Annex A

Reactie op ingebrachte zienswijzen
Nationaal Actieprogramma Radon
Maart 2021

Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A | 3

Van 10 december 2020 t/m 20 januari 2021 heeft het Nationaal Actieprogramma Radon ter inzage gelegen.
Naar aanleiding van deze terinzagelegging zijn door 4 verschillende burgers en instanties zienswijzen
ingebracht. De reactie op de ingebrachte zienswijzen en hoe daar in relatie tot het vaststellen van het
Nationaal Actieprogramma Radon mee om is gegaan, wordt in dit document vermeld.

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

Particulier
77936824_6058750
1

Helaas is de EU vaak druk met plannen en actieprogramma’s
die wellicht voor een groot aantal lidstaten zinvol kan zijn,
maar nu net niet voor Nederland. Dit is ook weer zo’n geval.
Vrijkomend Radon gas komt vooral voor in landen of
gebieden met een rotsachtige bodem. Daar is in Nederland
absoluut geen sprake van, behalve wellicht in het heuvel­
achtige gedeelte van Limburg. Dit zie je ook terug op de
plattegrond van Nederland die in het Ontwerp Actie­
programma zit.

Zoals in het Nationaal Actieprogramma Radon (verder: NAR)
vermeld is, zijn in de Europese Unie met de vaststelling van
richtlijn 2013/59 /Euratom regels geïntroduceerd om de
lange termijnrisico’s van blootstelling van personen aan
radon in het binnenmilieu zoveel mogelijk te beperken en
waar mogelijk te verminderen. De richtlijn verplicht iedere
lidstaat om een Nationaal Actieprogramma Radon op te
stellen. Dat geldt dus ook voor Nederland. In Nederland is
niet de bodem de grootste bron, maar leveren bouwmateri­
alen de grootste bijdrage aan radon in het binnenmilieu.
De radonconcentratie in woningen is in Nederland om die
reden laag ten opzichte van die in de meeste andere
Europese landen.

2

Daarbij komt dat er geen reden is om aan te nemen dat de
hoeveelheid Radon gas in de loop van de tijd substantieel
toegenomen is. M.a.w. het heeft er alle schijn van dat er
mogelijk weer door de EU een probleem gecreëerd wordt
dat er niet is en ook nooit geweest is.
Het is dus van groot belang dat Nederland duidelijk gaat
beargumenteren dat eventuele aan te brengen bescher­
mingsmiddelen hier onnodig zijn, want vóór je het weet
zitten we weer met een extra kostenpost bij de woningbouw
en daar zit niemand op te wachten. Het aanbrengen van een
extra beschermingsfolie dient op vrijwilligebasis te blijven.

De radonconcentratie in het binnenmilieu is de laatste jaren
niet toegenomen in Nederland. Dit vormt ook voor de
toekomst het uitgangspunt voor het beleid, dat zijn
uitwerking krijgt in het NAR. Zoals in het NAR aangegeven,
wordt ingezet op enerzijds verder onderzoek en anderzijds
op voorlichting om de stralingsbelasting als gevolg van
blootstelling aan radon zo laag als redelijkerwijs te houden
en om de radonconcentratie in het binnenmilieu niet te laten
toenemen. Er zijn dan ook geen extra kostenposten voor de
burger te verwachten.

IBR Consult bv
78448091_6124194
3

Als eerste wil ik de opstellers complimenteren met een goed
leesbaar en degelijk opgesteld document. Tevens kan ik
aangeven het eens te zijn met de strekking en mij ook te
kunnen vinden in de voorgenomen actiepunten. Echter, daar
de lezers van het definitieve document niet alleen uit ter
zake deskundigen bestaan maar ook uit leken zijn er toch
punten van aandacht waarop ik gaarne zou willen wijzen om
ook deze categorie gebruikers een juist beeld van de
daadwerkelijke risico’s en de daarmee verbonden onder­
bouwing van de maatregelen te geven.
Ten eerste door het taalgebruik (zie Opmerking 1 hieronder)
lijkt er een subjectieve sfeer te worden gecreëerd, waarbij
radon en in het verlengde daarvan de (bouw)materialen in
een onnodig ongunstig daglicht worden gesteld

Dank voor het compliment. Getracht is om voor een ieder in
begrijpelijke taal aan te geven waarom er een NAR is, wat
het doel van het NAR is en welke acties met het NAR worden
beoogd.
Ook is beoogd om het geheel op basis van de feiten weer te
geven. Dat geldt tevens voor de bouwmaterialen.

4 | Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A

4

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

Daarnaast valt op dat er (kennelijk) alleen documenten bij de
onderbouwing zijn gebruikt die direct of indirect afkomstig
zijn van RIVM. Dit terwijl er al tientallen jaren internationaal
veel onderzoek is (en nog steeds wordt) gedaan aan radon
en ook aan straling afkomstig van bouwmaterialen. Het
betrekken van deze onderzoeken en publicaties, alsmede het
hiervan gebruiken als referentie voor de inschatting van de
daadwerkelijke omvang van de radon problematiek,
ontbreekt daardoor. Zo zijn er in de meeste landen regio’s
waar de Rn concentratie zeer veel hoger is als in NL zonder
dat daar overigens sprake is van verhoogde aantallen
sterfgevallen tgv longkanker2. Het eenzijdig gebruiken van
1 bron (RIVM) heeft ondermeer het risico van tunnelvisie,
terwijl er Europese verenigingen op dit gebied zijn waar
desgewenst eenvoudig veel kennis en ervaring te halen is
(European Radon Association (ERA) en European NORM
Association (ENA working group building materials).

De kennis over radon in Nederlandse woningen is in grote
mate verkregen door het uitvoeren van radonmeetcampag­
nes die zijn uitgevoerd door het RIVM. Het RIVM is ook
betrokken geweest bij het onderzoek naar bronnen die
bijdragen aan de ophoping van radon in de woning en het
effect van maatregelen zoals ventilatie. Verder is het RIVM
betrokken geweest bij de onderbouwing van het Neder­
landse risicobeleid. Het RIVM is een Rijksinstituut dat haar
onderzoekstaken op een strikt onafhankelijke wijze uitvoert.
De door het RIVM uitgevoerde onderzoek is overigens niet
de enige informatiebron waarvan gebruik is gemaakt. Zie
hiervoor de (literatuur)referenties die in het ontwerp­
programma zijn opgenomen.
• Het Nederlandse SAWORA-onderzoeksprogramma dat in
de jaren ’80 van de
• vorige eeuw is uitgevoerd, heeft aan de basis gestaan van
de kennis over radon in Nederland. Aan dit programma
hebben onder andere het Kernfysisch Versneller Instituut
van de Rijksuniversiteit Groningen en het Radiobiolo­
gisch Instituut van TNO een belangrijke bijdrage
geleverd.
• De Gezondheidsraad heeft advies uitgebracht over de
risico’s van blootstelling aan radon.
• Verder is onder andere gerefereerd aan diverse
gezaghebbende internationale (overzichts)publicaties
van het wetenschappelijk onderzoeksins tituut van de
Europese Commissie (JRC), International Commission on
Radiological Protection (ICRP) en de Verenigde Naties
(IARC, UNSCEAR, WHO).
Het risico van radon wordt al lange tijd door de Europese
Commissie erkend. Zie bijvoorbeeld de aanbevelingen van
de Commissie van 21 februari 1990 (Aanbevelingen van de
Commissie inzake de bescherming van de bevolking tegen
blootstelling aan radon binnenshuis, EUR-Lex - 31990H0143
- EN - EUR-Lex (europa.eu).
Samengevat, radon is een erkende risicofactor voor
longkanker. Epidemiologische studies laten zien dat
langdurige blootstelling aan radonconcentraties van meer
dan 100 Bq/m3 het risico op longkanker verhoogt. De
beheersing van dit risico en de wetenschappelijke achter­
gronden worden in de overwegingen van richtlijn 2013/59/
Euratom, om regels over radon vast te leggen, genoemd.
De bovengenoemde publicaties zijn van belang om te
worden vermeld in het Nationaal Actieprogramma Radon en
geven een evenwichtig en actueel beeld weer van de huidige
wetenschappelijke kennis.

Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A | 5

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

5

Opmerking 1 (zie ondermeer Samenvatting pag. 3)
Het gehele stuk maakt gebruik van de term relatief laag als
het de radonconcentraties dan wel dosis betreft. Het gebruik
van relatief suggereert dat het eigenlijk helemaal niet laag is
maar alleen laag als je het met andere (omliggende) landen
vergelijkt. Het bezwaar dat ik hier tegen heb is dat de
waarden in Nederland wel degelijk ook in
absolute zin laag zijn (zeker als je hierin ook de niet
beïnvloedbare dosis (zo’n 2 mSv/j) betrekt). Het herhaaldelijk
en structureel gebruik van het woord “relatief” wekt op zijn
minst de (verkeerde) suggestie op dat dit eigenlijk helemaal
niet zo is en opent de weg voor misverstanden en onjuiste
interpretatie (zeker bij een ondeskundig publiek). Dit kan
mogelijk leiden tot onnodige onrust bij delen van de
bevolking, terwijl het niveau in verreweg de meeste gevallen
dermate laag is dat hier nauwelijks nog iets aan te verbete­
ren valt (en al helemaal niet met kleine maatregelen).
Hierdoor wordt dus mogelijk wel onrust gecreëerd, zonder
daaraan een zinvol handeling perspectief toe te voegen.

Zoals in de Samenvatting van het NAR is aangegeven, is in
Nederland de radonconcentratie in het binnenmilieu van
woningen en gebouwen relatief laag in vergelijking met
andere landen. Dit is een juiste voorstelling van zaken.
Ook is het een feitelijk gegeven dat de gemiddelde
stralingsblootstelling van een inwoner van Nederland
voor een kwart wordt bepaald door radon.
Voor wat betreft de acties en maatregelen in het NAR, wordt
ingezet op het zoveel als redelijkerwijs mogelijk beschermen
van de bevolking als geheel als ook van het individu tegen de
gevaren van blootstelling aan radon in het binnenmilieu. De
acties of maatregelen komen er in het kort op neer dat de
situatie van radon in het binnenmilieu gevolgd blijft worden.
Daarnaast blijft ingezet worden op het informeren van
belanghebbenden en het geven van voorlichting. Hiermee
wordt ook handelingsperspectief aan de burger geboden.

6

Opmerking 2 (samenvatting pag 3)
In alinea 2 van de samenvatting heeft u het over beperken
en waar mogelijk te verminderen. Het verschil tussen beide
termen is mij niet duidelijk.

Deze opmerking wordt terecht gemaakt. Het NAR zal hierop
worden aangepast. Het laatste deel van de betreffende zin
wordt weggelaten: ‘en waar mogelijk te verminderen’.

6 | Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A

7

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

Opmerking 3 (1.2 Afbakening)
In uw stralingstaart geeft u een jaardosis van 1,2 mSv aan,
die binnenshuis wordt opgelopen ten gevolge van de
gebruikte bouwmaterialen. Aangezien door de overheid zelf
vele (tientallen) jaren is vermeld dat de totale stralingsdosis
t.g.v. bouwmaterialen 0,7 mSv/j bedraagt (0,4 mSv/j tgv
radon en de rest door gammastraling) lijkt me de
schatting van 1,2 mSv/j hoog. Gezien deze afwijking van de
eerdere door de overheid gecommuniceerde waarden dient
dit op zijn minst onderbouwd te worden. Te meer omdat bij
het afleiden van de tot nog toe gebruikte dosis de aangeno­
men waarden voor de gemiddelde radon concentratie toen
aanmerkelijk hoger lagen (25 tot 30 Bq/m³; zie diverse
meetcampagnes van RIVM). Voor de onderbouwing van de
0,7 mSv/j zie ondermeer (lijst kan desgewenst uitgebreid
worden):
• “Stralingsbelasting in nieuwbouwwoningen VERA survey
2006”, RIVM rapport
• “Werkdocument Radon”, RIVM rapport
• “Externe straling van bouwmaterialen”, RIVM rapport
610050 006 (Blauwboer et al)
• LBP rapport SPN gevoeligheidsanalyse (rapport in
opdracht van VROM)
• “Eenvoudige vertaalslag van stralingseigenschappen van
bouwmaterialen naar stralingsdosis”, KEMA/IBR rapport,
waarin op verzoek van VROM van de
• betreffende effectieve stralingsdosis van 0,7 mSv/j is
uitgegaan (ondergetekende is een van de opstellers van
het rapport)
• “Exposure to natural radioactivity in the Netherlands: the
impact of building
materials”, dissertatie, P. de Jong.
Door de mogelijk te hoge inschatting van de invloed van de
gebruikte bouwmaterialen alsmede het weglaten van de
niet-beïnvloedbare (maar wel aanwezige) stralingsdosis
wordt het aandeel van (bouw)materialen onnodig hoog
aangegeven. Dit kan bij de ondeskundige lezer gemakkelijk
tot verkeerde conclusies leiden en is zeker ook niet in
overeenstemming met de strekking van het document
(generiek geen of weinig acties noodzakelijk) noch in
overeenstemming met de realiteit.

De blootstelling binnenshuis aan natuurlijke straling wordt
bepaald door de edelgassen radon en thoron en hun
vervalproducten als ook door de gammastraling die door
bouwmaterialen wordt uitgezonden.
De meest recente stralingstaart van het RIVM die in dit
Nationaal Actieprogramma Radon is opgenomen, geeft het
meest actuele beeld weer van de relatieve bijdragen van de
diverse stralingsbronnen waaraan een gemiddelde inwoner
van Nederland wordt blootgesteld. Deze stralingstaart is
gebaseerd op de laatste wetenschappelijke kennis en
inzichten. Opgemerkt wordt dat, in tegenstelling tot eerdere
versies, in deze stralingstaart bij de weergave van de totale
stralingsbelasting binnenshuis geen verdere onderverdeling
met de bijdragen van de verschillende natuurlijke bronnen
gemaakt. Deze onderverdeling is wel terug te vinden op de
Website van het RIVM over natuurlijke straling (Natuurlijke
straling in cijfers | RIVM).
Er is geen reden om deze informatie in twijfel te trekken.
De stralingstaart wordt door het RIVM met enige regelmaat
geëvalueerd, en indien nodig, herzien.

Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A | 7

8

9

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

Opmerking 4 (2.1 Eigenschappen van radon in de leefomgeving)
In deze algemene beschouwing/achtergrond informatie zou
het op zijn plaats zijn om de lezer mee te nemen in het
daadwerkelijke verhaal: Radon is ooit op de radar gekomen
nadat bij bepaalde delen van ondermeer België (de
Ardennen), Oost Duitsland (Wismuth gebied) en Scandinavi­
sche landen hoge radon doses in het binnenmilieu zijn
vastgesteld (tot soms wel tienduizenden Bq/m³, maar in
ieder geval vaak boven de 500 Bq/m³, zie ondermeer diverse
mapping campagnes en surveys zoals het Europese ERRICA
project met conferentie (Athene 1999)). Bij deze verhoogde
en deels zeer hoge radon concentraties is de bodem
verantwoordelijk voor verreweg het grootste deel van de
radon concentratie, zodat hier de invloed van
bouwmaterialen marginaal is. In Nederland is de absolute
bijdrage van bouwmaterialen niet anders als in andere
landen (eerder kleiner). Het verschil is da t er zo weinig uit de
bodem komt, dat de relatieve bijdrage van bouwmaterialen
aan radon en stralingsdosis in Nederland groter is (maar nog
altijd gelijk of kleiner dan de bijdrage van bouwmaterialen in
het buitenland, waar deze bijdrage als verwaarloosbaar
wordt beschouwd).
Daarnaast worden bouwmaterialen uit de beschikbare
(nationale) grondstoffen geproduceerd waardoor er weinig
of geen mogelijkheden bestaan hier iets aan te doen
(waardoor te focussen op ventilatie, voor zover relevant,
inderdaad de enige zinvolle/effectieve maatregel is).

In paragraaf 2.1 volgt een algemene beschrijving van de
eigenschappen van radon en welke bronnen zorgen voor
de belangrijkste aanvoer van radon. Daarnaast kan ook
drinkwater een bron van radon zijn in de woning (zie
paragraaf 2.5), maar heeft in Nederland geen rol van
betekenis (zie Hoofdstuk 4). Meer achtergrond en detail
over de eigenschappen van radon in de (Nederlandse)
leefomgeving is terug te vinden in de verstrekte referenties.

Opmerking 5 (Risicoschatting van de blootstelling aan radon
pag. 10)
In het verlengde van de al eerder gemaakte opmerking 3 zal
(naar beneden) bijstelling van dit percentage moeten
plaatsvinden, mocht blijken dat de aanname van 1,2 mSv/j
door bouwmaterialen een te hoge schatting is.

De meest actuele stralingstaart van RIVM is in dit Nationaal
Actieprogramma Radon opgenomen. Deze stralingstaart
geeft de relatieve bijdragen weer van de van
stralingsbelasting binnenshuis en van diverse stralings­
bronnen waaraan een gemiddelde inwoner van Nederland
wordt blootgesteld. Verdere details over
natuurlijke straling zijn terug te vinden op de Website van
het RIVM over natuurlijke straling (Natuurlijke straling in
cijfers | RIVM).

Het risico van radon wordt al lange tijd door de Europese
Commissie erkend. Zie bijvoorbeeld de aanbevelingen van
de Commissie van 21 februari 1990 (Aanbevelingen van de
Commissie inzake de bescherming van de bevolking tegen
blootstelling aan radon binnenshuis, EUR-Lex - 31990H0143
- EN - EUR-Lex (europa.eu) )
Radon is een erkende risicofactor voor longkanker.
Epidemiologische studies laten zien dat langdurige
blootstelling aan radonconcentraties van meer dan 100 Bq/
m³ het risico op longkanker verhoogt. De beheersing van dit
risico en de wetenschappelijke achtergronden worden in de
overwegingen van richtlijn 2013/59/Euratom genoemd.
Het is niet nodig om nog meer detail informatie over de
achtergronden op te nemen. Dit is ook te lezen in de
aangehaalde referenties. Zie ook reactie op zienswijze 1, 2
en 4.

De stralingstaart wordt door het RIVM met enige regelmaat
geëvalueerd, en indien nodig, herzien. Zie ook reactie op
zienswijze 7.
10

Opmerking 6 (3.1 Woningen en publiek toegankelijke
gebouwen)
Uit de tekst wordt (mij) niet duidelijk of de 20 Bq/m³ het
gemiddelde betreft of de waarde gemeten in een individuele
woning/verblijfsruimte (als het als individuele waarde wordt
gehanteerd, zullen aardig wat woningen en ook verblijfs­
ruimtes een overschrijding te zien geven).

Het gaat hier over het gemiddelde van de woningen in
Nederland. Dit is verwoord in het beleidsstandpunt van de
Minister van VROM . (Beleidsstandpunt radon, zie kamerstuk
21483, nr. 18, 4 maart 1994.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/0000004882).

8 | Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

11

Opmerking 7 (5.4 optimalisatie als leidend stralingsbeschermingsprincipe)
Hier wordt gesproken over de afweging van maatschap­
pelijke kosten en baten. Het zou aan te bevelen zijn om
duidelijker te stellen dat hier sprake is van een integrale
afweging, waar gestreefd wordt naar een evenwichtige
balans tussen alle maatschappelijke aspecten die beïnvloed
worden door betreffende maatregelen. Hierbij kan worden
gedacht aan een relatie met hergebruik, circulariteit, CO2
emissies, maar ook betaalbaarheid sociale woningbouw en
woonkosten/huur etc. Deze zijn allemaal (ten dele sterk)
gerelateerd aan keuzes die worden gemaakt in de bouwwijze
dan wel gebruik van materialen en installaties. Met deze
aanvulling wordt ook een indicatie gegeven aan welke
vereiste de term “redelijkerwijs mogelijk” (ook) moet
voldoen.

Het toepassen van optimalisatie als stralingsbeschermings­
principe houdt in dat bij het nemen van maatregelen om de
stralingsbelasting zoveel als redelijkerwijs terug te dringen
ook rekening wordt gehouden met sociaal-maatschappelijke
aspecten. Om die reden is ook gekozen om de huidige
situatie met betrekking tot radonconcentraties in het
binnenmilieu te blijven monitoren en voorlichting te blijven
geven via de huidige kanalen, zonder op dit moment extra
maatregelen te nemen.
In par. 5.4 zal om die reden aan de zinsnede ‘Optimalisatie is
het leidende stralingsbeschermingsprincipe om de radonblootstelling
binnenshuis zoveel als redelijkerwijs mogelijk te beperken.’ worden
toegevoegd ‘rekening houdend met economische en sociaal-maatschappelijke aspecten.’

12

Opmerking 8 (5.5 Streefwaarde en referentieniveaus)
Uit de tekst wordt niet duidelijk wat (in dit kader) het verschil
is tussen streefwaarde en referentieniveaus. Uit de rest van
het document zou begrepen kunnen worden dat het hierbij
om het zelfde begrip gaat (en dan wekt de eerste zin alleen
maar verwarring).

De streefwaarde, zoals in Nederland gehanteerd, houdt
verband met de stand-still doelstelling voor de gemiddelde
radonconcentratie in het binnenmilieu. Hiervoor wordt een
waarde van 20 Bq/m³ aangehouden. Doelstelling van het
beleid is om de gemiddelde radonconcentratie in het
binnenmilieu niet te laten toenemen om niet boven de
waarde van 20 Bq/m³ uit te komen. Zoals in de NAR is
aangegeven, maakte deze doelstelling reeds deel uit van het
destijds in 1994 vastgestelde beleidsstandpunt radon.
Daarnaast is het vaststellen van een referentiewaarde voor
radonconcentraties in woningen een verplichting volgens
Europese regelgeving. Een referentieniveau wordt niet
beschouwd als een strikte limiet of grenswaarde die niet
mag worden overschreden. Overschrijding van de gestelde
referentiewaarde wordt wel beschouwd als een ongepaste
blootstelling die zoveel als redelijkerwijs mogelijk dient te
worden voorkomen.
In Nederland is er voor gekozen een referentieniveau van
100 Bq/m³ vast te stellen voor de radonconcentratie in het
binnenmilieu van woningen, van publiek toegankelijke
gebouwen en voor werkplekken.
In Bijlage 4 van het NAR wordt de betekenis van referentie­
niveaus en de onderbouwing van de vastgestelde referentie­
niveaus nader toegelicht.

13

Opmerking 9 (5.5.2 referentieniveaus voor de radonconcentratie in
het binnenmilieu )
In het verlengde van bovenstaande opmerking zou het
nuttig zijn ook hier in de tweede alinea bij “redelijkerwijs
haalbare maatregelen” naar bovengenoemde
afweging aspecten te verwijzen, bijvoorbeeld door de
toevoeging “mede overige maatschappelijke aspecten
meewegend”.

Zoals reeds in reactie bij Opmerking 7 is aangegeven, is ook
bij het bepalen van acties en maatregelen om de bloot­
stelling aan de risico’s van radon zoveel als redelijkerwijs
terug te dringen, ook rekening gehouden met sociaalmaatschappelijke aspecten.
Aangezien in par. 5.4 nu ook verwezen wordt naar sociaalmaatschappelijke aspecten, is een dergelijke toevoeging in
par. 5.5.2 overbodig.

14

Opmerking 10 (5.8 radon in het binnenmilieu van specifieke
werkplekken)
Als op enig moment werkplekken worden aangewezen
waarvoor metingen noodzakelijk zijn, is het (uiteraard) van
belang dat de hiervoor benodigde infrastructuur (variërend
van beschikbaarheid voldoende betrouwbare meetbekers,
(geaccepteerde) werkwijzen, interpretatie meetgegevens
referentiekaders etc. etc. etc.) in voldoende omvang
aanwezig is. Dat is nu in ieder geval nog niet aanwezig4!

In de huidige versie van het Nationaal Actieprogramma
Radon worden geen werkplekken en/of gebieden aangewe­
zen. Mocht het inderdaad zo zijn dat er in de toekomst
werkplekken aangewezen worden waarvoor metingen
noodzakelijk zijn dan dient hier inderdaad de benodigde
infrastructuur voor aanwezig te zijn en zal hierover duidelijk
gecommuniceerd en geadviseerd worden.

Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A | 9

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

Opmerking 11 (5.10.1 Beschermingsmaatregelen voor nieuwe
woningen)
In de tekst wordt gesproken van “brongerichte maat­
regelen”. Hierdoor is heel gemakkelijk (gezien ook de
strekking van de teksten in m.n. hoofdtukken 2 en 3) het
misverstand geboren dat hiermee de gebruikte bouw­
materialen worden bedoeld. Uit het vervolg van de tekst
blijkt echter dat de gebruikte bouwmaterialen niet als
uitgangspunt worden genomen voor eventuele mitigatie van
de radonconcentratie. Hiervoor wordt (geheel terecht) de
mogelijkheid om beter te ventileren aanbevolen en ook als
enige genoemd. Overigens zijn de mogelijkheden om via de
bouwproducten de al zeer lage radonconcentraties verder te
reduceren uiterst beperkt en zullen eventuele pogingen
daartoe mogelijk negatieve effecten hebben op andere
beleidsterreinen (zoals circulariteit en energieverbruik).
Verder zou het aanbevelingswaardig zijn om in de beoor­
deling van de kosteneffectiviteit van maatregelen niet alleen
naar investeringskosten, maar ook de operationele kosten
(zoals warmteverlies door extra ventilatie, elektriciteit
verbruik, onderhoudskosten etc.) te betrekken.

De huidige inzichten geven geen aanleiding om bescher­
mingsmaatregelen voor nieuw te bouwen woningen voor te
stellen. Er worden dus ook geen acties of maatregelen
voorgesteld met betrekking tot bouwproducten.

16

Opmerking 12 (Remediëringsmaatregelen voor bestaande woningen)
In het verlengde van bovenstaande Opmerking 10 het
volgende punt: in onderdeel “Situatie” wordt (meer dan)
gesuggereerd dat brongerichte maatregelen wel degelijk
ook de gebruikte bouwmaterialen kunnen betreffen (gezien
de opmerking dat in bestaande woningen nu eenmaal niets
meer gedaan kan worden aan de materialen keuze). Dit lijkt
in tegenstelling te zijn tot nieuwbouwwoningen5, waar juist
(ondanks dat daar nog wel (theoretische) mogelijkheden
zouden bestaan om andere materiaalkeuze/bouwwijzen te
gebruiken) ventilatie als belangrijkste (en enige) optie wordt
genoemd. Het in lijn brengen van beide teksten lijkt me dan
ook van belang voor het voorkomen van misverstanden.

Net als bij ‘beschermingsmaatregelen’ (zienswijze 15) worden
ook hier geen verplichte maatregelen voorgesteld. Het
betreft hier remediëringsmaatregelen in reeds gebouwde
woningen. In tegenstelling tot nieuw te bouwen woningen is
het voor bestaande woningen niet mogelijk om wettelijke
maatregelen voor te schrijven omdat dat in strijd is met het
beginsel van verworven rechten. Dit is een belangrijk verschil
dat hier moet worden benoemd.
De enige actie die wordt voorgesteld is om het bewustzijn en
belang van een goede ventilatie van het binnenmilieu van
woningen bij de bevolking onder de aandacht te brengen.

17

Opmerking 13 (5.11 Maatregelen voor werkplekken waarbij het
referentieniveau blijvend wordt overschreden)
Hier zou ik nogmaals willen wijzen op het belang van de
beschikbaarhe id van een goede (meet) infrastructuur om de
betreffende werkgever ook de mogelijkheden te geven dit
op een eenduidige en geaccepteerde manier uit te voeren. In
deze tekst wordt voorts (ondanks opmerkingen in 5.5.2
terzake) referentieniveau wel degelijk als een grenswaarde
geïnterpreteerd en wordt kennelijk ook het gestelde onder
5.4 (optimalisatie als leidend stralingsbeschermings
principe) buiten beschouwing gelaten.

Voor wat betreft het eerste punt zie eerder antwoord over
meetinfrastructuur. Tweede punt: het referentieniveau wordt
niet geïnterpreteerd als grenswaarde. Het is niet zo dat het
referentieniveau niet overschreden mag worden maar dat
indien het wordt overschreden, in dat geval vervolgens
maatregelen genomen dienen te worden. Indien na
maatregelen het referentieniveau nog steeds wordt
overschreden dan is de werkgever verplicht dit te melden
aan de ANVS en moet de blootstelling van de werknemers
gemonitord en geregistreerd worden.

15

N.B., het in 2004 gesloten convenant tussen het toenmalige
Ministerie VROM en het bedrijfsleven (zie Kamerstuk 28089,
nr. 5, 20 augustus 2004 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28089-5.html )
werd in 2015 niet verlengd door de Minister van IenM omdat
daar geen noodzaak toe was (zie Kamerstuk 25422, nr. 124,
6 oktober 2015.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25422-124.
html ).

10 | Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A

18

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

Opmerking 14 (5.12 Participatie door geïnformeerde burgers)
Alhoewel iedereen voor eerlijke en volledige informatie
verstrekking is (zoals iedereen ook voor wereldvrede zal zijn)
ligt hier een grote uitdaging en zal wat “eerlijk” en
“volledig” is onderhevig zijn aan (persoonlijke) interpreta­
ties. Met het vereenvoudigen van de teksten om het voor
een breed publiek toegankelijk te maken, gaat ook een deel
van de nuances verloren, die wel degelijk een centrale rol
spelen in het maken van afwegingen en een grote invloed
kunnen hebben op de effectiviteit en efficiëntie van
maatregelen. Verder geldt uiteraard ook hier dat zodra de
bevolking geïnformeerd gaat worden er ook een navenante
infrastructuur aanwezig zal moeten zijn voor de (eventuele)
vraag naar radonmetingen (hetgeen momenteel niet het
geval is). Ook hier geldt dat het (al dan niet terecht)
verhogen van de bewustzijn onder het publiek zonder de
mogelijkheden aan te reiken om hier invulling aan te geven,
contraproductief zal werken en eerder onrust zal veroor­
zaken dan oplossingen zal bieden.
Tevens zal grote zorgvuldigheid moeten worden betracht in
de wijze waarop en de boodschap waarmee de bevolking
benaderd wordt. Het feit dat er kennelijk een actieplan nodig
is die gecommuniceerd moet worden met de bevolking,
suggereert dat er iets aan de hand is (terwijl Nederland juist
in de gunstige situatie verkeert, dat er eigenlijk (uitzonderin­
gen daargelaten) van een goede situatie sprake is en er in het
geheel geen maatregelen genomen hoeven te worden!).
Verder is niet duidelijk wat bedoeld wordt met cumulatie van
risico’s (roken, open haard of (geheel) andere zaken?). Dit
punt is des te belangrijker omdat uit vele studies is gebleken
dat eventuele optredende ongerustheid onder de bevolking
een groter (negatief) effect op de volksgezondheid zou
kunnen hebben dan een eventuele (marginale) verbetering
van de radonconcentratie in een beperkt aantal huizen.

Het onderwerp radon maakt al tientallen jaren deel uit van
het Nederlandse
risicobeleid. Het kabinetsbeleid is er op gericht om burgers
eerlijk en volledig te informeren over risico’s. Dit is ook
verwoord in de Nota “Nuchter omgaan met risico’s” van
2004. Geïnformeerde burgers kunnen zelf verantwoordelijk­
heid nemen als het
gaat om de beheersing van risico’s in hun leefomgeving. Zij
kunnen bijvoorbeeld een
radonmeting laten uitvoeren. Dit beleid sluit aan bij richtlijn
2013/59/Euratom die voorschrijft dat de overheid lokaal en
nationaal informatie beschikbaar stelt. Deze verplichting is
vastgelegd in artikel 5.3 van Besluit basisveiligheidsnormen
stralingsbescherming, artikel 5.3.

Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A | 11

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

19

Opmerking 15 (Bijlage 1)
Ook hier lijkt de teneur van de mededeling niet te zijn dat het
in Nederland goed gaat wat de radon (concentratie) betreft,
maar door de tekst zweeft de sugges tie dat er toch reden is
voor zorg. Zoals bijvoorbeeld de opmerking dat “70 % van
de radon van bouwproducten afkomstig is”, waarbij (los of
dit een goede inschatting is) vergeten wordt gelijktijdig te
vermelden dat de radonconcentraties in Nederland
vergelijkenderwijs erg laag zijn. Hierdoor wordt met deze
opmerking de onjuiste sfeer opgeroepen dat hier iets aan de
hand zou zijn, maar dat er helaas om praktische reden niets
mee gedaan kan worden.
Daarbij wil ik (als commissie lid van de NEN commissie SPN
en deelnemer aan het betreffende overleg tussen overheid
en bedrijfsleven) er op wijzen dat er geen sprake is geweest
van het ontwikkelen van prestatie normen voor bouwmate­
rialen, maar juist op gebouw/verblijfsruimte niveau waar
met behulp van een berekeningsmethode en het invoeren
van allerhande gebouw en materiaal gegevens een
berekening van de (verwachte) jaardosis voor de gebruikers/
bewonder kon worden gemaakt. Dit traject is nooit afgerond
en het concept ligt al sinds het begin van deze eeuw in de
koelka st (zie ondermeer LBP rapport (uitvoerder van de
werkzaamheden voor de commissie) terzake.6

Het is duidelijk dat in Nederland, ondanks de relatief lage
radonconcentratie binnenshuis, radon een belangrijk
aandeel heeft in de stralingsbelasting in Nederland. Daarbij
is een zekere blootstelling aan radon niet te vermijden. Over
de noodzaak om de risico’s van radonblootstelling te
beheersen werd in het verleden anders gedacht. Dat leidde
in 2004 tot een convenant tussen het toenmalige Ministerie
van VROM en het bedrijfsleven (zie Kamerstuk 28089, nr. 5,
20 augustus 2004.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl
/kst-28089-5.html). In dat convenant werd door de overheid
afgezien van een in regelgeving vastgelegde stralingspresta­
tienorm. Mede dankzij het vele onderzoek dat daarna is
uitgevoerd, was duidelijk geworden dat er voor de Minister
van IenM geen noodzaak was om dit convenant na ruim tien
jaar te verlengen (zie Kamerstuk 25422, nr. 124, 6 oktober
2015.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25422-124.
html). In dezelfde brief is aan de Tweede Kamer werd
medegedeeld dat het enerzijds noodzakelijk is om een
Nationaal Actieprogramma Radon op te stellen en anderzijds
dat dit actieprogramma beperkt zal zijn. Uit deze kamerbrief
blijkt dat er op dit moment geen reden tot zorg is.
In de kamerbrief wordt ook aangegeven dat het beleid, en
het monitoren van de radonconcentratie in woningen in de
toekomst zal worden voortgezet.
Zie ook reactie op zienswijze 15.

20

Opmerking 16 (Bijlage 2)
Alhoewel het hier een feitelijke beschrijving van (het
ontstaan) van het risico- en veiligheidsbeleid betreft, zou ik
graag wat ruimte zien voor een opmerking waarin wordt
gesteld dat de maatschappelijke afweging niet alleen
voor- en nadelen in het kader van radon en (kosten) van
reductiemaatregelen zijn, maar dat het (kabinets)beleid met
betrekking tot integrale afweging hierin uiteindelijk leidend
is.

Met deze zienswijze wordt ingebracht dat in bijlage 2
specifiek gerefereerd zou moeten naar het afwegingskader
voor acties en maatregelen tegen de blootstelling
van risico’s aan radon. Dat is niet de reden waarom deze
bijlage is opgenomen. Bijlage 2 is opgenomen om een
overzicht te bieden van het risico- en veiligheidsbeleid in het
algemeen door de jaren heen, niet specifiek voor radon. Dit
is al eerder in het NAR weergegeven in Bijlage 1.

21

Opmerking 17 (Bijlage 3)
De definitie van bouwmaterialen mag dan afgeleid zijn van
de Euratom BBS tekst, maar deze is (zoals al eerder bij
diverse gelegenheden aangegeven) dysfunctioneel omdat de
definitie grote groepen bouwmaterialen betreft die blijvend
in het bouwwerk worden verwerkt8 en waarvan zeker de
leek geen enkel idee heeft wat een eventuele i nvloed van
het product op de blootstelling heeft (die kan dus niets met
deze definitie beginnen los van het feit dat er op materiaal­
niveau geen enkel actiepunt is en dus de noodzaak om (in
deze versie) met een definitie te komen niet aanwezig is).
Wat betreft de definitie van remediëringsmaatregel wordt
(zo is althans de indruk) primair verwezen naar fysieke
bronnen. Omdat dit verder niet in de actiepunten tot uiting
komt (geen acties dienaangaande) en wel gewezen wordt op
het nut van (meer) ventileren, lijkt me een definitie waarin
dit herkenbaar(der) is logischer en consistenter met de tekst.
Verder wordt in de tekst zowel van streefwaarde als van
referentiewaarde gesproken. Het zou aanbevelingswaardig
zijn om heldere definities voor beide begrippen op te nemen
(zie ook Opmerking 8).

Nederland is volgens Europese richtlijn 2013/59/Euratom
verplicht om deze uitleg aan het begrip ‘bouwmaterialen’ te
geven. De gebruikte begripsomschrijving komt overeen met
de omschrijving als vastgelegd in bijlage 1 van het Besluit
basisveiligheidsnormen stralingsbescherming (Bbs). Er zijn
regels voor bouwmaterialen omdat bepaalde bouwmateria­
len gevolgen kunnen hebben voor de blootstelling van
bewoners aan ioniserende straling. Tot op heden zijn er voor
bouwmaterialen alleen regels in het Bbs opgenomen en die
hebben betrekking op de door deze materialen uitgezonden
gamma-straling (Zie artikel 6.21 van het Bbs).
Niet alle in woningen toegepaste bouwproducten vallen onder
de definitie van bouwmaterialen. Om dit onderscheid met
bouwmaterialen te kunnen maken is er ook voor bouwpro­
ducten een definitie opgenomen in het Nationaal Actiepro­
gramma
Radon; deze definitie is ontleend aan Europese Verordening
(EU) 305/2011.

12 | Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A

22

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

Opmerking 18 (Bijlage 4)
In de eerste alinea is de zin beginnend met “Indien alleen
landelijke….” (enigszins) cryptisch. Bovendien leidt een
(referentie)waarde op zich niet tot het opmerken van
ongewenste situaties, metingen (i.c.m. bijvoorbeeld
referentiewaarden) doen dat wel. Daarnaast laat deze
definitie c.q. woordgebruik (“ongepast”) geen ruimte om een
bredere afweging te maken waarbij alle maatschappelijke
factoren (en niet alleen straling gerelateerde aspecten met
bijbehorende kosten) worden meegewogen (wellicht is een
kleine verhoging van de gemiddelde radon concentratie
acceptabel als daarmee veel energie bespaard kan worden of
een belangrijke stap in het realiseren van circulariteit
inhoudt).

De zin beginnend met ‘Indien alleen landelijke … ’ geeft
inderdaad onvoldoende duidelijkheid en wordt om die reden
verwijderd.
Voor wat betreft het gebruik van het woord ‘ongepast’ kan
gesteld worden dat het juist de bedoeling is om aan te geven
dat overschrijding van de referentiewaarde een signalering
betekent om situaties en omstandigheden met verhoogde
radonconcentraties (opnieuw) te beoordelen of de risico’s
van blootstelling aan radon
zoveel als redelijkerwijs teruggedrongen zijn, rekening
houdend met economische en
sociaal-maatschappelijke aspecten. Zie ook Europese
richtlijn 2013/59/Euratom, artikel 4, definities: ‘(84),
“referentieniveau”: dosisniveau of activiteitsconcentratie in een
noodsituatie of bestaande situatie waarboven blootstelling als
ongepast wordt beschouwd, hoewel het geen limiet is die niet mag
worden overschreden ;’.

Nederlandse vereniging voor Stralingshygiëne
78594820_6141282
23

De doelgroep van het Nationaal Actieprogramma Radon is
enigszins onduidelijk. Is dit het algemeen publiek, of moet
de expert ook iets met dit rapport. Als de expert er ook iets
mee moet, dan moet je zeker v.w.b. de radonconcentratie
specifieker zijn en bijv. de radonconcentratie in lucht geven
in Bq[222RnEEC]/m³[lucht].

Het Nationaal Actieprogramma Radon is vooral bedoeld
voor het brede publiek. Mochten experts de behoefte
hebben aan nadere uitleg dan kan hiermee in overleg
getreden worden.

Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A | 13

24

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

Pagina 8 - … de stralingsdosis van de gemiddelde Nederlander voor
een kwart bepaald wordt door radon.
➢Er wordt enigszins gegoocheld met cijfers om tot een kwart
van de stralingsdosis van de gemiddelde Nederlander voor
radon te geraken. Uit figuur 1 kun je dit percentage niet
opmaken. Bovendien wordt pas later duidelijk dat thoron
niet als radon wordt beschouwd. Waarom niet? Chemisch en
fysisch zijn de eigenschappen van beide isotopen van radon
(nagenoeg) gelijk. Radiologisch gezien (zeker rekening
houdend met hun kortlevende dochters) zijn beide radon
isotopen erg verschillend. Benoemen?

De blootstelling binnenshuis aan natuurlijke straling wordt
bepaald door de edelgassen radon en thoron en hun
vervalproducten als ook door de gammastraling die door
bouwmaterialen wordt uitgezonden. In paragraaf 1.2 wordt
de afbakening van het Nationaal Actieprogramma Radon
uiteengezet. Daar wordt uiteengezet dat dit actieprogramma
alleen gericht is op de beheersing van de blootstelling aan
radon. Dit is in lijn met de verplichtingen van de Europese
richtlijn 2013/59/Euratom. Regels voor gammastraling uit
bouwmaterialen zijn elders geregeld in het Besluit
basisveiligheidsnormen stralingsbescherming (Bbs). Thoron
komt voor op de indicatieve lijst van soorten bestaande
blootstellingssituaties (zie Bbs a rt 6.15 en bijlage 7). Hoewel
er in Nederland onderzoek wordt gedaan naar thoron, is er
tot op heden geen thoronbeleid vastgesteld. Ook zijn er geen
regels of referentieniveaus voor thoron in het Bbs opgeno­
men. Omdat thoronblootstelling buiten de werkingss feer
van het Nationaal Actieprogramma Radon valt is in de
voorbereiding besloten om geen verdere aandacht te
besteden aan de risico’s en eigenschappen van thoron. De
aandacht van dit actieprogramma is alleen gericht op radon.
De meest actuele stralingstaart van RIVM is in dit Nationaal
Actieprogramma Radon opgenomen. Deze stralingstaart
geeft de relatieve bijdragen weer van de diverse stralings­
bronnen waaraan een gemiddelde inwoner van Nederland
wordt blootgesteld. In tegenstelling tot eerdere versies
wordt in deze stralingstaart bij de weergave van de totale
stralingsbelasting binnenshuis geen verdere onderverdeling
met de bijdragen van de verschillende natuurlijke bronnen
gemaakt. Deze onderverdeling is wel terug te vinden op de
Website van het RIVM over natuurlijke straling (Natuurlijke
straling in cijfers | RIVM).

25

Hoofdstuk 2.1 en 2.2
Sommige zinnen zijn semantisch gezien onjuist, daarnaast
bevatten sommige zinnen wetenschappelijk gezien onjuiste
informatie.

Uit deze zienswijze is niet op te maken wat er wetenschap­
pelijk of semantisch onjuist is.

14 | Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A

26

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

Pagina 9 - Figuur 2 Herkomst van radon in het binnenmilieu van
woningen en gebouwen.
Radon dat met het koken op aardgas in het binnenmilieu
binnenkomt wordt in het geheel niet vermeld. Indien dit een
verwaarloosbare kleine hoeveelheid is c.q. bijdrage levert
zou dit op zijn minst genoemd moeten worden.

Aardgas bevat van nature geringe hoeveelheden radon. Het
is interessant om te vermelden dat er in 1972 een Kamer­
vraag is gesteld over de bijdrage van radon dat afkomstig is
uit aardgas. (‘Vragen van de heer Terlouw (D’66), in verband
met de aanwezigheid van radio-actieve gassen (radon) in het
Groningse aardgas’ | Aanhangsel Tweede Kamer 1971-1972
nummer 1496 | Link naar de kamervraag: Informatie over
0000218469 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen
(officielebekendmakingen.nl) ). De Minister van VROM heeft
destijds geantwoord dat de bijdrage van radon afkomstig uit
aardgas beperkt is en mede daarom lastig is in te schatten.
Naar beste schatting heeft de Minister aangegeven dat
radon uit aardgas “hooguit enige procenten bedraagt van de
dosis welke veroorzaakt wordt door het uit de andere
bronnen afkomstige radon”.
Het WHO-Handbook on Indoor Radon
(https://www.who.int/ionizing_radiation/env/radon/en/ )
beschrijft dat de onderliggende bodem, bouwmaterialen en
drinkwater de belangrijkste bronnen zijn die bijdragen aan
de ophoping van radon binnenshuis. Aardgas wordt in het
WHO-Handbook niet als bron van radon genoemd. Zoals
aangegeven is de bijdrage van aardgasgebruik op de
radonconcentratie in de Nederlandse woning zeer beperkt.
Het is daarom niet relevant om aardgas als bron van radon
in het Nationaal Actieprogramma Radon op te nemen.

27

Hoofdstuk 5.4
Optimalisatie wordt als leidend stralingsbeschermings­
principe genomen, terwijl de twee van de drie principes
rechtvaardiging, optimalisatie en limitering in het geheel niet
genoemd worden.

De 3 stralingsbeschermingsprincipes (rechtvaardiging,
optimalisatie en dosislimieten) zijn leidend bij geplande
stralingstoepassingen. Dit geldt echter niet voor bestaande
blootstellingen, zoals blootstelling aan radon. Het rechtvaar­
digingsprincipe kan daarbij niet worden toegepast.
Blootstelling aan radon in het binnenmilieu kan daarmee
niet gerechtvaardigd worden. Radon is alom vertegenwoor­
digd in het binnenmilieu en in feite niet te vermijden. Ook
dosislimieten zijn om die reden voor radon lastig te
hanteren. Vanuit Europese regelgeving zijn wel referentie­
niveaus voorgeschreven, maar deze hebben niet hetzelfde
doel als dosislimieten. Verder is het van belang te consta­
teren dat de landen binnen de Europese Unie te maken
hebben met een verschillende mate van problematiek ten
aanzien van radon. Om die problematiek toch te kunnen
reguleren, blijft het optimalisatieprincipe als belangrijkste
instrument over. Voor Nederland geldt dat de radonconcen­
traties in het binnenmilieu relatief laag zijn ten opzichte van
andere Europese landen.

28

Hoofdstuk 5, 14, 5.15 en 5.16
De tekst voor deze hoofdstukken is in het geheel nog niet
uitgewerkt.

Voor wat betreft par. 5.14 is aangegeven dat een stakehol­
deranalyse zal worden plaatsvinden. In deze paragraaf zal
meer uitleg gegeven worden hoe deze zal worden vorm
gegeven.
Voor wat betreft par. 5.15: dit kon nog niet verder uitge­
werkt, aangezien de zienswijzeprocedure op dat moment
niet was afgerond. In de onderhavige Annex is aangegeven
welke zienswijzen door wie zijn ingediend en wat de reactie
op de ingebrachte zienswijzen is.
Voor wat betreft par. 5.16 is het bedoeling, zoals reeds
aangegeven, dat het NAR in ieder geval eens in de 10 jaar
geëvalueerd zal worden. Ook hier zal meer uitleg in het NAR
opgenomen worden.

Nationaal Actieprogramma Radon | Annex A | 15

Zienswijzen

Reactie bevoegd gezag

Vereniging Industriële Bouwgrondstoffen
78602405_6142568
29

Ten eerste wordt door het taalgebruik een subjectieve sfeer
gecreëerd, waarbij radon en in het verlengde daarvan de
(bouw)materialen in een onnodig ongunstig daglicht worden
gesteld (zoals door het gebruik van woorden als “relatief”
door het hele document) terwijl de situatie de-facto als (erg)
gunstig dient te worden bestempeld.

Zie reactie op zienswijze nr. 5.

30

Verder is ons niet duidelijk wat de status is van allerhande
waarden zoals de 20 Bq/m³ en de 100 Bq/m³. Het hanteren
van een te lage grenswaarde kan voor industrie tot (onnodig)
hoge kosten leiden omdat het niet bij elk proces evident is
om de radon in betreffende ruimte te reduceren (daarnaast
zijn tegelijkertijd ook tal van andere milieu- en veiligheid
aspecten waar gelijktijdig rekening mee gehouden moet
worden).

Voor deze zienswijze wordt verwezen naar de reactie op
zienswijzen nr. 11 en 12.

31

Verder is het van groot belang dat zodra meetverplichtingen
gaan gelden dat de bijbehorende infra structuur in termen
van meetprotocollen, (voor industrie) geschikte radon
bekers en interpretatie wijzen reeds voorhanden zijn. Het
vastleggen van wetgeving zonder de betrokkenen (in ons
geval de industrie) de mogelijkheid te geven hier aan te
voldoen is contra productief en werkt alleen een hoop ondui
delijkheid en onnodige discussie en kosten in de hand.

Vooralsnog zijn meetverplichtingen in relatie tot radon in het
binnenmilieu niet aan de orde. Dat geldt ook voor het
opstellen van nadere regelgeving.

32

Verder zouden we er op willen wijzen dat bij de afweging wat
zinvolle maatregelen ter reductie van de radonconcentratie
zijn, ook overige beleidsvelden betrokken moeten worden
om enerzijds tot een evenwichtige inzet van middelen te
komen maar anderzijds evenzeer het nemen van contra
productieve maatregelen moet voorkomen.

Meerdere departementen zijn vanuit hun beleidsverant­
woordelijkheid betrokken bij het Nationaal Actieprogramma
Radon. Niet alleen de Ministeries van IenW en SZW, maar
ook VWS en BZK waren betrokken bij de gecoördineerde
voorbereiding van het Nationaal Actieprogramma Radon.
Deze beleidsverantwoordelijkheden zijn uiteengezet in
paragraaf 5.3 van het Nationaal Actieprogramma Radon. Het
Nationaal Actieprogramma Radon zal door de Staatsecreta­
ris van IenW in overeenstemming de andere betrokken
ministers worden vastgesteld (zie ook Besluit basisveilig­
heidsnormen stralingsbescherming, artikel 6.20, eerste lid).

Deze brochure is een uitgave van:
Rijksoverheid
Postbus 00000 | 2500 aa Den Haag
t 0800 646 39 51 (ma t/m vrij 9.00 - 21.00 uur)
April 2021 | Publicatie-nr. ####