Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 200 X

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Defensie
2014

Nr. 5

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 9 juni 2015
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over het Jaarverslag Ministerie van Defensie
2014 (Kamerstuk 34 200 X, nr. 1).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 5 juni 2015.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
Van Leiden

kst-34200-X-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

1

1
Hoeveel geld moet Defensie bij het huidige budget opgeteld
krijgen om de krijgsmacht over de gehele linie volledig op niveau
te krijgen voor het huidige ambitieniveau? Hierbij graag een
onderscheid maken tussen incidentele en structurele investeringen.
2
Wat is volgens u een realistische balans tussen ambities en
middelen? Is deze balans in de praktijk ook haalbaar?
De krijgsmacht kan met aanzienlijke inspanning voldoen aan het ambitieniveau zoals gesteld in de nota In het belang van Nederland. Zoals
bekend, gelden daarbij wel beperkingen die hun weerslag hebben op het
vermogen van de krijgsmacht om meerdere operaties gelijktijdig uit te
voeren. Daarnaast staat het voorzettingsvermogen en de geoefendheid
van de krijgsmacht onder druk. De beperkingen die in 2014 aan de orde
waren, zijn beschreven in bijlage 8 bij het Jaarverslag.
Hoeveel geld nodig is om alle beperkingen op te heffen, hangt af van de
vraag welke beperkingen acceptabel worden geacht op grond van de
inschatting van de veranderde veiligheidssituatie en de eisen die aan de
krijgsmacht worden gesteld. Zo vraagt een kortere reactietijd een hogere
gereedheid van materieel en personeel. Ook aan de geoefendheid stelt dit
hogere eisen. Dit heeft gevolgen voor de instandhouding, de beschikbaarheid van reserverdelen en van personeel. Het stelt voorts hogere
eisen aan levensverlengend onderhoud en vervanging van wapensystemen, waardoor het ook gevolgen voor de investeringen heeft. Hierover
vindt nog overleg en besluitvorming plaats.
3
Kunt u de financiële gevolgen van de maatregelen, zoals deze zijn
opgesomd op pagina 11, onder elkaar zetten?
Bij de begrotingsafspraken 2014 is € 115 miljoen structureel beschikbaar
gekomen voor Defensie. In mijn brief van 25 oktober 2013 (Kamerstuk
33 763, nr. 7) heb ik de gevolgen van de begrotingsafspraken 2014
geschetst voor Defensie.
• Hiervan is € 49 miljoen gebruikt om het deel van de prijscompensatie
dat in 2014 niet werd uitgekeerd, op te vangen.
• Eén van de intensiveringen in de begrotingsafspraken betreft het voor
Defensie beschikbaar komen van € 25 miljoen voor regionale
werkgelegenheid. Dit bedrag is ingezet om de Johan Willem Frisokazerne in Assen open te houden en het 45 Pantserinfanteriebataljon te
behouden. Om dit laatste mogelijk te maken, is de 13 gemechaniseerde brigade in Oirschot omgevormd naar een gemotoriseerde
brigade.
• De resterende € 41 miljoen is gebruikt om maatregelen in het
operationele domein te verzachten. Hierdoor is onder meer het Joint
Support Ship in dienst gesteld, blijft de marinierscompagnie op Aruba
bestaan en blijft de vliegbasis Leeuwarden een main operating base.
In de brief van 23 oktober 2013 is een overzicht opgenomen van de
financiële gevolgen van alle maatregelen uit de nota «In het belang van
Nederland», waarin de gevolgen van de begrotingsafspraken 2014 zijn
verwerkt.
In mijn brief van 17 maart 2015 heb ik de Kamer geïnformeerd over onder
meer de financiële aspecten van het invoeren van informatiegestuurd
optreden (IGO) bij de KMar (Kamerbrief 33 763, nr. 70). Voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

2

infrastructurele- en IT-voorzieningen is een eenmalige investering nodig
van € 81 miljoen. De structurele besparing bedraagt € 5,7 miljoen per
jaar.
In mijn brief van 5 maart 2014 heb ik de Kamer geïnformeerd dat de Van
Ghentkazerne in Rotterdam open blijft (Kamerstuk 33 763, nr. 37). De
oorspronkelijke besparing van € 5,3 miljoen op de exploitatie als gevolg
van het sluiten van de kazerne wordt nu bereikt door bijdragen van de
gemeente Rotterdam en het Ministerie van Veiligheid en Justitie en door
investeringen die niet nodig zijn voor aanvullende nieuwbouw in
Vlissingen over te hevelen naar de exploitatie.
4
Kunt u aangeven wanneer het reorganisatietraject van de
Defensie gezondheidsorganisatie (DGO) is afgelopen en tegen
welke problemen u hierbij aanloopt?
75
Waardoor is de reorganisatie van de Defensie Gezondheidsorganisatie vertraagd?
Nadat medio 2014 met de bonden overeenstemming is bereikt over het
voorzieningenniveau, zijn de reorganisatieplannen aan het voorzieningenniveau getoetst. Dit proces is zorgvuldig en in overleg met de bonden
uitgevoerd.
De gemaakte afspraken over het voorzieningenniveau hebben consequenties voor de bedrijfsvoering en organisatie van het Eerstelijns
Gezondheidszorg Bedrijf (EGB). Het werkveld van de bedrijfsgeneeskundige zorg wordt ondergebracht in twee organisatiedelen. Een deel
blijft bij het EGB, een ander deel is voorzien bij een nieuw op te richten
Afdeling Bedrijfsgeneeskunde Zorg (BGZ) onder het CEAG. Dit betekent
dat het reorganisatieplan van het EGB aangepast moest worden en dat er
een nieuw reorganisatietraject voor de BGZ is gestart. Op 12 juni worden
de reorganisatieplannen van het EGB en de Afdeling BGZ CEAG formeel
met de bonden besproken. De omklapdatum voor beide reorganisaties is
voorzien in het eerste kwartaal van 2016.
Sinds 3 april jl. is het Defensie Gezondheidszorg Opleidings- en Trainingscentrum (DGOTC) operationeel, waarmee de reorganisatie van het
voormalige Instituut Defensie Geneeskundige Opleidingen (IDGO) is
voltooid. Het Coördinatiecentrum Expertise voor Arbeidsomstandigheden
en Gezondheid (CEAG) is gestart met de implementatie van de
reorganisatie.
5
Wat is uw analyse voor het niet halen van de wervingsplanning en
de hoge uitstroom voor onderdelen, zoals medisch personeel, en
de gevolgen hiervan voor de toekomstige operationele inzet van
de krijgsmacht?
De schaarste bij diverse categorieën specialistisch personeel heeft vooral
negatieve gevolgen voor het voortzettingsvermogen van huidige (grotere)
missies. Door inhuur van personeel en de inzet van reservisten kunnen de
vacatures in de vredesbedrijfsvoering, veroorzaakt door uitzending, deels
worden opgevangen. Wel kan dit leiden tot een hogere uitzenddruk bij de
militair specialist.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

3

6
Kunt u inzichtelijk maken hoe het met de instroom van lastig te
werven categorieën personeel is gesteld? Worden tekorten op dit
gebied ingelopen? Graag staven met cijfers.
Lastig te werven categorieën waren in 2014 vooral de vliegers, luchtvaarten elektrotechnici en verkeers- en gevechtsleiders. Na onder meer een
gerichte wervingscampagne voor vliegers eind 2014, is er voor de vliegers
en de verkeers- en gevechtsleiders op dit moment weer voldoende animo
om in de behoefte te voorzien. De wervingsresultaten voor technici zijn
sterk afhankelijk van de functie waarvoor kan worden geopteerd. Defensie
kent een grote diversiteit aan technische functies. In totaal werft de
organisatie 60 verschillende categorieën technisch personeel. De
wervingsresultaten verschillen sterk per categorie. Zo verloopt de werving
van technici op manschappenniveau goed. De werving voor elektrotechniek (vooral avionica) op zowel officiers- als onderofficiersniveau
loopt daarentegen sterk achter op de planning. Het tekort aan technici is
geen verschijnsel dat alleen Defensie treft, het raakt veel organisaties die
intensief gebruik maken van moderne technologie. Zie voor meer
informatie de personeelsrapportage over 2014 (Kamerstuk 34 000 X, nr.
100).
7
Wat zijn de consequenties van de verslechterende veiligheidssituatie en het oprukken van de Taliban in Afghanistan voor de
Resolute Support missie en in het bijzonder de Nederlandse
bijdrage?
De veiligheidssituatie in Afghanistan wordt zowel in het operatiegebied
als in Nederland continu beschouwd. Daarbij wordt beoordeeld of dit van
invloed is op de deelneming van Nederlandse militairen in Afghanistan.
Vooralsnog heeft dit geen directe consequenties voor de Nederlandse
bijdrage. De verslechterde veiligheidssituatie onderstreept wel de
noodzaak tot het voortzetten van het trainen, het adviseren en het
assisteren van de Afghaanse veiligheidstroepen en de daaraan verbonden
instituties binnen de Resolute Support missie.
8
Waardoor stijgt de nationale inzet van Defensie ten opzichte van
voorgaande jaren (2014 ruim 2.500 keer, 2013 2.300 keer en 2012
1.900 keer)?
Door onder meer de intensievere samenwerking met de civiele partners
en de betere bekendheid van civiele partners met de specialismen van
Defensie neemt de vraag naar nationale inzet van Defensie toe. Zie ook de
evaluatie van het convenant Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht
(FNIK, verzonden 2 juni jl.).
9
Wanneer is de herijking van het convenant Financiering Nationale
Inzet Krijgsmacht (FNIK) klaar?
11
Wat is de stand van zaken aangaande de herijking van het
FNIK-convenant?
De afgelopen periode is het FNIK-convenant geëvalueerd in samenwerking met de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en van Veiligheid en Justitie. Het convenant is op basis van de conclusies
uit de evaluatie herijkt. Uw Kamer is hierover 2 juni jl. per brief
geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

4

10
Wat zijn de totale kosten geweest van inzet van de 8000
militairen tijdens de Nuclear Security Summit?
De eindrealisatie van de inzet van Defensie bij de NSS bedraagt € 5,7
miljoen. Daarvan is € 4,8 miljoen door het Ministerie van Buitenlandse
Zaken gecompenseerd vanuit de Homogene Groep Internationale
Samenwerking (HGIS) en € 0,9 miljoen vanuit de defensiebegroting.
11
Wat is de stand van zaken aangaande de herijking van het
FNIK-convenant?
Zie het antwoord op vraag 9.
12
Werkt u ook samen met kennisinstituten en het bedrijfsleven om
een goede vervanger van chroomhoudende verf te zoeken? Zo ja,
met welke instanties?
Ja, er wordt samengewerkt met bijvoorbeeld het Nationaal Luchtvaart en
Ruimtelaboratorium (NLR). In 2013 heeft Defensie het NLR een studie
laten uitvoeren naar alternatieve coatings. Ook het internationaal
onderzoek op dit vlak wordt nauwgezet gevolgd.
13
Gaat de cyberinzet van MIVD/Defensie ten behoeve van andere
overheidsorganisaties straks ook onder het FNIK vallen?
FNIK ziet op de financiering van de inzet van militaire bijstand en
steunverlening op grond van de Politiewet 2012, de Wet Veiligheidsregio’s, de Veiligheidswet BES dan wel de Aanwijzingen inzake de inzet van
de krijgsmacht in Aruba, Curacao en Sint Maarten. Deze inzet vindt plaats
onder gezag van en ter ondersteuning aan de civiele autoriteiten. De MIVD
voert haar taken uit op grond van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 en de financiering daarvan valt daarmee niet onder
FNIK. Cyberinzet vanuit het Defensie Cybercommando kan onder FNIK
vallen wanneer sprake is van ondersteuning aan de civiele autoriteiten.
14
Wat zijn de praktische effecten van het niet behalen van het
investeringsbudget van 20% sinds 2010 voor de inzetgereedheid
van eenheden? Kunt u daarbij onderscheid maken tussen
eenheden die op missie gaan en eenheden die niet (op korte
termijn) op missie gaan?
56
Wat betekent het uitblijven van diverse investeringen, voor de
toekomstige instandhoudingen/exploitaties van betrokken
wapensystemen?
Zowel bij de beleidsbrief in 2011 als bij de nota In het belang van
Nederland is tijdelijk een investeringspercentage van onder de 20 procent
geaccepteerd om binnen beperkte tijd tot bezuinigingen te komen. Het
investeringsplan is daarop aangepast, waarbij investeringen zijn vertraagd
of geschrapt. Zie ook het antwoord op vraag 107. Naast het vooraf
geaccepteerde, tijdelijk lagere investeringspercentage was er in 2014 ook
sprake van onderrealisatie bij de investeringen. Hierdoor is slechts 14,3
procent investeringen gerealiseerd, waar in de begroting nog 15,7 procent
investeringen voorzien was.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

5

De operationele consequentie van een lage gerealiseerde investeringsquote is een potentieel latere aanschaf en invoering van een aantal
(wapen)systemen. In het geval van vervangingsinvesteringen moet
Defensie daardoor mogelijk langer de te vervangen systemen aanhouden.
De operationele prestaties van de oude systemen zijn vaak minder dan de
voorziene vervangers. Noodzakelijk geachte operationele vernieuwingen
kunnen niet, of pas later, worden gerealiseerd. Als er bij inzet sprake is
van een specifieke behoefte waarin (nog) niet is voorzien, kan dit
eventueel na een versnelde procedure (fast track procurement) worden
aangeschaft.
Een tijdelijk lagere investeringsquote leidt niet onmiddellijk tot beperkingen voor de gereedstelling en inzet. De bestaande wapensystemen
worden in stand gehouden vanuit het exploitatiebudget. Op de langere
termijn heeft een laag investeringspercentage wel een negatieve invloed
op de gereedstelling, inzet en innovatie. De wapensystemen verouderen,
krijgen steeds meer last van storingen en hebben meer onderhoud nodig.
Dit kan leiden tot extra kosten, een lagere beschikbaarheid of verminderde
inzetbaarheid of operationele relevantie. Het is, met andere woorden, van
belang de balans tussen investeringen en exploitatie te bewaren.
15
Ziet u mogelijkheden om de investeringsquote omhoog te
brengen naar 20%? Hoe groot schat u de kans in dat de 20%
wordt bereikt in de komende jaren? Graag een toelichting.
49
Wanneer verwacht u de knelpunten in de verwervingsketen te
hebben opgelost?
50
Klopt het dat bij de investeringen het geraamde bedrag niet
gehaald is door een tekort aan personeel en de vertraagde
invoering van het ERP-systeem?
Voor het herstel van het gerealiseerde investeringspercentage zijn twee
zaken van belang. Ten eerste moet voldoende investeringsbudget
beschikbaar zijn gemaakt. Dat is het geval: in de begroting 2015 is voor
2016 op basis van het investeringsbudget in relatie tot de totale begroting
een investeringspercentage van 20 procent geraamd. Dit wil niet zeggen
dat dit ook volledig kan worden gereraliseerd.
In andere woorden, en ten tweede, de hele verwervingsketen (van
behoeftestelling tot overeenkomst) moet in staat zijn om het beschikbare
budget aan te wenden voor investeringsprojecten. In dit deel liggen
vooral de uitdagingen. Om het gewenste percentage in de toekomst te
realiseren, is het van belang om de gehele verwervingsketen te
versterken. Daarom wordt de personele capaciteit bij DMO versterkt door
extra tijdelijke formatie, meer inhuur op projecten en een betere vulling
van de militaire functies. Bij de begroting 2015 is bovendien geïnvesteerd
in specialistische functies op relevante plekken (smart buyers/specifiers).
Positief is dat na de vele reorganisaties de organisatie in rustiger
vaarwater lijkt te komen. Na jaren van veel kleinere projecten zijn de
komende jaren voorts enkele grotere projecten gepland, zoals de F-35.
Desondanks blijft het van groot belang om te kijken naar de vereenvoudiging van het verwervingsproces in samenhang met het Defensie
Materieel Proces en het verkorten van de looptijd van investeringsprogramma’s. Om de verbetering en de realisatie van het investeringspercentage op de korte en de lange termijn te bewerkstelligen en te bewaken,
is een taskforce opgericht en een onderzoek opgestart door een extern
bureau. Dit onderzoek moet leiden tot verdere verbeteringen om
onderrealisatie voor investeringsprojecten tegen te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

6

Let wel, de onderrealisatie zal vermoedelijk ook de komende jaren nog
aan de orde zijn. Alle inspanningen zijn erop gericht om de komende jaren
te groeien naar de realisatie van het gewenste investeringspercentage. De
effecten daarvan moeten de komende jaren zichtbaar worden. Het
behalen van het percentage is echter ook afhankelijk van externe factoren
zoals tijdige en kwalitatief juiste levering door leveranciers, tijdige
besluitvorming, de voortgang bij eventuele partnerlanden en een
ongestoord verloop van het verwervingsproces.
Er is geen oorzakelijk verband tussen de vertraagde invoering van ERP en
de onderrealisatie bij de investeringen.
16
Wat zijn de totale kosten van het Speer-programma en de tot nu
toe gemaakte kosten van de invoering van het Enterprise
Resource Planning (ERP)-systeem samen?
Tot eind 2014 is ongeveer € 425 miljoen uitgegeven aan ERP, inclusief de
aanpassing van legacy-systemen en de voorbereiding van de exploitatie,
exclusief interne kosten. Deze interne kosten bestaan voornamelijk uit
interne personeelskosten en implementatiekosten en worden geschat op
ongeveer € 145 miljoen. De schatting van de Algemene Rekenkamer komt
hoger uit (op € 900 miljoen). Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een
hogere schatting van de interne personeelskosten, onder meer door het
meetellen van toekomstige kosten (tot 2022), en het meetellen van de
kosten voor de plannen voor de optimalisatie van ERP. De Algemene
Rekenkamer rekent bovendien een extra post toe voor de dubbele
beheerlasten van € 48 miljoen.
17
Kunt u aangeven wanneer u verwacht het Interdepartementaal
Beleidsonderzoek Wapensystemen aan de Kamer te kunnen
aanbieden?
19
Wanneer is het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO)
Wapensystemen onderzoek naar mogelijkheden voor internationale samenwerking op het gebied van aanschaf en onderhoud
van wapensystemen klaar?
Het eindrapport en de kabinetsreactie ontvangt u voor 1 september 2015.
18
Wanneer is de beleidsdoorlichting «Flexibel personeelssysteem»
klaar?
De beleidsdoorlichting «Flexibel personeelssysteem» is voltooid en op
29 mei verzonden aan uw Kamer (Kamerstuk 31 516, nr. 10).
19
Wanneer is het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO)
Wapensystemen onderzoek naar mogelijkheden voor internationale samenwerking op het gebied van aanschaf en onderhoud
van wapensystemen klaar?
Zie het antwoord op vraag 17.
20
Wat is het totaalbedrag van doorgeschoven posten (Defensiebreed) naar volgende Defensie-begrotingsjaren (2016 en later)?
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

7

Wat is het totaalbedrag van doorgeschoven posten (Defensiebreed) naar het Defensie begrotingsjaar 2015? Kunt u hierbij een
(totaal)lijst met alle posten maken?
Met de eerste suppletoire begroting 2014 is op het niet-beleidsartikel 10
(Centraal Apparaat) € 35 miljoen doorgeschoven naar 2015 vanwege de
latere instroom van personeel in de diverse SBK uitkeringsregelingen. Met
de slotwet 2014 is € 40 miljoen investeringsbudget en € 1 miljoen
exploitatiebudget doorgeschoven naar 2015. Via de eindejaarsmarge van
de HGIS is een bedrag van € 38 miljoen vanuit 2014 doorgeschoven naar
2015. Vanuit het begrotingsjaar 2014 zijn geen budgetten overgebracht
naar 2016 en later.
22
Naar welke jaren zijn de op pagina 22 genoemde «verschuivingen
verkoopontvangsten» (48,5 miljoen euro) doorgeschoven?
Een bedrag van € 48,5 miljoen aan verkoopopbrengsten van roerende
goederen is niet in 2014 ontvangen. Deze verkoopopbrengsten worden nu
voornamelijk in 2015 voorzien.
23
Wat is het totaalbedrag van kosten bij missies die doorgeschoven
zijn van 2014 naar begrotingsjaar 2015?
In totaal is € 18,5 miljoen meegenomen naar 2015 via de eindejaarsmarge
van de HGIS vanwege verplichtingen die in 2014 niet tot betaling zijn
gekomen. Deze verplichtingen zullen in 2015 alsnog tot betaling leiden.
24
Is de trainingsmissie Capacity Building Mission in Iraq (CBMI) in
2015 gestart?
Voor de CBMI trainingsmissie zijn eind 2014 Nederlandse Planning &
Liaison Teams naar Bagdad en Erbil vertrokken. Deze teams hebben de
(logistieke) planning van de trainingen en afstemming met lokale- en
coalitiepartners uitgevoerd. De eerste Nederlandse trainingsactiviteiten
startten in Erbil in februari 2015. De eerste Nederlandse trainingsactiviteiten in Bagdad startten in maart 2015.
25
Kunt u toelichten waaruit de «uitgaven contributies» bestaan?
Kunt u daarbij toelichten aan welke organisaties er contributie is
betaald, met welk doel, inclusief bijbehorend bedrag?
De post «uitgaven contributies» behelst onder meer de Nederlandse
bijdrage aan de gemeenschappelijke financiering van EU-missies (€ 3,8
miljoen) en missies van de Navo (€ 15,7 miljoen). Dit zijn bijdragen aan de
exploitatiekosten van crisisbeheersingsmissies die volgens een verdeelsleutel per lidstaat worden berekend. Daarnaast wordt uit deze post de
bijdrage aan de SAC C-17 gefinancierd (€ 19,2 miljoen).
26
Kunt u per missie aangeven of de geplande doelstellingen al dan
niet zijn gehaald?
Conform het toetsingskader heeft het parlement een separate evaluatie
over de inzet van Nederlandse militairen in 2014 ontvangen, opgesteld
onder verantwoordelijkheid van de ministers van Defensie en van
Buitenlandse Zaken (Kamerstuk 29 521 nr. 291). In deze verantwoording

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

8

van Nederlandse militaire bijdragen aan operaties, missies en samenwerkingsprogramma’s zijn zowel de militaire als de politieke aspecten
beschreven.
27
Bent u, gezien de personele tekorten, in staat om bij grote
nationale rampen op tijd steun te verlenen?
Daar waar knelpunten ontstaan, zoals bijvoorbeeld bij artsen, zal bij grote
nationale rampen herprioritering plaatsvinden waardoor naar verwachting
aan de toegezegde steunverlening of militaire bijstand kan worden
voldaan.
28
Wat zijn de totale operationele kosten per organiek component
(manschappen plus wapensystemen) zoals deze in de lijst op
pagina 35 terug te vinden zijn?
35
Wat zijn de totale kosten per organiek component zoals
afgebeeld op de tabel op blz. 39 (bijvoorbeeld: wat kost een
verkenningsbataljon of bataljon van de luchtmobiele brigade of
staf genietroepen)?
De beleidsartikelen 2 tot en met 5 van de defensiebegroting geven
informatie over uitgaven en ontvangsten per operationeel commando. De
tabellen «Budgettaire gevolgen van beleid» op de pagina’s 36 en 40
maken daarbij onderscheid tussen apparaatsuitgaven en programmauitgaven, maar zijn niet uitgesplitst naar de organieke componenten zoals
opgenomen in de tabellen over de realisatie van operationele doelstellingen. De financiële administratie is niet ingericht om dit inzicht te
kunnen verschaffen.
Wel is in de nota In het belang van Nederland voor de eerste keer
financiële informatie gegeven ingedeeld naar wapensystemen. In
zogeheten wapensysteemsjablonen wordt inzicht gegeven in de met de
wapensystemen samenhangende investeringen, materiële en personele
exploitatie. In de defensiebegroting 2015 is dit inzicht vervolgens in
bijlage 4.2 geactualiseerd en aangevuld met de aansluitingstabel die laat
zien op welke wijze de wapensysteemsjablonen getalsmatig aansluiten op
de (niet-)beleidsartikelen.
29
Wat is de oorzaak van de onderbezetting bij de Flag officer Sea
Training (Fost) in Plymouth?
De onderbezetting betreft vooral Engels personeel. Er is momenteel een
tekort aan Engelse Sea riders. Defensie vult de Nederlandse functies bij
FOST zoals overeengekomen. De onderbezetting hangt samen met de
introductie van twee nieuwe Engelse vliegkampschepen. Deze schepen
leggen een groter beslag op de trainingscapaciteit van FOST. De komende
weken wordt onderzocht in hoeverre Nederland met aanvullend personeel
kan bijdragen om de effecten voor het opwerken te beperken.
30
Waardoor hebben bij diverse krijgsmachtonderdelen meer
medewerkers gebruik gemaakt van de regeling voor ontslagbescherming en hoe werkt dit de komende jaren in de begrotingen
en het beleid door?
42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

9

Wat zijn de redenen van een hoger dan verwacht gebruik van de
garantieregeling voor oudere medewerkers kort voor
leeftijdsontslag bij het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK),
CLAS, Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) en Koninklijke
Marechaussee (Kmar)? Wat zijn uw inschattingen op dit terrein
voor de komende jaren?
Voor aanvang van de reorganisaties is een inschatting gemaakt van het
verwachte aantal medewerkers dat in aanmerking zou kunnen komen
voor de maatregel «ontslagbescherming». Deze maatregel betreft een
nieuw managementinstrument dat ingezet kon worden door de hoofden
van de defensieonderdelen. Gebleken is dat in totaal meer medewerkers
in de gelegenheid zijn gesteld om gebruik te maken van de maatregel dan
oorspronkelijk geraamd. De maatregel is conform het SBK-2012 toegepast
voor medewerkers die op de peildatum 1 januari 2012 ten hoogste vier
jaar verwijderd waren van hun reguliere leeftijdsontslag. Het grootste deel
van de betreffende groep heeft inmiddels de defensieorganisatie verlaten.
De laatste medewerkers die nog gebruik kunnen maken van de maatregel,
verlaten uiterlijk 1 januari 2016 de organisatie. Hierdoor loopt op
genoemde datum het met deze maatregel gepaard gaande budgettaire
beslag ten einde. Er is derhalve geen sprake van doorwerking in de
begroting in de komende jaren.
31
Aan welke inzetbaarheidsdoelstellingen heeft het Commando
Landstrijdkrachten (CLAS) in 2014 niet voldaan?
De afgelopen jaren is ingeteerd op onder meer voorraden en ondersteuning. Het gevolg hiervan is dat eenheden de afgelopen jaren
inzetgereed waren met beperkingen. Dit werd geaccepteerd. In gevallen
waar beperkingen niet acceptabel waren, werden deze opgelost ten koste
van andere eenheden en het voortzettingsvermogen. Het was daarmee
nog steeds mogelijk om in grote lijnen aan de vastgestelde inzetbaarheidsdoelstellingen te voldoen. Daardoor staat echter het voortzettingsvermogen en de geoefendheid onder druk. Er kan echter worden voldaan
aan inzetbaarheidsdoelstelling 1 (de verdediging van het eigen en
bondgenootschappelijk grondgebied), waarbij «alle beschikbare
middelen» op grotere schaal moeten worden kunnen ingezet.
Voor inzetbaarheidsdoelstelling 2 (operaties wereldwijd ter bevordering
van de internationale stabiliteit en rechtsorde) waren er beperkingen. Deze
beperkingen komen naar voren indien het langdurige inzet betreft
(voortzettingsvermogen), indien inzet plaats moet vinden in een hoog
dreigingsscenario of als er sprake is van meer dan één inzet tegelijkertijd.
In dat laatste geval is de inzet van de combat support en combat service
support eenheden de beperkende factor, tenzij bondgenoten de
benodigde ondersteuning leveren. Specifieke aandachtpunten voor het
CLAS zijn de daarbij de beschikbaarheid van helikopters, bevoorradings& transportcapaciteit, informatiesystemen (CIS), medische ondersteuning,
personele capaciteit voor ondersteuning van missies (National Support
Element) en de beschikbaarheid van mobiele drinkwaterinstallaties. De
knelpunten in de materiële gereedheid heb ik toegelicht in mijn brief van
22 mei jl. (Kamerstuk 33 763, nr. 74)
Voor inzetbaarheidsdoelstelling 3 (bijdragen aan de nationale veiligheid
onder civiel gezag) waren er de volgende beperkingen in de tweede helft
van 2014 met betrekking tot de in totaal 19 in de ICMS-catalogus
gegarandeerde capaciteiten:
• Kleine onbemande vliegtuigen in verband met inzet in het Caribisch
gebied;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

10

•

•

•

De back-up voorzieningen in geval van uitval van bestaande verbindingen van bestuurlijk-operationele centra zijn beperkt beschikbaar. Dit
wordt veroorzaakt door de inzet van deze (CIS-)capaciteiten in missies
en door beperkingen in de materiële gereedheid van de resterende
systemen in Nederland;
De zes geneeskundige hulpposten, een mobiel noodhospitaal voor
tweedelijns verzorging en een peloton ziekenauto’s kunnen niet in
volle omvang binnen 48 uur worden geleverd door een lagere
materiële gereedheid en het beperkte aantal artsen;
De CBRN-ontsmettingscapaciteit is beperkt door het aantal beschikbare beschermende pakken. De verwervingsprocedure hiervoor is
gestart. De beperking heeft geen gevolgen voor de CBRNdetectiecapaciteit.

32
Waardoor kent een groot aantal systemen langdurig een lage
materiële gereedheid? Wat wordt hierbij bedoeld met langdurig?
36
Wanneer zijn de achterstanden op het gebied van verwerving en
de tekorten aan reserveonderdelen weggewerkt?
Door tekorten aan reservedelen, langdurige verwervingstrajecten en
tekorten aan technisch personeel gecombineerd met het aantal missies,
kent een aantal wapensystemen langdurig een lage materiële gereedheid.
De omvang van de problematiek verschilt per wapensysteem. In mijn brief
van 22 mei jl. over de knelpunten in de materiële gereedheid (Kamerstuk
33 763, nr. 74) heb ik u een overzicht gegeven van de problemen bij de
verschillende wapensystemen. De aanvulling van reservedelen kost echter
tijd. Naar verwachting zijn de meeste problemen vanaf 2019 opgelost.
33
Wat is uw analyse voor het tekort aan gevechtsondersteunende
eenheden?
Het tekort aan gevechtsondersteunende eenheden is onderkend in de nota
In het belang van Nederland. Door de beperkte beschikbaarheid van
gevechtsondersteunende eenheden zal vaker een beroep worden gedaan
op ondersteuning van bondgenoten.
34
Klopt het dat de «ROLE 2 Medical Treatment Facility» in 2014
niet is ingezet omdat deze niet operationeel gereed was? Zo nee,
kunt u toelichten wat dan reden is dat deze eenheden in 2014
niet zijn ingezet?
De realisatie van de role 2 geneeskundige faciliteiten bleef in 2014 achter
bij de operationele doelstellingen. Dit was het gevolg van de reorganisatie
van de geneeskundige eenheden. Er was echter wel een role 2 geneeskundige eenheid inzetgereed. Deze was niet als geheel benodigd voor de
lopende missies. Onderdelen van deze capaciteiten zijn wel ingezet, zoals
in Mali, op schepen, in Afghanistan en in verband met de ramp met vlucht
MH-17.
35
Wat zijn de totale kosten per organiek component zoals
afgebeeld op de tabel op blz. 39 (bijvoorbeeld: wat kost een
verkenningsbataljon of bataljon van de luchtmobiele brigade of
staf genietroepen)?
Zie het antwoord op vraag 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

11

36
Wanneer zijn de achterstanden op het gebied van verwerving en
de tekorten aan reserveonderdelen weggewerkt?
Zie het antwoord op vraag 32.
37
Wat zijn de financiële en beleidsinhoudelijke gevolgen van het
niet beschikbaar hebben van materiaal en personeel voor de
begroting van 2015?
De begroting voor 2015 is reeds vastgesteld. De uitvoering gebeurt binnen
de daarin omschreven beleidskaders en financiële kaders.
38
Hoe denkt u Defensie-breed de grote tekorten aan personeel weg
te kunnen werken en wat zijn hiervoor dan de kosten?
Op dit moment kampt Defensie, naast tekorten bij bepaalde categorieën
personeel, niet met grote tekorten aan personeel. De vulling van het
militaire personeelsbestand is sinds 1 januari 2014 gestegen van 82,5 naar
91,7 procent en voor burgerpersoneel van 89,2 naar 95,2 procent. De
positieve trend bij de vulling van het functiebestand wordt grotendeels
veroorzaakt door een krimpend regulier functiebestand. Echter, de
dalende trend van het totale personeelsbestand is in het eerste kwartaal
2015 omgeslagen in een lichte stijging ten opzichte van 2014. Ondanks de
toename in vulling is nog niet overal sprake van een evenwichtige
bezetting. Er sprake van een structureel tekort aan specifieke categorieën
technisch geschoold personeel, zowel bij militairen als burgers. Eén van
de oplossingen is meer gebruik maken van reservisten. Een andere
oplossing is inhuur of een meer projectmatige aanpak.
39
Wat zijn de praktische gevolgen voor lopende en toekomstige
missies van het niet voldoen aan de inzetbaarheidsdoelstellingen
door CLAS? Graag een toelichting.
46
Wat zijn de praktische gevolgen voor lopende en toekomstige
missies van het niet behalen van operationele gereedheid voor
alle wapensystemen?
De gereedstelling en inzet van eenheden ten behoeve de lopende missies
is niet in gevaar. De beperkingen voor de inzetbaarheidsdoelstellingen
voor het CLAS betreffen onder meer de materiële gereedheid. Dit
beïnvloedt wel de geoefendheid en het voortzettingsvermogen. Bij gebrek
aan materieel (of personeel) kan bijvoorbeeld slechts een deel van de
eenheden worden geoefend. De prioriteit ligt dan bij de eenheden die
gepland staan voor missies. Het kan ook zijn dat bepaalde facetten van de
oorlogsvoering niet aan bod kunnen komen. De operationele gereedheid
voor de organieke taken die niet kunnen worden beoefend neemt af. Als
deze taken van belang zijn voor de inzet in missies, neemt de benodigde
voorbereidingstijd daarvoor toe.
40
Zijn de hogere uitgaven voor operationele toeslagen bij manoefendagen in de volgende begrotingen wel meegenomen?
De operationele toelagen bij mensoefendagen zijn opgenomen in de post
«Apparaatsuitgaven operationele toelagen» bij de beleidsartikelen 2, 3, 4,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

12

5, 7 en 8. De operationele toelagen worden vooraf geraamd. Op basis van
de realisatie van voorgaande jaren wordt de planning aangepast.
41
Wanneer wordt de geplande verjonging van het personeel wel
gematerialiseerd en welke gevolgen heeft het uitblijven van deze
verjonging voor het toekomstige beleid en begroting?
Uit de recent afgeronde beleidsdoorlichting FPS kan geconcludeerd
worden dat de invoering van het Flexibel Personeelssysteem (FPS) heeft
bijgedragen aan de doelstelling om te komen tot een evenwichtige
personeelsopbouw. Daarbij is de invoering van de numerus fixus een
effectief instrument gebleken om het personeelsbestand aan te passen
aan de gewenste omvang per rangsniveau. Het beoogde verjongingseffect heeft echter nog niet kunnen plaatsvinden. Dit wordt voornamelijk
veroorzaakt door het bij de invoering van het FPS overeengekomen
overgangsbeleid, waardoor per 1 januari 2008 in totaal 50 procent van de
militairen een FPS fase 3-aanstelling had. Daarnaast hebben de vele
reorganisaties, de ophoging van de ontslagleeftijd (kabinetsbeleid) en de
ontslagbescherming voor oudere militairen de directe sturingsmogelijkheden in sterke mate beperkt.
De doorontwikkeling van het FPS is een belangrijk thema in de lopende
arbeidsvoorwaarden-onderhandelingen en het eerste deelakkoord van
16 april 2015. De gemaakte afspraken over (onder andere) het FPS worden
in volgende deelakkoorden geconcretiseerd. De conclusies en aanbevelingen van de beleidsdoorlichting FPS – waaronder de conclusie dat voor
de realisatie en handhaving van een evenwichtige personeelsopbouw een
gecontroleerde instroom in FPS fase 3 van groot belang is – zullen worden
meegenomen bij de doorontwikkeling van het FPS.
Het uitblijven van de verjonging heeft gevolgen voor de realisatie van de
personele uitgaven.
42
Wat zijn de redenen van een hoger dan verwacht gebruik van de
garantieregeling voor oudere medewerkers kort voor
leeftijdsontslag bij het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK),
CLAS, Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) en Koninklijke
Marechaussee (Kmar)? Wat zijn uw inschattingen op dit terrein
voor de komende jaren?
Zie het antwoord op vraag 30.
43
Waardoor is er sprake van een tekort aan technisch personeel?
Defensie is een hoogwaardig technische organisatie waardoor de
behoefte aan goed opgeleid technisch personeel relatief groot is. De
arbeidsmarkt voor deze categorie is echter krap. Ongeveer 55 procent van
de werkgevers in techniek en industrie verwacht knelpunten in deze
categorie personeel. Dit geldt ook voor Defensie.
44
Wat zijn de structurele financiële gevolgen voor de niet goed
inwerken van personeel met het ERP-systeem?
De inwerkproblemen zijn van tijdelijke aard. Er zijn geen structurele
financiële gevolgen te verwachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

13

45
Wat zijn de gevolgen van de minder geoefendheid op de operationele inzet?
De geoefendheid maakt deel uit van het gereedstellingsproces binnen
Defensie. Door specifieke voorbereidingen voor een missie wordt het
palet aan volledig beoefende taken smaller. Hierdoor is bijvoorbeeld de
geoefendheid van vliegers die het voortzettingsvermogen vormen,
verminderd. Voor de uitvoering van de huidige en nu bekende missies is
de geoefendheid op orde.
46
Wat zijn de praktische gevolgen voor lopende en toekomstige
missies van het niet behalen van operationele gereedheid voor
alle wapensystemen?
Zie het antwoord op vraag 39.
47
Wat wordt bedoeld met de lage graad van serviceability bij het
C-130 transportvliegtuig en wat is hiervan de oorzaak?
Met de lagere graad van serviceability wordt bedoeld het in mindere mate
beschikbaar hebben van C-130 vliegtuigen dan in de eerste helft van 2014.
Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het uitvoeren van een aantal
noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden die door de fabrikant worden
voorgeschreven (service bulletins). Zie ook mijn brief van 22 mei jl. over
de knelpunten in de materiële gereedheid (Kamerstuk 33 763, nr. 74).
48
Wat is de oorzaak van de vertraging bij het onderhoud van de
(K)DC 10 en het C-130 transportvliegtuig?
De vertraging is enerzijds te wijten aan uitloop van het geplande
onderhoud bij de externe onderhoudsbedrijven. Daarnaast speelt de
beperkte beschikbaarheid van reservedelen een belangrijke rol in het
uitlopen van onderhoudswerkzaamheden aan de KDC-10 en C-130. Zie
ook mijn brief van 22 mei jl. over de knelpunten in de materiële
gereedheid (Kamerstuk 33 763, nr. 74).
49
Wanneer verwacht u de knelpunten in de verwervingsketen te
hebben opgelost?
Zie het antwoord op vraag 15.
50
Klopt het dat bij de investeringen het geraamde bedrag niet
gehaald is door een tekort aan personeel en de vertraagde
invoering van het ERP-systeem?
Zie het antwoord op vraag 15.
51
Hoe verhoudt het tekort aan personeel zich met het beleid zoals
deze is uitgesproken in de nota In het Belang van Nederland?
Uit de nog te versturen personeelsrapportage blijkt dat de personele
vulling een stijgende lijn vertoont. Tekorten manifesteren zich alleen in
specifieke categorieën personeel (zie het antwoord op vraag 6 en 38).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

14

52
Klopt het dat de investeringsquote op 12,6% zou zijn uitgekomen
indien de eenmalige versnelde aflossingen van leningen op het
vastgoed in 2014 ter hoogte van 143 miljoen euro niet hadden
plaatsgevonden?
Als bepaalde investeringen niet hadden plaatsgevonden, of niet
meetellen, leidt dit tot een lagere investeringsquote. Het klopt dat zonder
de aflossingen deze 12,6 procent zou bedragen. Defensie tracht ieder jaar
het beschikbare budget optimaal te realiseren met de reeds geplande
investeringen. Deze aflossingen maakten daar deel van uit en waren
bovendien nodig in verband met de overdracht van de Dienst Vastgoed
Defensie (DVD) aan het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) in 2014.
53
Kunt u aangeven hoeveel van de niet-gerealiseerde investeringen
ter hoogte van 128 miljoen euro, zowel in absolute zin (euro’s) als
relatief (percentage), door middel van de onbeperkte eindejaarsmarge zijn doorgeschoven naar 2015?
54
Welk bedrag aan investeringen is door de opgelopen vertraging in
2014, doorgeschoven naar het begrotingsjaar 2015?
De realisatie van de investeringsbegroting in 2014 was in totaal € 128
miljoen lager dan gepland in de begroting 2014. Dat wil niet zeggen dat
het geld verloren gaat. Elke beschikbare euro is nodig voor de investeringsbehoeften. De uitgaven die in 2014 niet zijn gerealiseerd, zullen in
latere jaren alsnog tot realisatie komen. Het budget is daarvoor doorgeschoven naar latere jaren, ook de ongelimiteerde eindejaarsmarge is een
instrument daarvoor.
De investeringsbegroting is met de eerste suppletoire begroting 2014
verlaagd met € 70 miljoen. Dit betrof vooral technische mutaties, zoals
interne overhevelingen naar exploitatiebudgetten, doorwerking van de
verlaging van de verkoopopbrengsten en doorwerking van de eindejaarsmarge van 2013 naar 2014. Door deze budgetverlaging bij eerste
suppletoire begroting neemt de onderrealisatie ten opzichte van het
budget af.
Met de tweede suppletoire begroting was gepland om € 68 miljoen door
te schuiven naar 2015. De realisatie van de investeringsbegroting kwam
uiteindelijk echter € 10 miljoen hoger uit ten opzichte van het in de
tweede suppletoire begroting verlaagde investeringsbudget. Door lagere
verkoopopbrengsten ten opzichte van de tweede suppletoire begroting
van € 18 miljoen daalde het beschikbare investeringsbudget verder,
waardoor de onderrealisatie afnam. Daarmee werd de eindejaarsmarge
vastgesteld op € 40 miljoen. Dit is 3,7 procent van het investeringsbudget
van de tweede suppletoire begroting 2014.
Geplande
doorschuiving 2e
suppletoire begroting

Overrealisatie t.o.v.
2e suppletoire
begroting

Lagere verkoopopbrengsten

Gebruik eindejaarsmarge

68

-10

-18

=40

55
Wat is de reden dat potentiële leveranciers juridisch bezwaar
hebben aangetekend tegen de aanbesteding voor de projecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

15

verbeterd Operationeel Systeem Soldaat en wat zijn de beleidsmatige gevolgen hiervan in volgende jaren?
Eén van de afgewezen leveranciers heeft in 2014 een kort geding tegen
Defensie aangespannen in verband met de aanbesteding van het Smart
Vest. Defensie werd verweten de beginselen van gelijke behandeling en
transparantie niet in acht te hebben genomen. De voorzieningenrechter
Den Haag heeft deze vorderingen op 31 oktober 2014 integraal afgewezen,
waarna de desbetreffende leverancier in hoger beroep is gegaan. Een
uitspraak van het Gerechtshof wordt op zijn vroegst komend najaar
verwacht.
Defensie wil altijd volledig transparant zijn in haar verwervingsproces en
de gegadigden voor de opdracht gelijk behandelen. Ook in dit project
vindt Defensie dat hiervan sprake is.
56
Wat betekent het uitblijven van diverse investeringen, voor de
toekomstige instandhoudingen/exploitaties van betrokken
wapensystemen?
Zie het antwoord op vraag 14.
57
Wat is het financiële gevolg van het niet volgens de planning
modificeren van de Patriots? Worden deze eventuele kosten naar
een ander begrotingsjaar doorgeschoven?
De modificatie van de Patriots (COMPATRIOT) is uitgesteld vanwege de
missie in Turkije. Met de leverancier is een compensatiebedrag overeengekomen van bijna € 1 miljoen. Deze ongeplande kosten zijn reeds
betaald vanuit het BIV.
58
Wat is het gevolg van het achterlopen van het leverschema uit de
Letter of Offer and Acceptance (LOA) van de Apache AH-64D
gevechtshelikopter?
Op grond van het nieuwe leverschema van de modificatiepaketten
(modkits) voor de Apache worden geen gevolgen verwacht.
59
Wanneer is/wordt de afname van de modkits voor de F 16 hervat?
De afname van de modificatiepaketten (modkits) voor de F-16 is vanaf
maart 2015 hervat.
60
Voor welk bedrag loopt de facturering bij de verwerving van de
F-35 achter en worden deze zaken doorgeschoven naar begrotingsjaar 2015?
Voor de twee testtoestellen is ongeveer € 3 miljoen doorgeschoven naar
2015 als gevolg van achterblijvende facturen. Inmiddels is hiervan een
gedeelte betaald en naar verwachting wordt het resterende bedrag nog dit
jaar in rekening gebracht en voldaan.
61
Drukken de niet gehaalde uitgaven voor het programma
/Intensivering Civiel Militaire Samenwerking (ICMS)/Biologische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

16

Radiologische en Nucleaire (CBRN)-capaciteit (ICMS/CBRN) op de
begroting van 2015?
De lagere uitgaven voor ICMS van € 0,4 miljoen, als gevolg van
vertraging van projecten, zullen voor € 0,1 miljoen leiden tot extra
uitgaven in 2015. Het resterende bedrag zal drukken op de begrotingen
van 2016 en verder. De lagere CBRN uitgaven in 2014 (€ 8,5 miljoen)
drukken niet op de begroting van 2015 maar drukken op de begrotingen
van 2016 en verder.
62
Waar zitten de 107 miljoen euro hogere uitgaven aan infrastructuur in?
De € 107 miljoen hogere uitgaven aan infrastructuur betreft het vervoegd
aflossen van drie leningen (€ 143 miljoen) en lagere uitgaven op lopende
projecten (€ 36 miljoen).
63
Wat was de reden om de drie leningen, die aangehaald worden op
pagina 58 (van 143 miljoen euro), eerder terug te betalen?
Eén van de voorwaarden om de overgang van Dienst Vastgoed Defensie
(DVD) naar het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) mogelijk te maken was dat de
leningen afgelost moesten zijn. In 2014 bleek versnelde aflossing
budgettair mogelijk. Het vervroegd aflossen van deze leningen heeft als
voordeel dat minder rente moet worden betaald.
64
Voor welk bedrag loopt het project nieuwbouw KMar Schiphol nu
door naar 2015?
Het project nieuwbouw Schiphol loopt voor € 8,2 miljoen door naar 2015.
Het totaal te realiseren bedrag in 2015 komt hiermee op € 12,4 miljoen.
65
Wat zijn de kosten van de pilot bij het project Bouwtechnisch
verbeteringsmaatregelen brandveiligheid en waarom is voor een
project gekozen en hoe ziet dit eruit?
Het project «Bouwtechnische verbeteringsmaatregelen brandveiligheid»
omvat het op norm brengen van ongeveer 375 legeringsgebouwen van
Defensie voor wat betreft de brandveiligheid. Defensie heeft in 2013 met
de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) de afspraak gemaakt dat
voor eind 2018 alle legeringsgebouwen aan de geldende normen op het
gebied van brandveiligheid voldoen. De gebouwen waar acute brandveiligheidsrisico’s zijn geconstateerd, zijn al op orde gebracht of worden op
dit moment aangepakt (waarbij de laatste categorie niet voor legering
wordt gebruikt).
Er is gekozen voor een pilot project om ervaring op te doen met de
contractvorm (design and construct) in relatie tot de specifieke werkzaamheden, de samenwerking met de gebruikersorganisatie en de afstemming
over het verwachte resultaat met het bevoegd gezag. Ervaringen uit de
pilot worden gebruikt voor het optimaliseren van de contracten en de
projectorganisatie van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) om de realisatie van
de rest van het programma zo soepel mogelijk te laten verlopen en de
financiële risico’s te beperken. Dit is nodig omdat na de pilot op grote
schaal en in een hoog tempo de rest van de gebouwen zal worden
aangepakt. De pilot omvat vijf gebouwen welke zoveel mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

17

verschillend van aard en gebruiker zijn. De werkzaamheden aan deze
gebouwen worden op dit moment uitgevoerd. De kosten van de pilot
bedragen ongeveer € 3 miljoen.
66
Kunt u toelichten hoe het kan dat bij het voorzien in ICT de
vertraging in het verwervingsproces en de vertragingen in
realisatie door capaciteitsproblemen geen directe relatie hebben
met de ICT-problematiek?
Er is geen directe relatie tussen de vertraging in de verwerving, de
vertraging in de realisatie en de IT-problematiek. De investeringen in
artikel 6 betreffen vooral de ontwikkeling van nieuwe applicaties en
systemen. Voor de aanpak van de IT-problematiek zijn in 2014 investeringen gedaan door het agentschap DTO. Deze worden niet onder artikel 6
verantwoord, maar in het onderdeel «Baten-Lastenagentschap DTO»
(Hoofdstuk 10 van het jaarverslag).
67
Aan wat voor soort projecten werkt Defensie samen met TNO,
MARIN en NLR?
In opdracht van Defensie voeren TNO, MARIN en NLR een groot aantal
projecten uit. Het gaat om een grote diversiteit aan projecten variërend
van lange termijn onderzoek ten behoeve van kennisopbouw en technologieontwikkeling tot concrete adviesopdrachten voor de kortere termijn.
Inhoudelijk is er een grote variëteit in de onderwerpen waarnaar
onderzoek wordt gedaan. Zo voert TNO onderzoek uit naar cyberoperaties, de effectiviteit van wapens en munitie, CBRN bescherming,
menselijk presteren en diverse onderwerpen met betrekking tot scheepsontwerpen. Het MARIN heeft zich toegelegd op onderzoek naar scheepshydrodynamica. Het NLR voert voor Defensie onderzoek uit naar onder
meer constructies en materialen, effectiviteit van luchtoptreden, luchtwaardigheid van systemen en opleiding en training van luchtgebonden
wapensystemen. Defensie investeert in de opbouw en de instandhouding
van een Defensie specifieke kennisbasis bij de genoemde externe
instituten voor het behoud van een breed inzetbare, hoogwaardige en
innovatieve krijgsmacht. Hierbij geldt als uitgangspunt dat Defensie alleen
onderzoek financiert waarin andere partijen niet investeren vanwege het
defensie-specifieke karakter.
68
Wat is de reden dat bij de defensie Materieel Organisatie (DMO)
het brandstoffenbedrijf nog niet in het ERP-systeem is geplaatst?
Zoals gemeld in de voortgangsrapportage ERP van 5 maart jl., is ERP
grotendeels ingevoerd bij het Defensie Brand- en Bedrijfsstoffenbedrijf
(Kamerstuk 31 460, nr. 53, bijlage 1). Een enkel onderdeel heeft meer tijd
nodig als gevolg van de complexe integratie met het financiële domein,
onder meer samenhangend met de verrekening van BTW en accijnzen.
69
Wat zijn de geraamde kosten van het op orde brengen van de
IT-infrastructuur en wanneer denkt u daar mee klaar te zijn?
De vernieuwing en modernisering van het gehele IT-domein van Defensie
gaat verder dan het op orde brengen van de IT-infrastructuur. Voor de
vernieuwing en modernisering van de IT heeft Defensie een ontwerp
opgesteld dat ik voor advies heb voorgelegd aan het gerenommeerde
IT-adviesbureau Gartner. In overeenstemming met dat advies trek ik voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

18

de realisatie van het ontwerp minimaal vijf jaar uit. Het uitgangspunt is
om de vernieuwing en modernisering van de IT stapsgewijs uit te voeren
binnen de geldende financiële kaders. Voor de details over de
vernieuwing van de IT verwijs ik u naar mijn brief van 2 juni jl. over dit
onderwerp (BS2015010621).
70
Kunt u, in het licht van de problematiek met reservedelen en
voorraden, toelichten hoe het kan dat er door DMO minder
(kortlopende) verplichtingen zijn aangegaan voor met name
gereedstelling (munitie en brandstof) en instandhouding?
De geconstateerde problematiek met reservedelen en voorraden is niet te
relateren aan het minder aangaan van (kortlopende) verplichtingen door
DMO. In zijn algemeenheid geldt dat de verwerving van reservedelen en
voorraden veelal door de onderhoudsbedrijven van CZSK (Marinebedrijf),
CLAS (Materieellogistiek Commando) en CLSK (Logistieke Centrum
Woensdrecht) wordt verzorgd. De nadelige gevolgen voor eventuele
gereedstellingsvoorraden bij de krijgsmachtonderdelen worden vooral
veroorzaakt door de lage beschikbaarheid bij fabrikanten of doordat ze
een lange verwervingstijd kennen.
71
Zijn de bedragen voor inzet bij het DMO (waardoor het budget
van het DMO omhoog is gegaan) nu wel of niet ook verrekend in
de eerder genoemde bedragen voor crisisbeheersing (bij
beleidsveld 1; inzet)?
De bedragen voor inzet bij DMO zijn verrekend met de bedragen voor
crisisbeheersing.
72
Waardoor is bij het DMO het bedrag voor inhuur zo hoog (19,6
miljoen euro)? Wat is de reden dat u hierbij niet bent overgegaan
op structurele inzet van personeel, maar inhuur nodig bleef?
De inzet van inhuur is niet structureel. Oorzaken zijn onder meer een groot
aantal vacatures en de implementatie van ERP M&F. De budgetten voor
inhuur zijn separaat zichtbaar gemaakt binnen de begroting. Daarvoor zijn
de budgetten voor inhuur ontvlochten uit de verschillende uitgavencategorieën. Dit heeft geresulteerd in het bedrag zoals opgenomen in het
jaarverslag.
73
Welke financiële gevolgen heeft het langzamer afbouwen van
defensiebrede werkplekken voor het boekjaar 2015?
Als gevolg van de langzamere afbouw van het aantal werkplekken wordt
de reductie niet gehaald in 2014. Daardoor is het budget in 2014 met € 6,2
miljoen overschreden. Dit is binnen de defensiebegroting gecompenseerd. Mutaties in het boekjaar 2015 worden in de suppletoire begrotingen aan de Kamer gemeld.
74
Waardoor is de doelstelling voor defensiebrede afbouw van
werkplekken niet gehaald? En is de doelstelling inmiddels wel
gehaald?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

19

Het aantal werkplekken is hoger dan verwacht, mede door opgelopen
vertragingen in de verhuizing van kantoorwerkplekken. De verwachting is
dat vanaf 2016 aan de werkpleknormering wordt voldaan.
75
Waardoor is de reorganisatie van de Defensie Gezondheidsorganisatie vertraagd?
Zie het antwoord op vraag 4.
76
Wat is de oorzaak van de personeelstekorten binnen het
Commando Diensten Centra (CDC)?
De vulling van het CDC blijft achter ten opzichte van de andere defensieonderdelen. Dit wordt onder meer veroorzaakt door moeilijk te vervullen
vacatures in specialistische (burger)functies, door actief vacaturemanagement in verband met de diverse reorganisaties die binnen het CDC
(nog moeten) plaatsvinden en door ondervulling van militaire functies.
Voor de vulling van militaire functies is het CDC afhankelijk van de
krijgsmachtdelen. Om de operationeel benodigde vacatures op te vangen
wordt gebruik gemaakt van inhuur. Inhuur is duurder dan regulier
personeel waardoor het niet mogelijk is om de organisatie binnen de
begroting volledig te vullen.
77
Hoeveel generaals had de krijgsmacht in 2014 en wat kostten
deze samen?
Per 1 januari 2015 heeft Defensie 65 generaals geplaatst op een organieke
functie. Gemiddeld over 2014 beschikte Defensie over 67 generaals die uit
de defensiebegroting zijn betaald. De loonkosten bedroegen € 8,6
miljoen.
Daarnaast beschikt Defensie op 1 januari 2015 over negen generaals die
buiten de reguliere formatie vallen. Gemiddeld over 2014 beschikte
Defensie over elf generaals in deze categorie. De loonkosten bedroegen
€ 1,4 miljoen. Dit wordt bekostigd door de organisatie waar zij werkzaam
zijn, zoals het Ministerie van Buitenlandse Zaken of een agentschap.
78
Hoeveel kolonels had de krijgsmacht in 2014 en wat kostten deze
samen?
Per 1 januari 2015 heeft Defensie 320 kolonels geplaatst op een organieke
functie. Gemiddeld over 2014 beschikte Defensie over 352 kolonels die uit
de defensiebegroting zijn betaald. De loonkosten bedroegen € 38 miljoen.
Daarnaast beschikt Defensie op 1 januari 2015 over 49 kolonels die buiten
de reguliere formatie vallen. Gemiddeld over 2014 beschikte Defensie
over 48 kolonels in deze categorie. De loonkosten bedroegen € 5,2
miljoen. Dit wordt bekostigd door de organisatie waar zij werkzaam zijn,
zoals het Ministerie van Buitenlandse Zaken of een agentschap.
79
Hoeveel majoors had de krijgsmacht in 2014 en wat kostten deze
samen?
Per 1 januari 2015 heeft Defensie 2.214 majoors geplaatst op een
organieke functie. Gemiddeld over 2014 beschikte Defensie over 2.260

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

20

majoors die uit de defensiebegroting zijn betaald. De loonkosten
bedroegen € 173 miljoen.
Daarnaast beschikt Defensie op 1 januari 2015 over 75 majoors die buiten
de reguliere formatie vallen. Gemiddeld over 2014 beschikte Defensie
over 73 majoors in deze categorie. De loonkosten bedroegen € 5,6
miljoen. Dit wordt bekostigd door de organisatie waar zij werkzaam zijn,
zoals het Ministerie van Buitenlandse Zaken of een agentschap.
80
Voor welk bedrag heeft er bij het Centraal Apparaat een
kasschuif plaatsgevonden van 2014 naar 2015?
Met de eerste suppletoire begroting 2014 is bij het artikel «Centraal
Apparaat» € 35 miljoen doorgeschoven naar 2015 wegens de latere
instroom van personeel in de diverse SBK uitkeringsregelingen.
81
Kunt u toelichten wat de consequenties zijn van de diverse
overschrijdingen van de (artikel)toleranties en rapporteringstoleranties als gevolg van de onzekerheden in de uitgaven en
ontvangsten?
82
Hoe komt het dat achterliggende documentatie, die gezorgd
hebben voor de op pagina 73 genoemde onzekerheden, niet
voldoende aanwezig was?
De overschrijding van (artikel)toleranties heeft geen financiële consequenties. De overschrijding is onder meer het gevolg van gewenning aan
ERP M&F en wordt daarnaast veroorzaakt door het niet voldoende
aanwezig zijn in het digitale dossier van alle benodigde achterliggende
documentatie voor de desbetreffende uitgaven, zoals actuele prijslijsten of
contracten. Hierdoor kon bij de controle niet met zekerheid worden
vastgesteld dat rechtmatig is betaald. Op basis van de gedane bevindingen worden (aanvullende) verbetermaatregelen getroffen ter
voorkoming van tolerantieoverschrijdingen in de toekomst. Eén voorbeeld
van een verbetermaatregel is het optimaliseren van ERP M&F.
83
Waar komen de problemen met het werken met ERP materieellogistiek en financieel informatiesysteem (M&F) vandaan?
84
Zijn de ontstane problemen rond ERP M&F inmiddels opgelost?
De invoering van ERP betekent een grote verandering in de bedrijfsvoering van Defensie. Een verandering op deze schaal gaat altijd gepaard
met aanloopproblemen. Problemen die de voortgang van het werk
belemmeren, worden doorgaans vrij snel opgelost. Daarnaast komt het
voor dat na invoering blijkt dat de werkprocessen in de praktijk nog niet
overal optimaal aansluiten bij ERP. Dat leidt dan in de regel tot aanpassing
van de werkprocessen, aanpassingen aan ERP of beide. De komende jaren
wordt ERP M&F verder geoptimaliseerd.
Dit jaar zal de invoering van ERP M&F grotendeels voltooid zijn, met
uitzondering van de migratie van een deel van de F-16’s naar ERP die
doorloopt in 2016. Ik heb u hierover geïnformeerd in de voortgangsrapportage ERP van 5 maart jl. (Kamerstuk 31 460, nr. 51). Het is niet uit te
sluiten dat ook tijdens of na de laatste migraties aanloopproblemen zullen
optreden. Als dit het geval is dan zullen ook die zo snel mogelijk worden
opgelost. Daarnaast heeft een enkel onderdeel van het Defensie Brand- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

21

Bedrijfsstoffenbedrijf heeft meer tijd nodig voor de invoering van ERP, als
gevolg van de complexe integratie met het financiële domein, onder meer
samenhangend met de verrekening van BTW en accijnzen.
85
Welk verband is er tussen de eisen voor operationele gereedheid
(die wordt bepaald door personele gereedheid materiële
gereedheid en geoefendheid) en de in het jaarverslag bij diverse
krijgsmachtonderdelen genoemde personele en materiële
tekorten?
In overeenstemming met uw verzoek van 29 mei jl. (33 763-74/
2015D19990) zal ik u uiterlijk 8 juni 2015 informeren over de gevolgen in
het algemeen en per knelpunt in de materiële gereedheid voor de
personele inzet en personele gereedheid. Het verband met de operationele gereedheid wordt daarin eveneens beschreven.
86
Wanneer denkt u het verplichtingsbeheer op orde te hebben?
Conform het groeipad uit het verbeterprogramma beheer en zoals gemeld
in de Kamerbrief «Stand van zaken verbeterprogramma beheer»
(Kamerstuk 32 733, nr. 150) wordt ernaar gestreefd om het financieel
beheer, inclusief het verplichtingenbeheer, in 2015 op orde te krijgen.
87
Welke kosten brengen het op orde brengen van het verplichtingsbeheer (ERP) nog met zich mee?
Het op orde brengen van het verplichtingenbeheer brengt geen additionele kosten met zich mee.
88
Wat zijn de gevolgen van de aanbestedingsfouten voor de acht
dossiers, zoals genoemd op pagina 75?
Vooralsnog hebben deze aanbestedingsfouten geen gevolgen voor de
acht dossiers, zoals genoemd op pagina 75. Op basis van de gedane
bevindingen zijn/worden (aanvullende) verbetermaatregelen getroffen ter
voorkoming van aanbestedingsfouten in de toekomst.
89
Hoeveel zaken van fraude, oneigenlijk gebruik van subsidieregelingen en valsheid in geschrifte hebben er plaatsgevonden binnen
Defensie in 2014?
Voor een totaal overzicht van geregistreerde (vermoedelijke) integriteitsschendingen verwijs ik u door naar bijlage 4 van het jaarverslag. In de
registratiesystemen zijn een beperkt aantal (vermoedelijke) gevallen van
fraude geregistreerd onder «financiële schendingen». Er is geen (vermoedelijk) voorval van oneigenlijk gebruik van subsidieregelingen
geregistreerd.
90
Klopt het dat Paresto in 2014 een positief saldo heeft bewerkstelligd?
Ja, Paresto had in 2014 een positief resultaat van € 2,0 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

22

91
Klopt het dat Paresto de productiviteit per medewerker heeft
laten stijgen?
Paresto heeft een positief saldo bewerkstelligd door een hogere omzet als
gevolg van niet voorziene extra vraag vanuit de defensielocaties,
oefeningen, missies en additionele ondersteuning zoals bij de Nuclear
Security Summit en de ramp met vlucht MH-17. De hogere vraag bij een
gelijkblijvende personeelscapaciteit heeft effect gehad op de productiviteit.
92
Waardoor is er een hoge uitstroom bij het agentschap Defensie
Telematica Organisatie?
De hoge uitstroom wordt veroorzaakt door verschillende factoren.
Allereerst is de gemiddelde leeftijd van medewerkers door de regelgeving
bij reorganisaties, het voorkomen van gedwongen ontslagen en de
daarmee samenhangende bewuste beperkte instroom van nieuw
personeel, hoger geworden en is de leeftijdsgebonden uitstroom groter
dan de instroom. Verder heeft de oprichting van JIVC geleid tot de
overgang van een deel van het personeel van DTO naar het JIVC. Voorts
heeft de afnemende meerjarige exploitatiebegroting voor het agentschap
DTO ertoe geleid dat uitstroom bevorderende maatregelen noodzakelijk
waren. Deze maatregelen betroffen onder meer het bewust maken van
medewerkers over hun eigen kwaliteiten, de marktvergelijkbaarheid van
deze kwaliteiten, en scholing gericht op marktconforme certificaten.
Tenslotte hebben medewerkers geruime tijd in onzekerheid verkeerd over
outsourcing, bezuinigingsmaatregelen en de verdergaande verkleining
van de organisatie. Dit had tot gevolg dat medewerkers zich sterker dan
voorheen gingen oriënteren op andere functies binnen en buiten
Defensie. Dit past overigens bij het beleid dat een medewerker verantwoordelijk is voor zijn of haar eigen carrièrepad.
93
Welke maatregelen heeft u genomen om het capaciteitstekort op
te lossen en de inhuur van externen bij dit onderdeel naar
beneden te krijgen?
DTO heeft geen maatregelen genomen om de capaciteitstekorten op te
lossen omdat dit niet binnen de budgettaire kaders past. De inhuur was in
2014 ruimer dan begroot om de hoogst noodzakelijke tekorten op te
vangen.
94
Hoeveel iPhones zijn er in 2014 aangeschaft? Hoeveel daarvan
waren niet voorzien?
In 2014 is Defensie begonnen met de versnelde vervanging van de
Blackberry. Dit was nodig omdat eerder dan verwacht de ondersteuning
voor de Blackberry niet meer aanwezig was, waardoor beveiligingsrisico’s
zijn ontstaan. De vervanging wordt medio 2015 voltooid. In totaal zijn
hiervoor ongeveer 5400 iPhones aangekocht. Deze aanschaf was niet
voorzien.
95
Kunt u toelichten waar de 105,6 miljoen euro aan externe inhuur
vooral aan is besteed? Welke opdrachten hebben deze mensen die
extern zijn ingehuurd vervuld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

23

In 2014 is personeel ingehuurd op projectfuncties en functies op
technisch, medisch en administratief terrein.
96
Kunt u verklaren waarom de uitgaven voor externe inhuur in
2014 – ter hoogte van 105,6 miljoen euro – ruim 26% zijn
gestegen ten opzichte van 2013 (83,7 miljoen euro)?
Bij DMO zijn de kosten voor inhuur gestegen ten opzichte van 2013 door
de inhuur van meer adviserend personeel voor automatiseringsprojecten.
Bij CZSK zijn de kosten voor inhuur gestegen ten opzichte van 2013 door
de inhuur van meer technisch personeel.
97
Is het bedrag van 3,1 miljard euro aan uitgaven voor het
ambtelijk personeel inclusief de pensioenen, wachtgelden en
uitkeringen? Zo ja, welk deel van de uitgaven voor het ambtelijk
personeel betreft dat?
Het bedrag van € 3,1 miljard betreft de uitgaven voor ambtelijk personeel
exclusief pensioenen, wachtgelden en uitkeringen. De uitgaven voor
ambtelijk personeel van agentschappen zijn hierin wel opgenomen.
De uitgaven voor pensioenen, wachtgelden en uitkeringen zijn
opgenomen in het niet-beleidsartikel «Centraal Apparaat» en bedroegen
in 2014 € 1,4 miljard.
98
Welke plannen zijn er om de verbruikte hoeveelheid brandstof –
en daarmee de CO2-uitstoot – voor de voer-, vlieg- en vaartuigen
van Defensie de komende jaren omlaag te brengen?
Het brandstofverbruik van de voer-, vlieg- en vaartuigen van Defensie
wordt voornamelijk bepaald door inzet, oefenen en opleiden. Defensie
spant zich waar mogelijk in het brandstofverbruik van het materieel te
reduceren door bij de aanschaf van nieuw materieel energiezuinigheid als
één van de criteria te hanteren, een deel van het oefenprogramma in
simulatoren te laten plaatsvinden en door programma’s uit te voeren als
het Ship Energy Management Plan en Het Nieuwe Rijden bij de opleiding
van chauffeurs.
99
Kunt u aangeven wat de vorderingen zijn met de ontwikkeling en
uitvoering van de Operationele Energiestrategie van Defensie?
Ik zal u in september 2015 informeren over de Operationele Energie
Strategie van Defensie. Al eerder opgestarte energiemaatregelen, zoals
het meenemen van duurzaamheid in behoeftestellingen voor materieel,
lopen uiteraard door.
100
Kunt u met betrekking tot spoor 1 aangeven welke geplande
reorganisaties nog niet zijn voltooid?
De meeste reorganisatietrajecten in spoor 1, waaronder de staven van de
defensieonderdelen, zijn in 2013 voltooid. De reorganisaties bij de
Defensie Gezondheidszorg Organisatie (DGO) en de Divisie Personeel en
Organisatie Defensie (DPOD) zijn nog niet (geheel) voltooid. De reorganisatie bij de Defensie Gezondheidszorg Organisatie heeft enige vertraging
opgelopen doordat met de centrales van overheidspersoneel overeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

24

stemming moest worden bereikt over het stelsel van medische zorg en
het niveau van de geneeskundige voorzieningen. In enkele gevallen zijn
hierdoor de reorganisatieplannen in lijn gebracht met het voorzieningenniveau. Inmiddels is het reguliere reorganisatietraject van de Defensie
Gezondheidszorg Organisatie weer in gang gezet.
De reorganisatie van de Divisie Personeel en Organisatie Defensie (DPOD)
vindt plaats in twee delen. In de eerste fase zijn de uitvoerende elementen
uit de Hoofddirectie Personeel, Defensie Personele Diensten (DPD) van het
CDC, de Defensiestaf en delen van de P&O directies van de defensieonderdelen samengevoegd in de Divisie Personeel en Organisatie Defensie.
Deze eerste fase is inmiddels afgerond en hierbij is de taakstelling behaald
die vanuit spoor 1 bij de Divisie Personeel en Organisatie Defensie was
belegd. De doorontwikkeling van de Divisie Personeel en Organisatie
Defensie (ook wel fase 2 genoemd) betreft het realiseren van de resterende taakstelling vanuit spoor twee «Personeelslogistiek».
Door afspraken met de bonden over het voorzieningenniveau wordt in de
reorganisatie van de Defensie Gezondheidszorg Organisatie inmiddels
voortgang geboekt. Het reorganisatietraject betreffende de Doorontwikkeling van de Divisie Personeel en Organisatie Defensie (fase 2) is op
instigatie van de bonden aangehouden tot na de evaluatie van het rapport
de Veer. De voorlopige schatting is dat de evaluatie in oktober gereed is.
101
Kunt u met betrekking tot spoor 2 een overzicht geven van de
materieellogistieke maatregelen die zijn voltooid?
De maatregelen in spoor 2 die in een eerder stadium al zijn voltooid zijn:
• De materieellogistieke bedrijven zijn ontkoppeld van de DMO en bij de
operationele commando’s gevoegd. Dit betreft het Marinebedrijf in
Den Helder, het Logistiek Centrum Woensdrecht (LCW) en het
Defensiebedrijf Grondgebonden Systemen (DBGS) in Amersfoort.
Hierdoor zijn de commandanten verantwoordelijk voor het onderhoud
van hun systemen.
• Het verkleinen van de DMO-organisatie, bijvoorbeeld het schrappen
van de beleidsmatige functionaliteit.
• Voortaan wordt materieel als regel van de plank gekocht. Het kan
daarbij gaan om civiele producten (commercial off the shelf – COTS) of
militaire producten (military off the shelf – MOTS).
• De totale kosten gedurende de levensduur van wapensystemen
worden zwaarwegend meegenomen bij de aanschaf van materieel.
102
Kunt u een overzicht geven van de maatregelen die gemoeid zijn
met de «doorontwikkeling van de Divisie Personeel en Organisatie Defensie (DPOD) bij het Commando Dienstencentra?»
Bij de oprichting van DPOD was reeds bekend dat de DPOD in twee fasen
opgericht moest gaan worden. Door de grootscheepse reorganisaties
binnen Defensie ontstond veel extra werk voor de afzonderlijke
DPOD-bedrijven. DPOD kon daardoor haar totale reductieopdracht pas
doorvoeren nadat de werkzaamheden voortkomend uit deze reorganisaties waren voltooid. In de doorontwikkeling DPOD (fase 2) wordt het
laatste deel (199 vte’n) van de opgedragen taakstelling en de Numerus
Fixus die voortvloeit uit de beleidsbrief 2011 doorgevoerd.
103
Wanneer kan de Kamer de in april 2015 toegezegde nadere
informatie over de maatregelen die in gang zijn gezet op basis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

25

van het plan van aanpak voor onder meer sourcing van IV/ICT
dienstverlening (Kamerstuk 31 125, nr. 52)?
De brief waarin ik u informeer over dit onderwerp is inmiddels verstuurd
onder Kamerstuk 31 125, nr. 57.
104
Wanneer kan de Kamer de personeelsrapportage voor de tweede
helft van 2014 verwachten?
De personeelsrapportage is op 2 juni jl. naar de Tweede Kamer verstuurd
(Kamerstuk 34 000 X, nr. 100).
105
Kunt u in tabelvorm een overzicht geven van de Internationale
samenwerking (functies) zoals opgenomen onder «Voltooide
maatregelen» van Spoor 3?
Defensie heeft mede in het licht van de verkleining van de commandostructuur van de Navo het bestand van internationale functies gereduceerd.
Ook is het aantal functies op de posten in het buitenland en bij het
Duits-Nederlandse legerkorpshoofdkwartier verminderd. Hiervan zijn 95
functies gereduceerd in het domein «Internationale samenwerking
(functies)». Dit betrof de volgende functies:
Internationale samenwerking (functies)

Reductie in vte’n

NCS
Opgeheven
JHQ Lissabon
MCC Napels
LCC Madrid
ACC Izmir
CAOC-5 Poggio Renatico

–8
–3
0
–5
–5

Reorganisatie/verhuizing
LCC Heidelberg +ost
DARS

– 40
3

Overig internationale samenwerking
Evenredige verdeling over OPCO’s reductie internationaal
functiebestand

– 37

Totaal

– 95

Door een volledige herinrichting van de commandostructuur van de Navo
is er overigens geen één op één relatie meer te leggen tussen de
functiebestanden van destijds en nu, en de maatregel.
106
Kunt u de reductie van de vlieguren F-16, zoals opgenomen onder
de «voltooide maatregelen», zoals opgenomen in de Nota In het
belang van Nederland van 25 oktober 2013 toelichten?
Defensie heeft de inzetbaarheidsdoelstellingen voor jachtvliegtuigen
verlaagd met de nota In het belang van Nederland. Vanwege de lagere
inzetbaarheidsdoelstellingen werd het aantal jaarlijks te maken vlieguren
verlaagd van 12.800 naar 11.500, in samenhang met een evenredige
reductie met zeven toestellen. Het nieuwe aantal jaarlijks te maken
vlieguren kan worden gerealiseerd met de resterende 61 operationele F-16
toestellen. De zeven toestellen zijn niet afgestoten, maar worden
aangehouden als logistieke reserve.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

26

107
Kunt u uitwerking geven op de Maatregel investeringen zoals
opgenomen onder de «voltooide maatregelen» op basis van
Maatregelen van de Nota In het belang van Nederland van
25 oktober 2013? Hoe ziet de uitwerking van deze maatregel
eruit?
Defensie heeft met de nota In het belang van Nederland het investeringsplan aangepast om tot bezuinigingen te komen. De investeringsquote steeg daardoor minder snel tot 20 procent. Bij het begrotingsdebat
op 13 november 2013 is toegelicht welke projecten zijn vertraagd of
geschrapt als gevolg hiervan (zie Handelingen 2013–2014, nr. 24, item 5)
en mijn brief «Ontwikkelingen investeringspercentage Defensie» van 2 juli
jl. (Kamerstuk 33 750-X, nr. 68).
Vertraagde projecten zijn onder meer de Defensiebrede Vervanging
Operationele Wielvoertuigen (DVOW), de vervanging licht indirect vurend
wapensysteem, de vervangende capaciteit M-fregatten, de vervangende
mijnenbestrijdingscapaciteit, de vervangende capaciteit voor Zr.Ms.
Rotterdam, de vervanging van de Chinook en de modernisering en
vernieuwing van de VSHORAD-capaciteit (luchtverdedigingscapaciteit
voor de korte afstand). Daarnaast zijn er investeringsprojecten geschrapt,
zoals de vervanging van de Mk-46 torpedo, het Helikopter Transport
Systeem LC-Fregatten, de vervanging van de tactische indoor simulatie
(TACTIS), de investering in operationele sanitaire voorzieningen, de
vervanging MLC 70 wegenmatlegger, de technology upgrade BMS, de
vervanging/aanvulling van mijnbestrijdingsmiddelen, de vervanging van
de Gulfstream en de langere kade in Den Helder ten behoeve van het
Joint Support Ship.
108
Hoe ziet de uitwerking van de maatregel «Flexibel bemannen» er
concreet uit? Wat is de beoogde reductie en hoe zal de efficiëntere inzet worden vormgegeven?
De maatregel «Flexibel bemannen» betreft een optimalisatie van de
organisatieomvang door toepassing van flexibele personeelsoplossingen
op grond van de status van eenheden (bijvoorbeeld «in onderhoud»), of
het missieprofiel. Deze leiden niet tot overtolligheid van personeel. Eerst
worden de bemanningen van de operationele eenheden gereduceerd in
2015. Vervolgens worden de bemanningen tijdens onderhoudsperioden in
de periode 2015–2018 efficiënter ingericht. De maatregel bouwt op tot
structureel € 5 miljoen besparing in 2018 (ongeveer 60 vte’n).
109
Wat is de huidige stand van zaken met betrekking tot de pilot bij
het 17 pantserinfanteriebataljon?
De C-compagnie van het 17e Pansterinfanteriebataljon heeft als eerste de
omvorming doorlopen waarbij de CV-90 is omgeruild voor wielvoertuigen
(Bushmaster en Mercedes) voor het gemotoriseerd optreden. De pilot
heeft veel bruikbare informatie opgeleverd en de ervaringen worden
gebruikt voor de omvorming van de A- en B-compagnie. De A-compagnie
heeft inmiddels de technische omvorming doorlopen en kan in het
vervolg van dit jaar ook gemotoriseerd gaan oefenen. De B-compagnie is
vervolgens de laatste compagnie die de transitie maakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

27

110
Kunt u aangeven welke wijzigingen er wel zijn ten opzichte van
de rapportage van oktober met betrekking tot de Taakstelling
Rijksdienst?
In de beleidsbrief is er één wijziging benoemd die betrekking had op de
samenwerking tussen de nationale politie en het KPU-bedrijf.
111
Indien defensiebrede maatregelen in een enkel geval een financiele doorwerking hebben richting operationale commando’s, wat
houdt dit dan concreet in?
De maatregelen die betrekking hebben op de OPCO’s zijn vooral Defensiebrede Vervanging Operationele Wielervoertuigen (DVOW) en Genetwerkt
Samenwerken (GSW). De maatregel DVOW heeft tot gevolg dat de kosten
voor onderhoud bij de OPCO’s wegvallen. Voor het GSW betekent dit dat
de reiskosten zullen worden teruggedrongen als gevolg van het digitaal
samenwerken.
112
Kunt u de toelichting onder Maatregelen intern Defensie nader
toelichten? Wat wordt bedoeld met een «meer geïntegreerde
dienstverlening»?
Met een meer geïntegreerde dienstverlening wordt bedoeld het
«ontzorgen» van de Defensieonderdelen door het CDC, die de coördinatie
bij meervoudige dienstverlening op zich neemt. Om deze ondersteuning
te verbeteren is een project gestart in de vorm van een ontwikkeltraject,
met als uitgangspunt «de gebruiker centraal». Het project is gericht op het
uitvoeren van de coördinatie van meervoudige dienstverlening door
ondersteuningsorganisaties, de vereenvoudiging van het vraag- en
aanbodproces, het versterken van de planningsfunctie, de optimalisatie
van de samenwerking tussen de ondersteuners en de verbetering van de
toegankelijkheid van de ondersteuning.
113
Wat is de huidige stand van zaken met betrekking tot de samenwerking met de Nationale Politie en in welke fase bevindt zich de
besluitvorming bij de Nationale Politie?
De samenwerking betreft een strategisch partnerschap tussen de
Nationale Politie en Defensie op het gebied van Kleding & Persoonsgebonden Uitrustingen. Defensie heeft het beleidsdocument hiervoor in
2014 goedgekeurd. Op initiatief van de Nationale Politie vindt er echter
opnieuw besluitvorming plaats over implementatiewijze en de business
case. Dit wordt later dit jaar verwacht.
114
Wat zijn de gevolgen van het niet inzetbaar zijn van het torpedowerkschip Zr. Ms. Mercuur voor het (betrokken) personeel?
De gevolgen voor het betrokken personeel zijn beperkt. Het betrokken
personeel wordt elders binnen CZSK ingezet om bestaande vacatures te
vullen. Planmatig is het schip eind 2016 weer inzetbaar.
115
Wat zijn de gevolgen van het niet inzetbaar zijn van het torpedowerkschip Zr. Ms. Mercuur voor de (inzet van de) onderzeedienst?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

28

Het niet inzetbaar zijn van Zr.Ms. Mercuur heeft geen directe grote
gevolgen voor de inzet van de onderzeeboten. Er zijn voldoende onderzeeboten inzetbaar, inclusief torpedo’s. Zr.Ms. Mercuur is weer
beschikbaar zodra de volgende onderzeeboot uit onderhoud komt en kan
assisteren bij het opwerkprogramma en het testen van de wapensystemen. De reeds opgewerkte onderzeeboten kunnen voorlopig door het
ontbreken van de Mercuur niet deelnemen aan torpedolanceeroefeningen,
tenzij gebruik wordt gemaakt van de faciliteiten van partners. Deze zijn
echter schaars en bevinden zich niet in de buurt van de normale oefen- en
operatiegebieden. De geoefendheid op het gebied van torpedolanceringen kan daardoor voorlopig minder goed worden onderhouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 200 X, nr. 5

29