Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

30 079

VMBO

Nr. 51

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 oktober 2014
Leerlingen in de beroepsgerichte leerwegen van het vmbo leggen al
enkele jaren een centraal schriftelijk en praktisch examen (CSPE) af. Bij het
CSPE wordt een praktijksituatie gesimuleerd waarin leerlingen hun kennis
en vaardigheden moeten laten zien. Deze unieke toetsvorm is geïntroduceerd om het beroepsgerichte deel van het vmbo te versterken door de
theorie te integreren in de praktijk, en om een uniforme kwaliteit te
waarborgen. Het CSPE is anders dan de centrale examens in de algemene
vakken omdat praktische opdrachten centraal staan, die meer tijd, ruimte
en middelen in beslag nemen. Zo duurt het CSPE Verwerking Agrarische
Producten 2013 voor vmbo-bb bijvoorbeeld ruim vijf uur en zijn er diverse
ingrediënten en materialen nodig voor het klaarmaken van gerechten en
het berekenen van de energie-inhoud ervan. Naast praktische opdrachten
maken leerlingen ook theoretische minitoetsen, waarvan verschillende
varianten bestaan voor eerste en tweede tijdvak.
In 2008, kort na de invoering van het CSPE, hebben de Inspectie van het
Onderwijs en Cito een onderzoek ingesteld naar de afnamepraktijk van de
toen nog nieuwe en unieke examenvorm. De conclusie in deze startfase
was dat de praktijk nog niet geheel naar wens verliep. Om de afnamepraktijk te verbeteren, hebben het CvTE, de VO-raad, de AOC Raad, Cito
en de Stichting Platforms VMBO gezamenlijk een aantal maatregelen
genomen. In 2013 is een vergelijkbaar onderzoek naar de afnamepraktijk
uitgevoerd.
De kwaliteit van de afname van examens en daarmee ook van CSPE’s mag
niet ter discussie staan. Ik vind het dan ook belangrijk dat scholen hun
verantwoordelijkheid in dezen goed kennen: van het vmbo tot en met het
gymnasium, van de praktijkexamens in een beroepsgerichte omgeving tot
en met de digitale examinering van rekentoetsen. Dit betekent dat ik te
allen tijde van alle betrokkenen verwacht dat zij zich inzetten om de
kwaliteit van de examinering te waarborgen. Gelijkwaardige afnamecondities voor alle leerlingen maken daar deel van uit. Omdat het CSPE een

kst-30079-51
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 079, nr. 51

1

bijzondere vorm van afname heeft, vraagt het van docenten ook een
bijzondere inspanning om dit te realiseren. Het
onderzoek van Cito en de Inspectie heeft een beperkte omvang, en is
daarom niet geschikt om conclusies te trekken over alle CSPE’s. Toch zie ik
het rapport als een indicatie dat het nodig is om continue aandacht te
besteden aan de afnamepraktijk. Samen met scholen en de betrokken
instanties ga ik dan ook maatregelen nemen om daarvoor te zorgen.
In deze brief zal ik kort de bevindingen uit het rapport (dat als bijlage is
toegevoegd)1 weergeven, waarna ik inga op de beleidsmatige conclusies
die ik uit dit rapport trek.
De bevindingen van Cito en de Inspectie
Uit het onderzoek van Cito en de Inspectie blijkt dat de afnamepraktijk van
de CSPE’s is verbeterd sinds 2008. Er wordt niet meer geoefend met
opgaven uit het nog te maken examen, en examinatoren leven de
voorschriften voor afname en beoordeling van het examen beter na. Er
zijn dus stappen in de goede richting gezet. Tegelijkertijd blijkt dat het nog
niet zo is dat alle examinatoren zich aan alle richtlijnen houden. Hoewel
het onderzoek maar drie vakken enkel in de basisberoepsgerichte leerweg
bestrijkt, geeft het wel aan dat er ruimte is voor verbetering.
De afname van de examens gaat nu beter dan vijf jaar geleden. Examinatoren passen minder vaak de examenopdrachten aan, en leerlingen
overleggen minder met elkaar tijdens de examens. Het gebruik van
afwijkende materialen komt nog steeds voor, en examinatoren helpen
leerlingen nog even vaak als in 2008 op een manier die niet is toegestaan.
De beoordeling van de examens gebeurt op vergelijkbare wijze als in 2008
– examinatoren beoordelen nog ongeveer even vaak te soepel of te
streng; net als in 2008 is de tweede examinator bijna altijd aanwezig bij de
examens. Leerlingen die het CSPE herkansen, hebben daar voordeel bij,
want nog altijd zijn de praktische opdrachten van de herkansing gelijk aan
die van het eerste tijdvak (hoewel de theoretische minitoetsen wel
verschillen). Bovendien wordt er soms nog geoefend met opdrachten uit
het eerste tijdvak ter voorbereiding op de herkansing.
Reactie op het rapport
In haar rapport doet de Inspectie een aantal concrete aanbevelingen om
de afnamepraktijk van de CSPE’s te verbeteren. De Inspectie ziet een rol
voor zichzelf, en geeft aan scherper te zullen toezien op deze afnamepraktijk. Van docenten, schoolleiders en examenmakers verwacht ik dat zij
hun verantwoordelijkheid nemen om de afnamepraktijk van deze
examens voortdurend te verbeteren. Ik ga de volgende maatregelen
nemen om dat te ondersteunen.
Communicatie en informatie
Voor een correcte afname van de CSPE’s is communicatie van groot
belang. De helft van de examinatoren heeft de richtlijnen niet scherp op
het netvlies. Van examinatoren verwacht ik dat ze goed op de hoogte zijn.
Van het bevoegd gezag op de school verwacht ik dat ze de afnamepraktijk
van examens monitoren en dat zij de examinatoren aanspreken op hun
verantwoordelijkheden. Ik zal met de VO-raad in gesprek gaan hoe wij de
communicatie over de richtlijnen kunnen verbeteren en hoe wij de
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 079, nr. 51

2

verantwoordelijkheid van correcte afname door scholen meer kunnen
benadrukken.
Bijscholing
In aansluiting op het voorgaande lijkt het mij verstandig om samen met
de Stichting Platforms VMBO te onderzoeken wat de scholingsbehoeften
onder docenten zijn als het gaat om de rol van examinator. Ik zal op korte
termijn met hen in gesprek gaan om te zien of dit een plek kan krijgen in
het bij- en nascholingsaanbod in het kader van de nieuwe examenprogramma’s.
Herkansingsexamen
Het feit dat de herkansingen van het CSPE identieke praktische
opdrachten bevatten als het eerste tijdvak is in beginsel onwenselijk.
Samen met het CvTE, Cito en de Stichting Platforms VMBO ga ik
onderzoeken hoe dit veranderd kan worden. Binnen de vernieuwing van
de beroepsgerichte examens wil ik bezien of het mogelijk is te komen tot
een itembank van toetsitems. Dit is een centrale database van toetsvragen
waarmee «at random» unieke examens kunnen worden gegenereerd,
zodat het makkelijk wordt om verschillende examens te produceren die
wel centraal gevalideerd zijn.
Versterken rol tweede examinator
De tweede examinator heeft gelijke zeggenschap bij de beoordeling van
het CSPE, maar het rapport constateert dat deze examinator niet altijd
aanwezig is bij het volledige examen. Dit is niet bevorderlijk voor de
gelijke kansen van de leerlingen in de afname en de beoordeling van de
examens. Ik vind het een goede aanbeveling om de aanwezigheid van de
tweede examinator tijdens het gehele examen verplicht te stellen en ga
onderzoeken of dit in de praktijk haalbaar is.
Ik ga hierbij de mogelijkheden onderzoeken om mbo-docenten de rol van
tweede examinator te laten vervullen. Ik ga hiervoor het gesprek aan met
de Stichting Platforms VMBO en de MBO Raad. Een intensievere
samenwerking op dit vlak zorgt voor een betere overgang van de
vmbo-leerling naar het ontvangende mbo.
Verscherpt intern en extern toezicht
Scholen zijn zelf in eerste plaats verantwoordelijk voor de kwaliteit van de
afname van CSPE’s. De Inspectie is verantwoordelijk voor het externe
toezicht hierop. Het is dan ook goed dat de Inspectie in gesprek gaat met
schoolleidingen om scherper te gaan toezien op de afname van het CSPE.
Ik nodig de Inspectie uit om bij de pilots met de nieuwe examenprogramma’s mee te kijken en na te denken over de manier waarop het
toezicht vorm kan krijgen bij de invoering van die examenprogramma’s en
in het gedifferentieerde toezicht.
In het CSPE laten leerlingen in het vmbo zien in welke mate ze over
vakmanschap beschikken. Het examen is daarmee een inhoudelijk
centrale afsluiting van het beroepsgerichte deel van het vmbo, en een
eerste proeve van bekwaamheid, waarop in het mbo moet kunnen
worden voortgebouwd. Met de aangekondigde maatregelen wil ik er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 079, nr. 51

3

samen met scholen, de examenmakers en de Inspectie voor zorgen dat
deze examens aan de hoogste kwaliteitseisen voldoen en een
betrouwbaar beeld geven van het vakmanschap van leerlingen.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 079, nr. 51

4