Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 839

Jeugdzorg

Nr. 471

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 16 juni 2015
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
29 april 2015 overleg gevoerd met Staatssecretaris Van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en met Staatssecretaris Dijkhoff van Veiligheid
en Justitie over:
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 17 december 2014 met de aanbieding van de
vijfde rapportage van de Transitiecommissie Stelselherziening
Jeugd (TSJ) (Kamerstuk 31 839, nr. 450);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 28 januari 2015 met de aanbieding van de
voortgangsrapportages inzake de hervorming langdurige zorg
en decentralisatie Jeugdstelsel (Kamerstuk 34 104, nr. 17);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 16 februari 2015 inzake de beleidsdoorlichting
Jeugd op het gebied van laagdrempelige ondersteuning bij het
opvoeden en opgroeien (subartikel 5.1 begroting VWS)
(Kamerstuk 32 772, nr. 3);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 14 april 2015 inzake de stand van zaken eerste
maanden van het nieuwe Jeugdstelsel (Kamerstuk 31 839, nr.
465);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 20 april 2015 inzake onderzoeken naar de
toegang tot jeugdhulp (Kamerstuk 31 839, nr. 466);
– de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 28 april 2015 inzake de stand van zaken verdeling en budgetten Wmo 2015 en Jeugdwet (Kamerstuk 29 538,
nr. 185).

kst-31839-471
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Lodders
De griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Teunissen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

2

Voorzitter: Lodders
Griffier: Clemens
Aanwezig zijn tien leden der Kamer, te weten: Berndsen, Bisschop, Van
der Burg, Gerbrands, Keijzer, Kooiman, Lodders, Voordewind, Voortman
en Ypma,
en Staatssecretaris Van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
Staatssecretaris Dijkhoff van Veiligheid en Justitie, die vergezeld worden
door enkele ambtenaren van hun ministeries.
Aanvang 15.00 uur.
De voorzitter: Goedemiddag. Ik heet de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
hun ambtelijke ondersteuning, de Kamerleden, de mensen op de publieke
tribune en de mensen die dit debat op een andere manier volgen welkom.
Verschillende mensen moeten deze vergadering om 18.30 uur of eerder
verlaten vanwege verplichtingen in de plenaire zaal. Ik streef daarom naar
een eindtijd van 18.30 uur. We hebben een spreektijd van zes minuten per
fractie, die natuurlijk niet ten volle benut hoeft te worden. Ik sta twee korte
interrupties per fractie toe.
Mevrouw Berndsen (D66): Voorzitter. Uit de brief van de Staatssecretaris
en de rapportage van de Kinderombudsman blijkt dat de zorgcontinuïteit
voor kinderen die al in het systeem zitten, is gewaarborgd. Evenals de
Staatssecretaris zijn we van mening dat dit feit een compliment aan de
jeugdhulpprofessionals en de mensen van de gemeenten waard is. Toch
heeft mijn fractie nog de nodige vragen voor de Staatssecretaris.
D66 ziet mooie ontwikkelingen in het zorglandschap. Gemeenten en
zorgaanbieders vinden elkaar steeds beter. De Staatssecretaris schrijft
echter dat de samenwerking tussen de gemeenten, zorgverzekeraars en
het Centrum indicatiestelling zorg (CIZ) nog aandacht vraagt. Kan hij
aangeven op welke wijze deze samenwerking kan worden verbeterd?
Jeugdzorg draait om veiligheid, kwaliteit en specialisme. Ik hoor daarom
graag van de Staatssecretaris hoe het zit met de landelijke voorzieningen.
Medisch specialistische jeugdhulp kan niet door elke gemeente of in
iedere regio worden aangeboden. De branche pakt dit op en zet mooie
stappen. Welke rol ziet de Staatssecretaris voor zichzelf? Hoe waarborgt
hij, ook in de toekomst, de financiën voor de specialistische hulp?
In het rapport van de Kinderombudsman zien we wat goed gaat in de
transitie, maar er zijn nog knelpunten. Een van de knelpunten is het
functioneren van de wijkteams. Hoe zit het met de toegang daartoe? Zijn
alle kinderen in beeld? De Kinderombudsman concludeert dat het in veel
gemeenten ontbreekt aan deskundigheid om een juiste diagnose te stellen
of een jongere door te verwijzen naar de juiste zorg. D66 vindt dit een
zorgelijke zaak, met name bij een veiligheidsinschatting. Welke stappen
worden ondernomen om de positie van de wijkteams te verbeteren?
Welke trainingen en/of ondersteuningsmogelijkheden bestaan er op dit
moment? Worden er kwaliteitseisen voor de jeugdhulp ontwikkeld? Hoe
wordt voorkomen dat er wachtlijsten ontstaan? Hoe voorkomt de
Staatssecretaris dat de alarmerende signalen over wijkteams leiden tot
een vertraagde toegang tot de jeugdhulp? Is de Staatssecretaris het met
ons eens dat een goede toegang essentieel is voor het functioneren van
jeugdhulp? Graag krijg ik een reactie van de Staatssecretaris.
De informatievoorziening in de Jeugdwet laat nog wel wat te wensen
over. De meldingen die in de eerste drie maanden zijn binnengekomen,
gaan in 59% van de gevallen over informatievoorziening. De Kinderombudsman en anderen geven aan dat de informatie niet goed te vinden is
voor degenen die de zorg nodig hebben en vaak moeilijk te doorgronden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

3

is. De Staatssecretaris heeft een brief naar de wethouders gestuurd
waarin hij nogmaals benadrukt dat de informatievoorziening belangrijk is.
Blijft het hierbij of neemt hij nog meer stappen? Zo ja, welke?
D66 vraagt aandacht voor de jongeren die van 18-min naar 18-plus gaan.
Ze lopen vaak tegen problemen aan, omdat ze van de ene in de andere
wet stappen. Mijn fractie heeft signalen ontvangen waaruit blijkt dat er
nader onderzoek nodig is naar de mate waarin de Jeugdwet, de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Wet langdurige zorg (Wlz)
op elkaar aansluiten. Deelt de Staatssecretaris de zorgen op dit punt? Is hij
bereid hier onderzoek naar te laten doen?
Mijn fractie maakt zich ook zorgen over de privacy en veiligheid van
jongeren en hun ouders. Op de vragen die mijn collega Vera Bergkamp en
ik hierover hebben gesteld, kregen we vorige week antwoord. Het is goed
te lezen dat er een privacy-selfassessment beschikbaar komt dat
gemeenten kunnen gebruiken bij de borging van privacy. Het blijft echter
onduidelijk hoe de willekeur uit het systeem wordt gehaald. Graag krijg ik
een reactie van de Staatssecretaris. Wat vindt hij van het idee om een
tussenpersoon in het systeem in te voeren die de declaraties kan
controleren en tegelijkertijd de privacy waarborgt? Zo blijven de gevoelige
gegevens buiten het gemeentelijke systeem.
Volgens de cijfers van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) van 2014 is er
minder geld uitgegeven aan de AWBZ-doelgroep, die dit jaar onder de
Wmo en de Jeugdwet valt. Er blijkt meer geld uitgegeven te zijn aan de
Wlz-groep. Het kabinet heeft hiermee een budgettair probleem dat het wil
oplossen door de gemeenten in 2015 te korten met 125 miljoen voor de
jeugdhulp en 145 miljoen voor de Wmo. Dit is tegen de gemaakte
afspraken. Kan de Staatssecretaris aangeven of dit klopt? Als dit
inderdaad zo is, getuigt het van onbehoorlijk bestuur. Het is niet alleen in
strijd met de regels van de Financiële-verhoudingswet (FVW), maar ook
met de afspraak dat 2014 een uitzonderingsjaar en niet het ijkjaar zou zijn.
Gemeenten hebben niet alleen hun begroting voor 2015 allang vastgesteld, maar ook de zorg voor 2015 al ingekocht en contracten afgesloten.
Graag krijg ik een uitgebreide toelichting van de Staatssecretaris.
De Staatssecretaris stuurt voor de zomer een brief over het objectieve
verdeelmodel voor het gedecentraliseerde jeugdstelsel. Cebeon schrijft
dat het model nog niet helemaal voldoet. Waarom kiest de Staatssecretaris niet voor een ingroeimodel, zoals Staatssecretaris Klijnsma bij de
bijstand heeft gedaan, zodat er deels op basis van historische gegevens
wordt verdeeld? Ik vraag de Staatssecretaris hierop in de brief in te gaan.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. De jeugdhulp krijgt van
jongeren en ouders als cijfer een 7,4. Dat is een mooie opsteker voor de
Staatssecretaris, maar daarmee zijn we er nog niet. We zijn nog maar net
begonnen. We hebben het rapport van de Kinderombudsman ontvangen.
Daarin laat hij weten dat heel wat ouders de toegang tot hulp op
gemeentelijke niveau nog niet weten te vinden en dat de eerste signalen
van wachtlijsten er zijn. Herkent de Staatssecretaris die signalen? Wat kan
hij eraan doen? We hebben de jeugdhulp natuurlijk gedecentraliseerd,
maar het zou goed zijn als we deze signalen serieus nemen.
De ChristenUnie is voorstander van het benutten van de eigen kracht van
gezinnen. De Kinderombudsman stelt terecht dat dit geen mantra mag
worden. Hij signaleert dat er in de praktijk geen consensus bestaat over de
manier waarop de bestaande richtlijn moet worden toegepast. Ziet de
Staatssecretaris mogelijkheden om die verder te verduidelijken? De
wijkteams hebben een belangrijke functie in de signalering en de toegang
tot de zorg. Er wordt echter gesignaleerd dat de wijkteams expertise
missen. Wanneer staan de wijkteams overal stevig op poten en kunnen de
huisartsen in alle vertrouwen naar de wijkteams verwijzen? De Transitie
Autoriteit Jeugd (TAJ), de landelijke koepels en de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) signaleren dat er sprake is van onderdiag-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

4

nostiek door de toegangsteams. Ik ben benieuwd hoe de Staatssecretaris
op dit signaal reageert in de richting van de teams.
Mijn collega heeft het al genoemd. We hebben eerder gesproken over de
mogelijke korting van 125 miljoen op jeugdzorg en 145 miljoen op de
Wmo. Hierover is veel onrust ontstaan bij de gemeenten. Als ik werkbezoeken aan de gemeenten afleg, krijg ik dit als eerste te horen. We hadden
afgesproken dat de focus dit jaar vooral zou liggen op de toegang en de
continuïteit. Nu is er toch gedoe over de budgetten. Hoe kan dit anders?
Dit jaar zouden we immers niet schuiven met budgetten. Continuïteit is
juist in de zorg heel belangrijk. Toen ik op werkbezoek in Lelystad was,
heb ik begrepen dat de gemeente een korting van 22% op het jeugdzorgbudget krijgt. Voor Gouda betreft het 30%. Eén overgangsjaar is mogelijk,
maar een gemeente mag niet met zo’n klap achteruitgaan. In sommige
gemeenten betreft het 6 of 7 miljoen. Moeten we niet een soort
bandbreedte van 10% afspreken? Gemeenten kunnen er dan maximaal
10% bij krijgen of worden maximaal 10% gekort in het nieuwe verdeelmodel. Of zoals de collega van D66 het zei: moeten we niet een nog
zachtere landing organiseren dan één overgangsjaar, waarin de ene helft
van het budget gebaseerd wordt op historische gronden en de andere
helft op het nieuwe verdeelmodel? Moeten we het niet spreiden over twee
of drie jaar?
Vorige keer hebben we uitvoerig gesproken over de ouderbijdrage in de
jeugd-ggz. De Staatssecretaris heeft toen een onderzoek toegezegd. Hoe is
het met dat onderzoek gesteld? Hoeveel gemeenten hebben inmiddels
besloten om geen eigen bijdrage voor de jeugd-ggz te innen? De
gemeenten zijn niet altijd scheutig met het toekennen van persoonsgebonden budgetten (pgb’s), het onderwerp van het debat waaruit de
Staatssecretaris net komt. Het betreft nu echter de jeugdzorg. De
gemeenten gaan uit van het zorgaanbod dat ze hebben ingekocht en de
mensen moeten bewijzen dat zorg in natura niet passend is. Op die
manier is het pgb geen gelijkwaardig alternatief. Vindt de Staatssecretaris
dit ook? Spreekt hij gemeenten aan op het nemen van hun verantwoordelijkheid met betrekking tot de pgb’s? Herkent hij het signaal van Ieder(in)
dat niet in alle gemeenten onafhankelijke cliëntenondersteuning en
actieve medezeggenschapsraden geregeld zijn? Wat gaat hij daaraan
eventueel doen?
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Zoals u mogelijk weet, is de SP dol
op onderzoeken. Men kan zich voorstellen dat ik lichtelijk jaloers werd
toen ik het onderzoek van de Kinderombudsman las. Dat is namelijk
gedaan onder jeugdigen en hun ouders. Je kunt geen betere doelgroep
hebben voor dit onderzoek. Het is een ontzettend mooi onderzoek. Het lijkt
dus een positief begin. Ik omarm graag het compliment van de Kinderombudsman dat hij ontzettend tevreden is. Het rapportcijfer voor de
hulpverleners is een ruime voldoende. Dat compliment mogen ze in hun
zak steken.
De Kinderombudsman was zeer te spreken over de hulpverleners, maar
over het beleid had hij, volgens mij terecht, grote zorgen. Hij noemde de
jeugdzorg één grote proeftuin. De wijkteams zijn vaak niet goed georganiseerd. Er bestaat onduidelijkheid over de taken, de bevoegdheden en de
aanpak. Bovendien hebben ze onvoldoende deskundigheid in huis.
Kindermishandeling wordt niet of onvoldoende gesignaleerd. Een
consequentie daarvan is dat men te laat specialistische zorg inzet of de
situatie te laat meldt bij de Raad voor de Kinderbescherming. De
bureaucratie moet afnemen, maar neemt toe. De SP heeft hiervoor eerder
gewaarschuwd, maar daaraan hebben we helaas niets. Ik kan alle
aanbevelingen uit het rapport opnoemen, maar ik neem aan dat de
bewindspersonen deze ook hebben gelezen. We hebben immers een brief
mogen ontvangen, waarin een beetje selectief geshopt was in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

5

aanbevelingen van de Kinderombudsman. Ik hoor graag wat de Staatssecretarissen specifiek met de negen aanbevelingen gaan doen.
Evenals de Kinderombudsman en Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ)
maak ik me erg veel zorgen over de kwaliteit van de zorg die momenteel
wordt ingekocht en ingeschakeld. Gemeenten schakelen veel meer
vrijwilligers in en zetten deze ook in multiproblem-gezinnen in. Deze
gezinnen hebben behandeling nodig en geen vrijwilligers met allerlei
goede bedoelingen. Ik zie graag dat de gemeenten hiermee stoppen.
Kwaliteit moet altijd gaan boven bezuinigingen. Is de Staatssecretaris
bereid om de gemeenten te wijzen op de instanties die werken met
bewezen effectieve methoden? Ik heb gezocht naar een lijst hiervan. Die is
nog erg kort. Ik neem dus aan dat meer onderzoek noodzakelijk is. Wat
doet de Staatssecretaris daaraan? Als de bewindspersonen de kwaliteit
van zorg en de toegang hiertoe zo belangrijk vinden, waarom leggen ze
deze dan niet als recht in de wet vast, zoals gebeurd is bij de jeugdgezondheidszorg, bijvoorbeeld in een basistakenpakket voor de gespecialiseerde jeugdzorg? Graag krijg ik een reactie.
Ik kom bij de Inspectie Jeugdzorg. Er zijn heel veel nieuwe aanbieders.
Hierbij zitten heel veel mooie initiatieven, maar helaas ook beunhazen.
Men behoort niet te experimenteren met kinderen; de zorg moet altijd
goed zijn. Het is noodzakelijk dat de inspectie dit goed kan controleren. De
inspectie heeft momenteel geen lijst van nieuwe aanbieders op de markt
tot haar beschikking. Het is erg moeilijk om organisaties te controleren
waarvan men geen weet heeft. Zijn de bewindspersonen bereid om
gemeenten te vragen die lijst aan de inspectie te overhandigen? Zijn ze
bereid de nieuwe aanbieders die onderhandelen of een contract aangaan
met de gemeenten, te vragen om dit te melden aan de inspectie? Zo krijgt
de inspectie zicht op alle nieuwe aanbieders.
Mijn collega’s van D66 en de ChristenUnie hebben terecht gesproken over
het budget. Hulpverleners zijn al eerder ontslagen. Veel expertise is
weggegooid. Veel kinderen die een hulpverleningstraject hadden, hebben
dat verloren. Er was al veel onzekerheid en deze bewindspersonen laten
deze voortduren. De Staatssecretaris wil het ene gat in zijn begroting
opvullen met het andere en korten op het macrobudget. Ik las het met
grote verbazing. Dit kan toch niet waar zijn? Kan de Staatssecretaris
aangeven dat het inderdaad grote onzin is, om daarmee deze terechte
angst bij gemeenten weg te nemen? Van de gemeenten hoor ik hetzelfde
als de ChristenUnie. Het verdeelmodel levert bij sommige gemeenten een
groot tekort op. Dat valt heel zwaar. Als daarop nog een budgettaire
korting komt, is het soms echt te fors. Ik pleit ervoor om niet alleen de
extra korting te schrappen, maar ook naar een zachtere landing voor het
verdeelmodel te kijken door dit wat meer gespreid in te voeren.
We krijgen signalen dat de plekken voor gespecialiseerde zorg teruglopen,
zeker bij de aanbieders van de voormalige provinciale jeugdzorg. De
mensen weten de wijkteams niet altijd te vinden en gaan dan naar de
huisarts. De huisarts was voorheen gewend door te verwijzen naar de
jeugd-ggz, waar de plekken nog niet teruglopen, in tegenstelling tot bij de
gespecialiseerde jeugdzorg. Het is heel vervelend als gezinnen en
kinderen te laat bij die jeugdzorg aankomen. Hoe langer men wacht, hoe
groter het probleem immers wordt. Hoe voorkomt de Staatssecretaris dit?
Mijn collega van de ChristenUnie heeft al een vraag gesteld over het
onderzoek naar de ouderbijdrage. Ook ik wil graag weten hoe het staat
met dit onderzoek. Is de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie bereid
de Kamer te informeren over het aantal ondertoezichtstellingen (ots) en
voogdijzaken? Is dit in het afgelopen jaar toegenomen of afgenomen? Bij
een ots is een ouderbijdrage namelijk wel noodzakelijk, maar bij een
voogdijmaatregel niet. Het is een heel verkeerde prikkel als er sneller een
voogdijmaatregel dan een ots wordt uitgesproken. Dat moet niet de
bedoeling zijn van een rechterlijke uitspraak, vandaar dat ik naar die cijfers
vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

6

De heer Bisschop (SGP): Voorzitter. Ik wil drie punten onder de aandacht
brengen. Het eerste punt is de toedeling van middelen. Daarbij sluit ik aan
bij de opmerkingen van verschillende collega’s die dit al aan de orde
hebben gesteld. Vervolgens wil ik het hebben over de eigen bijdrage
jeugdzorg en over de positie van scholen en pleegouders.
Ik begin met de toedeling van de middelen. Zorg zonder bezieling, slechts
gedreven door geld, blijft hoe dan ook een kille bedoening. Zorg zonder
voldoende geld, die het alleen moet hebben van de bezieling, blijft op zijn
best een armetierig bestaan leiden. Het gaat erom dat de gemeenten
voldoende geld voor hun taken moeten krijgen en dat het geld eerlijk
tussen de gemeenten verdeeld moet worden. Dat regio’s als MiddenHolland er in de plannen uiteindelijk 23% op achteruitgaan, baart de SGP
zorgen, en niet alleen de SGP, temeer omdat de Raad voor de financiële
verhoudingen (Rfv) het voorgestelde model als een noodzakelijk kwaad
ziet. De SGP vraagt aandacht voor drie belangrijke pijnpunten in dit
model. Ten eerste kijkt het model door een sociaal-economische bril naar
de werkelijkheid. Het leunt zwaar op factoren als uitkeringen en eenoudergezinnen. Dat is een belangrijk deel van de werkelijkheid. Het zijn
belangrijke indicatoren. Er is echter meer. Hoe wordt bijvoorbeeld recht
gedaan aan problemen van culturele aard? Ik denk dan aan achterstandssituaties die niet direct aan uitkeringen, eenoudergezinnen of iets
dergelijks te linken zijn. Ten tweede is de gewichtenregeling uit het
onderwijs niet echt bruikbaar als handvat. Het Ministerie van Onderwijs
heeft vastgesteld dat gewichten onzorgvuldig worden toegekend. Als je er
in contacten met het onderwijs naar vraagt, blijken er grote verschillen te
zijn in de wijze waarop men ermee omgaat. De nieuwe werkwijze roept
evenveel vragen op. Hoe wordt er bijvoorbeeld met de indicator
niet-Westerse ouders omgegaan? Ten derde blijken de historische
gegevens waarop het model berust onvoldoende betrouwbaar. MiddenHolland stelt een invoeringspad van vijf jaar voor. Wat vindt het kabinet
daarvan?
Mijn volgende punt is de eigen bijdrage jeugdzorg. De gemeenteraad van
Elburg heeft een motie aangenomen waarin gevraagd wordt om de eigen
bijdrage voor jongeren die zorg krijgen, op te schorten. Dit soort signalen
komt ook uit tientallen andere gemeenten. De moties veronderstellen dat
gemeenten de bijdragen innen, maar dat ze ook kunnen besluiten om dit
niet te doen. Zwijndrecht kibbelt zelfs met de regio over bevoegdheden
die het niet eens heeft. Volgens de VNG melden gemeenten in deze
onwetendheid soms simpelweg aan het Centraal Administratiekantoor
(CAK) dat ze hun medewerking aan de wet opschorten. Toen ik die
signalen hoorde, schoot me het verhaal van een goede kennis te binnen.
Die besloot zijn lidmaatschap van de Belastingdienst op te zeggen en de
contributie stop te zetten. Ik hoor graag een reflectie van de Staatssecretaris op de manier waarop we met deze vreemde signalen moeten
omgaan en hoe het kan dat zoveel gemeenten in de veronderstelling
leven dat er op dit punt iets te kiezen valt. Wat doet het administratiekantoor met gemeenten die de wet expliciet aan hun laars willen lappen?
Mijn laatste punt betreft de positie van scholen en pleeggezinnen. Uit mijn
gesprekken met scholen blijkt dat de afstemming en samenwerking met
de gemeente op het terrein van zorg soms niet goed verloopt. Ik zeg het
dan heel erg geresigneerd. De SGP hoort dat gemeenten soms bij
voorbaat de problemen op het bord van het Samenwerkingsverband
Passend Onderwijs leggen, ook als het taken betreft die niet bij de school,
maar bij ondersteuning in de opvoedingssfeer behoren. Ik geef toe dat ze
op elkaar ingrijpen en misschien ook niet met een schaartje te knippen
zijn. Op grond van informatie die we van de scholen ontvangen, ontstaat
de indruk dat de gemeenten het probleem al te gemakkelijk in de richting
van het Samenwerkingsverband Passend Onderwijs schuiven, terwijl we
hiervoor juist de Jeugdwet hebben. Hoe wijst het kabinet deze gemeenten
op hun verantwoordelijkheid? Waar kunnen de scholen terecht met hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

7

klachten als de gemeente hen aanspreekt op zorgtaken die feitelijk onder
de Jeugdwet vallen?
Ik kom bij het punt van de pleegouders. Ik heb een zwak voor pleegouders. Ze stellen hun hart en huis open voor extra kwetsbare kinderen.
De bereidheid daartoe moeten we stimuleren en gebruiken. De samenleving heeft die mensen hard nodig. We moeten voorkomen dat ze zich
gefrustreerd voelen door allerlei regelgeving, soms als overbodig ervaren
eisen of het negeren van hun eigen inbreng. Gemeenten hebben
natuurlijk tijd nodig om deze voor hen nieuwe wereld te leren kennen. De
SGP vindt het belangrijk dat er op dit moment geen onnodige discussies
ontstaan over de normen, zoals de pleegvergoeding uit de regeling
Jeugdwet. Die signalen krijgen we echter wel. We verzoeken de Staatssecretaris aan te geven hoe de gemeenten gewezen worden op de manier
waarop de normen toegepast moeten worden. We verzoeken hem als het
ware een deel van de last waarmee de pleegouders soms geconfronteerd
worden, over te nemen door helder te communiceren naar de gemeenten.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. De decentralisatie van de
jeugdhulp, de jeugdbescherming en de jeugdreclassering naar de
gemeenten is ingevoerd op 1 januari 2015. Vandaag spreken we voor het
eerst hierover in de Kamer. De collega’s hebben al een aantal zaken
benoemd. We kunnen concluderen dat de overgang rustig verlopen is. Het
is echter nog veel te vroeg om conclusies te trekken. We zijn immers pas
net begonnen. Laten we ook reëel zijn. Het betreft een totale, heel
complexe hervorming. Er moet nog veel gebeuren; er moet nog veel
veranderen; er moet ook nog veel verbeterd worden. We hebben er
waarschijnlijk nog jaren voor nodig om het traject te krijgen waar we het
uiteindelijk willen hebben.
We hebben heel veel stukken ontvangen. Ik stel graag een aantal punten
aan de orde waarover we zorgen hebben, in de eerste plaats de toegang.
Collega’s spraken er ook al over. Het beeld is heel wisselend. In de praktijk
heb ik voorbeelden gezien waar het fantastisch gaat, maar ook
voorbeelden waar het nog niet zo goed loopt. Dat is inherent aan de
beleidsvrijheid die we de gemeenten hebben gegeven. Elke gemeente
organiseert het op haar eigen manier. Het baart wel zorgen dat op een
aantal plekken de regie van de wijkteams nog niet goed geregeld is. Dat
kan te maken hebben met de specialismen die een gemeente, op afroep of
in het wijkteam, tot haar beschikking heeft. Dat geldt met name voor de
gebieden van de jeugd-ggz en de licht verstandelijk beperkten (lvb).
Hiervoor vraag ik graag aandacht, vooral omdat het ontbreken van
expertise op deze gebieden ertoe kan leiden dat niet tijdig gesignaleerd
wordt welke ondersteuning nodig is. Ik ben heel voorzichtig, maar een
mogelijke indicatie hiervoor is dat de reguliere doorverwijzingen op een
aantal vlakken afnemen, terwijl de crisisplaatsingen toenemen. Het eerste
was natuurlijk een doel van de decentralisatie, maar dit resultaat zou wel
heel snel zijn. Ik vraag de Staatssecretaris hierbij de vinger aan de pols te
houden met de gemeenten, want zij zijn hiervoor verantwoordelijk. Het is
volgens mij een belangrijk punt om aan de orde te stellen.
Bij amendement van mijzelf en mevrouw Bergkamp is in de wet geregeld
dat we outcome-criteria gebruiken bij de contractering. In de regio
Rijnmond is er inmiddels een fantastisch voorbeeld, dat zowel op het
niveau van de Gemeentelijke monitor sociaal domein als op wijkniveau
uitgewerkt is. Kan de Staatssecretaris nog eens extra onder de aandacht
van de gemeenten brengen dat het nodig is dit te doen, eventueel met
hulp van het ondersteuningsteam? Ik heb al eerder de toezegging
gekregen dat dit gebeurt.
We krijgen signalen dat de aanbieders en gemeenten grote administratieve lasten ervaren. We moeten hierbij wel een onderscheid tussen een
aantal plaatsen maken. Het heeft te maken met de wijze van contracteren
en het niet-hanteren van standaarden. Ik verzoek de Staatssecretaris om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

8

samen met de VNG een manier te vinden om de wethouders te informeren over beschikbare standaarden inclusief de bijlagen. Dit kan enorm
helpen en voorkomen dat iedereen zelf opnieuw het wiel gaat uitvinden.
Het betreft standaarden voor de manier waarop men moet declareren,
maar ook voor de manier waarop men informatie moet aanleveren en
waarop men aan informatie komt. Neemt men bijvoorbeeld de gemeentelijke monitor en de Jeugdstaat als informatiebron? Is de Staatssecretaris
bereid om het op deze manier te regelen? Kan het ondersteuningsteam
een rol in de overdracht van kennis spelen bij de gemeenten waar de
administratieve lasten een probleem vormen en de ambtenaren nog te
weinig kennis hebben? Graag krijg ik een toezegging op dit punt.
Van de aanbieders en de gemeenten zelf hoor ik klachten dat de zorg niet
altijd rechtmatig wordt verleend. Het blijkt dat gemeenten daar bewust op
gestuurd hebben door te zeggen dat er geen beschikking geslagen hoeft
te worden, maar dat er direct doorverwezen kan worden als de ouders en
kinderen akkoord gaan met de geboden hulp. Dat is heel mooi in het
kader van de administratieve lasten. Ik had het net over klachten, maar dit
is een mooi voorbeeld. Dit is prachtig; zo zouden we het willen. Het levert
echter wel een rechtmatigheidsprobleem op. Als het goed is, heeft de
VNG dit probleem met de gemeenten opgelost. Dat zou door middel van
een soort voorlegger zijn gedaan. Ik hoor graag van deze Staatssecretaris
of dat zo is, want dit soort problemen moet men natuurlijk wel met elkaar
oplossen.
De collega’s hebben al wat gezegd over de nieuwe toetreders. Het is heel
belangrijk de gemeenten erop te wijzen deze op te nemen in hun
contractlijsten, omdat het in hun belang is dat het geen cowboys zijn en
dat in ieder geval de inspectie de nieuwe toetreders kent.
Van bijvoorbeeld de belangenorganisatie Per Saldo hoor ik dat mensen
niet weten waar ze terechtkunnen voor de herindicatie van hun pgb, dat in
april of mei afloopt. Daarover zijn onzekerheden. Kan de Staatssecretaris
aangeven hoe het moet en hoe de gemeenten op hun websites hierover
duidelijke informatie kunnen geven?
Mevrouw Gerbrands (PVV): Voorzitter. Zoals altijd hebben we een stel
prachtige brieven van de Staatssecretaris ontvangen over de stand van
zaken van de nieuwe Jeugdwet. Alles loopt op rolletjes. Dat wil hij ons
althans doen geloven. Er is zorgcontinuïteit geboden en er hebben zich
geen grote problemen voorgedaan. De eerste maanden laten een rustig
beeld zien, aldus de Staatssecretaris.
Dat er nog geen ongelukken gebeurd zijn, is vooral te danken aan het
verantwoordelijkheidsgevoel van de hulpverleners. Er wordt volop
geëxperimenteerd. Voor 2015 is er nog een overgangsrecht. De
verwachting is echter dat kinderen die in 2015 jeugdhulp nodig hebben,
problemen bij de toegang zullen tegenkomen. Daardoor bestaat het risico
dat kinderen niet op tijd passende zorg krijgen. Voor 2016 geldt het
overgangsrecht helemaal niet. In de loop van dit jaar loopt de indicatie
van veel kinderen af en moet de gemeente ze herindiceren. In de komende
periode start de gemeente met de inkoop van de zorg voor 2016. Wat
betekent dit voor de jeugdhulp die volgend jaar beschikbaar is? Op dit
moment wordt er bovenregionale specialistische zorg geleverd zonder dat
daarover contractafspraken zijn. Kan de Staatssecretaris garanderen dat
de geleverde zorg uitbetaald wordt en dat deze zorg volgend jaar in
voldoende mate beschikbaar is? De bezuinigingen lijken de transformatiekracht van gemeenten te drukken. De reden voor mijn fractie om tegen de
nieuwe Jeugdwet te stemmen was niet dat de overheveling naar de
gemeente slecht zou zijn, maar de snelheid hiervan en de bezuinigingen
die hiermee gepaard gingen.
Er bestaat geen groter contrast dan tussen het «alles gaat goed»-verhaal
van de Staatssecretaris en het rapport van de Kinderombudsman.
Gemeenten hebben hun zaken niet op orde. Kinderen die zorg nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

9

hebben, zijn niet in beeld. Ouders weten niet waar ze moeten aankloppen
voor hulp. De organisatie is niet goed. De communicatie is niet goed. Het
is onduidelijk wie de regie voert. Conclusie: op dit moment zijn er
kinderen in gevaar. Ze zijn in gevaar omdat deze enorme hervorming er
gewoon doorheen gejast is. Ze zijn in gevaar omdat er dingen aan de
voorkant gemist worden. Dit gebeurt enerzijds omdat de ouders de weg
naar de wijkteams niet weten te vinden en wachten tot het eigenlijk al te
laat is. Anderzijds is er te weinig kennis in huis bij de wijkteams, waardoor
er te lang gewacht wordt met het leveren van de benodigde zorg.
Kinderen lopen gevaar omdat er te veel gefocust wordt op de eigen kracht
van gezinnen en dat pad veel te lang bewandeld wordt. Door onvoldoende deskundigheid van de wijkteams worden complexe problematiek
en kindsignalen gemist. Dit kan niet de bedoeling zijn van de decentralisaties. Waar is de expertise gebleven? Is een en ander het gevolg van de
hervorming, van de bezuinigingen, van de efficiëntiekorting?
Voor de gemeenten gelden alleen de kosten en niet de kwaliteit van de
jeugdhulp. Ze stellen procedure-, monitorings- en kwaliteitseisen die een
enorme regeldruk en bureaucratie veroorzaken. Bovendien gaat er door
deze belachelijke regeltjes en eisen erg veel zorggeld verloren. Waar
hebben we dat toch eerder gezien? Standaardisering en vereenvoudiging
van systemen kunnen de druk van de administratieve lasten enorm
verlichten. Is de Staatssecretaris bereid hierop aan te sturen?
Begeleid wonen, pleegzorg, crisisopvang en alle andere vormen van zorg
hebben een code. Alleen hanteert elke gemeente haar eigen richtlijn. Er
zijn inmiddels meer dan 69.000 productcodes in de jeugdzorg. Je zou
bijna zeggen dat de veertien productgroepen bij de verpleging en
verzorging nog meevallen. Graag krijg ik een reactie van de Staatssecretaris.
Vertrouwelijke medische gegevens van kinderen en gezinnen worden
massaal door de gemeenten opgevraagd. De gemeenten eisen inzage in
de medische gegevens; anders wordt er niet betaald. Deze zeer vertrouwelijke gegevens van gezinnen dreigen op straat te belanden. Hoe lost de
Staatssecretaris dit probleem op?
De jeugdhulp is één grote proeftuin. Kwetsbare kinderen, kinderen die
mishandeld, misbruikt of verwaarloosd worden, dreigen te verdwalen. De
eerste wachtlijsten zijn er al. Er bestaat nog veel onduidelijkheid over
taken, bevoegdheden en aanpak. Dat heeft effect op de jeugdhulp die bij
de wijkteams is ondergebracht. We hadden beter naar het voorbeeld van
Denemarken moeten kijken. Dat heeft mijn fractie bij de behandeling van
de Jeugdwet ook al aangegeven. Toen Denemarken een aantal jaren
geleden een soortgelijke stelselwijziging doorvoerde, is gebleken dat
transformatie en bezuinigingen niet goed samengaan. Gemeenten
worden geacht voor minder geld minimaal hetzelfde niveau jeugdhulp te
leveren. Het risico bestaat dat daarmee ingeleverd wordt op de kwaliteit.
Dat is zeer onwenselijk. In het rapport van de Kinderombudsman worden
negen duidelijke aanbevelingen meegegeven aan de Staatssecretaris. Ik
zal ze niet allemaal opnoemen. De vraag die vandaag voorligt, is of hij
deze aanbevelingen overneemt. Volgens mijn fractie moet het antwoord
daarop ja zijn.
Ik sluit graag af met de woorden van de heer Dullaert: «Het is een van de
grootste hervormingen in Nederland, maar we mogen niet accepteren dat
het een grote proeftuin is. Het gaat om mensen van vlees en bloed, om
kwetsbare kinderen en dan mag je deze risico’s niet nemen».
Mevrouw Keijzer (CDA): Voorzitter. Nu de eerste maanden van het
nieuwe stelsel achter de rug zijn, hebben we de kans om een eerste
tussenrapport op te maken. Ik heb al eerder gezegd dat de kwalificatie van
de Staatssecretaris van een beheerst beeld losstaat van de werkelijkheid
van heel veel mensen die zich met de handen in het haar afvragen waar ze
naartoe moeten voor zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

10

Het eerste punt dat ik vandaag aan de orde stel, is een bestuurlijk
onderwerp, namelijk het nieuwe herverdelingssysteem. Alle fracties
hebben e-mails van gemeenten ontvangen waarin ze aangeven dat de
herverdelingseffecten desastreus zijn. Ik kan me daarbij van alles
voorstellen. Voert de Staatssecretaris het herverdelingssysteem toch in
per 1 januari of is hij bereid de invoering te faseren en een maximum te
stellen aan het percentage dat gemeenten erop achteruit mogen gaan?
Mijn tweede punt is de continuïteit van zorg. Volgens de TAJ is deze term
verkeerd begrepen en heeft de Staatssecretaris in allerlei overleggen
steeds gezegd dat continuïteit van zorg betekent dat men bij dezelfde
zorginstelling mag blijven. Ik meen me te herinneren dat hij dat hier ook
een keer gezegd heeft. Trekt de Staatssecretaris het zich niet aan dat door
al de mooipraterij vanuit het ministerie mensen terecht gemeend hebben
dat hun kind de zorgverlener zou houden die het voor 1 januari 2015 had?
Had hij het achteraf gezien niet anders moeten doen? Hoe voorkomt de
Staatssecretaris dat we aan het einde van dit jaar weer dezelfde
problemen zien bij de contractering voor 2016? Ik hoor van vele
wethouders dat het zeer ingewikkeld is om zicht te krijgen op de financiële
effecten van de eerste maanden jeugdhulpverlening. Herkent hij dit
signaal? Zo ja, kan hij de gemeenten daarin bijstaan?
Over de toegang tot de jeugdhulp, de zogenaamde jeugdteams, is al het
een en ander gezegd, ook in relatie tot het rapport van de Kinderombudsman. Daarbij kan ik me alleen maar aansluiten. Ik vind het een
zorgelijke ontwikkeling. Ik las laatst dat voor 1 januari 65% van de ouders
die zich zorgen maakten over psychische problemen van hun kinderen, via
de huisarts bij jeugdhulp kwamen. Nu blijkt dat 80% te zijn. Ik probeer me
voor te stellen hoe dat kan. Volgens mij kunnen er twee redenen voor zijn:
complete onduidelijkheid over waar men moet zijn of zorgen over de
deskundigheid bij de wijkteams. Over dat laatste krijgen we zeer verschillende berichten. Gisteravond was ik in Leiden en hoorde ik dat de
jeugd-ggz daar deel uitmaakt van het wijkteam. Voor heel veel gemeenten
geldt dat niet. Heeft de Staatssecretaris er een beeld van? Wil hij bekijken
hoe hij de deskundigheid kan verbeteren? We bespreken binnenkort de
zogenaamde veegwet. Daarin wordt een oplossing geboden voor het
probleem van het controleren van declaraties in relatie tot het beroepsgeheim omtrent medische gegevens. De CDA-fractie vraagt zich af of het
niet beter is het declaratiesysteem aan te passen in plaats van de wet,
waardoor de privacy en de kwetsbare gegevens minder beschermd zijn
dan nu. Als het een feit blijkt dat ouders via de huisarts blijven gaan, moet
de Staatssecretaris dan niet in gesprek gaan met de koepel van de
huisartsen? Het is namelijk een flinke verzwaring van de taken van de
huisarts.
In grote delen van Nederland wordt steeds minder gebruikgemaakt van
specialistische jeugdzorg. Het gebruik neemt af met gigantische percentages. We kunnen zeggen dat dit goed is en dat we in het verleden
blijkbaar te veel gebruik hebben gemaakt van specialistische jeugdzorg.
We zien echter tegelijkertijd een toename van het aantal crisisplaatsingen.
Ik denk dan dat dit met elkaar te maken moet hebben. De Staatssecretaris
zegt echter dat hij het niet weet en dat hij gaat bekijken hoe het precies zit.
Je kunt voorzichtig zijn, want je moet iets zeker weten voordat je er iets
over zegt. Dit is echter zo een-op-een. Is de Staatssecretaris bereid om nu
al in gesprek te gaan met de desbetreffende jeugdinstelling? Anders
hebben we over drie jaar hetzelfde probleem als Denemarken, namelijk
dat de specialistische jeugdexpertise verdwijnt, en dan hebben we echt
iets verkeerd gedaan. Is de Staatssecretaris bereid het overleg aan te gaan
om de cijfers boven tafel te krijgen?
Tijdens de behandeling van de Jeugdwet heeft de Kamer specifiek
aandacht gevraagd voor de situatie van uit huis geplaatste kinderen en
jongeren. Er is een amendement van mevrouw Ypma aangenomen dat bij
uithuisplaatsingen een plaatsing in een gezinsomgeving in principe de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

11

voorkeur heeft boven een plaatsing in een instelling. Daarmee is dus in de
wet geregeld dat de kinderen bij uithuisplaatsingen, als het maar eventjes
kan, in een pleeggezin of een gezinshuis terechtkomen. Er zijn ongeveer
15.000 plaatsingen in residentiële voorzieningen. In feite moet dus voor al
deze plaatsingen aangetoond kunnen worden dat er geen andere
oplossing was. Is de Staatssecretaris bereid om dit cijfer te bekijken en te
onderzoeken of dit gebeurd is? Zo nee, wil hij er dan voor zorgen dat het
alsnog gebeurt?
Is de gemeente verantwoordelijk als er geen Wlz-indicatie is? Ik heb
begrepen dat het begrip «gebruikelijke zorg» opgerekt is en dat voor
kinderen tussen de 8 en 18 jaar een veel groter beroep wordt gedaan op
de ouders. Ik heb een praktijkvoorbeeld van het nettoresultaat hiervan.
Het betreft een moeder van een 15-jarige zoon met het syndroom van
Down. Vroeger kon hij terecht in de dagbesteding vanuit de AWBZ; nu
moet hij naar de naschoolse opvang als hij ’s middags uit school komt.
Zijn indicatie loopt bijna af en volgens de gemeente is naschoolse opvang
gebruikelijke zorg en moet de moeder zich melden bij de Stichting
Kinderopvang. We hebben het dus over een 15-jarige jongen met Down.
In de reguliere naschoolse opvang zitten kinderen van 8, 9, 10, 11 jaar. Dit
kan toch niet waar zijn? Graag krijg ik een reactie hierop van de Staatssecretaris. Wat gaat hij hieraan doen?
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voorzitter. Uit de brieven van het
kabinet over de voortgang van de jeugdzorgdecentralisatie blijkt een
zorgelijk gebrek aan urgentie. De Staatssecretaris meldt in zijn brief dat er
zich geen grote problemen hebben voorgedaan als gevolg van de transitie
van het jeugdstelsel. Het kabinet ziet dus blijkbaar de problemen niet. Ik
licht er een paar uit. Zorgaanbieders moeten steeds vaker zorgverleners
ontslaan om accountants en ICT-specialisten aan te nemen om het hoofd
te kunnen bieden aan de regeldruk: dus minder zorgers en meer papierschuivers. Door dezelfde administratieve lasten van zorgverleners krijgen
steeds meer jongeren te maken met lange wachttijden. De toeleiding naar
de specialistische jeugdzorg neemt af met als gevolg een toename van het
aantal crisisopnames. Mevrouw Keijzer noemde het net ook al. Jeugdzorgaanbieders geven aan dat wijkteams niet naar behoren functioneren,
terwijl huisartsen door sommige gemeenten wordt verteld dat ze alleen
naar wijkteams mogen doorverwijzen. Dit laatste is gewoon in strijd met
de Jeugdwet. Vindt de Staatssecretaris dit geen grote problemen?
GroenLinks ziet graag dat het kabinet energie steekt in het oplossen van
deze problemen in plaats van het regisseren van een mooiweershow.
De bureaucratische lasten waarmee de zorgaanbieders momenteel te
maken hebben, vormen een gigantisch probleem. GroenLinks heeft al
vaker verzocht om een landelijke verantwoordingsstandaard. De Staatssecretaris is hiertegen omdat het indruist tegen de beleidsvrijheid van
gemeenten. Ik vraag hem om hiervoor stelselverantwoordelijkheid te
nemen. Als je een kind leert zwemmen, duw je het niet zonder
zwembandjes in het diepe. Gemeenten moeten bij de decentralisatie
begeleid worden, anders dreigt de bureaucratie het jeugdstelsel zelfs af te
knijpen. Zorgaanbieders kunnen hun werk niet doen als tien gemeenten
om tien verschillende sets informatie vragen. Is de Staatssecretaris bereid
om het initiatief te nemen en een wettelijke regeling voor de verantwoordingsstandaarden te maken? Eén regeling maakt het trouwens ook veel
gemakkelijker om informatie transparant te maken.
Ik ben geschrokken van het bericht dat volgens de VNG een extra korting
van 270 miljoen wordt doorgevoerd op de jeugdzorg en de Wmo. Dat gaat
tegen de bestuurlijke afspraken in en is bovendien onverantwoord gezien
de grote bezuinigingen die de gemeenten al moeten verwerken. Kan de
Staatssecretaris dit misverstand heel snel uit de weg helpen en toezeggen
dat er komend jaar niet extra bezuinigd wordt op de jeugdzorg en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

12

Wmo? Het tussentijds wijzigen van de regels is in de ogen van GroenLinks
onbehoorlijk bestuur.
GroenLinks maakt zich al geruime tijd hard voor goede waarborgen voor
de privacy van jeugdzorgcliënten bij de jeugdzorgdecentralisatie. Ik heb
nog altijd geen goed antwoord gekregen van het kabinet op de vraag of
gemeenten persoonsgegevens uit het jeugddomein mogen koppelen aan
persoonsgegevens uit andere domeinen. Uit onderzoek van GroenLinks
blijkt dat dit juridisch niet kan. Het College bescherming persoonsgegevens (CBP) heeft zich achter deze conclusie geschaard. Kan het kabinet
aangeven in welke mate door gemeenten persoonsgegevens in het
sociale domein worden gekoppeld? Kan het kabinet onderzoeken hoe er
binnen de wijkteams wordt omgegaan met persoonsgegevens? Dit laatste
is ook een punt van zorg voor mijn fractie.
Het baart GroenLinks zorgen dat jeugdzorgaanbieders melden dat de
wijkteams vaak onvoldoende expertise hebben of hun werk nog niet
soepel doen, terwijl sommige gemeenten hun huisartsen vertellen dat ze
altijd naar de wijkteams moeten doorverwijzen en niet naar de specialistische jeugdzorg. Dat is in strijd met de wet. Is de Staatssecretaris bereid
om de TAJ opdracht te geven om dit soort signalen te onderzoeken? Hoe
zorgt het kabinet ervoor dat de wijkteams snel vlotter opereren en de
juiste expertise hebben?
Naast dit alles heb ik een aantal vragen over de pgb’s. Per Saldo geeft aan
dat informatie over de mogelijkheid van een pgb bij jeugdhulp inclusief de
bijbehorende informatie over tarieven, bij veel gemeenten slecht of in het
geheel niet vindbaar is. Mevrouw Van der Burg gaf dat ook al aan.
Bovendien zijn gemeentelijke medewerkers vaak niet goed op de hoogte
van de pgb-mogelijkheid en het belang daarvan. Hoe zorgt het kabinet
ervoor dat men goed wordt geïnformeerd over de pgb-mogelijkheid? Is
het kabinet bereid om stappen te zetten om te voorkomen dat mensen
naar de rechter moeten omdat de gemeenten een te laag tarief voor de
pgb’s hanteren? Wij vinden dat de Staatssecretaris hierin zijn verantwoordelijkheid moet nemen en ervoor moet zorgen dat mensen niet naar de
rechter gejaagd worden.
Het is van belang dat beide Staatssecretarissen aan de slag gaan om de
problemen rond de jeugdzorgdecentralisatie op te lossen. Ze leunen toch
wat achterover en die houding baart mij zorgen. Kinderen en gezinnen
verwachten daadkracht van ons.
Mevrouw Ypma (PvdA): Voorzitter. Het aantal gezinshuizen is met bijna
25% toegenomen. Uithuisgeplaatste jongeren krijgen een dusdanige draai
in hun leven dat hun toekomst verandert. Dat is ontzettend goed nieuws.
Desondanks wonen er nog 15.000 kinderen in een residentiële instelling.
Dat is heel veel. Collega Keijzer begon al even over het amendement op
de Jeugdwet dat door de Kamer is aangenomen. Ik hoop dat de Staatssecretaris bereid is om met de gemeenten te bedenken hoe ze het aantal
kinderen in residentiële instellingen verder omlaag kunnen brengen en
dat ze dit toekomstperspectief in hun agenda opnemen.
Plaatsing bij pleegouders is ook een manier om kinderen in huis in plaats
van uit huis te plaatsen. Ik krijg signalen van pleegouders waarin ze
aangeven dat de leeftijdsgrens van 18 jaar bij pleegzorg problematisch is.
Ik weet niet hoe het bij de Staatssecretaris is gegaan en of zijn kinderen op
18-jarige leeftijd al volledig zelfstandig waren. Misschien was hij zelf op
die leeftijd ook nog niet helemaal zelfstandig. Voor heel veel kinderen
geldt dat ze met 18 jaar de steun van hun ouders of pleegouders nog heel
hard nodig hebben. Dat geldt zeker voor kinderen die soms wat achterlopen in hun ontwikkeling omdat ze een heleboel moeilijke dingen hebben
meegemaakt. De leeftijdsgrens van 18 jaar leidt soms echt tot problemen.
Alleen bemiddelde pleegouders kunnen hun pleegkinderen na hun 18de
nog opvangen. Hoe kunnen we ervoor te zorgen dat ook minder bemiddelde pleegouders hun pleegkind kunnen blijven ondersteunen? We

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

13

moeten er bovendien voor zorgen dat de pleegouders voldoende
ondersteuning houden. De Staatssecretaris heeft weleens gezegd dat alle
pleegouders een standbeeld verdienen. Ik deel die mening volledig. Ze
moeten echter wel goede ondersteuning krijgen en niet zelf opdraaien
voor extra kosten zoals medische kosten of vervoerskosten.
We zijn de verandering van de Jeugdwet ingegaan met drie doelen: de
kinderen moeten eerder de juiste hulp krijgen, de ouders moeten de regie
krijgen en de professionals moeten het vertrouwen krijgen. Ik wil graag
weten hoe het met deze drie punten staat. Krijgen de kinderen eerder de
juiste hulp? Worden er in de eerste lijn meer problemen op een goede
manier opgelost? Komen de kinderen sneller bij de wijkteams terecht?
Worden ze goed geholpen? Het aantal aanvragen in de tweede lijn voor
kinderen tussen de 0 en 6 jaar neemt af. Dat is prima, als die kinderen in
de eerste lijn terechtkomen en daar goed geholpen worden. Deze kinderen
kunnen niet altijd zelf om hulp vragen, terwijl het wel ontzettend
belangrijk is dat ze hulp krijgen. Er is een prachtig onderzoek bij ouders en
jongeren gedaan, maar ik wil graag nog een quickscan bij kraamhulpen,
verloskundigen, consultatiebureaus en scholen over de vindbaarheid en
effectiviteit van de eerste lijn. Deze professionals zijn met die jonge
kinderen bezig. Het is ontzettend belangrijk dat ze op de goede manier
hulp krijgen, ook als de professionals alleen een onderbuikgevoel hebben
dat er iets niet klopt. Anders worden er namelijk aan de voorkant signalen
gemist en komen de kinderen in de crisisopvang terecht. Dat moeten we
niet willen. Mijn collega’s hebben dat ook al aangegeven. Voorkomen is
altijd beter dan genezen.
Het is ook tijd voor vertrouwen. Professionals moeten het vertrouwen
meer krijgen. «Vertrouwen» is een sleutelwoord voor het verbeteren van
de zorg. De jeugdzorg moet een beter geoliede machine worden. De
professionals moeten elkaar kunnen vinden. Ze moeten durven samenwerken in plaats van elkaar zien als concurrenten. Ze komen uit een
systeem waarin ze concurrenten waren. Ze kenden elkaar niet. Nu worden
ze vanuit hun moederorganisaties bij elkaar gebracht en in wijkteams
geplaatst om samen te werken. Ze hoeven niet allemaal alles te kunnen,
maar ze moeten elkaar wel kunnen trainen en signaleren wat er mis is. Ik
hoor verschillende dingen over de wijkteams. Ik ben het niet met de
Kinderombudsman eens dat de wijkteams alleen maar experimenteren.
Het is logisch dat de wijkteams er verschillend uitzien, maar we moeten
wel bepaalde voorwaarden aan de professionals in de teams stellen. Ze
moeten kunnen signaleren wanneer er sprake is van een verstandelijke
beperking of een psychiatrisch probleem. De specialistische kennis moet
naar de voorkant. Door het delen van die kennis aan de voorkant kunnen
kinderen eerder en beter geholpen worden, omdat er op tijd de juiste
expertise wordt bijgehaald.
Mevrouw Kooiman (SP): Dit doet me denken aan een motie die de SP
met de ChristenUnie heeft ingediend, toen de discussie over de Centra
voor Jeugd en Gezin nog gaande was. We hadden toen het idee opgevat
dat in ieder geval de specialistische zorg, dus de zorg voor verstandelijk
gehandicapten en de ggz-zorg, verankerd zou moeten zijn. Die motie is
door de Kamer aangenomen. Is het geen oplossing als in ieder geval deze
specialistische zorg in de wijkteams aanwezig is?
Mevrouw Ypma (PvdA): Mijn punt is inderdaad dat we specialistische
zorg in de wijkteams moeten hebben. Dat gebeurt al in heel veel
gemeenten, maar in sommige gemeenten zit er helemaal geen jeugdzorg
in het wijkteam. Ik vind dat dit niet kan. De transformatie, vooral de
samenwerking, verdient een impuls. Er zijn allemaal verschillende
beroepsverenigingen. Iedere koker heeft zijn eigen beroepsvereniging.
Kan er niet één beroepsvereniging voor het gehele sociale domein komen,
zodat de verschillende professionals veel meer gaan samenwerken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

14

Mevrouw Kooiman (SP): Ik ben heel erg blij om te horen dat in ieder
geval jeugdzorgprofessionals in de wijkteams moeten zitten. Ik hoor graag
of dit specifiek lvb- en ggz-professionals horen te zijn. Als ik de rapporten
moet geloven, blijven juist professionals met deze specifieke kennis
achter.
Mevrouw Ypma (PvdA): Dat is precies wat ik net heb gezegd. Professionals met die kennis moeten in het wijkteam zitten of moeten er direct
bijgehaald kunnen worden. Het laatste geval vereist dan wel dat in het
wijkteam mensen zitten die kunnen signaleren en escaleren. We moeten
het kind niet doorschuiven van het ene naar het andere hokje, maar extra
expertise inroepen. We moeten nadrukkelijk niet met het kind schuiven,
maar met de professional. De professional wordt erbij gehaald indien die
specifieke expertise nodig is.
Het is dus essentieel dat professionals kunnen signaleren. Dat vraagt
bijscholing. Daar zit de crux. We kunnen dit bereiken door de vernieuwingsagenda. Die mag nog wel wat meer vuur hebben met betrekking tot
dit soort punten. Daarbij moet ook meegenomen worden dat mensen die
in de jeugdzorg werken, knettergek worden van de administratie. We
hadden gehoopt dat ze er meer vertrouwen in zouden krijgen dat ze
minder hoefden te administreren. Daarom vraag ik de Staatssecretaris om
een administratiesnoeiplan, waarbij zorgverleners, patiënten en belangenbehartigers bekijken hoe en waar ze kunnen snoeien. Ze moeten komen
tot een uniforme set van outcome-criteria in plaats van de huidige 107.000
verschillende productcodes. Dat kan echt niet meer. Daarbij kan het
ondersteuningsteam van het ministerie goed helpen.
Ook de gemeenten hebben hierin een belangrijke rol. Ze moeten niet
opnieuw een bureautje jeugdzorg beginnen door indicaties te stellen. Er
moet zo min mogelijk met individuele en zo veel mogelijk met collectieve
voorzieningen worden gewerkt, zodat men van al die administratie en
rompslomp af is. Ik zie graag dat er meer voorbeelden over bijvoorbeeld
populatiegebonden bekostiging worden gedeeld tussen bestuurders,
zodat die veel meer en versneld verspreid worden.
Mevrouw Keijzer (CDA): Net als mevrouw Ypma erger ik me mateloos
aan alle administratie. Haar voorstel klinkt op zich goed, maar vergeet ze
niet de gemeenten te noemen? Deze zaken zijn immers al overgegaan
naar de gemeenten. Die moeten er dan toch ook bij betrokken worden?
Ik heb nog een tweede vraag, als de voorzitter mij toestaat. Het klinkt
goed: geen individuele maar collectieve voorzieningen. Maar doen we
daarmee geen onrecht aan situaties die nu eenmaal niet op die manier
opgelost kunnen worden? Ik zie namelijk in het kader van de Wmo al veel
te vaak gebeuren dat allerlei zaken collectief worden geregeld.
Mevrouw Ypma (PvdA): Twee dingen zijn belangrijk. Het is voor mij echt
een zorg dat de wijkteams op papier eerstelijnsvoorzieningen zijn, maar in
de praktijk werken als tweedelijns indicatiemachines. Zo hebben we het
niet bedoeld. De wijkteams zijn bedoeld voor een manier van werken
waardoor kinderen eerder de juiste hulp en de professionals meer het
vertrouwen krijgen. Dan moet men dus niet gaan werken als een
tweedelijns indicatieorgaan. In de Wmo staat dat er binnen zes weken een
passende oplossing moet komen. Het zou helpen als deze bepaling via de
veegwet naar de Jeugdwet wordt doorgetrokken. Dan geldt ook voor de
Jeugdwet dat men binnen zes weken met een passende oplossing moet
komen, waarbij overigens het gezin het recht heeft om met een familiegroepsplan te komen en zo de regie te nemen over datgene wat passend
is in de betreffende situatie.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik hoop niet dat mevrouw Ypma ervoor pleit om
het procedurele monstrum uit de Wmo te verplaatsen naar de Jeugdwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

15

Dan spannen we ook daar het paard achter de wagen. Als je een kind met
problemen hebt, interesseert het je niet of je nu eerstelijns-, tweedelijnsof derdelijnshulp krijgt. Je wilt gewoon goede zorg. Daaraan moeten we
vasthouden. Mevrouw Ypma heeft nog niet geantwoord op mijn vraag of
ze vergeten was de gemeenten te noemen, toen ze zei dat er iets moest
gebeuren door te snoeien in allerlei regels.
Mevrouw Ypma (PvdA): Volgens mij heb ik die wel genoemd, maar ik ben
kennelijk niet duidelijk genoeg geweest. De gemeenten hebben zeker een
belangrijke rol. Daarom pleit ik bijvoorbeeld ook voor populatiegebonden
bekostiging. Je stelt een goed wijkteam samen, dus breed en met
voldoende expertise. Dat team geef je een zak geld op basis van de
populatie van de desbetreffende wijk. Je zegt: we willen graag dat jullie
voor oplossingen zorgen en dat jullie je verantwoorden op basis van de
outcome, dus de resultaten; that’s it; meer hoeven we niet. Wat zal dat een
oplossing zijn voor al de mensen die met een stopwatch lopen om te
kijken hoeveel minuten ze met welke dingen bezig zijn.
De voorzitter: De griffier zit hier naast me met een stopwatch.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Heb ik mevrouw Ypma goed begrepen? Heb
ik het goed gehoord? Zei ze dat er gemeenten zijn waar geen wijkteams
zijn en dat ze vindt dat dit niet kan?
Mevrouw Ypma (PvdA): Nee hoor, dat heb ik niet gezegd. Ik heb gezegd
dat er heel verschillende wijkteams zijn en dat ik dat logisch vind.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Ik dacht echt dat ze dat gezegd heeft. Als ze
zegt van niet, dan heb ik het zeker niet goed begrepen.
De voorzitter: Mevrouw Voortman heeft een vraag. Ik dacht dat we
scherp waren in de interrupties, maar de leden halen nu een en ander in.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dat komt omdat mevrouw Ypma
zoveel interessante punten aanhaalt. Ik heb iets gehoord over standaarden
voor verantwoording. Daarover heeft mevrouw Ypma vragen gesteld. Ik
heb benoemd of het niet beter zou zijn om één landelijke standaard te
maken voor de instellingen die nu met tien verschillende verantwoordingssystemen te maken krijgen. Ik ben benieuwd hoe mevrouw Ypma
hierin staat.
Mevrouw Ypma (PvdA): Ik wil graag dat het geld bij de kinderen
terechtkomt en niet bij de administratie. We hebben een probleem als de
afdeling administratie de snelst groeiende afdeling binnen de instellingen
is. Dat hoor ik namelijk op een aantal plekken terug en ik vind het een
serieus probleem. Ik heb berichten gehoord over 107.000 verschillende
productcodes. Ik vind dat echt idioot en ik wil dat hiervoor een oplossing
komt. Ik leg die opdracht graag bij de Staatssecretaris neer. Het maakt mij
niet zoveel uit hoe hij het oplost, als er maar een oplossing voor komt. Het
lijkt mij in ieder geval van belang dat de verschillende sectoren samenwerken en dat we het niet meer hebben over AWBZ, Zvw en al die
verschillende vormen. Het moet een geheel worden waardoor het
simpeler wordt.
De vergadering wordt van 16.05 uur tot 16.20 uur geschorst.
De voorzitter: Staatssecretaris Dijkhoff begint met de beantwoording van
de vragen die aan hem zijn gesteld. Daarna zal hij dit algemeen overleg
verlaten. In de eerste termijn van de Kamer zijn we zeer terughoudend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

16

geweest met het aantal interrupties. Als de woordvoerders zich beperken
tot heel korte vragen, kan ik twee tot drie interrupties per fractie toestaan.
Staatssecretaris Dijkhoff: Voorzitter. Ik dank de Kamer voor de vragen die
aan mij zijn gesteld. De eerste betrof de verhouding tussen voogdij en ots.
Ik kan de Kamer melden dat we de cijfers blijven monitoren. We zien al
een aantal ontwikkelingen. Het aantal ondertoezichtstellingen neemt al
tijden gestaag af en het aantal voogdijmaatregelen neemt licht toe.
Daaraan liggen andere redenen dan de financiële prikkel ten grondslag,
want die zou op zich niet moeten leiden tot een verschuiving in de
verhouding tussen de maatregelen. Het is al langer de inzet om een ots
niet te lang te laten voortduren als duidelijk is dat het geen heilzame weg
is. Daarom zien we die ontwikkeling nu al. Of er een ontwikkeling in de
ouderbijdrage is, kunnen we nog niet zeggen omdat de huidige cijfers
lopen tot het derde kwartaal van 2014. We blijven de cijfers continu
monitoren. Als die ontwikkeling zich voordoet, kunnen we die dus snel
constateren. Het duurt echter even totdat de volgende rapportage komt,
want er zit een half jaar vertraging in de cijfers.
De tweede vraag betrof de privacy en gegevenskoppeling. Voor gegevenskoppeling binnen het sociale domein is het niet genoeg als er
toestemming wordt verleend. Dit is duidelijk aan de gemeenten doorgegeven. Los van de toestemming moet er een objectieve noodzaak
bestaan. Standaard staat het de gemeenten niet vrij om zonder meer
gegevens te koppelen. Het is ook niet zo dat dit niet mag, maar de
bestaande wettelijke eisen moeten opgevolgd worden. Er bestaat dus
geen totaalverbod op het samenvoegen van systemen, maar er moet een
noodzaak zijn. Die ligt natuurlijk vooral in het belang van degene wiens
gegevens het betreft en de zorg en bescherming die aan die persoon
verleend dienen te worden.
De derde vraag betrof de inzet van vrijwilligers. Het is in de eerste plaats
aan de gemeente om te bepalen hoe de jeugdbescherming vormgegeven
wordt. Het kan echter nooit zo zijn dat die aan vrijwilligers wordt
overgelaten. Er zit altijd een professional tussen. De jeugdbeschermer
voert altijd de regie. Hij kan natuurlijk een beroep doen op het bestaande
netwerk van de desbetreffende persoon. Hij kan ook een beroep doen op
derden, andere hulpverleners, om hem te ondersteunen, eventueel op
vrijwillige basis zoals nu in ieder geval in één gemeente in een pilot
gebeurt. Die hulp kan echter nooit vervangend zijn en zal altijd moeten
plaatsvinden onder eindregie van de jeugdbeschermer.
Mevrouw Kooiman (SP): Zoals de Staatssecretaris het nu uitlegt, kan ik
het me heel goed voorstellen. Ik heb destijds als gezinsvoogd ook
gebruikgemaakt van vrijwilligers. Ze kunnen heel veel uit handen van
gezinnen nemen. Ik heb echter Kamervragen gesteld over een organisatie
die pretendeert daadwerkelijk een behandeling te bieden. Ik vind dat een
behandeling en het bieden van professionele hulp moet worden overgelaten aan professionals en niet aan vrijwilligers. Dat is niet fair voor de
vrijwilligers, maar het is zeker niet goed voor de gezinnen. Als we willen
dat de maatregelen minder lang duren, moeten we professionele hulp
inzetten.
Staatssecretaris Dijkhoff: Daar ben ik het mee eens. Ik ga niet over de
pretenties van organisaties. Ik ga wel over het feit dat een professionele
jeugdbeschermer altijd de regie moet hebben. Die kan niet vervangen
worden door niet-professionals. De inspectie moet er uiteindelijk op
toezien dat die schakel ertussenin blijft, zodat de regie en eindverantwoordelijkheid bij de professional liggen.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik moet even kiezen tussen mijn vragen. Evenals
de VVD hebben we gevraagd om de organisaties die zich nog niet gemeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

17

hebben bij de inspectie en waarvan de inspectie geen weet heeft, te laten
controleren. De Staatssecretaris kan de gemeenten vragen de lijst van dit
soort organisaties door te geven aan de inspectie, zodat deze hierop
controle kan uitoefenen. Dan weten we in ieder geval dat er professionele
zorg in de gezinnen is. Als er geen toezicht op is, weten we dat eigenlijk
niet.
Staatssecretaris Dijkhoff: Nu wreekt zich het feit dat er verschillende
beleidsterreinen gecombineerd zijn. Deze vraag strekt zich vooral uit op
het terrein van mijn collega van VWS. Ik verwacht dan ook dat hij nader
op deze vraag ingaat.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik heb nog een vraag over de privacy.
De Staatssecretaris geeft aan dat bestanden alleen gekoppeld worden als
dat echt nodig is. Hoe verhoudt dat zich tot de wettelijke vereisten met
betrekking tot de privacy? Kan het kabinet aangeven in welke mate de
gemeenten persoonsgegevens in het sociale domein koppelen?
Staatssecretaris Dijkhoff: Dat verhoudt zich goed als er aan de eisen
wordt voldaan. Het wettelijke kader verschaft de grondslag. De praktijk
verzet zich nu. We hebben natuurlijk vooraf met impactassessments en in
sessies met de gemeenten gesproken over wat wel en wat niet kan. Het
wordt nu blijvend bekeken. Ik heb geen overzicht voorhanden van de
koppelingen die de 393 gemeenten maken. Dat heb ik nu niet in de tas
zitten. Het is zaak dat we begeleiding blijven bieden. Koppeling is niet bij
wet verboden, maar er zijn wel strikte voorwaarden aan gesteld. Onze
insteek is niet dat het moet omdat het kan, maar dat het alleen moet als
het beter is voor de hulpverlening en de zorg. We willen immers ook niet
dat het niet bij elkaar brengen van losstaande signalen tot problemen
leidt. We willen niet dat we moeten constateren dat we die ene persoon
hadden kunnen helpen als zijn gegevens maar waren gekoppeld. Het
wettelijke kader verschaft dus de grondslag.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Natuurlijk verwacht ik niet dat de
Staatssecretaris meteen een lijstje oplepelt van de stand van zaken van
koppelingen in alle gemeenten. Begrijp ik goed dat er in ieder geval geen
sprake is van schendingen van de privacy, voor zover de informatie van
de Staatssecretaris strekt, en dat er geen sprake is van overschrijding van
de wettelijke kaders?
Staatssecretaris Dijkhoff: Ja, met het voorbehoud dat je niet weet wat je
niet weet. In de opleidingen hebben we natuurlijk ook trajecten. Ook
daarin blijven we met de 3D-benadering aandacht vragen voor privacy. Er
moet aandacht zijn voor wat mag. Het moet duidelijk zijn dat er een
wettelijk kader is en dat dit er niet voor niets is. Het moet duidelijk zijn dat
gegevenskoppeling binnen het wettelijke kader moet blijven en dat het
belang van degene die de zorg, bescherming of hulp krijgt, voorop moet
staan.
De voorzitter: Hiermee zijn de vragen aan Staatssecretaris Dijkhoff
voldoende beantwoord. Ik dank de Staatssecretaris en zijn ambtelijke
ondersteuning voor hun aanwezigheid en geef het woord aan Staatssecretaris Van Rijn voor zijn beantwoording in eerste termijn.
Staatssecretaris Van Rijn: Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng.
Als ik even door de oogharen kijk, zijn er vier hoofdonderwerpen aan de
orde gekomen. Het eerste onderwerp is de stand van zaken, drie maanden
na de invoering van de Jeugdwet, inclusief de continuïteit van zorg en de
eerste oordelen daarover. Het tweede onderwerp betreft de focuspunten
voor de komende maanden, die mede op basis van die oordelen bepaald

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

18

zijn en waaraan ik samen met de gemeenten aandacht moet geven. Het
derde onderwerp is de manier waarop we aan de vernieuwings- en de
transformatieagenda werken. Het vierde onderwerp betreft de vragen hoe
we met elkaar de vinger aan de pols houden, hoe we evalueren en hoe het
gaat met de informatievoorziening. Daarna ga ik in op een aantal
specifieke vragen.
Waar staan we drie maanden na de invoering van de Jeugdwet? We zitten
gelukkig in een andere situatie dan aan de vooravond van de invoering
van de Jeugdwet. Ik kan me nog herinneren dat we toen en vlak daarna
intensief gesproken hebben over de derde rapportage van de transitiecommissie. We hadden veel vragen en zorgen. Zijn de gemeenten wel op
tijd klaar? Zijn de contracten op tijd rond? Is de continuïteit van zorg in
2015 geborgd? Vallen er geen kinderen tussen wal en schip? Dat waren
terechte vragen en zorgen. Het is heel belangrijk dat dit soort problemen
zich in zo’n transitie zich zo min mogelijk, en het liefst helemaal niet,
voordoet. In de afgelopen periode is ongelooflijk hard gewerkt, vooral
door de hulpverleners, hun gemeenten en zorgaanbieders, om ervoor te
zorgen dat de contracten veelal in december rond waren en dat de
gemeenten op 1 januari gereed waren, zodat de continuïteit van zorg zo
veel mogelijk geborgd was. Daarom gaat het namelijk.
Dit constateer ik niet als enige; dit wordt ook geconstateerd in de
rapportages van de diverse instanties. De TAJ constateert dat er geen
signalen zijn dat er kinderen tussen wal en schip gevallen zijn. De
continuïteitsgarantie heeft gewerkt en de essentiële zorgfuncties zijn
behouden gebleven. Dit blijkt ook uit de cliëntenmonitor die heeft bekeken
hoeveel klachten er de eerste drie maanden zijn binnengekomen. Dat
waren er 139, die overigens voor het overgrote deel de pgb’s betroffen,
maar er waren ook klachten over de wijkteams. Het signaal werd gegeven
dat de informatievoorziening voor ouders en kinderen beter kan. Ik kom
hierop nog uitgebreid terug. Ten slotte concludeert de Kinderombudsman
in zijn rapport dat veruit de meeste jongeren en ouders een continuïteit
van de jeugdhulp ervaren. De meeste kinderen en ouders zijn tevreden
over de kwaliteit van de hulp en zeer positief over hun hulpverleners. Zij
geven het cijfer 7,4 en dat is mooi.
De overgangsfase is, zoals ik het eerder heb genoemd, beheerst verlopen.
Dat was ook voor mij een voorzichtige conclusie, want we zijn nog maar
net begonnen. Mevrouw Keijzer verwoordde het zo en ook mevrouw Van
der Burg wees erop. We zijn pas drie maanden bezig. We hebben heel
veel discussies gevoerd over de continuïteit van zorg in de overgangsfase.
We kunnen in ieder geval constateren dat die goed is verlopen. Ik sluit me
dan ook aan bij de complimenten van de Kamer aan alle hulpverleners die
er, in deze moeilijke tijd met alle drukte van dien, in geslaagd zijn om in
veel gevallen continuïteit van zorg te bieden. Daarmee is een prestatie van
formaat geleverd, niet door Den Haag, maar vooral door de hulpverleners.
Ze zijn soms dag en nacht met de kinderen bezig geweest om ervoor te
zorgen dat het allemaal goed zou verlopen. We hebben veel van hen
gevraagd. Het is goed om ook vanaf deze plek te zeggen dat ze
ongelooflijk goede resultaten hebben geboekt, namelijk dat de gehele
verandering goed is verlopen, in ieder geval voor de cliënten.
Mevrouw Keijzer (CDA): De CDA-fractie deelt de complimenten van de
Staatssecretaris voor alle zorgverleners zeer. Ik wil er complimenten aan
toevoegen voor al onze wethouders en raadsleden die ook keihard
gewerkt hebben en dat nog doen. Ik vraag me af hoe je naar de Staatssecretaris luistert als je 15-jarige zoon of dochter met het syndroom van
Down niet meer naar de naschoolse opvang mag. Of om het zakelijker te
houden, hoe luister je naar de Staatssecretaris als je in de monitor van de
sector gehandicaptenzorg leest dat er onvoldoende of niet gecontracteerd
is voor cliënten op trainingscentra? Dit zijn jongeren die moeten leren
zelfstandig te wonen, ggz-c-cliënten, kinderen in kinderdagcentra (kdc),

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

19

jeugdigen met extramurale zorg die ook onderwijs genieten, jonge
kinderen en cliënten met een indicatie voor een zorgzwaartepakket 1 of 2
die in 2015 afloopt. Ik mis ze in de perceptie van de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Rijn: Dit is de reden dat we een intensief overleg
hebben georganiseerd: het zogenaamde cockpitoverleg. Dit is een overleg
op regionaal niveau met aanbieders van jeugdhulp, gemeenten en
cliëntenorganisaties om te bekijken welke knelpunten zich voordoen. Alle
knelpunten worden in dit overleg besproken. Het kan aan mijn perceptie
liggen, maar ik heb een ander beeld dan mevrouw Keijzer gekregen uit
mijn gesprekken met deze organisaties. Ze zeggen allemaal dat de
continuïteitsgarantie heeft gewerkt en dat ze hebben geprobeerd deze
overgang zo goed mogelijk door te komen. Als er veranderingen
plaatsvinden, maken ook aanbieders veranderingen door en ontstaan
verschillen in contractering. Dat is ongetwijfeld het geval, maar onder
andere daarom hebben we de Jeugdwet gemaakt. We hebben niet gezegd
dat de Jeugdwet een continuïteit van de bestaande jeugdhulpverlening
moet zijn, maar dat we willen werken aan een andere manier van
jeugdhulpverlening. Daarover zullen we de komende periode intensief
spreken. Het is goed dat de zorgen die daarover bestaan, worden geuit.
Daarop kunnen we dan zo goed mogelijk inspelen. We spreken niet alleen
over de algemene rapporten over de overgang, maar ook over specifieke
rapportages vanuit de huidige cockpitoverleggen. Het is belangrijk dat er
nu alvast wordt nagedacht over de volgende fase, bijvoorbeeld over de
zorginkoop voor 2016. Ik kom daarop nog uitgebreid terug.
Dit brengt me op de vraag wat de focuspunten zijn voor de komende
periode. We kunnen bepaald niet achterover gaan hangen. In veel
opzichten beginnen we nu pas. Een aantal punten zullen de komende tijd
onze aandacht vragen. Dit is allereerst de vraag of de cliënten weten waar
ze terechtkunnen voor hulp en met vragen. In mijn recente brief aan de
wethouders heb ik daarvoor expliciet aandacht gevraagd. In het algemeen
weet men hoe het zit in de jeugdhulpverlening als men, soms na lang
zoeken, hulp krijgt. Als men voor het eerst jeugdhulp moet krijgen of
vragen, moet men vaak heel veel dingen uitzoeken. Het betreft veelal
vragen over hoe zit het met je loket en hoe zit het bij je gemeente. De
toegang tot de jeugdhulp en de communicatie daarover moeten dus veel
duidelijker worden. Dat is een belangrijk signaal dat we krijgen. Het is een
goede zaak dat we de huidige cliëntenmeldpunten nog een tijdje
voortzetten om op die manier te kunnen waarnemen welke knelpunten
men in het nieuwe systeem ervaart. Ik heb met de cliëntenorganisaties
afgesproken dat ook zij signalen kunnen blijven afgeven als er nog
onduidelijkheden over de toegang zijn.
Verschillende leden van de commissie hebben aandacht gevraagd voor
mijn tweede focuspunt, namelijk de kwaliteit van de toegang tot
jeugdhulp. Er zijn veel vragen gesteld over de werking van de sociale
teams en de kwaliteit daarvan. De Kinderombudsman en het STJ hebben
een aantal aandachtspunten over deze teams geformuleerd. Ik wijs erop
dat de Kinderombudsman terecht zegt dat er een onderscheid gemaakt
moet worden tussen al bestaande zorgen en zorgen van mensen over de
manier waarop het zou kunnen gaan lopen. Er verandert veel, ook in de
jeugdhulp. De Kinderombudsman wijst erop dat er ook voor 1 januari
2015 al problemen waren. Ik citeer hem: «Ook vóór 1 januari 2015 waren
er problemen. Ook toen bestonden er wachtlijsten, werd er soms
gemiscommuniceerd, kwamen er soms kinderen te laat op de radar. Als
dergelijke dingen na 1 januari fout gaan is dat niet in alle gevallen te
wijten aan de decentralisatie». Ik denk dat hij ware woorden spreekt.
Desalniettemin moeten we die signalen – als ze er zijn – serieus nemen.
We namen ze al serieus voor 1 januari en misschien moeten we ze extra
serieus nemen na 1 januari.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

20

Mevrouw Gerbrands (PVV): Dat kan allemaal wel zo zijn, maar de
Staatssecretaris zei net dat er geen kinderen tussen wal en schip gevallen
zijn, terwijl het probleem juist is dat we dat niet weten, omdat in heel veel
gemeenten nog niet duidelijk is waar mensen zich moeten melden. Op dit
moment weten we dus niet of er kinderen tussen wal en schip gevallen
zijn. De Staatssecretaris doet het wel erg gemakkelijk af met een briefje
aan de wethouders. Voor hetzelfde geld zijn er wel kinderen in nood, maar
worden ze niet gezien, omdat de toegang en de informatie daarover niet
duidelijk zijn. Daar moet een antwoord op komen.
Staatssecretaris Van Rijn: Daarom is het eerste focuspunt ook het
verbeteren van de toegankelijkheid, door te zorgen voor goede communicatie en informatie hierover. Het tweede focuspunt, de kwaliteit van de
toegang tot de jeugdhulp, is natuurlijk ook een heel belangrijk
aandachtspunt voor de komende periode. Hiermee ben ik mijn betoog net
dan ook begonnen. Nogmaals, de Kinderombudsman wijst er volgens mij
terecht op dat we ervoor moeten oppassen niet alle vragen en verwachtingen die er voor 1 januari al waren en die er nu nog zijn, toe te schrijven
aan de overgang. Natuurlijk moeten die signalen wel heel serieus
genomen worden. Die zijn heel belangrijk, ook voor de toekomst.
Overigens wijs ik erop dat toegang tot jeugdhulp ook mogelijk is via de
huisarts, de jeugdarts, de medisch specialist, de jeugdbescherming of een
gecertificeerde instelling. De toegang loopt dus niet alleen via de
wijkteams, maar ook via andere kanalen. Daarvoor is heel bewust
gekozen, ook in de Jeugdwet. Dat wil niet zeggen dat de wijkteams niet
uitstekend moeten functioneren.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Het is niet terecht dat de Staatssecretaris zo
stellig zegt dat er geen kinderen tussen wal en schip zijn gevallen.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik heb net uit de rapportages van de TAJ en
van de Kinderombudsman geciteerd. Daarin wordt geconstateerd dat de
overgang redelijk goed of, in mijn termen, beheerst is verlopen, maar dat
we vooral niet achterover moeten leunen. Ik neem de signalen heel
serieus. De communicatie over de vraag waar men terechtkan, kan niet
goed genoeg zijn. Daaraan moet voortdurend gewerkt worden. De zaken
rond de kwaliteit van de toegang moeten op orde zijn. Ik heb een lijstje
van die zaken. Als de voorzitter mij toestaat, noem ik ze even.
Het betreft in de eerste plaats de waarborgen die we al gecreëerd hebben
in de Jeugdwet. In de Jeugdwet is een jeugdhulpplicht opgenomen. De
gemeenten zijn verantwoordelijk voor een kwantitatief en kwalitatief
voldoende aanbod. We hebben niet geregeld hoe gemeenten de
jeugdhulp precies moeten organiseren, maar wel wat ze moeten doen.
Gemeenten moeten de toegang op een laagdrempelige en herkenbare
manier organiseren. De juiste deskundigheid voor de toegang moet
beschikbaar worden gesteld, zodat de triage plaatsvindt door professionals ter vervanging van de indicatiestellingen met alle bureaucratie. De
commissie heeft er terecht op gewezen dat dit een van de verdiensten van
het nieuwe stelsel kan zijn. Er is rechtstreeks toegang tot jeugdhulp na
verwijzing van huisarts, jeugdarts of medisch specialist. Jeugdhulp moet
worden ingezet als er een gecertificeerde instelling nodig is. Er moet een
consultatiefunctie voor professionals worden geboden. Indien nodig
moeten specialistische hulp en de Raad voor de Kinderbescherming
worden ingeschakeld. Voor crisissituaties moet 24/7 jeugdhulp
beschikbaar zijn. Dit zijn de uitgangspunten in de wet.
Daarnaast hebben we een aantal kwaliteitseisen in de wet opgenomen.
Professionals moeten bij de toegang beschikken over de juiste competenties en bevoegdheden. De norm voor een verantwoorde werktoedeling
staat in de wet. Een van de kwaliteitseisen is dat werk moet worden
toebedeeld aan een geregistreerde professional. De organisatie en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

21

toegang van de wijkteams vraagt dus om een brede deskundigheid van
medewerkers. Dat is net al aan de orde geweest. Zoals gezegd bespreken
we eventuele signalen in het tweewekelijkse cockpitoverleg. Dit is zo met
de brancheorganisaties en de VNG afgesproken. Tot op heden zijn er niet
veel specifieke toegangsproblemen voor het cockpitoverleg aangemeld.
Wat betreft de signalen en de zorgen dat die problemen er wel zijn, zitten
we nadrukkelijk op het vinkentouw.
De inspectie houdt toezicht op de kwaliteit van de jeugdhulp. Al voor de
invoering van de Jeugdwet, dus vorig jaar, hebben de samenwerkende
inspecties van STJ onderzoek gedaan naar het functioneren van en de
toegang tot de wijkteams. Daaruit kwamen dezelfde aanbevelingen naar
voren: zorg ervoor dat de toegang goed gevonden kan worden, dat er
gespecialiseerde hulpverleners zijn en dat alle medewerkers die zich
bezighouden met de toegang, systematisch de veiligheid inschatten en
signalen hierover delen. Ik heb de inspectie gevraagd om in de loop van
2015 weer onderzoek te doen, om te bekijken of het nog op dezelfde
manier gaat of dat een en ander verbeterd is en wat we er verder van
kunnen leren. Ik wil in dat onderzoek specifiek aandacht besteden aan de
manier waarop partijen uit het gehele sociale domein onveiligheid bij
jeugdigen signaleren en passende hulp organiseren. Voor de invoering
van de Jeugdwet is er dus onderzoek door de inspectie gedaan en dit jaar
zullen we dat ook weer laten doen.
Het is door sommige leden al gezegd. De uitwisseling van kennis en
ervaringen van de verschillende wijkteams is heel belangrijk. Het Rijk en
de VNG hebben in maart samen een groot congres georganiseerd met de
titel Toegang en Teams in het Sociaal Domein. Daar bleek dat er een zeer
grote behoefte aan deskundigheidsbevordering bestaat, alsmede de
behoefte om als wijkteams kennis te delen. In de afgelopen periode heeft
het VNG-programma Sociale Teams ondersteuning geboden aan alle
gemeenten. De komende maanden werken het Rijk en de VNG met de
kennisinstituten een programma uit om de wijkteams verder te ondersteunen. Dit zeg ik ook in antwoord op vragen van mevrouw Van der Burg.
Ik blijf volgen hoe een en ander zich ontwikkelt. Deze zomer zijn de eerste
jeugdhulpcijfers van het CBS beschikbaar. Op grond daarvan laten we in
een aantal gemeenten ter verdieping nader onderzoek verrichten naar de
manier waarop de toegang werkt, waardoor we op een aantal terreinen
informatie krijgen.
Een tijdje terug voelde ik me aangesproken door een heel lezenswaardige
blog van ggz-bestuurder Peter Dijkshoorn op de website Kennisnet Jeugd.
Daarin ging hij in op de succesfactoren van een wijkteam. Volgens hem
moet een wijkteam laagdrempelig zijn voor ouders en kinderen. Ouders
en kinderen krijgen tijdig een juist advies. In de wijkteams zitten bekwame
professionals die minstens 80% van de gevallen waarin onveiligheid
speelt, zelf of met deskundigheid van anderen beetpakken. In de
wijkteams zitten professionals die willen leren en een management dat de
medewerkers ondersteunt en faciliteert. Zijn boodschap was eigenlijk dat
een wijkteam zo moet zijn dat mensen ernaar toegaan omdat ze daar
goede hulp verwachten, omdat het laagdrempelig is en omdat ze
deskundig ondersteund worden. Een wijkteam moet functioneren als een
laagdrempelige voorziening. Mensen gaan echter niet naar het wijkteam,
maar proberen via de huisarts zorg te krijgen. De leden wezen daar ook al
op en ik voel me hierdoor zeer aangesproken. Samen met de brancheorganisaties en de VGN zorgen we ervoor dat de aanwezige kennis wordt
gedeeld.
Het derde focuspunt is ook al vaak genoemd in dit debat: de administratieve lasten. Gemeenten en aanbieders hebben heel veel contracten met
veel contractspecifieke afspraken afgesloten. Ze komen er nu achter dat ze
daarin wel heel veel eisen geformuleerd hebben. Beide partijen onderkennen dat. Bij gemeenten die hebben gekozen voor een inkoopmodel
met individuele betalingen blijkt een grote diversiteit aan productbeschrij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

22

vingen en -codes te bestaan. Dat is al genoemd. Daarover moeten
gemeenten dan weer verantwoording afleggen. Er komen accountants bij
kijken en voor men het weet, is men heel veel aan het administreren. Het
is mooi dat gemeenten en aanbieders dit hebben onderkend en een
werkagenda hebben gemaakt om de administratieve lasten in deze fase zo
beperkt mogelijk te houden. De VNG is bezig om die agenda actief te
verspreiden onder haar leden.
We horen in de discussies steeds meer een andere oplossing die vruchten
zou kunnen afwerpen: op een andere manier inkopen en sturen op
resultaat. Dat is zo-even al door mevrouw Kooiman genoemd. Er komen
langzamerhand goede voorbeelden voor het maken van afspraken over
resultaat. Daarvoor zijn wel outcome-criteria nodig. Dat was een mooi
punt van mevrouw Van der Burg. Op die manier kan men tot heel andere
en administratief veel lichtere afspraken komen. In sommige gemeenten
wordt geëxperimenteerd met vormen van populatiebekostiging.
Gemeenten en aanbieders moeten wat tijd krijgen om uit te vinden op
welke manier ze tot een andere vorm van inkoop en vermindering van
administratieve lasten kunnen komen. Ik wil het nadrukkelijk volgen, want
dit is een heel belangrijk punt. Ik houd het dan ook zeer scherp in de
gaten. Waar nodig zal ik partijen stimuleren en aanjagen om tot afspraken
hierover te komen. Ik doe nog geen uitspraken over de mate van succes.
Ik zie hoopgevende nieuwe vormen van zorginkoop ontstaan. Ik noemde
net de populatiebekostiging al. Bij bijvoorbeeld de eerstelijnsjeugdhulpzorg in Capelle aan den IJssel zien we dat daarmee een enorme
besparing op administratieve lasten mogelijk is als men het een beetje
handig doet. In een recente publicatie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken staan andere goede voorbeelden van manieren waarop men
de inkoop kan aanpakken. Die zijn uitgewerkt en worden als voorbeeld
gesteld aan andere gemeenten. Het is een erg belangrijk punt waar ik
bovenop zit. Ik zal de partijen dan ook zeer ondersteunen om tot goede
oplossingen te komen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): De voorbeelden herken ik, ook van de
verschillende manieren van inkoop, niet alleen door de wijkteams, maar
ook door gemeentes. Gemeentes en wethouders geven tot hun eigen
schrik aan dat hun apparaten onvoldoende op de hoogte zijn van het
bestaan van de standaarden. Daardoor krijgen we de situatie dat iedereen
niet alleen op zijn eigen manier rapporteert en informatie verzamelt, maar
ook op zijn eigen manier contracteert, terwijl het Kwaliteitsinstituut
Nederlandse Gemeenten (KING) en de VNG, juist met het oog hierop,
standaarden beschikbaar hebben gesteld. Het gaat niet over de inhoud,
maar puur over de administratieve afhandeling. Ik heb een verzoek
gedaan om de wethouders hierover een mail te sturen met de
standaarden als bijlage en nadrukkelijk aan hen te vragen daarover met
hun apparaat in gesprek te gaan. Is dat een mogelijkheid? Als de
Staatssecretaris een beter voorstel heeft, ruil ik het graag in. Ik constateer
op dit vlak een knelpunt bij het faciliteren. Het is toch zonde dat die
standaarden gemaakt zijn, maar niet gebruikt worden?
Staatssecretaris Van Rijn: Daar ben ik het mee eens. Ik bespreek graag
met KING en de VNG hoe we de standaarden nadrukkelijker onder de
aandacht kunnen brengen. Ik wijs er wel op dat in de Jeugdwet een
bepaling was opgenomen om nadere eisen aan de declaratiestandaarden
te kunnen stellen, die met grote meerderheid uit de wet geamendeerd is.
Dat neemt niet weg dat ik mijn uiterste best blijf doen om ervoor te zorgen
dat de standaardisatieslag zo goed mogelijk wordt verspreid.
Het vierde focuspunt betreft de zorginkoop 2016. Daarin kan de eerste slag
na de transformatie gemaakt worden. Ik doel dan niet alleen op de
transformatie van de jeugdhulp als zodanig. Daarin kunnen de eerste
slagen gemaakt worden, ook al zal de gehele transformatie nog tijd nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

23

hebben. Ik doel natuurlijk ook op de inkoopprocessen. In het overleg dat ik
voer met de gemeenten en de brancheorganisaties heb ik gezegd dat de
belangrijke kansen van het nieuwe Jeugdstelsel niet alleen andere en
nieuwe vormen van jeugdhulp betreffen. Het nieuwe stelsel biedt ook een
kans, met name voor de hulpverleners, om af te komen van de registratielast en bureaucratie. Die kans is er, omdat de centrale indicatiestelling,
en daarmee de noodzaak om van alles en nog wat te registreren, niet
meer bestaat. Gemeenten en aanbieders moeten die kans natuurlijk wel
pakken. Dat doen ze in toenemende mate. Ik ben zeer gemotiveerd om ze
hiertoe te stimuleren. Er liggen namelijk heel grote kansen om de
administratieve lasten voor het nieuwe jeugdstelsel te beperken. Bij
gemeenten die in een vorige fase hebben gekozen voor bestuurlijk
aanbesteden, voor het beleidsrijk inkopen van zorg en nadenken over
meerjarige contracten, spelen kwaliteit, innovatie en resultaten een
grotere rol dan het puur registeren van wat men doet. Dit biedt grote
kansen, maar, nogmaals, die kansen moeten wel benut worden. Ik ben
bereid om ervoor te zorgen dat er niet alleen een vereenvoudigingsslag in
de standaardisatie gemaakt wordt, maar dat gemeenten en aanbieders die
werkagenda samen kunnen uitwerken.
Ook over het vijfde focuspunt, de financiële aspecten, zijn een aantal
vragen gesteld. Hoe zit het met de objectieve verdeelmodellen? Iedereen
is altijd tevreden met objectieve verdeelmodellen, maar als het model
veranderd wordt, zien we twee categorieën gemeenten. De ene categorie
denkt dat ze er misschien op vooruitgaat en vindt het nog niet zo’n slecht
model. De tweede categorie ziet dat ze erop achteruitgaat en heeft een
wat andere opvatting over het model. We hebben ook met de VNG een
benadering afgesproken om van een historisch model tot een objectief
verdeelmodel te komen. Dit geeft namelijk een zo goed mogelijke
benadering van de hoeveelheid geld die gemeenten nodig hebben om de
jeugdhulp goed te kunnen uitvoeren. Hiervoor bestaan allerlei onderzoeken waarin regressievergelijkingen worden gemaakt om een en ander
zo dicht mogelijk te benaderen. Hieruit is een voorstel gerold dat zowel
door de Raad voor de gemeentefinanciën als de VNG wordt bekeken.
Daarover wordt gezegd dat het er goed uitziet. Er zijn nog verbeteringen
denkbaar die de komende periode moeten worden doorgevoerd, maar dit
is de best mogelijke benadering om het geld in de toekomst te verdelen.
Er doen zich vervolgens een aantal vragen voor, die de commissie ook
aan de orde heeft gesteld. Hoe snel kunnen we het invoeren? We moeten
immers wel zorgvuldig zijn. We hebben de VNG gevraagd hoe ze dit ziet.
De VNG gaf aan dat voor het verdeelmodel voor de langdurige zorg
misschien een ander tijdpad nodig is dan voor de jeugdzorg. Ik wil dit heel
zorgvuldig met de VNG bespreken. Ik ben ervoor om pas een uitspraak te
doen als er overeenstemming bestaat over het goede verdeelmodel voor
de toekomst. We moeten eerst heel goed kijken naar de effecten. In het
verdeelmodel moeten we bijvoorbeeld kijken naar het ingroeipad en
varianten, in de zin van het maximale verschil dat een gemeente in één
jaar kan dragen. Het overleg met de VNG over de ingroeipaden loopt. Het
is intensief, omdat we het zo zorgvuldig mogelijk willen doen. Dit moet
allemaal neerslaan in de meicirculaire. Er wordt zo goed mogelijk bekeken
wat het objectieve verdeelmodel is, waar het kan worden ingevoerd, wat
het ingroeipad is en hoe lang dat precies moet duren.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik las in de stukken dat de VNG dacht aan
een heel kort ingroeipad voor de jeugdhulp, terwijl er ook uitschieters zijn.
Is het de intentie om het ingroeipad toch wat langer te maken? Hoe wordt
omgegaan met de uitschieters? Een en ander is natuurlijk niet te
overbruggen in zo’n korte tijd. Hoe wordt het verdeelmodel breed in het
sociale domein aangepakt? Mogelijk is het een oplossing als het ene
terrein meer krijgt dan het andere. Graag krijg ik een toelichting van de
Staatssecretaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

24

Staatssecretaris Van Rijn: Dit is een terecht punt. De discussie vindt op
een aantal niveaus plaats. Enerzijds gaat het om de vraag hoe het
verdeelmodel er in een domein, in dit geval de jeugdhulp, uitziet en hoe
lang het ingroeipad is. Het viel mij ook op dat de VNG bij de jeugdhulp
een snel ingroeipad wil. Ik heb de VNG gevraagd nog eens heel goed te
bekijken wat dit betekent. We moeten rekening houden met alle plussen
en minnen. Moeten we het wel of niet maximeren? Anderzijds bekijkt een
werkgroep onder leiding van het Ministerie van Binnenlandse Zaken of er
een vangnet moet komen dat met de cumulatieve herverdelingseffecten
rekening houdt. We bekijken dan niet alleen het verdeelmodel voor de
Jeugdwet, maar ook het verdeelmodel voor de Wlz en de Participatiewet.
Wat betekent die optelsom voor de gemeenten? Moeten we daarin een
extra vangnet inbouwen? De werkgroep is nog lang niet klaar. Het overleg
met de diverse instanties loopt. Een en ander geeft al aan dat het kabinet
heel zorgvuldig en voorzichtig is met de herverdelingseffecten, omdat die
voor gemeenten erg belangrijk kunnen zijn. We kijken dus zeker naar de
cumulatiekant hiervan. Daar zitten overigens ook kansen en oplossingen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Wanneer worden we hierover geïnformeerd? De Staatssecretaris kan wel zeggen dat we in de meicirculaire
geïnformeerd worden, maar volgens mij is alles dan al besloten.
Staatssecretaris Van Rijn: Gisteren is er een brief naar de Kamer gestuurd
over de laatste stand van zaken van de objectieve verdeelmodellen, zodat
de Kamer daarvan kennis kan nemen en er desgewenst iets over kan
zeggen. We laten de Kamer dus niet wachten tot de meicirculaire komt.
We hebben een tussentijdse brief gestuurd.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik heb de stukken vanmorgen heel snel
doorgenomen. Ik zei al dat me was opgevallen dat voor de Jeugdwet
werd afgeweken van het ingroeipad, waardoor dat eigenlijk maar één jaar
duurt. Gezien de verschillen tussen de verschillende gemeenten en regio’s
lijkt dit me een buitengewoon kort ingroeipad. Bij de Wmo wordt
uitgegaan van een ingroeipad van drie tot vier jaar. Gezien de verschillen
verzoek ik de Staatssecretaris met klem om met de termijn van het
ingroeipad meer in de richting van de Wmo te gaan dan nu voor de
Jeugdwet wordt voorgesteld.
Staatssecretaris Van Rijn: We spreken hier al over met de VNG. Het
advies van de VNG was om het ingroeipad zo kort mogelijk te laten zijn.
We hebben gezegd dat we het nog eens goed wilden bekijken, met name
in samenhang met de andere ingroeimodellen. Dat overleg loopt. Ik zal de
Kamer over de uitkomst daarvan informeren zodra het is afgerond.
De voorzitter: Wanneer kan de Staatssecretaris de Kamer daarover
informeren?
Staatssecretaris Van Rijn: De Kamer heeft nu een stand-van-zakenbrief
gekregen. Daarin kan de Kamer de stand van zaken van alle adviezen en
voorstellen vinden. De uitkomsten moeten uiteindelijk landen in de
meicirculaire. Ik zal een bericht sturen als het overleg in een afrondende
fase komt, dus ergens tussen nu en de meicirculaire.
Ook over het macrobudget zijn vragen gesteld. Ik zie de temperatuur bij
dit onderwerp af en toe oplopen. Wat is er aan de hand? We hadden een
AWBZ-budget waar als het ware alle domeinen inzaten. Dat budget is zo
goed mogelijk over de verschillende domeinen verdeeld. Een deel is naar
de gemeenten gegaan voor langdurige zorg, de Jeugdwet, de Zvw en de
Wlz. Dat hebben we gedaan op basis van realisatiecijfers uit het verleden,
soms van 2012, soms van 2013. Die hebben we geïndexeerd om tot een zo
goed mogelijke inschatting te komen voor een goede verdeling. We

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

25

moesten die verdeling dus baseren op cijfers uit het verleden. Daarom is
destijds, overigens op nadrukkelijk verzoek van de gemeenten,
afgesproken om weer om tafel te gaan zitten wanneer de planning erg zou
afwijken van de realisatie, om te bekijken of de verdeling over de
domeinen bijgesteld moet worden. De eerste realisatiecijfers komen nu
binnen. Daaruit blijkt dat het domein van de Wlz misschien meer moet
krijgen en de domeinen van de Wmo en Jeugdwet minder. Toen de
afspraak over de verdeling werd gemaakt, werd van mij de bereidheid
gevraagd om weer in gesprek te gaan als de cijfers van planning af
zouden wijken van de realisatie. Ik kon me goed voorstellen dat
gemeenten met mij aan tafel wilden als de realisatiecijfers zouden
tegenvallen. Ik heb dat toegezegd. Nu zitten we om tafel omdat de situatie
misschien omgekeerd is. Ik snap dat het heel lastig is. De gesprekken
lopen uiteraard. Ik ben zeer bereid te bekijken wat mogelijk is. We moeten
het goed bekijken en we moeten over de lusten en de lasten praten. Er
was van mijn kant grote bereidheid om om tafel te gaan zitten als de
planning zou afwijken van de realisatie. Nu dat zo is, moeten we dat ook
doen, ook als het consequenties heeft die minder prettig zijn voor de
gemeenten. Er is dus geen sprake van bezuinigingen op het budget. Het
betreft een verdeling over de domeinen op basis van de realisatiecijfers.
We moeten de eventuele consequenties daarvan bekijken en bezien wat
mogelijk is. Als bekend is wat de definitieve budgetten op basis van de
realisatiecijfers zijn, moet ook dat zijn beslag krijgen in de meicirculaire en
in de voorjaarsnota Besluitvorming van het kabinet.
Mevrouw Berndsen (D66): Er is kennelijk is een groot misverstand
ontstaan. Bij de VNG leeft men nog steeds in de veronderstelling dat het
budget van 2013 leidend is voor het budget en dat 2014 een soort
uitzonderingsjaar is. Als nu geconstateerd wordt dat in 2014 op een
bepaalde manier uitgaven zijn gedaan, kan dat toch niet maatgevend zijn
voor het budget van 2015? Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen het feit
dat de begroting allang is vastgesteld, wel degelijk met gescheiden
budgetten, en dat de zorg allang is ingekocht? We plaatsen de gemeenten
voor een voldongen feit als we de budgetten voor jeugdhulp verlagen.
Staatssecretaris Van Rijn: We moeten twee discussies tegelijkertijd
voeren. Enerzijds moet het geld natuurlijk daar naartoe waar de mensen
zitten. Als de verdeling van de mensen over de Wlz en Wmo anders is
geworden, moeten we daarmee in de verdeling van het geld rekening
houden. Het is raar om dat niet te doen. Anderzijds hebben de gemeenten
al afspraken gemaakt. Ik zal zeker met de VNG bekijken wat er al is
ingekocht en wat er juridisch mogelijk is. Ik wijs er wel op dat we de
afspraak om met de gemeenten om tafel te gaan destijds op hun verzoek
hebben gemaakt. De gemeenten zeiden toen dat ik het geld kon verdelen
op basis van de cijfers van 2013, maar dat we om tafel moesten gaan als
de cijfers van 2014 heel anders, misschien hoger, zouden zijn. Nu ze lager
zijn, is dat op zich geen reden om niet om tafel te gaan. Laten we niet
vooruitlopen op de uitkomsten van de gesprekken. Ik ben bereid om in
gesprek te gaan. De bereidheid van de andere partij is natuurlijk iets
afgenomen. Dat zie ik ook wel. We moeten dit probleem in het spoor van
de voorjaarsnota Besluitvorming en de meicirculaire tot een goed einde
zien te brengen. De komende periode zullen we hierover nog intensief
spreken in deze commissie.
Mevrouw Berndsen (D66): Hoe dan ook, de verwachting was gewekt dat
het budget van 2013 leidend is voor de inkoop voor jeugd voor 2015. Dit
verandert nu. Misschien heeft de Staatssecretaris een andere perceptie,
maar dit horen wij via de VNG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

26

Staatssecretaris Van Rijn: Dat begrijp ik en ik geef mijn zienswijze. Er
bestaat vast geen absolute werkelijkheid. Ik constateer maar even door de
oogharen dat er destijds reden was om het geld te verdelen op basis van
cijfers uit het verleden. We snappen allemaal dat dit niet altijd de juiste
verdeling hoeft te zijn, omdat er immers nieuwe realisatiecijfers komen.
We hebben afgesproken om met elkaar om tafel gaan zitten om te
bekijken wat we moeten doen als dit probleem zich zou voordoen. Dat
doen we nu en het overleg moet even zijn beloop krijgen. Ik snap best dat
het een andere situatie is als je denkt dat je meer krijgt in plaats van
minder. Dat snap ik heel goed, maar we moeten dit probleem bestuurlijk
goed zien op te lossen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): De Staatssecretaris geeft aan dat meer
mensen een beroep doen op de Wlz en gaat ervan uit dat er dus minder
mensen een beroep doen op de Wmo en de jeugdhulp. Ten eerste vraag ik
me af of we wel zo duidelijk kunnen stellen dat er per definitie sprake is
van communicerende vaten. Ten tweede heb ik het gevoel dat we een
beetje tussen gemeenten en kabinet in zitten. Er lijken verschillende
lezingen te bestaan over de vraag wat de afspraken precies inhouden. Kan
de Staatssecretaris ons hierover informeren? Wat hielden de afspraken
destijds precies in? Ik neem aan dat er een verslag van de bijeenkomst is
gemaakt.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik heb in december een brief gestuurd, waarin
ik geprobeerd heb om de afspraken zo goed mogelijk te verwoorden. Dat
was nadat we ze gemaakt hadden.
Hoe het ook zij, ik snap de discussie en ik denk dat we die allemaal wel
snappen. We moeten de gelegenheid te baat nemen om heel goed over
de cijfers te praten, zodat we het daarover eens zijn. Vervolgens moeten
we bekijken hoe we ermee omgaan. Het is goed om deze discussie te
voeren. Destijds hebben we gezegd dat het een heel grote operatie was.
De budgetten moesten verdeeld worden op basis van het verleden. We
wilden zo zuiver mogelijk aan de startstreep van 2015 komen te staan. We
proberen het geld op een zo goed mogelijke manier te verdelen over de
sectoren waarin mensen een beroep doen op zorg. Voor een deel kan men
spreken van communicerende vaten. Als bijvoorbeeld de extramuralisering een stuk langzamer dan gepland verloopt, is het logisch dat meer
mensen in de Wlz geld nodig hebben en dat er minder nodig is voor
extramurale zorg. In de toekomst kan het ook andersom zijn. We moeten
dus niet alleen bespreken op welke manier we zo goed mogelijk aan de
startstreep komen, maar ook hoe we in de toekomst om moeten gaan met
dit soort verschuivingen in zorg.
Na 1 januari 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk. We kunnen zeggen:
ga je gang, we praten niet meer over de lusten en lasten. We kunnen ook
zeggen: er gaat de komende jaren nog heel veel veranderen, ook in de
zorgvraag; misschien moeten we veel langer in de gaten houden hoe de
zorgvraag zich ontwikkelt zodat we in de toekomst nog wijzigingen
kunnen aanbrengen. Welke zorg is intramuraal, welke zorg valt onder de
Wlz, waarvoor doet men een beroep op de gemeente? Ik heb er op
voorhand geen opvatting over. Het is ook verstandig om vast te stellen
wanneer de bewegingen zijn uitgetrild, zodat we de discussie kunnen
afronden en de gemeenten het moeten doen met de middelen die ze
hebben. Het moet dus een open discussie zijn.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Deelt de Staatssecretaris het
standpunt van GroenLinks dat er geen geld teruggevraagd kan worden
voor de jaren waarover al verplichtingen zijn aangegaan? Mevrouw
Berndsen gaf het net ook al aan. Een ander punt is dat er geen sprake kan
zijn van een navenante greep uit de kas als blijkt dat gemeenten helemaal
niet veel minder cliënten hebben en dat er dus geen sprake is van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

27

soort communicerende vaten, zoals de Staatssecretaris in eerste instantie
leek te suggereren.
Staatssecretaris Van Rijn: Er is sowieso geen sprake van een greep uit de
kas. Alle budgetten worden verdeeld over de domeinen en er wordt niets
achtergehouden. Er is hoogstens een discussie over de vraag waar meer
of minder geld naartoe moet. Het is geen bezuinigingsoperatie. De vraag
die macro geldt, geldt ook micro. Ik kan me niet voorstellen dat
gemeenten contracten hebben afgesloten voor de inkoop van zorg, terwijl
die zorg niet gegeven hoeft te worden. Ik neem aan dat in de contracten
die de gemeente aangaat, rekening wordt gehouden met het aantal
cliënten dat men krijgt. Voor die cliënten krijgt men geld. Ik neem aan dat
de gemeente niet zegt dat men geld krijgt als er geen cliënten zijn. Het ligt
dus genuanceerder, afhankelijk van het afgesloten contract. Soms zal er
sprake zijn van een lumpsum. Dan liggen de verplichtingen juridisch
anders dan wanneer men betaald krijgt voor geleverde zorg. We zullen dit
punt goed met de gemeenten bespreken.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik heb behoefte aan duidelijkheid. De VNG zegt
namelijk dat er geen bestuurlijke afspraken zijn op basis waarvan in een
lopend begrotingsjaar die greep uit de gemeentekas gedaan kan worden.
Als er wel afspraken zijn, kan de Staatssecretaris die dan naar de Kamer
sturen?
Staatssecretaris Van Rijn: Ik zei net al dat de afspraken beschikbaar zijn.
De afspraken die destijds gemaakt zijn en de verwoording daarvan heeft
de Kamer al sinds december tot haar beschikking. Ik heb een mooi
voorbeeld dat breder ligt dan de jeugdzorg, de problematiek rond de
indiceerbaarheid van de Wlz. We hebben daarover specifieke afspraken
gemaakt die hebben geleid tot een verschuiving van het domein van de
gemeente naar het domein van de Wlz.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik hoorde de Staatssecretaris net wel. Ik begrijp
uit zijn woorden dat hij ons een brief gestuurd heeft met zijn eigen
weergave van de bestuurlijke afspraken. Ik ben op zoek naar bestuurlijke
afspraken, iets van een overeenkomst of zo, waarover beide partijen het
eens zijn. Het risico is anders dat we elk jaar dezelfde discussie krijgen: er
zitten meer mensen in de Wlz, dan zitten er dus minder mensen bij de
gemeente; mag dat verrekend worden? Het CDA heeft bij de behandeling
van de Wlz al aangegeven dat er voor 2015 en 2016 een tekort van 652
miljoen is. Het zou bijzonder zijn als we de komende jaren iedere keer
deze discussie moeten voeren.
Staatssecretaris Van Rijn: Je kunt er ook voor kiezen die discussie niet te
voeren. Dat hangt af van de gemaakte afspraken. De afspraken die ik in
december naar de Kamer heb gestuurd, waren tripartite gemaakt door de
gemeenten, de aanbieders en VWS. Iedereen was het eens over deze
afspraken. Het gaat nu om de vraag wat deze afspraken betekenen, gelet
op de cijfers die we binnengekregen hebben. Het is verstandig dat die
afspraken destijds zijn gemaakt en het is logisch is dat aan de hand van de
cijfers de discussie gevoerd wordt over de vraag wat de afspraken
betekenen. Dat moet worden uitgezocht. Over die vraag zullen we de
komende weken de discussie verder moeten voeren.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik ga het even opzoeken, maar ...
De voorzitter: Interrupties gaan in tweeën. De Staatssecretaris heeft een
duidelijk antwoord gegeven. Wellicht kunt u hierop in de tweede termijn
nog even terugkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

28

Mevrouw Keijzer (CDA): Dan geef ik hierbij een winstwaarschuwing. Ik
weet nog niet of ik overtuigd ben.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik probeer iets te verzinnen over winstwaarschuwing en overtuiging. Geeft men ook een winstwaarschuwing als men
wel overtuigd is? Nu ga ik uitdagen.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ja, dat is een uitdaging. Laat ik het heel duidelijk
formuleren. Ik ben nog niet overtuigd en hiermee is de winstwaarschuwing gegeven. Volgens mij is dit heel helder.
Staatssecretaris Van Rijn: We hadden het net over de focuspunten met
als slot de ietwat financiële discussie. Het is echter ook heel belangrijk om
te bekijken hoe we de vernieuwingsagenda vormgeven in het spoor van
de Jeugdwet. Met de gemeenten en de aanbieders hebben we bekeken
wat onze vernieuwingsagenda moet zijn. Er zijn een aantal punten naar
voren gekomen. Ze zijn nog wat abstract, maar worden verder uitgewerkt
in een document.
Hoe stellen we de veiligheid van het kind en de kennis daarover meer
centraal? Hoe gaan we integrale hulp laagdrempelig en dicht in de buurt
vormgeven? Hierover sprak ik net al. Hoe zorgen we ervoor dat de
veiligheid voor het kind verbetert? Ik heb het eerder genoemd bij een
onderwerp als kindermishandeling: de kans van het nieuwe jeugdstelsel
ligt in het feit dat we er 400 ogen bijkrijgen. Door gebruik te maken van de
decentralisatie in de jeugdzorg kunnen we bijvoorbeeld kindermishandeling verder aanpakken en anders vormgeven. Een belangrijke sleutel
voor een goed verloop van de jeugdhulp is de verbinding met de school.
Die verbinding is erg belangrijk en is in de komende periode een grote
uitdaging voor de jeugdhulp. Ook moeten we ruimte aan de professionals
geven om de nieuwe manier van werken in de jeugdhulp verder vorm te
geven.
Er is nog een belangrijke ontwikkeling. Die raakt ook aan een aantal
vragen die hierover zijn gesteld. We maken een beweging naar, indien
mogelijk, minder gespecialiseerde hulp aan de achterkant en meer
preventieve hulp aan de voorkant. Ik zeg het nu misschien iets te simpel.
Hoe gaan we daarmee om en wat betekent dat precies? Een werkgroep
van het Rijk, de gemeenten en de sectoren van de ggz, jeugdzorg en
gehandicaptenzorg heeft zich de afgelopen periode beziggehouden met
de vraag – misschien een beetje dramatisch gezegd – wat het zorglandschap van de toekomst is met betrekking tot de jeugdhulp en -zorg. Het
uitgangspunt hierbij is hoogwaardige zorg dichtbij, bijvoorbeeld in
kwalitatief goede wijkteams. Daarover hadden we net al. Daarnaast
moeten we de specialistische kennis die er is en ook moet zijn, goed
borgen voor de toekomst.
De werkgroep heeft dit uitgangspunt verder uitgewerkt, evenals een visie
op de manier waarop de ontwikkeling moet plaatsvinden. In welk tempo
kun je bijvoorbeeld de gespecialiseerde zorg afbouwen als die niet meer
nodig is, maar behouden waar dat noodzakelijk is? Hoe regisseren we dit?
Welke invloed moet dit hebben op de inkoop voor 2016? Het is
ongelooflijk goed dat gemeenten, aanbieders en het Rijk elkaar vinden op
dit punt, zodat we gezamenlijk een visie kunnen ontwikkelen en ervoor
kunnen zorgen dat het een geregisseerde beweging wordt die van invloed
is op de zorginkoop voor 2016. De aanbieders die als gevolg van krimp in
de problemen komen, kunnen een beroep doen op de Beleidsregels
subsidieverstrekking bijzondere transitiekosten Jeugdwet, zodat ze een
zachte landing kunnen maken. De TAJ is erbij betrokken om te bekijken
wat dat betekent. We kijken niet alleen naar de transitiekosten. De TAJ is
bereid om een rol te spelen bij de transformatie die wordt vormgegeven.
Tijdens de debatten in het recente verleden heeft de Kamer een aantal
aandachtspunten voor de evaluatie aangereikt. Die punten zijn allemaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

29

opgenomen in het evaluatiekader dat de Kamer vorige week bij de
stukken heeft ontvangen. Ik hoop dat de leden ze herkennen: we hebben
alle punten meegenomen. De evaluatie moet een beeld geven van de
wijze waarop de Jeugdwet na drie jaar uitvoering werkt. We hebben de
evaluatie opgesteld met de VNG en bekeken wat belangrijke punten zijn.
Belangrijk is dat we niet alleen bekijken of de wet voldoet, maar ook hoe
de wet in de praktijk werkt. Via de beleidsinformatie, de cijfers van het
CBS en nader onderzoek kan de Kamer regelmatig voortgangsrapportages
van ons verwachten.
Ten slotte kom ik bij een aantal specifieke vragen, voor zover die nog niet
beantwoord zijn. Mevrouw Berndsen vroeg of ik erop wil toezien dat de
samenwerking tussen het CIZ, de zorgverzekeraars en de gemeenten
wordt verbeterd en of ik hierover met hen in overleg wil treden. Dit is
vooral een verantwoordelijkheid voor de partijen zelf. Ik ben zeer bereid
om het in de gaten te houden en in overleg te gaan en blijven met de
VNG, het CIZ en Zorgverzekeraars Nederland om de overlap en samenwerking te bespreken.
Ten aanzien van voldoende geld voor specialistische jeugdzorg en het
zorglandschap heb ik net al een aantal zaken benoemd.
Mevrouw Berndsen (D66): Het is natuurlijk heel mooi als specialistische
jeugdhulp in het kader van preventie kan worden voorkomen, maar er
blijft altijd specialistische hulp nodig. Daarom heb ik de Staatssecretaris
gevraagd of hij hierin voor zichzelf een rol ziet en of de financiën voor
specialistische jeugdhulp in de toekomst veilig gesteld worden.
Staatssecretaris Van Rijn: Het mooie van de discussie over het zorglandschap met de betrokken partijen is de erkenning om zo veel mogelijk aan
de voorkant te werken, maar er tegelijkertijd voor te zorgen dat er een
beroep op specialistische hulp gedaan kan worden als dat nodig is.
Daarvoor zijn allerlei arrangementen mogelijk. We zien nu al dat er soms
sprake is van regionale samenwerking en dat men gezamenlijk inkoopt.
Soms is er een landelijk arrangement. We moeten geld apart zetten om
ervoor te zorgen dat er landelijke specialistische zorg blijft. Alle tussenliggende vormen van samenwerking zijn mogelijk. In die zin leren we
misschien wel sneller dan Denemarken. Een aantal leden heeft dat ook
opgemerkt. Toen ik een tijdje terug in Denemarken was, bleek dat men na
zeven jaar nog bezig was met de discussie of er misschien toch meer
samengewerkt moest worden om de gespecialiseerde jeugdhulp, ook
landelijk, te borgen. Ik prijs me gelukkig dat gemeenten en aanbieders
daar, samen met ons, al over nadenken. We voeren als het ware die
zorglandschapdiscussie nu al, zodat we kunnen beginnen bij de
zorginkoop voor 2016. Ik prijs me gelukkig dat partijen elkaar op dit punt
hebben gevonden of aan het vinden zijn.
Hetzelfde geldt voor de informatievoorziening aan inwoners. Het is van
belang dat vooral gemeenten dat heel goed gaan doen. Ik heb al gezegd
dat ik daarover recentelijk een brief aan de wethouders heb gestuurd. Het
is zaak dat de VNG de informatievoorziening in samenwerking met de
cliëntenorganisaties oppakt. De VNG heeft aangegeven dat ze dit zal
blijven doen.
Er was een specifieke vraag over 18-min en 18-plus. Dit thema moeten we
nadrukkelijk betrekken bij de transformatievernieuwingsagenda. Ik zeg toe
bij het ontwikkelen van de vernieuwingsagenda samen met de VNG, de
brancheorganisaties en cliëntenorganisaties goed naar dit punt te kijken,
De heer Voordewind vroeg of de cliëntondersteuning voldoende op orde
is en voldoet aan de wettelijke eisen. Er zijn destijds afspraken gemaakt
tussen VWS, de VNG en de MEE-organisaties. Bij een grote steekproef in
het kader van de Wmo bij 136 gemeenten gaven alle gemeenten tijdens
het onderzoek aan cliëntondersteuning te hebben. Bij de jeugdzorg zijn we
nog lang niet zover. In heel veel gemeenten is de cliëntondersteuning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

30

goed geregeld, maar in een aantal gemeenten is die nog voor verbetering
vatbaar. In de cockpitoverleggen hebben we afgesproken dat signalen van
cliëntenorganisaties dat er dingen niet goed gaan, ook daar worden
besproken. We hebben ook afgesproken dat we er dan niet in het
algemeen over praten, maar dat er rugnummers moeten komen van
gemeenten waar verbeteringen mogelijk zijn.
De SP-fractie stelde de vraag of we niet een soort basispakket moeten
voorschrijven. Ik vermoed dat we de discussie daarover de komende
periode vaker zullen voeren. Nee, die keuze hebben we niet gemaakt. We
hebben gemeenten verplicht om de jeugdhulp te regelen. Dat kan in heel
veel verschillende vormen. We moeten niet alle producten voorschrijven
of doen alsof we vanuit Den Haag het basispakket kunnen bepalen. Ik kan
me voorstellen dat we hierover de komende periode, ook van de zijde van
de SP, nog veel zullen horen, en niet alleen op het terrein van de
jeugdhulp.
De vraag werd gesteld of we een landelijk register voor jeugdhulpverleners willen inrichten. Zoals bekend, verken ik op dit moment de
mogelijkheden om tot een landelijke registratie voor jeugdhulpverleners
te komen. De Inspectie Jeugdzorg werkt op basis van een afspraak met de
gemeenten op dit moment als volgt. Vanaf 1 januari 2015 staat op een
website van de gezamenlijke inspecties via de STJ een overzicht van de
instellingen in het jeugddomein die op dat moment onder de Inspectie
Jeugdzorg vallen. Als gemeenten een instelling willen contracteren die
niet op de lijst staat, moeten ze dit melden bij de inspectie. Als ze een
contract afsluiten, moeten ze dat doen onder het voorbehoud van een
risicoanalyse door de inspectie. Op deze manier proberen we inderdaad
zicht te houden op nieuwe aanbieders.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik heb de inspectie even opgebeld. De mensen
van de inspectie geven aan dat het hun ontbreekt aan een goede lijst van
aanbieders waarmee gemeenten een contract hebben. Ik hoor dus van de
Staatssecretaris iets anders dan van de inspectie. Waar ligt het hiaat en
hoe kunnen we het wegnemen?
Staatssecretaris Van Rijn: Het hiaat ligt in het feit dat de inspectie
afhankelijk is van meldingen door de gemeenten. Ik heb goede hoop dat
dit goed loopt. De afspraken zijn gemaakt, maar de gemeenten moeten
natuurlijk wel melden. Ik zal er bij de VNG nog eens aandacht voor
vragen.
Mevrouw Kooiman (SP): Het moet toch standaard gemeld worden,
zonder dat je het eerst lief moet vragen? Het moet gewoon verplicht zijn.
Bij de kinderopvang moeten gastouders zich verplicht melden en wordt er
verplicht gecontroleerd. Bij jeugdzorg is het allemaal vrijblijvend en
vragen we het liever aan de VNG. Het moet toch normaal zijn dat het
gewoon gebeurt?
Staatssecretaris Van Rijn: Misschien moeten we het inderdaad wat
breder zien. Hoe houden we in de gaten welke nieuwe zorgaanbieders er
bijgekomen zijn en of ze voldoende in beeld zijn bij de inspectie? Deze
actie vindt overigens inspectiebreed plaats. Ik zeg toe dat ik met de
inspectie en de VNG nog eens bekijk wat de vorderingen van dit project
zijn en hoe we zicht houden op nieuwe aanbieders.
De heer Bisschop vroeg of ik de gemeenten wil aanspreken op hun
verantwoordelijkheid ten aanzien van de relatie zorg en passend
onderwijs. Zoals men wellicht weet, hebben we kortgeleden, samen met
Staatssecretaris Dekker, een debat gevoerd over de manier waarop we
ervoor kunnen zorgen dat die afstemming zo goed mogelijk plaatsvindt.
Hierbij willen we aan de ene kant borgen dat we ouders die bijvoorbeeld
een pgb hebben, niet voorschrijven dat een bepaald bedrag van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

31

budget besteed wordt aan passend onderwijs. Aan de andere kant willen
we ouders, en ook scholen, ondersteunen om ervoor te zorgen dat er niet
al te veel gedoe over is en dat er duidelijkheid over komt. Die afspraken
worden nu uitgewerkt. Ik stel voor even af te wachten of die voldoende
basis bieden om duidelijkheid te geven.
Ook in het nieuwe stelsel is het mogelijk voor pleegouders om in het
gedwongen kader een beroep te doen op de vergoeding van bijzondere
kosten, als de pleegvergoeding niet toereikend blijkt te zijn. De financiële
middelen daarvoor zijn overgeheveld naar de gemeente. In de Jeugdwet
wordt bepaald dat pleegzorgaanbieders de bijzondere kosten uitkeren aan
de pleegouders. De gemeente moet hierover afspraken maken met de
pleegzorgaanbieders. Overigens heeft de VNG inmiddels een handreiking
voor gemeenten opgesteld die handvaten moet bieden voor deze
afspraken. Mij hebben ook signalen bereikt dat een en ander niet altijd
even duidelijk is. Zoals gevraagd is, zal ik nog eens de aandacht van de
VNG vragen voor de bijzondere kosten van pleegouders.
Mevrouw Van der Burg vroeg mij de vinger aan de pols te houden en te
bezien of er tijdig genoeg wordt doorverwezen. Ik vind dat ook nodig. We
zien nu effecten waarbij we ons afvragen hoe het zit met de inschakeling
van zorgaanbieders en gespecialiseerde jeugdzorgaanbieders. Op
sommige plekken horen we dat er nog maar heel erg weinig wordt
doorverwezen. Is dat nu een heel snel succes van de decentralisatie of
moeten we ons afvragen of er sprake is van hiccups of dat er onvoldoende snel wordt doorverwezen? Met de VNG en de brancheorganisaties
heb ik afgesproken dat speciale meldingen aan de VNG worden doorgegeven. Ook hierover moeten we niet in het algemeen maar specifiek
praten. Als een zorgaanbieder zegt dat hij heel weinig doorverwijzingen
krijgt en vraagt of dat wel klopt, moet dat aan de VNG worden doorgegeven zodat er actie genomen kan worden. Ik zeg bij dezen nadrukkelijk
dat ik de vinger scherp aan de pols zal houden. Dat geldt overigens ook
voor de gemeenten en de brancheorganisaties. Over de standaarden
hebben we bij de beantwoording van de vragen over de administratieve
lasten al gesproken.
Ten aanzien van de vragen over de privacy heeft mijn collegastaatssecretaris al een aantal opmerkingen gemaakt. Mevrouw Gerbrands
heeft hierover een vraag gesteld en ik dacht dat ze voldoende ... Ze schudt
al nee voordat ik heb gezegd wat ik wilde zeggen. Is dat een voorwaarschuwing, een beschieting of een winstwaarschuwing? Ik zal mijn verlies
snel nemen.
Mevrouw Keijzer vroeg hoe het zit met de continuïteit van zorg. Ze vroeg
of het hierbij ging om dezelfde zorgverlener of dezelfde zorgaanbieder. De
wet is hierin vrij helder: dezelfde zorgaanbieder. Dit kan ook niet anders,
want er werken heel veel zorgverleners bij een zorgaanbieder. We kunnen
natuurlijk niet regelen dat alle zorgaanbieders altijd dezelfde zorgverleners
houden. Daarom is in de wet de continuïteit bij de zorgaanbieders
geregeld, hetgeen overigens in de praktijk betekent dat de zorgverlener
ook meestal dezelfde is.
Mevrouw Keijzer (CDA): Nee, zo heb ik het niet gezegd. Ik begrijp wat er
in de wet staat.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik gaf vast een voorwaarschuwing.
Mevrouw Keijzer (CDA): Misschien is het zinnig om eens een keer goed
te luisteren. Mijn opmerking ging over misleidende spotjes, zoals de
Reclame Code Commissie ze inmiddels ook noemt, die vanuit VWS de
maatschappij ingestuurd zijn. Mensen zijn op het verkeerde been gezet en
dachten dat er niets zou veranderen. Mijn vraag was of de Staatssecretaris
zich dit aantrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

32

Staatssecretaris Van Rijn: Ten eerste staat in de uitspraak van de Reclame
Code Commissie niet «misleidende spotjes». Ten tweede was in die
spotjes helemaal niet aan de orde of men dezelfde zorgaanbieder hield.
Die gingen over een heel ander onderwerp. Continuïteit van zorg is daarin
niet aan de orde geweest. Ten derde, in de Jeugdwet zelf staat dat men bij
zorgcontinuïteit in de overgangsfase bij dezelfde zorgaanbieder terecht
kan. In heel veel gevallen betekent dat overigens dezelfde zorgverlener. Er
is veel wat we kunnen regelen, maar niet dat zorgverleners bij dezelfde
zorgaanbieder blijven werken. Zelfs in wetten wordt dat niet geregeld.
Mevrouw Keijzer (CDA): In persuitingen heeft de Reclame Code
Commissie die woorden in ieder geval wel gebruikt. Ik heb ze op een
gegeven moment ergens voorbij zien komen. Vanmorgen spraken we er
in een debat nog over dat het op zich niet erg is dat je iets zegt, zolang het
maar klopt met het onderliggende rapport. Daarover ging de discussie
van vanmorgen met betrekking tot de uitingen van VWS. Ik heb de spotjes
diverse keren gezien, terwijl ik op de bank zat. Het beeld dat men zich
daarbij ongeveer moet voorstellen, is dat ik pinda’s gooide naar het
beeldscherm. Ik heb me echt dood geërgerd aan die spotjes. Er zat een
Eftelingtoontje onder waarbij mensen een bepaald gevoel kregen. Wat
volgens mij nu gaande is, is dat heel veel mensen dachten dat er niets zou
veranderen in de zorg voor hun kind. In de wet staat het zoals het staat,
maar in de praktijk verandert het. Daarin heeft de Staatssecretaris gelijk.
Hij heeft het ook gezegd in een overleg. Volgens mij dachten mensen,
mede door de manier waarop gecommuniceerd is door VWS en de
Staatssecretaris, dat er niets zou veranderen.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik ben de vraag een beetje kwijt, maar ik wijs
erop dat er in de wet staat dat mensen bij zorgcontinuïteit in de
overgangsfase hun zorgpad kunnen afmaken bij dezelfde zorgaanbieder.
Dat is ook zo gecommuniceerd. Dit onderwerp kwam niet in de spotjes
aan de orde. Deze waarborg zit in de wet.
Ik dacht dat ik de vraag of ik in overleg wil gaan met gespecialiseerde
zorgaanbieders over signalen van een dalende instroom al had beantwoord. Het antwoord is ja. Ik heb afgesproken met de VNG dat eventuele
signalen specifiek worden doorgegeven.
Mevrouw Keijzer stelde de vraag of de Jeugdwet van toepassing is als de
Wlz niet van toepassing is. Het antwoord is: niet per definitie. In veel
gevallen is het inderdaad zo, maar soms is de Zvw van toepassing. Ze
heeft gelijk dat, als de Wlz niet van toepassing is, er of sprake is van een
situatie waarin er iets geregeld moet worden vanuit de Zvw, vanuit de
zorgplicht, of dat de gemeente een passende ondersteuning moet bieden
vanuit de jeugdzorgplicht.
Ten slotte vroeg mevrouw Keijzer of er signalen waren dat het criterium
«gebruikelijke zorg» anders wordt geïnterpreteerd. Ik heb ook signalen
gehoord dat dit het geval zou zijn. Ik zal de vinger aan de pols houden bij
de gemeenten en bezien wat er aan de hand is. Ik heb geen signalen dat
het op grote schaal gebeurt. Ik zal de signalen die mevrouw Keijzer noemt,
ook met de VNG bespreken.
Mevrouw Voortman vroeg of de TAJ een signalerende en oplossingsgerichte rol heeft ten aanzien van het administratieve proces. De taak van de
TAJ ligt vooral op het vlak van de continuïteit van de jeugdhulp. De TAJ
pakt deze taak grondig aan. Ik kan me voorstellen dat de administratieve
lasten van belang kunnen zijn voor de continuïteitsvraag. Ook is de TAJ
aanwezig bij het tweewekelijkse overleg met de brancheorganisaties en
de VNG. De TAJ kan dus inderdaad een signalerende en oplossingsgerichte rol hebben, ook met betrekking tot de administratieve lasten. Haar
vraag over de uitwisseling over de verschillende domeinen is al door mijn
collega-staatssecretaris beantwoord.
Tot slot kom ik bij de vraag van mevrouw Ypma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

33

De voorzitter: Mevrouw Ypma is afwezig, maar er is ongetwijfeld een
medewerker die meeluistert.
Staatssecretaris Van Rijn: Ik zeg toe om nog eens nadrukkelijk te kijken
naar de problemen rond 18-min en 18-plus op grond van de signalen.
Jeugdigen kunnen tot hun 18de levensjaar pleegzorg krijgen. Sommige
pleegkinderen hebben inderdaad na hun 18de jaar nog behoefte aan
ondersteuning en begeleiding. De gemeente kan dan een voorziening
treffen om de pleegzorg te verlengen tot het 23ste levensjaar. In dat geval
kan de pleegzorginstelling de pleegouders en de jeugdige blijven
begeleiden. Op basis van de Wmo is het wettelijk verplicht daaraan
aandacht te geven. Voor pleegkinderen die hun 18de levensjaar bereiken,
bestaat sowieso de mogelijkheid om, afhankelijk van hun behoefte, een
aanvraag voor begeleiding in te dienen, al dan niet met hun pleegouders.
Ik heb al aangegeven dat dit punt mijn aandacht heeft.
Ten slotte vroeg mevrouw Ypma mij of ik bereid was om de werking van
de toegang verder te onderzoeken. Ze vroeg om een quickscan ten
aanzien van de specialistische hulp bij met name bij de eerstelijnsverzorgers. Ik heb al toegezegd diverse onderzoeken te laten doen naar de
werking van de toegang. In de zomer komen ook de eerste CBS-cijfers
hierover beschikbaar. Ik wil een aantal gerichte onderzoeken laten doen. Ik
kan me voorstellen dat ik de suggestie van mevrouw Ypma daarbij
meeneem, om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van zowel de
toegankelijkheid als de kwaliteit van de toegang. Dat onderzoek wil ik in
oktober laten afronden en publiceren. De resultaten zend ik dan uiteraard
ook naar de Kamer.
De voorzitter: Hiermee een einde gekomen aan de eerste termijn. Er is
behoefte aan een tweede termijn. Als er geen bezwaar is dat ik in deze
ronde begin met mevrouw Voortman, geef ik haar als eerste het woord.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Voorzitter. Ten aanzien van een
landelijke verantwoordingsstandaard geeft de Staatssecretaris aan dat
nadere regels daarvoor juist uit de Jeugdwet geamendeerd zijn. Inmiddels
vinden verschillende fracties het echter een probleem dat zorgaanbieders
met zoveel verschillende verantwoordingstandaarden te maken krijgen.
Wellicht moet dit punt toch opgepakt worden door de systeemverantwoordelijke.
Over de extra korting gaat de Staatssecretaris nog in overleg met de
gemeenten. Ik kauw er nog op of ik met een opdracht in de vorm van een
motie moet komen, voordat hij dit overleg aangaat.
Informatie over het pgb is vaak slecht vindbaar en de medewerkers zijn
niet altijd goed op de hoogte. Bovendien hanteren de gemeenten te lage
tarieven waardoor mensen naar de rechter moeten. Ik wil graag dat de
Staatssecretaris hierop nog even ingaat.
Mevrouw Berndsen (D66): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor de
beantwoording. Ik heb nog twee opmerkingen. Ik hoop echt dat de
Staatssecretaris er met de VNG uitkomt. Nogmaals, als er financiële
afspraken worden gemaakt, is het belangrijk dat die niet lopende het
begrotingsjaar worden aangepast. Daardoor wordt een gemeente enorm
in de problemen gebracht. Daarom merkte ik op dat hierbij eigenlijk
sprake is van onbehoorlijk bestuur. Zo moeten overheden niet met elkaar
omgaan.
Ik heb nog een vraag over de aansluiting van 18-minners naar 18-plussers.
De Staatssecretaris geeft aan dat hij naar dit punt zal kijken in het kader
van de vernieuwingsagenda. Ik heb ook gevraagd of hij er nader
onderzoek naar wil laten doen. We krijgen signalen uit de praktijk dat dit
echt noodzakelijk is. Ik zie graag iets meer actie op dit punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

34

Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Mijn zorgen over de wijkteams en de
daarin aanwezige deskundigheid blijven bestaan. De Staatssecretaris gaat
in overleg en vindt ook dat er deskundigheid in de teams aanwezig moet
zijn. Het is me echter niet duidelijk welke concrete actie hij onderneemt
om daadwerkelijk de professionaliteit in de wijkteams te garanderen.
Mevrouw Ypma van de PvdA zei terecht dat de wijkteams moeten bestaan
uit professionals. Ik krijg berichten van mensen die bezocht zijn door een
heel aardige pabo-student, die er helaas totaal geen kaas van gegeten had
hoe het zorglandschap werkte. Ik ben het met mevrouw Ypma eens dat er
deskundigheid in de teams moet zitten. De mensen in de wijkteams
moeten immers signaleren of er sprake is van bijvoorbeeld kindermishandeling. Graag hoor ik wat de Staatssecretaris concreet aan de deskundigheid in de wijkteams gaat doen.
Ik ben wel te spreken over het feit dat de Staatssecretaris bereid is om in
overleg te treden met de VNG en de Inspectie Jeugdzorg om het
probleem met de lijst van aanbieders op te lossen. De gemeenten lopen er
al geruime tijd tegenaan. Ik ben blij dat de Staatssecretaris dit erkent. Ik
wil graag weten wanneer we informatie krijgen over de uitkomsten van
het overleg, want we willen het natuurlijk volgen.
Tot slot, ik heb hetzelfde probleem als mevrouw Voortman van GroenLinks. Zij twijfelt of ze een opdracht aan de Staatssecretaris moet
meegeven met betrekking tot de extra korting en het verdeelmodel,
waarover gemeenten grote zorgen hebben. Mevrouw Berndsen van D66
geeft terecht aan dat gemeenten al contracten zijn aangegaan en dat ze
erop moeten kunnen rekenen dat er geen veranderingen komen. Ik begrijp
niet zo goed waarom de staatsecretaris niet toezegt dat hij afstapt van het
ingroeipad van één jaar, of in ieder geval naar een langer groeipad kijkt en
afziet van de korting, omdat dit inderdaad geen goed plan was.
De heer Bisschop (SGP): Voorzitter. Allereerst dank ik de bewindspersonen voor de beantwoording van de vragen. Die laat eigenlijk geen
vragen meer open. Ik wil alleen nog graag de termijn weten waarop de
informatie van de beschouwingen met de gemeenten over de relatie zorg
en passend onderwijs, waarnaar de Staatssecretaris verwees, beschikbaar
is en wanneer de Kamer nader geïnformeerd wordt.
Ik stem van harte in met de waardering voor de inzet van alle mensen die
dit complexe proces op deze wijze begeleid en tot zover gebracht hebben.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Ik dank beide Staatssecretarissen voor de toezeggingen. We hebben uitgebreid gediscussieerd over
de standaarden. Het gaat er nu om dat dit punt met partijen opgepakt
wordt, zodat we tot minder administratieve lasten komen. Dat is immers
ook een proces in ontwikkeling.
Hetzelfde geldt voor de outcome-criteria, wat ook een manier is om tot
minder administratieve lasten te komen. Ik noem het nog maar een keer.
Als men stuurt op outcome-criteria in plaats van op allerlei details, heeft
men veel minder administratieve lasten. Het is dus een mogelijkheid en
het is niet voor niets in de wet verankerd. Ik vraag de Staatssecretaris
hieraan nogmaals aandacht te besteden en het Jeugd Ondersteuningsteam of het Ondersteuningsteam Decentralisaties in te zetten om
gemeenten duidelijk te maken op welke manier ze op outcome kunnen
sturen. Ik noemde al het fantastische voorbeeld van de regio Rijnmond
waar men de outcome kan meten van wijkniveau tot de Gemeentelijke
monitor, waarvan het integraal deel uitmaakt. Dit voorbeeld verdient
aanbeveling.
Ik heb nog geen antwoord gekregen op mijn vraag over rechtmatigheid. Ik
gaf een mooi voorbeeld van de manier waarop professionals en ouders
ruimte krijgen om snel tot goede hulp te komen, zonder allerlei beschikkingen en indicaties. Tegelijkertijd ontstaan daardoor rechtmatigheidspro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

35

blemen, zowel bij de aanbieder als bij de gemeenten. Is dit met een
voorlegger opgelost voor dit jaar, maar ook voor de toekomst?
Tot slot heb ik volgens mij nog geen antwoord gekregen op mijn vraag
over de herindicatie bij pgb’s. Hoe zorgen we ervoor dat de gemeenten de
informatie hierover heel goed op de websites plaatsen of anderszins
bijvoorbeeld via de patiëntenorganisaties verspreiden, zodat de mensen
weten waaraan ze toe zijn en waar ze terechtkunnen?
Mevrouw Gerbrands (PVV): Voorzitter. Drie van mijn vragen zijn nog niet
beantwoord. Ik heb gevraagd naar de bovenregionale zorg die geleverd
wordt zonder dat hierover contractafspraken gemaakt zijn. Ik heb de
garantie gevraagd dat de geleverde zorg uitbetaald wordt. Omdat er van
alle kanten kortingen boven de markt dreigen, krijg ik graag een
toezegging hierover, ook in relatie tot de inkoop voor 2016.
De vraag met betrekking tot de privacy waarvan de Staatssecretaris dacht
dat die beantwoord was, had geen betrekking op de koppeling van
gegevens, maar op de specifieke uitvraag door gemeenten van zorgverleners. De gemeente stelt vragen als: waarvoor is die factuur, wat is de
diagnose? De gemeente stelt zelfs een vraag als: wat is de diagnose van
de ouders? Het gaat erom dat de gemeente heel erg ver gaat. Het lijkt me
niet wenselijk dat de gemeenteambtenaar, die misschien met zijn zoontje
langs de lijn van hetzelfde voetbalveld staat als het kind met zorg, over al
die gegevens beschikt, terwijl dat niet nodig is. Daarover ging mijn vraag
met betrekking tot de privacy.
Ik heb ook gevraagd waar in hemelsnaam de expertise gebleven is. Heeft
het te maken met de wetswijziging Professionalisering Jeugdzorg, die
vorig jaar behandeld is? Er zijn allerhande ontslagen bij de Bureaus
Jeugdzorg gevallen. Waar zijn die mensen gebleven? Heeft het te maken
met geld en de bezuinigingen? Waar zit het in? Op deze vraag krijg ik
graag nog antwoord.
Tot slot wil ik nog een opmerking maken. Ik vind het allemaal heel mooi:
de outcome-criteria, de vernieuwingsagenda enzovoorts. Daarover wordt
elke keer in deze en andere VWS-commissies volop gesproken. Laten we
er nu eerst eens voor zorgen dat de basis op orde is en vandaaruit allerlei
vernieuwingen doorvoeren. Dat lijkt mij de beste weg om te volgen.
Mevrouw Keijzer (CDA): Voorzitter. Ik hoor nog graag van de Staatssecretaris of hij bereid is onderzoek te doen naar de 15.000 plaatsingen in de
residentiële voorzieningen. In de wet is opgenomen dat men per keer
moet bekijken of men kinderen in huis kan plaatsen, dus bijvoorbeeld in
een pleeggezin. Ik ben heel benieuwd hoe het daarmee staat. Voor de rest
zijn alle dingen gepasseerd of is de Staatssecretaris ermee bezig.
Ik wil nog een onderwerp aansnijden, waarvoor ik in de eerste termijn
geen tijd meer had. Wat is het beeld van de Staatssecretaris ten aanzien
van de tarieven die gemeenten vastgesteld hebben bij het contracteren
van allerlei jeugdhulp? Uit de monitor van de VNG blijkt dat er zorgen zijn
ten aanzien van de tarieven. Zijn ze wel toereikend? Waarom is dat
belangrijk? Dat is eigenlijk heel simpel. Aan kwalitatief goede jeugdhulp
hangt een prijskaartje. Als door onzekerheden, grote kortingen of
onduidelijkheid over wat noodzakelijk is, de tarieven zo laag worden
bijgesteld dat de kwaliteit in het geding komt en kinderen en jongeren niet
meer de hulp en zorg krijgen die ze nodig hebben, hebben we het
uiteindelijk niet goed gedaan. Graag krijg ik hierop een reactie van de
Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Rijn: Voorzitter. Ik antwoord op volgorde van
inbreng.
Mevrouw Voortman vroeg of vermindering van administratieve lasten een
reden was om de standaardisering in de wet op te nemen, hoewel die er
eerder uit geamendeerd was. We hebben de Jeugdwet gemaakt en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

36

ingevoerd. We zijn nu drie maanden verder en signaleren dat er een
werkagenda van gemeenten en zorgaanbieders ligt om de administratieve
lasten aan te pakken. Ik heb goede hoop dat die tot resultaten zal leiden.
Mocht dat niet het geval zijn, dan kunnen we er altijd nog over spreken. Ik
stel voor het even af te wachten.
Mevrouw Voortman en mevrouw Van der Burg vroegen of gemeenten wel
voldoende en goede informatie geven over de pgb’s. Ik heb de indruk dat
dit gebeurt. Als dat niet het geval is, moet het natuurlijk wel. Ik zeg bij
dezen toe dit punt nog een keer met de VNG te bespreken.
Ik kan mevrouw Voortman geen raad geven bij haar overweging om een
motie in te dienen met betrekking tot het financiële probleem. Die
afweging moet ze zelf maken.
Met betrekking tot de financiële kwesties sprak mevrouw Berndsen de
hoop uit dat we er met de VNG uitkomen. Die hoop spreek ik ook uit. Er
staat vrij veel druk op door de periode die we nog hebben tot de meicirculaire en door alle besluitvorming die nodig is voor de Voorjaarsnota. We
moeten dus op vrij korte termijn een aantal gesprekken voeren. Ik hoop
dat we eruit komen. Dat is uiteraard mijn intentie.
Mevrouw Berndsen vroeg of er nader onderzoek moet plaatsvinden naar
de overgang van 18-min naar 18-plus. Dit onderwerp staat ook op de lijst
van de inspectie. De inspectie bekijkt of het goed loopt en ziet hierop toe.
Ze doet verder onderzoek naar de werking van het jeugdzorgstelsel. Ik heb
net al gezegd dat de inspectie specifiek naar de toegang kijkt. Wellicht kan
dit onderwerp in het lopende onderzoek meegenomen worden. Ik zal dat
met de inspectie bespreken.
Mevrouw Kooiman vroeg me specifieker in te gaan op de kwaliteit van de
wijkteams. Ik heb geprobeerd aan te geven dat er een aantal lagen zijn. De
wettelijke kwaliteitseisen zijn in de wet geregeld en de inspectie ziet
daarop toe. Ik heb al gezegd dat de inspectie in 2015 nader onderzoek
doet om te bekijken hoe het met de kwaliteit van de wijkteams is gesteld.
Verder hebben we algemene deskundigheidsbevorderingen. Het
Nationaal Jeugdinstituut, het Nederlands Jeugdinstituut en ZonMw
hebben een programma om de deskundigheidsbevordering verder bij de
gemeenten neer te leggen. Samen met de VNG is er een programma
ontwikkeld ter bevordering van het delen van kennis van de wijkteams
zelf, dus in de praktijk. Verder is er het toezicht van de gemeenteraad. Met
de wettelijke waarborgen, het delen van kennis, het toezicht van de
inspectie en de zorg voor de uitwisseling van de praktijkkennis, leveren
we dus de komende periode een forse inspanning om de kwaliteit van de
jeugdteams niet alleen in de gaten te houden, maar die ook te bevorderen. Daarmee gaan we ook door.
Mevrouw Kooiman zei dat de korting eraf moet en dat het ingroeipad
langer moet worden. Dat zijn duidelijke boodschappen. Ik heb al gezegd
dat we intensief in overleg met de VNG zijn over de gehele financiële
problematiek. Ik ben een beetje voorzichtig met het ingroeipad. Ik voel wel
mee met wat mevrouw Kooiman zegt, maar we hebben afgesproken om
de Raad voor gemeentefinanciën en de VNG om advies te vragen. De
VNG zegt om moverende redenen dat het ingroeipad bij de jeugdhulp
misschien korter moet zijn. Ik heb gevraagd of ze dat wel zeker weet,
omdat ik tot een zorgvuldig ingroeipad wil komen. Mevrouw Kooiman
merkt aan mij dat ik me ook afvraag of het niet verstandig is om het
ingroeipad wat langer te maken. Met deze intentie ga ik hierover in
overleg met de VNG.
De heer Bisschop had nog een vraag ten aanzien van het passend
onderwijs. Ik heb niet precies paraat wat we in het vorige debat, samen
met collega Dekker, hebben afgesproken over de termijn waarop de
handreiking beschikbaar is voor ouders. Ik hoor nu uit betrouwbare bron
dat het voor de zomer is. Een en ander komt in ieder geval of voor de
zomer of in de eerstvolgende voortgangsrapportage Jeugd, zodat we het
kunnen borgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

37

Mevrouw Keijzer (CDA): Het was iets scherper. We hebben afgesproken
dat het voor de zomer komt en dat we hierover voor de zomer nog een
algemeen overleg hebben.
Staatssecretaris Van Rijn: Dat laatste durf ik niet te zeggen, want dat
betreft de agenda van de commissie.
Er zijn inderdaad goede voorbeelden met betrekking tot de administratieve lasten en de outcome-criteria. Mevrouw Van der Burg noemde het al.
Overigens moeten we wel enige voorzichtigheid betrachten bij het goede
voorbeeld, want ook daarin bleek het bijvoorbeeld moeilijk om kwantitatieve resultaten te definiëren. Je ziet een enorme lastenverlichting als je
een en ander op een andere manier regelt, maar het is dan toch nog lastig
om de kwantitatieve kant goed in beeld te brengen. Dit neemt niet weg
dat mevrouw Van der Burg volstrekt gelijk heeft. Als je de kansen van het
nieuwe stelsel ook benut om andere contractafspraken en afspraken ten
aanzien van de outcome te maken, kun je grote slagen maken. Of er een
rechtmatigheidsvraag optreedt, hangt samen met het contract dat je hebt
afgesloten. Als je een contract met allerlei toetsingspunten hebt
afgesloten, wil de accountant weten of je het conform de toetsingspunten
hebt gedaan. Als je het anders doet, ben je natuurlijk veel vrijer. Er wordt
nu inderdaad gezocht naar een modeloplegger, om te kijken of we de
rechtmatigheidsvraag op een gemakkelijker manier kunnen tackelen. Ik zal
ernaar kijken. Het is inderdaad de bedoeling dat een aantal van de
rechtmatigheidsvragen op die manier opgelost kunnen worden.
Ik dacht dat ik de vraag over de pgb’s al had beantwoord.
Mevrouw Gerbrands had nog een vraag over de bovenregionale zorg.
Daarbij hangt het een beetje af van het contract. Er zijn bovenregionale
afspraken. Er zijn landelijke arrangementen. Soms zijn er ook geen
contracten. Wat doe je dan als er wel zorg geleverd is? Die moet natuurlijk
betaald worden. De VNG heeft in overleg met de brancheorganisaties
vorig jaar een factsheet Factureren bij geen contract uitgebracht. De
belangrijkste aanbeveling was om in dat geval tariefafspraken te maken.
Er zijn allerlei varianten denkbaar. Ik zeg toe dat ik in de tweewekelijkse
cockpitoverleggen tussen brancheorganisaties, cliëntenorganisaties en
gemeenten bekijk of dit een probleem is en waar het specifiek speelt. In
zijn algemeenheid kun je zeggen dat geleverde zorg betaald moet worden.
Dat zullen de leden ook vinden. Het gaat om de knelpunten die optreden
bij facturatie zonder contract.
Mevrouw Gerbrands vroeg waar de expertise is gebleven. De expertise
wordt op veel plekken ingezet. Veel mensen van Bureau Jeugdzorg zijn
ingezet bij de toegang en soms ook op andere plekken, bij andere
zorgaanbieders. De expertise die Bureau Jeugdzorg had, wordt in veel
gevallen gebruikt bij de zorgaanbieders of bij de toegang door de
gemeente. Ik heb niet de indruk dat de expertise grootscheeps is
weggegaan bij de jeugdhulp, wel dat deze op veel plekken is ingezet. Ik
heb net al gezegd dat we de kwaliteit van de toegang uitgebreid blijven
volgen. We doen dat niet alleen door deskundigheidsbevordering en
praktijkuitwisseling, maar ook simpelweg door toezicht.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Ik vraag het omdat de klacht van de
wijkteams is dat er te weinig expertise is. Ik vraag me vervolgens af waar
die dan wel zit. Dat was mijn vraag. Als de expertise niet bij de wijkteams
zit, waar wordt die dan wel ingezet? Als we met wijkteams willen werken,
moeten we ervoor zorgen dat de expertise aan de voorkant zit.
Staatssecretaris Van Rijn: Dat ben ik met mevrouw Gerbrands eens. Daar
is een brede expertise nodig. Overigens constateer ik dat op heel veel
plekken de expertise naar de wijkteams is gegaan. Op plekken waar
onvoldoende expertise aanwezig is, moeten we goed opletten door
middel van alle acties die ik net heb genoemd. Soms is de expertise bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

38

zorgaanbieders terechtgekomen. Een en ander hangt ook een beetje af
van de functie die men het wijkteam geeft.
Met betrekking tot de privacy was er een vraag over de uitvraag. Met het
CBP hebben we de discussie gevoerd of een aparte wettelijke voorziening
nodig was om verkeerde uitvraag te voorkomen. Die wettelijke
voorziening maken we nu. Er is discussie geweest over de vraag of het nu
geregeld was. Wij denken dat het goed geregeld is, maar we komen
tegemoet aan de wens van het CBP om een en ander wettelijk vast te
leggen. Dat zetten we dus in gang. Volgens mij hebben we dit ook al aan
de Kamer laten weten.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Is het dan opgenomen in de «geweldige»
veegwet die eraan komt?
Staatssecretaris Van Rijn: Ik ben blij dat mevrouw Gerbrands die wet op
voorhand al geweldig vindt.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Iedereen lacht om deze opmerking, maar de
Staatssecretaris kent mijn toon ondertussen. Daaruit valt niet af te leiden
of ik die wet geweldig vind. Ik heb hem ook nog niet van voren naar
achteren gelezen. Mijn indruk is dat de wet de bevoegdheid om gegevens
uit te vragen juist vergroot en niet verkleint. Dat houdt mensen tegen om
hulp te vragen. Het lijkt mij de omgekeerde weg. Het is dus niet de kant
die ik op wil.
De voorzitter: Na een dag vol debatten, is er toch nog stampei over en
weer.
Staatssecretaris Van Rijn: Nu krijg ik weer een winstwaarschuwing. We
zullen er bij de behandeling van de veegwet over spreken.
Mevrouw Keijzer vroeg om onderzoek naar de kinderen in de residentiële
voorzieningen. Na een termijn van drie maanden kunnen we er niets over
zeggen. Er zullen verschuivingen optreden. We zien al wat beweging. Ik
heb net al gezegd dat we allerlei onderzoeken laten doen. We hebben de
discussie over het zorglandschap. We krijgen cijfers van het CBS zodat we
op den duur kunnen meten of er inderdaad verschuivingen plaatsvinden.
Uit de discussie over het zorglandschap komt naar voren dat we op den
duur een verschuiving zullen zien, namelijk minder residentiële plaatsingen en meer hulp en zorg aan de voorkant. Die beweging wordt nu in
gang gezet, maar heeft veel tijd nodig. Die verschuiving kun je niet in drie
maanden meten. We krijgen regelmatig cijfers met betrekking tot de
manier waarop het proces zich voltrekt en hoe snel het gaat. In de gehele
zorglandschapdiscussie is de aanname gedaan dat het een verschuiving
van 30% kan betekenen. Die zullen we in de praktijk moeten volgen. Aan
de hand van de CBS-cijfers zullen we hierover spreken.
Natuurlijk moeten er tarieven worden vastgesteld waarvoor goede
jeugdhulp kan worden gegeven. Uit berichten van de TAJ blijkt dat er
inderdaad kortingen worden doorgevoerd. Tegelijkertijd zijn er onderzoeken naar de tariefstelling gedaan. Daaruit krijg ik niet de indruk dat er
tarieven worden afgesproken waarvoor het volstrekt onmogelijk is om
jeugdhulp te geven. Over het algemeen zien we een tamelijk gematigd
beeld, behoudens wat uitschieters. We zullen het de komende periode
nauwgezet in de gaten houden. De TAJ beziet de tariefstellingen ook om
te bekijken of daaruit onbedoeld continuïteitsvraagstukken naar voren
komen. Die signalen zijn er tot dusver niet.
Mevrouw Keijzer (CDA): Ik heb dat in het stuk van de TAJ niet kunnen
terugvinden. Uit de monitor van de VNG blijkt dat in ieder geval de
zorginstellingen zeggen dat de huidige tarieven bij individuele begeleiding
niet kostendekkend zijn. Verwijzen naar een beweging van individuele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

39

begeleiding naar groepsbegeleiding vind ik te gemakkelijk. Groepsbegeleiding is namelijk niet voor iedereen geschikt. De Staatssecretaris zegt
net dat er onderzoeken naar de tarieven zijn geweest. Kan hij die voor ons
nog eens op een rijtje zetten? Dan hoef ik de Staatssecretaris niet bij motie
op te roepen om onderzoek naar de tarieven te doen. Naar de mening van
het CDA is dit zeker een systeemverantwoordelijkheid.
Staatssecretaris Van Rijn: Het is zeker een systeemverantwoordelijkheid
om dit in de gaten te houden. Ik heb begrepen dat de TAJ apart onderzoek
naar de tariefstelling doet. Ik weet niet precies wanneer dat klaar is. Zodra
het afgerond is, zal ik het naar de Kamer sturen. Ik durf nog geen datum te
geven. Ik moet even met de TAJ bespreken wanneer het onderzoek
afgerond is.
De voorzitter: Horen we dat nog?
Staatssecretaris Van Rijn: Ik heb geen enkele illusie dat u het niet zult
horen.
De voorzitter: Het is goed de Kamer daarvan in kennis te stellen.
Staatssecretaris Van Rijn: We zullen het laten weten.
Mevrouw Gerbrands (PVV): Ik heb ook gevraagd of we niet te hard van
stapel lopen met allerlei experimenten en de vernieuwingsagenda en of
we er niet eerst voor moeten zorgen dat de basis goed is. De basis is een
beetje mijn ding.
Staatssecretaris Van Rijn: Het spreekt mij ook wel aan. Bij de overgang
van het systeem hebben we ongelooflijk veel aandacht gegeven aan de
continuïteit van zorg en het behoud van expertise, omdat we de overgang
zo beheerst mogelijk wilden laten verlopen. Iedereen constateert dat dit
wel zo’n beetje lijkt te zijn gelukt, maar vraagt zich af of de vernieuwingsslag voldoende op gang komt. Ik ben redelijk voorzichtig. Het is
goed om de continuïteit van zorg in de gaten te houden. Mijn oordeel is
dat het allemaal redelijk beheerst verlopen is. Nu zijn er vernieuwingsslagen nodig, maar niet alles hoeft op één dag. Onze ervaring met
jeugdhulp hebben we in tientallen jaren opgebouwd. We moeten dus niet
het idee hebben dat we in een nieuw stelsel alles in drie maanden voor
elkaar kunnen krijgen. Dat hoeft ook helemaal niet. Het is goed dat het
geleidelijk proces is en dat moet het ook zijn.
De voorzitter: Hiermee is een einde gekomen aan de tweede termijn van
de zijde van het kabinet. We hebben de volgende toezeggingen genoteerd.
– De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft toegezegd om de
Kamer na de zomer de nieuwe cijfers over voogdij en ots te sturen.
Vervolgens heb ik een aantal toezeggingen van de Staatssecretaris van
VWS.
– De Kamer wordt geïnformeerd over de uitkomsten van het overleg met
de VNG over het ingroeipad van het verdeelmodel Jeugdwet. Dit is
dus voor de meicirculaire, en wel 28 mei.
– In het kader van de voorjaarsrapportage zal de Kamer, na overleg met
de VNG, worden bericht over de verdeling van de budgetten over de
domeinen op basis van de realisatiecijfers.
– De Kamer ontvangt regelmatig kwartaalrapportages over het nieuwe
jeugdstelsel.
– De Kamer ontvangt in oktober de resultaten van onderzoek naar de
toegang tot jeugdhulp, inclusief de CBS-cijfers over het gebruik van
jeugdhulp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

40

–

De Kamer wordt bericht over de uitkomsten van het overleg met de
Inspectie Jeugdzorg en de gemeenten over de lijsten van nieuwe
aanbieders.
– De Kamer wordt geïnformeerd over de informatievoorziening over
pgb’s door gemeenten.
– De verwerking van de persoonsgegevens wordt nader geregeld in de
veegwet.
– De Kamer ontvangt de resultaten van het onderzoek van de TAJ naar
de tariefstelling.
Er is een toezegging van de Staatssecretaris van OCW voor de heer
Bisschop, die Staatssecretaris Van Rijn echter niet zo duidelijk naar voren
heeft gebracht.
– De Staatssecretaris van OCW stuurt de Kamer voor de zomer de
handreiking inzake jeugdhulp en passend onderwijs.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Ik wil een motie indienen over de
verantwoordingsstandaarden.
De voorzitter: Er wordt een VAO aangevraagd met mevrouw Voortman
als eerste spreker. Moet dit nog voor het reces? Dat betekent dat het VAO
morgen al moet plaatsvinden.
Mevrouw Voortman (GroenLinks): Dat hoeft niet per se.
De voorzitter: Omwille van de agenda, de druk en de zorgvuldigheid
tillen we het VAO over het reces heen.
Hiermee zijn we aan het einde gekomen van dit algemeen overleg over de
decentralisatie van de jeugdzorg. We zijn een half uur later begonnen,
maar ook een half uur eerder klaar. Ik dank iedereen voor zijn of haar
constructieve bijdrage om zich op deze manier aan de tijd te houden. Ik
dank de Staatssecretaris van VWS en uiteraard ook de Staatssecretaris
van V en J, de ambtelijke ondersteuning en de Kamerleden voor hun
inbreng en iedereen die dit debat in de zaal dan wel op een andere manier
gevolgd heeft.
Sluiting 12.58 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 471

41