Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 240 F

Jaarverslag en slotwet Diergezondheidsfonds
2011

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET DIERGEZONDHEIDSFONDS (F)
Aangeboden 16 mei 2012

kst-33240-F-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

2

INHOUDSOPGAVE
blz.
A.
1.
2.

ALGEMEEN
Aanbieding en dechargeverlening
Leeswijzer

4
4
7

B.
3.

9
9

4

BELEIDSVERSLAG
Beleidsartikel
01 Bewaking en bestrijding van dierziekten en voorkomen
en verminderen van welzijnsproblemen
Bedrijfsvoeringsparagraaf

9
20

C.
5.
6.

JAARREKENING
Verantwoordingsstaat 2011
Saldibalans

21
21
23

D.
7.

BIJLAGE
Lijst met gebruikte afkortingen

25
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

3

A. ALGEMEEN
1. Aanbieding en dechargeverlening
Aan de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de StatenGeneraal.
Hierbij bied ik, mede namens de staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie, het departementale jaarverslag van het Diergezondheidsfonds (F) over het jaar 2011 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal
de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
decharge te verlenen over het in het jaar 2011 gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de betrokken saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f.
de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2011;
b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2011 die met het onderhavige jaarverslag samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2011 met
betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks
schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2011
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2011, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2011 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

4

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

6

2. Leeswijzer
Het jaarverslag van het Diergezondheidsfonds (DGF) bestaat uit het
Beleidsverslag over 2011, de jaarrekening en een bijlage (lijst van
gebruikte afkortingen).
In het Beleidsverslag 2011 wordt verantwoording afgelegd over de
voornaamste beleidsprioriteiten, de streefwaarden, de geleverde
prestaties en de budgettaire gevolgen van beleid. De jaarrekening bestaat
uit de verantwoordingsstaat en de saldibalans van het fonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

8

B. BELEIDSVERSLAG
3. Beleidsartikel
01 Bewaking en bestrijding van dierziekten en voorkomen en
verminderen van welzijnsproblemen
Algemene doelstelling
De diergezondheidszorg is primair de verantwoordelijkheid van de
(vee)houder. Het adequaat verzorgen van de dieren en het vragen van
hulp van dierenartsen bij diergezondheidsproblemen van de dieren
vloeien daaruit voort.
De overheid is verantwoordelijk voor het weren en bestrijden van
dierziektes wanneer er op grond van wetgeving en internationale
verplichtingen noodzaak is tot ingrijpen, onder andere bij aangifteplichtige
dierziekten. De overheid heeft ook een rol als de mogelijkheden van de
individuele (vee)houder om dierziekten effectief te vermijden, op te
sporen en te bestrijden ontoereikend zijn en/of risico’s voor de volksgezondheid ontstaan die het bedrijfsleven niet zelf kan afwenden. De
bestrijding van (zeer) besmettelijke dierziekten is veelal een wettelijke
taak, gebaseerd op Europese regelgeving. In de beleidsbrief over de
bestrijdingsstrategie van besmettelijke, bestrijdingsplichtige dierziekten
(TK, 29 683, nr. 103, d.d. 15 juli 2011) is het beleid richting de toekomst
uiteengezet. Het kabinet zet onder meer in op het mogelijk maken van het
vaccineren in plaats van het doden van dieren ter beperking van
dierziekten. In de nota dierenwelzijn en diergezondheid, die op 23 februari
2012 naar de Tweede Kamer is gezonden, is het diergezondheidsbeleid in
de volle breedte weergegeven (TK, 28 286, nr. 548). Hierin is onder andere
aandacht voor het verbeteren van diergezondheid op bedrijfsniveau met
het oog op het bereiken van een zorgvuldige en duurzame veehouderij.
Daar waar de overheid inzet pleegt in de bewaking en bestrijding van
dierziekten, worden kosten in eerste instantie door de overheid betaald.
Het feit dat de overheid betrokken is, vormt echter geen argument om de
kosten dan ook bij de overheid neer te leggen. Vanuit het uitgangspunt
dat de (vee)houder verantwoordelijk is voor de gezondheid van zijn dieren
is het gerechtvaardigd om (een deel van de) kosten van de bewaking en
bestrijding door te berekenen aan de sector.
In het geval de houder van het dier of de dierenarts verschijnselen zien die
kunnen wijzen op een aangifteplichtige dierziekte, dient dit onmiddellijk te
worden gemeld. De zorg voor de diergezondheid en het tijdig signaleren
en melden van problemen is essentieel voor de bestrijding van (besmettelijke) dierziekten. Dat geldt des te sterker voor dierziekten waarbij
bestrijding door de overheid noodzakelijk en geboden is. Elke vertraging
in de melding van dergelijke (besmettelijke) dierziekten doet de gevolgen,
en daarmee de overlast en de kosten, meer dan evenredig toenemen.
Het DGF is het financiële instrument van de overheid voor de betaling van
bewaking en bestrijdingskosten die door of in opdracht van de overheid
zijn gemaakt. Het beleid, dat aan de basis ligt van de inzet van dit
instrument, is weergegeven in het beleidsartikel 35 «Voedselkwaliteit en
diergezondheid» van de begroting 2011 van het Ministerie van EL&I. In de
begroting voor 2011 van het DGF is dat beleid nader uitgewerkt en zijn de
te realiseren streefwaarden aangegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

9

Nederland is door de Europese Unie (EU) officieel vrij verklaard van
bepaalde dierziekten. Deze vrijstatus wordt gehandhaafd door uitvoering
van monitorings- c.q. bewakingsprogramma’s en bewaakt op basis van
meldingen van actuele uitbraken. Daarnaast ondersteunen deze
bewakingsonderzoeken de preventie voor de betreffende dierziekten. De
uitgaven en ontvangsten van deze verplichte bewakingsprogramma’s
worden in het DGF verantwoord op operationele doelstelling 01.11
«Bewaking van dierziekten».
Indien zich desondanks uitbraken van besmettelijke dierziekten voordoen
is het beleid erop gericht deze – binnen de kaders van de EU-regelgeving –
zo effectief mogelijk te bestrijden en verdere verspreiding van besmettelijke dierziekten zoveel mogelijk te beperken. Essentiële voorwaarde
hiertoe is het tijdig signaleren van symptomen van besmettingen door
onderzoek te doen naar verdachte gevallen. De uitgaven en ontvangsten
die samenhangen met de bestrijding van besmettelijke dierziekten worden
in het DGF verantwoord op operationele doelstelling 01.12 «Bestrijding
van dierziekten».
Jaarlijks wordt er gemonitord op aanwezigheid van het Blauwtong (BT)
virus in Nederland. De afgelopen jaren was de monitoring gericht op het
vroegtijdig signaleren van nieuwe serotypen (anders dan het serotype
BTV 8, dat sinds 2006 in Nederland circuleerde). Omdat in 2009 geen BT
gevallen in Nederland gevonden zijn, is de monitoring in 2010 aangescherpt en gericht op het aantonen van een vrijstatus. Voor het aanvragen
van de vrijstatus moet een land twee jaar lang (twee knuttenseizoenen)
vrij zijn geweest van BT. Voor de monitoring 2010 zijn de monsters
zodanig gekozen dat met terugwerkende kracht deze vrijstatus ook voor
2009 aangetoond zou kunnen worden. In 2010 zijn geen BT gevallen
gevonden. Begin 2011 is de monitoring doorgezet waarmee Nederland
zou kunnen aantonen dat het twee jaar lang geen circulatie van BT-virus
had. Deze eis moet worden ingevuld voordat de BT-vrijstatus kan worden
aangevraagd. In totaal zijn ruim 4 duizend runderen verspreid over heel
Nederland serologisch (bloedonderzoek) onderzocht. In het overleg van
de Standing Committee on Food Chain and Animal Health van juli 2011
zijn de resultaten van het onderzoek aan de Europese Commissie en de
EU-lidstaten gepresenteerd. Vanuit het oogpunt van het optreden van
handelsconsequenties is toen besloten de vrijstatus nog niet aan te
vragen, maar op te trekken met de buurlanden: Benelux en Duitsland.
Naar verwachting zal de BT-vrijstatus voorjaar 2012 worden geëffectueerd.
In 2011 kon gesteld worden dat de Q-koorts epidemie in Nederland
voorbij was. In 2011 is voor Q-koorts vooral tijd en aandacht besteed aan
de afwikkeling van de Q-koorts bestrijding 2010, waarvoor in totaal € 5
mln in 2011 is uitgegeven. Deze afwikkeling had vooral betrekking op
resterende schadeloosstellingen voor de bij de bestrijding overgenomen
dieren en forfaitaire vergoedingen en resterende in rekening gebrachte
kosten door bedrijven die zijn ingezet bij de bestrijding.
De eind 2009 ingezette tankmelkmonitoring, om met Q-koorts besmette
bedrijven te identificeren, is in 2011 gecontinueerd. Ook is in 2011 een
Q-koorts vaccinatiecampagne uitgevoerd. Vaccinatie wordt met ingang
van 2011 niet meer gefinancierd door de overheid, maar door de
veehouder zelf betaald Dit omdat het vaccin geregistreerd is en omdat
veehouders zelf de verantwoordelijkheid dragen voor de gezondheid van
hun dieren én voor een bedrijfsvoering die geen volksgezondheidsrisico’s
oplevert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

10

Op 1 januari 2011 was nog op 74 besmette melkgeiten- en melkschapenbedrijven een Q-koorts besmetstatus van kracht. Op 31 december 2011
was nog op 39 bedrijven een besmetstatus van kracht. Het aantal Q-koorts
patiënten is van ca. 2 300 in 2009 gedaald naar ca. 500 in 2010 en in 2011
is dat aantal nog verder gedaald naar ca 100. Hierdoor lijkt het erop dat de
ingezette (hygiëne)maatregelen en de bestrijding van Q-koorts in 2010
effectief zijn geweest. Uit onderzoek is gebleken dat het vaccin voor dieren
goed werkt. Deze ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat in het najaar
van 2011 een aantal maatregelen versoepeld konden worden. Zo is het
landelijke uitbreidingsverbod voor melkgeiten- en melkschapenbedrijven
ingetrokken, is de verplichting dat bedrijven met een publieksfunctie zoals
kinderboerderijen drachtige dieren vier weken voor en twee weken na het
lammeren van het publiek gescheiden moesten houden, beperkt tot het
moment van lammeren en is de kaart met gebieden van 5 kilometer
rondom besmette melkgeiten- en melkschapenbedrijven vervangen door
een kaart waarop alleen de bedrijfslocaties staan.
Ook zijn de extra voorwaarden die eerder verbonden waren aan de
uitzondering van het levenslange fokverbod voor lammeren die in de
lammerperiode 2009/2010 zijn geboren, komen te vervallen.
Naast de activiteiten bij BT en Q-koorts, blijven de activiteiten gericht op
het tijdig opsporen van de bekende dierziekten zoals Aviaire Influenza (AI),
Klassieke Varkenspest (KVP) en Mond- en Klauwzeer (MKZ).
Afgezien van de uitgaven voor bewaking en bestrijding worden in het DGF
ook de uitgaven en ontvangsten verantwoord voor welzijnsmaatregelen
als gevolg van een uitbraak (operationele doelstelling 01.13). Tenslotte
wordt op operationele doelstelling 01.14 de financiering van overige
uitgaven verantwoord.
Bijdrage Bedrijfsleven
In juli 2010 is het derde (vernieuwde) «Convenant financiering bestrijding
besmettelijke dierziekten LNV-PVV-PPE-PZ» ondertekend door de
toenmalige minister van LNV en de Productschappen Zuivel (PZ), Vee en
Vlees (PVV) en Pluimvee en Eieren (PPE). Hierin zijn afspraken gemaakt
over de verdeling van jaarlijkse kosten voor monitoring, verdenkingen en
eventuele bestrijding van besmettelijke dierziekten tussen overheid en
veehouderijsectoren, voor de periode tussen 1 januari 2010 en 1 januari
2015.
De sectoren rundvee, varkens, pluimvee en schapen & geiten dragen bij
aan de bestrijdingskosten van de aangewezen dierziekten tot een vooraf
bepaald maximum (plafond). Boven deze plafonds draagt de overheid de
resterende kosten in deze convenantperiode. In 2011 zijn de maximale
bijdragen conform de afspraken in het convenant geïndexeerd.
Onderstaand zijn de door het bedrijfsleven gegarandeerde plafondbedragen weergegeven.
Verder op in het jaarverslag wordt bij de operationele doelstellingen
ingegaan op de realisatie van het beleid en de daarmee gemoeide
uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

11

Bedragen x € 1 000
Sector

Uitgangsbedragen

Rundveehouderij
Varkenshouderij
– AVP en SVD
– Overige dierziekten
Schapen/geitenhouderij
– Scrapie
– Overige dierziekten
Pluimveehouderij
– NCD
– Overige dierziekten
Totaal

Bedragen na indexering 2011

19 500
68 000

20 081
70 293
42 000
26 000

43 416
26 877

4 520

4 620
1 350
3 170

1 380
3 240

26 000

27 734
2 000
24 000

118 020

2 134
25 600
122 728

De uitgangsmaxima worden met ingang van het kalenderjaar 2011
aangepast aan de hand van:
de omvang van de betrokken veestapel zoals gepubliceerd in de CBS-LEI
uitgave over de land- en tuinbouwcijfers van het lopende kalenderjaar,
waarbij de landbouwtelling 2009 als referentiepunt geldt, en
het percentage gelijk aan het consumentenprijsindexcijfer van alle
huishoudens over januari van het lopende kalenderjaar zoals laatstelijk
gepubliceerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek, waarbij het
consumentenindexcijfer alle huishoudens over januari 2009 als referentiepunt geldt.
Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 000
Realisatie

Vastgestelde
begroting
2011

Verschil

2008

2009

2010

2011

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN
Beginsaldo
Programma-uitgaven
U0111 Bewaking van dierziekten
U0112 Bestrijding van dierziekten
U0113 Voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
U0114 Overig
ONTVANGSTEN

40 728
40 728
26 790
40 728
5 108
23 413

14 555
14 555
18 773
14 555
3 783
10 769

55 266
55 266
8 172
55 266
3 207
44 216

15 944
15 944
12 904
15 944
3 779
11 327

9 100
9 100
0
9 100
3 400
5 700

6 844
6 844
12 904
6 844
– 43
6 049

0
12 207
32 711

0
3
3 954

0
7 843
59 998

0
838
10 548

0
0
9 100

0
838
1 448

Eindsaldo

18 773

8 172

12 904

7 508

0

7 508

Toelichting op de uitgaven en verplichtingen
De uitgaven op het programma-artikel zijn € 6,9 mln hoger dan de
oorspronkelijke begroting. De belangrijkste reden van deze overschrijding
is de afwikkeling van de Q-koorts bestrijding van 2010 ad € 4,2 mln
Daarnaast zijn de uitgaven voor bestrijdingsmaatregelen van andere
dierziekten € 2 mln hoger dan geraamd, voornamelijk als gevolg van de
bestrijding van vier laag pathogene AI-uitbraken. De uitgaven voor
bewakingsprogramma’s vallen € 0,2 mln lager uit dan geraamd.
Daarnaast is onder overige uitgaven een bedrag van € 0,8 mln betaald
aan nadeelcompensaties. Het gaat hier om resterende betalingen in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

12

kader van de compensatieregeling voor met Q-koorts besmette bedrijven
die extra nadeel ondervonden van het in oktober 2010 opgelegde
levenslange fokverbod voor niet-drachtige dieren. Voornamelijk als gevolg
van de afwikkeling van Q-koorts verplichtingen is het beginsaldo ad
€ 12 904 000 afgenomen tot € 7 508 000.
Het eindsaldo 2011 ad € 7 508 000 zal bij Voorjaarsnota 2012 worden
toegevoegd aan de begroting 2012 van het DGF.
Ontvangsten

Bedragen x € 1 000
Omschrijving

Ontvangsten van het bedrijfsleven
Bijdrage van het PPE
Bijdrage van het PVV
Bijdrage van PZ
Ontvangsten van EL&I t.b.v. bewaking en monitoring
Totaal

Realisatie
2011

Begroting
2011

910
1 762
4 340
3 536
10 548

9 100

Toelichting op de ontvangsten
De hogere ontvangstenrealisatie heeft betrekking op de afwikkeling van
de declaratie aan de productschappen over begrotingsjaar 2009. De
ontvangsten van EL&I ad € 3,5 mln betreft de reguliere EL&I bijdrage aan
DGF voor bewaking en monitoring.
Operationele doelstelling: 01.11 Bewaking van dierziekten
De uitgaven die samenhangen met de uitvoering van een aantal
bewakings- en monitoringsprogramma’s worden ten laste van deze
operationele doelstelling verantwoord. Deze programma’s hebben ten
doel de diergezondheidsstatus te bewaken en te monitoren en anderzijds
te voldoen aan verplichtingen van de EU. Voor het behouden van door de
EU erkende statussen «vrij van bepaalde dierziekten», moeten namelijk
periodiek bewakingsprogramma’s worden uitgevoerd.
De eerste van deze bewakingsonderzoeken betreft het jaarlijkse onderzoek
naar de afwezigheid van brucella melitensis bij schapen en geiten. Dit
onderzoek wordt in opdracht van EL&I door de Gezondheidsdienst voor
Dieren (GD) uitgevoerd.
Voor BT heeft de EU een monitoringsprogramma verplicht gesteld dat
deels door de EU wordt gefinancierd. Het programma richt zich niet alleen
op de runderen en schapen/geiten, maar ook op de vector die verantwoordelijk is voor het overbrengen van de ziekte.
Jaarlijks wordt ook bewakingsonderzoek uitgevoerd naar de afwezigheid
van KVP. Dode varkens die bij de GD en bij een aantal grote dierenartsenpraktijken worden aangeboden om de doodsoorzaak vast te stellen,
worden onderzocht op aanwezigheid van het varkenspestvirus. Ook
worden door jagers geschoten wilde varkens onderzocht op KVP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

13

Een dergelijk systeem om zieke en/of gestorven dieren te onderzoeken op
besmettelijke dierziekten, vindt ook plaats bij pluimvee. Indien de
doodsoorzaak of ziekte van dieren niet duidelijk is of wanneer AI niet uit te
sluiten is op basis van het klinisch beeld, worden swabs (speeksel en
mestmonsters) van de dieren door de betreffende dierenartspraktijk voor
AI-onderzoek doorgezonden aan het Centraal Veterinair Instituut van de
Wageningen Universiteit (CVI).
Naast de bewaking van dierziekten bij pluimvee functioneert er een early
warning systeem op basis van de regeling preventie, bestrijding en
monitoring van besmettelijke dierziekten en zoönosen en TSE’s. Dit early
warning systeem is er op gericht dat pluimveehouders zo snel mogelijk
verschijnselen die kunnen wijzen op AI melden aan de NVWA. Zo moet de
houder verhoogde sterfte van hun dieren melden aan de NVWA en
klinische problemen en afwijkingen in het normale patroon van bijvoorbeeld voedsel- en wateropname rapporteren aan een dierenarts.
Vervolgens stelt de dierenarts een onderzoek in en voor zover bij dit
onderzoek het vermoeden van bijvoorbeeld AI rijst, wordt aan de NVWA
een verdenking van AI gemeld en treedt de standaard procedure in
werking voor verdenkingen. Dit systeem wordt deels begeleid en
onderhouden door de GD.
Ook worden alle pluimveebedrijven tenminste eenmaal per jaar op basis
van risico op insleep gemonitored op AI. De kosten van deze reguliere
serologische monitoring worden direct in rekening gebracht bij de
betrokken pluimveehouders en komen derhalve niet ten laste van het DGF.
Ook wilde vogels worden onderzocht op AI. Er zijn twee monitoringsprogramma’s bij wilde vogels. Enerzijds worden er levende wilde vogels van
de risicosoorten gevangen en bemonsterd. Deze vogels worden weer vrij
gelaten zodat ze te volgen zijn in hun vliegbewegingen. Levende wilde
vogelmonitoring wordt uitgevoerd door het Erasmus Medisch Centrum.
Anderzijds worden dood gevonden wilde vogels van de risicosoorten
verzameld en onderzocht op AI. Dit programma wordt uitgevoerd door het
CVI in samenwerking met Sovon Vogelonderzoek. Tussen beide onderzoeksinstituten, Erasmus Medisch Centrum en CVI vindt uitwisseling van
gegevens plaats. De monitoring van dode vogels wordt ten laste gebracht
van het DGF, het andere programma loopt rechtstreeks via de
EL&I-begroting.
Tot slot heeft EL&I met ingang van oktober 2009 bewakingsonderzoek
verplicht gesteld naar de aanwezigheid van de bacterie Coxiella Burnettu
(Q-koorts) in tankmelk. Tankmelkmonitoring vond tot juli 2011 tweewekelijks plaats en daarna eens per maand op vrije bedrijven en tweewekelijks
op besmette bedrijven en bedrijven die vanuit gewetensbzwaren niet
vaccineren. Deze monitoring wordt uitgevoerd door de GD.
Streefwaarden
Behoud van de huidige, officieel door de EU verleende, status vrij te zijn
van een aantal dierziekten.
Inperken van het risico van het (nog) niet (kunnen) opmerken van een
besmetting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

14

Het streven is erop gericht om voor een aantal dierziekten de EU-status
«vrij van dierziekten» te behouden (zoals bijvoorbeeld voor KVP en
brucellose). Deze streefwaarden zijn voor 2011 gerealiseerd. Er zijn vier
uitbraken van LPAI op pluimveebedrijven vastgesteld en bestreden in
2011. Op 27 oktober 2011, krap vijf maanden na de eerste LPAI
besmetting, heeft Nederland zich weer officieel vrij verklaard van LPAI.
De bewakingsprogramma’s dienen ook ter ondersteuning van de melding
van dierziekten voor het geval deze niet worden opgemerkt. Aan de
Europese Commissie is gerapporteerd over de resultaten van deze
onderzoeken. Kosten van verplichte bewakingsmaatregelen worden in het
kader van het convenant gefinancierd door het bedrijfsleven en de
overheid.
Prestatiegegevens
Realisatie 2011

Begroting 2011

Bedrijven

Uitgaven
(x
€ 1000)

1 500

Bewakingsprogramma

Brucella (schaap, geit)
Blauwtong (rund, schaap, geit)
– Serologie
– Vector
BSE rund, bij destructor en bij noodslachting1
TSE schaap/geit, bij destructor en slacht
KVP (varkens)
– veehouderij (EWS)
– Veehouderij (tonsillen)
– Wilde zwijnen
AI
– Bedrijfsmatig pluimvee; early warning
– Insturen monsters (swabs)
– Melding (afw.) verschijnselen (bij GD)
– Bedrijfsmatig pluimvee: monitoring serologische testen
Wilde vogels:
– Monitoring levende wilde vogels
– Monitoring dode vogels
Tankmelkonderzoek Q-koorts
Totaal

Bedrijven

Dieren

Uitgaven
(x
€ 1000)

1 479

15 111

307

265

6 037

209

Dieren

500

Nvt
45 000
22 000

100
200
2000
300

44 005
22 678

1 586
356

343
3 878
458

2

2

2

2

119
77

1 250

3 500
450

100
100

353

1 570

51
1 400

100

934
2 550

9 413
170 120

61

13 596
300

5 800
3 000

61
1 013

3

170 000

3

14 000
1 500

3

3 779

3 400

1

De BSE testen op runderen bij slacht worden niet via het DGF gefinancierd maar rechtstreeks door de houders en zijn daarom niet in deze tabel
opgenomen.
Deze gegevens zijn voor de volledigheid toegevoegd. Ze zijn niet eerder opgenomen in de begroting 2011.
3
De financiering van deze uitgaven loopt niet via DGF maar rechtstreeks via de sector of EL&I. Deze gegevens zijn in de tabel opgenomen om het
volledige pakket aan bewakingsactiviteiten in hun onderlinge samenhang weer te geven.
2

Bron: DR (BSE en TSE), Erasmus Medisch Centrum (onderzoek levende wilde vogels), CVI (onderzoek dode wilde vogels, bedrijfsmatig pluimvee),
GD (overig)

Operationele doelstelling: 01.12 Bestrijding van dierziekten
Op deze operationele doelstelling worden de uitgaven verantwoord als
een verdenking of een uitbraak van een wettelijk te bestrijden dierziekte
zich voordoet. Het gaat dan om de uitgaven voor het onderzoek naar de
verdenkingen en de bestrijdingsmaatregelen.
In het geval een rund in de periode van 100 dagen na inseminatie tot 21
dagen voor de normale afkalfdatum haar vrucht verliest (abortus) is er
sprake van een verdenking van brucellose. Deze interpretatie en de
daaraan verbonden gevolgen zijn van belang aangezien een brucellose
besmetting niet of nauwelijks met uiterlijke verschijnselen gepaard gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

15

en een dergelijke abortus het enige vroegtijdige klinische signaal is dat
een rund besmet kan zijn met brucellose. Bij een dergelijke abortus volgt
nader onderzoek om definitief vast te stellen of er sprake is van een
besmetting met brucellose of dat een andere oorzaak de abortus heeft
veroorzaakt. De onderzoeken in 2011 hebben geen besmetting met
brucellose aangetoond.
In 2011 is voor Q-koorts vooral tijd en aandacht besteed aan de afwikkeling van de Q-koorts bestrijding 2010. Voor de Q-koorts bestrijding 2010
is in 2011 een bedrag van € 0,5 mln uitbetaald aan schadevergoedingen
voor drachtige geiten en voor bokken en is een bedrag van € 3,7 mln
betaald aan resterende uitvoerings- en bestrijdingskosten (onder andere
ruimen en transport).
De bestrijding van een dierziekte begint bij de melding ervan. Het streven
is om zo snel en effectief mogelijk de dierziekte te bestrijden. Concreet
houdt dit in dat bij een melding direct een onderzoek wordt ingesteld.
Voor zover de verdachte verschijnselen duiden op een zeer besmettelijke
dierziekte, moet binnen 3 uur een team ter plaatse een onderzoek
instellen. Naar aanleiding van alle meldingen van een mogelijke dierziekte
zijn onderzoeken uitgevoerd. Onderstaande tabel geeft de meldingen bij
de NVWA weer en de uitkomst van het onderzoek door de NVWA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

16

Dierziekte

AI
Afrikaanse paardenpest
Aujeszky
Amerikaans Vuilbroed
BT
Brucella Ovis
Brucella Suis
Brucellose AB
Brucellose Melitensis
BSE
Dourine
Echinococcus
EVA (equine viral arteritis)
Inf. Haematopoietïsche Necrose
Infectieuze ziekte
Klassieke Varkens Pest
Koepokken
Koi Herpes
Leptospirose
Leucose
Malleus
Miltvuur
MKZ
Mycobacterium Avium
NCD
Psittacose
Q-koorts
Rabies
Runderpest
Salmonellose
Scrapie
SVD
Tuberculose
Venezuelan Equine encephalitis
Vesiculaire Stomatitus
Zwoegerziekte
Totaal

Aantal
meldingen

209
0
0
0
36
0
87
94
9
7
1
5
0
5
0
16
1
0
9
36
3
1
2
0
6
60
46
189
0
27
14
84
102
8
0
0
1 057

Resultaat
onderzoek

positief

negatief

51

175

nog geen
uitslag

Geen actie
noodzakelijk

–
–
–
–
–
–
1
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–

29

35

1

83
92
9
6
1
4

5

0

1

14
1
1

5
33
1
1

12
30
123
84

3
28
26
156

3
7

2
5
39
31
2

45
4

82

752

–
–
1

1
3
2

2

3
3
2
2
2
2
8
25
22
2
45
67
2

222

1

In 2011 is bij vier pluimveebedrijven LPAI H7 vastgesteld. De besmette houderijen lagen in Zeeland (25 maart), Gelderland (12 mei) en Flevoland
(24 juni en 27 juni). Het pluimvee op de besmette bedrijven is geruimd. Contactbedrijven en bedrijven in het beperkingsgebied zijn onderzocht.
Alleen in Flevoland bleek een tweede bedrijf besmet, welke op 27 juni is geruimd. In alle gevallen konden drie weken na de laatste ruiming de
gebiedsbeperking weer worden opgeheven. Officieel vrijverklaren kan conform de OIE-voorschriften pas na drie maanden en is dus gebeurd op
27 oktober 2011.
In 2011 was er één uitbraak van LPAI bij gehouden vogels die niet onder de definitie van pluimvee vallen.
De besmetting met LPAI H5 (september 2011) betrof zwanen in een vogelfok- en handelsbedrijf. Uitbraken van LPAI bij niet-pluimvee hebben geen
invloed op de dierziektestatus van Nederland bij de OIE.
2
De NCD-besmetting (december 2011) betrof een houderij met hobbykippen en postduiven in Brabant. De dieren waren niet gevaccineerd tegen
NCD. In het beperkingsgebied lagen geen pluimveebedrijven. De nog levende vogels zijn op verzoek van de houder geëuthanseerd. Uitbraken van
NCD bij niet-pluimvee hebben geen invloed op de dierziektestatus van Nederland bij de OIE.
3
Het cijfer voor Q-koorts is opgebouwd uit cijfers die gegenereerd zijn uit de zogenoemde bronopsporing (opsporing van Q-koorts besmetting
n.a.v. een humane cluster van zieken), meldingen van een verhoogd percentage abortus, een steekproef op basis van tankmelk en het verplichte
tankmelkonderzoek. In 2011 is bij acht melkgeitenbedrijven de besmetstatus ten aanzien van Q-koorts ingesteld. Vier van deze bedrijven waren
eerder al besmet, maar zijn na een jaar lang negatieve uitslagen van het tankmelkonderzoek weer vrijgegeven. Deze vier bedrijven zijn dus opnieuw
besmet verklaard in 2011. Op besmette bedrijven zijn hygiënemaatregelen van kracht. Er zijn in 2011 geen dieren geruimd.
4
De gevallen van rabiës (hondsdolheid) zijn allemaal te wijten aan rabiës bij vleermuizen. Het is bekend dat vleermuizen in Nederland drager
kunnen zijn van dit virus, dat overigens een andere vorm is dan het virus dat bij zoogdieren voorkomt. Het is dan ook van belang om incidenten met
vleermuizen altijd te melden.
5
In 2011 ontving de NVWA vijf meldingen over Ierse kalveren die naar Nederland geëxporteerd waren en waar bij het Ierse herkomstbedrijf TBC
bleek te zijn vastgesteld. De verdachte Ierse kalveren bleken te zijn afgevoerd naar zeventien vleeskalverbedrijven. NVWA heeft de geïmporteerde verdachte Ierse kalveren getuberculineerd en positieve en dubieus reagerende dieren overgenomen en verder onderzocht. Uiteindelijk is bij
4 vleeskalverbedrijven een besmetting met TBC vastgesteld. Deze bedrijven zijn naar aanleiding hiervan volledig getuberculineerd (ruim 3 800
dieren). De resultaten wezen niet op verdere verspreiding. De negatief getuberculineerde kalveren van deze 4 bedrijven zijn onder verzwaard
toezicht geslacht. Deze gevallen hebben geen invloed op onze runder-TBC status voor de EU en OIE.
Bron: NVWA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

17

Toelichting
Daar waar geen actie is ondernomen was naar mening van het dierziektespecialistenteam van de NVWA geen nader onderzoek nodig omdat op
basis van de aanwezige verschijnselen een besmetting met de aangifteplichtige dierziekte niet aan de orde was.
Prestatiegegevens

Verdenkingen
– Brucellose (verwerpersonderzoek)
– KVP
– MKZ (rund, schaap, geit)
– AI (HPAI & LPAI)
– BSE (rund)
– TSE (schaap, geit)
– Blauwtong (rund, schaap, geit)
– Leukose
– Psittacose
– Q-koorts
– Scrapie
– SVD
– TBC
– NCD
– Rabies
– Overige Dierziekten

Realisatie 2011

Begroting 2011

Uitgaven
(x
€ 1000)

Uitgaven
(x
€ 1000)

Bedrijven

Dieren

5 895
16
2
209
7
14

11 535

Bestrijding
– BSE
– TSE (schaap/geit)
– Brucellose
– KVP
– Psittacose
– Q-koorts
– Scrapie
– TBC
– AI (HPAI & LPAI)
– Overige Dierziekten

1
7

Voorzieningen
– Diagnostiek verdenkingen
– AUV

834
688
3
561
10
3
440
26
31
367
207
37
248
15
66
333

12
0
7
4
36
4 150
29
338
1 212
4

Bedrijven

Dieren

15
5
5
5
5

12 000

970
100
15
15
15
15

1
5

70
180

500
300

488
– 701
782

– Calamiteitenreserve destructie
– Waakvlamcontracten
– Voorziening MKZ / KVP
– Overige voorzieningen
Totaal

466
11 327

2 000
600
890
30
5 700

Het negatieve bedrag voor de calamiteitenreserve destructie wordt veroorzaakt door de verrekening met een ontvangst van € 1,6 mln over
begrotingsjaar 2009.

1

Bron: DR, GD, NVWA

Voorzieningen
Naast bewaken en bestrijden, als dat aan de orde is, is het noodzakelijk
om voorzieningen te treffen om onmiddellijk te kunnen bestrijden.
Sommige van deze voorzieningen zijn leveringen of diensten van
bedrijven. Voor de onmiddellijke beschikbaarheid daarvan worden met
deze bedrijven (waakvlam)contracten gesloten en moet een vergoeding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

18

worden betaald. Daarnaast worden er voorraden materialen aangeschaft
die nodig zijn bij een bestrijding.
Evaluatie
De evaluatie van het beleid dat aan de basis ligt van het DGF, is weergegeven bij het beleidsartikel 35 «Voedselkwaliteit en diergezondheid» van
de begroting van EL&I.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

19

4. Bedrijfsvoeringsparagraaf
In de bedrijfsvoeringsparagraaf wordt verantwoording afgelegd over de
rechtmatigheid van uitgaven en de totstandkoming van beleidsinformatie.
Voor specifieke opmerkingen in de bedrijfsvoering wordt verwezen naar
het jaarverslag van het Ministerie van EL&I.
Rechtmatigheid
Op basis van de mij beschikbare informatie zijn er geen onrechtmatigheden geconstateerd die de tolerantiegrens overschrijden.
Totstandkoming beleidsinformatie
Op basis van de mij beschikbare informatie zijn er geen relevante
tekortkomingen geconstateerd in de totstandkoming van beleidsinformatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

20

C. JAARREKENING
5. Verantwoordingsstaat 2011

(Bedragen in € 1 000)

Art
Omschrijving
01

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

Bewaking en bestrijding van
dierziekten en voorkomen en
verminderen van welzijnsproblemen
Sub-totaal
Voordelig eindsaldo 2010
Sub-totaal
Voordelig eindsaldo 2011
Totaal

(1)

(2)

(3)

Oorspronkelijke vastgestelde begroting

Realisatie

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

9 100
9 100
0
0
0
9 100

9 100
9 100
0
0
0
9 100

9 100
9 100
0
0
0
9 100

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

15 944
15 944
0
0
7 508
23 452

15 944
15 944
0
0
7 508
23 452

10 548
10 548
12 904
12 904
0
23 452

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

6 844
6 844
0
0
7 508
14 352

6 844
6 844
0
0
7 508
14 352

1 448
1 448
12 904
12 904
0
14 352

21

Financiële toelichting bij de verantwoordingsstaat DGF 2011
Toelichting op de uitgaven en verplichtingen
Bedragen x € 1 000
Realisatie

2008

2009

2010

2011

Vastgestelde
begroting
2011

Verschil

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN
Beginsaldo
Programma-uitgaven
U0111 Bewaking van dierziekten
U0112 Bestrijding van dierziekten
U0113 Voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
U0114 Overig
ONTVANGSTEN

40 728
40 728
26 790
40 728
5 108
23 413

14 555
14 555
18 773
14 555
3 783
10 769

55 266
55 266
8 172
55 266
3 207
44 216

15 944
15 944
12 904
15 944
3 779
11 327

9 100
9 100
0
9 100
3 400
5 700

6 844
6 844
12 904
6 844
– 43
6 049

0
12 207
32 711

0
3
3 954

0
7 843
59 998

0
838
10 548

0
0
9 100

0
838
1 448

Eindsaldo

18 773

8 172

12 904

7 508

0

7 508

Realisatie
2011

Begroting
2011

910
1 762
4 340
3 536
10 548

9 100

Toelichting op de ontvangsten

Bedragen x € 1 000
Omschrijving

Ontvangsten van het bedrijfsleven
Bijdrage van het PPE
Bijdrage van het PVV
Bijdrage van PZ
Ontvangsten van EL&I t.b.v. bewaking en monitoring
Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

22

6. Saldibalans
Saldibalans per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000
1.

Uitgaven ten laste van de begroting

4.

8.

Rekening courant Rijkshoofdboekhouding
Uitgaven buiten begrotingsverband
(=intra-comptabele vorderingen)
Extra-comptabele vorderingen

10.

Voorschotten

11.

Garantieverplichtingen

5.

15 944

2.

7 498

2a.

10

6.

1 198

8a.
10
10a.
11
11a.

3 257

Totaal

113 986
141 893

Ontvangsten ten gunste van de
begroting
Saldo uitg/middelen voorg. Dienstjaren

10 548

12 904
Ontvangsten buiten begrotingsverband
(=intra-comptabele schulden)
Tegenrekening extra-comptabele
vorderingen
Tegenrekening voorschotten

0
1 198
3 257

Tegenrekening garantieverplichtingen
Totaal

113 986
141 893

De balansposten zijn bepaald en gewaardeerd overeenkomstig de
geldende voorschriften van de Comptabiliteitswet.

Bedragen x € 1 000
Balanspost 1. Uitgaven ten laste van de begroting 2011
De op deze post verantwoorde uitgaven komen overeen met de
uitgaven opgenomen in de verantwoordingsstaat, onderdeel
uitgaven en verplichtingen, over het jaar 2011.

15 944

Balanspost 2. Ontvangsten ten gunste van de begroting 2011
De op deze post verantwoorde ontvangsten komen overeen met de
ontvangsten opgenomen in de verantwoordingsstaat, onderdeel
ontvangsten, over het jaar 2011.

10 548

Balanspost 4. Rekening-courant RHB
Deze post geeft het tegoed weer dat het DGF heeft bij het ministerie
van Financiën per 31/12/2011.

7 498

Balanspost 5. Uitgaven buiten begrotingsverband
Onder de uitgaven buiten begrotingsverband zijn met derden in 2012
te verrekenen posten opgenomen.

10

Balanspost 6. Ontvangsten buiten begrotingsverband
Onder de ontvangsten buiten begrotingsverband zijn met derden in
2012 te verrekenen posten opgenomen.

0

Balanspost 8. Extra-comptabele vorderingen
Onder de extra-comptabele vorderingen zijn vorderingen op derden
opgenomen.

1 198

Balanspost 10. Voorschotten
In de verklarende tabel wordt per operationele doelstelling toegelicht
hoe de open-staande voorschotten zijn samengesteld. Een groot deel
van de openstaande voorschotten is in 2011 afgewikkeld

3 257

Toelichting
Operationele doelstelling
0 111 Bewaking van dierziekten
0 112 Bestrijding van dierziekten
0 113 Voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
0 114 Overig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

0

991
2 266
0
0

23

Totaal Voorschotten
Afwikkeling voorschotten
Openstaande voorschotten op 1-1-2011
Opgeboekte voorschotten 2010 (geboekt in 2011)
Opgeboekte voorschotten 2011
Afgewikkelde voorschotten (voorgaande jaren)
Afgewikkelde voorschotten (ontstaan in 2011)
Openstaande voorschotten op 31-12-2011

3 257

7 264
53
2 957
– 7 017
0
3 257

Ouderdom voorschotten
Opgeboekt in 2001
Opgeboekt in 2010
Opgeboekt in 2011

300
0
2 957

Openstaande voorschotten op 31-12-2011

3 257

Balanspost 11. Garantieverplichtingen
Op deze post zijn de garantiestellingen van het bedrijfsleven
opgenomen.
Garantiestelling per 1-1-2011
Ophoging 2011
Ontvangen bijdragen in kader convenant van Productschappen
Garantiestelling per 31-12-2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

118 020
4 708
– 8 742
113 986

24

D. BIJLAGE
7. Lijst met gebruikte afkortingen
AI
AVP
BSE
BT
CBS
CVI
DGF
EU
GD
KVP
MKZ
NCD
PPE
PVV
PZ
TSE
NVWA

Aviaire Influenza / Vogelpest
Afrikaanse varkenspest
Bovine Spongiform Encephalopathy
Blauwtong (Blue Tongue)
Centraal Bureau voor de Statistiek
Centraal Veterinair Instituut
Diergezondheidsfonds
Europese Unie
Gezondheidsdienst voor Dieren
Klassieke Varkenspest
Mond- en Klauwzeer
New Castle Diseases
Productschap voor Pluimvee en Eieren
Productschap voor Vee en Vlees
Productschap voor Zuivel
Transmissible Spongiform Encephalopathies
Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 F, nr. 1

25