Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 941

Kredietcrisis 2008/2009

Nr. 5

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 22 februari 2010
De commissie voor de Rijksuitgaven1, de vaste commissie voor Financiën2, en de tijdelijke commissie onderzoek financieel stelsel3, hebben
over het rapport van de Algemene Rekenkamer d.d. 14 januari 2010 inzake
de tweede rapportage kredietcrisis 2008/2009: tweede en derde kwartaal
2009 (Kamerstuk 31 941, nr. 4) de navolgende vragen ter beantwoording
aan het kabinet voorgelegd.
De minister van Financiën heeft deze vragen beantwoord bij brief van
19 februari 2010. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.

1

Samenstelling:
Leden: Vlies, B.J. van der (SGP), Blok, S.A.
(VVD), Hoopen, J. ten (CDA), Weekers, F.H.H.
(VVD), Haersma Buma, S. van (CDA), Nerée tot
Babberich, F.J.F.M. de (CDA), Aptroot, Ch.B.
(VVD), voorzitter, Dezentjé HammingBluemink, I. (VVD), Omtzigt, P.H. (CDA), Koşer
Kaya, F. (D66), Dijck, A.P.C. van (PVV), Luijben,
A.P.M. (SP), Gerven, H.P.J. Van (SP), Cramer,
E.A. (CU), Kalma, P. (PvdA), Ouwehand, E.
(PvdD), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Veen, E.
Van der (PvdA), Blanksma-van den Heuvel,
P.J.M.G. (CDA), Heijnen, P.M.M. (PvdA), Tang,
P.J.G. (PvdA), Vos, M.L. (PvdA), ondervoorzitter, Bashir, F (SP), Sap, J.C.M. (GL) en Vacature, (CDA).
Plv. leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Burg, B.I.
van der (VVD), Jonker, C.W.A. (CDA), SnijderHazelhoff, J.F. (VVD), Vries, J.M. de (CDA),
Hijum, Y.J. Van (CDA), Beek, W.I.I. van (VVD),
Krom, P. de (VVD), Pater-van der Meer, M.L. de
(CDA), Ham, B. van der (D66), Roon, R. de
(PVV), Gerkens, A.M.V. (SP), Kant, A.C. (SP),
Anker, E.W. (CU), Laaper-ter Steege, S.Th.M.
(PvdA), Thieme, M.L. (PvdD), Irrgang, E. (SP),
Vermeij, R. (PvdA), Vacature, CDA (), Linhard,
P. (PvdA), Besselink, M. (PvdA), Depla,
G.C.F.M. (PvdA), Roemer, E.G.M. (SP), Vendrik,
C.C.M. (GL) en Mastwijk, J.J. (CDA).
2
Samenstelling:
Leden: Vlies, B.J. van der (SGP), Blok, S.A.
(VVD), voorzitter, Hoopen, J. ten (CDA), ondervoorzitter, Weekers, F.H.H. (VVD), Haersma
Buma, S. van (CDA), Nerée tot Babberich,

KST141163
0910tkkst31941-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Aptroot
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Blok
De voorzitter van de tijdelijke commissie onderzoek financieel stelsel,
De Wit
Adjunct-griffier van de commissie,
Van de Wiel

F.J.F.M. de (CDA), Haverkamp, M.C. (CDA),
Dezentjé Hamming-Bluemink, I. (VVD),
Omtzigt, P.H. (CDA), Koşer Kaya, F. (D66),
Irrgang, E. (SP), Dijck, A.P.C. van (PVV),
Luijben, A.P.M. (SP), Spekman, J.L. (PvdA),
Cramer, E.A. (CU), Kalma, P. (PvdA), Burg, B.I.
van der (VVD), Ouwehand, E. (PvdD), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Blanksma-van den
Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Tang, P.J.G. (PvdA),
Vos, M.L. (PvdA), Bashir, F (SP), Sap, J.C.M.
(GL) en Linhard, P. (PvdA).
Plv. leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Remkes,
J.W. (VVD), Pieper, H.T.M. (CDA), Aptroot,
Ch.B. (VVD), Vries, J.M. de (CDA), Hijum, Y.J.
Van (CDA), Mastwijk, J.J. (CDA), Elias, T.M.Ch.

(VVD), Pater-van der Meer, M.L. de (CDA),
Pechtold, A. (D66), Kant, A.C. (SP), Roon, R. de
(PVV), Ulenbelt, P. (SP), Heerts, A.J.M. (PvdA),
Anker, E.W. (CU), Veen, E. Van der (PvdA),
Nicolaï, A (VVD), Thieme, M.L. (PvdD), Karabulut, S. (SP), Smilde, M.C.A. (CDA), Heijnen,
P.M.M. (PvdA), Roefs, C.W.J.M. (PvdA),
Gerven, H.P.J. Van (SP), Vendrik, C.C.M. (GL)
en Smeets, P.E. (PvdA).
3
Samenstelling:
Leden: Wit, J.M.A.M. de (SP), voorzitter, Blom,
L. (PvdA), Schippers, E.I. (VVD), Koşer Kaya, F.
(D66), Schinkelshoek, J. (CDA), ondervoorzitter, Cramer, E.A. (CU), Graus, D.J.G. (PVV)
en Sap J.C.M. (GL).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 941, nr. 5

1

1
Kan een overzicht worden gegeven van alle juridische procedures die alle,
in de rapportage genoemde, ondernemingen tegen elkaar voeren?
Een dergelijk overzicht bestaat niet. De Rijksoverheid is niet betrokken bij
de bedrijfsvoering van de financiële instellingen en heeft derhalve ook
geen zicht op de juridische procedures die tussen al deze instellingen
worden gevoerd.
2
Welke afspraken zijn gemaakt met de individuele banken, die overeind zijn
gehouden door middel van staatsinterventie, met betrekking tot het beloningsbeleid en bonusbeleid?
Aan de financiële steun voor ING, AEGON en SNS-REAAL zijn diverse
voorwaarden omtrent de beloningen gesteld. Deze zijn:
1. De instellingen dienen een nieuw, duurzaam beloningsbeleid te
ontwerpen, dat voldoet aan nieuwe, internationale standaarden;
2. Er zijn door de overheid commissarissen voorgedragen die dit nieuwe
beloningsbeleid moeten goedkeuren;
3. De bestuurders van deze instellingen dienen af te zien van variabele
beloning over 2008;
4. De vertrekregelingen voor de bestuurder dienen te worden teruggebracht tot maximaal één vast jaarsalaris;
Aanvullend is als voorwaarde aan de tweede steunoperatie voor ING
vastgelegd dat de bestuurders ook afzien van variabele beloning over
2009 en volgende jaren zolang het nieuwe beloningsbeleid nog niet is
vastgesteld.
3 en 4
Is een overzicht te geven van alle rechtszaken die lopen tussen Fortis Bank
Nederland Holding, Fortis SA en de Nederlandse Staat?
Wat is de stand van zaken rondom de juridische kwestie over de Mandatory Convertible Securities?
Tussen Fortis Bank Nederland, Fortis NV/SA en de Staat loopt één rechtszaak, namelijk met betrekking tot Fortis Capital Company. Na een eerste
uitspraak heeft Fortis NV/SA een bodemprocedure ingeleid. De behandeling hiervan is vooralsnog opgeschort. De partijen willen eerst een poging
doen FCC, MCS en andere openstaande punten op minnelijke wijze af te
wikkelen. Alleen al vanwege de juridische complexiteit neemt deze
dialoog geruime tijd in beslag. Concrete uitkomsten zijn nog niet te
melden.
5 en 6
Welke eisen zal De Nederlandsche Bank (DNB) precies stellen in verband
met de afsplitsing van het N-share?
Wanneer wordt definitieve toestemming van DNB verwacht voor het
afsplitsen van de N-share?
De afsplitsing verloopt in stappen. De stap met de afsplitsing van het
N-share door ABN AMRO Bank ([oud]; thans The Royal Bank of Scotland
NV) aan ABN AMRO II NV (thans ABN AMRO Bank [nieuw]) is zo goed als
afgerond en de daarvoor vereiste VVGB’s zijn door DNB inmiddels
verleend. Momenteel wordt gewerkt aan de voorbereidingen van de
laatste stap die moet leiden tot verzelfstandiging van het N-share. In deze
stap ontvangt de Staat de aandelen van de juridische entiteit waar nu de
ABN Amro-activiteiten in zijn ondergebracht die toekomen aan de Nederlandse Staat. Deze stap wordt naar verwachting op of rond 1 april 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 941, nr. 5

2

genomen. Deze stap kan niet worden genomen zonder een VVGB van
DNB en dus wordt definitieve toestemming voor die datum verwacht.
Voor het verstrekken van de VVGB’s voor enerzijds de afsplitsing van het
N-share door ABN AMRO Bank ([oud]; thans The Royal Bank of Scotland
NV) en anderzijds de verwerving daarvan door ABN AMRO II NV (thans
ABN AMRO Bank [nieuw]) en aanvullend de Staat der Nederlanden, voert
DNB een toets uit aan de hand van de artikelen 3:100 (de verwerving) en
3:101 (de afsplitsing) van de Wft.
Bij artikel 3:100 van de Wft betreft het in het bijzonder de onderdelen a en
b, die in samenhang met de criteria in artikel 19bis, eerste lid (nieuw) van
de herziene richtlijn banken (Richtlijn 2006/48/EG) moeten worden
gelezen. Laatstgenoemd artikel is ingevoegd met de «Antonveneta»richtlijn (Richtlijn 2007/44/EG). Deze samenhang houdt verband met de
uiterste implementatiedatum van de «Antonveneta»-richtlijn in nationale
wetgeving1. Doordat de betrokken aanvragen na deze datum zijn ontvangen behandelt DNB de aanvragen zoveel mogelijk richtlijnconform.
DNB toetst bij de aanvragen voor verwerving van het N-share primair de
geschiktheid van de verkrijger en de financiële soliditeit van de verkrijger
in combinatie met diens strategie ten aanzien van de deelneming. Dit wil
kort samengevat zeggen dat gekeken wordt of de Staat, als verkrijger van
de aandelen, geen bedreiging vormt voor de activiteiten van de over te
nemen banken en verzekeraars. Artikel 3:101 van de Wft ziet onder meer
op de soliditeit van de afsplitsende bank; ofwel, of deze bank ook na de
afsplitsing solvabel genoeg is om het bankbedrijf uit te oefenen. Tevens
zal DNB toetsen of de consortiumpartners na deze afsplitsing alle discussies ten aanzien van de gehele overname hebben opgelost.
7
Kan toegelicht worden wanneer ontwerp-regelgeving over het depositogarantiestelsel verwacht kan worden?
Rond depositogarantie heb ik medegedeeld dat overgestapt zal worden
naar een stelsel met ex-ante financiering op basis van risicogewogen
bijdragen, dat gedwongen overdracht van deposito’s mogelijk gemaakt
moet worden, dat er voor de langere termijn veel voordelen zijn in één
pan-Europees DGS en dat wordt gewerkt aan de door de EU-richtlijn voorgeschreven verkorting van de uitbetalingstermijn.

1
De «Antonveneta-» of «vvgb-richtlijn» had
per 21 maart 2009 in Nederlandse wetgeving
moeten zijn omgezet. Een daartoe strekkend
voorstel ligt thans in de vorm van een implementatiewet bij de Tweede Kamer voor. De
richtlijn schrijft toetsing aan puur prudentiële
criteria voor waardoor ook in gevallen waarbij
de minister van Financiën formeel bevoegd is
om op een aanvraag te beslissen, de inhoudelijke beoordeling van die aanvraag de facto
geheel bij DNB ligt.

Op dit moment worden de verschillende aangekondigde maatregelen
uitgewerkt. Het is in algemene zin de bedoeling dat de wijzigingen van het
DGS uiterlijk in werking treden per 1 januari 2012 (behalve een pan-Europees DGS). De verkorting van de uitbetalingstermijn tot 20 werkdagen
gaat al in per 31 december 2010. Ik streef ernaar ook de regeling met
betrekking tot de gedwongen overdracht van deposito’s eerder dan
1 januari 2012 in werking te laten treden.
Bij de nationale initiatieven moeten we rekening houden met de Europese
dimensie. Voor alle nationale beleidsvoornemens geldt dat Europese
ontwikkelingen van invloed zijn op wat we wanneer in Nederland mogen
en kunnen doen. Mogelijk komen er in Europees verband wijzigingsvoorstellen op het terrein van depositogarantie, waarbij onze maatregelen
natuurlijk niet mogen conflicteren met ontwikkelingen in het Europese
kader. Hierdoor zou de inwerkingtreding van wijzigingen op sommige
fronten vertraagd kunnen worden. Ik verwacht dat de nieuwe Europese
Commissie rond de zomer zal komen met nieuwe voorstellen tot wijziging
van de Richtlijn inzake depositogarantiestelsels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 941, nr. 5

3

8
Op basis van welke overwegingen is de rentevoet op de lening vastgesteld op 5,55%?
In de leenovereenkomst met IJsland is een rente van 5,55% overeengekomen. Het is gebruikelijk om in dit soort overeenkomsten een «commercially based interest rate» te hanteren. In dit specifieke geval is ervoor
gekozen om de rente te baseren op de CIRR (Commercial Interest Reference Rate1) van de OESO. Een neutrale bron, waar IJsland bovendien lid
van is. Meer specifiek, de gebruikte CIRR is de EURO CIRR voor leningen
met een looptijd van > 8,5 jaar. Van deze EURO CIRR, die maandelijks
wordt vastgesteld, is het gemiddelde van de zes maanden voorafgaande
aan het sluiten van de leenovereenkomst genomen om een cijfer te
krijgen dat minder beïnvloed is door zeer tijdelijke fluctuaties (vermijden
dat het een momentopname is). Tot slot is hier bovenop een risico opslag
gezet, gezien het op dat moment bestaande risico dat IJsland niet aan
haar verplichtingen zou kunnen voldoen. In de markt werd dit risico van
non-betaling door IJsland als hoger ingeschat.
9
Hoe hoog is de effectieve rente per jaar als ook de eerste zeven renteloze
jaren betrokken worden?
In de leenovereenkomst is een aflossingsvrije periode van 7 jaar opgenomen zowel voor de hoofdsom als de rente. Er is geen renteloze periode,
de aflossingsvrije periode betekent alleen dat er geen aflossing of rentebetaling plaatsvindt, maar de rente wordt wel berekend en bij de hoofdsom opgeteld. Dit betekent dat tot juni 2016 de schuld oploopt met de
samengestelde rente.
10
Waarom komen er geen duidelijke afspraken omtrent het beloningsbeleid
bij financiële instellingen die overeind zijn gehouden door middel van
staatsinterventie, zodat het zogenaamde duurzaam beloningsbeleid een
concrete vorm kan aannemen?
Op het moment van steunverlening was er nog geen internationale standaard waar naar kon worden verwezen. Sindsdien is met de code banken
en de adviezen van de commissie Maas en de toezichthouders AFM en
DNB wel sprake van een standaard. Ik heb deze richtlijnen altijd publiekelijk gesteund en ga er vanuit dat de overheidscommissarissen deze dan
ook als belangrijke toetssteen zullen gebruiken bij het goedkeuren van het
beleid.
11
Worden met betrekking tot het duurzaam beloningsbeleid de aanbevelingen van de commissie Maas overgenomen? Krijgen deze ook een
wettelijke grondslag? Zo nee, waarom niet?

1

The CIRR is the Commercial Interest
Reference Rate and is used by the OECD to
establish the minimum interest rates that
apply to government financing support for
export credits. This rate is determined individually for each currency every month and are
based on government bond rates.

Op 7 april 2009 heeft de Adviescommissie Toekomst Banken (de commissie Maas) haar rapport «Naar herstel van vertrouwen» gepresenteerd. De
bancaire sector heeft het niet bij het rapport van de commissie Maas
gelaten. Op 9 september 2009 heeft het bestuur van de NVB de code
banken vastgesteld en gepresenteerd. Aanbevelingen uit het rapport van
de commissie Maas die zich daarvoor leenden zijn opgenomen in de
gedragscode voor alle Nederlandse banken. De omzetting in een code
beoogt de naleving te bevorderen en expliciet te maken dat de in het
rapport van de commissie Maas al bepleite mentaliteitsverandering in de
financiële sector geen vrijblijvendheid is. Er is afgesproken dat de Code
Banken eenzelfde wettelijke verandering krijgt als de Corporate Gover-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 941, nr. 5

4

nance Code, dat wil zeggen een wettelijke verplichting de Code Banken
toe te passen, en een afwijkende toepassing uit te leggen («comply or
explain»).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 941, nr. 5

5