lijn

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Op basis van een inventarisatie van de resterende
werkzaamheden en de nog te verwachten risico’s
is besloten het projectbudget te verlagen met
€ 3,5 mln. Dit bedrag is toegevoegd aan de
investeringsruimte Spoor (IF 20.05).

De Sloelijn was voor 2009 niet geëlektrificeerd. Dit leverde een
veiligheidsprobleem op in Roosendaal. De treinen uit het Sloegebied
moesten daarom in Roosendaal van locomotief wisselen en verder
gaan met een e-locomotief (onder andere vanwege de vereiste
snelheid). De risicocontour rondom het goederenemplacement in
Roosendaal is groot, omdat een deel van de goederentreinen uit het
Sloegebied lpg vervoert. Bovendien valt de contour over bestaande
functies en gebieden heen die Roosendaal wil ontwikkelen.

Oplossing
2018	De gevelisolatie is klaar in 2017 en de plaatsing
van de geluidsschermen wordt eind 2018
afgerond. Op drie maatregelen is de planning
aangepast (één scherm in Kapelle en twee
schermen in Goes).

De nieuwe Sloelijn is in 2008 in gebruik genomen en sinds 2009 ook
geëlektrificeerd. De beschikkingen voor het project ‘Geluidsmaatregelen
Zeeuwse Lijn‘ zijn in 2011 verstrekt (deze maatregelen waren een eis
volgend uit het zogenaamde Tracébesluit Sloe). Daarbij zijn (aanvullende) inpassingsmaatregelen uitgevoerd tegen geluidsoverlast op het
traject Vlissingen-Roosendaal (de Zeeuwse Lijn).

2014	Bij Voorjaarsnota 2013 is het projectbudget
opgehoogd met € 9 mln. als gevolg van extra
maatregelen die uit het nieuwe besluit volgen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het uitvoeren van de maatregelen draagt bij aan het behalen van
de geluidsnormen.

2013	De behandeling van zienswijzen over het nieuwe
pakket met geluidsmaatregelen is vertraagd.
De gemeente Goes heeft de oorspronkelijke
oplossing (een betonnen bak) op basis van nadere
studies herzien. Met de resterende geluidsmaatregelen op de Zeeuwse Lijn, de bovenbouwvernieuwing in Goes en de geluidsmaatregelen in
Goes zal in 2013 worden gestart. De complexheid
rond de buitendienststellingen en conditionering
maakt een langere uitvoeringstijd noodzakelijk.

Planning
2021: Oplevering laatste perceel geluidsmaatregelen Zeeuwse Lijn

Politiek/bestuurlijk

Naar verwachting zullen de resterende schermen eind 2020 of begin 2021
worden opgeleverd. De laatste woning in Goes is begin 2020 geïsoleerd,
waarmee het onderdeel gevelisolatie binnen het project is afgerond.

Convenanten: overeenkomst tussen Zeeland Seaports, N.V.
Westerscheldetunnel en voormalig ministerie van Verkeer en Waterstaat.

Uitvoering
De bouw van het deelproject Sloelijn is als een Design- en
Constructcontract (D&C) in de markt gezet. De geluidsmaatregelen
Zeeuwse Lijn worden op onderdelen zowel traditioneel als via een
D&C-contract aanbesteed. Het project Sloelijn is in 2010 gereedgekomen.
Het deelproject Geluidsmaatregelen Zeeuwse Lijn is, op twee locaties na
(één geluidsscherm in Bergen op Zoom en één in Kapelle), uitgevoerd.
MIRT Overzicht 2021 | 241

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Spoorwegen goederen
IenW
Realisatie

Sloelijn en Geluidsmaatregelen Zeeuwse Lijn
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 24 mln. Dit is alleen het budget voor de
geluidsmaatregelen op de Zeeuwse Lijn. De Sloelijn is opgeleverd en
gerealiseerde uitgaven zijn uit het budget gehaald (Artikel IF 13.03.02).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

24

divers

2019

19

70%

MIRT 2020

27

divers

2018

18

67%

MIRT 2019

27

divers

2017

13

48%
44%

MIRT 2018

27

2017/2018

2016

12

MIRT 2017

27

2017

2015

11

MIRT 2016

27

2017

2014

10

MIRT 2015

27

2016

2013

10

MIRT 2014

27

2016

2012

9

2016

MIRT 2013

18

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

6

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 242

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Spoorwegen goederen
IenW

Spooraansluitingen Tweede Maasvlakte

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2013

Het project is overgegaan naar de realisatiefase.

In 2009 hebben ProRail en het Havenbedrijf Rotterdam (HbR) de
Integrale Verkenning Rotterdams Havengebied uitgevoerd. Die laat
zien dat er maatregelen noodzakelijk zijn om de verwachte groei van
het spoorgoederenvervoer door met name de komst van de Tweede
Maasvlakte op te vangen.

Oplossing
De capaciteit van de Havenspoorlijn en de bijbehorende openbare
spooremplacementen moet meegroeien met de verwachte vervoers­
toename. Dit kan door de spoorinfrastructuur uit te breiden en aan te
passen en door het vervoerproces te verbeteren.
In prioriteitsfase 1 zijn de volgende maatregelen urgent:
1a) uitbreiding van het spooremplacement Maasvlakte West;
1b) herinrichting van het spooremplacement Waalhaven Zuid;
1c)	procesverbeteringen waaronder verkorte proces- en verblijftijden
op de emplacementen en maatregelen voor het openingsregime
van de Calandbrug.
In prioriteitsfase 2 zijn maatregelen opgenomen die op korte termijn
minder urgent zijn:
2a)	aanleg van een nieuw spooremplacement Maasvlakte Zuid (te
financieren en realiseren door HbR);
2b) aanpassing van emplacement Maasvlakte Oost;
2c) aanpassing van emplacement Kijfhoek;
2d) elektrificering van twee sporen op emplacement Europoort.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project biedt ruimte aan de groei van het goederenvervoer,
zorgt ervoor dat verladers de trein meer als een aantrekkelijke
vervoersoptie beschouwen en draagt bij aan de economische
ontwikkeling van Nederland.

Planning
In 2012 is ProRail gestart met de uitbreiding van Maasvlakte West
(deelproject 1a), die in 2014 in gebruik is genomen. De eerste proces­
verbeteringen (deelproject 1c) zijn in 2014/2015 geïmplementeerd.
In 2013 is ProRail gestart met de planuitwerking voor Waalhaven-Zuid,
deelproject 1b, die naar verwachting in 2023/2024 overgaat naar de
realisatiefase. Voor de overige deelprojecten wordt een prioriteitenlijst
opgesteld, omdat de verwachte kosten het resterende budget
overstijgen. Voor Kijfhoek wordt gezamenlijk gewerkt aan een
langetermijnvisie.

MIRT Overzicht 2021 | 243

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Spoorwegen goederen
IenW
Realisatie

Spooraansluitingen Tweede Maasvlakte
(vervolg)

Politiek/bestuurlijk

Uitvoering

ProRail, Havenbedrijf Rotterdam en het ministerie van IenW werken
samen om zo efficiënt en effectief mogelijk de spoorcapaciteit in het
Rotterdamse havengebied te laten aansluiten bij het groeiende
vervoersvolume. De integrale verkenning van 2009 wordt herijkt om te
komen tot een logistieke visie. Deze uitwerking loopt. Daarna wordt
nagegaan of dit consequenties heeft voor de (prioritering van) de
genoemde projecten.

Uitvoering geschiedt door ProRail.

Begrotingsjaar *

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

Divers

2019

72

32%

Projectbudget in mln.

Financiën
Beschikbaar budget: € 227 mln. Hierin is deelproject 2a, het aan te
leggen emplacement Maasvlakte Zuid, niet opgenomen (dit wordt
gefinancierd door Havenbedrijf Rotterdam) (Artikel IF 13.03.02).

MIRT 2021

227

MIRT 2020

225

Divers

2018

72

33%

MIRT 2019

222

Divers

2017

72

33%

MIRT 2018

220

Divers

2016

72

33%

MIRT 2017

218

Divers

2015

70

MIRT 2016

217

Divers

2014

67

MIRT 2015

217

Divers

2013

45

MIRT 2014

217

Divers

2012

1

MIRT 2013

212

Divers

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

15

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

14

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 244

Gebied

Zuidwest-Nederland

Onderwerp	Regionale/lokale

HOV-Net Zuid-Holland Noord

infrastructuur
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie
Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

 oor deelproject Buscorridor Leiden-Katwijk/
V
Noordwijk wordt fase 1 begin 2021 opgeleverd en
is oplevering van fase 2 voorzien in 2025. Voor
deelproject Spoorcorridor Leiden-Utrecht staat
de kortetermijnoplossing gepland voor eind
2021/begin 2022 en het besluit voor de lange
termijnoplossing wordt richting 2022 genomen.
De planning is hierop aangepast.

2020	De oplossing op het deelproject Spoorcorridor
Leiden-Utrecht is aangepast waarbij ook
een kortetermijnoplossing wordt bekeken.
Het deelproject Buscorridor Leiden-Katwijk/
Noordwijk is afhankelijk van de regionale
invulling. De planning is hierop aangepast.

De Randstad ontwikkelt zich steeds meer tot één samenhangend
stedelijk gebied. Door deze ontwikkeling ontstaat er meer behoefte aan
mobiliteit binnen, tussen en naar de stedelijke kernen. Het regionale
openbaar vervoer heeft een belangrijke taak om deze groei te
faciliteren en in goede banen te leiden, zodat het stedelijk gebied
bereikbaar en leefbaar blijft.

Oplossing
Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) vergroot de capaciteit en de
kwaliteit van het ov in Zuid-Holland Noord. Het HOV-net bestaat in
totaal uit twee treinverbindingen en zes busverbindingen. Door het Rijk
is subsidie gegeven aan drie deelprojecten van HOV-Net Zuid-Holland
Noord: spoorcorridor Alphen aan den Rijn-Gouda, spoorcorridor
Leiden-Utrecht en buscorridor Leiden-Katwijk/Noordwijk. Voor het
deelproject Spoorcorridor Leiden-Utrecht is besloten als kortetermijnoplossing de huidige spitspendel Leiden-Alphen aan de Rijn door te
trekken naar Utrecht. Het besluit voor de lange termijnoplossing wordt
naar verwachting richting 2022 genomen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
2018	Door het uitblijven van een bedieningsovereenkomst tussen PZH/ProRail/NS voor het onderdeel
Leiden-Utrecht is de planning bijgesteld.

2017	De planning is bijgesteld naar 2020 vanwege een
aanvullende studie naar een kleiner pakket aan
infrastructurele maatregelen waarmee volgens
een robuuste dienstregeling gereden kan worden.

2015	Eind 2014 is de subsidiebeschikking afgegeven.
2014	De projectbladen Rijn-Gouwelijn West en
Rijn-Gouwelijn Oost zijn samengevoegd tot
HOV-Net Zuid-Holland-Noord. Door de
gewijzigde plannen is de uitvoering vertraagd.

Verbeteren van de reistijd van deur tot deur en het leveren van een
bijdrage aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling van ZuidHolland Noord.

Planning
2009: Start realisatie
2016: Oplevering en start dienstregeling Alphen aan den Rijn-Gouda
2017: Oplevering station Boskoop Snijdelwijk
2018: Oplevering station Waddinxveen Triangel
2021: Oplevering fase 1 van deelproject Buscorridor Leiden-Katwijk/
Noordwijk
2025: Oplevering fase 2 van deelproject Buscorridor Leiden-Katwijk/
Noordwijk
2020-2025: Oplevering kortetermijnoplossing deelproject
Spoorcorridor Leiden-Utrecht

Voor dit laatste deelproject wordt een bandbreedte gehanteerd omdat
het onderdeel Leiden-Utrecht nog in de voorbereidende fase zit
(uitwerking plannen).

Politiek/bestuurlijk
Als alternatief voor de eerdere lightrailplannen (Rijn-Gouwelijn) tussen
Gouda-Leiden en Katwijk/Noordwijk heeft het toenmalige college van
Zuid-Holland in 2012 gekozen voor het uitwerken van een netwerk van
HOV-verbindingen in het noordelijk deel van Zuid-Holland. Dit is het
HOV-net Zuid-Holland Noord geworden.

MIRT Overzicht 2021 | 245

Gebied

Zuidwest-Nederland

Onderwerp	Regionale/lokale

infrastructuur
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2013	De subsidieaanvraag wordt opnieuw ingediend
als de voorbereiding inclusief de bestuurs­
overeenkomsten is afgerond.

HOV-Net Zuid-Holland Noord
(vervolg)

In het bestuurlijk overleg MIRT van december 2017 zijn voor de
spoorcorridor Leiden-Utrecht afspraken gemaakt over een betere
bedieningsovereenkomst tussen de provincie Zuid-Holland en NS in
de vorm van de ‘versnelde intercity’-variant. Door onder andere
baanstabiliteitsproblematiek (Kamerstuk 34 775 A, nr. 76) kan deze
variant in ieder geval niet op korte termijn ingevoerd worden. In het
bestuurlijk overleg MIRT van najaar 2019 is als kortetermijnoplossing
besloten de huidige spitspendel Leiden-Alphen aan de Rijn door te
trekken naar Utrecht.

Financiën
Voor HOV-Net Zuid-Holland Noord is een rijksbijdrage van € 213 mln.
exclusief btw gereserveerd als onderdeel van het gebiedsbudget.
Dit bedrag voor HOV-Net Zuid-Holland Noord is samengesteld uit de
gereserveerde middelen van de Rijn-Gouwelijn Oost en West.
De bijdrage maakt deel uit van het gebiedsbudget voor HOV-Net
Zuid-Holland Noord en RijnlandRoute (Artikel IF 14.01.03).
De subsidiebeschikking is in december 2014 verleend.

Uitvoering
De provincie en de betrokken gemeenten zijn verantwoordelijk voor de
uitvoering van dit project. Door de keuze van het college voor het
uitwerken van een netwerk van HOV-verbindingen zijn de plannen in
2012 opnieuw uitgewerkt.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

213

Divers

2019

57

27%

MIRT 2020

211

Divers

2018

55

26%

MIRT 2019

208

2021-2023

2017

40

20%

MIRT 2018

205

2021

2016

33

16%

MIRT 2017

203

2020

2015

33

MIRT 2016

203

2018

2014

21

MIRT 2015

202

2018

MIRT 2014

202

2018

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

11

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

11

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 246

Gebied

Zuidwest-Nederland

Onderwerp	
Regionale/lokale

Rotterdamsebaan

infrastructuur
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie
Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2015	De planning van de realisatie is vastgesteld.

De huidige ontsluiting van Den Haag via de A12/Utrechtsebaan en de
aansluiting Voorburg hebben onvoldoende capaciteit om de verkeersgroei op te vangen. Daarnaast wil Den Haag het bedrijventerrein de
Binckhorst omvormen tot een hoogwaardige leef-, woon- en kantoor­
omgeving dicht bij het centrum. De bereikbaarheid dient hiervoor te
worden verbeterd.

2014	De beschikking is afgegeven en het project is
overgegaan naar de realisatiefase.

2013	De minister heeft het budget met € 70 mln.
verhoogd.

Oplossing
De Rotterdamsebaan is een nieuwe verbinding tussen het knooppunt
Ypenburg (hoofdwegennet) en de Neherkade in Den Haag (Onderliggend
Wegennet). Het project bestaat uit drie onderdelen: het aanpassen van
de Neherkade, een boortunnel tussen de Centrumring en Ypenburg, en
de aansluiting van de Rotterdamsebaan op de rijksweg bij het
Knooppunt Ypenburg (A4/A13).

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project draagt bij aan het verbeteren van de doorstroming op de A4
en de A12 ter hoogte van Den Haag. Ook wordt de ontwikkelingslocatie
Binckhorst (voor wonen en werken) in Den Haag door de
Rotterdamsebaan ontsloten.

Planning
De planning van dit project is primair aan de regio.
2016-2020: Realisatie
2020: Openstelling

legd. In juni 2013 is voor de rijksbijdrage een subsidiebeschikking
verleend. In 2014 is overeenstemming bereikt over de exacte vormgeving van de aansluiting van de Rotterdamsebaan op de verkeerskruising binnen Knooppunt Ypenburg.

Politiek/bestuurlijk
In het Bestuurlijk Overleg MIRT (BO MIRT) van voorjaar 2008 heeft
het Rijk in principe € 225 mln. beschikbaar gesteld voor het project
Rotterdamsebaan. De regionale partners reserveren ook € 225 mln.
De projectonderdelen boortunnel en aansluiting Ypenburg van de
Rotterdamsebaan zijn in de planuitwerkingstabel regionale/lokale
infrastructuur van het MIRT opgenomen. In het BO MIRT van najaar
2008 zijn de voorwaarden voor medefinanciering van het Rijk
besproken en eind december 2008 zijn afspraken schriftelijk vastge-

Uitvoering
De gemeente Den Haag en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag zijn
verantwoordelijk voor de uitvoering van dit project. Beide staan garant
voor de realisatie en de financiering van de aanpassing van de Neherkade.

MIRT Overzicht 2021 | 247

Gebied

Zuidwest-Nederland

Onderwerp	
Regionale/lokale

infrastructuur
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

Rotterdamsebaan
(vervolg)

Financiën
De rijksbijdrage bedraagt € 286 mln. (inclusief btw) (Artikel IF 14.01.03).
Er is in 2017 € 11 mln. aan het Btw-compensatiefonds afgedragen.

Meer informatie
www.rotterdamsebaan.nl.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

286

De planning is
aan de regio

MIRT 2020

298

De planning is
aan de regio

MIRT 2019

302

De planning is
aan de regio

MIRT 2018

309

De planning is
aan de regio

MIRT 2017

306

De planning is
aan de regio

MIRT 2016

305

De planning is
aan de regio

MIRT 2015

304

De planning is
aan de regio

MIRT 2014

300

De planning is
aan de regio

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

14

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

4

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 248

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen Beneden-Lek

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Het bestemmingsplan is definitief vastgesteld en
de aanbesteding voor de realisatie is opgestart.

2020	Tegen het bestemmingsplan is beroep ingesteld
waardoor eerst een uitspraak van de Raad van
State nodig was. Dit heeft geleid tot vertraging bij
de vervanging van de kademuur. De openstelling
wordt daardoor in 2023 verwacht.

2019	Vertraging bij de gemeente met het bestemmingsplan en de noodzaak om eerst de
bestaande kademuur te vervangen leiden tot
vertraging in de start van de uitvoering.

2017	Het project is in 2016 overgegaan naar de
realisatiefase. De openstelling is verlaat vanwege
vertragingen in de bestemmingsplanprocedure
van de gemeente.

2016	Zowel de start van de realisatie als de openstelling is vertraagd, omdat voor de voorbereiding
meer tijd nodig was en er rekening gehouden
moest worden met het broedseizoen.

2015	De kosten van dit project zijn gestegen door

Uit de verkenning die in 2010 is opgeleverd, is gebleken dat er een
tekort aan ligplaatsen is op de Beneden-Lek tussen Krimpen aan de Lek
en Vianen. Dit is een belangrijke vaarweg op de corridor AmsterdamRotterdam. Op het hele traject is slechts één ligplaats beschikbaar. Het
gebrek aan ligplaatsen bemoeilijkt een goede logistieke planning voor
de binnenvaartondernemer in verband met de wet- en regelgeving
voor vaar- en rusttijden. Daarnaast vergroot de ontoereikende
ligplaatscapaciteit de kans op onveilig vaargedrag. De enige goede
mogelijkheid om binnen het beschikbare budget extra ligplaatsen te
realiseren, is bij Bergambacht.

Oplossing
De planuitwerking heeft uitgewezen dat er in het gebied ten oosten van
het veer Bergstoep en de bestaande overslagkade acht overnachtingsplaatsen gerealiseerd kunnen worden. Het onderzoek heeft zich gericht
op kades, steigers, de toegangsweg en oeverwerken. Er zijn onderzoeken
uitgevoerd naar de effecten van de aanleg van de haven. De resultaten
hiervan zijn opgenomen in een milieueffectrapport (MER). Het MER is
samen met het bestemmingsplan gepubliceerd. Het bestemmingsplan
Overnachtingsplaatsen Beneden-Lek is in december 2015 vastgesteld.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De aanleg van ligplaatsen draagt bij aan een veilige en efficiënte
scheepvaart.

Politiek/bestuurlijk
De bestemmingsplanprocedure door de (gefuseerde) gemeente heeft
extra tijd gevergd.

Planning
2021: Start realisatie
2022: Openstelling verwacht

Uitvoering
Start is afhankelijk van het realiseren van een nieuwe kademuur door
twee bestaande bedrijven ter plaatse.

tegenvallers in bodemaanpassingen, bodem­
vervuiling en noodzakelijke aanpassingen van
de kade.

MIRT Overzicht 2021 | 249

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen Beneden-Lek
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 13 mln. (Artikel IF 15.03.01).

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2014	De planning is vertraagd doordat voorbereiding
voor de start van de bestemmingsplanwijziging
en de doorlooptijd van de bestemmingsplan­
procedure langer duren dan voorzien.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

13

2022

2019

1

8%

MIRT 2020

13

2023

2018

1

8%

MIRT 2019

13

2019

2017

1

8%

MIRT 2018

13

2019

2016

1

8%

MIRT 2017

12

2019

2015

0

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 250

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Capaciteitsuitbreiding
overnachtingplaatsen Merwedes
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De realisatie buiten is gestart.
2019	
Uitvoeringsopdracht voor vier extra ligplaatsen in
de vluchthaven van Gorinchem is gegeven in 2018.

2017

2015

 e voorkeursbeslissing is genomen. Er is vertraging
D
ontstaan door gebrek aan bestuurlijk draagvlak in
de regio voor extra overnachtingsplaatsen.
 oor inpassingsproblemen in het gebied is
D
besloten om te zoeken naar een andere oplossing.
Hiervoor is het taakstellend budget verlaagd.

2014	In 2012 heeft een herijking van de opgave
plaatsgevonden. Dit, en de langere duur van de
bestemmingsplanprocedure, heeft geleid tot een
bijstelling van de planning.

Door het beleid om ankerplaatsen op te heffen en door het afstoten
van ligplaatsen door gemeenten ontstaat er een tekort aan overnachtingsplaatsen op de Beneden-, Boven- en Nieuwe Merwede. Het
gebrek aan ligplaatsen bemoeilijkt een goede logistieke planning voor
de binnenvaart in verband met de wet- en regelgeving voor vaar- en
rusttijden. De ontoereikende ligplaatscapaciteit vergroot ook de kans
op onveilig vaargedrag. Behalve om de veiligheid voor de scheepvaart
in het algemeen gaat het om voldoende overnachtingsplaatsen voor
schepen met gevaarlijke stoffen.

Oplossing
Vanwege inpassingsproblemen van een nieuwe overnachtingshaven
wordt het oplossen van de ligplaatstekorten gefaseerd aangepakt.
Op korte termijn wordt een plan uitgewerkt voor de realisatie van vier
overnachtingsplaatsen in de noordwesthoek van de vluchthaven van
Gorinchem. Hiervoor wordt de procedure voor een bestemmingsplanwijziging doorlopen. Daarnaast worden andere mogelijkheden bekeken
om de resterende opgave in te vullen. De keuze om vier extra overnachtingsplaatsen in de vluchthaven aan te leggen is een no-regretmaat­
regel. Het opheffen van de ankerplaatsen zal ook gefaseerd geschieden.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De aanleg van overnachtingsplaatsen draagt bij aan een vlotte,
efficiënte en veilige scheepvaart.

Planning
2020: Start realisatie
2021: Openstelling ligplaatsen vluchthaven

Politiek/bestuurlijk
Medio 2016 heeft de minister de Voorkeursbeslissing genomen. Er is
een samenwerkingsovereenkomst met de gemeente Gorinchem
gesloten om de ligplaatsen in de vluchthaven te realiseren.

MIRT Overzicht 2021 | 251

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Capaciteitsuitbreiding
overnachtingplaatsen Merwedes
(vervolg)
Financiën
Taakstellend budget: € 20 mln. (waarvan € 11 mln. op Artikel IF 15.03.02).
Hiervan wordt € 9 mln. (Artikel IF 15.03.01) gebruikt voor de vier extra
ligplaatsen in de vluchthaven van Gorinchem.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

20

2021

2019

1

5%

MIRT 2020

20

2021

2018

0

0%

MIRT 2019

20

2021

MIRT 2018

20

2021

MIRT 2017

20

2021

MIRT 2016

20

Na 2017

MIRT 2015

20

2017

MIRT 2014

29

2017

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

9

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 252

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Nieuwe Sluis Terneuzen

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

Het projectbudget is opgehoogd met financiering
voor de sanering onderlaag Schependijk eerste
tranche door Nederland en ontvangsten van
derden. Daarnaast is de Nederlandse bijdrage
verhoogd met de extra bijdrage voor de grotere
dienstenhaven en energieneutrale sluis. De
openstelling is door omstandigheden op de
bouwplaats verschoven naar 2023.

2020	De projectfinanciën zijn geactualiseerd.
De aanbestedingsmeevaller is verwerkt in het
projectbudget.

2017	Het project is overgegaan naar de realisatiefase.

Door de ontwikkelingen in afmetingen van zeeschepen en toenemende
congestie voor de binnenvaart wordt het sluizencomplex in Terneuzen
als steeds groter knelpunt ervaren. Daarnaast is er sprake van een
betrouwbaarheidsprobleem van de sluis.

Oplossing
In opdracht van de Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie (VNSC) is
de bouw van een nieuwe sluis bij Terneuzen voorbereid. De scope van
het project – volgens het politiek besluit van 2012 – omvat de voor­
bereiding, de aanleg en het infrastructureel onderhoud gedurende
dertig jaar van een nieuwe sluis binnen het sluizencomplex Terneuzen
(NST). De sluis krijgt de volgende afmetingen: 427 m x 55 m x 16 m.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project zorgt voor verbetering van de toegang tot de havens van
Terneuzen en Gent en de scheepvaartverbinding tussen Nederland,
België en Frankrijk. Dit draagt bij aan een efficiënte en veilige
scheepvaartafwikkeling.

Hierbij is de planning geactualiseerd.

Planning
2014	De planuitwerkingsfase is gestart. De planning is
dat het Tracébesluit eind 2015 wordt vastgesteld.

2013	Het project is overgegaan naar de
planuitwerkingsfase.

2016: 	Verdrag in werking getreden, Tracébesluit vastgesteld,
project is overgegaan naar de realisatiefase
2017: Gunning
2018: Start bouw
2023: Openstelling

Terneuzen vormt de juridische vertaling van de politiek-bestuurlijke
afspraken uit 2012. Het verdrag is op 1 maart 2016 in werking getreden.
Het Tracébesluit is begin 2016 vastgesteld.

Politiek/bestuurlijk

Uitvoering

Als basis voor de oplossing geldt het besluit van de minister van
Infrastructuur en Milieu en de Vlaamse minister van Mobiliteit en
Openbare Werken als Politiek College van de Vlaams-Nederlandse
Scheldecommissie (VNSC) van 19 maart 2012 waarmee het voorkeurs­
alternatief is vastgelegd. Hierop heeft de minister besloten tot de
planuitwerking voor het projectalternatief Grote Zeesluis. Op 5 februari
2015 hebben Vlaanderen en Nederland een verdrag gesloten over de
realisatie van de Nieuwe Sluis in Terneuzen. Dit Verdrag Nieuwe Sluis

De uitvoering vindt plaats via een Design & Construct-contract (D&C).
Tijdens de planuitwerkingsfase is gebleken dat D&C als contractvorm
meer voordelen biedt dan uitvoering via een geïntegreerd DBFMcontract. Gunning heeft in 2017 plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 253

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Nieuwe Sluis Terneuzen
(vervolg)

Financiën
Het totale projectbudget voor de NST in de begroting 2021 bedraagt
€ 987 mln., inclusief bijdragen van derden. Het ministerie van IenW
levert een bijdrage van € 223 mln. aan de kosten van de aanleg van de
sluis en de eerste twee jaar onderhoud en beheer. Dit is inclusief de
bijdrage van de Zeeuwse regio van € 10 mln. zoals in 2012 is overeen­
gekomen. Nederland levert een bijdrage van € 148 mln. aan Vlaanderen
voor de extra kosten voor kanaalaanpassingen. Vlaanderen draagt de
overige kosten. Ook komt er budget uit de CEF-subsidies (€ 48 mln.).
De Vlaamse en Nederlandse bijdragen zijn vastgelegd in een Verdrag.
Vlaanderen en Nederland dragen elk de btw voor hun aandeel in de
projectkosten (Artikel IF 15.03.01).

Begrotingsjaar *

MIRT budget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

223

2023

2019

361

37%

MIRT 2020

200

2022

2018

190

20%

MIRT 2019

193

2022

2017

76

7%

MIRT 2018

191

2022

2016

22

2%

MIRT 2017

189

2022

2015

2

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

34

2014

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

40

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 254

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Verkeerssituatie Splitsing
Hollandsch Diep-Dordtsche Kil
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2
 021	Er is besloten tot het uitvoeren van een nieuwe
evaluatie (herijking) van de veiligheidssituatie op
de splitsing.

2017	De minister heeft besloten tot een pakket van
technische en organisatorische maatregelen op
het gebied van verkeersmanagement.

2014	Bezuinigingen uit het Lenteakkoord en het
aanvullend Regeerakkoord hebben, zoals
besloten bij Voorjaarsnota 2013, tot gevolg dat de
oplevering wordt vertraagd naar 2025-2027.

Ter hoogte van de splitsing van het Hollandsch Diep en de Dordtsche
Kil is de verkeerssituatie voor de scheepvaart complex. Dit brengt een
verhoogd risico met zich mee.

Oplossing
In de planuitwerking zijn drie alternatieven onderzocht:
1. Nul-plus-alternatief: de kruising wordt overzichtelijker ingericht,
waardoor de veiligheid verbetert. Rijkswaterstaat heeft een aantal
van deze maatregelen inmiddels uitgevoerd als onderdeel van
no-regret nautisch beheer.
2. Marifoon-alternatief: dit bestaat uit het nul-plus-alternatief plus
verscherpte controle en zo nodig handhaving van de uitluisterplicht
van de marifoon door de schippers.
3. Verkeersbegeleiding: dit bestaat uit het nul-plus-alternatief plus het
onder radardekking brengen van de kruising bij de verkeerspost
Dordrecht.
Er is gekozen voor het marifoon-alternatief in combinatie met een
driejarig monitoringprogramma gericht op de veiligheidssituatie. Uit
het driejarig monitoringsprogramma is gebleken dat er op dit moment,
gezien de huidige omvang van de scheepvaart, geen noodzaak bestaat
voor radardekking.
In de periode 2017-2020 zijn, na afstemming met stakeholders uit de
regio, technische en organisatorische maatregelen uitgevoerd op het
gebied van verkeersmanagement en calamiteitenbestrijding. Gedurende
deze periode is de veiligheids- en verkeersituatie gemonitord.
In 2020-2021 wordt beoordeeld hoe de situatie zich heeft ontwikkeld, zich
verhoudt tot andere locaties en of aanvullende maatregelen nodig zijn.

Planning
2020: Openstelling maatregelenpakket
2020-2021: Herijking evaluatie veiligheidssituatie splitsing
2025-2027: Afhankelijk van evaluatie: openstelling eventuele
overige maatregelen

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De maatregelen dragen bij aan het waarborgen van de (nautische)
veiligheid.

MIRT Overzicht 2021 | 255

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Verkeerssituatie Splitsing
Hollandsch Diep-Dordtsche Kil
(vervolg)
Financiën
Taakstellend budget is € 10 mln. waarvan resterend € 9 mln. op artikel
IF 15.03.02 en € 1 mln. betreft het reeds uitgevoerde maatregelenpakket
op artikel IF 15.03.01.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

10

2025-2027

MIRT 2020

9

2025-2027

MIRT 2019

10

2025-2027

MIRT 2018

10

2025-2027

MIRT 2017

10

2025-2027

MIRT 2016

10

2025-2027

MIRT 2015

10

2025-2027

MIRT 2014

10

2025-2027

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 256

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Waterveiligheid
IenW
Realisatie

Vooroeververdediging en Herstel steenbekleding
Oosterschelde en Westerschelde
Opgave

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De realisatie van vooroeververdediging cluster
2.2 is afgerond. Voor cluster 3 is de aanbesteding
succesvol afgerond en de uitvoering gaande.

2020	In 2018 is € 8 mln. toegevoegd aan het projectbudget als gevolg van een scopewijziging. In de
nieuwe scope is de eindmijlpaal van het project
verschoven van 2021 naar 2023. De aanleiding van
deze wijziging is een opgetreden vertraging en
eerder opgetreden projectrisico’s. Op verzoek van
de provincie Zeeland zijn twee locaties toegevoegd
aan de vooroeververdediging van het perceel
Westerschelde. Deze worden gefinancierd door
de provincie Zeeland.

2018

2017

E en financiële tegenvaller bij project
Vooroeververdediging is inzichtelijk gemaakt.
Deze is onder andere veroorzaakt door
compensatie­maatregelen en herstelwerkzaam­
heden. Na het opnieuw verkrijgen van vergunningen wordt de uitvoering in 2018 verder voor­bereid.
In 2019 wordt gestart met de uitvoering.
De oplevering is voorzien in 2021.
 e voortgang van de vooroeververdedigingenD
clusters (2.2 en 3) is vertraagd. De oorzaken zijn de
ontbinding van het contract en de vernietiging van
de Natuurbeschermingswet-vergunningen door de
Raad van State bij cluster 2.2. De vertraging heeft
doorwerking op de uitvoering en de oplevering
van het laatste cluster (3).

Vooroeververdediging
In 1992 hebben het Rijk, de provincie Zeeland en de toenmalige
waterschappen een overeenkomst gesloten waarin het Rijk de
verantwoordelijkheid op zich neemt voor de bestrijding van oever­
erosie in de Westerschelde. De overeenkomst wordt om de tien jaar
stilzwijgend verlengd. De huidige overeenkomst loopt tot januari 2022.
In 2016 is het voornemen kenbaar gemaakt om de overeenkomst na
2022 niet te verlengen. De toenmalige staatssecretaris van Verkeer en
Waterstaat heeft in 2001 aangegeven dat het Rijk ook de kosten draagt
voor bestrijding van de oevererosie langs de Oosterschelde. Deze
zeearm is daarmee onderdeel van de (rijks)kustlijnzorg. In 2005 en
2010 constateerden de Zeeuwse waterschappen dat een deel van de
vooroevers in de Oosterschelde en de Westerschelde niet voldoet aan
de stabiliteitsnormen. Op basis hiervan is bij Rijkswaterstaat een
aanvraag voor vooroeververdediging ingediend.
Herstel steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde
Bij een inventarisatie van dijkbekledingen van gezette steen bleek in
1996 dat een groot deel van de dijkbekledingen langs de Oosterschelde
en de Westerschelde niet voldeed aan de veiligheidsnormen.

Oplossing
Vooroeververdediging
Rijkswaterstaat heeft na beoordeling van de aanvraag voor vooroeververdediging in 2008 vastgesteld dat versterking van de onderwateroever
en het tegengaan van oevererosie naar volgorde van urgentie in drie
clusters (1, 2, en 3) wordt aangepakt.
Herstel steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde
Voor de steenbekledingen is het projectbureau Zeeweringen in 1997
gestart met verbetering van de bekledingen langs de Westerschelde.
In het gebied is een nadere inventarisatie gedaan aan de hand van de
uitkomst van de eerste toetsing op grond van de Wet op de waterkering.
Hiermee kwamen ook de steenbekledingen langs de Oosterschelde
erbij. Er is in totaal circa 321 kilometer steenbekleding hersteld, waarvan

140 kilometer langs de Westerschelde en 181 kilometer langs de
Oosterschelde. In september 2015 is de waterveiligheidsdoelstelling
bereikt. In 2017 is decharge verleend.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
In Zeeland is er als gevolg van de stroming een tamelijk grote
oevererosie. Door het herstellen van de steenbekleding worden de
vooroevers versterkt. Het op deze manier tegengaan van oevererosie
levert een adequate bescherming op tegen overstromingen.

MIRT Overzicht 2021 | 257

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Waterveiligheid
IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2016

 et taakstellend budget voor de steenbekledingen
H
is verlaagd met € 40 mln. vanwege afbouw van
risicoreservering en een aanbestedingsmeevaller.
De start van het laatste cluster van de werkzaamheden van de steenbestortingen is twee jaar
vertraagd in afwachting van een uitspraak van
de Raad van State; dit heeft gevolgen voor de
oplevering.

Vooroeververdediging en Herstel steenbekleding
Oosterschelde en Westerschelde
(vervolg)
Planning

Financiën

2017: 	Decharge herstel steenbekledingen Oosterschelde en
Westerschelde
2023: Oplevering vooroeververdedigingen

Taakstellend budget: € 827 mln. Dit budget is in de begroting van
het Deltafonds opgenomen onder Dijkversterking en Herstel
steen­bekleding (Artikel DF 1.02.02). Dit is inclusief € 80 mln. voor
vooroeververdedigingen.

Politiek/bestuurlijk
Convenanten: de volgorde van de verbeteringswerken vooroeververdediging is vastgesteld volgens de Integrale Beoordeling Oosterschelde
(IBOS). Dit is gebeurd in overleg met betrokken waterschappen en
provincies. Bij de uitvoering van de werkzaamheden wordt rekening
gehouden met de effecten daarvan op natuur, landschap en recreatie.
De huidige overeenkomst loopt tot begin 2022. In 2016 is het voornemen kenbaar gemaakt om de overeenkomst daarna niet te verlengen.
Hierover worden nu afspraken gemaakt tussen de betrokken partijen.

2014	Het budget is bijgesteld vanwege diverse
ontvangsten (€ 4 mln.) en afbouw van risico­
reservering (-€ 65 mln.).

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

827

2023

2019

780

93%

MIRT 2020

820

2023

2018

778

95%

MIRT 2019

812

2021

2017

770

95%

MIRT 2018

823

2021

2016

768

94%

MIRT 2017

815

2018

2015

761

MIRT 2016

814

2018

2014

723

MIRT 2015

854

2018

2013

673

MIRT 2014

852

2015

2012

613

MIRT 2013

836

2015

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

9

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

9

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 258

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Zoetwater
IenW

Besluit Beheer Haringvlietsluizen

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	In 2020 is extra budget toegekend voor de fase
van Lerend implementeren.

In 1970 werd het Haringvliet in het kader van de Deltawerken door de
Haringvlietsluizen van zee afgesloten. Hierdoor verdwenen het zoute
water en de invloed van eb en vloed. Trekvissen zoals zalm, zeeforel en
glasaal kunnen nu de stroomgebieden van de Rijn en de Maas niet of
nauwelijks meer bereiken. Ook de trek naar zee wordt bemoeilijkt,
omdat de sluizen alleen bij eb opengaan wanneer er rivierwater moet
worden afgevoerd.

2020	In 2018 zijn de compenserende maatregelen
(verplaatste innamepunten) opgeleverd en is het
Kierbesluit in werking gesteld door de minister
van Infrastructuur en Waterstaat.

2015	Het project is overgegaan naar de realisatiefase.
2014

 et project is nieuw opgenomen in het MIRT. Er is
H
€ 41,4 mln. van Verbeterprogramma Waterkwaliteit
Rijkswateren naar dit project overgeheveld.

Oplossing
Als een beperkt deel van de Haringvlietsluizen bij vloed op een kier
wordt gezet, kunnen trekvissen de stroomgebieden van de Rijn en de
Maas weer bereiken. Door het Kierbesluit kan het westelijke deel van
de Haringvliet verzilten. De daar gelegen inlaatpunten van het
waterschap Hollandse Delta en Evides Waterbedrijf zijn de afgelopen
jaren naar het oosten verplaatst, zodat zoetwater voor landbouw,
drinkwater en industrie beschikbaar blijft. Bij een lage afvoer van de
rivier (minder dan 1500 m3/s) gaan de sluizen bij vloed weer dicht en
wordt het Haringvliet ‘zoetgespoeld’. De komende jaren zal het
Kierbesluit door middel van ‘Lerend implementeren’ stapsgewijs
worden ingevoerd. Daarbij wordt praktijkkennis over zoutverspreiding
opgedaan en de visintrek geoptimaliseerd.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het Kierbesluit draagt bij aan het behalen van de doelstelling uit de
Kaderrichtlijn Water voor vis. Daarnaast is het onderdeel van het Rijn
Actie Programma.

Planning
2018-2027: Lerend implementeren

Politiek/bestuurlijk
Overheden en belangenorganisaties begeleiden het ‘Lerend implementeren’ van het Kierbesluit in de klankbordgroep van het project.

MIRT Overzicht 2021 | 259

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Zoetwater
IenW
Realisatie

Besluit Beheer Haringvlietsluizen
(vervolg)

Financiën
Voor dit project is vanuit het Rijk in totaal circa € 83 mln. beschikbaar.
In 2020 is extra budget toegekend voor de fase van ‘Lerend implementeren’ van afgerond 7 mln. (Artikel DF 2.02.02). De bijdrage van
Hollandse Delta en Evides is bij elkaar € 4 mln.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

83

2018

2019

73

88%

MIRT 2020

76

2018

2018

73

96%

MIRT 2019

76

2018

2017

67

88%

MIRT 2018

76

2018

2016

61

80%

MIRT 2017

76

2018

2015

32

MIRT 2016

76

2018

2014

28

MIRT 2015

76

2018

2013

28

2012

0

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

7

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 260

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Groot project
IenW

Project Mainportontwikkeling Rotterdam

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019	Het budget Bestaand Rotterdams Gebied (BRG)
van € 39 mln. valt door herverkaveling (naar het
ministerie van BZK) nu onder andere rijks­
bijdragen. Hierdoor is ook het budget
gerealiseerd gewijzigd.

2018	De verdieping van de Nieuwe Waterweg is

De mainport Rotterdam is in Europa een belangrijk knooppunt voor
internationale goederenstromen en een vestigingsplaats voor industrie
en logistieke dienstverlening. De mainport is een van de belangrijkste
dragers van de Nederlandse economie. Ruimte voor de groei van
intercontinentale handelsstromen, en daarmee de havenactiviteiten, is
cruciaal. Zonder aanleg van een nieuw haventerrein in zee krijgen de
sectoren deepsea containers, distributie en chemische industrie op
korte termijn te maken met ruimtetekort in de haven van Rotterdam.
Dit heeft gevolgen voor de kwaliteit en de concurrentiepositie van de
haven en daarmee ook voor de economie. Bovendien vraagt de
kwaliteit van de leefomgeving rond de haven dringend om aandacht.

toegevoegd aan het project.

Oplossing
2016	De verbreding van het Breeddiep is toegevoegd
aan het project.

Het kabinet heeft in 2006 een besluit genomen over de ruimtelijke
reservering en realisatie van het Project Mainportontwikkeling
Rotterdam (PMR). PMR is een project met een dubbele doelstelling:
versterking van de positie van de mainport door realisatie van netto
1000 ha nieuw hoogwaardig haventerrein en verbetering van de
kwaliteit van de leefomgeving in de regio Rijnmond. Binnen PMR
worden daarnaast de achterlandverbindingen van de Maasvlakte
verbeterd, allereerst door verbreding van het Breeddiep van 75 m naar
350 m. De verbreding is in 2016 gerealiseerd. Ook wordt de Nieuwe
Waterweg verdiept van NAP -15,0/-14,5 m naar NAP -16,3 m, zodat
grotere en dieper stekende zeeschepen het petrochemische cluster
beter kunnen bereiken. Dit is in 2018 gestart en in 2019 afgerond.
De doelstelling wordt in de volgende deelprojecten gerealiseerd:
1. Landaanwinning inclusief verplichte natuurcompensatie;
2. 750 ha natuur- en recreatiegebied (drie projecten van respectievelijk
600, 100 en 50 ha);
3. Bestaand Rotterdams Gebied (BRG), uiteenvallend in leefbaarheidsprojecten en intensivering van het ruimtegebruik.
In de uitwerkingsovereenkomsten van de drie deelprojecten zijn de
looptijden van de projecten opgenomen. De eerste fase van het
deelproject Landaanwinning (buitencontour gereed en realisatie 640 ha

uitgeefbaar haventerrein) was in 2013 gereed. De realisatie van de
overige haventerreinen (360 ha) wordt afhankelijk van de marktvraag
uitgevoerd en komt voor rekening en risico van het Havenbedrijf
Rotterdam. De haventerreinen van Maasvlakte 2 zullen naar verwachting uiterlijk 2040 volledig zijn uitgegeven. In 2017 is gestart met de
aanleg van terrein K2 ten behoeve van het offshore center (70 ha,
gereed 2019).

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project draagt bij aan het versterken van de internationale
concurrentiepositie van de mainport.

MIRT Overzicht 2021 | 261

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Groot project
IenW
Realisatie

Project Mainportontwikkeling Rotterdam
(vervolg)

Planning
2019: Verdieping Nieuwe Waterweg gereed2020: Eindevaluatie PMR
voor Tweede Kamer conform de Regeling Grote Projecten
2021: BRG en 750 ha gereed (voor het onderdeel Buijtenland van Rhoon
(600 ha) is in 2018 het nieuwe streefbeeld vastgesteld; daadwerkelijke
realisatie hiervan volgt na 2021)
2040: Haventerreinen Maasvlakte 2 volledig uitgegeven

Politiek/bestuurlijk
Het planologische kader op rijksniveau ligt besloten in de Planologische
kernbeslissing PMR (2006) en het Besluit algemene regels ruimtelijke
ordening (Barro 2011). Verder is de uitvoering van het project vast­
gelegd in het bestuursakkoord (2004) en uitwerkingsovereenkomsten
(2005). Voor de verbreding van het Breeddiep en de verdieping van de
Nieuwe Waterweg is een aanvulling op de Uitwerkingsovereenkomst
(UWO) Landaanwinning PMR met het Havenbedrijf afgesloten.
De Tweede Kamer heeft in 2006 PMR als Groot Project aangemerkt

Begrotingsjaar *

Uitvoering
De verantwoordelijkheid en de risico’s voor de uitvoering zijn bij
diverse partijen neergelegd (Havenbedrijf Rotterdam, de provincie
Zuid-Holland en de gemeente Rotterdam). Binnen het Rijk dragen de
ministeries van IenW, EZK, LNV, BZK en Financiën verantwoordelijkheid
voor projectonderdelen. De natuurcompensatie bij de landaanwinning
wordt onder verantwoordelijkheid van het Rijk uitgevoerd.

Financiën
Bijdrage van het ministerie van IenW: € 1.165 mln. Andere rijksbijdrage
€ 142 mln. De uitgekeerde prijsbijstelling 2019 is € 2 mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

1.165

2040

2019

1.096

94%

MIRT 2020

1.164

2040

2018

1.080

93%

MIRT 2019

1.162

2040

2017

1.060

91%

MIRT 2018

1.199

2040

2016

1.055

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

volgens de Regeling Grote Projecten (RGP). De Kamer is de procedure
gestart tot beëindiging van de status Groot Project voor PMR en heeft
de minister van IenW verzocht een eindevaluatie op te stellen conform
RGP. Naar verwachting is deze evaluatie tweede kwartaal 2020 gereed.

MIRT 2017

1.197

2040

2015

1.048

MIRT 2016

1.194

2040

2014

1.043

MIRT 2015

1.192

2040

2013

1.040

MIRT 2014

1.189

2040

2012

1.036

MIRT 2013

1.188

2040

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

23

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 262

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Integrale gebiedsopgaven
BZK

Stadshavens Rotterdam

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De inhoudelijke werkzaamheden zijn reeds
voltooid. De (financiële) eindverantwoording
geschiedt via SISA 2019, zodat de subsidie in
2020 kan worden vastgesteld.

2020	Op 17 januari 2019 is middels een wijzigings­
beschikking de einddatum van dit project
vastgesteld op 31 december 2019. Tevens is de
minister van BZK akkoord gegaan met de
wijziging van één van de kwaliteitsdragers binnen
het projectgebied.

2019

 oor de portefeuilleverdeling valt dit programma
D
met ingang van 2018 onder de verantwoordelijkheid van BZK. De afronding vindt eind 2019 plaats.
De eindverantwoording geschiedt via SISA 2019,
zodat de subsidie in 2020 vastgesteld kan worden.
De minister van BZK heeft hiertoe in mei 2018 een
goedkeurende wijzigingsbeschikking afgegeven.

2016	De voltooiing vindt eind 2018 plaats. De
eindverantwoording geschiedt via SISA 2018,
zodat de subsidie in 2019 vastgesteld kan worden.
De minister van IenW heeft hiertoe in december
2015 een goedkeurende wijzigingsbeschikking
afgegeven.

Het behoud van de mainport Rotterdam als vitaal economisch
vestigingsgebied is cruciaal voor Nederland. Zonder duurzame transitie
is de haven op korte termijn slecht bereikbaar, biedt deze onvoldoende
ruimte voor nieuwe bedrijvigheid en werkgelegenheid, blijven
verouderde bedrijventerreinen achter, stagneert woningbouw en
worden haven en stad door wateroverlast bedreigd.

Oplossing
Door de herstructurering en transformatie van het stadshavengebied
krijgen haven en stad een versterking van de economische structuur en
hoogwaardige woon- en werkmilieus. De beoogde kwaliteitsslag van
het woon- en werkmilieu straalt ook af op de bestaande stedelijke
omgeving, waardoor het sociaaleconomische klimaat van de stad en
het vestigingsklimaat voor bedrijven verbetert. Ook wordt er ingespeeld
op klimaatverandering. Het project versterkt de positie van de
mainport Rotterdam en daarmee de internationale concurrentiepositie.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Vanuit de Nota Ruimte geeft Stadshavens Rotterdam een extra impuls
aan de versterking van de economische concurrentiepositie en aan de
kracht van stad en haven.

Planning
2010: Start realisatie
2019: Oplevering

Financiën
Taakstellend budget fase 1: € 31 mln. uit het budget voor Nota Ruimte.

Politiek/bestuurlijk
In november 2009 hebben het Rijk en de gemeente Rotterdam in het
contract Randstad Urgent afspraken over de samenwerking vastgelegd.
Voor onderdelen van het uitvoeringsprogramma krijgt de gemeente
een bijdrage uit het budget voor Nota Ruimte, namelijk voor de eerste
fase van het Randstad Urgent-project Stadshavens: de inrichting van

openbare ruimten in de deelgebieden Vierhavens, RDM-terrein, Rondje
Rijnhaven en Sluisjesdijk/Waalhavenboulevard. In april 2010 hebben de
minister-president en vertegenwoordigers van de regio en het bedrijfs­
leven een intentieverklaring over stadshavens ondertekend waarin de
urgentie en noodzaak van de betrokkenheid van het Rijk worden
onderstreept. In het verlengde hiervan zijn afspraken gemaakt over de
toepassing van de Crisis- en herstelwet. Op 29 september 2011 heeft de
gemeenteraad van Rotterdam de structuurvisie vastgesteld. Op 17 maart
2016 heeft de gemeenteraad de Ontwikkelstrategie Merwe-Vierhavens
vastgesteld, inclusief bijbehorende grondexploitatie.
De gemeente en het Havenbedrijf hebben nieuwe afspraken gemaakt over
de ontwikkeling van het Merwe-Vierhavensgebied (M4H) en de RDM.
Samen vormen ze het Rotterdam Makers District. De visie en strategie
MIRT Overzicht 2021 | 263

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuidwest-Nederland
Integrale gebiedsopgaven
BZK
Realisatie

Stadshavens Rotterdam
(vervolg)

voor het Makers District zijn eind 2018 door het college van B&W
vastgesteld. Op 27 juni 2019 is het Ruimtelijk Raamwerk M4H door de
gemeenteraad van Rotterdam vastgesteld. Dit vormt de basis voor
plan-m.e.r. en het bestemmingsplan. De onderzoeksscope is vast­
gelegd in de Nota Reikwijdte en detailniveau, die van 8 november 2019
tot 19 december 2019 ter inzage heeft gelegen. De nota van beantwoording
(https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/8662298/2/
s20bb004041_7_46547_tds) is op 31 maart 2020 door het college van B en
W van Schiedam vast­gesteld en op 21 april 2020 door het college van B
en W van Rotterdam.

Uitvoering
De gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf voeren het project uit.
In het M4H-gebied heeft het Havenbedrijf loodsen herontwikkeld
voor de innovatieve maakindustrie. Op 4 februari 2020 zijn deze
feestelijk geopend en de eerste nieuwe huurders zijn erin getrokken.
Twee voormalige kantoortorens zijn getransformeerd tot woontorens
(de zgn. Lee Towers) en eind 2019 geopend. In 2019 is 10 jaar RDM in
de huidige vorm groots gevierd. RDM Rotterdam is inmiddels een
bewezen succes en zit met zestig bedrijven zo goed als vol. De
volgende fase is aangebroken.

MIRT Overzicht 2021 | 264

Zuid-Nederland

Visie

266

Hoofdopgaven

267

Gebieden met concentratie van opgaven
van nationaal belang

269

Opgavenkaart

271

Projectenkaart

273

Projectenoverzicht

274

Project- en programmabladen

275

MIRT Overzicht 2021 | 265

Zuid-Nederland

Het MIRT-gebied Zuid-Nederland
bestaat uit de provincies Noord-Brabant
en Limburg.

Visie
Noord-Brabant
De provincie Noord-Brabant is een belangrijke motor voor de
Nederlandse (kennis)economie. Zuid-Nederland – in het bijzonder de
Brainport Regio Eindhoven – doet het goed in Europees verband. Dat
resulteert onder andere in de hoge ranking op de lijst van de meest
innovatieve regio’s in de EU en in het geval van de Brainport Regio
Eindhoven zelfs van de wereld. Dat Noord-Brabant een dergelijke
sterke positie heeft verworven, is onder meer te danken aan de centrale
ligging tussen de stedelijke regio’s van de Randstad, de Vlaamse Ruit,
het Ruhrgebied en de transportcorridors. Bovendien is Noord-Brabant
sterk vanwege de combinatie van onderzoeks- en kennisinstellingen,
kennisintensieve bedrijven en hoogwaardige maakindustrie met
bedrijven als ASML, Philips, Heineken, NXP, Paccar/DAF, VDL, Shell,
SABIC, Cargill, Bosch Transmission Technology en Fuji. Ook kent
Noord-Brabant een sterke logistieke sector en een industriële structuur
van midden- en kleinbedrijf.
Het is niet vanzelfsprekend dat Zuid-Nederland deze positie als
innovatieve en belangrijke logistieke regio kan vasthouden. Het blijven
inzetten van Rijk en regio op de internationale positie, goede internationale verbindingen, het vestigingsklimaat en de concurrentiekracht is
noodzakelijk. Noord-Brabant wil zich verder ontwikkelen als duurzame
regio die op Europees niveau concurreert met topkennis en -innovatie,
met een diversiteit aan florerende economische clusters. Daarbij staan
met name de ontwikkelingskansen centraal van de topsectoren High
Tech Systemen en Materialen, Life Sciences & Health, Logistiek, Chemie,
Agri & Food en Creatieve Industrie. Door de fijnmazige vervlechting van
stad en ommeland (Brabant Mozaïek) heeft Noord-Brabant een
aantrekkelijk vestigings-, woon- en leefmilieu. Echter, vergeleken met
andere Europese regio’s is de agglomeratiekracht beperkt. Om dit te
verbeteren wordt ingezet op het ontwikkelen en verbinden van
economische toplocaties, hoogstedelijke zones en (multimodale)
knooppunten en het verder verbeteren van de fysieke en/of functionele
verbindingen met andere stedelijke regio’s (netwerkkracht).

Limburg
Limburg is gelegen tussen de Nederlandse en Belgische mainports en
het Ruhrgebied en verdere achterland (Midden-, Oost- en ZuidEuropa). Agrofood, Chemie en Materialen, (High Tech) Maakindustrie
en Lifescience zijn perspectiefrijke economische sectoren. Ook de
logistieke sector en vrijetijdseconomie behoren tot de Nederlandse top.
Smart services is als nieuwkomer in ontwikkeling. De Limburgse
Brightlandscampussen wetenschappelijk onderwijs Chemelot zijn de
fysieke kernlocaties voor innovatie. Limburg ligt in het netwerk van
transportcorridors van Europese betekenis. De regio vormt een groene
schakel tussen Europese belangrijke natuurgebieden en is onderdeel
van de grensoverschrijdende blauwe Maascorridor.
Noord- en Midden-Limburg, met middelgrote steden in een landelijke
omgeving, hebben een sterke focus op Agrofood, Maakindustrie,
vrijetijdseconomie en Logistiek, met Venlo als internationale draaischijf.
De kracht van deze regio zit in de combinatie van kennis op het gebied
van landbouw, gezonde voeding, maakindustrie en logistiek. Greenport
Venlo is een van de nationale greenports en het tweede tuinbouw­
gebied van Nederland. Het is ook een gebied met veel (grensoverschrijdende) natuur, beken en landschappelijke waarden, ook van betekenis
voor de vrijetijdseconomie. Belangrijk is ook het kooptoerisme (onder
meer Roermond). Het zuiden van Limburg is sterk verstedelijkt. De
stedelijke gebieden van Heerlen/Parkstad (direct grenzend aan
kennisstad Aken), Maastricht met zijn internationale uitstraling en
Sittard-Geleen met industriecluster Chemelot, VDL Nedcar en logistiek
knooppunt zijn gelegen rondom het Nationaal Landschap ZuidLimburg, onderdeel van het grensoverschrijdende Drielandenpark.
Het langetermijnperspectief voor Limburg is behoud en versterking van
het vestigingsklimaat voor bewoners en bedrijven, waarbij de kwaliteit
van wonen en leven, het menselijk kapitaal, een sterk en duurzaam
economisch profiel en goede verbindingen de kernambities vormen.
In de samenwerkingsvorm tussen overheden, kennisinstellingen en
marktpartijen is gekozen voor een integrale benadering. Dit is daarmee
het kompas voor samenwerking in Limburg. Deze benadering past ook
MIRT Overzicht 2021 | 266

Zuid-Nederland

in de werkwijze van het MIRT. De ambitie van Limburg is om de
geografische ligging tussen de havens van Antwerpen en Rotterdam en
het Duitse achterland meer te benutten (met name Venlo en de
Maasroute), zodat de toegevoegde waarde voor het grootschalige
nationale en internationale goederenvervoer verder kan toenemen.
Hierbij sluit het Rijk aan met zijn MIRT-programma Goederencorridor
Zuidoost. Voor Zuid-Limburg ligt de ambitie in de versterking van de
Euregionale agglomeratie, waardoor grensoverschrijdende kansen
beter benut worden.

Hoofdopgaven
Verstedelijking
De NOVI benoemt verstedelijkingsstrategieën als manier om de diverse
uitdagingen in de fysieke leefomgeving in verstedelijkte gebieden in
samenhang op te kunnen pakken. Deze verstedelijkingsstrategieën
vallen onder de uitvoeringsagenda van de NOVI en maken onderdeel
uit van de omgevingsagenda van het betreffende landsdeel. In Brabant
zullen de Brabant Stad-partners, de Brabantse Waterschappen en het
Rijk de mogelijkheden en meerwaarde van een Brabantse verstedelijkingsstrategie onderzoeken.
De meerwaarde voor de verstedelijkingsstrategie voor stedelijk
Brabant wordt verkend. Daarbij wordt met elkaar afgesproken welke
principes er worden gehanteerd om slimmer en duurzamer te
verstedelijken in Brabant en welke daaraan gekoppelde interventies en
maatregelen nodig zijn om te komen tot een duurzame verstedelijking.
Denk daarbij aan strategieën als ‘verdichten van knooppunten’,
afspraken over duurzame verstedelijking, of maatregelen voor het
verbeteren van de onderlinge bereikbaarheid tussen de steden. Op dit
schaalniveau verkennen we met elkaar wat de grote opgaven zijn,
welke strategische vraagstukken er spelen en wat de samenstelling/
begrenzing van de stedelijke regio’s van Brabant is. Vooralsnog gaan
we uit van de volgende stedelijke regio’s:

1. Breda-Tilburg;
2. ’s-Hertogenbosch;
3. Eindhoven-Helmond.

Woondeal Stedelijk Gebied Eindhoven
BZK, het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) en de provincie NoordBrabant hebben in 2019 afspraken gemaakt over het versnellen van de
woningbouw, de beschikbaarheid van voldoende betaalbaar aanbod en
de aanpak van excessen. De versnelling moet in de periode tot 2024 zo’n
27.000 woningen opleveren. Het Rijk ondersteunt de woondeal met een
bedrag van 750.000 euro voor onderzoek en pilots. Ook wordt bekeken
of projecten gebruik kunnen maken van bijzondere regels zodat
tijdswinst kan worden geboekt, denk bij deze regels aan: versnelling van
de bouw, een noodknop tegen excessieve huurstijging in het midden­
segment, aanpak woonoverlast en innovatie in woonconcepten.
De in de woondeal vastgelegde meerjarige samenwerking sluit aan op
de Brainport Nationale Actieagenda van het Rijk en de regio. Deze
actieagenda ondersteunt de kennisintensieve maakindustrie door
samen te investeren in nieuwe technologieën en door het vestigings­
klimaat van de Brainportregio te verbeteren voor het aantrekken,
behouden en opleiden van talent uit binnen- en buitenland.
Voldoende aanbod aan kwalitatief goede woonruimte is daarvoor een
belangrijke voorwaarde. Verder hoort er ook voor lagere inkomens,
studenten en starters op de regionale woningmarkt voldoende aanbod
aan betaalbare woonruimte te zijn. Er wordt hierbij ook gekeken naar
flexwonen, nieuwe innovatieve woonconcepten, versnelling van
woningbouw, aanpak van (fysieke) leefbaarheid, het verruimen van
mogelijkheden van woningcorporaties en gemeente en ondersteuning
bij transformatielocaties zoals Internationale Knoop XL.

Kenniseconomie
Het economische succes in Zuid-Nederland is voor een groot deel te
danken aan de ontwikkeling en toepassing van kennis. Technologische
en sociale innovaties bieden slimme oplossingen voor maatschappelijke
vraagstukken en genereren economische en maatschappelijke waarde.

Zuid-Nederland loopt in Nederland voorop met het ontwikkelen, het
testen en het toepassen van oplossingen voor maatschappelijke
opgaven. De uitstekende Noord-Brabantse kennisinfrastructuur van
onderwijs- en onderzoekinstellingen, maar ook in het bedrijfsleven,
vormt een belangrijke voedingsbodem voor de kenniseconomie. In
Noord-Brabant zijn het versterken van de economische (innovatieve)
clusters en het creëren van een excellent (internationaal) vestigings­
klimaat belangrijke opgaven.
Voor Limburg is het een grote opgave om de centrale ligging tussen de
mainports, Brainport Eindhoven en het Ruhrgebied optimaal te
benutten bij de verduurzaming en de omslag naar een circulaire
economie. Voor Noord- en Midden-Limburg ligt de nadruk op
Agrofood, Maakindustrie en Logistiek (rondom Greenport Venlo en
Keyport), in Zuid-Limburg op Industrie (Chemelot, VDL Nedcar). De
Limburgse Brightlands-campussen (Campus Greenport Venlo,
Chemelot Campus, Maastricht Health Campus en Smart Services
Campus) spelen een belangrijk rol als fysieke kernlocaties voor
innovatie en valorisatie. Op deze Brightlands-campussen werken
bedrijfsleven, kennisinstituten en de overheid nauw samen.
Het verminderen van de grensweerstand en vergroten van samen­
werking is van groot belang om de potenties (economische kracht,
kennis, arbeidsmarkt) in de aangrenzende regio’s optimaal te benutten
en de agglomeratiekracht te versterken. Goede (grensoverschrijdende)
bereikbaarheid mede door slimme en congruente mobiliteitsoplossingen,
aansluiting op de (inter)nationale energiehoofdstructuur en digitale
netwerken zijn belangrijke voorwaarden voor de economische
ontwikkeling van de (EU)regio.
De land- en tuinbouw is een cruciale economische sector, zeker voor
Noord- en Midden-Limburg en Oost-Brabant. De landbouw moet
zich verder ontwikkelen tot een kringlooplandbouw, waarbij de
productie van gezond en duurzaam voedsel (met oog voor voedselveiligheid en dierwelzijn) samengaat met minder emissies naar lucht
(ammoniak, fijnstof, geur), bodem en (grond)water (nutriënten,
MIRT Overzicht 2021 | 267

Zuid-Nederland

gewasbeschermingsmiddelen). De negatieve impact op volksgezondheid, biodiversiteit en natuur- en waterkwaliteit kan zo worden
teruggedrongen. Vooral de glastuinbouw krijgt te maken met een
grote opgave om de energievoorziening te verduurzamen.

Voor het accommoderen van het goederenvervoer per spoor zetten
regionale partners in op het (op termijn) realiseren van de goederenruit
Zuid-Nederland. Voor de complexe spoorwegovergang Vierpaardjes te
Venlo, die zowel de Brabantroute als de Maaslijn kruist, zijn in 2016
afspraken gemaakt over het realiseren van een ongelijkvloerse kruising.

zijn logistieke assen van de mainports tot Brainport Eindhoven/Venlo
en van Amsterdam tot Maastricht en zijn nationaal en internationaal
van belang. Een goede doorstroming op de trajecten is een voorwaarde
voor de verdere ontwikkeling van Brainport Eindhoven en Greenport
Venlo en de aantrekkingskracht voor het bedrijfsleven.

Ook is ruimte nodig voor het transport van (gevaarlijke) stoffen via
buisleidingen. De regio zet voor de bereikbaarheidsopgaven binnen
Zuid-Nederland in op het versterken van het stedelijk netwerk door de
realisatie van een duurzaam en robuust verkeers- en vervoersysteem
met ruimte voor innovaties en slimme (smart) toepassingen. Dit in
combinatie met de ontwikkeling van hoogstedelijke zones. Het
verbinden van deze zones levert naar verwachting een belangrijke
bijdrage aan het vergroten van de agglomeratiekracht van het stedelijk
netwerk van Zuid-Nederland.

Levenskwaliteit en vestigingsklimaat

Bereikbaarheid
De Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA) uit 2017 laat zien
dat het verkeer in Noord-Brabant verder toeneemt. Dat kan leiden tot
een groeiende filedruk. Er is vaak sprake van multimodale opgaven.
Dit vraagt om een gezamenlijke integrale aanpak waarbij verstedelijking samengaat met een multimodale aanpak rond slimme en
duurzame mobiliteit waarin onder andere de in Beter Benutten
ontwikkelde aanpak is geïntegreerd.
Onder de vlag van SmartwayZ.NL werken overheden, markt- en
kennispartijen en andere belanghebbenden intensief samen om de
bereikbaarheid en de economie van Zuid-Nederland te verbeteren. Het
programma bestaat uit acht samenhangende deelopgaven in NoordBrabant en Limburg en richt zich op de Brabantcorridor (A58/A67
Breda-Venlo), inclusief het knooppunt Eindhoven, de A2 (EindhovenWeert), de N279 (Veghel-Asten) en het gebied Zuidoost-Brabant. De
oplossingen variëren van Smart Mobility-oplossingen tot het verbreden
van snelwegen en het aanpakken van vervoersknooppunten. De
verbindingen door Zuid-Nederland naar het achterland zijn van belang
voor de mainport Rotterdam, de Brainport Eindhoven en de Greenport
Venlo. Daarbij hoort de ontwikkeling van een adequaat, slim en
duurzaam logistiek netwerk met sterke intermodale verbindingen
alsmede de ontwikkeling van bovengemiddelde knooppunten. Het Rijk
en de regio zetten in op het handhaven van een goede bereikbaarheid
via weg (onder andere op de A2, de A27 en de A60 en op de A58 en A67
als achterlandverbinding van de mainport Rotterdam), het water
(Wilhelminakanaal, Zuid-Willemsvaart), de lucht (via Eindhoven
Airport) en het spoor. Bij het spoor gaat het onder meer om goede
internationale treinverbindingen naar Duitsland en België. Daarnaast is
in 2020 gestart met een MIRT-onderzoek verstedelijking en bereikbaarheid voor de metropoolregio Eindhoven 2030 – 2040.

Voor verbetering van grensoverschrijdend spoorvervoer zet het Rijk
primair in op het handhaven, verbeteren of realiseren van (intercity)
verbindingen met HSL-stations in Düsseldorf, Luik, Aken en
Antwerpen. Daarnaast resulteren de modernisering van de Maasroute
en de uitbreiding van de capaciteit van de sluis bij Ternaaien in een
betere doorstroom van goederenvervoer over de Maas naar en vanuit
België. Hiermee wordt de functie van de Maas als internationale
corridor versterkt.
Voor de Euregio’s ligt de focus op het versterken van het stedelijk
netwerk door het ontwikkelen en verbinden van economische
toplocaties, hoogstedelijke zones en (multimodale) knooppunten en
op het verbeteren van de fysieke en/of functionele verbindingen met
andere stedelijke regio’s in de aangrenzende landen. De opgave is het
tot stand brengen van een betere grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van economie, kennis, cultuur, natuur en landschap en (multimodale) infrastructuur. Cruciaal is de internationale
bereikbaarheid van de regio en de corridor tussen mainports,
Brainport en Duitsland, naast het behoud en de ontwikkeling van de
synchromodaliteit voor het goederenvervoer. De A67 en de A2/A76

Het vestigingsklimaat voor bedrijven, kenniswerkers en talent vraagt
om gevarieerde woonmilieus, concurrerende werklocaties en een
aantrekkelijke leefomgeving. Daarbij gaat de aandacht uit naar de
ontwikkeling van dynamische steden (hoogstedelijke zones en
stedelijke knooppunten), een gevarieerd aanbod van werklocaties en
voorzieningen, een aantrekkelijke landschappelijke omgeving en vitale
dorpen. De opgave is het verbeteren van de leefomgeving en van het
vestigingsklimaat, zodat inwoners en ondernemers er graag blijven of
zich er willen vestigen.
In de steden en dorpen ligt een grote opgave om de kwaliteit van de
woningvoorraad en –omgeving te verbeteren en de mismatch tussen
vraag en aanbod weg te nemen. Dat gaat samen met de opgave om de
bebouwde omgeving te verduurzamen en om wateroverlast (rivieren
en regionale wateren) en mogelijke hittestress aan te pakken.
De combinatie met krimpende bevolkingsaantallen (onder meer in
Zuid-Limburg, maar ook elders in de regio) maakt dit een grote
uitdaging, mede door het ontbreken van een traditioneel verdienmodel.
De aanpak van leegstand wordt bemoeilijkt doordat deze zich hier in
veel vastgoedsectoren gelijktijdig voordoet (bijvoorbeeld woningen,
winkels, kantoren, maatschappelijk vastgoed). Ook de aanpak van de
gezondheidsachterstand in (Zuid-)Limburg ten opzichte van de rest van
Nederland vraagt aandacht.
In het landelijk gebied komen opgaven als stikstof, kringlooplandbouw,
schaalvergroting, vrijkomende agrarische bebouwing en ‘verloodsing’
samen met de grote opgaven rondom energietransitie, klimaat­
adaptatie, waterkwaliteit en biodiversiteit. De landbouw, als grootste
beheerder van het landschap, heeft te maken met transitie en
MIRT Overzicht 2021 | 268

Zuid-Nederland

schaalvergroting. Dat heeft forse ruimtelijke impact zoals leegkomende
agrarische bebouwing (asbest; risico op verloedering wat zeker in
grensregio’s drugscriminaliteit en ondermijning in de hand werkt) en
steeds grotere loodsen. Het is belangrijk om deze opgaven in samenhang
aan te pakken, met oog voor de ruimtelijke kwaliteit en kwetsbaarheid
van deze gebieden (bijvoorbeeld Nationaal Landschap Zuid-Limburg).
Niet alleen met het oog op de leefbaarheid voor de bewoners, maar ook
voor de groeisector Toerisme en vrijetijdseconomie.
De ambitie uit de Woondeal staat onder druk door de te verwachten
stikstofdepositie van woningbouwactiviteiten in de omliggende Natura
2000-gebieden van het SGE. Daarom hebben het SGE, de provincie en
BZK al kort na de uitspraak van de RvS de handen ineengeslagen om
tot een gebiedsgerichte aanpak te komen. Samen met experts en de
Omgevingsdienst is de stikstofdepositie van de woningbouwopgave in
kaart gebracht. Deze informatie is gedeeld met de provincie. Die heeft
deze vervolgens gebruikt om deze naast de impact van de stikstofmaatregelen van het kabinet te leggen.

Demografische omslag:
slim inspelen op bevolkingsdaling
De daling van het aantal inwoners speelt al in Zuid-Limburg en gaat
zich op termijn ook voordoen in andere delen van Zuid-Nederland.
Daarnaast vergrijst de bevolking. De verandering van de bevolkings­
samenstelling heeft ingrijpende gevolgen voor woningbouw, arbeidsmarkt en lokale voorzieningen en daarmee mogelijk voor de ruimtelijke
structuur en het vestigingsmilieu. Deze demografische ontwikkeling
leidt tot een integrale opgave waarin het sociale, fysieke en economische domein zijn verweven. De uitdaging is om op regionaal niveau te
zorgen voor toekomstbestendig en kwalitatief hoogwaardig onderwijs,
een vitale economie, een goedwerkende woningmarkt en zorg op
maat, vanuit de kracht die in Zuid-Nederland aanwezig is. De veranderende bevolkingsopbouw is een uitdaging voor de verdere economische ontwikkeling van Zuid-Nederland.

Water

Brainport Eindhoven

De Gebiedsagenda kent een aantal speerpunten rond wateropgaven.
Voorbeelden zijn de verbetering van de waterkwaliteit, de bescherming
tegen overstromingen in het rivierengebied en wateroverlast rondom
regionale wateren, het herstel van waterafhankelijke natuurwaarden, de
landbouwwatervoorziening en het beleid voor grote onttrekkingen van
grondwater voor industrie en de drinkwatervoorziening. In het MIRT
staan het Deltaprogramma Maas en het Zoetwaterbeleid centraal. In
het kader van het Deltaprogramma Maas worden maatregelen voor de
hoogwaterveiligheid tot 2050 op regionale schaal verder uitgewerkt.

De kennisintensieve maakindustrie van Brainport Eindhoven is
essentieel voor de internationale concurrentiepositie van Nederland.
Het vertegenwoordigt een grote economische waarde en draagt bij aan
oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Voor de versterking
van de internationale concurrentiepositie is een gebiedsgerichte,
integrale programmatische aanpak nodig. Het gaat niet alleen om een
goede (inter)nationale bereikbaarheid, maar ook om voldoende talent
en een aantrekkelijk voorzieningenniveau en aantrekkelijke leefomgeving. In dat kader wordt gewerkt aan de uitvoering van de Brainport
Nationale Actieagenda. Het doel van deze Actieagenda is sturing te
geven aan de bevordering van de internationale concurrentiekracht van
dit economisch kerngebied en de verdienkracht van Nederland als
geheel. Talent, kennis, digitalisering en innovatie, ondernemerschap,
maatschappelijke innovatie (energie, gezondheid en vitaliteit, slimme
en duurzame mobiliteit) en bereikbaarheid versterken allen het
vestigingsklimaat. Over bereikbaarheid worden in MIRT-verband
afspraken gemaakt.

Gebieden met concentratie van
opgaven van nationaal belang
Ruimtelijk-Economische Ontwikkelstrategie (REOS)
In de bestuurlijke intentieverklaring Ruimtelijk-Economische
Ontwikkelstrategie (REOS) van juni 2016 hebben de Noordelijke en
Zuidelijke Randstad, de Brainport Eindhoven en het Rijk afspraken
gemaakt over het gezamenlijk versterken van de internationale
concurrentiekracht van deze economische kerngebieden en van
Nederland. Partijen richten hun beleidsinzet op een beperkt aantal
toplocaties (campussen, functiegemengde zakencentra, transformatiegebieden, productielandschappen) in de drie gebieden. Het doel
daarbij is het versterken van de inbedding van deze toplocaties in de
(inter)nationale en stadsgewestelijke netwerken en de verdichting
rond knooppunten van openbaar vervoer. Zo wordt de agglomeratiekracht versterkt en wordt vervoerwaarde opgebouwd, zodat de
investeringen in de infrastructuur effectiever worden. In de Brainport
gaat het onder andere om de volgende toplocaties: High Tech Campus
Eindhoven (inclusief ASML), Eindhoven Centraal (waaronder
Eindhoven Internationale Knoop XL), Automotive Campus (Helmond),
Eindhoven Strijp-S, Brainport Industries Campus (Eindhoven) en de
Run (Veldhoven).

Greenport Venlo
Venlo ligt in het hart van een regio waarin binnen een straal van
honderd kilometer ruim dertig miljoen consumenten wonen.
Gecombineerd met de tuinbouw in de Duitse regio Niederrhein ligt hier
een van de grootste tuinbouwgebieden van Europa. Hier bevindt zich
onder de noemer Greenport Venlo een (inter)nationaal centrum van
bedrijvigheid in de topsectoren Logistiek, Agri & Food en Tuinbouw &
Uitgangsmaterialen. De Brightlands Campus Greenport Venlo richt zich
op food, nutrition en logistics. Op de Brightlands-campussen werken
bedrijfsleven, kennisinstituten en de overheid nauw samen. Het
logistiek multimodaal Knooppunt Regio Venlo is een van de belangrijkste logistieke knooppunten van Nederland vanwege de multimodale
overslagfaciliteiten en de ligging aan (inter)nationale transportroutes
over weg, water en spoor. Versterking van de ruimtelijk-economische
structuur voor de aanwezige topsectoren biedt hier een grote
ontwikkelingskans. Het Beraad van Boskoop beoogt met de
Impulsagenda Greenport 3.0 de toppositie verder te versterken.
MIRT Overzicht 2021 | 269

Zuid-Nederland

Zuid-Limburg
Zuid-Limburg is een stedelijke regio met vier belangrijke topsectoren:
Chemie, Life Sciences & Health (medisch), Energie en Logistiek.
Brandpunt vormt de ontwikkeling van de Brightlands Campus rondom
Chemelot in Sittard-Geleen en het medisch cluster in Maastricht, met
verbindingen naar Brainport Eindhoven en Parkstad (onder andere
Heerlen en Kerkrade). Parkstad heeft de ambitie om verder uit te
groeien tot een centrum voor smart services (financiën, administratie
en informatie).
Het inzetten op de economische potenties van Limburg vergt onder
meer een internationaal georiënteerd kennisklimaat met een voldoende
omvangrijk en gekwalificeerd arbeidspotentieel en een aantrekkelijke
woon-, werk- en leefomgeving. De opgaven en kansen voor ZuidLimburg heeft de provincie Limburg in samenwerking met de gemeenten Maastricht, Heerlen en Sittard-Geleen nader geanalyseerd in het
rapport Grensoverschrijdend perspectief Zuid-Limburg (september
2014). Uit het rapport blijkt dat een sterkere Euregionale agglomeratie
leidt tot hogere productiviteit in Zuid-Limburg. De studie sluit goed aan
bij de koers die de provincie vaart en is in maart 2015 nog eens sterk
geaccentueerd in het coalitieakkoord 2015-2019 van de provincie
Limburg. Daarin wordt fors ingezet op het grensoverschrijdend denken
én handelen in het belang van het leef- en het vestigingsklimaat. Om de
grensoverschrijdende agglomeratie vorm te geven is er op tal van
onderdelen aandacht voor samenwerking met het buitenland.

Overige gebiedsopgaven
BrabantStad
De provincie Noord-Brabant en de vijf grote steden werken in
BrabantStad-verband samen aan de versterking van een aantrekkelijk,
bereikbaar en concurrerend Brabant. Dit gebeurt door focus op het
versterken van het internationale vestigingsklimaat, een sterk stedelijk
netwerk en het borgen van de unieke Noord-Brabantse kwaliteiten van
het Brabants Mozaïek (stad-land). Samen zijn deze partners verant-

woordelijk voor de regie over de regionale economische ontwikkeling
en innovatie en over de ruimtelijke ontwikkeling, en meer specifiek
over opgaven voor verstedelijking, landschap en natuurontwikkeling,
energie en verduurzaming.

West-Brabant
De ligging van de regio West-Brabant tussen de mainports Rotterdam
en Antwerpen (ook wel aangeduid als de Vlaams-Nederlandse Delta)
geeft de regio een bijzondere economische potentie. Logistiek,
Biobased Economy, kennisdiensten, Agrofood en Maintenance zijn
daarbij van belang. In West-Brabant is de opgave om de economische
groei, de krimpende bevolking, de landschappelijke kwaliteit en de
ingrepen in het kader van de energietransitie en klimaatverandering
integraal aan te pakken. Hiernaast speelt een ruimtelijke wateropgave
in het kader van de Zuidwestelijke Delta en zijn er mogelijkheden voor
duurzame energie.

Hart van Brabant

Noordoost-Brabant
Noordoost-Brabant is een vitale landelijke regio en het agrofood­
complex speelt binnen het internationale speelveld een belangrijke rol.
In het verdiepende onderzoek proeftuin AgroFood ZuidoostNederland, dat de regio heeft uitgevoerd, staat de innovatiekracht
centraal. Deze innovatiekracht heeft een relatie met de schaal van
toepassing. Juist omdat de primaire productie hier groot is, zijn er in
deze regio veel aanverwante bedrijven in de keten met crossovers naar
andere ketens. Vanwege deze schaal en de omvang van de gehele keten
zijn er voldoende toepassingsmogelijkheden van nieuwe kennis en
daarmee ontstaat de mogelijkheid voor innovatie-ontwikkeling in deze
regio. De opgave daarbij is om de ruimtelijke kwaliteit en de bereikbaarheid van de regio te borgen en tegelijk na te denken over nieuwe,
intelligente (agro)logistieke en ruimtelijke concepten. Ook speelt er een
integrale wateropgave rond de Maas.
Zie voor gebiedsagenda Brabant en gebiedsagenda Limburg:
https://leerplatformmirt.nl/mirt-regios/zuid-nederland/

Hart van Brabant zet de komende jaren stevig in op een ruimtelijkeconomische agenda die houvast biedt en op een infrastructuur die
voldoende robuust is om de weg vrij te maken voor de beoogde
ontwikkeling. Aandacht voor de ruimtelijke structuur is niet alleen
belangrijk voor de regio, maar ook voor de provincie Noord-Brabant en
voor Zuid-Nederland als geheel. De provincie wordt doorsneden door
twee belangrijke noord-zuid-snelwegverbindingen, maar dankt haar
logistieke rol in belangrijke mate ook aan de verbindingen die van west
naar oost door de provincie lopen. De A58 en de A59 vormen samen
met de noord-zuidverbindingen de ‘hashtag Brabant’: een netwerk van
vitale verbindingen tussen de wereldhaven Rotterdam en het Europese
achterland. Op het gebied van verkeer en vervoer zijn er verschillende
projecten en activiteiten die moeten bijdragen aan een betere
ontsluiting en bereikbaarheid van de regio. Ze zijn vooral van belang
voor de ambities van Hart van Brabant voor logistiek en leisure.
Maintenance en de wateropgaven zijn ook in Hart van Brabant
belangrijke punten op de MIRT-agenda.

MIRT Overzicht 2021 | 270

Zuid-Nederland Opgavenkaart

Ga naar legenda op volgende pagina

MIRT Overzicht 2021 | 271

Zuid-Nederland Opgavenkaart
Algemeen

Ga terug naar de kaart
Stedelijke regio met een concentratie
van topsectoren
Gebieden met concentratie van
opgaven van nationaal belang

Bereikbaarheid
Regionaal
High Tech Systemen & Materialen
Maintenance
Agro & Food

Economie
Toplocaties
Campussen
Functie-gemengde (zaken)-centra
Transformatiegebieden

High Tech Systemen & Materialen

Hoofdwegennet

EHS op land (herijkt)

Opgave hoofdwegennet

Natura 2000 - land

(Mogelijk) nieuwe verbinding
hoofdwegennet

Natura 2000 - water
Nationaal Park

Hoofdspoorwegennet

Tuinbouw & Uitgangsmaterialen

Cultureel erfgoed op (voorlopige) lijst
werelderfgoed

Opgave hoofdspoorwegennet

Life Sciences & Health

Nieuwe spoorverbinding (indicatief)

Logistiek

Regionaal

Opgave grensoverschrijdend
spoor-vervoer

Recreatie (leisure)

Aanpak in groen-blauwe structuur of
Metropolitaan Landschap

Hoofdvaarwegennet

Agrarisch productielandschap

Productielandschappen

Topsectoren

Natuur, Landschap & Erfgoed

Opgave hoofdvaarwegennet
Multimodaal knooppunt regionale
betekenis (logistiek)

Opgave sluis

Water

Corridor achterlandverbinding

Kennis

Primaire kering - voldoet niet (Derde Toets)

Creatieve Industrie

Regionaal

Primaire kering - nader onderzoek (Derde Toets)

Agro & Food

Belangrijke regionale weg

Primaire kering - voldoet (Derde Toets)

Verstedelijking

Tuinbouw& Uitgangsmaterialen
Life Sciences & Health

Opgave belangrijke regionale weg
Extensivering

Chemie
Logistiek

Regionaal

Nieuwe regionale verbinding

Afvoerverdeling

Knelpunt brug

Berging Zuidwestelijke Delta

Samenhangend HOV-netwerk

Secundaire stuurknop

Stedelijke vernieuwing / transformatie
Brainport Eindhoven
Burgerluchthaven van nationale
betekenis
Militaire luchthaven met burgermedegebruik van nationale betekenis
Militaire luchthaven

Berging (zoekgebied)

Energie
(Mogelijke) vestigingsplaats elektriciteit
> 500MW

Zeehaven van nationale betekenis

Hoogspanningsleiding >220kV

Binnenhaven van nationale betekenis

Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV

Mulitimodaal knooppunt internationale
betekenis (logistiek)

Buisleidingenstrook

Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers
Aandachtsgebied zoetwater door
verzilting
Droogtegevoelig gebied: geen
wateraanvoer uit hoofdwatersysteem
mogelijk

Kennis
Circulaire economie

MIRT Overzicht 2021 | 272

Zuid-Nederland Projectenkaart

MIRT Onderzoek
1. Verstedelijking en Bereikbaarheid Brainport
(valt onder SmartwayZ.NL programma)

Verkenning
2.
3.
4.
5.

A2 Deil-’s Hertogenbosch-Vught
Integrale Verkenning Ravenstein-Lith
Lob van Gennep
A58 Tilburg-Breda (valt onder SmartwayZ.NL
programma)

Planuitwerking
6. A2 Het Vonderen-Kerensheide
7. A27 Houten-Hooipolder
8. A67/A73 knooppunt Zaarderheiken
9. Maaslijn
10. MIRT Planuitwerking Oeffelt
11. N65 Vught-Haaren
12. A67 Leenderheide-Geldrop (valt onder SmartwayZ.NL
programma)
13. InnoVA58 (valt onder SmartwayZ.NL programma)
14. Wilhelminakanaal Sluis 2

Realisatie
15. A76 Aansluiting Nuth
16. Breda Centraal (t.b.v. Nieuw Sleutelproject)
17. Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum
18. Grensmaas
19. Maasroute, modernisering fase 2
20. PHS Meteren Boxtel
21. Zandmaas

Programma’s
A

Adaptief programma Brainport City

B

Programma Goederencorridor Zuidoost

C

Programma SmartwayZ.NL

MIRT Overzicht 2021 | 273

Zuid-Nederland Projectenoverzicht
Vaarwegen
Projecten: 2

1

Tot
aa
l

3
ten: 2
c
e
oj
pr

6

Projecten: 10

1

2

Hoofdwegen

1

1

1

Water

3

Projecten: 6

2

1
1

Spoorwegen

1

1

Projecten: 2

1

1
Aanvullende projecten
Projecten: 3

Onderzoek

Verkenning

Planuitwerking

Realisatie

Programma’s
MIRT Overzicht 2021 | 274

Gebied
Fase

Zuid-Nederland
Programma

Programma SmartwayZ.NL

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De rijksstructuurvisie met daarin opgenomen de
voorkeursbeslissing voor de A67 LeenderheideZaarderheiken is vastgesteld. Het uitvoeringsplan
met daarin concrete voorstellen om de komende
vier jaar te versnellen op de realisatie van smart
mobility en daarmee de bereikbaarheid te
verbeteren is vastgesteld.

2020	De ontwerprijkstructuurvisie voor de A67
Leenderheide-Zaarderheiken is vastgesteld.

2019	Voor het deelprogramma A58 Tilburg-Breda
wordt een MIRT Verkenning gestart. Hiervoor
wordt € 35 mln. rijksbudget gereserveerd.

2018	Voor de A2 Weert-Eindhoven wordt geen
verkenning gestart, maar een no-regretpakket
uitgewerkt.

2017	Het programma is nieuw opgenomen in het MIRT.

Het verbeteren van het vestigingsklimaat van de Brainport ZuidoostNederland en de Greenport Venlo is een belangrijke opgave uit de
Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR). Zowel dit vestigings­
klimaat als een goede bereikbaarheid zijn essentieel om deze regio
internationaal te laten concurreren. Een goede bereikbaarheid van de
internationale achterlandverbinding van de mainport Rotterdam via
Noord-Brabant en Limburg naar Duitsland en van de as van Utrecht via
Eindhoven naar Limburg is hierin cruciaal.
Nederland heeft daarnaast een ambitie om een koploperpositie in te
nemen bij het ontwikkelen van innovatieve concepten en toepassen
van smart mobility. De regio Zuidoost-Brabant/Noord-Limburg is hier
in potentie een mooie locatie voor. Bedrijven en kennisinstellingen op
het gebied van automotive, samen met een groot aandeel regionaal
verkeer, geven de mogelijkheid om een geconcentreerde vloot te
creëren en de bewoners erbij te betrekken.

Opbouw van het programma
Het programma SmartwayZ.NL bestaat uit een samenhangend pakket
van acht deelopgaven die gezamenlijk worden aangestuurd. Het doel
van het totale programma is om het mobiliteitssysteem van ZuidNederland te versterken door op slimme wijze maatregelen te realiseren
om de bereikbaarheid in Zuid-Nederland te vergroten. In dit programma
worden de mogelijkheden van intelligente transportsystemen (ITS) en
smart mobility verder ontwikkeld en toegepast op het hoofdwegennet
en in het stedelijk netwerk in Zuid-Nederland. In het programma werken
Rijk, regionale overheden, marktpartijen en kennisinstellingen samen.

MIRT-projecten onder dit programma
• A58 Tilburg-Breda
• A67 Leenderheide-Zaarderheiken
• InnovA58

Op 5 november 2015 zijn in het BO MIRT Zuid-Nederland afspraken
gemaakt over een pakket maatregelen om de bereikbaarheid van
Zuid-Nederland te verbeteren. In het voorjaar van 2016 zijn afspraken
gemaakt over de governance van dit programma. Binnen het programma is besloten voor de A2 Weert-Eindhoven geen verkenning te
starten, maar om een no-regretpakket verder uit te werken. Dit pakket
bevat een aantal redelijk gemakkelijk op de korte termijn te realiseren
maatregelen die de doorstroming en de verkeersveiligheid op de A2
verbeteren en het sluipverkeer rondom de A2 verminderen. In het BO
MIRT najaar 2017 is besloten om wel een MIRT Verkenning te starten
voor de A58 Tilburg-Breda.

MIRT Overzicht 2021 | 275

Gebied
Fase

Zuid-Nederland
Programma

Programma SmartwayZ.NL
(vervolg)

Het programma zal adaptief worden ingericht. Vooraf wordt niet meer
alles voor de lange termijn geprogrammeerd, zodat ruimte blijft
bestaan voor het inspelen op veranderende omstandigheden en
nieuwe technologische mogelijkheden. Door de stikstofproblematiek
zal de planning van een aantal MIRT-projecten worden herijkt, voor
informatie zie het betreffende MIRT-blad. Mede daarom heeft de
programmaraad van SmartwayZ.NL besloten tot versnelling in de
aanpak van het nemen van concrete maatregelen voor smart mobility
om zo de bereikbaarheid te blijven verbeteren.

Meer informatie
www.smartwayz.nl

Omschrijving

Maatregel

Taakstellend budget in mln.

Budgetflexibiliteit

Openstelling

Zie apart MIRT-blad SmartwayZ.NL: InnovA58

425

Bestuurlijk verplicht

2022 - 2024

22

Gebonden

Planuitwerking
A67 Leenderheide-Geldrop

Zie apart MIRT-blad SmartwayZ.NL:
A67 Leenderheide-Geldrop

157

Bestuurlijk verplicht

MIRT Verkenning
A58 Tilburg-Breda

Zie apart MIRT-blad SmartwayZ.NL:
A58 Tilburg-Breda

35

Gebonden

Overige onderzoeken

• A2 Randweg Eindhoven
• A2 Weert-Eindhoven
• N279 toekomstbestendig uitvoeren
• Bereikbaarheidsakkoord Zuidoost-Brabant
• MIRT Onderzoek Verstedelijking en
Bereikbaarheid Brainport

0

Verkenning/planuitwerking
InnovA58
ITS/Smart Mobility

Totaal

639

Juridisch verplicht

0%
MIRT Overzicht 2021 | 276

Gebied    Zuid-Nederland
Fase    Onderzoek

MIRT Onderzoek Verstedelijking
en Bereikbaarheid Brainport

Programma
SmartwayZ.NL

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De Brainportregio heeft de afgelopen jaren een enorme economische
groei doorgemaakt, die zich kenmerkt in een groeiend aantal arbeidsplaatsen en een toenemende vraag naar woningen. De groei van de
aantallen bedrijven, werknemers en inwoners betekent ook een
toenemende vraag naar woningen, een druk op het woon- en
leefklimaat en een afname van de bereikbaarheid.
Het onderzoek moet leiden tot een gedeelde perceptie tussen Rijk en
regio over de urgentie, aard, omvang, onderbouwing en aanpak van
de samenhangende opgaven op het gebied van verstedelijking en
bereikbaarheid. Op basis van dit beeld worden strategische hoofd­
keuzes gemaakt. Het streven is om tijdens het BO MIRT van 2020
beslissingen te nemen over een adaptief ontwikkelpad inclusief
maatregelenpakket.
Het onderzoek heeft de volgende contouren:
• Focus op samenhang verstedelijking en mobiliteit;
• Aandacht voor alle modaliteiten in hun onderlinge samenhang;
• Aandacht voor nieuwe vormen van (duurzame) mobiliteit, slimme
oplossingen en innovaties;
• Het geografisch gebied Zuidoost-Brabant;
• Actieve rol bedrijfsleven vanwege bijdrage aan vestigingsklimaat,
economische ontwikkeling en werkgeversaanpak;
• Onderzoek naar vormen van alternatieve bekostiging;
• Focus op tijdshorizon 2030-2040.

Planning
2020: 	Analyse, opbouwen van ontwikkelperspectieven, schetsen en
agenderen van een adaptief ontwikkelpad

Betrokkenen
Het Rijk (IenW en BZK), de provincie Noord-Brabant en de gemeente
Eindhoven zijn gezamenlijk opdrachtgever van dit MIRT Onderzoek.
Ook zal er afstemming plaatsvinden met het ministerie van EZK, andere
gemeenten (Stedelijk Gebied Eindhoven en Metropoolregio
Eindhoven), het bedrijfsleven, aanbieders van mobiliteitsdiensten en
kennisinstellingen binnen de Brainportregio.

MIRT Overzicht 2021 | 277

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A58 Tilburg-Breda

Programma
SmartwayZ.NL

Verkenning

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De A58 tussen Tilburg en Breda is een deelopgave van het programma
SmartwayZ.NL. In de deelopgave A58 Tilburg-Breda wordt gezocht
naar de ‘slimste oplossing’ om de bereikbaarheid te vergroten. Uit een
marktverkenning blijken zowel smart mobility- en gedragsmaatregelen als fysieke capaciteitsuitbreiding kansrijk. De effecten van alleen
smart mobility- en gedragsmaatregelen zijn op het moment nog niet
goed in te schatten, maar lijken onvoldoende om de verkeersproblematiek op te lossen. In de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse
(NMCA), waarin naast de mobiliteitsontwikkeling ook de potentiële
bereikbaarheidsopgaven op de lange termijn in beeld worden
gebracht, blijkt dat de economische verlieskosten op de A58 tussen
Tilburg en Breda rond 2030 zo’n € 50 mln. op jaarbasis bedragen.
Dit, samen met de resultaten van de marktverkenning, was aanleiding
een formele MIRT Verkenning te starten.

Oplossing
De oplossing ligt in innovatieve vormen van capaciteitsuitbreiding,
in combinatie met aan smart mobility gerelateerde kortetermijn­
oplossingen die worden uitgewerkt binnen de opgave SmartWayZ.NL.
Ook worden kansrijke oplossingsrichtingen uit de marktverkenning
A58 Tilburg-Breda binnen de scope opgenomen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Planning

Het project draagt bij aan de verbetering van de regionale en (inter)
nationale bereikbaarheid van de regio. De A58 verbindt de mainport
Rotterdam met het Duitse achterland en is een belangrijke route voor
goederenverkeer richting Duitsland en verder Europa in. Als onderdeel
van de Europese C-ITS corridor (Coöperatieve Intelligente Transport
Systemen) is de A58 ook van belang. Deze corridor loopt van
Rotterdam, via Breda, Tilburg en Eindhoven naar Venlo en Duitsland.

2019-2021: Verkenning
2021: Voorkeursbeslissing
2022-2024: Planuitwerking
2024: Tracébesluit
2024-2026: Realisatie

Betrokken partijen
De provincies Noord-Brabant en Limburg, de gemeenten Tilburg en
Breda en de bestuurlijke organen Metropoolregio Eindhoven, Dinalog,
NXP, Stichting Brainport en TU Eindhoven zijn bij het project betrokken.

MIRT Overzicht 2021 | 278

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Verkenning

A58 Tilburg-Breda

Programma
SmartwayZ.NL

(vervolg)

Financiën
De raming van de kosten van de meest voor de hand liggende variant in
de eerder uitgevoerde onderzoeken bedraagt € 70 mln. (inclusief btw).
Dit is in dit geval de innovatiestrook. Om verzekerd te zijn van voldoende
financiering is uitgegaan van de duurste variant van de innovatiestrook.
Ten behoeve van het starten van een MIRT Verkenning dient, conform de
spelregels van het MIRT, 75% van het budget van de meest voor de hand
liggende optie gedekt te zijn, in casu € 52,5 mln. (inclusief btw).
De provincie Noord-Brabant heeft toegezegd hiertoe maximaal € 20 mln.
exclusief btw (€ 24,2 mln. inclusief btw) bij te dragen. Het resterende
bedrag is door het ministerie van IenW gereserveerd. Bij vaststelling
van het voorkeursalternatief worden definitieve afspraken gemaakt
over de kostenverdeling tussen regio en rijk, waarbij als uitgangspunt
een verdeling geldt van een derde voor de regio (tot een maximale
provinciale bijdrage van € 20 mln. exclusief btw) en twee derde voor
het rijk. Op basis hiervan heeft het rijk € 35 mln. gereserveerd.

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van de knelpunten 17,
25 en 36 uit de File Top 50.

Meer informatie
www.SmartwayZ.NL

MIRT Overzicht 2021 | 279

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

A67 Leenderheide-Geldrop

Programma
SmartwayZ.NL

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	In december is de afspraak gemaakt in de
Programmaraad SmartwayZ.NL over maatregelpakket en budget. Daarna is in voorjaar 2020
de structuurvisie voor dit project vastgesteld.
Het project is overgegaan naar planuitwerking.

2018	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De A67 kent structurele files op het traject Leenderheide-Geldrop.
Daarnaast doen zich – ook op de overige gedeelten van de A67 – incidenten voor die leiden tot vertragingen. Het relatief grote percentage
vrachtverkeer vergroot deze problemen. In de MIRT Verkenning A67
Leenderheide-Zaarderheiken (onderdeel van het programma Smart­wayZ.
NL) is een verkenning uitgevoerd naar de oplossing van de verkeersproblemen op de A67 en de verbetering van de verkeersveiligheid.

Oplossing
Rijk en regio hebben in 2019 in de Programmaraad SmartwayZ.NL en
het BO MIRT afspraken gemaakt over een maatregelpakket. In 2020
is de Structuurvisie A67 Leenderheide-Zaarderheiken vastgesteld.
Er start een planstudie naar de toekomstvaste verbreding van de A67
Leenderheide-Geldrop. De oplossing ligt in een uitbreiding van de
noordelijke rijbaan (richting Eindhoven) met een parallel- annex
weefstrook en een uitbreiding van de zuidelijke rijbaan (richting Venlo)
met één rijstrook (van twee naar drie rijstroken). Daarnaast worden er
nog overige maatregelen getroffen om de bereikbaarheid te verbeteren.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan een verbetering van de nationale en
internationale bereikbaarheid. Het verbeteren van het vestigings­
klimaat van Brainport Zuidoost-Nederland en Greenport Venlo zijn
benoemd als opgaven van nationaal belang.

Planning
2023: Ontwerptracébesluit
2024: Tracébesluit

Betrokken partijen
Provincies Noord-Brabant en Limburg en alle aanliggende gemeenten
en andere bestuurlijke organen zijn bij het project betrokken.

MIRT Overzicht 2021 | 280

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

A67 Leenderheide-Geldrop

Programma
SmartwayZ.NL

(vervolg)

Financiën
Het taakstellend budget voor de planstudie Leenderheide Geldrop is
€ 157 mln. Bestuurlijk is voor de planstudie een regiobijdrage afgesproken van € 37 mln. Voor korte termijn maatregelen en weggebonden
smartmaatregelen is € 12 mln. beschikbaar. Het Rijk heeft hiervoor
€ 9 mln. gereserveerd, de regio draagt hiervoor € 3 mln. bij. Daarnaast
is € 6 mln. beschikbaar voor niet weggebonden smart maatregelen op
het traject A67 uit generiek programmabudget SmartwayZ.NL.

Meer informatie
www.smartwayz.nl

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

*

Projectbudget in mln.

Openstelling

157

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

3

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 281

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

InnovA58

Programma
SmartwayZ.NL

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De stikstofproblematiek zorgt bij beide trajecten
voor een vertraging van oplevering van het
Ontwerptracébesluit en het Tracébesluit. Dit leidt
tot latere openstellingen.

De 160 kilometer lange autosnelweg A58 loopt van Vlissingen tot de
Ring Eindhoven. Deze weg verbindt de grootste Brabantse steden
onderling (oost-west). Bovendien is de route onderdeel van de
verbindingen Rotterdam-Antwerpen en Rotterdam-ZuidoostNederland-Ruhrgebied. Uit de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse
(NMCA) van mei 2011 is gebleken dat in het hoge groeiscenario (Global
Economy) in 2030 op de A58 tussen Breda en Tilburg een knelpunt zal
ontstaan. Bovendien speelt op het traject colonnevorming door
vrachtverkeer, die van invloed is op doorstroming en veiligheid.

2017	De projectbladen over de A58 Sint AnnaboschGalder en de A58 Eindhoven-Tilburg zijn
samengevoegd tot één MIRT-blad. Het project is
opgenomen in het programma SmartwayZ.NL
(Bereikbaarheid Zuid-Nederland). Het project is
overgegaan naar de planuitwerkingsfase.

Oplossing
De oplossing voor het project is onderzocht binnen het project
InnovA58. Dit project had als extra opgave om te onderzoeken in welke
vorm innovaties een bijdrage kunnen leveren aan de oplossing en de
versnelling hiervan.
• A58 Sint Annabosch-Galder: In het najaar 2015 is de Voorkeurs­
beslissing genomen voor een verbreding naar 2x3 rijstroken en
aanpassing van de knooppunten Sint-Annabosch en Galder.
• A58 Eindhoven-Tilburg: In het najaar 2015 is de Voorkeursbeslissing
genomen voor een verbreding naar 2x3 rijstroken en aanpassing
van de knooppunten De Baars en Batadorp en de aansluitingen
Moergestel en Best.
De planuitwerking is evenals de verkenning binnen het project
InnovA58 uitgewerkt en is medio 2016 opgestart. Het project InnovA58
stimuleert ook de inbreng van innovaties in het project, onder andere
door de inrichting van een living lab voor innovaties in de periode
2016-2020. De innovatie-opgave van het project richt zich op optimale
life cycle costs, smart mobility, minder milieuhinder, energieneutraliteit
en nieuwe diensten langs de weg. Het project InnovA58 maakt deel uit
van het programma SmartwayZ.NL, zie hiervoor het betreffende
MIRT-blad. Waar relevant zal dit project in samenhang met andere
onderdelen van dit programma worden bekeken.

De stikstofproblematiek raakt de planning van het project. De vertraging
voor Eindhoven-Tilburg is één tot twee jaar, voor Annabosch-Galder drie
tot vijf jaar. Het project is in het maatregelenpakket voor de stikstof­
problematiek in de woningbouw- en infrastructuursector en PFAS
aangemerkt als prioritair project.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project InnovA58 draagt bij aan de verbetering van de door­
stroming, de verkeersveiligheid, de betrouwbaarheid en de
robuustheid op dit traject.

MIRT Overzicht 2021 | 282

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

InnovA58

Programma
SmartwayZ.NL

(vervolg)

Planning

File Top 50

N.t.b.

Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van de knelpunten 25,
17 en 36 uit de File Top 50.

Politiek/bestuurlijk
De Voorkeursbeslissing voor dit project is genomen binnen de
besluitvorming van het programma SmartwayZ.NL. De gevolgen van de
uitspraak van de Raad van State over de Programma Aanpak Stikstof
(PAS) voor lopende planuitwerkingen worden momenteel geïnventariseerd. Duidelijk is dat deze uitspraak gevolgen kan hebben voor zowel
de planning als uitgaven voor specifieke projecten. Dit betreft ook dit
project omdat het Tracébesluit nog niet onherroepelijk is. Het streven is
de Tweede Kamer hierover in het najaar nader te informeren.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Financiën
Het taakstellend budget voor het project InnovA58 is vastgesteld op
€ 425 mln., inclusief de € 10 mln. voor het living lab. Het budget is
exclusief reservering uit het Meerjarenprogramma Geluidssanering
(MJPG).

Openstelling Eindhoven-Tilburg

Openstelling Annabosch-Galder

MIRT 2021

425

2023-2026

2025-2029

MIRT 2020

412

2022-2024

2022-2024

MIRT 2019

412

2022-2024

2022-2024

MIRT 2018

405

2022-2024

2022-2024

2022-2024

2022-2024

MIRT 2017

401

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

24

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

18

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 283

Gebied
Fase

Zuid-Nederland
Programma

Adaptief programma Brainport City

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Medio 2019 hebben Rijk en regio een samen­
werkingsovereenkomst getekend in het kader
van de Knoopontwikkeling (EIK-XL) en tijdens het
BO MIRT van november 2019 hebben partijen
definitieve afspraken gemaakt over drie
maatregelen voor de korte termijn in het kader
van EIK-XL. In 2019 hebben BZK, provincie
Noord-Brabant en Stedelijk Gebied Eindhoven
(SGE) een woondeal gesloten om de fysieke
woonomgeving (wonen, leefbaarheid in wijken,
aardgasvrij) in het SGE te behouden en
verbeteren.

2019	Er is een investeringsbeslissing genomen voor
een eerste maatregelenpakket Eindhoven
Internationale Knoop XL. Door de portefeuilleverdeling ligt inhoudelijk het voortouw van dit
programma met ingang van 2018 onder de
verantwoordelijkheid van het ministerie van BZK.

2017	Op basis van inhoudelijke samenhang is het blad
Brainport Avenue samengevoegd met het blad
Brainport City en gewijzigd in Adaptief programma
Brainport City.

2015

Het programma is nieuw opgenomen in het MIRT.

In vervolg op het MIRT Onderzoek Brainport Avenue (2013-2014)
voeren het Rijk en regionale partijen in Brainportregio Eindhoven
binnen een adaptief programma samen de gebiedsvisie Brainport City
uit. Deze gebiedsvisie geeft een ruimtelijk-economisch toekomst­
perspectief waarmee Brainport Eindhoven internationaal kan blijven
opereren, daarbij voortbouwend op technologie, design en kennis.
Doelen zijn de verbetering van de agglomeratiekracht, de bereikbaarheid en het vestigingsklimaat. Rijk en regio werken hierbij samen aan:
• Eindhoven Internationale Knoop XL (EIK-XL, Stationsomgeving
Eindhoven) en binnenstad Eindhoven;
• Bereikbaarheid;
• Woningbouw en kwaliteit van wonen in de woondeal SGE.
Vanuit verschillende lopende MIRT-programma’s en -projecten wordt
reeds bijgedragen aan de opgaven Hoofdwegennet (programma
SmartwayZ.NL), Internationale verbindingen (Programma Hoogfrequent
Spoor en Ontwikkelagenda Grensoverschrijdend Spoorvervoer),
Eindhoven Noordwest (gebiedsontwikkeling Brainport Avenue en
landzijdige bereikbaarheid Eindhoven Airport) en Stationsomgeving
Eindhoven (fietsparkeren Neckerspoel). Ook is er sprake van samenhang
met de Ruimtelijk-Economische Ontwikkelingsstrategie (REOS) en de
Brainport Nationale Actieagenda (BNA).

Planning
Op 16 mei 2019 is de samenwerkingsovereenkomst inclusief het Plan
van Aanpak voor EIK-XL ondertekend. In het Plan van Aanpak zijn de
ambitie, doelen, betrokkenheid van regio en het Rijk (waaronder de
ministeries van BZK en IenW), de governance en adaptieve werkwijze
beschreven. EIK-XL voorziet in het ontwikkelen van een hoogwaardig
stedelijk centrumgebied in de directe nabijheid van het ov-knooppunt
Eindhoven Centraal. Dit draagt bij aan een internationaal wervend
vestigingsklimaat en het kan daarnaast een belangrijke kwalitatieve en
kwantitatieve bijdrage leveren aan de woningvoorraad. Voor de
verdere ontwikkeling van EIK-XL heeft BZK de coördinerende rol

namens het Rijk. EIK-XL is aangewezen als majeure transformatielocatie
in de woondeal met het SGE. Het is één van de tien prioritaire acties
van de Brainport Nationale Actieagenda. Voor de Brainport Nationale
Actie­agenda heeft het ministerie van EZK de coördinerende rol namens
het Rijk.

Betrokken partijen
Gemeente Eindhoven (trekker), het Rijk (ministeries van BZK, IenW en
EZK), de provincie Noord-Brabant, Eindhoven Airport, NS, Brainport
Development en regiogemeenten (met name de gemeenten Best,
Helmond, Oirschot en Veldhoven) werken hierin samen.

MIRT Overzicht 2021 | 284

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A2 Deil-’s Hertogenbosch-Vught

Verkenning

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019	Het project is overgegaan naar de
verkenningsfase.

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De A2 kent op en tussen de knooppunten Deil en Vught nu al problemen
met doorstroming. Op nationaal niveau is dit wegvak een grote
bottleneck. Verkeersprognoses die uitgaan van toekomstige ontwikkelingen in de economie, demografie, gebiedsontwikkeling en aanpassingen in het netwerk laten een autonome groei van het verkeer zien.
Hierbij nemen fileproblemen op dit traject in de toekomst nog verder
toe, met negatieve netwerkeffecten en daarmee gepaard gaande
economische schade tot gevolg.

Oplossing
In de MIRT Verkenning worden diverse alternatieven onderzocht voor
de uitbreiding en ontvlechting van de A2. Daarnaast worden er ook
alternatieven onderzocht waarbij er geen of minimale infrastructurele
maatregelen worden genomen, bijvoorbeeld smart mobility-oplossingen
en het pakket aan quick wins dat voor de korte termijn is geformuleerd.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan het oplossen van de huidige en toekomstige
bereikbaarheidsopgaven door het verbeteren van de doorstroming en
verkeersveiligheid op de A2 tussen het knooppunt Deil en knooppunt
Vught in beide richtingen. Hierdoor zal de betrouwbaarheid van de
reistijd op het netwerk en de bereikbaarheid van het gebied per saldo
verbeteren. Zodoende levert het project ook een bijdrage aan de
economische ontwikkeling van het gebied en zal door middel van het
pakket aan quick wins de multimodale bereikbaarheid worden verbeterd.

Financiën

2020: Voorkeursbeslissing
2021/2022: Ontwerptracébesluit
2023/2024: Tracébesluit

In het MIRT is € 464 mln. gereserveerd voor structurele verbreding
van dit deel van de A2 (75% van de globaal geschatte kosten). Het
ministerie van IenW heeft tevens € 22,1 mln. (inclusief btw) gereserveerd voor kortetermijnmaatregelen (onderzoek en realisatie van de
quick wins en nader onderzoek naar de oplossingsrichtingen voor de
(middel)lange termijn). De regionale partners reserveren hiervoor
€ 27,6 mln. (exclusief btw).

Betrokken partijen

File Top 50

De MIRT Verkenning wordt uitgevoerd onder leiding van het ministerie
van IenW, in nauwe samenwerking met de provincies Gelderland en
Noord-Brabant, de gemeente ’s-Hertogenbosch en de regio Rivierenland.

Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van knelpunt 46 uit de
File Top 50.

Planning

MIRT Overzicht 2021 | 285

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Integrale Verkenning Ravenstein-Lith

Verkenning

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	In december 2019 heeft de Stuurgroep met het
voorkeursalternatief ingestemd. Medio 2020 is
het voorkeursbesluit voorzien, alsmede de start
van de planuitwerkingsfase.

De verkenning Ravenstein-Lith heeft als belangrijkste doel het
verhogen van de waterveiligheid. Daarbij worden de gebiedskwaliteiten
versterkt en de mogelijkheden voor gebiedsontwikkeling benut.
Hiervoor wordt een krachtig samenspel van dijkversterking, rivier­
verruiming en gebiedsmaatregelen onderzocht. Concrete aanleiding is
dat dijken aan Brabantse zijde van het riviertraject niet voldoen aan de
nieuwe veiligheidsnormen die per 1 januari 2017 van kracht zijn.

Oplossing
2020	Afronding van de verkenning is voorzien eind
2019 waarna besluitvorming over het voorkeurs­
alternatief volgt.

2018	In het BO MIRT van 12 oktober 2016 is ingestemd
met de start van een integrale MIRT/HWBP
Verkenning voor Ravenstein-Lith. Op 19 januari
2017 is de startbeslissing aan de Tweede Kamer
aangeboden, waarmee de verkenning formeel
van start is gegaan. In het BO MIRT zijn afspraken
gemaakt over de financiering en de bijdragen van
partijen aan het project.

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Een combinatie van rivierverruimende en gebiedsgerichte maatregelen
kan bijdragen aan de waterveiligheid en deze combinatie levert
synergie op met ambities en opgaven van de partners in de regio.
De kracht zit in robuuste maatregelen dicht bij de Maas met een
waterstandsdalend effect en de versterking van de oude, natuurlijke
meanders. De verkenning leidt tot een besluit over één integraal
voorkeursalternatief voor de beoogde rivierverruiming, dijkversterking
en gebiedsontwikkeling. In de verkenning wordt een afweging gemaakt
over de optimale balans tussen dijkversterking en rivierverruiming.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Door een combinatie van dijkversterking en rivierverruiming wordt de
waterveiligheid van het gebied rondom de Maas nu en in de toekomst
geborgd. In januari 2015 heeft de minister van IenM de regio gevraagd
met voorstellen te komen voor rivierverruimende maatregelen voor de
korte termijn (voor 2028). Daarbij gaf ze drie criteria mee: effectief voor
waterveiligheid, meekoppelkansen en draagvlak, en cofinanciering. In
het BO MIRT van oktober 2016 hebben Rijk en regio op basis van het
Regionaal Voorstel Maas afspraken gemaakt over rivierverruimende
projecten voor de korte termijn. Het project Meanderende Maas
Ravenstein-Lith is hier onderdeel van en een goede eerste stap om de
waterveiligheid voor 2050 op orde te brengen.

van de interprovinciale structuurvisie is medio 2020 voorzien, en
daarna het voorkeursbesluit van de minister en bestuursovereenkomst
voor de planuitwerkingsfase.

Betrokken partijen
De verkenning wordt getrokken door het waterschap Aa en Maas in
nauwe samenwerking met de provincie Noord-Brabant, de gemeente
Oss en het Rijk. Daarnaast wordt in de verkenning samengewerkt met
Natuurmonumenten, de gemeente Wijchen, de gemeente West Maas
en Waal, waterschap Rivierenland en de provincie Gelderland.

Planning
De Verkenning duurt in totaal drie jaar. De stuurgroep heeft in
december 2019 het voorkeursalternatief vastgesteld. De vaststelling
MIRT Overzicht 2021 | 286

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Lob van Gennep

Verkenning

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Startbeslissing is genomen en de verkenning van
de Lob van Gennep is gestart.

De Lob van Gennep is een laaggelegen gebied tussen Gennep en Mook
in de overgang van de Maasvallei naar de Bedijkte Maas. Het gebied
van zo’n 20 km2 maakt deel uit van het waterbergend rivierbed. In
geval van extreem hoogwater in de Maas bergt het gebied momenteel
veel water, waardoor de waterstanden stroomafwaarts in de Bedijkte
Maas (tot aan de Biesbosch) dalen. Dit is een essentieel onderdeel van
hoogwaterveiligheid langs de Bedijkte Maas.

2018	
Project is nieuw opgenomen in het MIRT Overzicht.
Oplossing
Het MIRT Onderzoek heeft aangetoond dat de huidige bergende
werking van het gebied geoptimaliseerd kan worden. Daarbij verbetert
zowel de hoogwaterbescherming in het gebied zelf als de hoogwaterbescherming stroomafwaarts tot aan de Biesbosch. Door de waterveiligheidsopgave en de gebiedskwaliteiten te verbinden ontstaan kansen
om de ruimtelijke kwaliteit van het gebied te verbeteren. Er is synergie
mogelijk, bijvoorbeeld voor beekherstel, recreatie en toerisme en
gebiedskwaliteiten als landschap en cultuurhistorisch erfgoed. Daarom
richt de verkenning zich op drie doelen:
• Het verbeteren van de hoogwaterbescherming van het gebied
conform de wettelijke waterveiligheidsnorm van 1/300 per jaar;
• Het verbeteren van de waterbergende functie van het gebied en
daarmee zorgen voor waterstandsdaling stroomafwaarts;
• Het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van het gebied.

Planning

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Voorjaar 2019 is de Startbeslissing genomen. Naar verwachting wordt
de verkenning in 2021 afgerond.

De Lob van Gennep is onderdeel van het Regionaal Voorstel Maas
waarover Rijk en regio in het BO MIRT van oktober 2016 afspraken
hebben gemaakt. Het is tevens één van de twaalf systeemmaatregelen
die de minister van Infrastructuur en Waterstaat in de Waterbrief van
najaar 2017 (TK, vergaderjaar 2017–2018, 27 625, nr. 409) aan de
Tweede Kamer heeft gemeld. De systeemmaatregelen zijn een nadere
invulling van het beleid in het Nationaal Waterplan waarin is afgesproken dat bij voldoende behoud van rivierbed de verplichte overstroombaarheid van de keringen in de Limburgse Maasvallei met het
toegroeien naar de nieuwe normering kan komen te vervallen.

Betrokken partijen
Lob van Gennep is een gezamenlijk project van gemeente Gennep,
gemeente Mook en Middelaar, waterschap Limburg, waterschap Aa en
Maas, provincies Limburg, Noord-Brabant en Gelderland en het Rijk;
zij zijn de initiatiefnemers. Waterschap Limburg treedt namens deze
samenwerkende overheden op als trekker van de MIRT Verkenning.

MIRT Overzicht 2021 | 287

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

A2 Het Vonderen-Kerensheide

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Het Tracébesluit is in december 2019 vastgesteld.

Op het tracé van de A2 in Midden-Limburg zijn spitsstroken geopend
tussen de knooppunten Het Vonderen en Kerensheide, tussen de
aansluitingen van de A2 met de A73 en A76. Ook is knooppunt Kerens­
heide uitgebreid met een fly-over. Dit tracé is onderdeel van de corridor
op snelwegniveau die Zuid- en Midden-Limburg met de rest van het land
verbindt. De opgave is om dit wegvak veiliger en robuuster te maken.

2019	Het Tracébesluit wordt een klein jaar later
vastgesteld in verband met de overstap op het
meest recente verkeersmodel. De start van de
realisatie en de openstelling blijven ongewijzigd.

2018

 et Ontwerptracébesluit en het Tracébesluit
H
worden een jaar later vastgesteld als gevolg van
de overstap op een recenter verkeersmodel en het
doorvoeren van een aantal ontwerpwijzigingen.
De start van de realisatie en de openstelling
blijven ongewijzigd.

2015	Dit project is overgegaan van verkenning naar
de planuitwerkingsfase.

Oplossing
In de bestuursovereenkomst van 10 september 2012 is vastgelegd dat
er over een traject van 20 kilometer een structurele verbreding wordt
gerealiseerd door de weg met spitsstroken op te waarderen tot een
weg met 2x3 rijstroken met daarnaast vluchtstroken. Het project draagt
hiermee bij aan een verbetering van de robuustheid, de (reis)betrouwbaarheid, de verkeersveiligheid en de doorstroming van het tracé.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Door de spitsstroken om te zetten in een structurele verbreding
draagt dit project met verbetering van de robuustheid bij aan het
betrouwbaarder en verkeersveiliger maken van het netwerk voor de
weggebruiker.

Planning
2022: Start realisatie
2025-2027: Openstelling

Politiek/bestuurlijk
In de bestuursovereenkomst van september 2012 is afgesproken dat
Rijk en regio een bijdrage leveren voor de opwaardering naar drie
volwaardige rijstroken. De provincie Limburg draagt in 2020 een bedrag
van € 35 mln. bij. Dit bedrag wordt niet geïndexeerd. De rijksbijdrage is
beschikbaar vanaf 2022. In het BO MIRT van najaar 2017 is afgesproken
dat het Rijk bereid is al in 2020 maximaal € 35 mln. in te zetten als ook
de regio bereid is haar bijdrage van € 35 mln. te vervroegen naar 2018.
De zogenaamde allonge op de bestuursovereenkomst is op 13
november 2018 ondertekend.
MIRT Overzicht 2021 | 288

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

A2 Het Vonderen-Kerensheide
(vervolg)

Financiën
Het taakstellend budget is € 278 mln. (Artikel IF 12.03.02).

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.

Openstelling

278

2025-2027

MIRT 2020

273

2025-2027

MIRT 2019

269

2025-2027

MIRT 2018

265

2025-2027

MIRT 2017

262

2025-2027

MIRT 2016

261

2025-2027

MIRT 2015

256

2025-2027

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

22

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

10

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 289

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

A27 Houten-Hooipolder

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Het Tracébesluit is op 20 december 2018
vastgesteld en op 10 januari 2019 ter visie gelegd.
Tevens is het budget met € 65 mln. verhoogd
vanwege het loslaten van de PPS-taakstelling en
enkele correcties op de raming vanwege
prijsontwikkelingen.

2019

Het taakstellend budget is verhoogd met € 56 mln.
om de vervanging van de Merwedebrug zonder
pijlers in de vaarweg uit te voeren.

2018	Het taakstellend budget is verhoogd met
€ 389 mln. voor de vervangingskosten van de
Hagesteinse Brug, de Merwedebrug en de
Keizersveerbrug. De scope van het project is
uitgebreid met extra maatregelen bij Knooppunt
Hooipolder (HooipolderPlus-plan).

2017	Het taakstellend budget is verhoogd met
€ 48 mln. Bij uitwerking van het OTB bleek dat
op delen van het traject de eerdere versobering
te veel impact heeft gehad en er aanvullend
budget nodig is om een robuust ontwerp te
kunnen realiseren voor een goede doorstroming
en veiligheid.

2016

 et taakstellend budget is verhoogd met € 20 mln.
H
voor maatregelen binnen het project voor
aanpassing in het kader van de Beleidslijn
Grote Rivieren.

Op de A27 Breda-Utrecht neemt de verkeersomvang toe. De voorziene
reistijden voldoen niet aan de streefwaarden die in de Structuurvisie
Infrastructuur en Ruimte zijn geformuleerd.

Oplossing
Gezien het beperkte budget is er de noodzaak om uit te gaan van een
versoberd alternatief met een zo groot mogelijk probleemoplossend
vermogen. De weg komt er (op hoofdlijnen) als volgt uit te zien: richting
Breda, komende vanuit het noorden, komen er tussen Houten en
Everdingen en tussen knooppunt Gorinchem en Werkendam vier
reguliere rijstroken. De andere trajectdelen krijgen drie rijstroken,
waarvan tussen Everdingen en Scheiwijk en tussen Werkendam en
Hank een spitsstrook. Richting Utrecht, komende vanuit het zuiden,
krijgt het hele traject op de A27 tussen Hooipolder en Houten drie
rijstroken. Tussen Knooppunt Hooipolder en Geertruidenberg en tussen
Werkendam en Knooppunt Gorinchem gaat het om reguliere rijstroken.
Op de rest van het traject komt een spitsstrook. Knooppunt Hooipolder
wordt gedeeltelijk aangepast. Vanaf de A59 vanuit het westen kan na
realisatie zonder verkeerslichten worden ingevoegd op de A27 richting
het noorden. De rijstrookconfiguratie op de A59 binnen het knooppunt
wordt geoptimaliseerd en enkele vrije rechtsaffers worden gerealiseerd.
Binnen het project worden de Hagesteinse Brug, de Merwedebrug en
de Keizersveerbrug vervangen. De Houtensebrug wordt aan de
westzijde verbreed. De Merwedebrug wordt aangepast conform de
Beleidslijn Grote Rivieren.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan een betere doorstroming op het hoofd­
wegennet, de beperking van sluipverkeer op het onderliggend
wegennet en een robuuster en veiliger wegennet.

Planning

Politiek/bestuurlijk
De gemeente Gorinchem en het Rijk hebben een bestuurlijke overeenkomst gesloten over de aansluiting van Gorinchem-Noord op de A27.
In deze overeenkomst zijn afspraken gemaakt over de planologische
samenhang tussen bedrijventerrein Groote Haar en de capaciteitsuit­
breiding van de A27. De provincie Noord-Brabant en het Rijk hebben een
bestuurlijke overeenkomst afgesloten over aanvullende maatregelen
voor het knooppunt Hooipolder (HooipolderPlus-plan). Het hiervoor
benodigde budget wordt gefinancierd door de provincie. Tracébesluit
(TB) en Saneringsbesluit (SB) zijn genomen op 20 december 2018.

2022: Start realisatie
2027-2029: Openstelling Zuid (Everdingen-Hooipolder)
2028-2030: Openstelling Noord (Houten-Everdingen)
MIRT Overzicht 2021 | 290

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

A27 Houten-Hooipolder
(vervolg)

File Top 50
Projecthistorie

Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van de knelpunten 6,
20 en 45 uit de File Top 50.

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Financiën
2015	Het voorkeursalternatief is in april 2014
vastgesteld. Naar aanleiding van de keuze voor
dit voorkeursalternatief is het taakstellend
budget met € 57 mln. verhoogd.

2014	
De bezuinigingen uit het Lenteakkoord en het
aanvullend regeerakkoord van 2012 hebben tot
gevolg dat het project is getemporiseerd, waarna
de planning is herijkt. Vanwege de overdracht
van het deelproject Lunetten-Hooipolder aan de
Ring Utrecht is € 15 mln. op het budget in
mindering gebracht.

Taakstellend budget: € 1.470 mln. (prijspeil 2020). Het besluit over het
voorkeursalternatief is genomen in het bewustzijn dat er een grote
spanning op het budget stond. Dit als gevolg van de ver doorgevoerde
versobering, waarbij het uitgangspunt was dat zoveel mogelijk
kunstwerken hergebruikt zullen worden en spitsstroken worden
aangelegd in plaats van volwaardige rijstroken. In 2017 is besloten de
bestaande grote bruggen over de drie rivieren te vervangen. Dit is
vanuit het onderhoudsperspectief op de langere termijn goedkoper.
Het uitgangspunt van sober en doelmatig voor hergebruik van de
overige kunstwerken en de aanleg van spitsstroken is onveranderd.

2013	Het taakstellend budget voor dit project is
vastgelegd. Besloten is uit te gaan van een
versoberd alternatief E met een zo groot mogelijk
probleemoplossend vermogen.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

1.470

2027-2029 Zuidelijk traject | 2028-2030 Noordelijk traject

MIRT 2020

1.432

2027-2029 Zuidelijk traject | 2028-2030 Noordelijk traject

MIRT 2019

1.345

2027-2029 Zuidelijk traject | 2028-2030 Noordelijk traject

MIRT 2018

1.263

Planning wordt nog geactualiseerd.

MIRT 2017

860

2023-2025

MIRT 2016

810

2023-2025

MIRT 2015

787

2023-2025

verschil t.o.v. budget eerste begrotingsjaar in mln.

683

cumulatief uitgekeerde prijsbijstelling (IBOI) in mln.

90

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

2019

34

2%

2018

17

1%

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 291

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

A67/A73 knooppunt Zaarderheiken

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Door een langere doorlooptijd van de totstandkoming van het Ontwerptracébesluit (OTB) is de
mijlpaal OTB doorgeschoven naar 2020.
Inmiddels is het OTB getekend.

2019	Ten opzichte van de startbeslissing zijn de
mijlpalen met één jaar verschoven. Dit komt
voornamelijk door extra afstemming met de
omgeving. Daarnaast is de planning robuuster
uitgevoerd dan in de startbeslissing was bepaald.

2018	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Sinds de openstelling van de A74 in 2012 is de filevorming in en rond het
knooppunt Zaarderheiken toegenomen. In de ochtendspits staat er
zuidelijk van het knooppunt vooral file op de parallelbaan van de A73 in
noordelijke rijrichting. In de avondspits treedt de congestie vooral op in
zuidelijke rijrichting en staat de file op de parallelbaan van de A73 in
zuidelijke richting en op de boog vanuit Eindhoven vanaf de A67.
Op 23 juni 2014 hebben de minister van Infrastructuur en Milieu en de
provincie Limburg een bestuursovereenkomst gesloten waarin is
overeengekomen om maatregelen te treffen bij het knooppunt
Zaarderheiken. De maatregelen moeten zorgen voor een betere
doorstroming op en rond het knooppunt, op een veiligere en robuuste
manier. Één van de maatregelen is de uitbreiding van de parallelbaan
van de A73 in noordelijke richting met een extra rijstrook.

Oplossing
In de bestuursovereenkomst tussen het Rijk en de provincie Limburg
is afgesproken om de parallelbaan van de A73 in noordelijke richting
met een extra rijstrook uit te breiden. Deze bestuurlijke voorkeurs­
oplossing is gekozen op basis van een eerder onderzoek naar verschillende alternatieven en is als enig kansrijk alternatief overgebleven.

Financiën

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Taakstellend budget: maximaal € 5 mln. De helft van dit bedrag is
gefinancierd door de provincie Limburg. Eventueel resterend budget
wordt ingezet voor de oplossing van enkele knelpunten op de A67 nabij
Zaarderheiken.

Dit project draagt bij aan het verbeteren van de bereikbaarheid en de
economische ontwikkeling.

Begrotingsjaar *

Planning
2020: Ontwerptracébesluit
2020: Tracébesluit
2021-2022: Start realisatie en openstelling

Politiek/bestuurlijk
In januari 2017 is de Startbeslissing Knooppunt A67/A73 Zaarderheiken
vastgesteld. De Startbeslissing vloeit voort uit de met de provincie
Limburg gesloten bestuursovereenkomst van 23 juni 2014.

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

5

2021-2022

MIRT 2020

5

2021-2022

MIRT 2019

5

2021-2022

MIRT 2018

5

2020

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 292

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

N65 Vught-Haaren

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	In het BO MIRT van 21 november 2019 is
afgesproken dat de provincie Noord-Brabant de
realisatie van het project gaat doen. Hier zijn
financiële afspraken over gemaakt. Daarnaast is
de bestuursovereenkomst aangepast en komt er
een aparte uitvoeringsovereenkomst.

2020	In het BO MIRT van 21 november 2018 is het
Voorkeursalternatief Plus (VKA+) vastgesteld met
onderliggend regiobod. Het Rijk zal hiervoor
aanvullend € 12,06 mln. bijdragen aan het project
N65. De regio draagt € 24,86 mln. extra bij.
Mocht er geen btw-compensatie mogelijk zijn,
dan wordt het gat van € 10 mln. op de begroting
verdeeld (€ 3,3 mln. Rijk, € 3,3 mln. regio en
€ 3,4 mln. bezuiniging op het project).

2017	Op 27 juni 2016 is de voorkeursbeslissing naar
de Tweede Kamer gestuurd. Het project is
overgegaan naar de planuitwerkingsfase.

2016	Op verzoek van de regio is een extra alternatief
meegenomen in de tweede fase. Geen van de
alternatieven blijkt binnen het taakstellend
budget te passen, waardoor verlenging van de
tweede fase noodzakelijk is. Afronding van de
verkenning wordt begin 2016 voorzien.

De leefbaarheid langs en de veiligheid op de N65 staan onder druk.
De N65 veroorzaakt barrièrewerking en geluidshinder. In de kern van
Vught treedt een stapeling van geluidhinder op vanwege de N65 en
twee spoorlijnen. Ook ervaren de gemeenten Vught en Haaren
onveiligheid door sluipverkeer.
De opgave is het verbeteren van de leefbaarheid. Daarbij gaat het om
geluid, luchtkwaliteit, verkeersveiligheid en vermindering van de
barrièrewerking tussen de woongebieden aan weerszijden van de N65.
De besluitvorming over de N65 is in afstemming met de lopende
planuitwerking voor het spoor tussen ’s-Hertogenbosch en Boxtel
(Programma Hoogfrequent Spoor Meteren-Boxtel) gebeurd. De keuze
voor een verdiept spoor bij Vught betekent dat de N65 het spoor op
maaiveldhoogte zal kruisen. Het project heeft als afbakening het deel
van Rijksweg 65 dat loopt van de Taalstraat in Vught tot het Hoge
Raam/Kreitestraat in Helvoirt (gemeente Haaren).

Oplossing
Het VKA+ bestaat uit de volgende maatregelen:
• Aanleg van een ongelijkvloerse kruising in Helvoirt;
• Aanleg van een ongelijkvloerse kruising bij Vught;
• Het optillen van een ongelijkvloerse kruising in Vught;
• Aanleg van een half-verdiepte ligging van een deel van de N65 in Vught;
• Aanleg van een fietstunnel;
• Aanleg van een parallelstructuur.
Ook financiert de Provincie Noord-Brabant de bouw van twee
ecoducten op het tracé.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan het verbeteren van de leefbaarheid.

Politiek/bestuurlijk
Het ministerie van IenW werkt samen met de provincie Noord-Brabant
(als trekker van de planstudie) en de gemeenten Vught, Haaren en
’s-Hertogenbosch. Rijk, provincie en gemeente zijn gezamenlijk
opdrachtgever. Bij de afronding van de verkenning hebben deze partijen
in juli 2016 de bestuursovereenkomst N65 ondertekend. De bestuursovereenkomst is aangepast naar aanleiding van de afspraken uit
het BO MIRT van najaar 2018 en 2019 en er wordt een uitvoerings­
overeenkomst gesloten tussen RWS en de provincie Noord-Brabant.

Planning
2014	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

2021-2023: Start realisatie
2024-2026: Openstelling

MIRT Overzicht 2021 | 293

Ministerie

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

N65 Vught-Haaren
(vervolg)

Financiën
Het Rijk en de provincie hebben in het BO MIRT van het najaar 2019
afgesproken dat de provincie de uitvoering van het project N65
Vught-Haaren overneemt van RWS. De provincie ontvangt hiervoor
eenmalig €24,315 mln. (inclusief btw) van het Rijk, t.b.v. aanvullende
risicoreservering, projectteamkosten, maatregelen bermbeveiliging en
Meerjarenprogramma Geluid.
Eventuele mee- en tegenvallers zijn voor de provincie Brabant.
Een uitzondering hierop zijn nieuwe kosten veroorzaakt door
exogene factoren die niet door de provincie in het kader van het
project kunnen worden beheerst, of die voortkomen uit wijziging van
nationale wet- en regelgeving. In de bestuursovereenkomst zullen de
exogene factoren en de afspraken over de risicoverdeling daarvan
nader gespecificeerd worden.
Het taakstellend budget van het project is € 137 mln., waarvan € 127 mln.
(inclusief bijdrage regio € 51 mln.) op artikel IF 12.03.02 en € 10 mln.
(uit agentschapsbijdrage) op artikel IF 12.02.01.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

137

Planning aan
de regio

MIRT 2020

121

2024-2026

MIRT 2019

109

Eind 2023

MIRT 2018

108

eind 2023
eind 2023

MIRT 2017

107

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

30

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

5

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 294

Gebied    Zuid
Onderwerp    OV en Spoor

Maaslijn

Ministerie    IenW
Fase    Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	
Beschikbare middelen vanuit IF-begroting
2020, eerdere risicoreservering en aan de regio
beschikbare gestelde middelen zijn conform
bestuurlijke afspraken samengevoegd. Gelet op
de gecombineerde omvang van het project­
budget is het project nieuw opgenomen in het
MIRT Overzicht.

De Maaslijn is een enkelvoudige spoorverbinding in het spoorwegnet
tussen Nijmegen, Venlo en Roermond. De NMCA wijst uit dat op alle
delen van de Maaslijn het aantal reizigers toeneemt. De maximale
drukte doet zich voor op de Maaslijn tussen Boxmeer en Nijmegen.
De punctualiteit op de Maaslijn is een issue. Daarnaast is de Maaslijn
niet-geëlektrificeerd, waardoor er op het traject enkel dieseltreinen
kunnen rijden.

Oplossing
Een belangrijk onderdeel van Maaslijnproject is de elektrificatie van
de gehele spoorlijn. Daarmee wordt de spoorlijn niet alleen duurzamer,
maar ook milieuvriendelijker. Om de Maaslijn te elektrificeren wordt
de spoorlijn over de gehele lengte voorzien van bovenleidingen.
Daarnaast wordt op een aantal locaties op de Maaslijn extra spoor
aangelegd. Op die baanvakken wordt het aantal sporen van één naar
twee uitgebreid. Dit is nodig voor een betere en robuustere
dienstregeling.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De oplossing biedt ruimte aan de groei van het reizigersvervoer
en goederenvervoer en het verbeteren van de betrouwbaarheid.
Ook levert de oplossing een belangrijke bijdrage aan een verduur­
zaming van het spoornetwerk.

Financiën

Planning

Het taakstellend budget voor het project is € 212,6 mln. De bijdrage van
het Rijk zoals opgenomen in de begroting is € 44 mln. (IF 13.03.04).

2021: Projectbeslissing, start realisatiefase
2024: Oplevering maatregelenpakket Maaslijn

Begrotingsjaar *

Politiek/bestuurlijk

MIRT 2021

In maart 2019 hebben Rijk en provincies Limburg, Noord-Brabant en
Gelderland afspraken gemaakt over het budget dat zij beschikbaar
stellen voor de uitvoering van de maatregelen op de Maaslijn en over
de aansturing van het project. In februari 2020 is de bestuursovereenkomst getekend waarin deze afspraken zijn vastgelegd.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

Projectbudget in mln.

Openstelling

44

2024

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 295

Ministerie

Zuid-Nederland
Vaarwegen
IenW

Fase1

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

Wilhelminakanaal Sluis II

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De planuitwerking kost meer tijd, waardoor de
projectbeslissing vertraagd is. De openstelling
blijft staan op 2023.

De huidige Sluis II Wilhelminakanaal is niet geschikt voor binnenvaartschepen klasse IV. Sluis III is recent geschikt gemaakt voor klasse
IV en bij het kanaalpand tussen beide sluizen is hier in een eerdere
fase mee gestart maar dienen de werkzaamheden nog te worden
afgerond. Het doel is om Tilburg vanaf de Amer bereikbaar te maken
voor klasse IV-schepen.

Oplossing
2020	Nieuwe planuitwerking in aansluiting op
afgerond project Wilhelminakanaal Tilburg.

Het kanaal wordt vanaf de instroom van de Donge tot Sluis III verruimd
tot klasse IV. Ten zuiden van de bestaande Sluis III is reeds een nieuwe
Sluis III klasse IV gerealiseerd. Om aan de opgave te voldoen resteert
nog de sloop en herbouw van Sluis II voor klasse IV, de afbouw van de
nieuwe Sluis III en de opwaardering van het Wilhelminakanaal naar
klasse IV tussen de instroom van de Donge en Sluis II. In overleg met de
regio is besloten tot herbouw van Sluis II voor klasse IV-schepen om
problemen met het grondwater te voorkomen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De herbouw Sluis II voor klasse IV draagt bij aan een vlotte, efficiënte
en veilige afwikkeling van de scheepvaart en houdt Tilburg via water
ontsloten vanuit de haven van Rotterdam.

Planning
2020: Projectbeslissing
2021: Start realisatie
2023: Openstelling

Politiek/bestuurlijk
Vanwege de geohydrologische problematiek is vanaf 2016 de eerdere
oplossing om Sluis II te verwijderen opnieuw bezien en in het bestuurlijk overleg MIRT eind 2017 hebben Rijk en regio besloten deze te
heroverwegen en te kiezen voor een structurele klasse IV oplossing met
opwaardering van Sluis II. In juni 2018 is daarbij tussen het ministerie
IenW, de provincie Noord-Brabant en de gemeente Tilburg een

intentieverklaring getekend voor de herbouw van de huidige sluis van
klasse II naar IV. Deze zal in 2020 worden bekrachtigd middels een
bestuursovereenkomst. De planuitwerking voor de herbouw loopt.

Financiën
Beschikbaar aanlegbudget: € 70 mln. waarvan € 5 mln. op Artikel IF
15.03.01 en € 65 mln. op Artikel IF 15.03.02. De kosten zijn voor 70%
voor rekening van het Rijk en 30% voor de regio (provincie NoordBrabant en gemeente Tilburg).
Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

70

2023

MIRT 2020

73

2023

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

3

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 296

Ministerie

Zuid-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

MIRT Planuitwerking Oeffelt

Opgave
Het verbeteren van de waterveiligheid.

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Rijk en regio hebben afgesproken dat de
planuitwerkingsfase start.

2018	
De Verkenning Oeffelt is nieuw opgenomen in
het MIRT. In het BO MIRT Zuid-Nederland van
12 oktober 2016 hebben Rijk en regio ingestemd
met het Regionaal Voorstel voor de Maas.

Politiek-bestuurlijk
Bij het BO MIRT 2019 bleek dat aan de in 2018 gestelde voorwaarden
voor het starten van de planuitwerking is voldaan en is besloten tot de
daadwerkelijke start. De verkenning van het koploperproject Oeffelt
heeft een duidelijke oplossingsrichting opgeleverd: een effectieve
hoogwaterveiligheidsmaatregel die op de korte termijn realiseerbaar is
door het aanpakken van de flessenhals bij Oeffelt. De maatregel bestaat
uit de verruiming van de doorstroomopening bij de brug op twee
plaatsen (circa 250 meter en 120 meter), inclusief de weerdverlaging.
Het is een kosteneffectieve maatregel. Ook bieden de doorstroom­
openingen een duidelijk kader voor de ruimtelijke ontwikkeling van het
gebied. De maatregel heeft een hoog no-regretgehalte, niet alleen
vanwege de blijvende verruiming van de flessenhals, maar ook doordat
maatregelen benedenstrooms hierdoor effectiever worden. De effecten
zijn tot circa 50 kilometer stroomopwaarts merkbaar.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Met de Verkenning Oeffelt wordt een belangrijke stap gezet om de
waterveiligheid in het gebied voor de toekomst te borgen. De ruimtelijke kwaliteit van het gebied (natuurwaarden, cultuurhistorie) en de
economische ontwikkeling (toerisme, recreatie) worden versterkt.
In het BO MIRT van oktober 2016 hebben Rijk en regio op basis van het
Regionaal Voorstel Maas afspraken gemaakt over rivierverruimende
projecten voor de korte termijn, waaronder Oeffelt.

Planning
De Startbeslissing Oeffelt is begin 2017 getekend en aan de Tweede
Kamer aangeboden. De verkenning is in 2019 afgerond. In 2020 is de
planuitwerking gestart. De planning voor het vervolg wordt in het plan
van aanpak uitgewerkt en beschreven.

mogelijk gemaakt door aanvullende financiering door de provincies
Noord-Brabant en Limburg, groot €2 mln. (per provincie €1 mln.) en
aanvullende dekking door het Rijk van het resterende bedrag van
€6,9 mln.

Betrokken partijen
De provincie Noord-Brabant is de trekker van de verkenning. De
samen­werking en de afstemming met Brabantse en Limburgse partijen
die er in de onderzoeksfase bij betrokken zijn, worden voortgezet.
Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

MIRT 2021

36

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

Openstelling
2024

Financiën
De start van de planuitwerkingsfase en 100% zicht op financiering is

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 297

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A76 Aansluiting Nuth

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2016	
Na het onherroepelijke Provinciaal Inpassingsplan

Door de aanleg van de Buitenring Parkstad Limburg is de capaciteit
van de aansluiting Nuth op de A76 te klein. Daarom hebben Rijk en
regio afspraken gemaakt over de realisatie van een nieuwe robuuste
aansluiting ter vervanging van de verkeersonveilige aansluitingen
Nuth en Schinnen.

is het project overgegaan naar de realisatiefase.

Oplossing
2015	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.
Eerder was dit onderdeel van het blad A2/A76
Maatregelenpakket Limburg.

Om de capaciteit te vergroten, wordt de nieuwe aansluiting Nuth
gerealiseerd en worden de huidige aansluitingen Nuth en Schinnen op
de A76 verwijderd. De nieuwe aansluiting zal via een turborotonde
worden aangesloten op de Buitenring Parkstad.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan een betere en veiligere verkeersdoorstroming
door een nieuwe en robuuste aansluiting.

Planning
De realisatie van het project is overgedragen aan de provincie Limburg.
De planning is aan de regio.

Politiek/bestuurlijk
Rijk en regio hebben in 2010 afspraken gemaakt in het convenant
Bereikbaarheidsimpuls Limburg. Voor de realisatie hebben
Rijkswaterstaat en de provincie Limburg in 2015 een samenwerkingsovereenkomst gesloten. De realisatie van de Buitenring Parkstad
(inclusief turborotonde) is mogelijk geworden door de vaststelling van
een Provinciaal Inpassingsplan, dat in 2015 onherroepelijk is geworden.

MIRT Overzicht 2021 | 298

Gebied    Zuid-Nederland
Onderwerp    Hoofdwegen
Ministerie    IenW
Fase    Realisatie

A76 Aansluiting Nuth
(vervolg)

Financiën
Voor de aansluiting Nuth heeft het Rijk in het convenant Bereikbaar­
heidsimpuls Limburg voor begrotingsjaar 2016 € 63,5 mln. toegezegd
(geen indexering, inclusief voorbereidingskosten en eventueel
terugvorderbare btw) (Artikel IF12.03.01). Op basis van verstrekte
voorschotten aan de subsidieontvanger is € 5 mln. gestort in het
Btw-compensatiefonds.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

60

De planning is
aan de regio

2019

45

76%

MIRT 2020

59

De planning is
aan de regio

2018

45

76%

2017

45

76%

MIRT 2019

59

De planning is
aan de regio

2016

45

76%

2015

45

2014

0

MIRT 2018

59

De planning is
aan de regio

MIRT 2017

59

De planning is
aan de regio

MIRT 2016

64

De planning is
aan de regio

MIRT 2015

64

De planning is
aan de regio

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

6

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 299

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Spoorwegen personen
IenW/ BZK

Breda Centraal (t.b.v. Nieuw Sleutelproject)

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

De huidige Euregionale positie van Breda kan uitgebouwd worden
wanneer de stad via een shuttle is verbonden met de Hoge Snelheidslijn
(HSL) Zuid. Het Rijk heeft Breda Centraal aangewezen als Nieuw
Sleutelproject (NSP).

2020	Vanwege vertraging in de werkzaamheden is op
5 september 2018 middels een wijzigingsbeschikking de einddatum van dit project aangepast.

2017	Het projectbudget van de ov-terminal Breda is
opgehoogd met € 13,4 mln. in verband met het
afhandelen van een claim van de aannemers­
combinatie voor meerwerk en vertragingskosten,
extra bouwkosten en het aanvullen van de post
onvoorzien voor risico’s tot het einde van het
project. Dekking heeft plaatsgevonden vanuit de
investeringsruimte Spoorwegen. De ov-terminal
is in september 2016 officieel geopend.

2015

 ij Voorjaarsnota 2104 is het projectbudget
B
opgehoogd met € 7,8 mln. Daarnaast is het
projectbudget opgehoogd met € 11,4 mln.
Hiervan heeft € 9,3 mln. betrekking op de
ov-terminal en € 2,1 mln. op het geluidsscherm.
Bij het opstellen van de businesscase is ervan
uitgegaan dat een deel van de kosten voor de
ov-terminal gefinancierd kon worden via Beheer
en Instandhouding; die bijdrage blijft evenwel
uit. Daarnaast is het contract met de aannemer
van de geluidsschermen opgezegd en het
resterende werk opnieuw aanbesteed, wat tot
meerkosten heeft geleid.

Oplossing
Het station en het gebied worden integraal ontwikkeld tot toplocatie
voor wonen, Euregionale ondernemingen en voorzieningen. Het
bestaande station wordt vervangen door een ov-terminal.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De oplossing draagt bij aan het vergroten van het reisgemak, biedt
ruimte aan de groei van het reizigersvervoer en draagt bij aan het
verkorten van de deur-tot-deur reistijd.

Planning
2007: Derde perron en sporenlay-out gerealiseerd
2009: Ruwbouw reizigerstunnel gereed
2012: Start bouw ov-terminal
2016: Oplevering ov-terminal
2017: Oplevering geluidschermen (december)
2022: Oplevering gebied

Politiek/bestuurlijk
• 2005: er is een tussenovereenkomst tussen het Rijk, de gemeente
Breda, de provincie Noord-Brabant, ProRail, NS Vastgoed en NS
Stations over het Voorlopig Ontwerp ov-terminal.
• 2005: het Rijk en de spoorsector zijn een gezamenlijke financiering
van het derde perron met bijbehorende sporenlay-out
overeengekomen.
• 2006: er is een bestuurlijke uitvoeringsovereenkomst gesloten tussen
de gemeente Breda en de voormalige ministeries van Volkshuis­
vesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) en Verkeer en
Waterstaat (VenW) over de voorwaarden over de NSP-subsidie en de
subsidie voor Mkb-innovatiestimulering Regio en Topsectoren (MIT).

• 2007: er is een raamovereenkomst gesloten tussen NS, de voor­
malige ministeries van VROM en VenW, ProRail en de NSPgemeenten over de (financiële) bijdrage van de NS en de uitvoering.
• 2008: er is voldaan aan de subsidievoorwaarden van VROM en VenW
en voor het besluit tot realisatie door de opdrachtgevers ProRail, de
gemeente Breda, NS Ontwikkeling en NS Stations.
• 2010: er is overeenstemming over bezuinigingen/planaanpassingen
door uitloop van de planvoorbereiding.

MIRT Overzicht 2021 | 300

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Spoorwegen personen
IenW/ BZK
Realisatie

Breda Centraal (t.b.v. Nieuw Sleutelproject)
(vervolg)

Uitvoering
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2013	De start van de bouw van de ov-terminal heeft
vertraging opgelopen als gevolg van de
afhandeling van beroepen tegen de Spoorweg­
wet­vergunning en bezwaren tegen het bestemmingsplan. Het projectbudget is naar beneden
bijgesteld met € 4,8 mln. als gevolg van een
gerealiseerde aanbestedingsmeevaller. De bouw
van de ov-terminal is op 28 februari 2012 gegund
en in mei 2012 is deze gestart.

Marktpartijen zijn betrokken bij de vastgoedexploitatie van het
gebied. De noordzijde van de nieuwe ov-terminal is in 2015 opgeleverd.
De volledige ov-terminal is in 2016 officieel in gebruik genomen.
Resterende werkzaamheden zijn het plaatsen van geluidsschermen en
het inrichten van de openbare ruimte rondom Stationslaan-West.

Financiën
De totale taakstellende bijdrage van het ministerie van IenW bedraagt
€ 86 mln. Daarnaast draagt het ministerie van BZK € 25 mln. bij.
• Ov-terminal: € 86 mln. Infrastructuurfonds, artikel IF 13.03.01,
€ 9 mln. hoofdstuk 7 artikel 5BZK.
• Gebiedsontwikkeling: € 16 mln. hoofdstuk 7 artikel 5 BZK.

MIRT Overzicht 2021 | 301

Gebied

Zuid-Nederland

Onderwerp	Spoorwegen goederen

PHS Meteren-Boxtel

en personen
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie
Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

I n verband met voorbereidende contract- en
conditioneringswerkzaamheden is in 2020 een
aanvullende subsidie verleend van € 23 mln.
De planning voor Meteren-Boxtel staat fors onder
druk, mede als gevolg van de stikstofproblematiek.
De afgesproken mijlpaal van in dienststelling is niet
meer haalbaar. Bij de project­beslissing in Q3/4
2020 zal bezien worden of er nog optimalisatie­
mogelijkheden zijn of dat opschuiven van de
mijlpaal onvermijdelijk blijkt te zijn.

2019	In verband met aanvullende subsidiebeschikking
(conditionerende werkzaamheden, o.a.
grondaankopen en verlegging kabels en
leidingen) is € 41 mln. toegevoegd vanuit het
planuitwerkingsbudget PHS aan het project­
budget PHS Meteren-Boxtel. De realisatie­
planning is toegevoegd (incl. bandbreedte
conform begrotingsregels).

De vraag naar treinvervoer op de corridor Amsterdam-Eindhoven
groeit, en er is behoefte aan een toekomstvaste routering voor
goederentreinen op de verbinding Rotterdam-Zuid-Nederland.

Oplossing
In 2010 is de Voorkeursbeslissing in het Programma Hoogfrequent
Spoorvervoer (PHS) vastgesteld. Daarin is opgenomen dat er op de
corridor Amsterdam-Eindhoven zes intercity’s per uur gaan rijden.
In de voorkeursbeslissing is ook opgenomen dat de goederentreinen
tussen Rotterdam en Zuid-Nederland (Venlo, Zuid-Limburg) in de
toekomst zo veel mogelijk over de Betuweroute moeten rijden (onder
meer om de Brabantroute te ontlasten) en dat daartoe een nieuwe
verbinding wordt aangelegd tussen de Betuweroute en de spoorlijn
naar Den Bosch. Tussen Den Bosch en Vught worden een vierde spoor
en een vrije kruising aangelegd. In 2014 is besloten dat er in Vught een
verdiepte ligging komt. De provincie Noord-Brabant, de gemeente
Vught en het ministerie van IenW delen de meerkosten hiervan.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project maakt onderdeel uit van het Programma Hoogfrequent
Spoor en draagt bij aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling
van Nederland.

Uitvoering
Planning

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

2018/2020/2023: Grondaankoop, kabels en leidingen verleggingen
2020: Contractering ingenieursdiensten en architect,
tracébesluit en MIRT3-projectbeslissing
2028-2029: Oplevering

Aansturing geschiedt door ProRail. In deze fase van het project vindt
grondaankoop plaats.

Politiek/bestuurlijk
Voor de maatregelen in Vught, onder andere de verdiepte ligging, is in
2015 een bestuursovereenkomst gesloten. In 2019 zijn extra middelen
beschikbaar gesteld binnen PHS voor aanvullende maatregelen om de
ergste toename van omgevingshinder op dit traject te beperken.

MIRT Overzicht 2021 | 302

Gebied

Zuid-Nederland

Onderwerp	Spoorwegen goederen

en personen
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

PHS Meteren-Boxtel
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget voor aankoop van grond en panden en voor­
bereidende werkzaamheden contractering en verlegging kabels en
leidingen: € 77 mln. Het resterende realisatiebudget voor dit project
maakt nog deel uit van het beschikbare budget binnen het PHS (zie
apart blad in planuitwerking).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

77

2028-2029

2019

23

43%

MIRT 2020

53

2026-2028

2018

11

21%

MIRT 2019

52

2026-2028

2017

7

70%

MIRT 2018

10

2017

2016

2

20%

MIRT 2017

10

2017

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

67

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 303

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Maasroute, Modernisering fase 2

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

De groei van het goederenvervoer over water en de schaalvergroting
van de schepen leiden tot lange wachttijden bij de sluizen. Ook vormt
het huidige vaarwegprofiel een knelpunt voor een efficiënte
verkeersafwikkeling.

2020	De MIRT-mijlpaal openstelling is uitgesteld.
Eind 2018 is besloten om de uitvoering van de
resterende werkzaamheden voor het deelproject
Julianakanaal door een andere opdrachtnemer
te laten afronden. Conform de Europese regels
voor aanbesteding van werken zijn de resterende
werkzaamheden opnieuw aanbesteed. De
openstelling is opgeschoven naar eind 2023.
Hiermee ontstaat voldoende ruimte om de
verbreding en verdieping van het Julianakanaal
te realiseren.

2019	De openstelling is vertraagd door problemen met
vernatting in de omgeving en wordt nader bezien.

2016	Het blad is samengevoegd met het blad
Maasroute/Julianakanaal en de taakstellend
budgetten van de projecten zijn bij elkaar
opgeteld. Het aanleggen van ‘twee passeervakken’ en ‘verkeersmanagement’ is medio 2015
overgegaan van planuitwerkingsfase naar
realisatiefase. Het taakstellend budget is daarom
verhoogd met € 27,4 mln. Een aanbestedingsmeevaller voor sluis Limmel van € 14 mln. is in
mindering gebracht op het taakstellend budget
en is aan de investeringsruimte toegevoegd.

Oplossing
Het project Modernisering Maasroute (MoMaRo) fase 2 bestaat uit vijf
oplossingsrichtingen.
Het realiseren van een vaarweg van klasse Vb met een diepgang van
3,50 m op de noord-zuidverbinding Weurt-Ternaaien maakt de
autonome groei van het transport over water mogelijk en accommodeert de moderne scheepvaart.
Op het traject Weurt-Born wordt de doorvaarhoogte 9,10 m en op de
trajecten Grave-Lith en Born-Ternaaien wordt deze hoogte 7,00 m.
Dankzij maatregelen voor de capaciteit, de beschikbaarheid en het
verkeersmanagement nemen de wachttijden bij de sluizen af en
worden betrouwbare reistijden bevorderd, met name in Weurt,
Heumen, Heel, Maasbracht en Born.
De bocht bij Elsloo wordt verruimd. In het Julianakanaal worden tussen
Limmel en Elsloo twee passeervakken aangelegd, en op het
Julianakanaal wordt verkeersmanagement ingevoerd.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het verruimen van de sluizen en de vaarweg draagt bij aan een vlotte,
efficiënte en veilige afwikkeling van de scheepvaart.

Uitvoering
Het project wordt in een aantal deelpakketten aanbesteed. Het eerste
pakket (Weurt) is in 2005 aanbesteed in Engineering & Construct-vorm
(E&C); de volgende pakketten zijn aanbesteed in Design & Construct
(D&C). In 2008 is een Publiek-Private Comparator (PPC) uitgevoerd, met
als resultaat dat de aanbesteding van de keersluis te Limmel door middel
van een Design, Build, Finance and Maintain-contract (DBFM) is gestart.

Planning
2023: Openstelling

MIRT Overzicht 2021 | 304

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Maasroute, Modernisering fase 2
(vervolg)

Financiën
Projecthistorie

Taakstellend budget: € 732 mln., waarvan € 642 mln. op Artikel
IF 15.03.01 en € 90 mln. voor sluis Limmel op Artikel IF 15.04.01.

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2015	Het onderhoud dat aansluit bij de scope van de
Maasroute is uitgevoerd. Efficiencyvoordelen zijn
behaald omdat de werkzaamheden aan lopende
contracten konden worden toegevoegd.
Benodigd budget is daarbij overgeboekt naar de
Maasroute.

2014	Het contract voor de verbreding van het
Julianakanaal en de bocht bij Elsloo is gegund.

2013	De verbreding van het Julianakanaal wordt met
een D&C-contact en bij keersluis Limmel met een
DBFM-contract in de markt gezet. Het onderdeel
Verruimen van de Bocht bij Elsloo is eind 2011 van
de planuitwerkingsfase naar de realisatiefase
gegaan. Daarom is het taakstellend budget
verhoogd met € 34 mln.

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

732

2023

2019

608

83%

MIRT 2020

729

2023

2018

596

82%

MIRT 2019

721

2018

2017

569

79%

MIRT 2018

719

2018

2016

545

76%

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2017

717

2018

2015

519

MIRT 2016

716

2018

2014

474

MIRT 2015

667

2018

2013

417

MIRT 2014

648

2018

2012

335

2018

MIRT 2013

636

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

96

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

27

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 305

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019	Bij de Voorjaarsnota 2018 is de rijksbijdrage voor
dit project structureel overgeheveld naar het
provinciefonds.

2017	Het project is overgegaan naar de realisatiefase.
Hierbij is tevens bij Najaarsnota 2016 € 10.057 mln.
overgeboekt naar het Provinciefonds.

2014

 et project is overgegaan naar de planuitwerkingsH
fase. Voor de rijksbijdrage in de proceskosten is
€ 8,3 mln. overgeheveld naar de provincie.

Ooijen-Wanssum is een gebiedsontwikkeling waarin een aantal doelen
wordt gecombineerd. Het project draagt bij aan de waterveiligheidsdoelstelling van het noordelijke Maasdal voor de korte en de lange
termijn. In combinatie daarmee wordt een rondweg aangelegd en wordt
natuur ontwikkeld ten behoeve van de Ecologische Hoofdstructuur
(EHS). De provincie Limburg is de trekker van dit project.
De doelstellingen van de gebiedsontwikkeling zijn:
• Uiterlijk in 2020 voldoen aan de wettelijke veiligheidsnorm van een
overschrijdingskans van 1:250 per jaar door aanleg en verbetering
van de primaire waterkeringen;
• Een waterstanddaling bereiken van ten minste 35 centimeter,
gemeten in de as van de rivier bij rivierkilometer 123 bij een afvoer
van 3275 m3/sec, stationair berekend;
• Het ontwikkelen van natuur en landschap;
• Het vergroten van de leefbaarheid in Wanssum;
• Ruimte creëren voor nieuwe economische ontwikkelingen.

Oplossing
Om te voorkomen dat de Maas tussen de dorpen Ooijen en Wanssum
in Noord-Limburg opstuwt tijdens hoogwater, wordt een 10 kilometer
lange oude Maasarm gereactiveerd en worden kaden verwijderd en
twee hoogwatergeulen gegraven. Dijken worden aangelegd en
verbeterd om de overschrijdingskans van 1:250 per jaar te realiseren.
Tegelijkertijd wordt onder meer een nieuwe rondweg om Wanssum
aangelegd en wordt er geïnvesteerd in de haven van Wanssum.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Planning
2016:
2017:
2020:
2022:
2023:

Projectbeslissing
Start realisatie
Waterveiligheidsdoelstelling bereikt
Afronding project
Opleveringsbeslissing (MIRT 4)

Het reactiveren van de oude Maasarm, het realiseren van twee
hoogwatergeulen en de aanleg en verbetering van dijken zorgen voor
verbetering van de waterveiligheid in het noordelijke Maasdal.

MIRT Overzicht 2021 | 306

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Waterveiligheid
IenW
Realisatie

Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum
(vervolg)

Politiek/bestuurlijk

Financiën

Naast het Rijk zijn de provincie Limburg, het Waterschap Limburg en
de gemeenten Horst aan de Maas en Venray bij dit project betrokken.
In november 2012 is een bestuursovereenkomst tussen Rijk en regio
gesloten over de verdere planuitwerking. Op 12 oktober 2016 is de
bestuursovereenkomst voor de realisatiefase Ooijen-Wanssum
ondertekend.

Het taakstellend budget voor Ooijen-Wanssum bedraagt € 210 mln.
(prijspeil 2011). Het ministerie van IenW draagt maximaal 135 mln. bij
(inclusief btw, prijspeil 2011). Deze bijdrage is bedoeld voor het
realiseren van de waterveiligheidsdoelstellingen uiterlijk in 2020, dus
het halen van de wettelijke veiligheidsnorm van 1:250 per jaar door
aanleg en verbetering van primaire waterkeringen, en het realiseren
van de genoemde waterstanddaling van ten minste 35 cm. De regio
draagt € 75 mln. bij (prijspeil 2011) aan het project Gebiedsontwikkeling
Ooijen-Wanssum. De definitieve rijksbijdrage bedraagt € 121 mln. voor
de uitvoering van dit project en is structureel overgeheveld naar het
provinciefonds in 2018.

Uitvoering
De provincie Limburg is verantwoordelijk voor de uitvoering van
het project. Deze heeft het project aanbesteed aan een aannemerscombinatie, waarmee de feitelijke uitvoering van de werkzaamheden
is gestart.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

Volledig budget
overgeheveld**

2022

MIRT 2020

Volledig budget
overgeheveld**

2022

MIRT 2019

Volledig budget
overgeheveld**

2022

MIRT 2018

112

2022

MIRT 2017

121

2022

MIRT 2016

121

2022

MIRT 2015

123

2022

MIRT 2014

121

2022

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

nvt

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.
** IenW bijdrage volledig overgeheveld naar Provinciefonds.

MIRT Overzicht 2021 | 307

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Grensmaas

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	De looptijd van de overeenkomst met het
Consortium Grensmaas is begin 2019 met drie
jaar verlengd tot 2027. De leningsovereenkomst is
in 2018 komen te vervallen. Het gereserveerde
budget hiervoor (€ 40 mln.) is teruggegeven aan
het Deltafonds.

2015	Het taakstellend budget is gecorrigeerd
(-€ 1,7 mln.) voor foutieve boeking ten gunste
van de Zandmaas.

2014	Begin 2013 is de scope natuur in de Grensmaas
verlaagd van 1252 hectare naar 1208 hectare, als
uitvloeisel van de herijking van de Ecologische
Hoofdstructuur (EHS) en de daardoor verminderde
financiële middelen voor het realiseren van de
natuurdoelstelling.

2013	De nadere overeenkomst Grensmaas leidt tot
wijzigingen: het betreft twee jaar langere
grindwinning en daardoor twee jaar latere
oplevering van het project. De basis blijft echter
dat de daaraan gekoppelde veiligheidsdoel­
stelling voor de Grensmaas onveranderd blijft.
Daarnaast is door de afspraken het budget
verhoogd met € 34,2 mln. Door de leningsovereenkomst is het budget met € 40 mln. verhoogd.

De hoogwaters op de Rijn en de Maas in 1993 en 1995 gingen gepaard
met veel overlast en schade. Na deze hoogwaters presenteerde het
kabinet in februari 1995 het Deltaplan Grote Rivieren. Het project
Grensmaas, dat al in 1992 was gestart onder het motto ‘Groen voor
Grind, een mooie ruil’, kreeg er hiermee de doelstelling hoogwater­
bescherming bij. Het Deltaplan Grote Rivieren is de basis voor de
planvorming van de Grensmaas.

Oplossing
Door de verlaging van de hoogwaterstanden in de Maas wordt de
wateroverlast in de gebieden achter de kaden gereduceerd tot een
beschermingsniveau van 1:250. Dit wordt bewerkstelligd door
rivierverruimende maatregelen waarin tegelijkertijd natuur­
ontwikkeling, ecologisch herstel en grindwinning zijn opgenomen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project draagt bij aan de bescherming van het Maasdal tegen
hoogwater. Daarnaast wordt (buiten IenW-domein) gewerkt aan
natuurontwikkeling en delfstoffenwinning.

Planning
2020: 	Doelstelling waterveiligheid van de sluitstukkaden wordt bereikt
2027: Delfstoffenwinning gerealiseerd

Politiek/bestuurlijk
Convenanten: eindplan Grensmaas is in december 2001 geaccordeerd
door de betrokken partijen (voormalige ministerie van Verkeer en
Waterstaat en LNV en de provincie Limburg). Het eindplan is met een
bijbehorende concept-uitvoeringsovereenkomst aangeboden aan het
uitvoerende Consortium Grensmaas, dat op basis daarvan een
concept-uitvoeringsplan heeft opgesteld. Met het Consortium is
daarvoor een intentieovereenkomst getekend. In 2005 is de uitvoeringsovereenkomst tussen overheden en Consortium getekend en
heeft de provincie Limburg het Provinciaal Omgevingsplan (POL)
Grensmaas vastgesteld. In 2007 is dit POL onherroepelijk geworden.

In 2008 is het Consortium op de eerste locaties gestart met uitvoerende
werken. Begin 2012 is tussen betrokken partijen de nadere overeenkomst Grensmaas gesloten (ter waarde van € 34,2 mln.) en daarnaast
de Leningsovereenkomst Grensmaas (ter waarde van € 40 mln.).
Hiermee is een oplossing gevonden voor de verslechterde grindmarkt,
waarmee de voortzetting van het project Grensmaas veilig is gesteld
en de hoogwaterdoelstelling voor de Grensmaas overeind kan blijven.
In 2018 heeft het Consortium Grensmaas aangegeven geen gebruik te
hoeven maken van deze leningsovereenkomst en is de leningsovereenkomst vervallen. Het Consortium heeft tevens een verzoek ingediend
om drie jaar langer grind te mogen winnen op de locatie Koeweide/
Trierveld. De provincie Limburg en het ministerie van IenW zijn hier in
maart 2019 akkoord mee gegaan. De looptijd van de overeenkomst is
MIRT Overzicht 2021 | 308

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Waterveiligheid
IenW
Realisatie

Grensmaas
(vervolg)

hiermee verlengd tot 2027. Vergunningsaanvragen voor langere
grindwinning zijn ingediend bij de provincie Limburg.

Uitvoering
Maaswerken is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van
eigen sturing, organisatie en financiering.

Financiën
Taakstellend budget: € 117 mln. (hierbij is gecorrigeerd voor de € 40 mln.
voortkomend uit de Leningsovereenkomst Grensmaas, zie onder
Politiek/bestuurlijk) (Artikel DF 1.01.04). Dit project maakt deel uit van
het programma Maaswerken.

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

117

2027

2019

84

72%

MIRT 2020

116

2027

2018

81

70%

MIRT 2019

153

2024****

2017

78

51%

MIRT 2018

152

2020

2016

72

48%

MIRT 2017

151

2020

2015

71

MIRT 2016

150

2020

2014

69

MIRT 2015

150

2020

2013

68

MIRT 2014

151

2020

MIRT 2013

146

2020

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

29

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

6

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.
****	Rectificatie: in eerdere MIRT Overzichten stond als mijlpaal openstelling 2020. Dit had 2024
moeten zijn, zoals afgesproken in de Uitvoeringsovereenkomst Grensmaas.

MIRT Overzicht 2021 | 309

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Zandmaas

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020

I n 2018 is een addendum getekend bij de overeenkomst Sluitstukkaden Waterschap Limburg.
Hierbij is het resterend budget van het Zandmaas­
programma toegekend aan het waterschap
Limburg voor de aanpak van de Prioritaire
Kadermaatregelen. Hiermee is uitvoering gegeven
aan de bestuurlijke afspraken die hierover zijn
gemaakt tussen het Rijk en het waterschap in 2016.

2018	In 2017 is geld overgeheveld naar het provinciefonds in verband met de gereserveerde bijdrage
aan de gebiedsontwikkeling Ooijen-Wansum,
zoals overeengekomen in de Bestuurs­
overeenkomst inzake planstudie Sluitstukkaden
Maasdal in 2010.

2017

I n 2016 worden de doelstellingen voor waterveiligheid en de natuur bereikt. Het bereiken van de
waterveiligheidsdoelstelling van de sluitstukkaden
is ongewijzigd en blijft staan voor het jaar 2020.

De hoogwaters op de Rijn en Maas in 1993 en 1995 gingen gepaard met
veel overlast en schade. Na deze hoogwaters presenteerde het kabinet
in februari 1995 het Deltaplan Grote Rivieren. Dit plan is de basis voor
de planvorming van de Zandmaas.

Oplossing
Het Zandmaastraject is 150 kilometer lang en loopt van Linne tot
Hedel. De te nemen maatregelen zijn opgenomen in het Tracébesluit
Zandmaas/Maasroute en in het Provinciaal Omgevingsplan (POL)
Zandmaas. Met de uitvoering van de maatregelen is in 2015 de
beoogde waterdaling gerealiseerd. Samen met de realisatie van de
sluitstukkaden wordt hierdoor inmiddels langs een groot deel van de
Zandmaas een hoogwaterbescherming geboden van 1:250 en
daarnaast is er beperkt natuur ontwikkeld. Maatregelen gericht op
hoogwaterbescherming zijn verbreding, verdieping, retentie, hoog­
watergeulen en kadeverhoging. Bij de Zandmaas, waarvoor de
convenantpartners middelen hebben gereserveerd, ligt het accent nu
op het realiseren van de laatste dijktrajecten van de sluitstukkaden.
De opdrachtgever is het ministerie van IenW.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project draagt met rivierverruiming en kademaatregelen bij aan de
bescherming van het Maasdal tegen hoogwater.

Planning
2015

 et taakstellend budget is gecorrigeerd (+€ 1,7 mln.)
H
voor foutieve boeking ten laste van Grensmaas.

2020: Waterveiligheidsdoelstelling sluitstukkaden wordt bereikt.

Politiek/bestuurlijk
2014	Begin 2013 is de scope natuur in de Zandmaas
verlaagd van 556 hectare naar 427 hectare als
gevolg van de herijking van de Ecologische
Hoofdstructuur (EHS) en de daardoor verminderde
financiële middelen voor het realiseren van de
natuurdoelstelling.

Uitvoering
Maaswerken is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van
eigen sturing, organisatie en financiering. In 2012 heeft een scope­
wijziging plaatsgevonden in verband met de uitbreiding van het
retentiebekken nabij het Lateraalkanaal-West. In 2013 is de scope
natuur in de Zandmaas gewijzigd.

Er is voldaan aan de politieke toezegging om voor 1 januari 2008 aan
70% van de bevolking achter de kades in de Zandmaas een hoogwaterbescherming te bieden van 1:250 per jaar.

MIRT Overzicht 2021 | 310

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Zuid-Nederland
Waterveiligheid
IenW
Realisatie

Zandmaas
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 401 mln. (Artikel DF 1.01.04). Dit project maakt
deel uit van het programma Maaswerken.

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

401

2020

2019

342

86%

MIRT 2020

400

2020

2018

329

82%

MIRT 2019

399

2020

2017

322

81%

MIRT 2018

398

2020

2016

307

77%

MIRT 2017

407

2020

2015

293

MIRT 2016

407

2020

2014

274

MIRT 2015

407

2020

2013

253

MIRT 2014

403

2020

2012

235

MIRT 2013

397

2020

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

4

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

10

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 311

Oost-Nederland

Visie

313

Hoofdopgaven

313

Gebieden met concentratie van opgaven
van nationaal belang

314

Opgavenkaart

318

Projectenkaart

320

Projectenoverzicht

321

Project- en programmabladen

322

Oost-Nederland

Het landsdeel Oost-Nederland omvat de
provincies Gelderland en Overijssel.

Visie
De centrale ambitie voor Oost-Nederland is het versterken van de
(inter)nationale concurrentiepositie in balans met de kwaliteit van de
leefomgeving. Het landsdeel kent een zeer gevarieerd landschap. Ruim
40% van de natuur in Nederland ligt in landsdeel Oost. In het gebied
liggen corridors (weg, water, spoor) tussen de Randstad en Duitsland
(Rijn-Ruhrgebied en Berlijn) en Noord-, Zuid- en Oost-Europa. Kennis
en innovatie en een brede economische basis vormen de kracht van
deze regio. Conform de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR)
manifesteren zich met name de volgende vier economische concentraties in Oost-Nederland: Food Valley in en rond Wageningen (topsector
Agri & Food en topsector Tuinbouw & Uitgangsmaterialen), Health
Valley in en rond Nijmegen (Life Sciences & Health), Modecluster in
Arnhem (Creatieve Industrie) en Nanotechnologie in Twente (High Tech
Systemen en Materialen). Naast deze topsectoren zijn er mogelijkheden voor de doorontwikkeling van de logistiek (regionaal en nationaal)
op de Europese Transportcorridors Rhine-Alpine en North Sea-Baltic en
voor de doorontwikkeling van de energie- en milieutechnologie en
circulaire economie (Cleantech Regio stedelijk netwerk). De grote
rivieren Waal, Rijn en IJssel spelen een belangrijke rol in de ruimtelijke
inrichting, de ruimtelijke kwaliteit en de scheepvaart, maar kennen ook
een belangrijke opgave voor waterveiligheid en klimaatbestendigheid.

Hoofdopgaven
Versterking van het vestigings- en productiemilieu
in relatie tot de topsectoren
Voor de verdere ontwikkeling van de economische kracht van
Oost-Nederland is versterking van het vestigingsklimaat van de
economische kerngebieden belangrijk. Bereikbaarheid, het bieden van
een attractief woonmilieu, het versterken van de campusvorming van
de universiteiten en hogescholen en een goed aanbod aan vestigings­
locaties zijn belangrijke voorwaarden. Innovatie wordt gestimuleerd
door samenwerking tussen kennisintensieve bedrijven en instellingen

binnen en buiten Oost-Nederland en door het versterken van de ‘triple
helix’ (onderwijs, ondernemers en overheid).
De demografische ontwikkelingen in Oost-Nederland vragen
aandacht. Naar verwachting stabiliseert de bevolkingsgroei in
Oost-Nederland als geheel in 2030, terwijl de grotere steden, mede als
gevolg van urbanisatie, blijven groeien. Als tegenbeweging zijn in de
meer landelijke gebieden de gevolgen van krimp al merkbaar,
bijvoorbeeld in de Achterhoek. Dit heeft gevolgen voor de arbeids- en
de woningmarkt en voor het voorzieningenniveau, en daarmee voor
de ruimtelijke structuur en het vestigingsmilieu. Ook vergt het extra
aandacht voor de bereikbaarheid van de stedelijke netwerken. De
goede bereikbaarheid van Oost-Nederland biedt in combinatie met de
ligging in de schil om de Randstad kansen voor ontwikkeling, zeker in
de stedelijke netwerken. Met een verwachte toename van de
bevolking en de ambitie om ook economisch te groeien, is de
verwachting dat ook de woning- en mobiliteitsbehoefte verder
toeneemt. Oost-Nederland speelt hiermee een rol in het duurzaam
economisch groeipotentieel, een van de prioritaire opgaven uit de
Nationale Omgevingsvisie. Deze dynamiek en bedrijvigheid ‘aan de
voordeur’ gaan samen met rust en ruimte ‘aan de achterdeur’.

Versterken en benutten van de corridors
Bereikbaarheid kan één van de middelen zijn voor het versterken van
de economische potentie. Door Oost-Nederland lopen twee van de drie
(internationale) oost-westcorridors waar Nederland mee te maken
heeft. De North Sea-Baltic corridor (Noordzeehavens, A1, IJssel,
Twentekanalen en Berlijnlijn) en de Rhine-Alpine corridor
(Noordzeehavens, A12 en A15, Waal, ICE-verbinding AmsterdamArnhem-Frankfurt, Rail Terminal Gelderland en Betuweroute). Van
noord naar zuid loopt er een verbindingszone tussen A1 en A12/A15 via
A50 en de spooras Zwolle-Deventer- Zutphen-Arnhem-NijmegenBrabantse steden en verder.
De twee corridors behoren tot het kernnet van het TEN-T (TransEuropean Transport Network). De hieraan gelegen binnenhavens van
MIRT Overzicht 2021 | 313

Oost-Nederland

Nijmegen, Hengelo, Almelo en Deventer zijn als belangrijkste (core)
Europese binnenhavens aangemerkt. Oost-Nederland heeft de ambitie
om meer economisch rendement te halen uit de doorvoer van
goederen van de mainports naar Duitsland door op multimodale
knooppunten meer activiteiten te genereren die toegevoegde waarde
leveren, zoals overslag. Voor de corridors is het uitgangspunt de
totstandkoming van een logistiek systeem (spoor, vaarwegen en
wegen) dat synchromodaliteit faciliteert. De synergie tussen havens en
andere multimodale knooppunten wordt versterkt, zodat de groei van
het goederenvervoer zoveel mogelijk via binnenvaart en spoor wordt
opgevangen. Het hoofdwegen- en het hoofdspoorwegennet hebben
ook een regionale ontsluitende functie voor enkele grote stedelijke
clusters in Oost-Nederland. Dit geldt met name voor ArnhemNijmegen/ FoodValley, Twente, de Cleantech Regio (ApeldoornDeventer-Zutphen) en Regio Zwolle. Oost-Nederland zet in op het
versterken en benutten van de corridors en op de bereikbaarheid van
en tussen de stedelijke netwerken in Oost- en Noord-Nederland, de
Randstad, Zuid-Nederland en Duitsland. Bij de watercorridors dienen
oplossingen het scheepvaartbelang en ze moeten tegelijk de hoog­
waterveiligheid, bevaarbaarheid en natuurwaarden borgen. In de
Rijntakken is namelijk steeds meer sprake van bodeminstabiliteit
(erosie en verzanding). Rijk en regio moeten samenwerken bij het
oplossen van knelpunten om ongewenste ingrepen te voorkomen en
synergiemaatregelen te stimuleren.

rivierengebied moet een groot deel van de dijken verhoogd en versterkt
worden. Om het beschermingsniveau te halen blijft preventie voorop
staan, via dijken eventueel in combinatie met rivierverruimende
maatregelen. In specifieke situaties waar dijkversterking zeer duur of
maatschappelijk zeer ingrijpend is, zijn slimme combinaties met
ruimtelijke inrichting en/of rampenbestrijding mogelijk om hetzelfde
beschermingsniveau te bereiken.

Water- en klimaatopgave

In het Deltaprogramma 2015 zijn kansen gesignaleerd om tot brede
oplossingen te komen voor rivierverruiming en dijkversterking met
ruimtelijke en economische meekoppelkansen. In 2015 heeft het
kabinet hier € 96 mln. voor beschikbaar gesteld. Met zicht op deze
financiering en regionale cofinanciering zijn de verkenningen
Rivierklimaatpark IJsselpoort en Varik Heesselt gestart. Bij Varik
Heesselt is in 2018 gekozen voor dijkversterking.

De klimaatverandering zorgt voor natter, droger, warmer en extremer
weer. Dit betekent dat de kans op droogte, wateroverlast en hoogwater
toeneemt. Het Deltaprogramma heeft geleid tot een fundamenteel
ander waterveiligheidsbeleid met nieuwe normen. In de nieuwe
normeringssystematiek wordt expliciet rekening gehouden met de
kans op overstromingen, de grootte van de schade en de aantallen
slachtoffers die daarbij kunnen vallen.
De invoering van de nieuwe normering en de ambitie om daar in 2050
aan te voldoen, heeft een grote impact op Oost-Nederland. In het hele

Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen hebben daarnaast de
gezamenlijke ambitie dat Nederland in 2050 zo goed mogelijk
klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht en dat er bij (her)
ontwikkelingen geen extra risico op schade en slachtoffers ontstaat als
gevolg van een overstroming, voor zover dat redelijkerwijs haalbaar is.
Ook komen steeds vaker lange periodes van droogte voor, met
gevolgen voor onder meer de landbouw en de scheepvaart.
Het waterveiligheidsbeleid in het rivierengebied berust op twee pijlers:
dijkversterking en rivierverruiming. De uitdaging is het optimale
krachtige samenspel van deze twee pijlers, waarbij deze in balans
worden gebracht met de andere opgaven in het gebied waaronder
natuur, scheepvaart, recreatie, herinrichting van hoogwatervrije
terreinen, energieopwekking, landbouw, watergebonden economie.
In het Deltaprogramma 2015 is de voorkeursstrategie Rivieren
vastgelegd als strategisch kompas.

Op dit moment wordt een programma Integraal Riviermanagement
verder ontwikkeld. Met het Programma Integraal Riviermanagement
(IRM) willen Rijk en regio een integrale visie op het rivierengebied

vastleggen in een programma onder de Omgevingswet. Daarin komen
opgaven en ontwikkelingen samen op het gebied van waterveiligheid,
bevaarbaarheid, zoetwaterbeschikbaarheid, waterkwaliteit, natuur en
ruimtelijk-economische ontwikkeling. Deze worden vertaald in een
uitvoeringsprogramma. In Oost-Nederland liggen langs de rivieren
belangrijke bundelingen van economische waarden in het gebied rond
Arnhem Nijmegen, Food Valley, Regio Zwolle en de Cleantech Regio. Bij
de keuze van maatregelen die de waterveiligheid en de klimaatbestendigheid vergroten, worden dan ook meerdere belangen meegewogen om zo
veel mogelijk opgaven integraal aan te pakken. De waterveiligheids- en
klimaatopgaven bij steden vormen zowel een uitdaging als (meekoppel)
kansen met de ruimtelijke inrichting en de stedelijke ontwikkeling. Dit is
bijvoorbeeld het geval bij de dijkteruglegging bij Lent en de ontwikkeling
van Stadsblokken/Meinerswijk in Arnhem. Ook zijn er combinatiemogelijkheden voor de aanpak van het traject van de Boven-IJssel.

Gebieden met concentratie van
opgaven van nationaal belang
Regio Arnhem-Nijmegen (inclusief Food Valley)
De belangrijkste opgaven in de regio Arnhem-Nijmegen zijn de
versterking van de economische kracht van het stedelijk en economisch
kerngebied, de realisatie van een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor
werken en wonen, de verbetering van de leefbaarheid en de interne en
externe bereikbaarheid (openbaar vervoer en weg).
De regio Arnhem-Nijmegen is de thuisbasis van Health Valley, het
medische technologiecluster in Nijmegen en omgeving dat bedrijven,
overheden, gezondheidszorg en kennisinstellingen met elkaar verbindt.
Er wordt met name samenwerking gezocht op de as EnschedeNijmegen-Oss-Eindhoven (Red Medtech Highway). De ambitie is om
uit te groeien tot een toonaangevend Europees cluster op het gebied
van Life Sciences & Health. De regio Arnhem-Nijmegen kent daarnaast
een zeer sterke energiesector, met als vanouds toonaangevende
MIRT Overzicht 2021 | 314

Oost-Nederland

energie-instellingen als TenneT en Alliander naast mondiale spelers als
DNVGL (voorheen KEMA), en een rijkgeschakeerd mkb met innovatieve
producten zoals flexibele zonnecelfolie, (waterstof)elektrische aandrijf­
lijnen en e-laadinfrastructuur. Ook kent Arnhem een internationaal
modecluster en een sterk juridisch cluster (‘legal valley’). De regio
Arnhem-Nijmegen groeit sterk. De prognoses laten zien dat deze groei
doorzet en dat daarmee ook de uitdagingen voor de regio toenemen.
Tegen deze achtergrond is in het BO MIRT Oost-Nederland van 2019
afgesproken een woondeal van de regio Arnhem-Nijmegen op te
stellen. Met deze woondeal wordt beoogd de woningmarkt in de regio
Arnhem-Nijmegen structureel te verbeteren, de bouwproductie met
oog voor circulariteit en duurzaamheid op niveau te brengen en de
leefbaarheid te vergroten. In de woondeal wordt ervan uitgegaan dat
de regionale woningbehoefte in de periode tot 2040 ligt op 50.000 tot
60.000 extra woningen. De woondeal is het startpunt van een langjarig
partnerschap tussen regio, provincie en Rijk, in nauwe samenwerking
met corporaties, marktpartijen en maatschappelijke partners.
Aanvullend hebben Rijk en provincie afgesproken om voor het gebied
Arnhem-Nijmegen-Foodvalley een verstedelijkingsstrategie op te
stellen die inzichtelijk maakt waar de extra woon- en werklocaties voor
de komende jaren (2025, 2030, 2040) komen, gekoppeld aan andere
opgaven van bereikbaarheid, klimaatadaptatie, energietransitie
verduurzaming van de economie en de kwaliteit van het landschap.
De ligging van het gebied aan rivieren en het aantal oeververbindingen
vormen de belangrijkste oorzaken van het relatief hoge percentage lokaal
en regionaal autoverkeer dat gebruikmaakt van het hoofdwegennet.
In de regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley werken Rijk en regio aan
diverse projecten. Denk onder meer aan de doortrekking van de A15,
minder hinder op de A12, de afspraak om een MIRT-verkenning te
starten voor de corridor Nijmegen-Eindhoven op de A50, maatregelen
op het gebied van slimme en duurzame mobiliteit en het programma
hoogfrequent spoor. Door collegetijden in Nijmegen te verschuiven is
drukte in de spits op het spoor afgenomen.

Het kennis- en innovatiecluster rondom Wageningen Universiteit en
Researchcentrum (WUR) levert een cruciale bijdrage aan een toekomstbestendig voedselsysteem met voldoende, veilig, gezond, gevarieerd
en duurzaam geproduceerd voedsel dat beschikbaar en betaalbaar is
voor iedereen. Belangrijkste opgave is het uitbouwen van de (inter)
nationale concurrentiepositie van dit cluster. Conform het advies uit het
MIRT Onderzoek versterken overheden, onderwijs & onderzoek en
ondernemers het innovatie-ecosysteem. Dit heeft zijn fysieke basis op
de Wageningen Campus, waar de basisinfrastructuur voor valorisatie
wordt versterkt (gedeelde onderzoeksfaciliteiten, faciliteiten voor
starters, incubatie en acceleratie, en innovatie-events). De (inter)
nationale toegankelijkheid van deze faciliteiten wordt ook fysiek
verbeterd (station Ede-Wageningen, A1/A30, Valleilijn, brug Rhenen).
Food Valley wordt internationaal gepositioneerd en de verbinding met
de consument wordt gelegd (World Food Center). Dit alles in de context
van een aantrekkelijk en veilig woon- en werkklimaat.

Regio Twente
Het stedelijk netwerk Twente profileert zich als internationale
kennisregio met een specialisme in technologie en innovatie. De
aanwezigheid van de Universiteit Twente, toonaangevend op het
gebied van ICT en nanotechnologie, speelt daarbij een belangrijke rol.
De opgave in Twente is versterking van het stedelijk en economisch
kerngebied. In het bijzonder de topwerklocaties/innovatiedriehoek
(Hart van Zuid/WTC Business District in Hengelo - het Kennispark) met
de Universiteit Twente in Enschede - Luchthaven Twente als Technology
Base Twente - het High Tech Systems Park Hengelo (Thales Campus)
- en de logistieke sector in Twente (met goederenoverslag van en naar
de Twentekanalen). Daarbij wordt gestreefd naar integrale ontwikkeling van ruimtelijke en infrastructurele opgaven, naar duurzaam en
energiezuinig bouwen en naar ruimtelijke kwaliteit.
In Twente zijn in de afgelopen jaren belangrijke clusters ontstaan, zoals
robotica, nanotechnologie, Internet of Things (IoT), smart materials en
fotonica in de topsector High Tech Systemen en Materialen. Daarbij
fungeert de Universiteit Twente (UT), in samenwerking met overheden

en het bedrijfsleven, als incubator en innovator. Initiatieven als
NOVEL-T, het WTC Business District, Technology Base Twente en het
High Tech Systems Park in Hengelo, de capaciteitsuitbreiding en
verbeteringen van de infrastructuur (A1, N35, N36, N18, Twentekanaal
en binnenhavens) en de herontwikkeling van het gebied rondom de
luchthaven (onder andere Technology Base Twente) ondersteunen deze
strategie ruimtelijk en economisch. Aanvullende maatregelen voor
Beter Benutten, zoals op de A1/A35 tussen de knooppunten Azelo en
Buren, capaciteitsuitbreidingen op de A1, uitbreiding en verbetering van
het Agglonet Twente, inclusief grensoverschrijdende verbindingen (weg
en spoor), dragen bij aan de goede bereikbaarheid van het gebied nu
en in de toekomst. Om de opgaven te kunnen prioriteren heeft de regio
een bereikbaarheidsagenda Twente ontwikkeld. Hierin is ook de
regionale opgave voor Smart en Sustainable mobility opgenomen.
De uitvoering van de plannen rondom de (burger)luchthaven Twente zijn
gestart. Inmiddels vult het gebied zich met nieuwe functies zoals een
test- en ontwikkellocatie voor safety en security en drones. De nieuwe
invulling van dit gebied geeft een positieve impuls aan de economische
ontwikkeling van Twente. De focus op het technologisch cluster is
uitgewerkt in de nieuwe investeringsagenda voor Twente (2018-2022) in
vier zogenoemde tafels waarin de triple helix werkt aan: Arbeidsmarkt en
Talent, Vestigingsklimaat & Bereikbaarheid, Techniek als motor en
Circulaire Economie. Deze lijn vindt ook haar weerslag in de Regiodeal.

Overige gebiedsopgaven
Rivierengebied
De waterveiligheid is een randvoorwaardelijke opgave voor dit gebied,
zie ook de paragraaf Water- en klimaatopgave van het programma IRM.
Belangrijke vervolgopgaven zijn een betere benutting van de totale
capaciteit van de bestaande corridor A15 in het rivierengebied (water,
spoor, weg) en onderzoek naar de mogelijkheden om het goederenvervoer via de weg om te buigen naar vervoer over water en spoor. Ten slotte
heeft de regio de ambitie om de gunstige ligging van het gebied (langs
MIRT Overzicht 2021 | 315

Oost-Nederland

het assenkruis A2/A15 en de verbindingen) beter te benutten (logistiek)
om daarmee de regionale economie verder te stimuleren en te ontwikkelen. Aandachtspunt is het in stand houden van de bevaarbaarheid van
de Waal, de Rijn en de IJssel, naast het bieden van betrouwbare
doorstroming op de A2/A15. Uit onderzoek (onder meer de Nationale
Markt- en Capaciteitsanalyse) blijkt dat de verkeersdrukte op deze
rijkswegen steeds verder toeneemt en dat dit de economische (inter)
nationale en regionale doorontwikkeling ernstig gaat belemmeren.

lijke vestigingsregio. Regio Zwolle heeft een gezonde internationale
groeiambitie die met de komst van de Hanzelijn en havenbedrijf Port of
Zwolle een extra boost heeft gekregen. Om dit vast te houden
investeren Rijk en regio de komende jaren in weg (N35, N50/ N307,
N340) en spoor. De ontwikkeling van de Spoorzone Zwolle, met de
verplaatsing van het busstation naar de andere zijde van het station en
het realiseren van een nieuwe klimaatbestendige fietsenkelder aan de
voorzijde van het station, is voor de regio een belangrijke opgave.

Voor het A2 knooppunt Deil-’s-Hertogenbosch–knooppunt Vught
worden in een programma maatregelen onderzocht voor de korte,
middellange en lange termijn om de doorstroming en verkeersveiligheid te verbeteren. Voor de A15 zijn afspraken gemaakt over een
kortetermijnaanpak ten behoeve van de verkeersveiligheid op het
traject Deil-Ochten en de last-mileverbinding bij bedrijventerreinen in
Elst en Oosterhout/Nijmegen, waarbij zo veel mogelijk wordt aangesloten bij al lopende initiatieven.

Daarnaast komt de economische en demografische groeiopgave van de
regio Zwolle in een nieuw perspectief te staan door de water- en
klimaatopgave. Nieuwe functiecombinaties zijn nodig om de gevolgen
van flexibilisering van het IJsselmeerpeil en rivierverruiming op te
vangen en tegelijkertijd ruimte te bieden voor de verstedelijkings- en
bereikbaarheidsopgaven.

Regio Zwolle
Regio Zwolle is een samenwerkingsverband van 21 gemeenten in 4
provincies (Overijssel, Gelderland, Drenthe en Flevoland). Zwolle is het
kloppend hart van de regio en is het middelpunt van kennis, onderwijs
en cultuur.
Regio Zwolle is één van de sterkst groeiende economische regio’s van
Nederland. Het bedrijfsleven bestaat hoofdzakelijk uit mkb-bedrijven,
waarbij de Topsectoren Agri & Food, Logistiek en Life Sciences & Health
en de sectoren Vrijetijdseconomie en Kunststoffen sterk vertegenwoordigd zijn. In de gemeenten binnen deze regio is in 2015 een productie
(bruto toegevoegde waarde) van € 21,5 mld. gerealiseerd.
De gunstige geografische ligging van de regio Zwolle maakt dit gebied
één van de belangrijkste knooppunten van Nederland. De regio is goed
bereikbaar en heeft betaalbare bedrijventerreinen en kantoorlocaties.
Deze combinatie maakt de regio Zwolle voor veel bedrijven (multinationals, mkb-ondernemers en zelfstandige professionals) een aantrekke-

In het BO MIRT Oost-Nederland van 2019 hebben Rijk en regio besloten
een verstedelijkingsstrategie voor de regio Zwolle uit te werken, waarin
nader richting wordt gegeven aan de verstedelijkingsopgave (selecteren van geschikte locaties) in relatie tot andere opgaven zoals klimaat,
de energietransitie en landschap. Ook werken Rijk en regio hier samen
aan een quickscan klimaatadaptatie, een gebiedsgericht MIRT
Onderzoek naar bereikbaarheid en een onderzoek naar gebieds­
ontwikkeling in de spoorzones.

Cleantech Regio (Apeldoorn-Deventer-Zutphen)
In de Cleantech Regio werken overheid, ondernemers en onderwijs en
onderzoek samen aan een goed vestigingsklimaat. De regio (440.000
inwoners) biedt een aantrekkelijk vestigingsklimaat door bereikbaarheid, een hands-on-mentaliteit, maar ook de aanwezige omgevingskwaliteiten. De regio richt zich op een circulaire economie en een
infrastructuur voor schone energie in de landschappelijke omgeving
inclusief verstedelijkt gebied. De Cleantech Regio staat voor een
concentratie van tal van innovatieve bedrijven, in een aantrekkelijk
woon- en leefklimaat. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde heeft
de Cleantech Regio een sterke maakindustrie en een bovengemiddelde

exportpositie en er zijn veel internationale ondernemingen gevestigd.
De kruisingen van weg- (A1/A50), water- (IJssel, Twentekanaal) en
spoorverbindingen vormen de kern van de Cleantech Regio. De regio
zoekt synergie in investeringen in (rijks)infrastructuur en de bestuurlijke
context van de ligging in twee provincies. De Cleantech Regio ligt op
het kruispunt van het Nationaal Kernnet Logistiek. Dit kruispunt
behoeft blijvende aandacht, zodat de doorstroming op de A1-corridor
niet in gevaar komt. De komende periode is de eerste fase van de
verbreding van de A1 aan de orde. Uiteindelijk wordt het hele stuk van
Apeldoorn – Azelo verbreed. Dit beïnvloedt de internationale bereikbaarheid en de bereikbaarheid van Randstad, Cleantech Regio en
Twente. De A1 heeft ook voor regionaal verkeer een belangrijke functie.
Voor de langere termijn geeft de Nationale Markt- en Capaciteits­
analyse (NMCA) inzicht in het functioneren van de corridor. Het
wegverkeer en het personenvervoer per trein zijn aandachtspunten.
De A50 vormt een belangrijke verbinding voor het vrachtverkeer tussen
de Rhine-Alpine corridor en de North Sea-Baltic corridor. Onderzoek
(de Kracht van Oost) laat de economische samenhang en de potentie
zien van sterke economische regio’s in dit landsdeel. Hierbij ziet de
regio verbindingen tussen de Regio Zwolle, Cleantech Regio, Arnhem
Nijmegen, Eindhoven/ Brabantse stedenrij. Deze corridor kent belangrijke weg- (A50) en spoorverbindingen. Snelheid en betrouwbaarheid
van deze verbindingen zijn belangrijk voor de economische prestaties in
deze regio’s en voor de export. Hierbij bestaat samenhang tussen
personenvervoer over weg en spoor, vrachtverkeer en vervoer over
water. Wat betreft wegverkeer kunnen nieuwe inzichten in intelligente
transportsystemen, gedrag en ‘first and last mile’ bruikbaar zijn.
De genoemde wateropgaven bij steden zijn aan de orde bij Zutphen en
Deventer. Bij Zutphen staat de doorgang voor scheepvaart onder de
oude IJsselbrug onder druk (NMCA). Mogelijkheden voor havens om de
groei van het goederenvervoer op te vangen bestaan in de havenfaciliteiten en watergebonden economische activiteiten in en rond Deventer,
Zutphen en Lochem.

MIRT Overzicht 2021 | 316

Oost-Nederland

Regio Achterhoek

Pilot Omgevingsagenda Oost-Nederland

De Achterhoek wordt geconfronteerd met ingrijpende demografische
ontwikkelingen (ontgroening, vergrijzing, huishoudensdaling en
afname van omvang van de beroepsbevolking). Dat stelt de partners in
het gebied voor lastige keuzes, die noodzaken tot bundeling van
krachten en slimme verbindingen op (boven)regionale schaal. De
ambitie van de Achterhoek is het op niveau houden van de economie
en de leefbaarheid gezien de demografische ontwikkelingen. Deze
ambitie is vastgelegd in de Uitvoeringsagenda 2.0 Achterhoek 2020, die
het resultaat is van samenwerking van de drie o’s (overheid, ondernemers en maatschappelijke organisaties). De regio werkt haar ambitie
uit in drie doelen: werken, wonen en bereikbaarheid.

Mede in het licht van de naderende Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
worden landsdelige Omgevingsagenda’s opgesteld. Hierop vooruit­
lopend is de afgelopen jaren in Oost-Nederland een start gemaakt met
de Pilot Omgevingsagenda Oost-Nederland. Dit heeft geleid tot een
eerste volwaardige Omgevingsagenda voor Oost-Nederland die in het
Bestuurlijk Overleg Leefomgeving op 11 juni jl. is besproken. Vervolgens
is deze vastgesteld in de Minsterraad (en door de provincies in de
gedeputeerde staten) en daarna naar de Tweede Kamer gestuurd.

• Werken: de economie op peil houden door in te zetten op de sterke
punten van de Achterhoek. Dit zijn de maakindustrie en de doorontwikkeling van de Smart Industry, met aandacht voor de crossovers
naar andere sectoren en de bevordering van grensoverschrijdende
samenwerking.
• Wonen: keuze waar wel en waar niet meer geïnvesteerd wordt in
wonen en voorzieningen; herbestemmen, vrijgeven of slopen van
bestaand vastgoed.
• Bereikbaarheid: organiseren van een goede bereikbaarheid als
voorwaarde voor de economische ontwikkeling in de Achterhoek.
En van een veilige en betrouwbare bereikbaarheid van wonen, werken
en voorzieningen binnen en buiten de Achterhoek, fysiek en digitaal.

De Omgevingsagenda Oost bevat de gezamenlijke integrale gebieds­
gerichte opgaven van Rijk en regio in Oost-Nederland op het gebied
van de fysieke leefomgeving met het bijbehorende sociaaleconomische
perspectief. De Omgevingsagenda slaat zo een brug tussen opgaven en
concrete projecten, maatregelen en projecten die (aanvullend op wat al
loopt) op de agenda staan van Rijk en regio en biedt een gezamenlijk
handelingsperspectief. Met deze Omgevingsagenda Oost zetten de
regionale/decentrale overheden en het Rijk een nieuwe stap in de
samenwerking vanuit de één-overheidgedachte. De grote transities,
met betrekking tot energie en klimaat en de opgaven zoals op het
gebied van circulaire economie, natuurinclusief landelijk gebied,
landbouw en voedsel, en mobiliteit, laten zien dat een integrale,
gebiedsgerichte en adaptieve aanpak nodig is.
De Omgevingsagenda’s zullen zodra de Omgevingswet in werking
treedt gepositioneerd worden als onverplicht programma onder de
Omgevingswet. Tot die tijd heeft de Omgevingsagenda de status van
een bestuurlijke afspraak.
Met de uitkomsten van deze pilot in Oost worden lessen getrokken
voor Omgevingsagenda’s in de andere landsdelen die de komende
jaren zullen worden opgesteld. Het proces van de pilot en de lessen
zijn te vinden op www.nationaleomgevingsvisie.nl.

MIRT Overzicht 2021 | 317

Oost-Nederland Opgavenkaart

Ga naar legenda op volgende pagina

MIRT Overzicht 2021 | 318

Oost-Nederland Opgavenkaart
Algemeen
Stedelijke regio met een concentratie
van topsectoren

Ga terug naar de kaart

Economie
Topsectoren
High Tech Systemen & Materialen
Energie
Creatieve Industie
Life Sciences & Health
Agro & Food

Bereikbaarheid

Water

Hoofdwegennet

Primaire kering - voldoet niet (Derde Toets)

Opgave hoofdwegennet

Primaire kering - nader onderzoek (Derde Toets)

(Mogelijk) nieuwe verbinding
hoofdwegennet

Primaire kering - voldoet (Derde Toets)

Hoofdspoorwegennet
Opgave hoofdspoorwegennet

Piekafvoer / Afwatering

Opgave grensoverschrijdend
spoor-vervoer

Peilbeheer / Peilfluctuatie

OV-knooppunt

Afvoerverdeling

Hoofdvaarwegennet
Berging (zoekgebied)
Opgave hoofdvaarwegennet
Opgave brug
Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffer
Corridor achterlandverbinding

Binnenhaven van (inter)nationale
betekenis
Kennis

Regionaal

Droogtegevoelig gebied: geen
wateraanvoer uit hoofdwatersysteem
mogelijk

(Belangrijke) regionale weg
Opgave belangrijke regionale weg

Regionaal

Agro & Food

Opgave brug

(Mogelijke) vestigingsplaats
elektriciteitsproductie > 500MW

Greenport
Multimodaal knooppunt regionale
betekenis (logistiek)

Energie

Samenhangend HOV-netwerk

Hoogspanningsleiding >220kV

Natuur, Landschap & Erfgoed

Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV
Buisleidingenstrook

Verstedelijking

EHS op land (herijkt)
Natura 2000 - land

Extensivering

Natura 2000 - water
Nationaal Park

Regionaal
Uitleg
Stedelijke vernieuwing / transformatie

Cultureel erfgoed op (voorlopige) lijst
werelderfgoed
Natuurlijk erfgoed op (voorlopige) lijst
werelderfgoed
Object of ensemble op de (voorlopige)
lijst werelderfgoed

MIRT Overzicht 2021 | 319

Oost-Nederland Projectenkaart

MIRT Onderzoek
1. A1/A35 Knooppunt Azelo-Buren
2. A28 Amersfoort-Hoogeveen
3. Bereikbaarheid in wisselwerking met
Verstedelijkingsopgave Zwolle en omgeving
4. Haven Werkendam en IRM
5. Havikerwaard-Fraterwaard-Olburgerwaard

Verkenning
6. A1/A30 Barneveld
7. A50 Ewijk-Bankhoef-Paalgraven
8. Rivierklimaatpark IJsselpoort

Planuitwerking
9. Bovenloop IJssel (IJsselkop tot Zutphen)
10. Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen IJssel
11. IJsseldelta fase 2
12. Kribverlaging Pannerdensch Kanaal
13. N50 Kampen-Kampen-Zuid
14. Quickscan Decentraal Spoor: Oost-Nederland
15. Tijdelijke tolheffing ViA15*

Realisatie
16. A1 Apeldoorn-Azelo
17. A12/A15 Ressen-Oudbroeken (ViA15)
18. Goederenroute Elst-Deventer-Twente (NaNOV)
19. N35 Nijverdal-Wierden
20. Nijmegen omarmt de Waal (Waalfront)
21. PHS Ede
22. PHS Spooromgeving Geldermalsen
23. Sterke regio’s: Oost-Nederland
24. Toekomstvisie Waal
25. Traject Oost
26. Twentekanalen, verruiming (fase 2)
27. Zwolle-Herfte

Programma
A

Programma Goederencorridor Oost en Zuidoost

* Niet op kaart

MIRT Overzicht 2021 | 320

Oost-Nederland Projectenoverzicht
Vaarwegen
3

Hoofdwegen

6
ten: 2
c
e
oj
pr

2

2

Tot
aa
l

2

1

Projecten: 9

Projecten: 4

2

2

3

1

Water
Projecten: 5

Spoorwegen
Projecten: 6

Onderzoek

Verkenning

Planuitwerking

2

5

Realisatie

1

Aanvullende projecten
Projecten: 2

Programma’s
MIRT Overzicht 2021 | 321

Gebied
Fase

Oost-Nederland
Onderzoek

A1/A35 Knooppunt Azelo-Buren

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Het verkorte MIRT Onderzoek is in het najaar
van 2019 afgerond. De oplossingsrichtingen en
bijbehorende financieringsmogelijkheden
worden door Rijk en Regio samen verder
uitgewerkt en in het BO MIRT 2020 besproken.

2020

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Bij het NO MIRT in december 2017 is een motie aangenomen om te
komen tot een structurele oplossing voor het knelpunt A1/A35 tussen
Azelo en Buren. Hier staat de kwaliteit van de afwikkeling onder druk
doordat weefbewegingen op dit traject in toenemende mate files
veroorzaken. Rijk en regio zijn overeengekomen om dit vraagstuk in
een verkort MIRT Onderzoek te bekijken.
In het onderzoek is ook de bereikbaarheidsproblematiek op het
onderliggend wegennet beschouwd; deze hangt deels samen met de
door­stroming op de A1/A35. Doel van dit verkorte MIRT Onderzoek was
om te bepalen welke opgaven er liggen om de bereikbaarheid van de
A1/A35 en de regio Twente te verbeteren en welke maatregelen
hiervoor mogelijk in aanmerking komen.
Uit het onderzoek bleken inderdaad knelpunten door de vele weef­
bewegingen, wat in combinatie met de aard van het verkeer (boven­
gemiddeld veel (zwaar) vrachtverkeer) zorgt voor congestie. Er is een
aantal oplossingsrichtingen geïdentificeerd, in de vorm van adaptieve
pakketten. Op het BO MIRT najaar 2019 is besloten dat de oplossingsrichtingen het komende jaar verder uitgewerkt worden (inclusief
mogelijkheden voor financiering), te beginnen met de maatregelen
voor de korte termijn, waarna het onderwerp opnieuw geagendeerd
wordt op het BO MIRT in het najaar van 2020.

Planning
In het BO MIRT in het najaar van 2020 zal besproken worden aan welke
oplossingsrichtingen een vervolg wordt gegeven.

Betrokken partijen
De provincie Overijssel was de opdrachtgever voor het onderzoek.
Naast het Rijk en de provincie zitten ook diverse gemeenten aan tafel.

MIRT Overzicht 2021 | 322

Gebied
Fase

Oost-Nederland
Onderzoek

A28 Amersfoort-Hoogeveen

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Het MIRT Onderzoek is afgerond. In het BO MIRT
van 2020 zullen er afspraken worden gemaakt
over de financiering van de verschillende
maatregelpakketten.

2020	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.
De eerste fase van het MIRT Onderzoek
(probleemanalyse) is opgeleverd.

In het regeerakkoord staat de A28 benoemd als één van de resterende
knelpunten uit de NMCA om aangepakt te worden. Rijk en regio
hebben in 2018 afgesproken om een MIRT Onderzoek A28 (AmersfoortZwolle) te starten. De Kamer heeft per motie (motie-Van der Graaf c.s.,
TK 34775 A, nr. 37) verzocht het traject tussen Zwolle en Hoogeveen ook
op te nemen in het onderzoek.
Begin 2020 is het MIRT Onderzoek afgerond met de vaststelling van de
eindrapportage en het maken van bestuurlijke afspraken voor het
vervolg. De stuurgroep A28 heeft afspraken gemaakt over de voorbereiding van een pakket inframaatregelen om op korte en middellange
termijn (2030) de verkeersveiligheid en daarmee ook de doorstroming
op de A28 te verbeteren. Daarnaast gaan partijen zich inzetten voor
maatregelen gericht op vraagbeïnvloeding, openbaar vervoer, fiets- en
ketenmobiliteit, in de regio’s Noord-Veluwe, Zwolle en de Kop van
Overijssel/Drenthe. Ook komt er een gezamenlijk MIRT Onderzoek naar
de bereikbaarheid van Zwolle en omgeving in combinatie met een
verstedelijkingsstrategie voor de regio Zwolle. Tenslotte is geconcludeerd
dat monitoring een belangrijk onderdeel van de adaptieve aanpak is en
een middel voor partijen om gezamenlijk goed de vinger aan de pols te
kunnen houden. Voor de monitoring van de ontwikkelingen op de A28
wordt aangesloten bij de huidige monitoring door Rijkswaterstaat.

Planning
Tijdens het BO MIRT 2020 zullen afspraken over de financiering van de
verschillende maatregelpakketten worden gemaakt.

Betrokken partijen
Het MIRT Onderzoek is uitgevoerd onder leiding van het ministerie van
IenW in nauwe samenwerking met de bestuurlijke partners uit de regio,
te weten de provincies Gelderland, Overijssel en Drenthe. Dezelfde
partijen zullen verantwoordelijk zijn voor de uitwerking en uitvoering
van de maatregelpakketten. Daarnaast zullen andere bestuurlijke en
maatschappelijke partijen, die reeds bij het MIRT Onderzoek waren
betrokken, ook als stakeholder worden betrokken bij de verdere
uitwerking van de maatregelpakketten.

MIRT Overzicht 2021 | 323

Gebied
Fase

Oost-Nederland
Onderzoek

Gebiedsgericht MIRT Onderzoek
bereikbaarheid Zwolle en omgeving
Aanleiding en doel

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Vooruitlopend op de afronding van het MIRT Onderzoek A28
Amersfoort-Hoogeveen is er op het BO MIRT 2019 tussen de betrokken
partijen de afspraak gemaakt om in 2020 te starten met een gezamenlijk
MIRT Onderzoek naar de bereikbaarheid van Zwolle en omgeving in
combinatie met een verstedelijkingsstrategie voor de regio Zwolle.
Bij afronding van het MIRT Onderzoek A28 in februari 2020 is deze
afspraak bevestigd. Uit het MIRT Onderzoek A28 is geconcludeerd dat
er rond Zwolle sprake is van een brede mobiliteitsopgave gekoppeld
aan een verstedelijkingsopgave en het Daily Urban System. Doel van
het gebiedsgerichte MIRT Onderzoek is om nader onderzoek te doen
naar deze mobiliteitsopgave. Parallel aan en in wisselwerking met dit
onderzoek zal er ook een verstedelijkingsstrategie worden uitgewerkt
waarin nader richting wordt gegeven aan de verstedelijkingsopgave,
energietransitie en de opgaven rondom klimaatadaptatie. De
uitkomsten daarvan worden als input gebruikt voor het gebieds­
gerichte MIRT Onderzoek om zo uiteindelijk tot een gebiedsgerichte en
multimodale aanpak van Zwolle en omgeving te komen.

Planning
Naar verwachting zal het onderzoek in 2022 gereed zijn.

Betrokken partijen
Het MIRT Onderzoek naar de bereikbaarheid van Zwolle en omgeving
zal met de provincie Overijssel als trekker worden uitgevoerd met drie
opdrachtgevers: de provincie Overijssel, de gemeente Zwolle en het
ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De verstedelijkingsstrategie,
die in wisselwerking met dit MIRT Onderzoek wordt opgesteld, staat
onder leiding van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en de Regio Zwolle. Daarnaast worden andere
bestuurlijke en maatschappelijke partijen als stakeholder betrokken bij
de uitwerking van het MIRT Onderzoek en de verstedelijkingsstrategie.

MIRT Overzicht 2021 | 324

Gebied
Fase

Oost-Nederland
Onderzoek

Haven Werkendam en IRM

Aanleiding en doel
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

In het plangebied is een aantal opgaven geïdentificeerd waarvan
verdere uitwerking nodig is om een besluit over een vervolg te kunnen
nemen. Onderdelen van het onderzoek zijn onder meer:
• Actuele onderbouwing van de uitbreidingsbehoefte van de haven.
• Het uitwerken van verschillende varianten voor de havenuitbreiding
en de gevolgen daarvan.
• Het helder maken van mogelijke en noodzakelijke verbindingen
tussen de korte- en de langetermijnopgaven.
• Het uitwerken en optimaliseren van integrale varianten, waarin alle
opgaven zijn samengebracht.
• Uitwerking van baten en kosten en het zoeken naar kostendragers.
Daarom hebben Rijk en regio samen afgesproken een MIRT Onderzoek
te starten om de opgaven en kansen in het gebied rond Werkendam te
verkennen en eerste oplossingsrichtingen te schetsen. Voor deze
oplossingsrichtingen worden de kosten en financieringsmogelijkheden
in beeld gebracht. Afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek
wordt toegewerkt naar een besluit over het vervolg in het BO MIRT van
eind 2020. De uitkomsten van het onderzoek worden meegenomen in
de afweging binnen het programma IRM.
Het plangebied is indicatief aangegeven: de zuidoever van de BovenMerwede en een deel van de Nieuwe Merwede, inclusief de daaraan
gelegen dijkvakken van dijkringen 23 en 24. Alle genoemde opgaven zijn
in dit gebied aan de orde. De gewenste havenuitbreiding is gedacht ten
westen van Werkendam, vlak bij het maritiem cluster en in het
verlengde van de Beatrixhaven. De definitieve grens van het plangebied
en de inhoudelijke scope zullen worden bepaald in het plan van aanpak
dat wordt gemaakt nadat het onderzoeksvoorstel is goedgekeurd.

Planning
1 jaar, tot BO MIRT van eind 2020.

Betrokken partijen
Rijk en regio (gemeente Altena, provincie Noord-Brabant, provincie
Gelderland en waterschap Rivierenland).

MIRT Overzicht 2021 | 325

Gebied
Fase

Oost-Nederland
Onderzoek

MIRT Onderzoek Traject
Havikerwaard-Fraterwaard-Olburgerwaard
Aanleiding en doel

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

In het BO MIRT in het najaar van 2019 hebben Rijk en regio afgesproken
een MIRT Onderzoek te starten voor het gebied rond de Havikerwaard/
Olburgerwaard. Hierin worden de opgaven en kansen voor water­
kwaliteit, natuur, scheepvaart, waterveiligheid, zoetwatervoorziening
en ruimtelijk-economische ontwikkeling in het gebied rond de
Havikerwaard/Olburgerwaard verder in beeld gebracht. Het plangebied
sluit aan op het plangebied van de MIRT Verkenning Rivierklimaatpark
IJsselpoort, waar opgaven op een soortgelijke integrale wijze worden
opgepakt. De financieringsmogelijkheden worden onderzocht en er
wordt toegewerkt naar een voorstel welke opgaven wanneer
opgepakt zouden moeten worden en in welke vorm (integraal,
gebiedsgericht of sectoraal).
Het plangebied omvat ruwweg de Havikerwaard, Fraterwaard en de
Olburgerwaard. De bovengenoemde opgaven zijn in dit gebied aan de
orde. De definitieve grens van het plangebied en de inhoudelijke scope
zullen in een plan van aanpak nader worden geconcretiseerd.

Planning
De eerste resultaten van het onderzoek worden naar verwachting
voorgelegd aan het BO MIRT 2020.

Betrokken partijen
Rijk en regio (provincie Gelderland, gemeente Rheden, waterschap
Rijn en IJssel).

MIRT Overzicht 2021 | 326

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A1/A30 Barneveld

Verkenning

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

De A1 vervult een cruciale rol als achterlandverbinding tussen de
Randstad en het oosten van het land. Door toenemend verkeersaanbod komt deze functie steeds meer onder druk te staan.
Naar aanleiding van het regionale MIRT Onderzoek aansluiting A1/A30
Barneveld staat vast dat er een bereikbaarheidsprobleem is op de A1 bij
de aansluiting op de A30 en dat de aansluiting zelf ook niet voldoende
functioneert. De opgave is om de doorstroming op de A1, het functioneren van de aansluiting en de verkeersveiligheid te verbeteren.

Oplossing
De oplossing wordt gezien in de uitbreiding van de wegcapaciteit
(verbreding) en het aanpassen van de aansluiting zelf.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan het vergroten van de betrouwbaarheid van
reistijd op de A1, de bereikbaarheid van verschillende economische
locaties, de verkeersveiligheid en het vermindert de economische
schade als gevolg van files op dit traject.

Planning
2020:
2022:
2023:
2024:

Voorkeursalternatief
Ontwerptracébesluit
Tracébesluit
Start realisatie

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van knelpunt 2 uit de
File Top 50.

Betrokken partijen
De verkenning wordt uitgevoerd door het ministerie van IenW. Zowel de
provincie Gelderland als de regio Foodvalley en de gemeente Barneveld
zijn nauw betrokken bij de nadere uitwerking. Behalve deze overheden
worden alle relevante stakeholders en omwonenden betrokken.

Financiën
Er is een bijdrage van € 42 mln. gereserveerd in het Infrastructuurfonds
(Artikel 12.03.02). Hierbij is rekening gehouden met bijdragen van de
provincie Gelderland (€ 7,5 mln.) en van de regio Foodvalley (€ 1 mln.).

MIRT Overzicht 2021 | 327

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A50 Ewijk-Bankhoef-Paalgraven

Verkenning

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

De MIRT Verkenning is gestart.

Bij het BO MIRT 2018 hebben Rijk en regio het besluit genomen tot het
starten van een MIRT Onderzoek A50 corridor Nijmegen-Eindhoven.
Dit MIRT Onderzoek is in 2019 afgerond en vastgesteld op het BO MIRT
2019. In dat BO is afgesproken dat een startbeslissing voor een
MIRT-verkenning wordt opgesteld; hiervoor reserveren het Rijk en de
provincies Gelderland en Noord-Brabant € 77 mln. Ook is afgesproken
dat een mobiliteitspakket met strategische agenda door de provincies
Gelderland en Noord-Brabant wordt uitgewerkt, hiervoor reserveren zij
€ 26 mln. De opgave van de MIRT Verkenning is het analyseren van de
verkeersproblematiek bij en tussen de knooppunten Ewijk, Bankhoef
en Paalgraven en hierbij passende oplossingen zoeken.

Oplossing
De oplossing wordt gezien in de uitbreiding van de wegcapaciteit.

Bijdrage oplossing aan de doelstelling
Het project draagt bij aan het vergroten van de betrouwbaarheid van
de reistijd op de A50. Hierdoor vermindert de economische schade als
gevolg van files op dit traject en verbetert de verkeersveiligheid,
bereikbaarheid en leefbaarheid van het gebied.

Planning
De planning is eind 2022 een besluit te nemen over de MIRT verkenning.

Betrokken partijen
Verantwoordelijk: het ministerie van IenW.
Direct betrokkenen: provincie Gelderland en provincie Noord-Brabant.
Participatie: gemeenten, maatschappelijke organisaties, waterschappen, vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, omwonenden en
relevante stakeholders.

MIRT Overzicht 2021 | 328

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Rivierklimaatpark IJsselpoort

Verkenning

Opgave

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Het Rivierklimaatpark IJsselpoort richt zich op een gezamenlijke en
integrale aanpak van de problemen in dit gebied op het terrein van
water, beleving, natuur en economie.

2018

De verkenningsfase is met één jaar verlengd.

Oplossing

2017

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Projecthistorie

Bij de hoofddoelstelling van klimaatadaptatie zijn vier onderdelen
geformuleerd:
• Water: een veilige afvoer van rivierwater, ook in de toekomst;
• Beleving: een park voor verkoeling en bewustwording, voor recreatie
en als uitloopgebied;
• Natuur: corridor voor plant en dier;
• Economie: ruimte voor duurzame en passende economie en
bedrijvigheid.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Een veilige afvoer van rivierwater draagt bij aan de bescherming tegen
overstroming. De leefbaarheid bij klimaatverandering in de toekomst
wordt verhoogd.

Planning
In november 2015 is op basis van het regionale voorstel voor rivier­
verruimende projecten langs de Rijntakken besloten tot de start van de
MIRT Verkenning Rivierklimaatpark IJsselpoort. Eind 2016 is besloten
de verkenningsfase met een jaar te verlengen. Dit was nodig om de
breedte van de opgave voldoende uitwerking te kunnen geven met alle
partners. De Voorkeursbeslissing is voorzien tegen eind oktober 2020.

Betrokken partijen
De provincie Gelderland trekt de MIRT Verkenning en werkt nauw
samen met de gemeenten Rheden, Westervoort, Duiven, Arnhem en
Zevenaar, Natuurmonumenten, waterschap Rijn en IJssel, het Rijk,
lokale bedrijven, terreinbeherende organisaties, burgers, agrariërs en
belangenorganisaties.

Financiën
In het Deltafonds is voor Rivierklimaatpark IJsselpoort € 24,9 mln.
gereserveerd voor rivierverruimende maatregelen. In het Infrafonds is
€ 8,3 mln. gereserveerd voor scheepvaartmaatregelen. Voor KRWmaatregelen is € 6,2 mln. gereserveerd. De provincie Gelderland heeft
voor IJsselpoort € 15 mln. gereserveerd. Natuurmonumenten heeft
€ 6 mln. beschikbaar voor de natuurontwikkeling in het Rivier­
klimaatpark. Daarnaast kan de besparing op de dijkversterkingskosten
vanuit het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) worden
ingezet voor rivierverruimende maatregelen.

MIRT Overzicht 2021 | 329

Ministerie

Oost-Nederland
Hoofdwegen
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

N50 Kampen-Kampen-Zuid

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019

Het project is nieuw toegevoegd aan het MIRT.

In de huidige situatie is op het wegvak Kampen-Kampen-Zuid
regelmatig sprake van filevorming in de spitsperioden. De voornaamste
oorzaak van de congestie is dat er slechts één rijstrook is per rijrichting.
Daarnaast is er geen fysieke rijbaanscheiding, waardoor de kans op
frontale ongevallen groter is.

Oplossing
In de planuitwerkingsfase wordt de verbreding uitgewerkt van de N50
tussen Kampen en Kampen-Zuid van 2x1 naar 2x2 rijstroken met
fysieke rijbaanscheiding.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De verbreding van de N50 tussen Kampen en Kampen-Zuid heeft als
doel de bereikbaarheid van de regio te versterken en verstoringen in de
verkeersstromen te verminderen, zodat de doorstroming en verkeersveiligheid verder verbetert.

Planning
2019: Start planuitwerking
2020: Ontwerptracébesluit
2021: Tracébesluit
2022-2024: Start realisatie en openstelling

Politiek/bestuurlijk
Tijdens het Bestuurlijk Overleg MIRT (BO MIRT) in het najaar van 2017 is
met de regio overeengekomen om de planstudie N50 KampenKampen-Zuid begin 2019 te starten. In december 2017 heeft de minister
van IenW de Startbeslissing ondertekend.

Begrotingsjaar *

Financiën
Met de motie-Visser c.s. (TK 34550 A, nr. 25) wordt de regering verzocht
€ 5 mln. beschikbaar te stellen voor de aanpak van verbreding van de
N50 Kampen. In een Kamerbrief (TK 29398, nr. 549) is bevestigd dat
deze bijdrage gereserveerd is binnen het Infrastructuurfonds. Daarnaast
draagt ook de regio 5 mln. bij aan het totale beschikbare budget.

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

5

2022-2024

MIRT 2020

5

2022-2024

MIRT 2019

5

2022-2024

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 330

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen personen
IenW

Quickscan Decentraal Spoor: Oost-Nederland

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	In het projectbudget was rekening gehouden met
50% bijdrage vanuit de regio. Aangezien een
aantal van de gerealiseerde projecten uiteindelijk
lager is uitgevallen qua kosten dan eerder
geraamd zijn de verwachte bijdragen van derden
bijgesteld met € 3,2 mln. Door een langer
benodigde periode van verkenning en variantenkeuze en de nu nog benodigde tijd van planuitwerking en realisatie van de verbetering van de
transfercapaciteit naar perron 1 van station
Zutphen wordt de periode van oplevering van dit
laatste project verlengd tot en met 2022.

2019

 nder ‘Oplossing’ is aangegeven welke
O
projecten aanvullend gerealiseerd en financieel
afgewikkeld zijn.

2018

E r wordt rekening gehouden met realisatie tot in
2020 in verband met een langer benodigde
planvorming over het tweede deel van de
betrouwbaarheidsverhogende maatregelen aan
de Valleilijn, het opheffen van enkele overwegen
en de verwerving van gronden voor het aanpassen
van de boog in de spoorlijn. Daardoor zal ook de
realisatie later plaatsvinden.

Op een aantal gedecentraliseerde spoorlijnen is het vervoer sterk
toegenomen. Ook hebben enkele decentrale overheden meer ambitie
met het gedecentraliseerde spoorvervoer voor reizigers dan mogelijk is
met de beschikbare capaciteit. Mede daarom is in 2008 een quick scan
uitgevoerd naar de marktontwikkelingen in het personenvervoer op
gedecentraliseerde spoorlijnen. Hieruit bleek dat vooral de punctualiteit
op een aantal lijnen in Oost-Nederland onvoldoende was.

Oplossing
ProRail heeft op basis van een effectiviteitsanalyse in beeld gebracht
welke maatregelen nodig zijn om de punctualiteit te verbeteren. Voor
Oost-Nederland zijn dit maatregelen op vijf lijnen. De rijksbijdragen
voor de maatregelen op de lijnen Zwolle-Kampen en NijmegenRoermond zijn al in 2011 en 2012 aan de decentrale overheden
uitgekeerd. De cofinanciering door het ministerie van IenM en de
provincie Gelderland is afgesproken in het bestuurlijk overleg MIRT
(BO MIRT) van 2009. De maatregelen op de lijn Arnhem-DoetinchemWinterswijk zijn gerealiseerd en financieel afgewikkeld. Dat geldt ook
voor twee maatregelen op de lijn Zutphen-Winterswijk.
De planvorming en financiële afwikkeling tussen het ministerie en de
provincie Gelderland loopt nog voor de lijn Amersfoort-EdeWageningen, de Valleilijn en de lijn Zutphen-Winterswijk.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

afspraken gemaakt over de te nemen maatregelen en de gezamenlijke
financiering (50/50) op basis van taakstellende budgetten.

Verbeteren van de betrouwbaarheid.

Uitvoering
Planning
2011-2022: Oplevering (divers)

Politiek/bestuurlijk
Moties: de Tweede Kamer heeft eind 2007 verzocht om een quick scan
naar de markt en de capaciteit op de regionale spoorlijnen (motieAnker/Koopmans, TK 31200 XII, nr. 55). In september 2008 is het
eindrapport opgeleverd en aan de Kamer verstuurd (TK 31305 XII, nr.
80). In de BO-en MIRT van voor- en najaar 2009 hebben Rijk en regio

De provincie Gelderland heeft meegedeeld geen noodzaak meer te zien
voor een 2e tranche Robuustheid Verhogende Maatregelen (RVM) op de
Valleilijn, nu zowel capaciteit als punctualiteit voldoende op orde zijn.
IenW heeft daarmee ingestemd. De oplevering van het aanpassen van
een overwegschakeling bij Lunteren wordt in 2020 verwacht.
De verwachting is dat de aanpak van de transfercapaciteit op station
Zutphen in 2022 wordt afgerond.

MIRT Overzicht 2021 | 331

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Planuitwerking

Quickscan Decentraal Spoor: Oost-Nederland
(vervolg)

Financiën
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Taakstellend budget is € 33 mln., inclusief de bijdragen van de provincie
Gelderland en de voormalige Stadsregio Arnhem Nijmegen (Artikel IF
13.03.04 en 13.03.01).

2017	Het projectbudget is opgehoogd met € 2,2 mln.
als gevolg van de financiële bijdrage van de
provincie Gelderland. Rekening wordt gehouden
met realisatie tot in 2018 in verband met een
langer benodigde planvorming over het tweede
deel van de betrouwbaarheidsverhogende
maatregelen aan de Valleilijn. Daardoor zal ook
de realisatie later plaatsvinden.

2014	Diverse projecten kennen een langere doorlooptijd dan bij de start was aangenomen, onder
andere veroorzaakt door benodigde grond­
verwerving en bijbehorende procedures.
Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

MIRT 2021

33

2011-2022

MIRT 2020

36

2011-2020

MIRT 2019

35

2011-2020

MIRT 2018

35

2011-2020

MIRT 2017

35

2011-2018

MIRT 2016

32

2011-2017

MIRT 2015

32

2011-2016

MIRT 2014

32

2011-2016
2011-2014

MIRT 2013

23

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

10

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 332

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Bovenloop IJssel (IJsselkop tot Zutphen)

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2014

 e bezuinigingen uit het Lenteakkoord en het
D
aanvullend Regeerakkoord van 2012 hebben, zoals
besloten in de Voorjaarsnota 2013, tot gevolg dat
de oplevering van dit project wordt vertraagd.

Het traject in de IJssel van IJsselkop tot Zutphen is moeilijk bevaarbaar
voor de beoogde scheepvaart in klasse Va. Dit bemoeilijkt ook de
toegang tot het Twentekanaal, dat juist geschikt wordt gemaakt voor
schepen in deze klasse.

Oplossing
In de planuitwerking wordt met name gekeken naar de mogelijkheden
om de vaarbreedte van de bochten in dit traject van de IJssel aan te
passen, waardoor schepen uit klasse Va het traject IJsselkop-Zutphen
veiliger en efficiënter kunnen bevaren.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het verruimen van de vaargeul voor schepen in klasse Va draagt bij aan
een vlotte, efficiënte en veilige scheepvaartafwikkeling.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

37

2026-2028

MIRT 2020

36

2026-2028

MIRT 2019

36

2026-2028

MIRT 2018

36

2026-2028

Financiën

MIRT 2017

36

2026-2028

MIRT 2016

36

2026-2028

MIRT 2015

36

2026-2028

MIRT 2014

36

2026-2028

MIRT 2013

36

2023

Taakstellend budget: € 37 mln. (Artikel IF 15.03.02). Inmiddels is
afgesproken dat € 8,3 mln. wordt gereserveerd voor het integrale
MIRT-project Rivierklimaatpark IJsselpoort, bestemd voor de
scheepvaartopgaven op dit deeltraject dat onderdeel uitmaakt van
de Boven-IJssel.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

Planning
2026-2028: Openstelling

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 333

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen IJssel

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Door het wegvallen van de PAS-regeling is
vertraging opgetreden.

Begin 2009 werd een verkenning opgeleverd waaruit bleek dat er
tussen Lobith en Kampen een zeer beperkt aantal ligplaatsen geschikt
is voor schepen in klasse IV/V. Het gebrek aan ligplaatsen voor grotere
schepen op de IJssel bemoeilijkt een logistieke planning in verband met
de regelgeving voor vaar- en rusttijden. Ook ontstaan hierdoor extra
pieken bij het passeren van de sluis bij Eefde. Het grootste knelpunt
doet zich voor op de Boven-IJssel tussen Arnhem en Zutphen.

2019	Vanwege optimalisaties ten aanzien van locatie
en aantal ligplaatsen is enige vertraging voorzien.
De openstelling is niet vertraagd.

2018	De bijstelling van het aantal aan te leggen
ligplaatsen leidt tot een latere openstelling
vanwege de benodigde afstemming.

2016	De planuitwerking is later gestart, omdat het
samenstellen van een team voor de planuitwerking
extra tijd heeft gekost.

Oplossing
Het tekort aan ligplaatsen wordt gefaseerd aangepakt. Voor de korte
termijn zijn als quick wins enkele ligplaatsen gecreëerd op de BovenIJssel, twee ligplaatsen bij Arnhem en vier bij Eefde. Deze quick wins
zijn in 2010/2011 gerealiseerd. Daarnaast is de planuitwerking gestart
voor de mogelijke realisatie van een overnachtingshaven aan de
Boven-IJssel. In 2013 is de Voorkeursbeslissing genomen om ligplaatsen
in de Valeplas ten oosten van Arnhem te realiseren. Op basis van een
actuele prognose is besloten om elf ligplaatsen te realiseren.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
2015	Najaar 2013 is de voorkeursbeslissing genomen.

Het aanleggen van ligplaatsen op de IJssel draagt bij een veilige en
efficiënte scheepvaart.

2014	De bezuinigingen uit het Lenteakkoord en het
aanvullend Regeerakkoord van 2012 en autonome vertragingen hebben, zoals bij
Voorjaarsnota 2013 is besloten, tot gevolg dat de
oplevering van het project is getemporiseerd.

Planning
2022: Projectbeslissing
2022: Start realisatie
2023-2024: Openstelling

Politiek/bestuurlijk
In het najaar van 2013 is de Voorkeursbeslissing genomen. In 2015 is
besloten het zoekgebied uit te breiden naar de zuid- en de westlob van
de Valeplas. Op basis van de actuele WLO-scenario’s (Toekomst­
verkenning Welvaart en Leefomgeving) is medio 2017 besloten het
aantal aan te leggen ligplaatsen terug te brengen van zeventien naar elf.

MIRT Overzicht 2021 | 334

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Planuitwerking

Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen IJssel
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 28 mln. waarvan € 27 mln. op artikel IF 15.03.02
en een realisatiebudget van € 1 mln. op artikel IF 15.03.01.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

28

2023-2024

MIRT 2020

28

2021-2022

MIRT 2019

28

2021-2022

MIRT 2018

28

2021-2022

MIRT 2017

28

2019-2020

MIRT 2016

28

2019-2020

MIRT 2015

28

2018-2020

MIRT 2014

28

2018-2020

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 335

Ministerie

Oost-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

Krib- en oeververlaging Pannerdensch Kanaal

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2019	De voorkeursbeslissing is begin 2018 genomen.
2018

 penstelling is uitgesteld vanwege besluit­
O
vorming over financiering vanuit het Deltafonds
en door vertraging in de aanbesteding van de
planuitwerking. De planning wordt grotendeels
gestuurd door de hoogwaterseizoenen,
waardoor van oktober tot en met maart niet
mag worden gewerkt.

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Het project Oevergeul Boven-Rijn, als onderdeel van de NURGmaatregel Uiterwaardvergraving Rijnwaardense uiterwaarden, had
twee doelen: een bijdrage leveren aan het realiseren van de water­
veiligheidsdoelstelling zoals geformuleerd in de Planologische Kern
Beslissing (PKB) Ruimte voor de Rivier, en een bijdrage leveren aan de
realisatie van doelen uit de Kaderrichtlijn Water (KRW). In verband met
de complexiteit voor het behalen van de KRW-doelstelling op deze
locatie is besloten om deze elders te realiseren. Daarom moet de
beoogde waterstandsverlaging als bijdrage aan de PKB op een andere
wijze gehaald worden. Alternatieven voor de Oevergeul Boven-Rijn
moeten benedenstrooms van het splitsingspunt worden gezocht.
Gekozen is om het alternatief Kribverlaging Pannerdensch Kanaal te
onderzoeken. Het project heeft de rivierkundige taakstelling van
5 centimeter op rivierkilometer 865 op de Boven-Rijn van het project
Oevergeul Boven-Rijn overgenomen.

Oplossing
Er zijn mogelijke oplossingen uitgewerkt die bestaan uit een combinatie
van krib- en oeververlaging. Het gekozen voorkeursalternatief bestaat
uit verlaging van 38 kribben met ongeveer 1,5 meter en het verlagen van
vijf gestrekte oevers (ongeveer 16 hectare) met 1,5 tot 2 meter.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan de hoogwaterveiligheid. Het is nodig voor
het bereiken van de beoogde waterstandsdaling in het kader van het
programma Ruimte voor de Rivier.

ontwerpoptimalisaties. De verwachting is dat de openstelling in 2023
gerealiseerd wordt.

Politiek/bestuurlijk
In 2018 is de voorkeursbeslissing genomen.

Planning
2020: Projectbeslissing
2023: Openstelling
Als gevolg van juridische problemen tijdens de aanbestedingsfase
van de planuitwerking heeft dit proces langer geduurd dan voorzien.
Daarmee is een vertraging ontstaan voor wat betreft de mijlpaal
Projectbeslissing. In de planuitwerkingsfase wordt gezocht naar
MIRT Overzicht 2021 | 336

Ministerie

Oost-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

Krib- en oeververlaging Pannerdensch Kanaal
(vervolg)

Financiën
Het budget bedraagt € 19 mln. (p.p. 2020). Het project maakt geen deel
uit van het PKB Ruimte voor de Rivier-basispakket en wordt apart
gefinancierd uit het Deltafonds.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

19

2023

MIRT 2020

19

2023

MIRT 2019

19

2023

MIRT 2018

18

2023

MIRT 2017

18

2019

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

1

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

1

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 337

Ministerie

Oost-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

IJsseldelta Fase 2 regionale percelen

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	In 2019 is de projectbeslissing vastgesteld van het
regionale perceel Versterking Drontermeerdijk.
Voor de realisatie van de versterking van de
Drontermeerdijk is een subsidie beschikbaar
gesteld van in totaal € 21,7 mln. Voor de twee
resterende regionale percelen worden de
projectbeslissingen in 2020 verwacht.

2019

 ij de Najaarsnota 2017 en Voorjaarsnota 2018 is
B
in totaal € 80,6 mln. overgeheveld naar de
realisatiefase voor de uitvoering van het perceel
Reevesluis door Rijkswaterstaat. Reevesluis heeft
een apart MIRT-blad gekregen en wordt niet meer
in dit MIRT-blad behandeld. Voor de regionale
percelen volgen projectbeslissingen in 2019.

2018	Eind 2016 is de voorkeursbeslissing genomen en
hebben het ministerie van IenW en de betrokken
regionale partijen de Bestuursovereenkomst
Planuitwerking IJsseldelta Fase 2 getekend. Het
taakstellend budget voor het perceel Reevesluis
is aangepast vanwege overheveling van
werkzaamheden uit fase 1, aanpassing van het
globale ontwerp en reservering in verband met
het energieneutraal maken van de Reevesluis.

2017	Het project is het vervolg op het Ruimte voor de
Rivier-project IJsseldelta fase 1. Fase 2 valt niet
onder een van de uitvoeringprogramma’s, maar
is een apart MIRT-project. Het budget voor dit
project dat gereserveerd is in het Deltafonds is

IJsseldelta fase 2 is het vervolg op het Ruimte voor de Rivier-project
IJsseldelta fase 1. Het doel van het project is het behalen van een
waterstanddaling van minimaal 41 centimeter bij Zwolle (bij kilometer
979 van de IJssel) om te voldoen aan de doelstelling van de
Planologische Kernbeslissing (PKB) Ruimte voor de Rivier. In de eerste
fase van het project (periode 2010-2019) is het zomerbed van de IJssel bij
Kampen verlaagd en is er een hoogwatergeul aangelegd ten zuiden van
Kampen. Om deze hoogwatergeul, het Reevediep, volwaardig te laten
functioneren, is het nodig om een aantal kunstwerken aan te passen of
aan te leggen. Dit gebeurt in fase 2. De versnelling van fase 2 heeft
gevolgen voor de uitvoering: in fase 1 hoeven geen spuikokers aangelegd
te worden (dit was voorzien als tijdelijke maatregel) en in fase 2 wordt in
één keer een spui- en een schutsluis (de Reevesluis) gerealiseerd.

Oplossing
Om de volledige waterstanddaling van ten minste 41 centimeter te
bereiken, worden in fase 2 de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
• Versterking van de Drontermeerdijk (waterschap Zuiderzeeland);
• Bouw van een schutsluis in de Reevedam (realisatie Reevesluis)
(Rijkswaterstaat);
• Bouw van een nieuwe oeververbinding N307 in combinatie met
amoveren van Roggebotsluis en Roggebotkering (provincie
Flevoland);
• Aanbrengen van hoogwatervoorzieningen in recreatiegebied
Roggebot (provincie Overijssel).

Planning
2017: Partiële projectbeslissing Reevesluis
2019 en 2020: Projectbeslissing(en) regionale percelen
2022: Openstelling

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Politiek/bestuurlijk

Met de verschillende maatregelen wordt een waterstanddaling van
minimaal 41 centimeter bij Zwolle behaald. Hierdoor wordt het gebied
rondom Zwolle beschermd tegen overstroming en wordt voldaan aan
de doelstelling van de PKB Ruimte voor de Rivier.

De minister is begin 2016 op verzoek van de regio akkoord gegaan
met de voorbereiding van de versnelling van IJsseldelta fase 2, omdat
besparingen gerealiseerd konden worden door direct aan te sluiten
op fase 1. Eind 2016 is de Voorkeursbeslissing genomen en is de
Bestuursovereenkomst Planuitwerking IJsseldelta fase 2 ondertekend
door de minister van Infrastructuur en Milieu en de betrokken
regionale partijen.
MIRT Overzicht 2021 | 338

Ministerie

Oost-Nederland
Waterveiligheid
IenW

Fase

Planuitwerking

Gebied
Onderwerp

Projecthistorie

IJsseldelta Fase 2 regionale percelen
(vervolg)

In 2019 is de projectbeslissing van het regionale perceel versterking
Drontermeerdijk vastgesteld door de minister van Infrastructuur en
Waterstaat.

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Uitvoering
vanwege het akkoord van de minister met de
voorbereiding van de versnelling van fase 2 naar
voren gehaald, van de jaren 2021-2023 naar de
jaren 2017-2022.

Rijkswaterstaat voert het perceel Reevesluis uit. Dit project is opgenomen in een apart MIRT-blad. De andere drie percelen worden door
decentrale overheden uitgevoerd, te weten de provincies Flevoland en
Overijssel en het waterschap Zuiderzeeland.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.

Financiën
Het Rijk is 100% financier van de waterstaatskundige werken. Voor de
drie regionale percelen is het gereserveerde budget bij begroting 2021
€ 84,2 mln. (inclusief prijsbijstelling 2020 van € 1,2 mln.).
Voor de regionale percelen is sprake van mogelijke tegenvallers
vanwege het aanpassen van het globale ontwerp uit de verkenningsfase aan de huidige gebruikseisen. De uitvoerende partijen hebben in
de Bestuursovereenkomst Planuitwerking IJsseldelta fase 2 afgesproken
zich in te spannen om de geraamde realisatiekosten binnen het
taakstellend budget te brengen.

Openstelling

84

2022

MIRT 2020

83

2022

MIRT 2019

81**

2022

MIRT 2018

161

2022

MIRT 2017

121

2022

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

38

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

**

Vanwege overheveling van budget voor realisatie van Reevesluis met een eigen MIRT-blad.

MIRT Overzicht 2021 | 339

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A1 Apeldoorn-Azelo

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

 e Minister heeft in juni 2020 bekendgemaakt fase
D
2 van dit project versneld op de markt te brengen.

2020

 e minister heeft in maart 2019 bekendgemaakt
D
voor een versnelde uitvoering van fase 2 te kiezen.

De bereikbaarheid van de A1-zone (het wegennetwerk en de A1 tussen
Apeldoorn en Azelo als onderdeel hiervan) is vanuit regionaal en (inter)
nationaal perspectief van belang voor de economische ontwikkeling.
De bereikbaarheid voldoet op het traject A1 Apeldoorn-Azelo niet aan
de streefwaarden in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR).

Oplossing

2019	Het budget is toegenomen als gevolg van extra
bijdragen van derden voor (€ 4,7 mln.) en
indexering (€ 6,5 mln.)

2018	De planning is aangepast door de overstap
naar een ander verkeersmodel (NRM 2016).
Dit heeft geen gevolgen voor de openstelling
van het project.

2017	Uit efficiencyoverwegingen is een klein deel van
de scope van het project A1 Apeldoorn-ZuidBeekbergen, met bijbehorend budget van € 2,4 mln.
overgeheveld naar het project A1 ApeldoornAzelo. De Tracéwetprocedure en daarmee de
start van de realisatie is vertraagd door een
juridische procedure rond de aanbesteding van
ingenieursdiensten voor de planuitwerking.

Het traject A1 Apeldoorn-Azelo wordt verbreed met een rijstrook. Bij
Deventer wordt gebruikgemaakt van de bestaande brug. Het oostelijk
deel van het traject wordt verbreed in de middenberm. Grofweg
ontstaan in de nieuwe situatie 2x4 rijstroken op het westelijke deel en
2x3 rijstroken op het oostelijke deel. De regio stelt aanvullende
middelen beschikbaar voor inpassing.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan de beleidsdoelstelling om de economische
ontwikkeling te stimuleren en om de doorstroming en verkeersveiligheid
te verbeteren op het hoofdwegennet. Het project heeft duurzaamheid en
ruimtelijke kwaliteit als nevendoelstellingen, enerzijds op initiatief van
de regio en anderzijds vanuit rijksbeleid en verduurzaming MIRT.

Planning
Met het aanbod van de regio om een deel van het traject voor te
financieren, wordt het project gefaseerd uitgevoerd.
2020-2022: Openstelling fase 1, fase 2A (Twello-Deventer, DeventerDeventer Oost, Deventer Oost-Rijssen, Rijssen-Azelo)
2020: Start realisatie fase 2B (Apeldoorn-Twello)
2023-2025: Openstelling fase 2B (Apeldoorn-Twello)

2015	De minister heeft in het najaar 2013 het
voorkeurs­alternatief vastgesteld. Het project is
daarmee overgegaan naar de planuitwerkingsfase. De bestuurlijk afspraken zijn vastgelegd in
een bestuursovereenkomst en tevens is het
taakstellend budget vastgesteld.

Politiek/bestuurlijk
Vanuit de regio zijn de provincies Overijssel en Gelderland, de
stedendriehoek Apeldoorn-Deventer-Zutphen, de regio Twente en de
gemeenten die binnen de A1-zone liggen, betrokken. Rijk en regio
hebben gewerkt aan de Verkenning A1-zone waarin een verkenning
naar een capaciteitsuitbreiding van de A1 is geïntegreerd. Op basis van

de uitkomsten van deze gezamenlijke MIRT Verkenning is er overeenstemming bereikt over het gewenste ruimtelijke concept en over de
wijze waarop de capaciteitsuitbreiding van de A1 tussen Apeldoorn en
Azelo op termijn kan plaatsvinden. In oktober 2013 is dit vastgelegd in
de bestuursovereenkomst tussen het Rijk en de regio (provincie
Overijssel, provincie Gelderland, regio Twente en de Stedendriehoek).
In juni 2018 is het Tracébesluit (TB) vastgesteld. Met het vaststellen van
het TB is de planuitwerking van dit project afgerond.

Uitvoering
Fase 1 van het project (Twello-Deventer en Deventer Oost-Rijssen) is
in april 2018 gegund met een Design & Construct-contract (D&C).
Fase 2 wordt versneld uitgevoerd. Fase 2A wordt tegelijkertijd
MIRT Overzicht 2021 | 340

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

A1 Apeldoorn-Azelo
(vervolg)

uitgevoerd met fase 1. De onderhoudswerkzaamheden maken
onderdeel uit van de versnelde uitvoering van fase 2A. Fase 2B wordt
later separaat op de markt gezet.

Financiën
Taakstellend budget: € 453 mln. (inclusief bijdrage regio: € 120 mln.).
Daarnaast financiert de regio een bedrag van € 29 mln. voor (Artikel IF
12.03.02). Het budget is exclusief reservering vanwege het
Meerjarenprogramma Geluidssanering (MJPG) van € 0,7 mln.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

2019

95

21%

2018

29

6%

MIRT 2021

453

Fase 1 2020-2022
Fase 2 2023-2025

MIRT 2020

447

Fase 1 2020-2022
Fase 2 2023-2025

MIRT 2019

440

Fase 1 2020-2022
Fase 2 2026-2028

MIRT 2018

429

Fase 1 2020-2022
Fase 2 2026-2028

MIRT 2017

424

Fase 1 2020-2022
Fase 2 2026-2028

MIRT 2016

421

Fase 1 2019-2021
Fase 2 2026-2028

MIRT 2015

420

Fase 1 2019-2021
Fase 2 2026-2028

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

33

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

28

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 341

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A12/A15 Ressen-Oudbroeken (ViA15)

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Het aanbestedingstraject is afgerond. De
definitieve gunning van het project heeft in
december 2019 plaatsgevonden.

De groei van het autoverkeer belemmert op termijn een goede
verkeersafwikkeling op de A12, de A50 en de A15 in de regio ArnhemNijmegen. Het wegensysteem is daarbij onvoldoende robuust.
Deze nieuwe verbinding is in de Structuurvisie Infrastructuur en
Ruimte aangemerkt als ontbrekende schakel in het wegennet op de
(internationale) corridor Rotterdam-Duitsland.

Oplossing
2020

 a vaststelling van het Tracébesluit in 2017 is in
N
2018 het Uitvoeringsbesluit genomen en is de
aanbesteding opgestart. In februari 2019 is het
gewijzigd Tracébesluit vastgesteld. De start van
de realisatie is afhankelijk van de uitspraak van de
Raad van State over het (gewijzigde) Tracébesluit.

De verkeersafwikkeling wordt verbeterd met de doortrekking van
Rijksweg 15 als autosnelweg, met 2x2 rijstroken tussen knooppunt
Ressen en de A12, inclusief een volwaardige aantakking op de A12 met
weefvakken tussen Duiven en Zevenaar (ViA15). Ook worden de A15
Valburg-Ressen en de A12 Duiven-Ouddijk verbreed met een rijstrook.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
2019	Uitvoeringsbesluit en start realisatie zijn
afhankelijk van de uitspraak van de Raad van
State over de Programmatische Aanpak Stikstof
(PAS-regeling).

Het project draagt bij aan de beleidsdoelstellingen op het gebied van
doorstroming, robuustheid van het netwerk, ontwikkeling van de regio
Arnhem-Nijmegen en het realiseren van een ontbrekende schakel in
een internationale verbinding en waterveiligheid (ontsnappingsroute
bij grootschalige overstroming).

2017	In het najaar van 2015 zijn aanvullende bestuurlijke afspraken gemaakt over de planning, de
scope en het budget. Er is gekozen om het
Tracébesluit vast te stellen nadat de provincie
Gelderland de ontwerp-provinciale inpassingsplannen voor maatregelen op het onderliggend
wegennet heeft opgesteld. De planning van het
Tracébesluit is hierop aangepast.

2016	In mei 2015 heeft de minister de Tweede Kamer
per brief aangegeven dat het Tracébesluit
verschuift naar 2016.

Planning
2020: Start realisatie
2022-2024: Openstelling

Politiek/bestuurlijk
In januari 2012 heeft de minister van Infrastructuur en Milieu het
standpunt voor het doortrekkingsalternatief A15 Noord met een brug
over het Pannerdensch Kanaal en een halfverdiepte ligging van
-3 meter tussen Duiven en Zevenaar vastgesteld. In juni 2012 is in
overleg met de Tweede Kamer besloten tot een aanpassing van het
standpunt (TK 29385, nr. 72): het tracé wordt verlegd bij Groessen.
In de aanvullende bestuursovereenkomst van 5 november 2015 is een
verdiepte ligging bij Groessen afgesproken. In juli 2013 hebben Rijk en
regio een bestuursovereenkomst ondertekend. De provincie

Gelderland draagt in totaal € 360 mln. bij aan dit project en aan het
project A12 Ede-Grijsoord.
De Stadsregio Arnhem Nijmegen draagt € 12,5 mln. bij (prijspeil 2011).
Bij ondertekening van het Ontwerptracébesluit (OTB) in het najaar van
2015 zijn aanvullende bestuurlijke afspraken gemaakt over de planning,
de inpassing en de maatregelen voor het onderliggend wegennet. Op
verzoek van de regio wordt in het ontwerp een extra inpassing
meegenomen. Zo wordt de weg volledig verdiept aangelegd bij
Groessen met een deksel bij Helhoek. Dit betekent ook dat de markt
niet verder hoeft te worden uitgedaagd om de weg op 6 meter onder
maaiveld aan te leggen bij Groessen. Als onderdeel van de afspraken is
de bijdrage van de provincie Gelderland aan het project met € 35 mln.
verlaagd om maatregelen te nemen op het onderliggend wegennet
MIRT Overzicht 2021 | 342

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2014	De planning is herijkt na vaststelling van het
gewijzigd standpunt en het aanhouden van
besluitvorming ten tijde van de bezuinigingen uit
het Lenteakkoord en het aanvullend regeer­
akkoord van 2012.

2013	De minister heeft in 2012 een standpunt inzake
het doortrekkingsalternatief ingenomen. In juni
2012 is na overleg met de Tweede Kamer het
standpunt aangepast.

A12/A15 Ressen-Oudbroeken (ViA15)
(vervolg)

nabij het project ViA15. Daarnaast wordt de meevaller van € 20 mln.
bij het project A12 Ede-Grijsoord conform de bestuurlijke afspraken uit
2013 ingezet voor dit project. Het Tracébesluit (TB) is in maart 2017
vastgesteld. Met het vaststellen van het TB is de planuitwerking van dit
project afgerond. De behandeling van de beroepen die zijn binnen­
gekomen is door de Raad van State aangehouden, in afwachting van
juridische procedures rondom het Programma Aanpak Stikstof (PAS).
Om vertraging van het project te voorkomen, is in februari 2019 een
gewijzigd TB vastgesteld. Met de Wet tijdelijke tolheffing Blankenburg­
verbinding en ViA15, die op 15 maart 2016 in werking is getreden, is
vastgelegd dat bij dit project tol geheven kan worden. Daarnaast was
de zitting bij de Raad van State uitgesteld vanwege de uitbraak van het
coronavirus. De zitting heeft inmiddels op 22 t/m 25 juni plaats
gevonden. De uitspraak van de Raad van State is nog niet bekend.

Uitvoering

Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

1,035

2022-2024

2019

102

8%

MIRT 2020

869

2022-2024

2018

70

8%

MIRT 2019

843

2022-2024

2017

45

5%

MIRT 2018

835

2021-2023

MIRT 2017

827

2021-2023

MIRT 2016

840

2019-2021

MIRT 2015

840

2019-2021

MIRT 2014

822

2019
2018

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2013

804

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

231

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

60

In 2010 is een Publiek-Private Comparator (PPC) uitgevoerd, waaruit
volgt dat Design, Build, Finance & Maintain (DBFM) geadviseerd wordt
als contractvorm. In 2018 is de aanbesteding gestart. Het aanbestedings­
traject is inmiddels afgerond. De definitieve gunning heeft in december
2019 plaatsgevonden.

File Top 50
Dit project levert een bijdrage aan het oplossen van de knelpunten 8,
13, 15 en 43 uit de File Top 50.

Financiën
Taakstellend budget: € 1.035 mln. (inclusief bijdrage regio). Hiervan zal
€ 298 mln. door tol worden opgebracht (netto contant) (Artikel IF
12.03.02 en IF 12.04.01).

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 343

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdwegen
IenW

N35 Nijverdal-Wierden

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De uitspraak van de Raad van State over de
Programma Aanpak Stikstof (PAS) leidt tot
vertraging.

Veel lokaal en regionaal verkeer is aangewezen op de N35. De door­
stroming op het traject Nijverdal-Wierden is kwetsbaar. Ook ligt er een
opgave om de verkeersveiligheid te verbeteren. De regio heeft de
ambitie om op termijn de hele N35 op te waarderen naar een 2x2-autoweg die geschikt is voor 100 kilometer per uur. Deze regionale ambities
zijn verwoord in de Marsroute N35.

Oplossing
2020	Het Tracébesluit is op 19 december 2018
vastgesteld.

2017	Het budget dat is opgenomen in de bestuurs­
overeenkomst wijkt af van het taakstellend
budget. Het taakstellend budget is gecorrigeerd
(€ 18 mln.) voor verschillende posten die geen
onderdeel zijn van de aanleg van de N35
Nijverdal-Wierden.

De doorstroming en de verkeersveiligheid worden verhoogd door de
aanpassing van de huidige N35 tussen Nijverdal en Wierden van een
2x1-weg met gelijkvloerse aansluitingen naar een 2x2-weg. In Nijverdal
zijn daarbij een ongelijkvloerse kruising en een ongelijkvloerse
aansluiting voorzien, en bij Wierden een ongelijkvloerse aansluiting.

Bijdrage oplossing aan beleidsoplossing
Het project draagt bij aan de doorstroming en de verkeersveiligheid.

Planning
2016	Gezamenlijk met de regio is het voorkeurs­
alternatief vastgesteld en het project is
overgegaan naar de planuitwerkingsfase.
In de bestuursovereenkomst zijn de financiële
afspraken tussen Rijk en regio voor het
project vastgelegd.

2021: Start realisatie
2023-2025: Openstelling

Politiek/bestuurlijk
In 2010 is gestart met een MIRT Verkenning. In de verkenning zijn
verschillende alternatieven onderzocht, waaronder een variant op
initiatief van een aantal omwonenden. Op 2 maart 2015 is het
voorkeurs­alternatief vastgesteld (Noordvariant met ongelijkvloerse
aansluiting en kruising in Nijverdal). De Noordvariant is opnieuw in
beeld gekomen op initiatief van omwonenden en de regionale
overheden. De afspraken met de regio zijn vastgelegd in een bestuursovereenkomst van 2 maart 2015. De kosten voor de ongelijkvloerse
kruising komen voor rekening van de regio. Het Ontwerptracébesluit is
in 2017 vastgesteld. In 2018 is het Tracébesluit vastgesteld. Duidelijk is
dat de uitspraak van de Raad van State over de Programma Aanpak
Stikstof (PAS) voor lopende planuitwerkingen leidt tot vertraging. Dit
betreft ook dit project omdat het Tracébesluit nog niet onherroepelijk is.

Daarnaast was de zitting op 6 en 7 april 2020 bij de Raad van State
uitgesteld vanwege de uitbraak van het coronavirus. De zitting heeft
inmiddels op 8 en 9 juli plaatsgevonden. De mogelijke gevolgen voor
het project en de planning van het eerdere uitstel worden nog nader in
beeld gebracht.

MIRT Overzicht 2021 | 344

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

N35 Nijverdal-Wierden
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 117 mln. (inclusief bijdrage van de regio:
€ 64 mln.) (Artikel IF 12.03.02). Het budget is verlaagd vanwege een
overboeking naar het MJPO voor een onderdeel van de realisatie.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

117

2023-2025

2019

8

7%

MIRT 2020

121

2022-2024

2018

5

5%

MIRT 2019

107

2022-2024

MIRT 2018

105

2022-2024

MIRT 2017

104

2022-2024

MIRT 2016

122

n.t.b.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

5

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

7

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 345

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen personen
IenW

PHS Ede

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

 e scope van PHS Ede is aangepast om
D
vertragingskosten te beperken en met een
herontwerp de in de tussentijd gewijzigde
PHS-dienstregeling optimaal te faciliteren.
Het projectbudget is opgehoogd met € 4 mln.
om de kosten voor vertraging, herontwerp en
heraanbesteding te dekken.

De vraag naar reizigersvervoer op de corridor Schiphol-Utrecht-Nijmegen
groeit, waardoor meer treinen nodig zijn om deze vraag op te vangen.
Hiervoor zijn aanpassingen aan het station Ede-Wageningen nodig.

Oplossing
Binnen het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) wordt het
spoor in en rond het nieuw te bouwen station Ede-Wageningen
aangepast. Zo komt er onder meer een extra perron en perronspoor en
wordt een keermogelijkheid in middenligging gerealiseerd voor de
sprinter naar Arnhem. Ook wordt de perron- en transfercapaciteit van
het station vergroot. Deze werkzaamheden zijn onderdeel van het
integrale en gemeentelijke project Spoorzone Ede.

2020	De aanbesteding van Spoorzone Ede, waaronder
PHS Ede, is niet gelukt. Als gevolg hiervan wordt
een herijking van de projectscope uitgevoerd,
waarna een nieuwe aanbesteding kan worden
gestart.

2019	In verband met de faseovergang Ede
Wisseloverloop is € 3,2 mln. toegevoegd vanuit
het planuitwerkingsbudget PHS.

2018

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project maakt onderdeel uit van het Programma Hoogfrequent
Spoor en draagt bij aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling
van Nederland.

Planning
2017: Start uitvoering
2021: PHS-deelproject gereed
2024: Integrale project Spoorzone Ede inclusief OV-knoop gereed

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Politiek/bestuurlijk
Het project Spoorzone Ede is een initiatief van gemeente Ede. Zij werkt
daarvoor samen met ProRail en NS. Het PHS-deel wordt gefinancierd
door het ministerie van IenW vanuit het programma PHS.

Uitvoering
De nieuwe aanbesteding voor het PHS-deel vindt in 2020 plaats.

MIRT Overzicht 2021 | 346

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

PHS Ede
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 52 mln.

Begrotingsjaar *

*

Projectbudget in mln.

Indienststelling

MIRT 2021

52

2021

MIRT 2020

47

2021

MIRT 2019

46

2021

MIRT 2018

43

2021

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

9

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

2019

3

6%

2018

2

4%

2017

2

5%

2016

0

0%

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 347

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen personen
IenW

PHS Spooromgeving Geldermalsen

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

De vraag naar spoorvervoer op de corridor Amsterdam-Eindhoven
groeit. Afgesproken is dat deze groei mogelijk gemaakt wordt, terwijl er
ook ruimte wordt gehouden voor het goederenvervoer tussen de regio
Amsterdam/IJmond en de Betuweroute.

2018	In verband met het afgeven van de realisatie­
beschikking voor het deelproject PHS spoor­
omgeving Geldermalsen is € 76,3 mln. vanuit het
planuitwerkingsbudget PHS toegevoegd aan het
realisatiebudget.

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Oplossing
In 2010 is de voorkeursbeslissing PHS vastgesteld. Daarin is opgenomen
dat de ambitie voor spoorboekloos reizen in de brede Randstad
betekent dat er op de corridor Amsterdam-Eindhoven zes Intercity’s
per uur per richting kunnen rijden, en tussen Utrecht en Geldermalsen
zes sprinters per uur per richting. Daarnaast moet er capaciteit
beschikbaar blijven voor het goederenvervoer vanuit de regio
Amsterdam/IJmond naar de Betuweroute vice versa en voor de
stoptreinen van en naar Dordrecht en Tiel. Daartoe worden er in de
knoop Geldermalsen diverse aanpassingen uitgevoerd: er wordt onder
meer een apart spoor aangelegd voor de stoptreinen van en naar
Dordrecht en er komen twee extra perrons op station Geldermalsen, er
worden twee overwegen vervangen door drie onderdoorgangen, er
wordt een reizigerstunnel aangelegd ter vervanging van de loopbrug,
en het emplacement wordt verbeterd.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Dit project maakt onderdeel uit van het Programma Hoogfrequent
Spoor en draagt bij aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling
van Nederland.

Planning
2021: Indienststelling

Politiek/bestuurlijk
In februari 2016 hebben het Rijk en de gemeente Geldermalsen
afspraken over het maatregelpakket rond het spoor in Geldermalsen
vastgelegd in een bestuursovereenkomst.

MIRT Overzicht 2021 | 348

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

PHS Spooromgeving Geldermalsen
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 140 mln. (Artikel IF 13.03.01/17.10.01).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

140

2021

2019

37

27%

MIRT 2020

138

2021

2018

9

7%

MIRT 2019

135

2021

2017

3

2%

MIRT 2018

133

2021

2016

0

0%

2021

MIRT 2017

56

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

84

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

8

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 349

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen personen
IenW

Traject Oost

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2016	Het projectbudget is verlaagd met € 6,8 mln. naar
aanleiding van een gerealiseerde aanbestedingsmeevaller bij het deelproject Bunnik.

In de tweede helft van de jaren 90 was er vervoersspanning op het
spoor tussen Amsterdam/Schiphol en Frankfurt. Snelle (spoor)
verbindingen van en naar mainports waren nodig zodat deze zich
verder konden ontwikkelen, reizigers vaker de trein te laten kiezen in
plaats van het auto of het vliegtuig en goed aangesloten te zijn op het
Trans-European Transport Network (TEN-T).

Oplossing
2015	Bij de Slotwet 2013/Voorjaarsnota 2014 is het
projectbudget opgehoogd met € 5,3 mln.

2014	Bij de Voorjaarsnota 2013 is het projectbudget
opgehoogd met € 6 mln.

2013	De stijging van het projectbudget met € 24 mln.
wordt verklaard door aanvullende veiligheids­
eisen aan het spoor (€ 13 mln.) en prijsstijgingen
ten opzichte van de basisraming sinds 2005
(€ 10 mln.) alsmede hogere planuitwerkings­
kosten om te komen tot een breed gedragen
ontwerp (€ 1 mln). Het project gaat over van de
planuitwerkingsfase naar de realisatiefase.

Het kabinet besloot in 2001 af te zien van de aanleg van een nieuwe
hogesnelheidslijn langs bestaand spoor (de zogenaamde HSL-Oost).
In plaats daarvan is er gekozen voor diverse maatregelen ter
verbetering en (andere) benutting van de bestaande spoorlijn
Utrecht-Arnhem-Duitse grens. Het uitvoeren van een deel van die
maatregelen is samengevallen met de verbeteringen vanuit het
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer. Dat programma startte in
2010 en omvat onder andere de corridor Schiphol-Utrecht-Nijmegen.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verhogen van de veiligheid, het verbeteren van de betrouwbaarheid en
ruimte bieden aan de groei van het reizigersvervoer.

Planning
Veel deelprojecten zijn al gerealiseerd in de periode 2002-2005, maar
ook in de afgelopen jaren. Resterend project is de spooronderdoorgang
van de N226 in Maarsbergen. Daarvan is de oplevering in 2025 voorzien.

Politiek/bestuurlijk
In een convenant met de regio zijn de verschillende verbetermaat­
regelen nader uitgewerkt.

Uitvoering
Deelproject Bunnik is gereed. De uitvoering van stationsgebied
Driebergen-Zeist is in 2020 afgerond. Daarmee is de indienststelling
van de spoorverdubbeling eind 2020 mogelijk geworden.

MIRT Overzicht 2021 | 350

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Traject Oost
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget € 240 mln. (Artikel IF 13.03.01).

Begrotingsjaar *

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

240

Divers

2019

167

70%

MIRT 2020

239

Divers

2018

140

59%

MIRT 2019

237

Divers

2017

93

40%

MIRT 2018

235

Divers

2016

65

28%

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2017

234

Divers

2015

50

MIRT 2016

233

Divers

2014

28

MIRT 2015

239

Divers

2013

11

MIRT 2014

234

Divers

2012

3

Divers

MIRT 2013

228

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

12

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

13

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 351

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen personen
IenW

Zwolle-Herfte

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Als gevolg van extra treinen op het baanvak Zwolle-Herfte is dit
baanvak in 2012 overbelast verklaard. Daarnaast bestaan er ambities
voor het laten rijden van meer treinen op de lijnen Zwolle-Groningen/
Leeuwarden en Zwolle-Emmen.

2021	De binnen het programma Punctualiteits- en
capaciteitsknelpunten resterende scope voor het
deelproject Zwolle Spoort wordt uitgevoerd
binnen het project Zwolle-Herfte. Het hierbij
behorende budget ad € 2,1 mln. is toegevoegd.

2020	Er is € 1,1 mln. toegevoegd vanuit het project­
budget Punctualiteits- en capaciteitsknelpunten
(Zwolle Spoort) ten behoeve van resterende
werkzaamheden rond de energievoorziening die
binnen Zwolle-Herfte worden uitgevoerd.

2019	Het project is overgaan van planuitwerking naar
realisatiefase. De bijbestelling van het tweede
perronspoor Zwolle-Enschede is duurder
uitgevallen. Op grond van de afspraken in de
bestuursovereenkomst is om die reden € 1,7 mln.
aan het projectbudget toegevoegd vanuit het
programma Beter Benutten. De garantstelling
van € 2,7 mln. binnen het programma
Sporendriehoek Noord-Nederland (motieKoopmans) is toegevoegd aan het project­
budget. Het aanbestedingstraject is afgerond.

2018	Binnen de scope van dit project wordt een aantal
wissels gesaneerd. De hierdoor ontstane vrijval
van € 4,2 mln. op het programma Beheer,
onderhoud en vervanging (artikelonderdeel
13.02) is toegevoegd aan het projectbudget
Zwolle-Herfte ter dekking van de businesscase.
Als gevolg van een herziene aanbesteding is

Oplossing
Om dit capaciteitsknelpunt op te lossen heeft ProRail een alternatievenstudie uitgevoerd. Dit is gedaan in nauwe samenwerking met het
ministerie van IenM, de noordelijke provincies, de provincie Overijssel
en de vervoerders NS en Arriva. Op basis van deze studie heeft de
staatssecretaris van IenM samen met de gedeputeerden van NoordNederland en Overijssel op 17 december 2013 gekozen voor een
alternatief waarbij er twee extra sporen komen tussen Zwolle en de
aansluiting bij Herfte, inclusief een ongelijkvloerse kruising.
Het alternatief voorziet in een uitbreiding van het spoor tussen Zwolle
en de aansluiting bij Herfte van twee naar vier sporen, inclusief de
aanleg van een vrije kruising voor deze sporen. Hierdoor ondervinden
de treinen van Zwolle richting Leeuwarden/Groningen en van Zwolle
richting Emmen geen hinder meer van elkaar. Daarnaast bevat dit
alternatief aanpassingen aan de oostzijde van het emplacement bij
Zwolle, zodat ook de treinen richting Enschede en Deventer tegelijk
met de trein naar Leeuwarden/Groningen kunnen vertrekken (zogenoemde gelijktijdigheid).
Met deze maatregelen wordt de kwaliteit van de treindienst aanzienlijk
vergroot. De wachttijd van de intercity van/naar Leeuwarden kan drie
minuten korter worden. Als gevolg van reistijdverkorting op de
trajecten Zwolle-Groningen/Leeuwarden ontstaat er een goede
aansluiting op regionale treinen in Groningen en Leeuwarden. Er wordt
een derde en een vierde trein per uur tussen Zwolle en Leeuwarden
mogelijk. De overstaptijden en de snelheden worden verbeterd. En ook
de robuustheid en de betrouwbaarheid worden verbeterd.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het verbeteren van de deur-tot-deur reistijd, verbeteren van de
betrouwbaarheid, en ruimte bieden aan de groei van het reizigersvervoer.

Planning
2016:
2016:
2017:
2021:

Ontwerp-Tracébesluit
Tracébesluit
Start realisatie
Oplevering (totale project)

MIRT Overzicht 2021 | 352

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Zwolle-Herfte
(vervolg)

Politiek/bestuurlijk
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.
realisatie van het onderdeel gelijktijdigheden
doorgeschoven naar 2018.
Eind 2016 is een bestuursovereenkomst
opgesteld voor Zwolle-Herfte en het tweede
perronspoor Zwolle-Enschede. Hierin is
afgesproken dat de regionale bijdragen
rechtstreeks aan ProRail worden voldaan. In de
begroting was uitgegaan van verrekening via de
Rijksbegroting. Er is hiervoor met het bedrag
van € 3,2 mln. gecorrigeerd.

In het bestuurlijk overleg van 17 november 2013 heeft het Rijk met de
provincies Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel op basis van de
uitkomsten van de alternatievenstudie Zwolle Spoort het voorkeurs­
alternatief vastgesteld. In 2016 is hiervoor het Tracébesluit vastgesteld.

Uitvoering
Het eerste deel van het project (gelijktijdigheden, waaronder het
tweede perronspoor Zwolle-Enschede) is uitgevoerd en in dienst
gesteld. De realisatie van het opstelterrein en de dive-under is gestart.

Financiën
Taakstellend budget: € 216 mln., exclusief een aanvullende regionale
bijdrage van € 36 mln. (Artikel IF 13.03.01).

2017	Binnen het programma Beter Benutten
Decentraal Spoor is rekening gehouden met
€ 3,2 mln. voor de aanleg van een extra
perronspoor op emplacement Zwolle. Gelet op
de samenhang met het project Zwolle-Herfte is
deze scope met het bijbehorende budget
toegevoegd aan het projectbudget ZwolleHerfte. Daarnaast is, in verband met 50%
cofinanciering door de provincie Overijssel voor
de aanleg van het extra perronspoor, ook de
regionale bijdrage van € 3,2 mln. toegevoegd.

2015	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Begrotingsjaar *

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

216

2017/2021

2019

102

48%

MIRT 2020

213

2017/2021

2018

51

25%

MIRT 2019

208

2017/2021

2017

16

8%

MIRT 2018

200

2017/2021

MIRT 2017

197

2017/2021

MIRT 2016

190

2017/2021

MIRT 2015

189

2017/2021

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

27

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

11

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 353

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen goederenvervoer
IenW

Goederenroute Elst-Deventer-Twente (NaNOV)

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

In 1999 is besloten om geen nieuwe Noordoostelijke Verbinding (NOV)
aan te leggen. De stijgende intensiteit van het goederenvervoer over
bestaand spoor (Elst-Arnhem-Deventer-Twente) veroorzaakt
omgevingshinder.

2020	In afstemming met de regio is het deelproject
Onderdoorgang Kerkweg in de gemeente Rheden
vervallen. Op basis van een inventarisatie van de
resterende werkzaamheden en mogelijke risico’s
is besloten het gereserveerde budget voor
programma-onvoorziene uitgaven vrij te laten
vallen. In totaal is er € 4,5 mln. toegevoegd aan
de investeringsruimte spoorwegen.

2019	De planning is aangepast op de maatregelen bij
Borne. Daarmee wijzigt de einddatum van het
programma NaNOV.

2018	ProRail heeft in overleg met de gemeente Rheden
een voorkeursalternatief uitgewerkt voor een
aantal overwegen. De gemeente Rheden heeft in
2017 echter afgezien van de maatregel in de
tunnel overweg Kerkstraat in Velp. Van de overige
maatregelen is raealisatie voorzien in de periode
2020/2021.

2017	Uitwerking van de bestuurlijk gemaakte
afspraken met de gemeente Borne heeft geleid
tot de financiering van een ongelijkvloerse
kruising met de nieuwe westelijke randweg in
Borne vanuit het programma NaNOV. Dit is
gemeld in de Kamerbrief (TK 29893, nr. 187) van
16 maart 2015. De oplevering van dit gemeentelijke project is voorzien in 2020. In de planning
zoals opgenomen in het MIRT 2016 was nog geen
rekening gehouden met dit project.

Oplossing
Het programma NaNOV bevat maatregelen die de hinder voor de
omgeving beperken. Overwegen worden aangepast of vervangen door
tunnels en de sanering van geluidhinder wordt versneld. De Tweede
Kamer is met de brief van 16 maart 2015 (TK 32404, nr. 187) geïnformeerd
over de voortgang van het NaNOV-programma. Bij de besluitvorming
over PHS-onderdelen in juni 2014 (TK 32404, nr. 74, 17 juni 2014) is
besloten dat de Goederenroute Oost-Nederland (Elst-Oldenzaal/grens,
inclusief kopmaken in Deventer) in ieder geval tot rond 2030 niet nodig is.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verhogen van de veiligheid, verbeteren van de betrouwbaarheid en
behalen van de geluidsnormen.

Planning
2009: Start realisatie
2020-2023: Diverse opleveringen

Politiek/bestuurlijk
Toezeggingen: brief van de minister aan de Tweede Kamer (TK 22589,
1999-2000, nr. 157) over de gevolgen van het besluit geen nieuwe
Noordoostelijke verbinding (NOV) aan te leggen en het besluit tot
uitvoering NaNOV-maatregelen.

MIRT Overzicht 2021 | 354

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Spoorwegen goederenvervoer
IenW
Realisatie

Goederenroute Elst-Deventer-Twente (NaNOV)
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 137 mln. (Artikel IF 13.03.02)

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2016	De reservering in het NaNOV-budget voor
voorzieningen voor het kopmaken te Deventer is
niet meer nodig; de vrijvallende gelden zijn
toegevoegd aan de investeringsruimte (IF 13.08).

2014	De oplevering is uitgesteld vanwege nog niet
afgerond overleg met enkele gemeenten
(Deventer, Rheden en Borne).

Begrotingsjaar *

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

137

Divers

2019

98

72%

MIRT 2020

136

Divers

2018

93

67%

MIRT 2019

140

Divers

2017

81

58%

MIRT 2018

139

2020/2021

2016

68

49%

MIRT 2017

138

2020

2015

65

MIRT 2016

138

2018

2014

54

MIRT 2015

154

2018

2013

46

MIRT 2014

154

2018

2012

42

2010-2015

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2013

151

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

14

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

6

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 355

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Toekomstvisie Waal

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Het provinciaal inpassingsplan Spijk is onherroepelijk verklaard door de Raad van State.

2020	De start uitvoering van de nieuwe haven in de
Beijenwaard bij Spijk is afhankelijk van het
onherroepelijk worden van het provinciaal
inpassingsplan waarin de planologische inpassing
van de nieuwe haven is opgenomen.

2019	Het verlengen van de ligplaatsen bij Haaften en
de modernisering en uitbreiding van de
ligplaatsen in de bestaande haven Tuindorp bij
Lobith zijn uitgevoerd. De start van de uitvoering
van de nieuwe overnachtingshaven Spijk in de
Beijenwaard is afhankelijk van de uitspraak van
de Raad van State in relatie tot de PAS-regeling.

2018	Het deelproject Lobith/Beijenwaard is naar
realisatie gegaan, onder voorbehoud dat het
Provinciaal Inpassingsplan onherroepelijk wordt.
Daarna zal worden bezien of en wanneer extra
overnachtingsplaatsen bij Weurt nodig zijn.

2017	Deelprojecten Tuindorp en Haaften (fase 1 en 2)
zijn overgegaan naar de realisatiefase.

2016	De start van de realisatie van Haaften fase 1 is
verschoven naar 2015 vanwege de mogelijkheid
tot efficiënte koppeling met
onderhoudswerkzaamheden.

Op de Waal zijn problemen die te maken hebben met beperkingen in de
afmetingen van de vaargeul. Maatgevend zijn de beschikbare breedte
en diepte bij lage rivierafvoeren. Het vastgestelde referentieniveau
daarbij is de internationaal Overeengekomen Lage Rivierstand.
Daarnaast bestaat er een groot tekort aan veilige overnachtings­
plaatsen langs de Waal.

Oplossing
Er wordt baggerwerk uitgevoerd in combinatie met maatregelen die
de vaardiepte op de lange termijn in stand houden. Daardoor is een
minimale diepte van 2,8 meter ten opzichte van de overeengekomen
lage rivierstand gerealiseerd. De breedte van de vaargeul van de Waal
blijft gehandhaafd op 150 meter. In 2012 is besloten tot een pilot
Langsdammen Waal, die onder andere meer inzicht moet geven in het
beïnvloeden van sedimentatie en stabilisatie van de rivierbodem. Het
doel hiervan is om het onderhoudsbaggerwerk tot een minimum terug
te brengen en de bodemdaling op de Waal te stoppen. Dit deelproject
van het aanleggen van de langsdammen wordt opgepakt binnen het
programma Ruimte voor de Rivier. Na de realisatie volgt monitoring en
evaluatie. In 2019 is besloten tot uitvoering van een pilot voor de
aanpak van de harde laag Waal Nijmegen.
Voor wat betreft het verbeteren van bestaande havens en het
aanleggen van nieuwe overnachtinghavens langs de Waal, gaat de
voorkeur uit naar de volgende oplossingen:
1. Haaften: verbreden van de invaart (fase 1) en verlengen van de
ligplaatsen in de bestaande haven bij Haaften (fase 2).
2. De overnachtingshaven Lobith: a) het moderniseren van de
bestaande haven Tuindorp en b) de aanleg van een nieuwe haven in
de Beijenwaard bij Spijk.
De verbreding van de haventoegang en de verlenging van de ligplaatsen
in Haaften is in 2017 opgeleverd. De modernisering van Tuindorp is in
2017 opengesteld. De planuitwerking voor de overnachtingshaven
Lobith is uitgevoerd door de provincie Gelderland. Rijkswaterstaat
zorgt voor de realisatie.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
De maatregelen aan de vaarweg dragen bij aan een vlotte, efficiënte en
veilige afwikkeling van de scheepvaart. De aanleg van overnachtingshaven draagt bij aan de veiligheid van en bereikbaarheid voor de
scheepvaart.

Planning
Na 2020: Aanpak resterende problematiek ligplaatsen Haaften-Lobith
2022-2024: Openstelling Lobith (nieuwe haven in de Beijenwaard)

MIRT Overzicht 2021 | 356

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2015	De voorkeursbeslissing voor een overnachtingshaven bij Lobith is genomen.

2014	De bezuinigingen uit het Lenteakkoord en het
aanvullend Regeerakkoord hebben, zoals
besloten bij Voorjaarsnota 2013, tot gevolg dat
het deelproject Lobith wordt getemporiseerd.

Toekomstvisie Waal
(vervolg)

Politiek/bestuurlijk

Uitvoering

Medio 2014 is de Voorkeursbeslissing voor de overnachtingshaven bij
Lobith genomen. In december 2015 is het Partieel Uitvoeringsbesluit
modernisering overnachtingshaven Tuindorp genomen.

Op basis van de Publiek-Private Comparator (PPC) voor Lobith is
gebleken dat een Design, Build, Finance & Maintain-contract (DBFM)
nauwelijks meerwaarde oplevert, maar wel extra risico’s met zich
meebrengt.

Het Project- en uitvoeringsbesluit voor Lobith/Beijenwaard is eind 2016
genomen, na de vaststelling van het Provinciaal Inpassingsplan (PIP)
door de provincie Gelderland. Medio 2016 is de projectbeslissing
genomen om de bestaande overnachtingssteigers bij Haaften (fase 2)
te verlengen.

Financiën
Taakstellend budget: € 138 mln. waarvan € 134 mln. op Artikel
IF 15.03.01 en € 3 mln. op Artikel IF 15.03.02.

In 2020 is het Provinciaal Inpassingsplan Spijk onherroepelijk verklaard
door de Raad van State.

2013	De planuitwerking voor de overnachtingshaven
Lobith is overgedragen aan de provincie
Gelderland, die voor de inpassing van de haven
een provinciaal inpassingplan opstelt. Ook is er
een besluit genomen over de pilot Langsdammen
Waal, waarvoor € 14 mln. is overgeboekt naar het
programma Ruimte voor de Rivier.
Begrotingsjaar *

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

138

2022-2024

2019

33

24%

MIRT 2020

136

2022-2024

2018

30

23%

MIRT 2019

134

2019-2021

2017

23

17%

MIRT 2018

132

2019-2021

2016

2

2%

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2017

131

2019-2021

MIRT 2016

131

2019-2021

MIRT 2015

131

2019-2021

MIRT 2014

131

2019-2021
divers

MIRT 2013

128

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

10

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

7

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 357

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Twentekanalen, verruiming (fase 2)

Realisatie

Opgave
De bereikbaarheid van Twente voor klasse Va-schepen is ontoereikend.

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De aanbesteding is medio 2019 gestart.
2020	Het budget is opgehoogd met € 72 mln.
2019	De aanbesteding van het contract is van de markt
gehaald, omdat er onvoldoende zekerheid was
over de grondwaterbeheersingproblematiek.
2018: Het budget is opgehoogd door overheveling
van het vervangingsbudget voor de damwanden,
de verwachte CEF-TEN-subsidie en de bijdrage
van de gemeente Delden voor onderhoud aan
een kade.

2017	Voor de verruiming van de vaarwegen blijken
meer damwanden vervangen te moeten worden.
Ook zijn meer erosie-beschermende maatregelen
nodig. Hiervoor is € 10 mln. extra budget
beschikbaar gesteld. De projectbeslissing is begin
2016 genomen, waarmee het project is over­
gegaan naar de realisatiefase.

2015	Eind 2013 is de voorkeursbeslissing genomen.

Oplossing
De kanaalgedeelten tussen de IJssel en Sluis Eefde en tussen de sluis bij
Delden tot de haven van Enschede en het zijkanaal naar Almelo worden
verruimd tot een vaarweg met een krap profiel voor klasse Va. Hierdoor
wordt Twente bereikbaar voor schepen uit deze klasse. Hierbij worden
op een deel van het traject natuurvriendelijke oevers aangelegd en
worden vervallen zwaaikommen natuurvriendelijk ingericht.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het verruimen van het kanaal voor schepen van klasse Va draagt bij aan
een vlotte, efficiënte en veilige scheepvaartafwikkeling.

Planning
2023: Openstelling

Politiek/bestuurlijk
De Europese Commissie heeft de aangevraagde Europese CEF-subsidie
van € 11 mln. toegekend voor de regio Twente. Hiervan is circa € 6 mln.
voor de Verruiming Twentekanalen fase 2. De Voorkeursbeslissing is eind
2013 genomen. De Projectbeslissing is begin 2016 genomen. In 2019 is
het budget verhoogd met € 72 mln. nadat duidelijk is geworden dat de
damwanden vervangen moeten worden in plaats van versterkt, en er
voor een andere aanpak is gekozen omtrent de grondwaterbeheersing.
De aanbesteding is opnieuw in gang gezet. De Tweede Kamer is hierover
geïnformeerd met de brief van 13 maart 2019 (Kamerstuk 35 000 nr. 87).

2014	Als gevolg van autonome vertraging en de
bezuinigingen is de oplevering van de
Twentekanalen vertraagd.

Uitvoering
Tegelijkertijd met de Voorkeursbeslissing is op basis van een PubliekPrivate Comparator (PPC)-toets besloten dat het een Design &
Construct-contract (D&C) wordt.

MIRT Overzicht 2021 | 358

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Twentekanalen, verruiming (fase 2)
(vervolg)

Financiën
Taakstellend budget: € 172 mln. (exclusief onderhoudsbudgetten)
(Artikel IF 15.03.01).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

172

2023

2019

10

6%

MIRT 2020

169

2023

2018

6

4%

MIRT 2019

95

2019

2017

5

6%

MIRT 2018

93

2019

2016

2

5%

MIRT 2017

37

2019

2015

1

2014

1

2013

0

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

135

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

10
*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 359

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Integrale gebiedsopgaven
BZK

Nijmegen omarmt de Waal (Waalfront)

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020

2019

 et project ontwikkelt zich voorspoedig.
H
Belangrijke deelgebieden zoals de Handelskade en
het grootste deel van Koningsdaal/Batavia zijn
bewoond. De voortgang op de overige deelgebieden is op orde. Relevante stedenbouwkundige
plannen zijn vastgesteld. De integraliteit van de
gebiedsontwikkleing wordt geborgd door te
sturen op thema’s zoals waterveiligheid,
mobiliteit, voorzieningen, duurzaamheid en het
voldoen aan overige ecologische vereisten zoals
natuurinclusiviteit en stikstofnormering. Er wordt
voldaan aan de stedenbouwkundige en programmatische vereisten zoals overeengekomen in de
herbeschikking, gebaseerd op de businesscase
Waalfront 1.2. Voorzichtig kunnen we stellen dat
het plan conform wordt uitgevoerd en er geen
significante afwijkingen meer zijn te verwachten.
 oor de portefeuilleverdeling valt dit programma
D
met ingang van 2018 onder de verantwoordelijkheid van BZK. Conform verwachting zijn de
gebieden Handelskade en Koningsdaal in 2018
gerealiseerd en bewoond, met uitzondering van
een deelgebied in Koningsdaal. Daar worden nog
twee bouwblokken en het deelgebied Fort
afgerond. De afronding van deelgebied Fort is te
verwachten in 2020. In 2019 wordt een start
gemaakt met de bouw in het gebied Dijkkwartier.
De plannen voor het Waalkwartier voorzien in een
start van de bouw vanaf 2021, met behoud van
delen van het historische Honig-fabriekscomplex.

De hoogwaterproblematiek leidt tot de roep om meer ruimte voor de
rivier; de bereikbaarheid vraagt om de aanleg van een nieuwe stadsbrug.
De stadsbrug en de rivier vormen het middelpunt van de toekomstige
stedelijke opgave. Onderdeel van de stedelijke opgave is de herstructurering van het westelijk deel van Nijmegen, met mogelijkheden voor een
nieuw waterfront. De herstructureringsopgave is gericht op een impuls
voor stedelijke ontwikkeling, meer ruimte voor bedrijven en vermindering van de milieudruk. In dit gebied speelt een integrale gebiedsopgave,
zodat een goede stedenbouwkundige samenhang ontstaat.

Oplossing
Vanuit de wateropgave is het plan voor de dijkverlegging bij Lent
vastgesteld (basismaatregel uit de planologische kernbeslissing Ruimte
voor de Rivier, zie desbetreffende projectblad). Op 3 december 2015 is
het project Dijkteruglegging Lent opgeleverd. Het is één van de
mijlpalen van Ruimte voor de Rivier, met een enorme impact voor
Nijmegen en omgeving. De stad is niet alleen veiliger geworden, maar
is ook een prachtig recreatiegebied rijker op het nieuwe eiland Veur
Lent. De dijk is zo’n 350 meter landinwaarts gelegd. Er is een nevengeul
gegraven, waardoor een eiland is ontstaan. Aan de noordoever van de
Waal is een nieuwe kade aangelegd. Die is zo ontworpen – met een
damwand erin – dat men altijd dicht bij het water kan komen, ongeacht
hoe hoog of laag de rivier staat.
Aan de zuidzijde van de Waal is transformatie en herstructurering
voorzien van een circa 33 hectare groot bedrijventerrein tot een gebied
met circa 2.100 woningen en circa 20.000 m2 schone bedrijvigheid.
Aan de noordzijde van de Waal worden in het kader van de Vinexopgave
12.000 woningen gerealiseerd met een centrumgebied op de noordelijke oever van de Waal. Tegenover de historische binnenstad wordt de
capaciteit van de Waal verruimd. Daarbij ondergaat het rivierenlandschap een transformatie. Ook wordt de bestaande Waalkade opnieuw
onder de loep genomen en werken verschillende partijen aan natuurontwikkeling in de uiterwaarden aan beide zijden van de rivier.
De tweede stadsbrug van Nijmegen is inmiddels gerealiseerd.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Vanuit Nota Ruimte geeft project Waalfront Nijmegen een extra impuls
aan de versterking van de economische concurrentiepositie en aan de
kracht van de stad.

Planning
2009: Start realisatie
Voltooiing van het totale plan was voorzien rond 2021; die is nu
voorzien in 2027.

MIRT Overzicht 2021 | 360

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Integrale gebiedsopgaven
BZK
Realisatie

Nijmegen omarmt de Waal (Waalfront)
(vervolg)

Uitvoering
Projecthistorie

De minister van IenW stelt de beschikking volgens de nieuwe planning
vast op 31 december 2027.

Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2018

 e gebieden Handelskade en Koningsdaal zijn naar
D
verwachting in 2018 gerealiseerd en vrijwel volledig
bewoond, met uitzondering van het deelgebied
Fort (2021). In een gunstig scenario wordt een start
gemaakt met de bouw in het gebied Dijk-Waterk­
wartier en komt de definitieve oplevering in beeld.
2017
De joint venture Ontwikkelingsbedrijf Waalfront
stelt de actuele GREX 2017 vast. Deze laat een
resultaatverbetering zien, hoewel het tekort nog
aanzienlijk is. De provincie Gelderland zet een
subsidiereservering van € 5 mln. om in een
toekenning. De subsidie van € 4,5 mln. voor de
verwerving van het slachthuis wordt naar
verwachting voor € 2 mln. toegekend aan de
gemeente Nijmegen ten behoeve van Waalfront.
Met de provincie is het Bestuursakkoord stedelijk
netwerk Arnhem-Nijmegen 2017-2026 gesloten.
Onderzoek naar de herbestemming van het
Nyma-kwartier, het gedeeltelijke behoud van het
Honig-fabriekscomplex en de bestemming van de
voormalige kolencentrale wordt gesubsidieerd.
2016	De woningbouw van gebied Koningsdaal wordt
versneld doorgezet. De Handelskade was al
bewoond, delen van Koningsdaal nu ook.
2015	De uitvoering van gebied Handelskade is
begonnen. Voltooiing is zes jaar opgeschoven
doordat organisatie van gebiedsontwikkeling in
de plaats is gekomen van de blauwdruk. Hiertoe
heeft de minister van IenW in april 2014 een
goedkeurende wijzigingsbeschikking afgegeven.
Het museum gaat niet door; plannen voor een
herdenkingsplek zijn in ontwikkeling.

Gebiedsontwikkeling Handelskade: op 14 maart 2014 is de eerste paal
geslagen en is de start van de bouw van 540 appartementen, 3.000 m2
commerciële ruimten (restaurants en bedrijfsruimten) en 550
gebouwde parkeerplaatsen een feit. De eerste woningen zijn in 2016
opgeleverd (appartementengebouw De Lunet).
Deelgebied Koningsdaal: hier is in 2015 gestart met de bouw van
450 tot 500 woningen. Het deelgebied Koningsdaal Zuid is versneld
gerealiseerd. Deels is al sprake van bewoning; het overige is in
aanbouw. De ontwikkeling van deelgebied Koningsdaal Noord ligt
eveneens op schema. Eind 2018 mag bewoning worden verwacht,
behoudens het deelgebied Fort (2021).
De verdere gebiedsontwikkeling is geënt op de uitgangspunten uit
businesscase Waalfront 1.2, waarmee organische groei is beoogd.
Dat houdt ook in dat verwevenheid en stedelijke dynamiek, cultureel/
industrieel erfgoed, gehele verbindingslijnen van de Waalkades,
verbinding met het stadscentrum en functionele kwaliteiten en
leefbaarheid centraal blijven staan.

eigenaren is nog niet definitief. Het provinciale stadscontract 2012-2017,
sleutelproject Waalfront, is per 15 november 2018 vastgesteld.
In 2019 is het laatste deelgebied in Koningsdaal verkocht. Het bestemmingsplan voor het deelgebied Fort en Park is vastgesteld. Dit betreft het
park en drie appartementengebouwen. Aanvang bouw wordt verwacht in
2020. Voor het gehele gebied Koningsdaal/Batavia wordt in 2021 de
volledige oplevering woonrijpmaken inclusief parkeerinrichting verwacht.
Voor het Dijkkwartier-Oost is het bestemmingsplan inclusief het
beeldkwaliteitenplan vastgesteld. Start bouw is gepland in het najaar
2020. Dat geldt ook voor Dijkkwartier-West.
Bij de Waalhaven (inclusief groen eiland en voetgangersbrug) wordt
momenteel het voorlopig ontwerp afgerond. De provincie Gelderland
heeft een subsidie van € 1 mln. verleend voor de brug; de bijbehorende
marktverkenning/aanbesteding wordt in 2020 verwacht.
Het stedenbouwkundig plan Waalkwartier is vastgesteld met partieel
behoud van het Honig-fabriekscomplex. Het aangepaste bestemmingsplan wordt naar verwachting in het derde kwartaal van 2020 aan
de raad aangeboden.
Een eerste start met werkzaamheden wordt verwacht in 2021.
Grenzend aan Waalfront ligt het Nyma-terrein, een ontwikkeling die
niet losstaat van het Waalfront-gebied. Hier is de verdere ontwikkeling
samen met twee marktpartijen en de provincie in gang gezet.

Financiën
Relevante duurzaamheidsaspecten zijn de robuuste aanleg van de
waterkering, aansluiting op het warmtenet als onderdeel van de ambitie
warmteringleiding en de start van het onderzoek naar toepassingen van
smart energy op terrein/gebouw ENGIE (de voormalige kolencentrale
van SUEZ), een terrein direct grenzend aan Waalfront.
Alle ontwikkelingen vinden plaats in partnerschap met onder andere de
provincie Gelderland en het Rijk.

Taakstellend: € 25 mln. uit het budget voor Nota Ruimte. Het Provinciale
Stads- en Regiocontract 2012-2017 (zaaknummer 2011-019045) is
vastgesteld (subsidievaststelling per 15 november 2018). In het provinciale
Bestuursakkoord stedelijk netwerk Arnhem-Nijmegen 2017-2026, de
opvolger van het Stads- en Regiocontract, is tevens ruimte opgenomen
om voor specifieke projecten voor het Waalfront een aanvraag in te
dienen. De vastgestelde subsidies van de provincie over de totale
projectperiode op dit moment komen uit op ruim € 23,2 mln.

In februari 2016 zijn de bedrijfsactiviteiten van het slachthuis beëindigd.
Behoud van de werkgelegenheid middels verplaatsing van het bedrijf is
hiermee in het geding gekomen. De juridische afwikkeling met de
MIRT Overzicht 2021 | 361

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Oost-Nederland
Integrale gebiedsopgaven
EZK

Sterke regio’s: Oost-Nederland

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	De projectperiode is in 2019 verlengd tot en met

Enkele regio’s en sectoren zijn economisch sterk ontwikkeld, maar er
zijn extra inspanningen nodig om de (internationale) concurrentiekracht van deze sterke regio’s te verstevigen. Met een gebundelde inzet
van instrumenten worden knelpunten opgelost en gebiedsgerichte
kansen benut om het Nederlandse vestigingsklimaat te versterken.

mei 2021.

2020	Shared Research Facilities (SRF, voorheen

Oplossing

CATAgroFood): het direct toegankelijk maken van
onderzoeksfaciliteiten van Wageningen UR blijkt
een belangrijke factor in het verbeteren van het
vestigingsklimaat. Daarnaast is het een duidelijke
stimulans voor interactie tussen onderzoekers
van verschillende organisaties, die vaak leidt tot
samenwerking en innovatie. Ook het MKB maakt
(in toenemende mate) gebruik van SRF. De
projectperiode is in 2019 verlengd tot en met
2021. In 2019 is vanuit het Rijk 5 mln. toegezegd
aan twee fondsen: één voor gedeelde onderzoeksapparatuur (opvolger van SRF) en één voor
gedeelde proeffaciliteiten. Middelen zijn
toegezegd in het kader van de Regio Deal
FoodValley en worden via een decentrale
uitkering in tranches uitgekeerd tot en met 2021.
2019	High Tech Factory: op 16 mei 2013 is op de campus
de productiefaciliteit met zo’n 5.000 m2 aan
cleanrooms, laboratoria en kantoorruimtes
geopend. Hiermee beschikken bedrijven die
actief zijn in micro- en nanotechnologie over
hoogwaardige faciliteiten om opschaling in
productievolume te realiseren. Hiermee was fase
1 van het project afgerond. Het fonds voor de
leasefaciliteit, High Tech Fund (fase 2) is eind 2017
financieel afgerond door EZK. De regio denkt na
over een vervolg van High Tech Fund.

In vier toonaangevende Sterke Regio’s is geïnvesteerd in ambitieuze
projecten op het gebied van fysieke of kennisinfrastructuur die het
internationale vestigingsklimaat versterken. De vier regio’s zijn de
Randstad, Brainport Zuidoost-Nederland, het energieknooppunt
Groningen en Oost-Nederland (Wageningen-Arnhem/Nijmegen-Twente).

Politiek/bestuurlijk
Met de geselecteerde regio’s wordt bepaald welke fysieke of kennisinfrastructuur de regio ontbeert om de potentie waar te kunnen maken.

Uitvoering

Financiën

In samenwerking met publieke en private partijen in de regio worden
investeringsprojecten opgesteld, opgestart en uitgevoerd. Het ministerie
van EZK en de regionale partners zijn hiervoor verantwoordelijk.

In de regio Oost-Nederland is aan twee projecten een rijksbijdrage
toegekend uit het Sterke Regio-budget van het Fonds economische
structuurversterking (Fes):

Zowel High Tech Factory als Shared Research Facilities ontwikkelt zich
overeenkomstig de prognoses voor bezettingsgraad van de apparatuur.
Het belang van beschikbaarheid van onderzoeks- en productiefaciliteiten
voor (jonge) bedrijven in de agrofood en hightech-sector is onverminderd
groot. Aan High Tech Factory heeft het toenmalige ministerie van
Economische Zaken in maart 2016, in overleg met regionale partners,
toestemming gegeven voor verbreding van het apparatuurfonds.

• High Tech Factory en High Tech Fund Twente (€ 8 mln.). In Twente zijn
ruim veertig spin-offbedrijven op het gebied van microsysteem- en
nanotechnologie toe aan het produceren van hun vindingen. Begin
2014 is het project voor de productiefaciliteit volledig afgerond. Het
ministerie van Economische Zaken heeft de periode van medefinanciering van het Rijk in het apparatuurfonds High Tech Fund verlengd
van 2013 naar 2017. De omvang van de rijksbijdrage is gelijk gebleven.
• Shared Research Facilities Wageningen (€ 12 mln.). Het bedrijfsleven
in de voedingssector kan bij SRF geavanceerde apparatuur huren
voor onderzoek, zoals een MRI-scanner of een elektronen­
microscoop. Sharing research facilities is een belangrijke pijler van
Wageningen Campus.

Dit betekent dat het fonds wordt opengesteld voor hightech starters en
groeiers die zich niet noodzakelijkerwijs in High Tech Factory, maar wel
in de regio Twente vestigen.

MIRT Overzicht 2021 | 362

Noord-Nederland

Visie

364

Hoofdopgaven

364

Gebieden met concentratie van opgaven
van nationaal belang

365

Opgavenkaart

368

Projectenkaart

370

Projectenoverzicht

371

Project- en programmabladen

372

Noord-Nederland

Noord-Nederland omvat de provincies
Groningen, Friesland en Drenthe.
Noord-Nederland is een gebied met
een grote landschappelijke diversiteit
en is relatief dunbevolkt.

Visie

Hoofdopgaven

De steden spelen in Noord-Nederland een belangrijke rol. Meer dan
de helft van de ruim 1,7 miljoen inwoners in dit gebied woont en werkt
in de stedelijke gebieden Groningen-Assen, Leeuwarden en Emmen.
De stedelijke gebieden zijn van groot belang voor het aanbieden en in
stand houden van een hoog niveau van voorzieningen, zoals onderwijs,
gezondheidszorg en cultuur. Het havencomplex in de Eemsdelta
fungeert als internationale toegangspoort voor Noord-Nederland.

De omslag maken naar een duurzame energievoorziening

De economische kracht van Noord-Nederland ligt in de (inter)nationale
positie van een aantal robuuste economische clusters: Energie, Chemie,
Water(technologie), High Tech Systemen en Materialen (sensortechnologie), Agri & Food en Life Sciences & Health (healthy ageing). Het
samenspel van en de samenhang tussen deze sectoren vormen een
goede basis voor de transitie naar een circulaire economie.
Een goede bereikbaarheid is een belangrijke randvoorwaarde voor het
versterken van de economische potentie van de regio en vergt de inzet
van alle modaliteiten (weg, spoor, binnenvaart, zeevaart en luchtvaart).
De voornaamste transportassen zijn de A6/A7, de A28/A37, de
spoordriehoek Zwolle-Groningen-Leeuwarden, de spoorlijn ZwolleEmmen, de spoorlijn Groningen-Bremen, de vaarweg Lemmer-Delfzijl
en de zeeverbinding Eemshaven-Noordzee. De focus ligt op het
ontwikkelen van een robuust, veilig, slim en duurzaam mobiliteits­
systeem tussen de stedelijke regio’s en economische kernzones in
(Noord-)Nederland en de (inter)nationale kerngebieden in NoordoostEuropa. Belangrijk voor Noord-Nederland is een goed regionaal
ov-product (combinatie van bussen en regionaal spoor) en een sterke
verbinding met de Randstad.

De afname van de beschikbaarheid van fossiele brand- en grondstoffen
vraagt om meer zelfvoorzienendheid, duurzame energieopwekking en
hergebruik van (rest)producten en grondstoffen. Hiervoor zijn een
energietransitie en een transitie naar een circulaire economie nood­
zakelijk. Een energietransitie betekent uitvoering geven aan de
afspraken in het Klimaatakkoord en het regeerakkoord (49% CO2reductie in 2030). CO2-reductie moet worden bereikt in de gebouwde
omgeving (van het gas af), de elektriciteitsvoorziening, de mobiliteit,
de industrie en de landbouw/het landgebruik. Zeker in de gebouwde
omgeving moet de energietransitie gecombineerd worden met andere
opgaven, zoals herstructurering en krimp.
In het Interbestuurlijk Programma (IBP) is afgesproken dat regio's een
regionale energiestrategie (RES) gaan maken. Deze RES’en gaan een
belangrijke rol spelen in het verdelen van de opgave voor duurzame
elektriciteit en warmte over het land. Uitgangspunt hierbij is dat
potenties voor wind op zee optimaal worden benut.
Dankzij de strategische ligging op een Europees knooppunt van
energie-infrastructuur en dankzij de aanwezige kennisinstellingen, de
economische sectoren en de ruimtelijke mogelijkheden voor experimenten met innovatieve energietechniek is Noord-Nederland hiervoor
bij uitstek geschikt. Noord-Nederland kent van oudsher sterke
economische sectoren Energie, Landbouw, Industrie en Logistiek.
De kansen voor de transitie naar een circulaire economie liggen in
meer samenwerking en dwarsverbanden tussen deze sectoren.

De economische structuur versterken
De ruimtelijke economische strategie is gericht op het uitbouwen van
de sterke clusters en het verbeteren van de internationale verbindingen
en van de verbinding van de steden met het landelijke gebied. Door de
concentratie van economische activiteiten in de stedelijke netwerken
en de grootschalige bedrijvigheid buiten deze steden, zoals in de (zee)
MIRT Overzicht 2021 | 364

Noord-Nederland

haven Eemshaven/Delfzijl, Harlingen en de logistieke hotspot
Emmen-Coevorden, wordt de agglomeratiekracht versterkt. Deze
strategie wordt ondersteund door de uitvoering van het Regiospecifiek
Pakket Zuiderzeelijn (RSP-ZZL). In de meer perifere gebieden krijgt
Noord-Nederland te maken met een verdere afname van het aantal
inwoners en met vergrijzing en ontgroening. Door deze demografische
ontwikkelingen staat het voorzieningenniveau onder druk en is er in
een aantal gebieden een overaanbod van (incourant) vastgoed.
Daarnaast daalt door de veranderende bevolkingssamenstelling het
potentiële arbeidsaanbod. Naast herstructurering van de woning­
voorraad zijn herstructureringen op het gebied van voorzieningen,
bereikbaarheid en arbeidsmarkt noodzakelijk.

Een duurzame zoetwatervoorziening met een veilig
vestigings-, woon- en investeringsklimaat
Noord-Nederland zal tijdig moeten inspelen op de effecten die
klimaatverandering heeft op de structuur en het gebruik van de ruimte.
Het gaat hierbij met name om de ontwikkeling van een robuust
kustlandschap en zoetwatersysteem ter vergroting van de waterveiligheid, de waterzelfvoorziening en ter voorkoming van verdroging. Met
een integrale aanpak van wateropgaven worden verbindingen gelegd
met innovaties in landbouw, kustverdediging en watertechnologie en
met het versterken van de omgevingskwaliteit. Naast de reeds
vastgestelde gebiedsagenda IJsselmeergebied 2050, waarmee
gezamenlijk invulling wordt gegeven aan een aantal samenhangende
opgaven voor het ‘blauwe hart’ van Nederland: klimaatadaptatie,
verbetering van natuur- en waterkwaliteit, energietransitie, metropoolontwikkeling en verdere verbinding met economische potenties,
werken Rijk en regio samen aan de Gebiedsagenda Waddenzeegebied.

Gebieden met concentratie van
opgaven van nationaal belang
Energyport
Energyport (Noord-)Nederland is het energieknooppunt van
Noordwest-Europa. Dankzij de aanwezige energie-infrastructuur, de
kennispositie en de ruimtelijke kenmerken kan Noord-Nederland deze
rol vervullen. Een groot aantal kabels en (buis)leidingen van elektriciteit, gas, telecom en data komt terecht in de Eemshaven en vertakt zich
naar de rest van Nederland en Europa. De Eemshaven heeft een rol als
logistiek knooppunt voor offshore windenergie. Energyport is goed op
weg om samen met Niedersachsen het kenniscentrum voor energievoorziening en -transitie te vormen (European Region of Excellence in
Energy). De ligging aan zee, de geologie en de aanwezige ruimte bieden
(experimenteer)mogelijkheden voor energie-innovatie. Het Rijk draagt
bij aan het versterken van Energyport door onder andere het robuust
en compleet maken van het hoofdenergienetwerk.

Waddenzee
De Waddenzee is door UNESCO aangewezen als natuurlijk erfgoed en is
onderdeel van het Europese Natura 2000-netwerk en het Nationaal
Natuurnetwerk. Economisch is de Waddenzee van betekenis voor
recreatie, scheepvaart, visserij en delfstoffenwinning. De hoofdopgave
is het waarborgen van een duurzaam en veilig water- en ecosysteem, in
samenhang met de ontwikkeling van economische functies. De
waterkwaliteit in de Waddenzee heeft bijzondere aandacht via het
project Economie en Ecologie Eems-Dollard in balans.

Gaswinningsgebied
De problematiek in Groningen als gevolg van de gaswinning is omvangrijk.
Inwoners van het aardbevingsgebied kampen met veel schade aan huizen
én immateriële schade (stress, onveilig gevoel, onzekere toekomst).
Het kabinet heeft op 29 maart 2018 besloten om de gaswinning van het
Groningenveld zo snel als mogelijk af te bouwen en in ieder geval per
2030 volledig te beëindigen. Het kabinet heeft gelijktijdig met dit

besluit, naast de bestaande afspraken over de versterkingsopgave, de
afspraak gemaakt om een substantiële, meerjarige bijdrage te leveren
aan een toekomstbestendig Groningen. Met het Nationaal Programma
Groningen (NPG) wordt onder regie van de regio met hen samen­
gewerkt aan de economische versterking en de kwaliteit van het
gebied. Het NPG is ingedeeld langs drie programmalijnen:
• Groningse kracht en trots;
• Groningse natuur, energie en klimaat;
• Groningse economie en arbeidsmarkt.
Het NPG bouwt waar mogelijk voort op lopende initiatieven.

Noord-Nederland als living lab-regio:
de achtertuin als proeftuin
In Noord-Nederland worden de ruimte en de kennis benut om de
vertaalslag te maken van kennis naar oplossingen voor grote maatschappelijke uitdagingen. De Noorderruimte fungeert daarin letterlijk als
proeftuin voor de toepassing van nieuwe producten, concepten en
diensten. In deze living lab-regio worden oplossingen niet alleen bedacht
en ontwikkeld, maar worden ze ook door bedrijven toegepast en getest
in een reële omgeving met gebruikers. Door deze manier van testen en
verbeteren ontstaan producten en diensten die kunnen worden vermarkt
en geëxporteerd naar de rest van Europa en verder. Zo dragen living labs
bij aan de groei van de concurrentiekracht van Nederland.
Noord-Nederland kent op dit moment een groot aantal proeftuinen
waarin kennisinstellingen en het bedrijfsleven samenwerken aan
oplossingen voor vraagstukken zoals de energievoorziening, de
voedselproductie en een schone, veilige watervoorziening, de biobased
economie en groene chemie, en de bevolkingsdaling.

MIRT Overzicht 2021 | 365

Noord-Nederland

Overige gebiedsopgaven
Groningen-Assen
De regio Groningen-Assen behelst de belangrijkste bevolkings- en
werkgelegenheidsconcentratie in Noord-Nederland en vervult een
verzorgingsfunctie voor een omvangrijk gebied. Ruimtelijk wordt
ingezet op bundeling en concentratie van het wonen en werken op de
zogeheten T-structuur, gevormd door de A7, de A28 en het spoor.
Daaromheen wordt het aantrekkelijke landschap behouden en versterkt.
De Netwerkanalyse die in 2013 is geactualiseerd en de bereikbaarheidsstrategie die op basis daarvan is opgesteld, bevestigen de sterke inzet
op autoverkeer, openbaar vervoer en fiets en de verbindende schakels
daartussen. Hoogwaardige ov-assen van bus en spoor vormen de
ruggengraat van het openbaar vervoer en verbinden de regionale
kernen met de P+R’s en de economische toplocaties in de steden.

Het Rijk en de gemeente Groningen werken de komende jaren intensief
samen om de woningbouwproductie in de gemeente Groningen te
verhogen. Vanwege de gespannen woningmarkt moeten 20.000 nieuwe
woningen bijgebouwd moeten worden voor 2030. De afspraken zijn in
januari 2019 vastgelegd in de Woondeal Groningen, een bestuurlijke
afspraak tussen BZK en de gemeente Groningen. Naast versnelling van
de ontwikkeling van het Suikerfabriekterrein en de Eemskanaalzone
richt de woondeal zich op excessen op de woningmarkt en het zorgen
voor voldoende plancapaciteit op de langere termijn.
Voor de periode tot 2040 werken Rijk en regio aan een verstedelijkingsstrategie Groningen-Assen. Deze strategie selecteert geschikte locaties
voor verdere verstedelijking om aan de groeiende woningbehoefte te
voldoen. De additionele regionale behoefte ligt tot 2040 op ruim
35.000 woningen.

Leeuwarden
Een bijzondere opgave de komende jaren is het bereikbaar houden van
de steden en de regio tijdens de uitvoering van vele projecten op weg
en spoor. De aanpak Minder Hinder en het programma Beter Benutten
bieden daarvoor goede handvatten. Binnen de regio Groningen-Assen
spelen twee belangrijke gebiedsontwikkelingen, te weten Groningen
Centrale Zone en Assen FlorijnAs.
De plannen voor de Centrale Zone zijn erop gericht om verouderde
bedrijventerreinen, het stationsgebied en het gebied rond het
Universitair Medisch Centrum te transformeren en te verdichten tot
toplocaties voor onder andere de kenniseconomie, met een landelijk
bereik en gemengde, hoogwaardige woon-werkmilieus.
De FlorijnAs is een noord-zuidgerichte ontwikkelingszone binnen
Assen. Ingrepen in de infrastructuur vormen de drager voor de
duurzame (her)ontwikkeling van deze zone, met onder meer het
uitbreiden van ov-voorzieningen en het bouwen van meer woningen
in de bestaande stad.

Dit stedelijk netwerk huisvest circa 330.000 inwoners. Met de huidige
woon-werkrelaties worden de onderlinge verbanden tussen de steden
steeds belangrijker. Door de hiermee gepaard gaande verkeer- en
vervoerstromen goed te organiseren en de verstedelijking te concentreren in de stedenring, blijft het platteland van Friesland ruim en open.
Hierdoor worden de kernkwaliteiten van dit gebied gewaarborgd en
kan het zijn functie voor landbouw, natuur en (water)recreatie en
duurzame energieopwekking behouden.
Binnen dit stedelijk netwerk is Nieuw Stroomland een belangrijke
gebiedsontwikkeling. Een gebied met diverse opgaven zoals de
gebiedsontwikkeling Spoordok, een oplossing voor de kruising van
spoor en water, en vermindering van de barrièrewerking van het
spoor. Andere belangrijke opgaven voor de komende jaren zijn onder
andere de versterking van het universitair klimaat en de positie van
het hoger onderwijs, de voorgenomen grootschalige gebiedsontwikkeling rond het WTC en de ontwikkeling van de Energiecampus en
energietransitie/ CO2-reductie.

Leeuwarden was Europese Culturele Hoofdstad 2018. Samen met de
provincie Friesland wordt een Agenda 2028 uitgewerkt, om het succes
en de energie van 2018 door te trekken op de langere termijn.

Emmen
Dit stedelijk netwerk telt bijna 325.000 inwoners. Bevolking en
werkgelegenheid zijn geconcentreerd in en om Emmen, Coevorden en
Hoogeveen. Het beleid is primair gericht op versterking van de
economische structuur door meer inzet op kansrijke sectoren als
Chemie/Biobased economy, Logistiek en Energie, een goede bereikbaarheid, hoogwaardige achterlandverbindingen en versterking van de
centrumfuncties van Emmen en Coevorden. Dit beleid heeft een
krachtige impuls gekregen met het op 1 juli 2016 verschenen economisch
programma ‘Voor een sterke en innovatieve regio Vierkant voor Werk’
van de commissie-Vollebregt-Alberda van Ekenstein. Het is een
strategisch actieprogramma met zowel economische als ruimtelijk
fysieke programmalijnen. De minister van Economische Zaken heeft
samen met de regio zijn steun voor het programma uitgesproken.
Daartoe ondertekenden partijen een samenwerkingsovereenkomst.
De belangrijkste gebiedsontwikkelingen in Zuid-Drenthe betreffen de
centra van Emmen en Coevorden. De verplaatsing van het Dierenpark
Emmen heeft de weg vrijgemaakt voor versterking en modernisering
van het stadscentrum, met onder meer een nieuw stadstheater en
de nieuwbouw van het Dierenpark Emmen met een oppervlakte van
22 hectare. Deze zijn nu afgerond. Er wordt een tweede fase in de
centrumvernieuwing van Emmen ingezet.

MIRT Overzicht 2021 | 366

Noord-Nederland

Eemsdelta
De Eemsdelta omvat het havencomplex in Delfzijl met een cluster van
zware chemische bedrijvigheid, en de Eemshaven die aangelegd is voor
de ontwikkeling van grootschalige industrie en die inmiddels als locatie
voor energiegerelateerde bedrijvigheid zeer in trek is. De ontwikkeling
van de sectoren Energie en Chemie, in combinatie met de aardbevingsproblematiek, vergen mogelijk aanpassing van de (energie-)infrastructuur. De kustveiligheid, die onder andere door klimaatverandering
afneemt, moet worden gegarandeerd.

Noorderruimte
Het landelijke gebied in Noord-Nederland wordt ook wel aangeduid als
de Noorderruimte. Dit gebied bestaat uit een groot aantal unieke
natuur- en cultuurlandschappen waar kansen liggen voor duurzame
landbouw, de energietransitie, toerisme en recreatie, kleinschalige
bedrijvigheid en landelijk wonen.
Noord-Nederland en landbouw zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Met de regiodeal Natuurinclusieve landbouw wordt een impuls gegeven
aan het verduurzamen van deze sector door het combineren van
kringlooplandbouw met het leveren van een bijdrage aan biodiversiteit
en landschapskwaliteit. Daarnaast wordt met de regiodeals NoordoostFriesland (inclusief Holwerd aan Zee) en Zuidoost-Drenthe gewerkt aan
het versterken van het woon-, leef- en vestigingsklimaat in deze regio’s.

maatregelen efficiënter dan maatregelen die leiden tot een ander
gebruik van landbouwgronden, zoals waterberging.

Omgevingsagenda Noord
Mede in het licht van de naderende Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
worden landsdelige Omgevingsagenda’s opgesteld. In landsdeel Noord
werken Rijk en regio gezamenlijk aan deze Omgevingsagenda.
In november 2019 is een Plan van Aanpak vastgesteld dat nu ter
uitvoering wordt gebracht. In 2021 wordt de eerste versie van de
Omgevings­agenda Noord vastgesteld. De Omgevingsagenda vervangt de
MIRT gebieds­agenda. De Omgevingsagenda slaat een brug tussen
opgaven en concrete projecten, maatregelen en projecten die (aanvullend op wat al loopt) op de agenda staan van Rijk en regio. Met deze
Omgevingsagenda zetten de regionale/decentrale overheden en het Rijk
een nieuwe stap in de samenwerking vanuit de één-overheidgedachte.
Zie voor gebiedsagenda Noord-Nederland:
https://leerplatformmirt.nl/mirt-regios/noord-nederland/

De Noorderruimte heeft ook te maken met klimaatverandering,
demografische veranderingen, nieuwe vormen van energiewinning en
agrarische schaalvergroting. De ontwerpopgave is de aanpassing van
bestaande functies en de inpassing van nieuwe functies in de karakteristieke landschappen. De focus ligt op de laaggelegen blauwgroene
gordel van (voormalige) veengebieden, met de Friese Meren, het
Lauwersmeer en de Veenkoloniën. In het in 2013 afgeronde MIRTonderzoek Economie van Water en Landschap zijn scenario’s ontwikkeld waarin actuele en komende transities op het gebied van klimaat/
water, energie, landbouw en demografie zo efficiënt mogelijk worden
samengebracht. Op de korte en middellange termijn zijn technische
MIRT Overzicht 2021 | 367

Noord-Nederland Opgavenkaart

Ga naar legenda op volgende pagina

MIRT Overzicht 2021 | 368

Noord-Nederland Opgavenkaart
Algemeen

Verstedelijking

Water

Energie

Ga terug naar de kaart
Stedelijke regio met een concentratie
van topsectoren
Gebieden met concentratie van
opgaven van nationaal belang
Gebied dat wordt beïnvloed door
zwaardere bevingen

Extensivering

Primaire kering - voldoet niet (Derde Toets)
Primaire kering - nader onderzoek (Derde Toets)

Regionaal

Primaire kering - voldoet (Derde Toets)

Stedelijke vernieuwing / transformatie

Peilbeheer / Peilfluctuatie

Bereikbaarheid

Afvoerverdeling
Kustversterking / Zandsuppletie

Topsectoren

Hoofdwegennet

Energie

Opgave hoofdwegennet

Chemie

Hoofdspoorwegennet

Water

Hoofdvaarwegennet

Gebied windenergie
Olie- en gaswinning
Energie uit water

Piekafvoer / Afwatering

Economie

(Mogelijke) vestigingsplaats elektriciteitsproductie > 500MW

Hoogspanningsleiding >220kV
Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV
Buisleidingenstrook
Aandachtsgebeid bodemdaling door
gaswinning

Berging (zoekgebied)

Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers

Opgave hoofdvaarwegennet
Burgerluchthaven van nationale betekenis

Integrale multimodale ontwikkeling

Militaire luchthaven
Zeehaven van nationale betekenis

Regionaal

Kennis

(Belangrijke) regionale weg

Integrale gebiedsopgave van regionale
betekenis

Aandachtsgebied zoetwater door
verzilting
Droogtegevoelig gebied: geen
wateraanvoer uit hoofdwatersysteem
mogelijk

Noorderruimte

Natuur, Landschap & Erfgoed
Regionaal
High Tech Systemen & Materialen

EHS op land (herijkt)

Agro & Food

Natura 2000 - land

Life Sciences & Health

Natura 2000 - water
Nationaal Park
Natuurlijk erfgoed op lijst werelderfgoed
Object of ensemble op de (voorlopige)
lijst werelderfgoed

MIRT Overzicht 2021 | 369

Noord-Nederland Projectenkaart

Planuitwerking
1. N33 Zuidbroek-Appingedam
2. Vaarweg Lemmer-Delfzijl, fase 2

Realisatie
3.
4.
5.
6.

A7 Zuidelijke Ringweg Groningen, fase 2
Regiospecifiek Pakket (RSP) Zuiderzeelijn
Sluis Kornwerderzand
Sporendriehoek Noord-Nederland

Programma
A

Meerjarig Adaptief Programma
‘Eems-Dollard 2050’

MIRT Overzicht 2021 | 370

Noord-Nederland Projectenoverzicht

1

Hoofdwegen

To
ta

Projecten: 2

ecte
j
o
pr
al

n: 7

1

Vaarwegen
Projecten: 2

1

1

1

Water
Projecten: 1

2

Spoorwegen
Projecten: 2

Onderzoek

Verkenning

Planuitwerking

Realisatie

Programma’s
MIRT Overzicht 2021 | 371

Gebied
Fase

Noord-Nederland
Programma

Meerjarig adaptief programma
Eems-Dollard 2050
Aanleiding en doel

Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	
Op 26 november 2020 is de MIRT Voorkeur­beslissing
Buitendijkse Slibsedimentatie ondertekend. Medio
2020 is in het kader van de Programmatische
Aanpak Grote Wateren budget gereserveerd voor
het project binnendijkse slibsedimentatie
Eems-Dollard/Groote Polder. De startbeslissing
voor dit project kan nu worden voorbereid.
2020	
Op 15 mei 2019 is de MIRT Startbeslissing voor de
Verkenning Pilotproject Buitendijkse
Slibsedimentatie ondertekend.
2019	
Het adaptief programma kampt met problemen met
de financiering van het deelprogramma Nuttig
Toepassen Slib en het programmamanagement.
Hiervoor worden oplossingen gezocht in MIRTverband. De problematiek zal ook in het BO MIRT
2018 aan de orde komen.
Voor het programma hydromorfologische
verbetering (o.a. buitendijks invangen van slib) zal
eind 2018 of begin 2019 mogelijk een MIRTverkenning worden opgestart, waarin maatregelen
ter verbetering van het hydromorfologisch systeem
worden onderzocht op haalbaarheid. De kosten
worden gedekt uit het budget voor het programma
ecologie grote wateren.
2018	
Het meerjarig adaptief programma is in uitvoering.
Deelprogramma’s (vitale kust, nuttig toepassen
van slib en hydromorfologische verbetering)
worden opgepakt.
2017	
Het MIRT Onderzoek is opgeleverd. Het meerjarig
adaptief programma Eems-Dollard 2050 is
vastgesteld.

2015

Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

In een twee jaar durend MIRT Onderzoek Economie en Ecologie
Eems-Dollard in balans hebben de toenmalige ministeries van
Infrastructuur en Milieu en van Economische Zaken en de provincie
Groningen zich gebogen over de problematiek en de oplossings­
richtingen voor het Eems-Dollard-estuarium.
Uit het MIRT Onderzoek blijkt dat de Eems-Dollard twee cruciale
problemen heeft die een gezonde en veerkrachtige ecologie in de weg
staan. Ten eerste zit er te veel slib in het water, waardoor de algen­
productie die aan de basis staat van de voedselketen onvoldoende is.
De troebelheid vormt daarnaast een obstakel voor de passeerbaarheid
van trekvissen. Het tweede probleem is dat er te weinig geleidelijke
overgangen zijn tussen zoet en zout water, maar ook tussen land en
water. Daardoor is er weinig variatie in leefgebieden voor flora en fauna
en komt ook weer de passeerbaarheid van trekvissen in het geding.
Als vervolg op het MIRT Onderzoek is in 2016 het meerjarig adaptief
programma Eems-Dollard 2050 vastgesteld. In dit programma wordt
de kustzone aangepakt waarbij er leefgebieden worden toegevoegd en
hersteld op de overgangen van zoet naar zout water en van land naar
water. Tegelijk worden innovaties uitgewerkt om jaarlijks ten minste
een miljoen ton slib op een nuttige en economisch rendabele manier te
verwerken. Daarnaast vindt onderzoek en monitoring plaats om na te
gaan welke effecten deze maatregelen hebben op de ecologie en wat er
nog meer mogelijk is om de ecologie te herstellen.
Het MAP Eems-Dollard 2050 is de gezamenlijke ambitie van het Rijk en
de regio. Rijk en regio stellen gezamenlijk ruim € 70 mln. beschikbaar
voor de eerste uitvoeringsfase. Dit is inclusief subsidies uit bijvoorbeeld
het Waddenfonds en het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP).
Ook het bedrijfsleven in en rond de Eemshaven draagt bij.

met 2020 en biedt een doorkijk naar de periode tot 2050. Die lange
periode is nodig om tot een ecologisch streefbeeld te komen van hoe de
natuur er tegen die tijd uit moet zien. Gedurende die periode komt er
meer kennis beschikbaar: leren door doen. Als het nodig is, wordt het
programma onderweg bijgesteld. De MIRT Startbeslissing voor de
Verkenning Pilotproject Buitendijkse Slibsedimentatie is op 15 mei 2019
in Leeuwarden, tijdens het Strategisch BO MIRT Noord-Nederland, door
de minister van IenW ondertekend, mede namens de minister van LNV.

Betrokken partijen
Planning
Het meerjarig adaptief programma Eems-Dollard 2050 is op 5 juli 2016
vastgesteld. Het programma geeft een gedetailleerde invulling tot en

De provincie Groningen, de ministeries van IenW en LNV en het
platform Economie en Ecologie in balans.

MIRT Overzicht 2021 | 372

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-Nederland
Hoofdwegen
IenW

N33 Zuidbroek-Appingedam

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Door een langere doorlooptijd van de planuitwerking vertraagt het project. Daarbij is in de
realisatiefase extra tijd nodig voor hergebruik
van de oorspronkelijke weg en het beheersen van
het risico van specifieke bodem condities.
Hierdoor wordt de openstelling van het project
met 2 jaar doorgeschoven.

De Eemsdelta/Energyport is in de Structuurvisie Infrastructuur en
Ruimte (SVIR) benoemd als stedelijke regio met een concentratie van
topsectoren. De Eemshaven en Delfzijl zijn havens van nationaal belang.
De regionale ambitie is dat zich meer bedrijven in deze regio vestigen.
Hierdoor is een goede bereikbaarheid voor deze bedrijvenlocaties van
groot belang en daarom is een robuuste infrastructuur gewenst.

Oplossing
Eind 2014 is de verdubbeling van de N33 tussen Assen en Zuidbroek
opengesteld, inclusief een klaverblad op de kruising met de A7. De
bereikbaarheid van de Eemsdelta wordt verbeterd door ook de N33
tussen Zuidbroek en Appingedam te verdubbelen naar 2x2 rijstroken.

2020	Het project is na de Voorkeursbeslissing
overgegaan van de verkenningsfase naar
planuitwerking. De onderzoeken ten behoeve
van het Ontwerptracébesluit en Tracébesluit zijn
vertraagd als gevolg van de overstap naar het
recentste verkeersmodel en extra afstemming
met de omgeving.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan verbetering van de regionale bereikbaarheid
van en naar de Eemsdelta, de verbetering van de leefbaarheid in de
regio en de verbetering van de verkeersveiligheid op de N33 tussen
Assen en Appingedam.

Planning
2019	Er is vertraging opgetreden omdat het
omgevings­proces meer tijd vergt en de besluitvorming van het voorkeursalternatief is vertraagd
door verwerking van het advies van de
Commissie voor de m.e.r. Het later vaststellen
van het Tracébesluit werkt door in de mijlpalen
start realisatie en openstelling.

2020:
2021:
2023:
2026:

Ontwerptracébesluit
Tracébesluit
Start realisatie
Openstelling

Politiek/bestuurlijk
Na een uitgebreide participatie is in 2018 het voorkeursalternatief
vastgesteld.

2018	Omdat de aanbesteding van de planuitwerking is
vertraagd, wordt ook het Tracébesluit later
vastgesteld.

2017	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Financiën
Taakstellend budget: € 102 mln. (inclusief bijdrage van de regio
€ 88 mln.) (Artikel IF 12.03.02).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

MIRT 2021

102

2026

MIRT 2020

100

2022-2024

MIRT 2019

99

2021-2023

MIRT 2018

97

2021-2023

MIRT 2017

96

2021-2023

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

6

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

2

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 373

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Vaarweg Lemmer-Delfzijl, fase 2

Planuitwerking

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	In 2019 is de planvorming van alle projecten van
de provincies overgegaan naar Rijkswaterstaat.
Dit heeft ertoe geleid dat de planvorming van de
Gerrit Krolbrug en Paddepoelsterbrug niet
voldoet aan de MIRT-systematiek. Als gevolg
hiervan is het project Gerrit Krolbrug teruggezet
naar de MIRT-planuitwerking. Dit wordt nu
aangepakt, met vertraging tot gevolg.

2020	In 2019 is de € 60 mln. vanuit het regeerakkoord
voor de drie Friese bruggen (Oude Schouw,
Schuilenburg en Uitwellingerga) gereserveerd
en is voor de MIRT Verkenning naar deze drie
bruggen een Startbeslissing genomen. Ook is
een haalbaarheidsonderzoek gestart naar een
aquaduct ter vervanging van de bruggen
Schuilenburg en Kootstertille en is de vervanging
van de Busbaanbrug in Groningen en bediening
op afstand van de objecten (inclusief nieuwbouw
bediencentrales) in de HLD aan fase 2 toegevoegd. Voor de Paddepoelsterbrug wordt naar
een kosteneffectieve oplossing gezocht.

2019

 an de vier te realiseren bruggen is één brug in
V
realisatie gegaan: de Gerrit Krol-autobrug. De brug
kent een hoge storingsgevoeligheid en is door
recente aanvaringen aan het einde van de
levensduur. Om deze reden is de voorbereiding
voor de realisatie gestart in 2018.

De hoofdvaarweg ontsluit Groningen en Friesland voor de binnenvaart
en verbindt Noord-Nederland met de havens van Amsterdam,
Rotterdam en de Noord-Duitse kanalen. De schaalvergroting in de
binnenvaart, het grote aantal recreatievaartuigen en de technische
staat van de nog niet vervangen objecten, vragen om vervanging en
opwaardering van de vaarweg, met name bij de bruggen en sluizen.
De hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl wordt opgewaardeerd naar een
vaarweg klasse Va.

Oplossing
In fase 1 zijn de belangrijkste knelpunten op deze vaarweg in de periode
tot en met 2017 aangepakt. In fase 2 worden de resterende knelpunten
aangepakt: het vervangen en opwaarderen van acht bruggen,
kleinschalige investeringen op de bruggen op het Eemskanaal en het
Bedienen op Afstand van de objecten (inclusief nieuwbouw bedien­
centrales) in de hoofdvaarweg. De acht bruggen die vervangen worden
zijn: Spannenburg, Oude Schouw, Uitwellingerga, Schuilenburg,
Kootstertille, Paddepoelsterbrug, Gerrit Krolbrug en Busbaanbrug.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het oplossen van de knelpunten draagt bij aan het realiseren van een
efficiënt, veilig en vlotte doorvaart van de scheepvaart.

Planning
Openstelling Gerrit Krolbrug: 2026 (start realisatie 2024)
Openstelling Paddepoelsterbrug: 2024 - 2026 (start realisatie 2023)
Openstelling Busbaanbrug: 2026 - 2028 (start realisatie 2025)
Openstelling Oude Schouw, Spannenburg en Uitwellingerga: 2026
(start realisatie 2023)
Openstelling Kootstertille en Schuilenburg: 2024 - 2026
(start realisatie 2023)

Politiek/bestuurlijk

beheer overgedragen van de provincies Groningen en Friesland aan
Rijkwaterstaat. De kanalen vormen gezamenlijk de hoofdvaarweg
Lemmer-Delfzijl. In de periode 2014-2018 hebben de provincies
Groningen en Friesland samen met Rijkswaterstaat intensief samen­
gewerkt aan het beheer, onderhoud en investeringen van de HLD.
Vanaf 2019 wordt de aanleg, vervanging, het beheer en onderhoud
enkel door Rijkswaterstaat uitgevoerd. Gelet op deze verandering heeft
de minister van Infrastructuur en Waterstaat samen met de provincies
de afspraken over fase 2 in 2018 herijkt door onder andere het
vastleggen van het eindresultaat functionaliteit hoofdvaarweg
Lemmer-Delfzijl.

In 2014 is het beheer en onderhoud van het Prinses Margrietkanaal, het
Van Starkenborghkanaal en het Eemskanaal formeel in eigendom en
MIRT Overzicht 2021 | 374

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Planuitwerking

Vaarweg Lemmer-Delfzijl, fase 2
(vervolg)

Financiën
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Het taakstellend budget voor dit project is € 105 mln. waarvan op
€ 80 mln. op Artikel IF 15.03.02 en € 25 mln. op Artikel IF 15.03.01.
Daarnaast is € 60 mln. gereserveerd voor de drie Friese bruggen
Oude Schouw, Schuilenburg en Uitwellingerga.

2017	Vanwege een bijdrage aan rijksbrede taakstellingen en het beheersbaar houden van de kas­
problematiek is aanpassing van de kasreeks
nodig, waardoor de openstelling is vertraagd.

2016	De planuitwerking voor de bruggen Kootstertille,
Schuilenburg en Paddepoelsterbrug is binnen de
looptijd van de beschikkingen eind 2014
afgerond. De planuitwerking voor de Gerrit
Krol-autobrug is medio 2015 gereed.

2015	De planuitwerking voor de bruggen Kootstertille
en Schuilenburg is vertraagd tot eind 2014 en
voor de Paddepoelsterbrug en Gerrit Krolautobrug tot medio 2015. De reden hiervoor is dat
er nadere afstemming met de provincie en de
gemeente nodig is.

2014	De uitvoeringsplanning van de resterende
deel­projecten is aangepast na faseovergang
brug Burgum.

2013	In 2012 is het realisatiebesluit genomen voor brug
Burgum en is dit project toegevoegd aan fase 1.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.

Openstelling

105

2024-2028

MIRT 2020

102

2023-2025

MIRT 2019

102

2023-2025

MIRT 2018

102

2023-2025

MIRT 2017

102

2023-2025

MIRT 2016

102

2023

MIRT 2015

102

2023

MIRT 2014

102

2023

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

3

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

4

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 375

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-Nederland
Hoofdwegen
IenW

A7 Zuidelijke Ringweg Groningen, fase 2

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Opdrachtnemer en opdrachtgever hebben
gezamenlijk een onafhankelijke adviescommissie
ingesteld (de commissie-Hertogh) die op 28
maart 2019 heeft geadviseerd over de samen­
werking binnen en de verdere aanpak van het
project. Volgens de nieuwe planning wordt de
nieuwe weg medio 2024 in gebruik genomen.
De financiële consequenties van de vertraging
worden nog onderzocht.

2019

 e fietstunnel bij de Papiermolen wordt
D
vervangen door een nieuwe fietstunnel in plaats
van een fiets-/voetgangersbrug. Hiervoor moet
nog wel een wijziging van het Tracébesluit worden
vastgesteld. De gemeente Groningen betaalt de
meerkosten van de tunnel (€ 4 mln. exclusief btw).
De opdrachtnemer verwacht twee jaar vertraging
voor openstelling door langere voorbereidingsen uitvoeringstijd. Het niet doorgaan van de
zomerstremming kan tot meer vertraging leiden;
voor het vervolg wordt een plan van aanpak
opgesteld.

2018	Budget opgehoogd vanuit middelen voor beheer
en onderhoud.

2017	Boven op het taakstellend budget heeft de
gemeente Groningen een aanvullende en
kostendekkende bijdrage toegezegd (€ 3,5 mln.)
voor de busbaan bij Hoogkerk.

De bereikbaarheid en de verkeersveiligheid van het nationaal stedelijk
netwerk Groningen-Assen staan onder druk. De belangrijkste oorzaak
hiervan is de verkeersdrukte op de Zuidelijke Ringweg Groningen (ZRG)
met de gelijkvloerse kruising van de A7 met de A28 op het door
verkeerslichten geregelde Julianaplein.

Oplossing
De oplossing ligt in een capaciteitsvergroting op het bestaande tracé
tussen Hoogkerk en de aansluiting Westerbroek op de A7 ten oosten van
Groningen met onder meer een verdiepte ligging met overkluizingen.
Het Julianaplein wordt ongelijkvloers voor de verbindingen A7 en A28.
De aanpak zorgt voor een bereikbare stad en regio, met een goede
doorstroming op de A7/N7 en een verbetering van de verkeersveiligheid.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Het project draagt bij aan het verbeteren van de bereikbaarheid, de
doorstroming en de verkeersveiligheid op de A7 en A28 en een betere
inpassing in het stedelijke gebied van Groningen.

Planning
2024: Openstelling

Politiek/bestuurlijk

Uitvoering

Het bestuurlijk voorkeursalternatief is vastgelegd in een getekende
bestuursovereenkomst tussen het Rijk, de provincie Groningen en de
gemeente Groningen (november 2009). In december 2009 is de
Aanvangsbeslissing genomen. In het bestuurlijk overleg MIRT (BO
MIRT) van voorjaar 2010 is voorts een aantal aanvullende financiële
afspraken gemaakt. In 2012 is de scope verder geconcretiseerd. Het
Ontwerptracébesluit is in 2013 genomen. Op basis van onder andere de
ingediende zienswijzen is het ontwerp voor het Tracébesluit geoptimaliseerd. Het Tracébesluit is in september 2014 vastgesteld. De Raad van
State heeft in september 2015 gevraagd het Tracébesluit aan te vullen.
In februari 2016 is daarom het Wijzigingstracébesluit vastgesteld.

Het project is medio 2016 gegund. De start van de uitvoering is vertraagd
door het niet goedkeuren van het definitieve ontwerp van de opdrachtnemer. Ook leiden gewijzigde inzichten over de brandwerendheid van
beton tot aanvullende voorzieningen. Door de langere voorbereidingstijd
en een langere uitvoering verwacht de opdrachtnemer twee jaar
vertraging voor de openstelling. De consequenties en vervolgstappen
worden onderzocht.

MIRT Overzicht 2021 | 376

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-Nederland
Hoofdwegen
IenW
Realisatie

A7 Zuidelijke Ringweg Groningen, fase 2
(vervolg)

Financiën
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Taakstellend budget: € 714 mln. (Artikel IF 12.03.01). In de uitvoering
van het project wordt ook een aantal werkzaamheden voor externe
opdrachtgevers meegenomen. De financiering van die kosten wordt
apart geregeld.

2016	Het project is overgegaan naar de realisatiefase.
De aanbesteding is gestart in 2015, de schop in de
grond wordt in 2016 verwacht.

2015	Het taakstellend budget is opgehoogd met
interne en externe kosten voor de voorbereiding
van de realisatie en de realisatie.

2014	De bezuinigingen uit het Lenteakkoord en het
aanvullende regeerakkoord van 2012 en herstel
geluidsregister (i.h.k.v. SWUNG) hebben tot
gevolg gehad dat de planning is herijkt.

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

MIRT 2021

714

2024

2019

243

34%

MIRT 2020

700

2022-2024

2018

201

29%

MIRT 2019

689

2021-2023

MIRT 2018

681

2019-2021

MIRT 2017

670

2019-2021

MIRT 2016

666

2019-2021

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

48

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

35

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 377

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-Nederland
Spoorwegen personen
IenW

Sporendriehoek Noord-Nederland

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021

 et projectbudget is verhoogd met € 7,9 mln.
H
vanuit de RA-middelen voor Regionale knel­
punten. Hiervan is € 5,3 mln. bestemd voor het
tekort op het deelproject Spoorboog Hoogeveen
en € 2,6 mln. voor tractiemaatregelen op het
deelproject Zwolle-Meppel ten behoeve van de
sprinters en als aanvulling van het risicobudget.
Daarnaast is € 4,7 mln. overgeboekt naar
Artikel 14.03 ten behoeve van het project
Spoorzone Groningen.

2019	Er is € 2,3 mln. overgeboekt naar het programma
Kleine Functiewijzigingen ten behoeve van
maatregelen aan tractie en energievoorziening
op het traject Meppel-Leeuwarden. Daarnaast is
de garantstelling van € 2,7 mln. binnen het
programma Sporendriehoek Noord-Nederland
(motie-Koopmans) toegevoegd aan het
projectbudget Zwolle-Herfte. Een deel van de
maatregelen, zoals Spoorboog Hoogeveen en
Spoorzone Groningen, loopt na 2020 door.
Het MIRT-blad is hierop aangepast.

Volgens de motie-Koopmans (TK 27658, nr. 41) is de regering verzocht
€ 160 mln. (prijspeil 2008) te reserveren voor de sporendriehoek in
Noord-Nederland, binnen het pakket van € 4.500 mln. voor de periode
tot 2020 dat voor de Landelijke Markt- en Capaciteitsanalyse (LMCA)
Spoor is aangekondigd. Daarbij wordt gedacht aan maatregelen om
intensivering van de treindienst mogelijk te maken, zoals de aansluiting
bij Herfte, en aan kosteneffectieve maatregelen om de rijtijden van en
naar de Randstad te verkorten.

Oplossing
Een aantal maatregelen is uitgevoerd of wordt momenteel uitgevoerd.
Dat zijn:
• voorbereiding van een 4-sporige halte Groningen Europapark;
• vervanging van een overweg door een tunnel in Wolvega
(Om den Noort);
• versnelling van de bedientijd van de beweegbare spoorbrug over
het van Harinxmakanaal (HRMK);
• aanpassing van de sporen in Assen (bijdrage vanuit de
motie-Koopmans);
• aanpassing van de overweg in Heerenveen (Rotstergaastweg
nabij Thialf);
• tractiemaatregelen Meppel-Leeuwarden (bijdrage vanuit de
motie-Koopmans);
• emplacement Zwolle en vrije kruising Herfte (bijdrage aan het nu
apart benoemde MIRT-project Zwolle-Herfte);
• 4-sporigheid van de Groningen-Groningen losplaats (onderdeel van
Spoorzone Groningen);aanpassing van de spoorboog bij Hoogeveen.

2018	
De sanering van de vervuilde grond op en rond
het station Groningen is onderdeel van het project
Groningen Spoorzone (onderdeel Sporendriehoek
Noord-Nederland). Het ministerie van IenW heeft
begin 2015 ingestemd met het dragen van de
saneringskosten van € 4,2 mln. in de veronderstelling dat hiervoor gelden beschikbaar zouden
zijn via de Stichting Bodemsanering NS (SBNS).

De resterende gelden zijn gereserveerd voor diverse maatregelen tussen
Zwolle en Meppel. Besluitvorming over dit budget is weliswaar
voorbehouden aan de minister, maar in lijn met de motie-Cramer/Roefs
(TK 27658, nr. 40) is het aan de regio om aan de hand van de gekozen
dienstregeling hierin te prioriteren of voor aanvullende financiering te
zorgen. ProRail en het ministerie van IenW zijn hierbij ondersteunend en
adviserend. Eind 2016 is de bestuursovereenkomst Zwolle-Herfte

afgesloten. Daarin zijn ook afspraken gemaakt over rijtijdverkorting.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Verbeteren van de deur-tot-deur reistijd, verhogen van de veiligheid,
verbeteren van de betrouwbaarheid, en bijdragen aan de economische
en ruimtelijke ontwikkeling van Nederland.

Planning
Vanaf 2010: Start realisatie
Oplevering van de maatregelen: divers

MIRT Overzicht 2021 | 378

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-Nederland
Spoorwegen personen
IenW
Realisatie

Sporendriehoek Noord-Nederland
(vervolg)

Politiek/bestuurlijk
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.
Dit bleek niet het geval te zijn, aangezien
Groningen niet op de ‘afrondingslijst’ van SBNS
staat, die eind 2014 is opgesteld. Om die reden is
€ 4,2 mln. toegevoegd aan dit programmabudget
vanuit de investeringsruimte (artikelonderdeel
13.08).

Convenanten: de middelen zijn onderdeel van het convenant
Regiospecifiek Pakket Zuiderzeelijn van juni 2008. Zie voor meer info over
dit onderwerp het projectblad Regiospecifiek Pakket (RSP) Zuiderzeelijn.

Uitvoering
Aanpassingen aan het spoor worden uitgevoerd door ProRail (Spoorplan
Noord-Nederland). Een deel van het programma is uitgevoerd.

Financiën
Taakstellend budget: € 140 mln. (Artikel IF 13.03.01).

2015	Bij de Voorjaarsnota 2014 is het projectbudget
opgehoogd met € 10,4 mln. vanuit Aslastencluster
III. Daarnaast is € 70 mln. overgeboekt als
dekking van het nieuw opgenomen project
Zwolle-Herfte.

2014	Bij de Voorjaarsnota 2013 is het projectbudget
opgehoogd met € 3 mln. Het projectbudget is
tevens opgehoogd met € 19 mln. door een andere
verdeling van de gerealiseerde uitgaven voor de
deelprojecten behorende tot Zwolle Spoort.
Zie voor toelichting het projectblad
Punctualiteits- en capaciteitsknelpunten.

2013	Het project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Begrotingsjaar *

Indienststelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

140

Divers

2019

64

49%

MIRT 2020

136

Divers

2018

63

46%

MIRT 2019

136

Divers

2017

60

43%

MIRT 2018

140

2020

2016

49

36%

MIRT 2017

135

2020

2015

44

MIRT 2016

135

2020

2014

35

MIRT 2015

134

2020

2013

29

MIRT 2014

194

2020

2012

26

Divers

MIRT 2021

Projectbudget in mln.

MIRT 2013

172

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

32

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

8

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 379

Gebied

Noord-Nederland

Onderwerp	Regionale/lokale

Regiospecifiek Pakket (RSP) Zuiderzeelijn

infrastructuur
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie
Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2020	Voor de reactivering van het spoor tussen
Veendam en Stadskanaal is het budget verhoogd
met € 5 mln. vanuit de investeringsruimte
(aanvullende post middelen Rutte III). Het
opdrachtgeverschap van het project partiële
spoorverdubbeling Groningen-Leeuwarden is
overgenomen door de regio. Een deel van de voor
de realisatie beschikbare gelden waren geraamd
op IF 13.03.01. Voor de transparantie zijn de
resterende realisatiegelden ten bedrage van
€ 23,7 mln. toegevoegd aan dit programma.

2019	Delen van het taakstellende budget zijn in het
Provinciefonds, het Gemeentefonds en het
Btw-compensatiefonds gestort.

De doelen van het project Zuiderzeelijn (ZZL) waren onder meer het
verbeteren van de bereikbaarheid van het noorden en de noordvleugel
van de Randstad en het versterken van de regionaal-economische
structuur van Noord-Nederland. Nut en noodzaak zijn onderzocht in
een Structuurvisie en Aanvulling op de Structuurvisie ZZL. Op 16
november 2007 heeft het kabinet besloten dat een snelle verbinding
onvoldoende structuurversterkend rendement oplevert en niet
verantwoord is om te exploiteren.

Oplossing
Het kabinet heeft conform het Coalitieakkoord 2007 gekozen voor een
alternatief samenhangend pakket, dat voor een groot deel bestaat uit
infrastructurele maatregelen. Dit Regiospecifiek Pakket (RSP) is
bedoeld voor Noord-Nederland en de Noordoostpolder. Het RSP
bestaat uit de volgende drie onderdelen: het Ruimtelijk Economische
Programma (REP), concrete bereikbaarheidsprojecten en het Regionaal
Mobiliteitsfonds (RMf). Opzet, invulling en uitvoering van het RSP zijn
vastgelegd in een convenant met Noord-Nederland en Flevoland (juni
2008). Conform de motie-Cramer/Roefs (TK 27658, nr. 40) ligt de regie
voor het RSP zo veel mogelijk bij de regio.

2018	Delen van het taakstellende budget zijn in het
Provinciefonds, het Gemeentefonds en het
Btw-compensatiefonds gestort.

2017	Delen van het taakstellende budget zijn in het
Provinciefonds, het Gemeentefonds en het
Btw-compensatiefonds gestort. € 37,4 mln is
overgeboekt naar IF 13.03.01 in verband met een
aanvullende planstudieopdracht en het afgeven
van de realisatiebeschikking voor het project
Groningen-Leeuwarden partiële spooruitbreiding.
Dit project wordt vanaf het MIRT 2017 op een
separaat projectblad beschreven (GroningenLeeuwarden: partiële spooruitbreiding).

De lijst met concrete projecten is limitatief en bestaat uit diverse
projecten verdeeld over de verschillende modaliteiten. Conform de
motie-Koopmans (TK 27658, nr. 41) is aanvullend geld beschikbaar
gesteld voor maatregelen op het noordelijke kernnetspoor.

Politiek/bestuurlijk

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Het kabinet heeft het besluit voor RSP genomen in november 2007.
Het concept-convenant dateert van maart 2008. De Tweede Kamer
heeft het besluit en het convenant onderschreven in het Algemeen
Overleg in april 2008. Het convenant is ondertekend in juni 2008.

Verbeteren van de deur-tot-deur reistijd, bijdragen aan de economische
en ruimtelijke ontwikkeling van Noord-Nederland.

Uitvoering

Planning
Het RSP wordt uitgevoerd in de periode tot 2020. Er is met NoordNederland een uitvoeringsplan opgesteld, waarin per project een
planning wordt opgenomen.

De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de onderliggende
projecten ligt bij de decentrale overheden. Meer informatie over de
onderliggende projecten is te vinden in de Voortgangsrapportage RSP.
Deze vormt jaarlijks een bijlage bij de uitkomsten van het bestuurlijk
overleg MIRT.

MIRT Overzicht 2021 | 380

Gebied

Noord-Nederland

Onderwerp	Regionale/lokale

infrastructuur
Ministerie
Fase

IenW
Realisatie

Regiospecifiek Pakket (RSP) Zuiderzeelijn
(vervolg)

Financiën
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

Rijksbijdrage: € 665 mln. (na overboeking naar andere begrotingen en
exclusief € 140 mln. voor de Sporendriehoek, zie het betreffende
projectblad) (Artikel IF 14.03).
Regionale bijdrage: € 670 mln. (prijspeil 2007).

2016	Delen van het taakstellende budget zijn in het
Provinciefonds en het Gemeentefonds gestort.
Daarnaast is als uitvloeisel van het Convenant
Verdubbeling N33 Assen-Zuidbroek € 14 mln.
overgeboekt naar IF 12.

Conform afspraken met de regio wordt een deel van de beschikbare
middelen vanuit het RSP uitgekeerd via het Provinciefonds, het
Gemeentefonds en het Btw-compensatiefonds.

Begrotingsjaar *
MIRT 2021

Projectbudget in mln.

Indienststelling

665

Divers

MIRT 2020

662

Divers

MIRT 2019

663

Divers

MIRT 2018

706

Divers

MIRT 2017

930

Divers

MIRT 2016

1.049

Divers

MIRT 2015

1.114

Divers

MIRT 2014

1.213

Divers

MIRT 2013

1.249

Divers

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

584

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

33

* Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

MIRT Overzicht 2021 | 381

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW

Sluiscomplex Kornwerderzand

Realisatie

Opgave
Projecthistorie
Toelichting op de wijzigingen per begrotingsjaar.

2021	Op 24 juni 2020 hebben de provincie Fryslân en
het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
een bestuursovereenkomst ondertekend
waardoor de realisatie van het project kan
worden gestart.

2020

Dit project is nieuw opgenomen in het MIRT.

Scheepswerven in plaatsen zoals Makkum, Lemmer, Vollenhove,
Zwartsluis en Meppel worden beperkt in de groei door de kleine
afmetingen van het sluiscomplex Kornwerderzand in de Afsluitdijk.
Verdere ontwikkeling van de havens Flevokust, Urk en Port of Zwolle
zijn eveneens afhankelijk van bereikbaarheid voor zeevaart en het
daarvoor verruimen van de vaarmogelijkheden.

Oplossing
Verruiming sluis, bruggen Kornwerderzand en vaargeulen naar de
havens voor scheepsklasse R/S 2 (diepgang 4,5 meter) en de scheepswerven (diepgang 5,0 meter).

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling
Een verruimde sluis draagt bij aan een vlotte, efficiënte en veilige
scheepvaartafwikkeling en de economische ontwikkeling van de
betreffende regio’s. De regio zal verantwoordelijk worden voor de
aanbesteding en uitvoering van het project. Het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat stelt de rijksbijdrage voor de aanleg
beschikbaar aan de regio en zal toetsen of aan de nationale vereisten
(zoals verkeersveiligheid, eisen voor bediening en besturing, water­
veiligheid, kwaliteitseisen van IenW et cetera) wordt voldaan.

Planning

Politiek/bestuurlijk

2020: Start realisatie van het project
2025-2028: Openstelling. Er is sprake van een gefaseerde uitvoering
van het project. Er wordt gestart met het vervangen van de bruggen en
verdiepen en verbreden van de vaargeulen. De bruggen worden
uiterlijk in 2025 opengesteld. Na de uitwerking van de marktbijdrage­
regeling (naar verwachting gereed in 2021) wordt gestart met de
verruiming van de sluis. Deze sluis, alsmede de geulen, zullen in 2028
of zoveel eerder als haalbaar opengesteld worden.

De totale projectkosten, voor zowel de verbreding van de sluis, bruggen
en vaargeulen en extra onderhoud, zijn geraamd op € 200 mln. Met de
regio is overeenstemming over de financiering, risico’s en uitvoering
van het project. Dit is vastgelegd in de bestuursovereenkomst
‘Verruiming sluiscomplex Kornwerderzand’. De Kamer is geïnformeerd
met de brief van 24 juni 2020. De provincie Fryslân is verantwoordelijk
voor de aanbesteding en uitvoering van het project. Het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat stelt de rijksbijdrage voor de aanleg
beschikbaar aan de provincie en zal toetsen of aan de nationale
vereisten (zoals verkeersveiligheid, eisen voor bediening en besturing,
waterveiligheid, kwaliteitseisen van I&W et cetera) wordt voldaan.
Afgesproken is dat de risico’s voor het project bij de provincie liggen.
MIRT Overzicht 2021 | 382

Gebied
Onderwerp
Ministerie
Fase

Noord-Nederland
Hoofdvaarwegen
IenW
Realisatie

Sluiscomplex Kornwerderzand
(vervolg)

Dit is conform de motie Hoogland c.s., waarin aangegeven wordt
dat het Rijk niet garant mag staan voor de onzekerheden en risico’s.
Hoe om te gaan met de risico’s van de niet-gesprongen explosieven
besluiten Rijk en regio in overleg, wanneer daar aanleiding toe is.

Financiën
De rijksbijdrage aan het totale project is € 111 mln.
Deze rijksbijdrage s als volgt opgebouwd; € 85 mln. (artikel IF 15.03.02)
reservering (motie Hoogland c.s. € 30 mln., bijdrage voorjaarsnota
€ 40 mln. en € 15 mln. om het financiële beeld sluitend te maken).
De overige € 26 mln. (artikel IF 12.02.04) heeft een overlap met eerder
geprogrammeerde budgetten voor vervanging van het brugdek en de
verdieping van de vaargeul (Artikel IF 15.03.02 en IF 12.02.04).

Begrotingsjaar *

Projectbudget in mln.

Openstelling

Jaar**

Budget gerealiseerd in mln.

Percentage gerealiseerd***

2019

0

0

MIRT 2021

111

2025-2028

MIRT 2020

111

N.t.b.

verschil t.o.v. budget eerste
begrotingsjaar in mln.

0

cumulatief uitgekeerde
prijsbijstelling (IBOI) in mln.

0

*

Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.

** 	De realisatiegegevens t/m 31-12-2019 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel
geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2019 was gerealiseerd.
*** Percentage gerealiseerd t.o.v. laatste begrotingsstand.

MIRT Overzicht 2021 | 383

Financiën

Financiële uitwerking

385

BLS pilots

389

Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten

408

Financiële uitwerking

Voor uitgaven in het ruimtelijk domein
zijn diverse dekkingsbronnen. Al deze
bronnen worden hierna toegelicht.

Dekkingsbronnen
Er zijn reguliere algemene begrotingsmiddelen, die gevoed worden
door de belastingontvangsten. Daarnaast zijn er middelen beschikbaar
uit bijdragen van derden en de Europese Fondsen. Ook kunnen
maatregelen worden genomen waarbij (extra) middelen worden
gegenereerd. De diverse middelen worden op basis van politieke
keuzes verdeeld over de diverse begrotingen.

Reguliere begrotingsmiddelen
Het grootste deel van de middelen voor de uitvoering van het MIRT
komt uit algemene middelen. Het Infrastructuurfonds en het
Deltafonds worden gevoed vanuit Hoofdstuk XII van de Rijksbegroting.
Meer informatie kunt u terugvinden op www.rijksbegroting.nl

Bijdragen van derden
Mede- en cofinanciering
De grootste bijdragen van derden betreffen de bijdragen van decentrale overheden aan ruimtelijke projecten. Het is een gezamenlijke
verantwoordelijkheid van overheden om te zorgen voor een goede
ruimtelijke inpassing van MIRT-projecten. Bij hoofdinfrastructuur die
het Rijk volledig bekostigt, betaalt het Rijk normaal gesproken alleen
de kosten van inpassingen die rechtstreeks voortvloeien uit de
wettelijke eisen. Bekostiging door het Rijk voor additionele inpassingmaatregelen kan aan de orde zijn als een dergelijke aanvullende
investering maatschappelijk rendabel is. Ook moet er voldaan worden
aan de beslismomenten zoals opgenomen in de spelregels van het
MIRT. Op de projectbladen is bij de relevante projecten aangegeven wat
de bijdrage van decentrale overheden (en/of bedrijven) is of wordt.

Europese fondsen
Nederland doet in de periode 2014-2020 een beroep op de Connecting
Europe Facility (CEF) van de Europese Unie (EU) met daarin middelen voor
de cofinanciering van de realisatie van het Trans-European Transport
Network (TEN-T). Dit programma heeft als doel tot een hoogwaardig,
multimodaal en geïntegreerd vervoersnetwerk binnen de EU te komen,
met het oog op de doelstellingen op het gebied van de Interne Markt,
concurrentiekracht en duurzaamheid die volgen uit de EU 2020 Strategie.
Als transportland heeft Nederland belang bij het TEN-T en CEF-beleid van
de Europese Commissie. De Nederlandse transportsector maakt gebruik
van het Europese transportnetwerk waar CEF-middelen voor worden
ingezet. In de TEN-T-verordening worden bovendien technische eisen
gesteld aan het netwerk en aan de gesubsidieerde projecten. Het netwerk
wordt daardoor inter-operabel, veilig en duurzaam ontwikkeld.

Tol
Om de aanleg van de projecten Blankenburgverbinding en ViA15 mogelijk
te maken is tolheffing noodzakelijk. Om de tolheffing juridisch mogelijk
te maken, is de Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15
opgesteld en op 15 maart 2016 in werking getreden. De tolopbrengsten
worden gerealiseerd na openstelling van de betreffende wegen. Voor de
Blankenburgverbinding en de ViA15 is het uitgangspunt dat de projecten
worden gerealiseerd door middel van publiek-private samenwerking
(PPS). Dit betekent dat deze wegen als DBFM-contracten (Design, Build,
Finance and Maintain) worden aanbesteed.

MIRT Overzicht 2021 | 385

Financiële uitwerking

Inzet van de middelen
De beschikbare middelen worden ingezet voor rijksprojecten (aanleg,
beheer en onderhoud), rijksprogramma’s (bestaande uit diverse
projecten met dezelfde doelstelling) en voor het verstrekken van
(project)subsidies aan decentrale overheden en/of marktpartijen.
Om een indruk te geven van de beschikbare rijksmiddelen is in de
hierna volgende tabel een overzicht opgenomen van de relevante
begrotingsreeksen van het ministerie van IenW. De cijfers zijn
gebaseerd op de begroting van 2021.

Artikel

2020

2021

2022

2023

2024

2025

491

100.056

98.068

106.445

112.645

112.645

IenW (XII)
13.04 Meerjarenprogramma Bodem
20.01 Uitvoering Geluidsanering

21.451

22.042

22.874

25.019

25.684

32.705

25.01 Bijdrage BDU

953.451

932.532

932.532

932.534

932.533

932.634

totaal

975.393

1.054.630

1.053.474

1.063.998

1.070.862

1.077.984

4.109

3.871

3.868

3.867

3.866

3.864

IenW (A)
12.01 Verkeersmanagement
12.02 Beheer onderhoud en vervanging

713.293

823.681

868.907

892.002

902.386

850.825

12.03 Aanleg

579.557

883.367

783.294

1.288.246

1.391.179

1.196.371

12.04 Geïntegreerde conctractvormen/PPS

620.196

476.835

457.786

708.646

586.776

596.771

12.06 Netwerkgebonden kosten HWN

678.149

691.595

647.934

641.924

616.891

622.043

13.02 Beheer onderhoud en vervanging

1.510.448

1.497.541

1.507.430

1.714.909

1.357.711

1.275.840

13.03 Aanleg

233.680

262.627

395.284

406.630

411.742

322.857

13.04 Geïntegreerde conctractvormen/PPS

166.824

168.419

171.467

171.639

33.232

34.351

40.962

188.342

164.871

13.07 Rente en aflossing

9.990

6.647.000

14.01 grote regionale/lokale projecten

73.296

84.082

42.531

30.516

1

47.476

14.02 Regionale Mob. Fondsen
14.03 RSP-ZZL: Pakket Bereikbaarheid
15.01 Verkeersmanagement

11.010

10.501

9.993

9.332

9.129

8.976

15.02 Beheer onderhoud en vervanging

409.792

380.629

342.691

363.130

394.368

400.723

15.03 Aanleg

214.655

296.156

331.684

249.356

207.832

197.106

15.04 Geïntegreerde conctractvormen/PPS

57.319

267.985

98.029

63.555

53.707

53.830

15.06 Netwerkgebonden kosten HVWN

363.331

361.044

360.250

350.682

355.012

360.261

17.03 Hogesnelheidstrein-Zuid

4.420

3.116

17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam

10.749

460

663

663

663

663

17.07 ERMTS

78.855

49.033

147.758

134.596

148.059

280.237

17.08 ZuidasDok

85.732

25.576

172.575

281.065

174.189

89.682

17.10 Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

202.882

140.578

227.628

263.745

352.359

413.137

MIRT Overzicht 2021 | 386

Financiële uitwerking

Artikel

2020

18.06 Externe veiligheid

5.644

2021

2022

2023

2024

2025

29.989

76.574

183.576

5.000

5.000

7.258.499

7.109.989

18.12 Nader toe te wijzen BenO en Vervanging
20.01 Verkenningen

11.212

1.695

20.02 Korte termijn mobiliteitsmaatregelen
20.03 Reserveringen

10.394
148.006

232.979

88.248

79.914

6.236.864

13.304.440

6.714.328

7.694.313

1.01 Grote projecten waterveiligheid

153.978

123.174

97.422

96.424

955

11.726

1.02 Overige aanlegproj. Waterveiligheid

267.592

384.217

446.097

529.774

561.797

625.112

1.03 Studiekosten waterveiligheid

17.733

11.785

8.240

11.195

8.596

8.289

2.02 Overige invest. Zoetwatervoorziening

24.229

15.202

24.876

9.878

934

934

2.03 Studiekosten Zoetwatervoorziening

3.844

4.100

3.198

3.180

5.419

4.969

20.04 Generieke investeringsruimte
20.05 Investeringsruimte toebedeeld modaliteit
totaal

49

45.205

IenW (J)

2.01 Aanleg waterkwantiteit

3.01 Watermanagement

7.458

7.458

7.458

7.458

7.484

7.484

3.02 Beheer en Onderhoud

142.921

147.066

138.270

160.539

187.617

245.749

4.02 Geïntegreerde conctractvormen/PPS

20.627

42.699

42.564

227.913

60.886

58.730

4.01 Experimenteerprojecten
5.01 Apparaat

261.744

258.451

245.404

236.663

242.061

247.606

5.02 Overige uitgaven

77.842

74.581

69.601

67.555

67.799

67.900

5.03 Investeringsruimte

6.989

4.900

21.391

12.925

7.425

27.425

5.04 Reserveringen

4.500

14.241

34.943

51.215

124.313

148.020

7.01 Investeringen waterkwaliteit

21.221

93.295

88.647

46.342

55.191

85.144

7.02 Overige Invest.waterkwaliteit

31.189

18.282

24.199

31.310

74.314

29.532

7.03 Studiekosten waterkwaliteit

26.306

19.224

19.450

19.100

25.000

2.000

1.068.173

1.218.675

1.271.760

1.511.471

1.429.791

1.570.620

totaal

MIRT Overzicht 2021 | 387

Financiële uitwerking

Doeluitkeringen
Dit MIRT Overzicht gaat niet in op projecten die door decentrale
overheden worden gefinancierd uit (doel)uitkeringen. De decentrale
overheden zijn zelf verantwoordelijk voor de uitvoering en programmering van deze projecten.

Brede doeluitkering verkeer en vervoer (BDU)
Met ingang van 2016 maken de voor de provincies bestemde middelen
uit de brede doeluitkering (BDU) Verkeer en vervoer deel uit van het
provinciefonds. Dit is reeds voorzien bij de op 1 januari 2015 in werking
getreden Wet afschaffing plusregio’s. De BDU-middelen van de
voormalige plusregio’s zijn ook naar het provinciefonds overgeheveld
en toegekend aan de betreffende provincies, met uitzondering van
de middelen voor de regio’s Amsterdam, Haaglanden en Rotterdam.
Deze financiële middelen voor verkeer en vervoer worden via een
aangepaste Wet BDU toegekend aan twee door de betrokken overheden
in het leven geroepen openbare lichamen, die optreden als vervoers­
autoriteit in Noord- en Zuidwest Nederland van de Randstad.

Overige Financiële Onderwerpen
Wet Houdbare Overheidsfinanciën
Op 15 december 2013 is de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF)
van kracht geworden. De Wet HOF verankert de Europese begrotings­
afspraken omtrent het feitelijke EMU-saldo, de EMU-schuld en het
structurele EMU-saldo in de Nederlandse wetgeving. Deze wet benadrukt
de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid en de
decentrale overheden met betrekking tot de beheersing van het
EMU-saldo. Het doel van de Wet HOF is om in een procedure te voorzien
die zorg draagt voor een gelijkwaardige inspanning van decentrale
overheden bij het nakomen van de Europese begrotingsafspraken.

Wet Verplicht Schatkistbankieren
Gelijktijdig met de Wet HOF is de Wijzigingswet Wet financiering
decentrale overheden (verplicht schatkistbankieren) van kracht
geworden. Deze wet verplicht alle decentrale overheden om hun
overtollige (liquide) middelen en beleggingen aan te houden in de
schatkist. Het woord ‘overtollig’ verwijst hier naar alle middelen die
een decentrale overheid niet onmiddellijk nodig heeft voor de
uitvoering van de publieke taak. De middelen die een decentrale
overheid in de schatkist aanhoudt, blijven beschikbaar voor de
uitoefening van hun publieke taak.

Wet op het BTW-compensatiefonds
Conform de Wet op het BTW-compensatiefonds (BCF) kunnen
decentrale overheden betaalde btw terugvragen bij het BCF. De
btw-betaling moet daarvoor wel aan een aantal voorwaarden voldoen.
Zo moet de btw betaald zijn over een niet-ondernemerstaak en er
mag geen sprake zijn van verstrekking aan een individuele derde.
Conform afspraken in het financieel akkoord uit 2013 tussen het Rijk
en decentrale overheden (TK, 33400 B, nr. 7) is het BCF vanaf 2015
geplafonneerd. Dit komt in de plaats van het eerdere voornemen van
het kabinet om het BCF per 2015 af te schaffen. Het plafond wordt
gekoppeld aan de accrespercentages zoals deze volgen uit de normeringssystematiek voor het gemeente- en provinciefonds. Het plafond
wordt aangepast voor taakmutaties (zoals decentralisaties) die gepaard
gaan met onttrekkingen of toevoegingen aan het BCF. Als het plafond
overschreden wordt, komt het verschil ten laste van het gemeenteen provinciefonds. Bij een realisatie lager dan het plafond komt het
verschil ten gunste aan het gemeente- en provinciefonds. De toevoeging of uitname wordt over het gemeenten provinciefonds verdeeld
conform de aandelen van de gezamenlijke gemeenten en gezamenlijke
provincies in het BCF in het gerealiseerde jaar.

MIRT Overzicht 2021 | 388

BLS Pilots
Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Algemeen
In 2017 verscheen het eindrapportage van de Adviescommissie
Verslaggevingsstelsel Rijksoverheid (AVRo). Hierin werd geconcludeerd
dat hoewel het verslaggevingsstelsel op orde is, er tegelijkertijd aanleiding
is om stappen te zetten teneinde het stelsel verder te verbeteren en
harmoniseren. Momenteel wordt onderzocht op welke wijze dit mogelijk
is. Hierbij wordt onder andere gekeken in hoeverre verdere toevoeging
van baten-lasteninformatie de oordeels- en besluitvorming kan
ondersteunen.
In dit kader is in 2019 besloten – in lijn met het advies van de rapporteurs
Sneller en Snels1 – om bij de Ministeries van Defensie en Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) verschillende investeringspilots uit te voeren. Doel van
de pilots is om te onderzoeken of additionele baten-lasteninformatie de
oordeels- en besluitvorming voor investeringsprojecten ondersteunt voor
de gebruikers (parlement/ departementen/ burgers).
Door de wijze van rapporteren op basis van baten-lasteninformatie te
vergelijken met de huidige wijze van rapporteren (op basis van kasverplichtingen) kan worden onderzocht of baten-lasteninformatie van
toegevoegde waarde is. Hieronder wordt dan ook zowel de informatie op
basis van baten en lasten (balans, staat van baten en lasten, kasstroomoverzicht) gepresenteerd, maar wordt ook aangegeven op welke wijze het
parlement momenteel wordt geïnformeerd.
Er besloten is om twee keer informatie van de pilots aan het parlement te
sturen: één keer in 2020 en één keer in 2021. Hierdoor wordt het mogelijk
om ook de (waarde)ontwikkeling van de investeringsprojecten te volgen.
In 2020 wordt voor drie van de vier pilots de informatie met Prinsjesdag
verzonden en voor de vierde pilot (Midlife update CV-90) wordt deze
meegestuurd met de zogenaamde DMP-D brief (momenteel voorzien in
Q4 van 2020). In 2021 wordt informatie met de verantwoording over het
jaar 2020 meegestuurd (mei 2021).
De pilots lopen dus nog door tot medio 2021. Na afloop van de pilots
1 Zie Tweede Kamer 31 865 Nr. 125 Verbetering verantwoording en begroting

wordt breed gekeken of baten-lasteninformatie van toegevoegde waarde
is en of, en zo ja hoe, dit onderdeel kan vormen van het begrotings- en
verslaggevingsstelsel van de Rijksoverheid. Dit is onderdeel van de
toegezegde evaluatie die start in 2021.
Hieronder is de informatie opgenomen van de pilot ‘A20 Nieuwerkerk a/d
IJssel - Gouda’.

Achtergrond investeringspilot
A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda
De A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda vervult een cruciale rol in de
bereikbaarheid van Rotterdam (Haven), Greenport, Westland - Oostland
en Greenport Boskoop. Door het toenemende verkeersaanbod komt de
bereikbaarheid van deze economisch belangrijke locaties steeds verder
onder druk te staan. De A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda kent flinke
problemen met de doorstroming en de verkeersveiligheid. Op nationaal
niveau is dit wegvak een grote bottleneck in de doorstroming tussen
Rotterdam en Utrecht. De opgave is de verkeersdoorstroming en
verkeersveiligheid duurzaam te verbeteren. De oplossing ligt in de
uitbreiding van de wegcapaciteit (verbredingen) en overige aanvullende
maatregelen om de bereikbaarheid te verbeteren.
De planning voor deze investering is:
Reeds genomen stappen:
2017:		
Startbeslissing
2019: 		Bestuurlijk voorkeursbeslissing. Alternatief III+,
uitbreiding wegcapaciteit, additionele maatregelen
Nog te nemen stappen:
2020:		
Tracébesluit
2023-2026: Realisatie

MIRT Overzicht 2021 | 389

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Huidige wijze van rapporteren
Om te kunnen bepalen of baten-lasteninformatie van toegevoegde
waarde is voor de oordeels- en besluitvorming omtrent een initiële
investeringsbeslissing of de vervangingsbeslissing dient deze te worden
afgezet tegen de huidige wijze van rapporteren. Hieronder wordt op
hoofdlijnen beschreven op welke wijze de informatievoorziening aan het
parlement momenteel is ingericht:
• Jaarlijks worden alle voorziene infrastructurele investeringen (wegen,
het spoor en waterwegen) opgenomen in het Meerjarenprogramma
Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT). Het MIRT geeft inzicht in de
achtergrond, de stand van zaken en de planning van de fysiek-ruimtelijke rijksprojecten en rijksprogramma’s die opgenomen zijn in de
begroting van IenW (Infrastructuurfonds en Deltafonds). Dit is een
overzicht op hoofdlijnen waarbij de financiële informatie toeziet op het
totaal uit te geven bedrag. Dit project is opgenomen op pagina 222 van
het MIRT Overzicht 2021.
• Deze investering is onderdeel van het infrastructuurfonds, artikel
12.03.02 - Verkenningen en planuitwerkingen hoofdwegennet.

Verschil tussen waardering op basis van historische
kostprijs en actuele waarde
Wanneer we de waardering op basis van historische kostprijs en actuele
waarde vergelijken dan ligt de waarde van de desinvestering bij historische kostprijs circa 30% lager dan op basis van actuele waarde.
Dit komt doordat de actuele waarde van de desinvestering hoger is dan
de historische kostprijs. Neem bijvoorbeeld kunstwerken, die naar
verwachting 85 jaar meegaan. Bij afschrijving en desinvestering op basis
van de historische kostprijs, zijn zowel de waarde als de jaarlijkse
afschrijvingen lager. Het bestaande kunstwerk is 45 jaar oud en zou nog
40 jaar meegaan. Als de huidige waarde (aanschaf minus afschrijving) zou
worden teruggerekend door na 45 jaar de gemiddelde IBOI ervan af te
trekken, dan is bij benadering de historische kostprijs berekend. De
actuele waarde is ook bekend, omdat bij de investering is bepaald wat een
nieuw kunstwerk kost. Er moet dan wel rekening worden gehouden met
de afschrijving.
Het vervolg van deze rapportage voorziet in presentatie op beide
waarderingsgrondslagen.

Wijze van rapporteren middels baten-lasteninformatie
In een baten-lastenstelsel staan een (openings-)balans, een staat van
baten en lasten en een kasstroomoverzicht centraal. Hieronder zijn deze
opgenomen, inclusief een toelichting op de informatie.
Jaarlijkse kosten en jaarlijks terugkerend vast onderhoud wordt direct ten
laste van de verlies- en winstrekening geboekt. Periodiek onderhoud dat
per component verschilt in termijn en omvang, wordt conform de
levensduur van dat component afgeschreven. Voorbeelden: gladheidsbestrijding is jaarlijks terugkerend en komt direct ten laste van de verlies- en
winstrekening. Openbare verlichting heeft een levensduur van twintig
jaar. Dat betekent dat in twintig jaar na investering, de verlichting lineair
wordt afgeschreven. Na deze periode wordt er (naar verwachting) nieuwe
verlichting geplaatst die eveneens over dezelfde termijn wordt
afgeschreven.
MIRT Overzicht 2021 | 390

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

I Historische kostprijs
Balans
Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2035

2050

2120

28.057

40.481

52.904

65.328

77.751

90.250

102.749

91.313

80.264

67.085

44.413

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

28.057

40.481

52.904

65.328

77.751

90.250

102.749

91.313

80.264

67.085

44.413

Activa
Vaste activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
waarvan grond en gebouwen

3.470

6.940

10.410

13.880

17.350

20.820

24.290

24.290

24.290

24.290

24.290

waarvan installaties en inventarissen

1.015

1.148

1.281

1.414

1.547

1.726

1.906

1.455

622

1.143

625

waarvan overige materiële vaste activa

23.572

32.393

41.213

50.034

58.854

67.703

76.553

65.568

55.351

41.652

19.498

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Vlottende activa
Voorraden en onderhanden projecten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Debiteuren

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Overige vorderingen en overlopende activa

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Liquide middelen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

28.057

40.481

52.904

65.328

77.751

90.250

102.749

91.313

80.264

67.085

44.413

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Totaal activa
Passiva
Eigen Vermogen
Exploitatiereserve

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Onverdeeld resultaat

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Langlopende schulden

Voorzieningen

27.239

39.662

52.085

64.509

76.932

89.506

102.005

89.932

78.882

65.704

43.032

Leningen bij het Ministerie van Financiën

27.239

39.662

52.085

64.509

76.932

89.506

102.005

89.932

78.882

65.704

43.032

819

819

819

819

819

743

743

1.381

1.381

1.381

1.381

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Kortlopende schulden
Crediteuren
Belastingen en premies sociale lasten
Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën
Overige schulden en overlopende passiva
Totaal passiva

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

819

819

819

819

819

743

743

1.381

1.381

1.381

1.381

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

28.057

40.481

52.904

65.328

77.751

90.250

102.749

91.313

80.264

67.085

44.413

MIRT Overzicht 2021 | 391

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Toelichting
De opbouw van de tot op heden voorgeschreven balansposten is als
volgt:
• Grond en gebouwen: grond, grondbewerking en groenvoorziening
• Installaties: camera's en openbare verlichting
• Overig: tussenlaag, deklaag, geleiderail, portalen, kunstwerken
De opgenomen bedragen zijn afgeleid van de opgestelde ramingen voor
de realisatie van dit project. Deze raming is opgesteld door een kostendeskundige van RWS en bevat naast de initiële investering ook de uitgaven
tijdens de levenscyclus van het areaal, de zogenaamde life cycle costs
(LCC).

Voor wat betreft deklaag (ZOAB+) wordt uitgegaan van de volgende
levensduur, gegeven het beheerregime.
Levensduur overige rijstroken,
waarbij alle rijstroken gedaan
worden

Levensduur rechter
rijstrook
ZOAB+

11

17

Indien een actief wordt afgeschreven, dan gebeurt dit lineair. Zie voor de
gehanteerde afschrijvingstermijnen de tabel op de volgende pagina.
Afschrijvingstermijnen zijn voor de volgende categorieën:
Levensduur
Geleiderail

25

Geluidschermen

30

Kunstwerken nieuw

100

Kunstwerken bestaand

85

Portalen

50

(Berm) drip

25

Camera's

10

Bewegwijzering

15

Openbare verlichting

20

MIRT Overzicht 2021 | 392

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Hieronder staat de geprognosticeerde verloopstaat van de materiele activa.
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2035

2050

2120

Boekwaarde begin v/h jaar

MVA-verloop geheel

15.634

28.057

40.481

52.904

65.328

77.751

90.250

102.749

81.645

68.466

45.794

Investeringen

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

10.054

0

0

0

Desinvesteringen
Afschrijving
Boekwaarde eind v/h jaar

819

819

819

819

819

743

743

1.381

1.381

1.381

1.381

28.057

40.481

52.904

65.328

77.751

90.250

102.749

91.313

80.264

67.085

44.413

De in 2027 opgenomen desinvestering betreft het afwaarderen van het
oude areaal. Voor dit project is eveneens een LCC-berekening beschikbaar
die uitgaat van het behouden van de huidige situatie. Hieruit is afgeleid
wat de huidige waarde van de verschillende componenten nu is.
NB Levensduren kunnen veranderen in de loop der tijd:
• Nieuwe inzichten. Geregeld blijkt iets langer of juist korter mee te
kunnen dan van tevoren gedacht.
• Nieuwe technieken (bijvoorbeeld natriumlampen versus
led-verlichting)
Dergelijke mutaties in de levensduren zullen leiden tot mutaties in de
afschrijvingstermijnen en daarmee de afschrijvingskosten verbonden aan
de investeringen in de netwerken.
• Met de grote variatie in de levensduur wordt rekening gehouden
teneinde aansluiting te houden bij de dagelijkse operatie. Dat
betekent dat we de ‘componentenbenadering’ toepassen overeenkomstig RJ-richtlijn 212. De A20 wordt niet in zijn geheel geactiveerd,
maar de verschillende componenten waar de A20 uit bestaat worden
geactiveerd.
• Verwerking van de desinvestering, de oude A20 in zijn componenten.
Vooralsnog hebben we deze verwerkt in het jaar van ingebruikname
van de verbrede A20 (2027). In de praktijk zullen delen in stappen
gedurende de realisatie in gebruik genomen worden.

• Uitgangspunt is dat de materiele vaste activa gefinancierd zijn door
middel van een lening bij het ministerie van Financiën (schatkist­
bankieren). Uitgegaan is van de rentestand per 9 april 2020 van een
lening met een looptijd van 30 jaar: 0,24%.
• We sluiten aan op het besluit. We presenteren alleen BLS-informatie
over de investering en kosten verbonden aan de nieuwe situatie,
conform het Voorkeursbesluit van 2019 (Alternatief III+, zijnde
uitbreiding wegcapaciteit + additionele maatregelen), niet over
eventuele alternatieven.
• Als tijdshorizon hanteren we ten minste de horizon van het IF
(T+15) en een aantal peiljaren passend bij de karakteristieken van
deze investering.
• De waarderingsgrondslag voor de activa betreft historische kostprijs.

MIRT Overzicht 2021 | 393

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Staat van baten en lasten
Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2035

2050

2120

Omzet

1.000

1.029

1.058

1.088

1.117

1.071

1.101

11.755

1.674

1.643

1.588

waarvan omzet moederdepartement

Baten
1.000

1.029

1.058

1.088

1.117

1.071

1.101

11.755

1.674

1.643

1.588

waarvan omzet overige departementen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan omzet derden

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Vrijval voorzieningen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Bijzondere baten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Rentebaten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Totaal baten

1.000

1.029

1.058

1.088

1.117

1.071

1.101

11.755

1.674

1.643

1.588

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Lasten
Apparaatskosten
- Personele kosten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan eigen personeel

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan inhuur externen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan overige personele kosten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

- Materiële kosten
waarvan apparaat ICT

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan bijdrage aan SSO's

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan overige materiële kosten

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Afschrijvingskosten

819

819

819

819

819

743

743

11.435

1.381

1.381

1.381

- Materieel

819

819

819

819

819

743

743

11.435

1.381

1.381

1.381

waarvan apparaat ICT

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

- Immaterieel

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Dotaties voorzieningen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Overige kosten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Bijzondere lasten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Rentelasten

81

110

139

169

198

228

257

219

193

161

107

Totaal lasten

1.000

1.029

1.058

1.088

1.117

1.071

1.101

11.755

1.674

1.643

1.588

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

MIRT Overzicht 2021 | 394

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Toelichting
Kijkend naar het gemiddelde van de IBOI-indexatiecijfers van de
afgelopen twintig jaar (2000-2019) zouden de afschrijvingskosten t/m
2027 op basis van historische kostprijzen circa 25% lager zijn dan op
basis van actuele waarde. Toepassing van historische kosten zal tot
grote(re) schokken in de begroting van de kosten leiden.
En ingeval de omzet (bijdrage vanuit moederdepartement) wel
opgehoogd wordt met prijsindex (voor infrastructuur is dat de
IBOI-index) ontstaat het risico op een te optimistisch beeld van de
financiële ruimte.
De staat van baten en lasten bevat alle programmakosten die behoren bij
de investering. Er is geen rekening gehouden met de apparaatskosten.
De grote kostenstijging in 2027 heeft te maken met de desinvestering
in 2027.

2027
Vastgoedkosten
Grondwerk
Groenwerk/natuurcompensatie
Asfalt / verharding (overig)
Deklaag zoab rechter rijstrook

453

Deklaag zoab overige rijstroken

1.649

Tussenlaag

286

Stalen voeg (gemiddeld)

281

Onderhoud kunstwerken

0

Vervangen kunstwerken

3.128

Duikers

0

Geluidschermen (gemiddeld)

0

Geleiderail (gemiddeld)

302

Portalen

3.608

Camera's

0

Openbare verlichting

347
10.054

MIRT Overzicht 2021 | 395

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Op basis van historische kostprijs ligt de waarde van de desinvestering
ca 30% lager dan op basis van actuele waarde.

Kasstroomoverzicht
Voor de periode gelijk aan het Infrastructuurfonds zijn de kasstromen
als volgt:
2020
1. Rekening-courant RHB 1 januari 20.. + stand depositorekeningen

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)

1.211

1.241

1.270

1.299

1.329

1.276

1.306

16.129

1.697

1.694

1.691

1.687

1.684

1.681

1.678

1.674

Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)

-181

-211

-240

-269

-298

-328

-357

-320

-316

-313

-310

-306

-303

-300

-296

-293

1.030

1.030

1.030

1.030

1.030

948

948

15.810

1.381

1.381

1.381

1.381

1.381

1.381

1.381

1.381

-13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2. Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Eenmalige storting door het moederdepartement (+)

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-948 -15.810

Aflossingen op leningen (-/-)

-1.030

-1.030

-1.030

-1.030

-1.030

-948

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

Beroep op leenfaciliteit (+)

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

0

0

0

0

0

0

0

0

0

4. Totaal financieringskasstroom

12.212

12.212

12.212

12.212

12.212

12.294

12.294 -15.810

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

5. Rekening-courant RHB 31 december 20.. + stand
depositorekeningen (=1+2+3+4), de maximale roodstand
is 0,5 miljoen €.

0

0

MIRT Overzicht 2021 | 396

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

II Actuele waarde
Balans
Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2035

2050

2120

33.689

45.900

58.112

70.324

82.536

94.829

107.123

91.313

80.264

67.085

44.413

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

33.689

45.900

58.112

70.324

82.536

94.829

107.123

91.313

80.264

67.085

44.413

Activa
Vaste activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
waarvan grond en gebouwen

3.470

6.940

10.410

13.880

17.350

20.820

24.290

24.290

24.290

24.290

24.290

waarvan installaties en inventarissen

1.083

1.208

1.333

1.459

1.584

1.760

1.935

1.455

622

1.143

625

waarvan overige materiële vaste activa

29.136

37.752

46.369

54.985

63.602

72.250

80.897

65.568

55.351

41.652

19.498

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Vlottende activa
Voorraden en onderhanden projecten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Debiteuren

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Overige vorderingen en overlopende activa

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Liquide middelen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

33.689

45.900

58.112

70.324

82.536

94.829

107.123

91.313

80.264

67.085

44.413

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Totaal activa
Passiva
Eigen Vermogen
Exploitatiereserve

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Onverdeeld resultaat

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Langlopende schulden

Voorzieningen

32.658

44.870

57.082

69.294

81.505

93.881

106.174

89.932

78.882

65.704

43.032

Leningen bij het Ministerie van Financiën

32.658

44.870

57.082

69.294

81.505

93.881

106.174

89.932

78.882

65.704

43.032

Kortlopende schulden

1.030

1.030

1.030

1.030

1.030

948

948

1.381

1.381

1.381

1.381

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Crediteuren
Belastingen en premies sociale lasten
Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën
Overige schulden en overlopende passiva
Totaal passiva

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

1.030

1.030

1.030

1.030

1.030

948

948

1.381

1.381

1.381

1.381

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

33.689

45.900

58.112

70.324

82.536

94.829

107.123

91.313

80.264

67.085

44.413

MIRT Overzicht 2021 | 397

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Toelichting
De opbouw van de tot op heden voorgeschreven balansposten is
als volgt:
• Grond en gebouwen: grond, grondbewerking en groenvoorziening
• Installaties: camera's en openbare verlichting
• Overig: tussenlaag, deklaag, geleiderail, portalen, kunstwerken
De opgenomen bedragen zijn afgeleid van de opgestelde ramingen voor de
realisatie van dit project. Deze raming is opgesteld door een kostendeskundige van RWS en bevat naast de initiële investering ook de uitgaven tijdens
de levenscyclus van het areaal, de zogenaamde life cycle costs (LCC).

Voor wat betreft deklaag (ZOAB+) wordt uitgegaan van de volgende
levensduur, gegeven het beheerregime.
Levensduur overige rijstroken,
waarbij alle rijstroken gedaan
worden

Levensduur rechter
rijstrook
ZOAB+

11

17

Indien een actief wordt afgeschreven, dan gebeurt dit lineair. Zie voor de
gehanteerde afschrijvingstermijnen de tabel op de volgende pagina.
Afschrijvingstermijnen zijn voor de volgende categorieën:
Levensduur
Geleiderail

25

Geluidschermen

30

Kunstwerken nieuw

100

Kunstwerken bestaand

85

Portalen

50

(Berm) drip

25

Camera's

10

Bewegwijzering

15

Openbare verlichting

20

MIRT Overzicht 2021 | 398

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Hieronder staat de geprognosticeerde verloopstaat van de materiele activa.
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2035

2050

2120

Boekwaarde begin v/h jaar

MVA-verloop geheel

21.477

33.689

45.900

58.112

70.324

82.536

94.829

107.123

81.645

68.466

45.794

Investeringen

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

14.429

0

0

0

Desinvesteringen
Afschrijving

1.030

1.030

1.030

1.030

1.030

948

948

1.381

1.381

1.381

1.381

Boekwaarde eind v/h jaar

33.689

45.900

58.112

70.324

82.536

94.829

107.123

91.313

80.264

67.085

44.413

De in 2027 opgenomen desinvestering betreft het afwaarderen van het
oude areaal. Voor dit project is eveneens een LCC-berekening beschikbaar
die uitgaat van het behouden van de huidige situatie. Hieruit is afgeleid
wat de huidige waarde van de verschillende componenten nu is.
NB Levensduren kunnen veranderen in de loop der tijd:
• Nieuwe inzichten. Geregeld blijkt iets langer of juist korter mee te
kunnen dan van tevoren gedacht.
• Nieuwe technieken (bijvoorbeeld natriumlampen versus led-verlichting)
Dergelijke mutaties in de levensduren zullen leiden tot mutaties in de
afschrijvingstermijnen en daarmee de afschrijvingskosten verbonden aan
de investeringen in de netwerken.
• Met de grote variatie in de levensduur wordt rekening gehouden
teneinde aansluiting te houden bij de dagelijkse operatie. Dat betekent
dat we de ‘componentenbenadering’ toepassen overeenkomstig
RJ-richtlijn 212. De A20 wordt niet in zijn geheel geactiveerd, maar de
verschillende componenten waar de A20 uit bestaat worden geactiveerd.
• Verwerking van de desinvestering, de oude A20 in zijn componenten.
Vooralsnog hebben we deze verwerkt in het jaar van ingebruikname
van de verbrede A20 (2027). In de praktijk zullen delen in stappen
gedurende de realisatie in gebruik genomen worden.

• Uitgangspunt is dat de materiele vaste activa gefinancierd zijn door
middel van een lening bij het ministerie van Financiën (schatkist­
bankieren). Uitgegaan is van de rentestand per 9 april 2020 van een
lening met een looptijd van 30 jaar: 0,24%.
• We sluiten aan op het besluit. We presenteren alleen BLS-informatie
over de investering en kosten verbonden aan de nieuwe situatie,
conform het Voorkeursbesluit van 2019 (Alternatief III+, zijnde
uitbreiding wegcapaciteit + additionele maatregelen), niet over
eventuele alternatieven. NB Bij de evaluatie van de pilots zal ook
worden gekeken of, en zo ja welke, baten-lasteninformatie kan
bijdragen aan het afwegen tussen de verschillende alternatieve
investeringsopties.
• Als tijdshorizon hanteren we ten minste de horizon van het IF (T+15) en
een aantal peiljaren passend bij de karakteristieken van deze investering.
• De waarderingsgrondslag voor de activa betreft actuele waarde.

MIRT Overzicht 2021 | 399

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Staat van baten en lasten
Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2035

2050

2120

Omzet

1.211

1.241

1.270

1.299

1.329

1.276

1.306

16.129

1.674

1.643

1.588

waarvan omzet moederdepartement

Baten
1.211

1.241

1.270

1.299

1.329

1.276

1.306

16.129

1.674

1.643

1.588

waarvan omzet overige departementen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan omzet derden

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Vrijval voorzieningen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Bijzondere baten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Rentebaten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Totaal baten

1.211

1.241

1.270

1.299

1.329

1.276

1.306

16.129

1.674

1.643

1.588

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Lasten
Apparaatskosten
- Personele kosten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan eigen personeel

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan inhuur externen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan overige personele kosten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

- Materiële kosten
waarvan apparaat ICT

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

waarvan bijdrage aan SSO's

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Afschrijvingskosten

1.030

1.030

1.030

1.030

1.030

948

948

15.810

1.381

1.381

1.381

- Materieel

waarvan overige materiële kosten

1.030

1.030

1.030

1.030

1.030

948

948

15.810

1.381

1.381

1.381

waarvan apparaat ICT

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

- Immaterieel

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Dotaties voorzieningen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Overige kosten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Bijzondere lasten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Rentelasten

81

110

139

169

198

228

257

219

193

161

107

Totaal lasten

1.211

1.241

1.270

1.299

1.329

1.276

1.306

16.129

1.674

1.643

1.588

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

MIRT Overzicht 2021 | 400

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Toelichting
De staat van baten en lasten bevat alle programmakosten die behoren bij
de investering. Er is geen rekening gehouden met de apparaatskosten.
De grote kostenstijging in 2027 heeft te maken met de desinvestering in
2027.
De restwaarde van de oude A20 is als volgt:
2027
Vastgoedkosten
Grondwerk
Groenwerk/natuurcompensatie
Asfalt / verharding (overig)
Deklaag zoab rechter rijstrook

453

Deklaag zoab overige rijstroken

1.649

Tussenlaag

424

Stalen voeg (gemiddeld)

331

Onderhoud kunstwerken

0

Vervangen kunstwerken

6.554

Duikers
Geluidschermen (gemiddeld)
Geleiderail (gemiddeld)

0
0
387

Portalen

4.253

Camera's

0

Openbare verlichting

376
14.429

MIRT Overzicht 2021 | 401

BLS Pilots Investeringspilot A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

Kasstroomoverzicht
Voor de periode gelijk aan het Infrastructuurfonds zijn de kasstromen
als volgt:
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)

1.211

1.241

1.270

1.299

1.329

1.276

1.306

16.129

1.697

1.694

1.691

1.687

1.684

1.681

1.678

1.674

Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)

-181

-211

-240

-269

-298

-328

-357

-320

-316

-313

-310

-306

-303

-300

-296

-293

1.030

1.030

1.030

1.030

1.030

948

948

15.810

1.381

1.381

1.381

1.381

1.381

1.381

1.381

1.381

-13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242

0

0

0

0

0

0

0

0

0

1. Rekening-courant RHB 1 januari 20.. + stand depositorekeningen

2. Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242 -13.242

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-948 -15.810

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0

0

0

0

0

0

-1.030

-1.030

-1.030

-1.030

-1.030

-948

Beroep op leenfaciliteit (+)

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

13.242

0

0

0

0

0

0

0

0

0

4. Totaal financieringskasstroom

12.212

12.212

12.212

12.212

12.212

12.294

12.294 -15.810

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

-1.381

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

5. Rekening-courant RHB 31 december 20.. + stand
depositorekeningen (=1+2+3+4), de maximale roodstand
is 0,5 miljoen €.

0

0

MIRT Overzicht 2021 | 402

BLS Pilots
Investeringspilot geluidsmaatregelen HSL-Zuid

Achtergrond geluidsmaatregelen
HSL-Zuid
Bij de ingebruikname van de HSL-Zuid bleek dat de reeds geplaatste
geluidsschermen onvoldoende effect hebben, omdat de combinatie
van betonnen baan en transparante schermen het geluid als het ware
de baan uit doet kaatsen. Omwonenden ervaren overlast omdat
bestaande schermen te laag zijn en geen absorberend materiaal
bevatten. Hoewel er geen wettelijke verplichting is de geluidsoverlast
op te lossen is – richtend op de grootste knelpunten – maximaal € 70
mln. prijspeil 2015 (€ 74 mln. prijspeil 2020) uitgetrokken, waarna
samen met bewoners is gezocht naar maatregelen die passend zijn
voor de situatie. Voor ruim de helft spelen deze knelpunten in de
gemeente Lansingerland.
De Tweede Kamer is op 1 oktober 2015 (TK 22026, nr. 482) geïnformeerd over het pakket aan geluidsmaatregelen dat zal worden
gerealiseerd in het kader van de geluidsproblematiek. Het maatregelenpakket bestaat uit het geluidsabsorberend maken van schermen, het
verlengen van schermen en het plaatsen van een nieuw scherm in de
gemeente Lansingerland. In enkele gemeenten worden andersoortige
maatregelen genomen, hiervoor is ca. € 5 mln. uit het projectbudget
beschikbaar gesteld en overgeheveld naar het Gemeentefonds. De
maatregelen dragen bij aan het verminderen van geluidsoverlast.
Inbouw en onderhoud dient binnen de lopende contractperiode
uitbesteed te worden aan Infraspeed. Dit is een consortium dat in 1999
is opgericht. Hierin nemen deel Fluor, de Koninklijke BAM Groep,
Siemens, enkele Engelse investeerders en Nederlandse banken. Met
Infraspeed is een publiek-privaat samenwerkingscontract aangegaan
met een doorlooptijd tot 2031. Het treffen van geluidsmaatregelen valt
onder dit contract. Gevolg is tevens dat juridisch en economisch
eigendom gedurende de looptijd van het contract uiteenlopen.

1 Zie Tweede Kamer 31 865 Nr. 125 Verbetering verantwoording en begroting

Het huidige projectbudget ziet er als volgt uit:
Projectbudget
Projectbudget pp 2015

70.000

Indexeringen 2016-2020

4.279

Overboeking naar GF/BCF

-4.875

Projectbudget pp 2020, artikel 13.03

69.404

Onderhoudskosten per jaar vanaf 2031

675

Reeds genomen stappen:
2018: Besluitvormingsfase oplossingsrichtingen
2019: Ontwerpfase en vergunningstraject, dit wordt door Infraspeed
uitgevoerd
Nog te nemen stappen:
2020: Start realisatie
Divers tot en met 2023: oplevering

Huidige wijze van rapporteren
Om te kunnen bepalen of baten-lasteninformatie van toegevoegde
waarde is voor de oordeels- en besluitvorming omtrent een initiële
investeringsbeslissing of de vervangingsbeslissing dient dit te worden
afgezet tegen de huidige wijze van rapporteren. In hoofdlijnen is de
informatievoorziening aan het parlement nu als volgt ingericht:
• De investering is onderdeel van het Infrastructuurfonds. Dit betekent
dat jaarlijks alle voorziene infrastructurele investeringen (wegen, het
spoor en waterwegen) worden opgenomen in het
Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT).

MIRT Overzicht 2021 | 403

BLS Pilots Investeringspilot geluidsmaatregelen HSL-Zuid

Het MIRT geeft inzicht in de achtergrond, de stand van zaken en de
planning van de fysiek-ruimtelijke rijksprojecten en rijksprogramma’s die opgenomen zijn in de begroting van IenW
(Infrastructuurfonds en Deltafonds). Dit is een overzicht op
hoofdlijnen waarbij de financiële informatie toeziet op het totaal uit
te geven bedrag. Dit project is opgenomen op pagina’s 48 en 49 van
het MIRT Overzicht 2021.
• Deze investering is onderdeel van het Infrastructuurfonds, artikel
13.03.04 - Planuitwerking personenvervoer spoor. Kijkend naar de
begrote uitgaven is het volgende te zien:
Begroting Infrastructuurfonds OB 2021

2017

2018

Planstudiekosten ProRail

1.201

523

-137

217

41

852

2.820

3.328

1.375

2.683

3.545

Investeringskosten Infraspeed
Projectbudget

1.201

2019

2020

2021

2022

2023

21.637

27.983

10.939

21.678

27.983

10.939

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

1.201

1.375

2.683

3.545

21.678

2032

2033

2034

Totaal
1.845
67.559

0

0

0

0

0

0

0

Onderhoudskosten ProRail
Totaal uitgaven t/m 2034

2031

27.983

10.939

0

0

0

0

0

0

0

0

0

69.404

675

675

675

675

2.700

0

0

675

675

675

675

72.104

Wijze van rapporteren middels baten-lasteninformatie
In een baten-lastenstelsel staan een (openings-)balans, een staat van
baten en lasten en een kasstroomoverzicht centraal. Hieronder zijn
deze opgenomen, inclusief een toelichting op de informatie.
Projectbalans
Materiële vaste activa

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2073

0

852

3.672

7.000

28.637

56.620

67.559

66.209

64.859

63.509

62.159

60.809

59.459

58.109

56.759

55.409

54.059

52.709

0

Activa

0

852

3.672

7.000

28.637

56.620

67.559

66.209

64.859

63.509

62.159

60.809

59.459

58.109

56.759

55.409

54.059

52.709

0

Lening MinFin, langlopend deel

0

852

3.672

7.000

28.637

56.620

66.209

64.859

63.509

62.159

60.809

59.459

58.109

56.759

55.409

54.059

52.709

51.359

0

Lening MinFin, kortlopend deel

0

0

0

0

0

0

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

0

Passiva

0

852

3.672

7.000

28.637

56.620

67.559

66.209

64.859

63.509

62.159

60.809

59.459

58.109

56.759

55.409

54.059

52.709

0

MIRT Overzicht 2021 | 404

BLS Pilots Investeringspilot geluidsmaatregelen HSL-Zuid

Toelichting
Bij het opstellen van de balans zijn de volgende uitgangspunten
gehanteerd:
• Uitgangspunt voor de balans is het budget van € 67,6 mln. dat aan
de contractant, het consortium Infraspeed, beschikbaar wordt
gesteld.
• Economisch eigendom ligt bij de Staat, juridisch eigendom tot en
met 2031 bij het consortium, waarna ook het juridisch eigendom
overgaat naar de Staat.
• De waarde betreft de aanvullende investeringen ten behoeve van de
geluidsreductie. De waarde van de reeds bestaande geluidsschermen
is niet in de balans opgenomen. Planstudiekosten worden niet
geactiveerd.
• Indien een actief wordt afgeschreven, dan gebeurt dit lineair. De
gehanteerde afschrijvingstermijn van de geluidsschermen betreft
50 jaar. Gelet op het uniforme karakter van de schermen wordt geen
componentenbenadering gebruikt.
• Het investeringsoverzicht wat hierbij hoort ziet er als volgt uit:
Investeringsoverzicht

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2073

Boekwaarde begin

0

0

852

3.672

7.000

28.637

56.620

67.559

66.209

64.859

63.509

62.159

60.809

59.459

58.109

56.759

55.409

54.059

1.350

Investeringen

0

852

2.820

3.328

21.637

27.983

10.939

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Desinvesteringen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Afschrijvingen

0

0

0

0

0

0

0

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

Boekwaarde eind

0

852

3.672

7.000

28.637

56.620

67.559

66.209

64.859

63.509

62.159

60.809

59.459

58.109

56.759

55.409

54.059

52.709

0

MIRT Overzicht 2021 | 405

BLS Pilots Investeringspilot geluidsmaatregelen HSL-Zuid

• Uitgangspunt is dat de materiele vaste activa gefinancierd zijn door
middel van een lening bij het ministerie van Financiën (schatkistbankieren). Uitgegaan is van de rentestand per 9 april 2020 van een
lening met een looptijd van 30 jaar: 0,24%. Het financieringsoverzicht wat hierbij hoort ziet er als volgt uit:
Financieringsoverzicht

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2073

Lening MinFin begin

0

0

852

3.672

7.000

28.637

56.620

67.559

66.209

64.859

63.509

62.159

60.809

59.459

58.109

56.759

55.409

54.059

1.350

Opnamen

0

852

2.820

3.328

21.637

27.983

10.939

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Aflossingen

0

0

0

0

0

0

0

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

-1.350

Lening MinFin eind

0

852

3.672

7.000

28.637

56.620

67.559

66.209

64.859

63.509

62.159

60.809

59.459

58.109

56.759

55.409

54.059

52.709

0

• We sluiten aan op het eerder genomen besluit. De gepresenteerde
informatie over de investering en kosten verbonden aan de nieuwe
situatie, conform het genomen besluit. NB Bij de evaluatie van de
pilots zal ook worden gekeken of, en zo ja welke, baten-lasteninformatie kan bijdragen aan het afwegen tussen de verschillende
alternatieve investeringsopties.
• Als tijdshorizon wordt ten minste de horizon van het
Infrastructuurfonds (T+15) en een aantal peiljaren passend bij de
karakteristieken van deze investering gehanteerd.
• De waarderingsgrondslag voor de activa betreft historische waarde.

MIRT Overzicht 2021 | 406

BLS Pilots Investeringspilot geluidsmaatregelen HSL-Zuid

Staat van baten en lasten
Resultatenoverzicht

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2073

Bijdrage moederdepartement

1.201

524

-132

230

84

102

149

1.511

1.507

1.504

1.501

1.498

1.494

1.491

2.163

2.160

2.156

2.153

2.027
2.027

Baten

1.201

524

-132

230

84

102

149

1.511

1.507

1.504

1.501

1.498

1.494

1.491

2.163

2.160

2.156

2.153

Planstudiekosten

1.201

523

-137

217

41

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Afschrijvingskosten

0

0

0

0

0

0

0

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

Financieringskosten

0

1

5

13

43

102

149

161

157

154

151

148

144

141

138

135

131

128

2

Onderhoudskosten

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

675

675

675

675

675

1.201

524

-132

230

84

102

149

1.511

1.507

1.504

1.501

1.498

1.494

1.491

2.163

2.160

2.156

2.153

2.027

Lasten

Toelichting
Bij het opstellen van de staat van baten en lasten zijn de volgende
uitgangspunten gehanteerd:
• De staat van baten- en lasten bevat alle programmakosten die
behoren bij de investering. Er is geen rekening gehouden met de
apparaatskosten.
• Jaarlijkse onderhoudskosten vanaf 2031 bedragen 1% van het
investeringsbedrag.
Kasstroomoverzicht

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2073

Bijdrage moederdepartement

1.201

524

-132

230

84

102

149

1.511

1.507

1.504

1.501

1.498

1.494

1.491

2.163

2.160

2.156

2.153

2.027

Lening MinFin

0

852

2.820

3.328

21.637

27.983

10.939

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Inkomsten

1.201

1.376

2.688

3.558

21.721

28.085

11.088

1.511

1.507

1.504

1.501

1.498

1.494

1.491

2.163

2.160

2.156

2.153

2.027

Planstudiekosten ProRail

1.201

523

-137

217

41

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Investeringskosten Infraspeed

0

852

2.820

3.328

21.637

27.983

10.939

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Financieringskosten MinFin

0

1

5

13

43

102

149

161

157

154

151

148

144

141

138

135

131

128

2

Aflossing lening MinFin

0

0

0

0

0

0

0

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

1.350

Onderhoudskosten ProRail
Uitgaven

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

675

675

675

675

675

1.201

1.376

2.688

3.558

21.721

28.085

11.088

1.511

1.507

1.504

1.501

1.498

1.494

1.491

2.163

2.160

2.156

2.153

2.027

MIRT Overzicht 2021 | 407

Voortgangsrapportage
Tracéwetplichtige projecten
(periode 1 januari – 30 juni 2020)
Deze rapportage bevat de voortgang van de projecten die onder de
Tracéwet worden uitgevoerd tot en met het moment dat het
Tracébesluit is vastgesteld en onherroepelijk is geworden. De wet stelt
dat twee keer per jaar de voortgang van projecten wordt gemeld
(Staatsblad 2011, 595). Deze rapportage geeft voor de projecten
eveneens inzicht in de mijlpalen voor realisatie.
Deze rapportage beslaat de periode van 1 januari tot en met 30 juni
2020 met als referentie de voorgaande voortgangsrapportage die als
bijlage 2020 D 1804 is opgenomen in de brief van de minister van
Infrastructuur en Waterstaat (IenW), mede namens de staatssecretaris
van IenW, aan de Tweede Kamer van 12 mei 2020 (Kamerstuk 35300-A
nr.87).
Dat overzicht rapporteerde over de projecten in de periode van 1 juli tot
en met 31 december 2019. Een nadere toelichting op de projecten staat
in de afzonderlijke projectbeschrijvingen van het MIRT Overzicht 2021.

Ontwikkelingen
Over de ontwikkelingen in het hoofdwegennet informeert de minister
van IenW de Tweede Kamer iedere vier maanden via de Rapportage
Rijkswegennet. Deze rapportage gaat in op de ontwikkeling en aanpak
van de doorstroming en van de verkeershinder door werkzaamheden in
Nederland en op de realisatie van de projecten. De jongste rapportage
die de Tweede Kamer is aangeboden geeft het overzicht van de eerste
periode van 2020 en is toegezonden bij brief van 19 juni 2020, met
kenmerk RWS-2020/33813.

Resultaten van de afgelopen periode
In de periode van 1 januari tot en met 30 juni 2020 is voor een aantal
projecten een mijlpaal bereikt. Het gaat om de volgende mijlpalen:

Er is een Voorkeursbeslissing genomen voor de hoofdwegenprojecten:
• SmartwayZ.NL: A67 Leenderheide - Geldrop
• A4 Burgerveen - N14
Beide hoofdwegenprojecten zijn nieuw opgenomen in de tabel van
planuitwerkingen.
Er is een Ontwerp-Tracébesluit vastgesteld voor de hoofdwegenprojecten:
• A4 Haaglanden - N14
• A67/A73 Knooppunt Zaarderheiken
en voor het spoorwegproject:
• Amsterdam CS
In deze periode is het Tracébesluit onherroepelijk geworden van het
spoorwegproject:
• PHS Geldermalsen en vrijleggen MerwedeLingelijn
en reeds eerder het Tracébesluit van het spoorwegproject:
• Extra Sneltrein Groningen Leeuwarden (ESGL)

Aangepaste planning
Voor een aantal projecten is de planning aangepast. Het gaat om de
hoofdwegenprojecten:
• A9 Rottepolderplein (Programma Samen Bouwen aan
Bereikbaarheid (SBaB)): door de inkoophandelingen zijn de
tussenbesluiten met een jaar doorgeschoven; het Tracébesluit blijft
voorzien in 2023.
• A67/A73 knooppunt Zaarderheiken: de totstandbrenging van het
Ontwerp-Tracébesluit vereist door de stikstofproblematiek een
langere doorlooptijd. Dit heeft geen effect op de beoogde realisatie.
• N33 Zuidbroek - Appingedam: de planning is geactualiseerd.
De openstelling zal daardoor mogelijk doorschuiven van 2025
naar 2026.

MIRT Overzicht 2021 | 408

Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten (periode 1 januari – 30 juni 2020)

En het spoorwegproject:
• Meteren - Boxtel: de totstandbrenging van het Tracébesluit vereist
door de stikstofproblematiek een langere doorlooptijd. Dit besluit
verschuift van 2019 naar 2020; de oplevering van 2026 naar 2028/29.
Gevolgen van de PAS-uitspraak
De Kamer is in de brief van 20 november 2019 (Kamerstuk 35300 A-58)
verder geïnformeerd over de gevolgen van de PAS-uitspraak voor
lopende planuitwerkingen. Niet alle projecten worden geraakt; daar
waar projecten wel gevolgen ondervinden van de PAS-uitspraak, is er
voornamelijk sprake van aanpassing van de planning. Bij sommige –
voornamelijk grote – infraprojecten gaat het daarbij om mogelijk
meerdere jaren. Hoe verder een project in de procedure is gevorderd,
hoe groter de planningseffecten van de uitspraak van de Raad van
State in het algemeen zijn.
Een deel van de projecten is nog niet zodanig ver gevorderd, dat
stikstofdepositie kan worden uitgerekend. Hierdoor kan voor een
aantal projecten nog niet aangegeven worden wat precies de gevolgen
zijn voor de doorgang van het project, de planning en de kosten.
De Kamer zal op geëigende momenten, maar in ieder geval vooraf aan
het NO MIRT, worden geïnformeerd over de actuele planning van de
projecten in relatie tot stikstof.
Bij de volgende projecten heeft de PAS-uitspraak in elk geval impact op
de planning, maar moet nog duidelijk worden welke gevolgen dit
precies heeft.
Het gaat om de hoofdwegenprojecten A27 Ring Utrecht, A28/A1
knooppunt Hoevelaken, A6 Almere Oostvaarders - Lelystad en
SmartwayZ.NL: InnovA58.

Toelichting op de tabellen met projecten
Deze rapportage heeft als peildatum 30 juni 2020.
In de tabellen zijn de projecten met de nieuwe planning voor de
mijlpalen aangegeven.
De voortgang ten opzichte van de peildatum 31 december 2019 is hierin
zichtbaar gemaakt.
De rapportage kent een aparte tabel voor de verkenningen.
Daarvan zijn er 7: 1 in Noordwest-Nederland (was in de vorige
rapportage 1), 2 in Zuid-Nederland (was 3), 3 in Zuidwest-Nederland
(was 4) en 1 in Oost-Nederland (was 1).

In totaal zijn er 19 projecten in de planuitwerkingsfase.
Dit waren er in de vorige rapportage 20. 16 zijn hoofdwegenprojecten
(was 15) en 3 zijn spoorwegprojecten (was 5). Er zijn geen vaarweg­
projecten in deze fase.
De planuitwerkingen kennen de volgende landsdelige spreiding:
Noordwest-Nederland (6, was 6), Zuidwest-Nederland (3, was 2),
Zuid-Nederland (6, was 6), Oost-Nederland (3, was 5) en NoordNederland (1, was 2).
Is eenmaal een Tracébesluit onherroepelijk, dan wordt het project in de
volgende rapportage niet meer opgenomen in het overzicht en gaat het
project doorgaans over naar de realisatiefase.

MIRT Overzicht 2021 | 409

Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten (peildatum 30 juni 2020) in tabellen

Toelichting gebruikte afkortingen:
MER: Milieueffectrapportage
(O)TB: (Ontwerp-)Tracébesluit
SB: Startbeslissing
VK: Voorkeursbeslissing
(O)RSV: (Ontwerp-)Rijksstructuurvisie

R: Realisatie
PHS: Programma Hoogfrequent Spoor
Asw: autosnelweg
Aw: autoweg
Knp: knooppunt

Verkenningen
Projectnaam

Laatste mijlpaal

Geplande mijlpalen

Procedure

A1/A30 Barneveld

SB Q1 2019

VK 2020
OTB 2022
TB 2023

Tracéwet zonder structuurvisie

A2 Deil - ’s Hertogenbosch - Vught

SB Q2 2018

VK 2020
OTB 2021/2022
TB 2023/2024

Tracéwet met structuurvisie

Programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB):
A9 Rottepolderplein

SB Q4 2018

VK 2020/2021
OTB 2021/2022
TB 2023

Tracéwet zonder structuurvisie

A15 Papendrecht - Gorinchem

SB Q2 2018

VK 2021
OTB 2022
TB 2023

Tracéwet met structuurvisie

A15 Suurhoffbrug

SB Q4 2017

VK 2020

Dit project valt onder het programma Vervanging en
Renovatie (V&R). Afhankelijk van de uitkomsten van de
verkenning en het te nemen VK kan de Tracéwet van
toepassing zijn.

SmartwayZ.NL: A58 Breda - Tilburg

SB Q2 2018

VK Q4 2021
OTB 2024
TB 2024
R 2024/2026

Tracéwet met structuurvisie

Programma Mobiliteit en Verstedelijking (Move):
Oeververbindingen regio Rotterdam

SB Q4 2019

VK Q4 2021

Tracéwet zonder structuurvisie, waarbij per maatregel
wordt onderzocht welke procedure van toepassing is
(wet op de ruimtelijke ordening).
MIRT Overzicht 2021 | 410

Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten (periode 1 januari – 30 juni 2020)

Planuitwerkingen
In onderstaande is per landsdeel per project in kolommen aangegeven:
• de naam van het project;
• de laatst bereikte mijlpaal;
• mijlpalen volgens de planning van de Voortgangsrapportage over de
Tracéwetplichtige projecten 2de helft 2019;
• mijlpalen volgens de nieuwe planning;
• toelichting op bijstelling van de planning;
• maatregel en rijstrooklengte in km.

Noordwest-Nederland (Noord-Holland, Flevoland en Utrecht)
Projectnaam

Laatst bereikte mijlpaal

Mijlpalen volgens VGR 2e helft 2019

Mijlpalen volgens nieuwe planning

Toelichting

Maatregel / Aantal km

TB Q4 2016 (vernietigd)

N.t.b.

N.t.b.

De exacte consequenties van de
uitspraak van de Raad van State
over PAS en de vervolgaanpak voor
dit project worden in het kader van
de Tracébesluitprocedure nader
uitgewerkt.

Lunetten - Rijnsweerd:
Asw 4-6 wordt asw 7-7
en Oudenrijn - Lunetten:
asw 2-3-3-2 wordt
asw 3-3-3-3

Hoofdwegen
A27/A12 Ring Utrecht

63 km
A28/A1 Knooppunt Hoevelaken

A6 Almere Oostvaarders - Lelystad

OTB/MER Q3 2018

SB Q4 2016

TB Q3 2020
N.t.b.

N.t.b.

N.t.b.

N.t.b.

De exacte consequenties van de
uitspraak van de Raad van State over
PAS en de vervolgaanpak voor dit
project worden in het kader van de
Tracébesluitprocedure nader
uitgewerkt.

Asw 2x2/deels met spits- en
plusstrook wordt asw 2x4/deels 2x3

De exacte consequenties van de
uitspraak van de Raad van State
over PAS en de vervolgaanpak voor
dit project worden in het kader van
de Tracébesluitprocedure nader
uitgewerkt.

Asw 2x2 wordt 2x3

116 km

15 km

MIRT Overzicht 2021 | 411

Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten (periode 1 januari – 30 juni 2020)

Projectnaam

Laatst bereikte mijlpaal

Mijlpalen volgens VGR 2e helft 2019

Mijlpalen volgens nieuwe planning

A7/A8 Amsterdam - Hoorn

VK Q4 2019

OTB Q4 2021
TB Q2 2022
R 2023

OTB Q4 2021
TB Q2 2022
R 2023

A7: Verbreding asw tussen
Purmerend Noord en Purmerend
Zuid en Purmerend Zuid en knp
Zaandam met twee rijstroken,
tussen Hoorn Noord en Avenhorn
met spitsstrook;
A8: Verbreding asw tussen
knooppunt Zaandam en Coenplein
met twee rijstroken;
A10: ingebruikname extra rijstroken
Coentunnel.

Amsterdam CS

OTB Q1 2020

OTB Q1 2020
TB 2020
R 2021-2027/29

TB 2020
R 2021-2027/29

Spoorvernieuwing aan beide zijden
van station Amsterdam Centraal:
verlenging en verbreding van de
perrons, aanleg van een nieuwe
verbrede Oosttunnel en aanleg van
een ‘vrije kruising‘ nabij de
Dijksgracht.

Alkmaar - Amsterdam

VK Q2 2010 (PHS)

OTB 2020
TB 2021
R 2021 – 2028

OTB 2020
TB 2021
R 2021 – 2028

Maatregelen om de
frequentieverhoging naar 6
intercity’s op dit traject mogelijk te
maken.

Toelichting

Maatregel / Aantal km

Spoorwegen

MIRT Overzicht 2021 | 412

Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten (periode 1 januari – 30 juni 2020)

Zuidwest-Nederland (Zuid-Holland en Zeeland)
Projectnaam

Laatst bereikte mijlpaal

Mijlpalen volgens VGR 2e helft 2019

Mijlpalen volgens nieuwe planning

Toelichting

Maatregel / Aantal km

VK Q2 2020

VK Q2 2020
OTB 2022
TB 2023

OTB 2022
TB 2023
R 2026

Nieuw opgenomen in dit overzicht.

In beide richtingen tussen
Burgerveen en Leiden verbreding
van de weg met 1 rijstrook;
Vervanging van het Aquaduct
Amsterdam - ’s-Gravenhage;
Verbreding van de weg tussen
Hoogmade en de N11 met 2
rijstroken per richting, en tussen de
N11 en Hofvliet met 1 rijstrook per
rijrichting, evenals tussen Hofvliet
en de N14.

Hoofdwegen
A4 Burgerveen - N14

24,3 km
A4 Haaglanden - N14

OTB Q2 2020

OTB Q1 2020
TB Q1 2021
R 2023 – 2026/2028

TB Q1 2021
R 2023 – 2026/2028

Het realiseren van een nieuwe
parallelstructuur van 2x2 rijstroken
tussen de N14 en de afslag Den
Hoorn, inclusief het verbeteren van
de doorstroming op de kruisingen
van de N14.
19 km (waarvan 5 km 2x2)

A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

VK Q1 2019

OTB Q4 2021
TB Q4 2022
R 2023 – 2026/2028

OTB Q4 2021
TB Q4 2022
R 2023 – 2026/2028

Verbreding asw 2x2 naar 2x3 tussen
A20 Nieuwerkerk a/d IJssel en knp
Gouwe.

MIRT Overzicht 2021 | 413

Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten (periode 1 januari – 30 juni 2020)

Zuid-Nederland (Noord-Brabant en Limburg)
Projectnaam

Laatst bereikte mijlpaal

Mijlpalen volgens VGR 2e helft 2019

TB Q4 2018

R (fase 1)
2022 – 2027/29
R (fase 2)
2022 -2028/30

Mijlpalen volgens nieuwe planning

Toelichting

Maatregel / Aantal km

Hoofdwegen
A27 Houten - Hooipolder

Richting Hooipolder (zuid):
Asw van 2 en 3 rijstroken naar 2+
spitsstrook en 4 rijstroken;
Richting Houten (noord):
Asw van 2 rijstroken naar 2+
spitsstrook en 3 rijstroken.
2de brug over de Merwede bij
Gorinchem.
110 km

A2 Het Vonderen - Kerensheide

TB Q4 2019

R 2022 – 2025/27

R 2022 – 2025/27

Verbreding asw van 2x2 met
spitsstrook naar 2x3 met
vluchtstrook.
20 km

SmartwayZ.NL: InnovA58
Sint Annabosch - Galderen
Eindhoven - Tilburg

SmartwayZ.NL:
A67 Leenderheide - Geldrop

Q4 2015
Bestuurlijk Voor-keursalternatief

VK Q1 2020

OTB 2020
TB 2021
N.t.b.

VK Q1 2020
OTB 2023
TB 2024

N.t.b.

OTB 2023
TB 2024

De exacte consequenties van de
uitspraak van de Raad van State
over PAS en de vervolgaanpak voor
dit project worden in het kader van
de Tracébesluitprocedure nader
uitgewerkt.

Verbreding asw van 2x2 naar 2x3

Nieuw opgenomen in dit overzicht.

Asw: toevoegen 3de rijstrook
zuidelijke baan, toevoegen
weefstrook noordelijke baan.
Aanpassing knp Geldrop.
Pakket van Korte termijn en Smart
Mobility maatregelen.

Respectievelijk 7 en 28 km

3 km

MIRT Overzicht 2021 | 414

Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten (periode 1 januari – 30 juni 2020)

Projectnaam

Laatst bereikte mijlpaal

Mijlpalen volgens VGR 2e helft 2019

Mijlpalen volgens nieuwe planning

Toelichting

Maatregel / Aantal km

A67/A73 knooppunt Zaarderheiken

OTB Q2 2020

OTB Q1 2020
TB Q4 2020
R 2021 – 2022

TB Q4 2020
R 2021 – 2022

De totstandbrenging van het OTB
heeft door de stikstofproblematiek
een langere doorlooptijd gevergd.

Uitbreiding van de parallelbaan A73
met een extra rijbaan.
Ruim 1 km

Spoorwegen
Meteren - Boxtel

OTB Q1 2018

N.t.b.

TB 2020
R 2021-2028/29

De totstandbrenging van het TB
vereist door de stikstofproblematiek
een langere doorlooptijd.

Aanleg Meterenboog tussen de
Betuweroute en de spoorlijn Utrecht
- Den Bosch, verdiepte ligging spoor
in Vught, extra spoor Den Bosch Vught en maatregelen aan geluid,
trillingen en overwegen (te Boxtel,
Haaren en Vught)

Laatst bereikte mijlpaal

Mijlpalen volgens VGR 2e helft 2019

Mijlpalen volgens nieuwe planning

Toelichting

Maatregel / Aantal km

TB Q1 2017

R 2020 – 2022/24

R 2020 – 2022/24

Vanwege corona is een geplande
zitting van de Raad van State over
het TB uitgesteld.

Nieuwe A15 asw 2x2 rijstroken (12
km) én verbreding bestaande A15 asw
van 2x1 naar 2x2 rijstroken (7 km) én
verbreding bestaande A12 asw van
2x2 naar 2x3 rijstroken (12 km)

Oost-Nederland (Gelderland en Overijssel)
Projectnaam
Hoofdwegen
A12/A15 Ressen - Oudbroeken
(ViA15)

33 km
N35 Nijverdal – Wierden

N50 Kampen – Kampen Zuid

TB Q4 2018

SB Q4 2017

N.t.b.

OTB 2020
TB 2021
R 2022 - 2024

R 2021 – 2023/25

OTB 2020
TB 2021
R 2022 - 2024

Vanwege corona is een geplande
zitting van de Raad van State over
het TB uitgesteld.

Aw 2x1 wordt aw 2x2
21 km
Aw 2x1 wordt aw 2x2
3 km

MIRT Overzicht 2021 | 415

Voortgangsrapportage Tracéwetplichtige projecten (periode 1 januari – 30 juni 2020)

Noord-Nederland (Drenthe, Friesland en Groningen)
Projectnaam

Laatst bereikte mijlpaal

Mijlpalen volgens VGR 2e helft 2018

Mijlpalen volgens nieuwe planning

Toelichting

Maatregel / Aantal km

VK Q4 2018

OTB Q2 2020
TB Q1 2021
R 2022 – 2023/2025

OTB Q4 2020
TB Q4 2021
R 2023 –2026

De planning is geactualiseerd.

De planning is geactualiseerd.
Aw 2x1 wordt aw 2x2

Hoofdwegen
N33 Zuidbroek – Appingedam

20 km

MIRT Overzicht 2021 | 416