Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 135

Wijziging van de Crisis- en herstelwet en diverse
andere wetten in verband met het permanent
maken van de Crisis- en herstelwet en het
aanbrengen van enkele verbeteringen op het
terrein van het omgevingsrecht

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 22 maart 2012
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu, belast met het
voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer als
volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

blz.

Algemeen
Permanent maken
De Crisis- en herstelwet actualiseren
Quick wins omgevingsrecht
Advies Raad van State
Effecten van het wetsvoorstel
Consultatie
Overig

1
2
16
18
31
34
36
37

Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het genoemde wetsvoorstel. De leden van de VVD-fractie zijn
voorstander van het permanent maken van de Crisis- en herstelwet omdat
deze de uitvoering van ruimtelijke projecten op een zorgvuldige manier
versnelt. Deze leden hebben met betrekking tot de voorliggende wijziging
nog wel enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de
voorgenomen wijzigingen in de Crisis- en herstelwet, waaronder het
permanent maken hiervan.

kst-33135-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

1

De leden van de PVV-fractie hebben met grote belangstelling kennisgenomen van het genoemde wetsvoorstel. De leden van de fractie van de
PVV hebben enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel, maar hebben nog enkele verhelderende vragen en
opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van het
genoemde wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie hebben met grote zorgen kennisgenomen van
de voorstellen van de regering om de Crisis- en herstelwet permanent te
maken. Deze leden vragen zich af of de Crisis- en herstelwet een werkelijke bijdrage levert aan herstel en niet juist zorgt voor het beperken van
inspraak en het tegengaan van een zorgvuldig proces. Bovendien vinden
de leden van de D66-fractie dat de regering onvoldoende is ingegaan op
de bezwaren van de Raad van State, bezwaren die zij grotendeels delen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen van het genoemde wetsvoorstel. Deze leden hebben van begin af
aan ernstige inhoudelijke en procedurele bezwaren tegen de Crisis- en
herstelwet gehad. De wet nu permanent maken zonder dat er een
deugdelijke evaluatie heeft kunnen plaatsvinden van deze wet, is volgens
hen onverstandig.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
genoemde wetsvoorstel en hebben daarover enkele vragen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met grote
zorg kennisgenomen van het voorstel van de regering om de crisis- en
herstelwet permanent te maken. Zij begrijpen niet waarom de regering
een wet, die onder grote tijdsdruk tot stand is gekomen en die 27 wetten
die voornamelijk zien op de bescherming van ons milieu, de natuur en de
rechtsbescherming van burgers en decentrale overheden, opzij zet, en
waarvan onderdelen al door uitspraken van de Raad van State hersteld
moesten worden, nu zonder enige evaluatie, en zonder enige noodzaak,
permanent wil maken. Ook de andere onderdelen van dit wetsvoorstel, de
zogenaamde «quick wins» roepen bij de leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren veel onbegrip, vragen en zorgen op.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. De doelstelling van het wetsvoorstel
– vermindering van lasten, snelle flexibele en zorgvuldige besluitvorming
en het wegnemen van knelpunten – wordt door hen voluit gesteund. Dit
mede met het oog op het bestrijden van de economische crisis.
Permanent maken
De leden van de VVD-fractie hebben de vraag waarom de regering heeft
gekozen voor deze wijze van het permanent maken van de Crisis- en
herstelwet en de invulling ervan. Kan de regering aangeven wat de winst
is van de Crisis- en herstelwet en van het voorliggende wetsvoorstel?
De leden van de VVD-fractie zouden wat meer uitleg willen krijgen over de
behandeltermijnen en met name de relatie met bijvoorbeeld de
Omgevingswet. Is het mogelijk een overzicht te krijgen met de termijnen
van alle relevante wet- en regelgeving die in het verschiet ligt en een
directe relatie hebben met het permanent maken van de Crisis- en
herstelwet? Kan de regering nader ingaan op de relatie tussen dit
wetsvoorstel en de voorgenomen Omgevingswet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

2

De leden vragen voorts of het bij dit voorstel gaat om een verlenging
totdat de Crisis- en herstelwet kan worden opgenomen in de
Omgevingswet en de Algemene wet bestuursrecht. Indien de Crisis- en
herstelwet wordt opgenomen in de nieuwe Omgevingswet en de
Algemene wet bestuursrecht, gaat het dan om een integrale opname of
om opname van delen van de Crisis- en herstelwet?
Waarom is het nodig om de Crisis- en herstelwet en diverse andere
wetten in verband met het permanent maken van de Crisis- en herstelwet
nu te verlengen in plaats van deze direc te verankeren in de nieuwe
Omgevingswet?
De leden van de VVD-fractie herinneren zich dat er bij de vaststelling van
de Crisis- en herstelwet bij diverse partijen zorgen waren over de effecten
op natuur en milieu. De leden van de VVD-fractie vragen de regering om
op basis van de ervaringen van nu aan te geven of deze zorgen terecht
waren.
De leden van de PvdA-fractie brengen in herinnering dat het doel van de
wet indertijd was om het mogelijk te maken om infrastructuur, woningen
en andere particuliere initiatieven in tijden van crisis versneld aan te
leggen. Inmiddels ligt met name de woningmarkt nagenoeg stil. Dit is niet
het gevolg van langdurige procedures, maar simpelweg van het gebrek
aan vraag. Als de economie losgetrokken moet worden dan zal daar iets
structureel aan moeten gebeuren en helpt het niet om procedures te
versnellen. De woningmarkt moet hervormd worden. Het permanent
maken van de Crisis- en herstelwet is daarmee niet de oplossing van het
probleem.
De benadering is eenzijdig vanuit de overheid of de initiatiefnemer
gekozen. Niet alle bouwwerken en initiatieven behelzen in de ogen van de
leden van de PvdA-fractie echter een zodanig groot belang dat dit de
belangen van andere overheden en omwonenden overstijgt. Zij zijn het
die geconfronteerd worden met ontwikkelingen in hun straat, in hun wijk,
die hen niet aanspreken en waar ze met deze wet nóg minder over te
zeggen krijgen. De zeggenschap van burgers over hun eigen omgeving
wordt minder en minder. Dat baart de leden van de PvdA-fractie zorgen.
Liever zouden de leden van de PvdA-fractie een aanpak zien waarin
burgers actief betrokken worden bij de ontwikkeling van hun leefomgeving. Deze leden vrezen dat dit door het verdwijnen van de hindermacht
niet meer mogelijk is en daarom ook niet meer gebeurt. Ruimtelijke
plannen zijn er in de eerste plaats om de burger te beschermen. Deze
bieden de burger houvast. Dat doen ze niet meer als burgers zich er niet
meer op kunnen beroepen of als ze zo flexibel en breed opgesteld zijn dat
alles mag.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat diverse wetenschappers de
Kamer er op hebben gewezen dat het nog meer regelen via tijdelijke wet
onwenselijk is en leidt tot ondeugdelijke wetgeving. Zij adviseren om de
bestaande wetgeving, zijnde de Algemene wet bestuursrecht, de
Omgevingswet en de Wet natuur aan te passen in plaats van nogmaals
met een noodwet door te gaan. Zij wijzen er op dat de praktijk al deze
wijzigingen en nieuwe planvormen niet meer bij kan houden.
De leden PvdA-fractie maken zich zorgen over de rechtspositie van
burgers. De evaluatie richt zich met name op de voordelen die de
bouwende sector ondervindt van de snellere procedures. De leden van de
PvdA-fractie zouden graag ook een evaluatie zien van de ervaring van
burgers en andere belanghebbenden bij de versnelde procedures. Hadden
zij bijvoorbeeld voldoende tijd om hun bezwaar toe te lichten en hun
beroep voor te bereiden? De leden van de PvdA-fractie krijgen ook
signalen dat burgers en andere belanghebbenden zich niet gehoord
voelen, bijvoorbeeld in het geval van Noord-Nederland waar men zich
overvallen voelt door een invasie van windmolens. Hierdoor dreigt het
draagvlak voor windenergie af te kalven en dat zou in de ogen van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

3

leden zonde zijn. De leden van de PvdA-fractie zouden deze evaluatie
graag afwachten alvorens te besluiten tot verlenging of permanent maken
van de Crisis- en herstelwet.
Nu geldt met de Crisis- en herstelwet voor bepaalde aangewezen
projecten, waarvan het aantal nu circa honderd bedraagt, een licht regime
voor de milieueffectrapportage. De leden van de PvdA-fractie vinden dat
dit uitzondering op de regel moet blijven en dat moet worden voorkomen
dat te kleine projecten, waarvan het nationaal belang niet is aangetoond,
van de lichte milieueffectrapportageplicht gebruik kunnen maken.

1

Kamerstuk 33 135, nr. 4.

De leden van de CDA-fractie stellen dat het doel van de Crisis- en
herstelwet bestaat uit het versnellen, verbeteren en vereenvoudigen van
de besluitvorming over ruimtelijke projecten. De leden van de CDA-fractie
hechten dan ook veel waarde aan het permanent maken en verankeren
van de voorzieningen die in de Crisis- en herstelwet zijn opgenomen. De
leden van de CDA-fractie roepen bovendien in herinnering dat de Crisisen herstelwet al grote wijzigingen met zich meebracht, die destijds al
permanent in de wet zijn opgenomen. Daarnaast zijn de leden van de
CDA-fractie van mening dat naast een vlotte ook een degelijke afweging
binnen het kader van de Crisis- en herstelwet gemaakt kan worden. De
oorspronkelijke uitgangsgedachte van de Crisis- en herstelwet bestond uit
het bestrijden van de economische crisis door grote projecten die lijden
onder tergend langzame en te complexe besluitvorming versneld uit te
laten voeren. Daarbij is permanente versnelling en vereenvoudiging van
deze besluitvormingsprocessen – los van de voortdurende economische
crisis – van groot belang. Nog altijd duurt de besluitvorming omtrent
bepaalde projecten te lang en is deze veel te complex.
Naast het permanent maken van de Crisis- en herstelwet, staat in het
regeerakkoord dan ook een stelselmatige bundeling en vereenvoudiging
van het omgevingsrecht. Het onderhavige wetsvoorstel moet dan ook
volgens de leden van de CDA-fractie gezien worden als een voorbode van
deze aangekondigde overgang naar een heldere, overzichtelijke, gebundelde en efficiënte Omgevingswet. Het doel van het onderhavige
wetsvoorstel bestaat er evenwel onder meer uit de Crisis- en herstelwet
(voor onbepaalde duur) te verlengen en daarnaast op onderdelen te
actualiseren. Deze doelen kunnen rekenen op de instemming van de leden
van de CDA-fractie.
De Raad van State was van oordeel dat in verband met haar opmerkingen
het voorstel nader dient te worden overwogen. Een belangrijk kritiekpunt
van de Raad van State was dat over de effecten van de Crisis- en
herstelwet nog maar heel weinig bekend was, omdat de voorziene
evaluatie van die wet niet is afgewacht. Inmiddels zijn diverse evaluatierapporten naar de Tweede Kamer gezonden. De conclusie van deze
rapporten zijn voor de leden van de CDA-fractie duidelijk. Er is meer dan
voldoende basis om aan te nemen dat de Crisis- en herstelwet goed
werkt. Daarnaast heeft het bedrijfsleven zich bij het rondetafelgesprek van
de vaste Kamercommissie voor Infrastructuur en Milieu op 29 februari
2012 in overgrote meerderheid zeer enthousiast getoond over de Crisisen herstelwet.
Bij nader rapport1 heeft de regering bovendien de meest substantiële
door de Raad van State aangereikte optie overgenomen. In dit
wetsvoorstel wordt de werkingsduur van de Crisis- en herstelwet in de
eerste plaats verlengd. Juridisch gezien is er sprake van onbepaalde
verlenging van een tijdelijke wet. Vervolgens wordt gebruikmakend van
de resultaten van de totale evaluatie, die omstreeks april volgend jaar
beschikbaar zal zijn, een definitieve verankering gezocht via een afzonderlijk in te dienen wetsvoorstel tot wijziging van de Algemene wet
bestuursrecht. Daarnaast zal de Crisis- en herstelwet uiteindelijk door
middel van de nieuwe Omgevingswet permanent worden. De leden van
de CDA-fractie zien deze gang van zaken als gewenst en kijken bovendien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

4

uit naar de behandeling en totstandkoming van de nieuwe Omgevingswet. Bij het genoemde rondetafelgesprek kwam bovendien ter tafel dat
diverse partijen aangaven dat de Crisis- en herstelwet een aantal regels
bevat, die in de praktijk hebben geleid tot versnelling van besluitvorming.
De praktijk heeft inmiddels, zo stelde bijvoorbeeld VNO-NCW/MKBNederland, leren omgaan met de regels uit de Crisis- en herstelwet. De
praktijk zou niet goed worden bediend als deze regels op dit moment
plots weer zouden verdwijnen. Daarnaast kan juist nu nog enige jaren
ervaring worden opgedaan met de genoemde regels, zodat die ervaring
kan worden gebruikt bij het construeren van de Omgevingswet. De leden
van de CDA-fractie achten dit een solide argumentatielijn en vragen of de
regering deze lijn deelt.
De leden van de SP-fractie lezen dat het permanent maken van de Crisisen herstelwet van de baan lijkt, maar zij lezen tegelijkertijd dat in de
memorie van toelichting1 wordt gesteld dat het onderhavig wetsvoorstel
daartoe wel een aanzet geeft door de werkingsduur van de Crisis- en
herstelwet voor onbepaalde duur te verlengen. Via een afzonderlijk
wetsvoorstel tot wijziging van de Algemene wet bestuursrecht en de nog
te ontvangen Omgevingswet worden de tijdelijke maatregelen uit de
hoofdstukken 1 en 2 van de Crisis- en herstelwet van een permanente
basis voorzien. Naar de mening van de leden van de SP-fractie is bij
onderhavig voorstel inmiddels bijna sprake van een politiek semantische
discussie: de wet wordt (nog) niet permanent, maar de werkingsduur van
de wet wordt (slechts) voor onbepaalde duur verlengd, waarmee
weliswaar de wet in casu niet permanent is, maar wel permanent van
kracht is. De leden van de SP-fractie vragen zich af of dit nu is, wat
bedoeld wordt met «eenvoudig beter».
Het bevreemdt de leden van de fractie van de SP-fractie dat de verplicht
voorgeschreven evaluatie van hoofdstuk 1 van de Crisis- en herstelwet
nog beschikbaar moet komen, terwijl op basis van een tussenrapportage
en informatie, die op andere manieren is verzameld door de regering,
wordt geconcludeerd dat de Crisis- en herstelwet werkt. Het is naar
mening van de leden bitter om te moeten constateren dat de overheid
streng is voor haar burgers, maar uitzonderingen maakt voor zichzelf.
Allerlei notities van de regering prediken immers terughoudend te zijn
met nieuwe wetgeving omdat continuïteit de rechtszekerheid dient.
Daarnaast is ook de Raad van State ondubbelzinnig kritisch over het
wetsvoorstel en dan met name over het feit dat de evaluaties niet worden
afgewacht, zoals bij de inwerkingtreding van de Crisis- en herstelwet is
afgesproken. Permanent maken van de Crisis- en herstelwet vindt de Raad
van State bezwaarlijk omdat niet goed rekening gehouden kan worden
met alle wijzigingen die de Omgevingswet met zich mee zullen brengen.
De leden zijn dan ook benieuwd of de regering bereid is voorliggend
voorstel minmaal op te schorten tot de evaluaties zijn afgerond. Zijn er
zaken die opschorten in de weg staan? Zo ja, welke?
De leden van de SP-fractie lezen dat de regering stelt dat met «de tijdige
bestendiging van de Crisis- en herstelwet, die anders op 1 januari 2014
zou expireren, wordt voorkomen dat een mogelijke terugkeer naar het
oude regiem boven de markt blijft zweven». Kan de regering toelichten
waarom naar hun mening het idee is ontstaan of kan zijn ontstaan «dat
het oude regiem boven de markt blijft zweven»? Zo ja, waar zou dat uit
blijken?
De leden van de fractie van de SP-fractie vragen wat de reden is om juist
nu op dit moment deze wijziging van wet door te voeren en gedeelten van
de wet een onbeperkte geldigheidsduur te geven. Dat de leden niet alleen
staan met deze opmerking, wordt naar hun mening onderbouwd door het
feit dat het advies van de Raad van State 54 pagina’s beslaat tegenover
een memorie van toelichting van in totaal 49 pagina’s.
1

Kamerstuk 33 135, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

5

De leden van de SP-fractie constateren dat, nu de expiratietermijn van
1 januari 2014 wordt geschrapt, in juridisch opzicht sprake is van
onbepaalde verlenging van een tijdelijke wet en dat er formeel dus geen
sprake is van volledige permanente werking. Dit roept bij de leden van de
SP-fractie vragen de volgende vragen op:
1. Wat doet deze juridische onduidelijkheid met de opgebouwde-/nog op
te bouwen jurisprudentie? Kan dit meer onduidelijkheden verder in het
wetgevingstraject veroorzaken? Op welke manier gaat de regering
zorgen, dat er geen juridisch niemandsland ontstaat?
2. Is de regering er van overtuigd dat een eventueel juridisch niemandsland er niet toe zal leiden dat opnieuw de door deze regering zo
vermaledijde stroperige besluitvorming gaat ontstaan? Graag een
toelichting.

1
Die het Planbureau voor de Leefomgeving
op 17 februari 2012 aan de Kamer heeft
gezonden.

De leden van de D66-fractie vragen waarom voor het permanent maken
van de Crisis- en herstelwet is gekozen en niet voor het permanent
vastleggen van de regelgeving uit de Crisis- en herstelwet in de herziening
van het omgevingsrecht. Als overbrugging tussen de huidige regelgeving
en het nieuwe omgevingsrecht zou dan de Crisis- en herstelwet tijdelijk
verlengd kunnen worden tot 2015 of 2016. Kan de regering aangeven
waarom hier niet voor is gekozen?
De regering geeft de noodzaak voor economische structuurversterking
aan. Kan de regering aangeven hoe deze Crisis- en herstelwet hier een
bijdrage aan levert? Op welke wijze wordt de structuur versterkt? De leden
van de D66-fractie willen voorts opmerken dat zij het een gemiste kans
vinden dat de regering, al dan niet met deze Crisis- en herstelwet, zich niet
meer richt op daadwerkelijk economische structuurversterking, die
volgens deze leden vooral ligt in onderwijs, innovatie en groene
economie.
De leden van de D66-fractie willen graag een reactie van de regering op
de uitkomsten van de ex-durante evaluatie van de Wet ruimtelijke
ordening door het Planbureau voor de Leefomgeving1. Hierin wordt
gesteld dat de Crisis- en herstelwet op gemeentelijk niveau weinig effect
heeft gesorteerd.
De leden van de D66-fractie vragen de regering of zij van mening is dat de
Crisis- en herstelwet een positieve bijdrage heeft geleverd aan het herstel
van de economische crisis. Kan de regering dit kwantificeren? Kan de
regering voorts aangeven hoe het kan dat Nederland zich ondanks de
Crisis- en herstelwet nog steeds in een economische crisis bevindt?
Verwacht de regering dat het permanent maken van de Crisis- en
herstelwet een positieve bijdrage zal leveren aan het herstel van de
economische crisis en zo ja, kan zij dit wederom motiveren?
Kan de regering aangeven welke effecten de Crisis- en herstelwet op de
middellange termijn zal hebben? De doelstelling was immers om de
uitvoering van bouwprojecten naar voren te halen. Dit impliceert dat er op
middellange- tot lange termijn een luwte in de uitvoering van projecten
zal ontstaan. Houdt de regering hier rekening mee en op welke termijn
verwachten zij een dergelijke luwte?
Kan de regering voor alle projecten uit de eerste drie tranches aangeven
welke bijdrage zij hebben geleverd aan de werkgelegenheid,
duurzaamheid en versterking van de economische structuur? Kan de
regering aangeven hoeveel sneller de projecten binnen de Crisis- en
herstelwet zijn uitgevoerd? Kan de regering voorts aangeven welk effect
de Crisis- en herstelwet heeft gehad voor de uitvoering van projecten die
niet in de Crisis- en herstelwet zijn opgenomen?
De leden van de D66-fractie merken op dat er in de afgelopen jaren zeer
ingrijpende projecten in bijlage II, waarbij een uitgeklede milieueffectrapportageverplichting geldt, zijn opgenomen. Zij noemen als voorbeeld de
IJzeren Rijn, Luchthaven Twente en de IJsseldelta. Deze leden vinden dit
geen gewenste ontwikkeling, aangezien juist bij zulke grote, ingrijpende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

6

1

Zie pagina 24 van Kamerstuk 32 127, nr. 7.

en controversiële projecten een zorgvuldige milieueffectrapportage, met
alternatievenonderzoek en advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage, noodzakelijk is. Zijn de criteria die gelden voor de in de Crisisen herstelwet op te nemen projecten gewijzigd? Is de regering het met
voorgenoemde leden eens dat bij zeer grote projecten met grote effecten
op omwonenden, natuur en milieu, een zorgvuldige milieueffectrapportage zou moeten worden opgesteld?
Kan de regering aangeven of de huidige procedure van vaststelling van
projecten die worden opgenomen in de Crisis- en herstelwet, namelijk in
tranches met een voorhangprocedure, zal worden voortgezet?
Daarnaast wijzen voorgenoemde leden er op dat de projecten die in de
Crisis- en herstelwet zijn opgenomen, vaak zeer verschillend waren van
omvang en complexiteit: van IJzeren Rijn en A4 Midden-Delfland tot
mestvergistingsinstallaties en miniwindturbines. Dat roept de vraag op of
de generieke bepalingen van de Crisis- en herstelwet wel evenveel
meerwaarde hebben voor al die projecten. Zo nee, kan de regering
misschien reflecteren op nut en noodzaak van de diverse projectvormen?
Bij de behandeling van de oorspronkelijke Crisis- en herstelwet gaf de
regering aan dat de maatregelen in de Crisis- en herstelwet zijn gebaseerd
op de belemmeringen in de praktijk bij het toepassen van het omgevingsrecht en bij de besluitvorming van concrete projecten1. De leden van de
D66-fractie vragen of het permanent maken van de Crisis- en herstelwet
niet overbodig is geworden aangezien de regering voornemens is het
Omgevingsrecht te herzien, juist ook om belemmeringen bij het
toepassen hiervan weg te nemen.
De leden van de D66-fractie herinneren de regering er aan dat de Crisisen herstelwet werd ingevoerd als tijdelijke wet die een «boost» zou
moeten geven ten tijde van de economische crisis. Er zijn toentertijd
artikelen geformuleerd en opgesteld die bedoeld waren voor een situatie
van economische crisis, waarbij werd gesteld dat een tijdelijke wet nodig
zou zijn om versneld herstel van de economie mogelijk te maken. Deze
wet wordt nu in ongewijzigde vorm permanent gemaakt. Betekent dit dat
de regering er van uit gaat dat ons land zich in een permanente economische crisis bevindt? Kan de regering «economische crisis» definiëren en
ook aangeven op welk moment deze voorbij is, bijvoorbeeld in percentage
of achtereenvolgende kwartalen economische groei? Zal de Crisis- en
herstelwet vervallen wanneer de economische crisis voorbij is? Zo nee,
waarom heeft de regering dan niet gekozen voor een andere naam voor
het wetsvoorstel?
Het bevreemd de leden van de D66-fractie dat de doelen van de Crisis- en
herstelwet worden gewijzigd, namelijk van «versnelde uitvoering van
infrastructurele en andere grote bouwprojecten mogelijk maken» naar
«besluitvormingsprocessen verbeteren en de kennis en kunde bij de
voorbereiding en uitvoering van de besluitvoering over ruimtelijke
projecten vergroten» zonder dat de inhoudelijke invulling van de Crisis- en
herstelwet wordt gewijzigd. Kan de regering uitleggen hoe de doelen
kunnen wijzigen, terwijl de wet grotendeels intact wordt gehouden? Zou
de regering uitsluitsel kunnen geven aan welk doel de Crisis- en
herstelwet in de voorgestelde vorm het meest bijdraagt: aan versnelde
uitvoering (oorspronkelijke doel), aan het verbeteren van besluitvormingsprocessen (doel permanente wet), aan beide doelen of eigenlijk aan geen
van beide?
De bedoeling van de oorspronkelijke Crisis- en herstelwet was om de
uitvoering van projecten naar voren te halen. Is dit nog steeds één van de
doelstellingen? Dit zou betekenen dat projecten permanent naar voren
worden gehaald, waarmee het effect van deze maatregel verdwijnt. Kan
de regering hierop ingaan?
De leden van de D66-fractie vinden het zeer onverstandig om niet op basis
van een probleemanalyse, maar op basis van een inschatting een
dergelijk ingrijpende wetswijziging voor te stellen. De leden van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

7

fractie zien graag bij de nota naar aanleiding van het verslag een
probleemanalyse gevoegd. Zij vinden het zo snel mogelijk bieden van
rechtszekerheid na 2014 hierbij een zwak argument. Deze leden zijn er van
overtuigd dat een goed wetsvoorstel een zorgvuldig wetgevingsproces
veel meer in het belang is van de uitvoeringspraktijk. Bovendien krijgt de
praktijk dan meer tijd om kennis te nemen van de nieuwe wetten en
regels. Waarom is er niet gekozen voor tijdelijke verlenging tot 2015 of
2016, zodat er meer tijd kan worden genomen voor een zorgvuldig
proces?
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering niet voornemens is om
nieuwe maatregelen te treffen om de bestuurlijke trajecten alsmede de
kennis en kunde bij de organisatie ervan te verbeteren. Tegelijkertijd lezen
deze leden dat de regering wel initiatieven onderneemt om kennis en
kunde over inhoud en uitvoerbaarheid van de Crisis- en herstelwet te
vergroten. Betekent dit dat wet- en regelgeving en bestuurlijke trajecten
volledig los van elkaar gezien moeten worden?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom de regering ervoor
kiest om de Crisis- en herstelwet permanent te maken. Verwacht de
regering dat ons land permanent in crisis zal verkeren?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben de stellige indruk dat de
Crisis- en Herstelwet vooral een Hobby- en buitenspelwet is. De regering
gebruikt de wet om eigen hobby’s er snel doorheen te drukken. Regionale
vliegvelden, extra asfalt en eerder ook CO2-opslag. Dat laatste is
interessant. Als er één ding geleerd kan worden van het CO2-opslagdossier, los van wat een inhoudelijke mening over CO2-opslag, dan is het
dat draagvlak voor grote projecten essentieel is. Maar in plaats van te
investeren in draagvlak, is de regering van plan maatschappelijke
organisaties en gemeenten permanent buitenspel te zetten bij belangrijke
beslissingen. Tot hun verbazing lazen de leden van de GroenLinks-fractie
bijvoorbeeld dat de IJzeren Rijn nu ook opgenomen is in het wetsvoorstel.
Een project waarvan nut en noodzaak onvoldoende aangetoond zijn en
waarvoor lokaal draagvlak ontbreekt. De leden van de GroenLinks-fractie
vragen of de regering het met de ervaringen die zijn opgedaan met
CO2-opslag in het achterhoofd, verstandig vindt om te proberen dit
project er doorheen te drukken.
Daarnaast hebben de leden van de GroenLinks-fractie nog een aantal
meer principiële vragen aan de regering over het permanent maken van
de Crisis- en herstelwet en de stelselwijziging Omgevingsrecht. Hoe
oordeelt de regering over de bescherming van een veilige leefomgeving?
Wordt in de permanente Crisis- en herstelwet en in de stelselwijziging
Omgevingsrecht een goede en veilige leefomgeving gewaarborgd door
het vastleggen van een goede basiskwaliteit van ten minste het huidige
beschermingsniveau? Wordt de bestuurlijke afwegingsruimte vergroot ten
koste van de basiskwaliteit van de leefomgeving of ten koste van de
inspraak- en rechtsbeschermingmogelijkheden van de gebruikers van de
leefomgeving? Wordt de inspraak en rechtsbescherming van burgers
minder? Hoe faciliteert de regering de burger bij besluitvormingsprocessen met toegang tot kennis en onderzoek? Vindt de regering dat de
onderzoeksverplichtingen worden versoberd? Wat betekent dat voor
zorgvuldige besluitvorming? Hoe oordeelt de regering in het kader van
deze vragen over de kritische reacties van experts en maatschappelijke
organisaties, zoals Milieudefensie?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat na het advies van de
Raad van State het wetsvoorstel fors is aangepast. Deze leden vinden dit
een verstandige keuze gezien het komende traject om te komen tot een
integrale Omgevingswet. Er zijn de afgelopen jaren erg veel wijzigingen
geweest in het omgevingsrecht en een groot aantal nieuwe wijzigingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

8

zou een onverantwoord grote druk leggen op de uitvoering bij gemeenten
en op de rechtspraktijk
Vanuit dit kader beschouwen deze leden dit wetsvoorstel. De Crisis- en
herstelwet is nog geldig tot en met 1 januari 2014. Het voorstel om deze
wet voor onbepaalde tijd te verlengen, komt wat betreft genoemde leden
daarom erg vroeg. De wet is nog maar zo kort in gebruik dat er nog
onvoldoende zicht is op de resultaten. Uit diverse onderzoeken blijkt ook
dat de Crisis- en herstelwet nog relatief weinig wordt gebruikt en er mede
hierdoor ook nog weinig jurisprudentie is. Ook moet de definitieve
evaluatie van de wet nog verschijnen. Genoemde leden wijzen ook op de
artikelen 6, 7 en 10 van de Aanwijzingen voor de regelgeving, waarin staat
dat tot nieuwe regelingen alleen wordt besloten indien de noodzaak
daarvan is komen vast te staan en indien gestreefd wordt naar duidelijkheid en eenvoud van regelingen en naar een bestendig karakter
daarvan.
Genoemde leden begrijpen wel de behoefte om de Crisis- en herstelwet te
verlengen, maar vragen waarom er gekozen is voor het verlengen met
onbepaalde tijd waarbij de wet bij Koninklijk Besluit kan worden
ingetrokken. Juist gezien het tijdelijke karakter van de bepalingen licht het
volgens deze leden meer voor de hand om te kiezen voor het verlengen
met een vastgesteld beperkt aantal jaren. Meer is volgens leden van de
ChristenUnie-fractie ook niet nodig gezien de komst van de nieuwe
Omgevingswet.
Voor de leden van de ChristenUnie-fractie is het ook geen vanzelfsprekendheid dat alle bepalingen in de Crisis- en herstelwet straks integraal
terugkomen in de nieuwe Omgevingswet. Volgens deze leden zijn
sommige bepalingen uit de Crisis- en herstelwet alleen gerechtvaardigd
als zij een tijdelijk karakter hebben. Zij onderschrijven dan ook de mening
van de Raad van State dat er wel degelijk een probleemanalyse noodzakelijk is wanneer bepalingen (semi)permanent worden gemaakt en vragen
daarom alsnog om deze analyse. Louter de constatering dat de uitvoeringspraktijk baat zal hebben bij versnelling van processen is hiervoor
volgens genoemde leden onvoldoende.
In de nieuwe Omgevingswet dient er sprake te zijn van een goede balans
tussen economische structuurversterking, bescherming van natuur en
milieu, waarborgen voor belanghebbenden en een goede borging van de
politieke besluitvorming. Genoemde leden hebben in dit kader zorgen
aangaande de voorstellen die nu verdwenen zijn uit het wetsvoorstel
omdat deze mogelijk terugkomen in de nieuwe Omgevingswet. Over deze
voorstellen zijn veel vragen gesteld door de Raad van State. Deze leden
vinden het van belang dat de nieuwe Omgevingswet kan rekenen op een
groot maatschappelijk draagvlak en roepen de regering op bij het
opstellen van de nieuwe Omgevingswet ter dege rekening te houden met
de bezwaren die in het kader van voorliggend wetsvoorstel zijn geuit door
de Raad van State.
Ook vinden genoemde leden het jammer dat opnieuw alleen de nadruk
ligt op wetgeving, terwijl vertragingen vaak juist worden veroorzaakt door
problemen die meer liggen in de uitvoering, zoals onvoldoende kennis.
De leden van de ChristenUnie-fractie krijgen de indruk dat met dit
wetsvoorstel meerdere aangenomen amendementen op de oorspronkelijke Crisis- en herstelwet worden teruggedraaid. Zij vragen daarom een
overzicht van alle aangenomen amendementen, waarbij tevens wordt
aangegeven in hoeverre zij na aanname van voorliggend wetsvoorstel
nog onderdeel zijn van de wet.
Tijdens het eerder genoemde rondetafelgesprek op 29 februari 2012 is de
vraag opgeworpen of de Crisis- en herstelwet wel voldoende aansluit op
recente wetenschappelijke visies op complexe vastgoed- en gebiedsontwikkelingen. In deze eigentijdse benadering staat vooral het handelen in
onzekerheid centraal, het denken in alternatieven, het toepassen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

9

1
Commissie Versnelling Besluitvorming
Infrastructurele Projecten (zie voor het advies
«Sneller en Beter» het Kamerstuk 29 385,
nr. 18).
2
De IPPC-richtlijn inzake geïntegreerde
preventie en bestrijding van verontreiniging
(Integrated Pollution Prevention and Control,
96/61/EG en 2008/1/EG).

adaptief management en het inspelen op omgevingsfactoren en context.
Genoemde leden hebben daarom zorgen over de focus op versnelling van
procedures en op een voorkeursbesluit. Doel van de commissie
Elverding1 was niet alleen sneller, maar ook beter. Genoemde leden
pleiten ervoor in de nieuwe Omgevingswet dit «beter» veel sterker naar
voren te laten komen door ruimte te bieden voor flexibiliteit, «resilience»,
redundantie en optiewaarde. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse
kan daarbij ondersteunend zijn. Zij vragen of de regering dit uitgangspunt
deelt.
Genoemde leden hebben zorgen over het permanent worden van
artikel 1.11 (en artikel 2.18) van de Crisis- en herstelwet over het milieueffectrapport. Dit artikel was bedoeld om de onderzoekslast voor een
beperkt aantal projecten in Bijlage II van de wet te verlichten. Genoemde
leden constateren dat plaatsing op Bijlage II vaak om andere redenen is
gebeurd dan om artikel 1.11. Immers voor veel projecten was er reeds een
milieueffectrapportage opgesteld. Door artikel 1.11. nu permanent te
maken en nieuwe projecten te blijven toevoegen aan Bijlage II is het
neveneffect voor de praktijk en de (rechts)onzekerheid die voor partijen
ontstaat echter groot. Voor deze projecten kunnen belangrijke alternatieven gemist worden en vindt bovendien niet verplicht een toetsing van
de milieueffectrapportage van het project door de Commissie voor de
milieueffectrapportage plaats.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een reactie op de kritiek
van de Commissie voor de milieueffectrapportage dat alleen een schets
van de voornaamste alternatieven die de initiatiefnemer heeft onderzocht
nog steeds in strijd is met (de gedachte van) de Europese Milieueffectrapportagerichtlijn omdat hiermee reële alternatieven waarop inspraak
mogelijk is, buiten beeld kunnen blijven. Zij wijzen daarbij op het project
IJsseldelta waar juist op grond van de milieueffectrapportage nader
onderzoek naar alternatieven nodig bleek. Bij de gebiedsontwikkeling
Luchthaven Twente gaat het juist om het onderzoek naar alternatieven.
Hier biedt de milieueffectrapportage de borging voor de Elverding-aanpak
maar is door toepassing van artikel 1.11 deze brede milieueffectrapportage niet meer verplicht. Ook wijzen deze leden op de IJzeren Rijn.
Door dit project op Bijlage II te plaatsten wordt er bij voorbaat van
uitgegaan dat de verouderde informatie uit de milieueffectrapportage van
2001 nog steeds actueel is. Deze leden vragen of de regering de mening
deelt dat dit een te snelle conclusie is, alleen al gezien de veranderde
bescherming van Natura2000-gebieden sinds 2001. Deelt de regering de
mening dat onafhankelijke toetsing bij de actualiteitstoets van dit project
noodzakelijk is juist omdat dit bij uitstek een complex project is als
bedoeld in de modernisering van de milieueffectrapportage?
Genoemde leden vinden dat er niet vooruitgelopen moet worden op een
integrale herziening ten aanzien van de milieueffectrapportage binnen de
nieuwe Omgevingswet. Zij wijzen er ook op dat de Richtlijn inzake
industriële emissies die de IPPC2 vervangt juist een gedegen alternatievenonderzoek verlangt. Zit hier niet een innerlijke tegenstrijdigheid in het
wetsvoorstel?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen daarom om een reactie op
het voorstel om de werking van bijlage II voor wat betreft artikel 1.11 te
sluiten per 1 januari 2014. Dit kan volgens genoemde leden door een
aanvulling op artikel 1.1, tweede lid, door hier aan toe te voegen dat
afdeling 3 van toepassing is op de tot uiterlijk op 31 december 2013 op de
in bijlage I van deze wet bedoelde ruimtelijke en infrastructurele projecten
en op de hiervoor genoemde datum krachtens artikel 2.18 aangewezen
projecten. Dit heeft volgens genoemde leden nauwelijks invloed op het
andere doel van de Crisis- en herstelwet, namelijk versnelling van
procedures. Uit de evaluatie, die verricht is in opdracht van de minister
van Infrastructuur en Milieu, blijkt immers dat de verlichting van de
milieueffectrapportageprocedure slechts in een beperkt aantal projecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

10

tijdwinst oplevert. De tijdwinst van bijlage II zit met name in andere
maatregelen uit de wet.
Deze leden vragen ook waarom het opschrift van Bijlage II wordt
veranderd in «overige ruimtelijke projecten» waarbij dus het «nationale
belang» wordt geschrapt. Genoemde leden vragen waarom dit selectiecriterium wordt losgelaten. Genoemde leden hebben de indruk dat hiermee
de uitzondering van de Crisis- en herstelwet eerder de regel wordt en dat
dit meer thuishoort in de discussie over de nieuwe Omgevingswet.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn altijd een fel
tegenstander geweest van de Crisis- en herstelwet. Het buiten werking
stellen van wetgeving die zorgvuldig tot stand gekomen is, die burgers,
het milieu en de natuur moet beschermen, kan wat de leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren betreft nooit gerechtvaardigd worden. Crisis,
of geen crisis, de regering heeft een taak om deze kwetsbare waarden te
beschermen, omdat een overheid die dat niet doet, een korte termijn crisis
«oplost» door een lange termijn crisis te veroorzaken. Dit is volstrekt
onverantwoord. In 2009 is er in een zeer korte tijd een zeer onzorgvuldige
Crisis- en herstelwet tot stand gekomen, waarmee de bescherming van
milieu, natuur en de rechtsbescherming van burgers ernstig werd
aangetast. De Raad van State was toen ook al zeer kritisch tegenover deze
wet. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben er tijdens
de behandeling van de tijdelijke Crisis- en herstelwet steeds voor
gewaarschuwd dat de fundamenten van onze rechtsstaat in het geding
waren en dat er grote delen van de wet niet in overeenstemming waren
met het geldende Europese recht. Ten dele hebben de leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren daarin al gelijk gekregen en zij verwachten
dat er, wanneer de wet langer van kracht is, meer uitspraken komen van
de Raad van State en het Europese Hof die dit bevestigen, waardoor er
steeds meer onderdelen van deze wet gewijzigd zullen moeten worden.
Op dit moment de wet permanent maken, is wat de leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren betreft dan ook zeer onverstandig. Er is
bovendien geen enkele aanleiding voor. De wet is nog tot 2014 van kracht.
Bovendien heeft de regering aangekondigd met een zeer verstrekkend
wetsvoorstel te zullen komen, de Omgevingswet, waarin de verschillende
onderdelen van de Crisis- en herstelwet permanent gemaakt zullen
worden. Er is ook een nieuwe wet Natuurbescherming aangekondigd.
Waarom wordt er dan toch nu voor gekozen om de Crisis- en herstelwet
permanent te maken? De regering geeft aan dat zij de praktijk duidelijkheid wil bieden, door nu aan te geven dat de genomen maatregelen
van kracht zullen blijven. Dit is naar mening van de leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren ook te bereiken door de eindtermijn van 2014
van deze wet naar achter te schuiven, mocht de regering inderdaad door
willen gaan met deze crisiswet. Gezien de planning van de nieuwe
Omgevingswet die de regering aangekondigd heeft, zou het verlengen
van de werking van de wet tot 2015 al voldoende duidelijkheid bieden aan
de praktijk. Deelt de regering die mening? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
waarom wordt er dan toch voor gekozen om de wet nu permanent te
maken?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren wijzen er op dat er
nog geen enkele goede evaluatie beschikbaar is van de Crisis- en
herstelwet. Uit de tussentijdse, zeer summiere evaluaties, waarvan de
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren overigens de onafhankelijkheid betwijfelen, blijkt vooral dat er nog maar weinig gebruik wordt
gemaakt van de mogelijkheden die de Crisis- en herstelwet biedt. Er is
geen enkele aanwijzing dat de beoogde resultaten, namelijk economische
impulsen en structuurversterking, ook daadwerkelijk bereikt zijn. De
behandeling van de oorspronkelijke Crisis- en herstelwet, inclusief het
advies van de Raad van State en de rondetafelgesprekken die in het
parlement zijn gevoerd, gaven al aan dat het bereiken van dit doel door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

11

invoering van de Crisis- en herstelwet viel te betwijfelen. De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren hebben in de tussenliggende tijd ook
geen enkele reden gehad om aan te nemen dat het doel wel bereikt werd.
En nu wil de regering deze omstreden wet permanent maken, zonder de
evaluatie af te wachten. Kan de regering dit uitleggen? De argumentatie
hiervoor ontbreekt totaal in de memorie van toelichting. De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren zien dat dit ook een van de – vele –
kritiekpunten is van de Raad van State. Zelfs in de reactie op het advies
van de Raad van State komt de regering niet met een nader onderbouwde
reden. Is de enige reden die de regering kan geven hiervoor «omdat het in
het regeerakkoord staat»? Graag een reactie. Welke overtuigende
argumenten zijn er voor het permanent willen maken van een haastig tot
stand gekomen, tijdelijke wet, die nog lang niet afloopt en waarvan nog
geen evaluatie beschikbaar is? Graag een reactie.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren willen weten wanneer
de evaluatie beschikbaar zal zijn. De regering geeft aan dat deze in het
voorjaar van 2012 gereed zal zijn. Is er al een datum bekend? Is de
regering bereid deze evaluatie af te wachten en deze ook te betrekken bij
de beantwoording van het verslag van de Kamer? De leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren willen graag weten welke elementen bij de
evaluatie van de Crisis- en herstelwet betrokken worden. Welke effecten
van de Crisis- en herstelwet worden geëvalueerd en waar ligt de nadruk?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maken zich, met de
Raad van State, vooral zorgen over de effecten van de Crisis- en
herstelwet ten aanzien van de rechtspositie van burgers, de rechtszekerheid en de rechtsgelijkheid, en over de effecten van de wet op de
bescherming van natuur en milieu. Op welke wijze worden deze effecten
bij de evaluatie betrokken, hoe worden deze elementen geëvalueerd?
Bij de behandeling van de Crisis- en herstelwet in 2009 weigerde de
regering te onderbouwen wat de wet zou opleveren en waarom de
projecten geselecteerd waren. De Kamer heeft toen gevraagd naar een
nadere onderbouwing van de effecten van de geselecteerde projecten op
de werkgelegenheid en de structuurversterking. Ook is gevraagd of de
regering bereid was om door het Centraal Planbureau een quickscan te
laten uitvoeren naar de welvaarts- en werkgelegenheidseffecten. Maar de
regering kon of wilde niets onderbouwen. De mantra van deze crisiswet
luidde steeds: de besluitvorming over projecten verloopt te traag en dat
moet veranderen. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
willen nogmaals benadrukken dat het verbeteren van besluitvorming niet
bereikt zal kunnen worden met het veranderen van deze wetten. Daar
komen de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren later in dit
verslag op terug. Een dergelijk ingrijpend wetsvoorstel, dat volgens de
regering absoluut noodzakelijk zou zijn om de economische crisis te
kunnen bezweren, zou ook economisch onderbouwd moeten worden. Dat
gebeurde in 2009 niet en dat gebeurt nu, met het permanent maken ervan,
wederom niet. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien dit
als een brevet van onvermogen van de regering. Graag een reactie.
De regering geeft aan dat besluitvormingsprocessen vaak lang duren en
ingewikkeld zijn. Het omgevingsrecht is complex en volgens de regering
staat dit vaak snelle besluitvorming in de weg. De leden van de fractie van
de Partij voor de Dieren kunnen beamen dat het omgevingsrecht complex
is, maar begrijpen niet waarom de regering het omgevingsrecht dan nog
ingewikkelder maakt door met de Crisis- en herstelwet nog meer nieuwe
procedures en planfiguren in te voeren. De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren willen er tevens op wijzen dat de regering er zelf,
stelselmatig, voor heeft gezorgd dat het omgevingsrecht zo ingewikkeld is
geworden. De vele wijzigingen van de wettelijke bescherming van de
natuur in Nederland illustreren dit zeer duidelijk. Hier komen de leden van
de fractie van de Partij voor de Dieren later in dit verslag nog uitgebreid
op terug. Door het willen vinden van «rek en ruimte», waar deze niet is,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

12

worden wet- en regelgeving nodeloos ingewikkeld. Maar het grootste
probleem bij het voortvarend komen tot kwalitatief goede besluiten, ligt
niet besloten in de regelgeving. Het veranderen van wetten zal daar dan
ook nooit een oplossing voor bieden. Bestuurlijk en politiek onvermogen
is oorzaak nummer één van trage en slordige besluitvorming. Kan de
regering dat bevestigen? Kan zij tevens beamen dat dit uit alle studies
blijkt die naar dit onderwerp zijn gedaan, waaronder die van de door de
regering veelvuldig aangehaalde commissie Elverding? De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren zien dat de regering dit probleem op
geen enkele wijze aanpakt. Sterker nog, zij verergert dit probleem, door
nog veel meer taken op het bordje van decentrale overheden te schuiven
en door tegelijkertijd grote bezuinigingen te eisen van deze organen. Als
nu al blijkt dat ambtenaren te weinig tijd, kennis en kunde hebben voor
het nemen van kwalitatief goede besluiten, hoe kan de regering dan
verwachten dat dit verbetert als er nog meer gedaan moet worden, met
nog minder mensen, en terwijl er tegelijkertijd nog meer, hele grote,
veranderingen worden doorgevoerd in het omgevingsrecht? Graag een
reactie.
De regering geeft aan dat zij met het voorliggende wetsvoorstel een
verbetering wil aanbrengen in de besluitvorming over ruimtelijke
projecten, maar geeft op geen enkele wijze aan waar die verbetering dan
door bereikt moet worden, sterker nog, de regering geeft toe dat de rol
van wetgeving hierin beperkt is. De leden van de fractie van de Partij voor
de Dieren willen dan ook graag een nadere toelichting op dit punt, ook
omdat de regering hier nota bene de noodzaak van het permanent maken
van de Crisis- en herstelwet aan ophangt. Zoals de Raad van State ook al
opmerkt: als dit het doel is van de Crisis- en herstelwet, zou daar een
gedegen probleemanalyse en motivering aan ten grondslag moeten
liggen. Ook op deze kritiek van de Raad van State, die toch het hele doel,
en daarmee het effect van het permanent maken van de Crisis- en
herstelwet betreft, heeft de regering geen antwoord gegeven. De leden
van de fractie van de Partij voor de Dieren vinden dit werkelijk zeer
opmerkelijk. Als de regering zich zorgen zou maken over de kwaliteit van
de besluitvorming, zou zij haar best doen om de wettelijke kaders met
betrekking tot het omgevingsrecht duidelijk en begrijpbaar te maken en
ervoor zorgen dat de ambtenaren en het bevoegd gezag, die op grond van
deze wetten besluiten moeten nemen, de benodigde middelen tot hun
beschikking hebben om dit zorgvuldig en goed te doen, zowel in termen
van kennis en kunde, als ook in termen van geld en tijd. Dit is nu duidelijk
niet het geval. De regering legt dit echter naast zich neer en zegt zelfs
expliciet dat er geen aanvullende acties nodig zouden zijn. Op basis van
welk (wetenschappelijk) onderzoek komt de regering tot deze conclusie?
Welke verbeteringen zijn er de afgelopen jaren op dit punt dan aangebracht? De regering gaf in 2009, tijdens de behandeling van de Crisis- en
herstelwet, nog aan dat er inderdaad verbeteringen nodig waren in de
werkelijke besluitvorming en dat het veranderen van wetten daar niet bij
helpt. Sterker nog, de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
wijzen op de uitspraken van de Raad van State en van experts op het
gebied van omgevingsrecht, die aangeven dat het continu veranderen van
de wetgeving op het gebied van het omgevingsrecht, de besluitvorming
alleen maar moeilijker maken. Wat zou er dan nu veranderd zijn, dat het
niet nodig is om acties te ondernemen voor het verbeteren van de
besluitvorming?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien de vele wijzigingen in de Natuurbeschermingswet in een zeer korte tijd, onder het
mom van het verlichten van de lasten en het bevorderen van de besluitvorming, als het voorbeeld bij uitstek van het juist niet bevorderen van de
kwaliteit van besluitvorming. Een aantal zeer vergaande permanente
wijzigingen werden doorgevoerd in de Natuurbeschermingswet, volgend
op wijzigingen die al eerder in 2005 en 2009 waren doorgevoerd. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

13

Natuurbeschermingswet is zodanig gewijzigd dat bestaand gebruik dat
geen significante gevolgen zou hebben, of het nou wel of niet in het
beheerplan is opgenomen, vergunningsvrij verklaard is en het niet meer
mogelijk is passende maatregelen te verplichten bij verslechtering
wanneer het bestaand gebruik wordt uitgevoerd overeenkomstig het
beheerplan. Verder is er onder andere een hele nieuwe regeling ingevoerd
over hoe om te gaan met stikstofdepositie van bestaande veehouderijen
bij vergunningverlening en beheerplannen. De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren zijn van mening dat er een stevig wetenschappelijk
fundament nodig is om zulke vergaande wijzigingen te kunnen
doorvoeren in de Natuurwetgeving en constateren tegelijkertijd dat deze
wetenschappelijke onderbouwing er nooit is geweest. De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren zien heel graag een uitgebreide
analyse van de regering tegemoet over de mate waarin de wijzigingen in
de Natuurbeschermingswet ook daadwerkelijk de kwaliteit van de
besluitvorming hebben bevorderd. Graag een reactie. De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren krijgen namelijk continu berichten die
het tegenovergestelde aanduiden. De kranten berichtten dat de vergunningverlening in het kader van Natura2000 stagneert en dat het bevoegde
gezag van de provincies kampt met vele vragen. De leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren zien aan het grote aantal gewonnen rechtszaken door milieu-, natuur- en lokale belangenorganisaties dat het
bevoegd gezag duidelijk moeite heeft om de natuur- en milieubelangen
goed te borgen. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
weten zich in deze mening gesteund door juristen en professoren die
tijdens het eerder aangehaalde rondetafelgesprek over het permanent
maken van de Crisis- en herstelwet gezegd hebben dat de instanties die
de wet in praktijk moeten brengen, de provincies en gemeenten, de vele
wijzigingen, die in een zeer kort tijdsbestek zijn doorgevoerd, niet kunnen
bijhouden. Deze experts waren unaniem van mening dat deze waterval
aan wetswijzigingen niet bijdraagt aan de continuïteit van wetgeving. Zij
waren van mening dat al deze wijzigingen de provincies en gemeenten
dus helemaal geen duidelijkheid brachten, maar juist veel meer onduidelijkheid veroorzaakten met vertragingen in vergunningverlening tot
gevolg. Graag een reactie. Kan de regering bevestigen dat ook de Raad
van State heeft geconcludeerd in haar advies bij het voorliggende
wetsvoorstel dat de vele ingrijpende wijzigingen in de Natuurbeschermingswet niet bijdragen aan de voor de praktijk hoogstnoodzakelijke
continuïteit van het wettelijk kader? Welke consequenties verbindt de
regering hieraan?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maken zich grote
zorgen over de onduidelijkheden die zijn ontstaan in de Natuurbeschermingswet door de kort op elkaar doorgevoerde wijzigingen, waarbij de
klap op de vuurpijl nog moet komen met de beoogde invoering van de
nieuwe Wet natuur. Kan de regering uiteenzetten in hoeverre zij heeft
getoetst of er wel voldoende capaciteit, kennis en ervaring aanwezig is bij
de decentrale overheden om met deze ingewikkelde systematiek om te
gaan, voordat zij de vele wijzigingen doorvoerde en de bevoegdheid
overhevelde? Deelt de regering de mening dat het continu doorvoeren
van wijzigingen en overhevelen van taken naar decentrale overheden juist
afbraak doet aan de hanteerbaarheid in de praktijk van de Natuurbeschermingswet? Kan de regering aangeven waarom zij van mening is dat zij de
lasten verlicht en de processen versnelt door continu wijzigingen door te
voeren in de Natuurbeschermingswet, terwijl in de praktijk nu blijkt dat
die juist alles alleen maar onduidelijker maken? De leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren hebben bij het doorvoeren van de vele
wijzigingen, samen met de Raad van State, al hun grote twijfels geuit.
Deze leden willen de regering nogmaals vragen om een uitgebreide
analyse over de mate waarin de wijzigingen in de Natuurbeschermingswet ook daadwerkelijk de kwaliteit van de besluitvorming hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

14

bevorderd. Graag een reactie. Kan de regering de juridische procedures
die naar aanleiding van de wijzigingen in de Natuurbeschermingswet zijn
gevoerd meenemen in de beantwoording van deze vraag? Kan de
regering hierin concreet uiteenzetten of er met de in 2010 doorgevoerde
permanente wijzigingen meer vergunningen voor projecten en activiteiten
zijn afgegeven in het kader van Natura2000 dan in dezelfde periode
daarvoor? Kan de regering uiteenzetten welke tijdswinst en lastenvermindering er concreet is geboekt in de vergunningverlening in het kader van
Natura2000 sinds deze wijzigingen zijn doorgevoerd in de Natuurbeschermingswet in 2010? Kan de regering ook aangeven of het aantal beroepszaken die tegen beslissingen zijn ingesteld sinds de wijzigingen in de wet
aanzienlijk zijn verminderd? Hoe verhouden de vele berichten uit de
provincies over ontstane onduidelijkheden met betrekking tot vergunningverlening in het kader van de Natuurbeschermingswet zich volgens de
regering tot het gestelde doel de wet in de praktijk beter hanteerbaar te
maken? En hoe verhoudt de conclusie van het Planbureau voor de
Leefomgeving, dat door de opvolgende wetswijzigingen als onderdeel
van de Crisis- en herstelwet de implementatie van artikel 6 lid 2 en deels
ook artikel 6 lid 3 van de Habitatrichtlijn onnodig diffuus en gecompliceerd
zijn geworden, zich tot ditzelfde doel? Kan de regering uiteindelijk
bevestigen dat het verduidelijken en in de praktijk beter hanteerbaar
maken van de Natuurbeschermingswet dus niet is gelukt door middel van
wetswijzigingen als onderdeel van de Crisis- en herstelwet?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren kunnen na de vele
wijzigingen in de Natuurbeschermingswet enkel concluderen dat de
Natuurbeschermingswet er onnodig en opzettelijk onduidelijker op
geworden is, de vergunningsprocedures verder stagneren, de instandhoudingsdoelstellingen verder uit beeld raken, de Vogel- en Habitatrichtlijnen
incorrect zijn geïmplementeerd en de noodzakelijke inkrimping van de
veehouderij achterwege zijn gebleven. De regering heeft de Europese
Vogel- en Habitatrichtlijnen ondertekend, maar de regering wil niet
accepteren dat er een grens zit aan de vervuiling door de intensieve
veehouderij. Dus heeft zij door de jaren heen een trukendoos ingezet om
deze richtlijnen maar niet te hoeven uitvoeren. Doelbewust heeft de
regering mist gecreëerd, waardoor het lijkt alsof de uitvoering van de
Vogel- en Habitatrichtlijnen heel ingewikkeld is. Daarmee kan de aanpak
van het probleem steeds vooruit worden geschoven met als gevolg dat nu
inderdaad sprake is van een situatie die nauwelijks meer hanteerbaar is.
Moet de regering inmiddels niet gewoon toegeven dat de vele wijzigingen
helemaal niets te maken hadden met het versnellen van de vergunningverlening en het tegengaan van de crisis, maar enkel zijn doorgevoerd
omdat de regering het maar lastig vindt dat de natuurbeschermingswet
grenzen stelt aan projecten, plannen en uitbreidingen en dat simpelweg
niet wil accepteren? De regering had in 2010 alle Natura2000 al definitief
moeten aanwijzen. Maar dat wil de regering niet, omdat er in 133 van de
in totaal 160 Natura2000 gebieden sprake is van een veel te hoge
stikstofdepositie. Die worden veroorzaakt door het steeds ongestoord
laten van de intensieve veehouderij rondom de Natura2000-gebieden.
Heel duidelijk is dat deze regering, net als haar voorgangers, de intensieve
veehouderij wil beschermen tegen de natuurbeschermingswetgeving in
plaats van de natuur te beschermen tegen de intensieve veehouderij. De
regering durft niet hardop toe te geven dat er een grens zit aan de
intensieve veehouderij en de mogelijkheden voor uitbreidingen in deze
sector. De regering zoekt steeds verder de randen van het toelaatbare op,
totdat het elastiek knapt en dit beleid zich juist tegen haar gaat keren.
Door de Natuurbeschermingswet steeds verder te versoepelen, krijgt de
natuur steeds minder bescherming, krijgen projecten alle ruimte, komt
natuur steeds verder in de verdrukking en zal dit uiteindelijk veel meer
projecten doen remmen. Graag een reactie. Kan de regering de analyse
onderschrijven van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in haar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

15

rapport «Natura 2000 – juridische ruimte, natuurdoelen en beheerplanprocessen» dat wanneer de kwaliteit van een gebied verslechtert, dit er
eerder toe zal leiden dat een beoogd plan of project mogelijk significante
effecten zal hebben op een gebied en dat vergunningverlening voor een
dergelijk project of toestemming voor een plan dan steeds moeilijker en
moeilijker wordt? Zo nee, op basis van welke wetenschappelijke inzichten
komt zij tot een andere conclusie? Hoe verklaart de regering haar keuze
voor continue versoepeling met deze wetenschap in haar achterhoofd?
Kan de regering bevestigen dat het continu versoepelen van de natuurwetgeving uiteindelijk het tegenovergestelde effect heeft op het
versnellen van vergunningverlening?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren merken op dat de
regering met het voorliggende wetsvoorstel de eindtermijn van de
tijdelijke Crisis- en herstelwet uit de wet haalt, waarmee hij permanent
wordt. Tegelijkertijd is er een Omgevingswet aangekondigd, waarin de
Crisis- en herstelwet wordt opgenomen. Het idee van de regering is dat de
Crisis- en herstelwet dan kan worden ingetrokken. Kan de regering dat
bevestigen? Maar wat gebeurt er nu als die Omgevingswet niet wordt
aangenomen? Die kans is reëel, denken de leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren, omdat de plannen van de regering de grootste
wetgevingsoperatie sinds jaren behelzen. Experts wijzen er nu al op dat
de haast die de regering hiermee maakt de kwaliteit op geen enkele wijze
ten goede kan komen. Voor zo een ingrijpend wetgevingstraject moeten
meerdere jaren worden uitgetrokken. Er moeten bovendien zorgvuldige
probleemanalyses aan ten grondslag liggen. Aan deze harde randvoorwaarden gaat de regering voorbij. De kans is dus groot dat er straks
helemaal geen nieuwe Omgevingswet is waar het parlement mee akkoord
kan gaan. Ondertussen is deze Crisis- en herstelwet met de nu voorliggende wijziging wel degelijk permanent gemaakt. Graag een reactie. Is het
inderdaad ook de verwachting van de regering dat de door haar aangegeven planning van de nieuwe Omgevingswet niet haalbaar zal zijn? Is dat
de werkelijke reden van het nu al permanent willen maken van de Crisisen herstelwet?
De leden van de SGP-fractie constateren dat de expiratietermijn van
1 januari 2014 wordt geschrapt. Dit impliceert dat er formeel geen sprake
is van volledige permanente werking. In juridische optiek is er sprake van
onbepaalde verlenging van een tijdelijke wet. Desalniettemin achten deze
leden het een nadeel dat niet de afgesproken evaluatie van de Crisis- en
herstelwet wordt afgewacht. Ten aanzien van veel onderdelen van de wet
ontbreekt onderzoek, onderbouwing of een afweging van voor- en
nadelen. De leden van de SGP-fractie vragen de regering of zij werkelijk
overtuigd is van de effecten van deze wet. Zit de echte vertraging van
projecten niet veel meer in de inrichting en verkokering van de besluitvorming? Ook onder meer de zogenoemde relativiteitseis en het projectuitvoeringsbesluit lijken zeer weinig substantiële gevolgen te hebben.
Heeft deze wet méér dan symbolische betekenis? Sporen de effecten met
de verwachtingen van deze wet?
De Crisis- en herstelwet actualiseren
De leden van de PvdA-fractie zijn geen voorstander van het uitvechten van
conflicten tussen overheden voor de rechter. Deze leden vrezen echter dat
door het wegnemen van de mogelijkheid hiertoe, de animo lijkt weg te
ebben bij de initiatiefnemende overheid om de bezwaren van andere
overheden nog voldoende in hun afwegingen te betrekken. Kan de
regering die angst bij de leden van de PvdA-fractie wegnemen?
Deze leden zijn blij met de aanpassing waarbij de mogelijkheid tussen
andere overheden wel blijft bestaan en vragen of dit in ieder geval ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

16

geldt voor waterschappen: zij moeten in de ogen van de leden van de
PvdA-fractie de mogelijkheid behouden bijvoorbeeld in bezwaar en
beroep te gaan als belangen van waterveiligheid of waterkwaliteit in het
geding zijn bij bijvoorbeeld een bestemmingsplanwijziging.
De leden van de PvdA-fractie begrijpen niet waarom de evaluatieplicht
voor experimenten zou moeten worden opgeheven. Experimenten
worden immers gedaan om te leren van de ingreep en de effecten. Dit
leereffect vervalt als de evaluatie vervalt.
De leden van de SP-fractie zijn verheugd over het feit dat de abusievelijk
ingevoerde inperking voor decentrale overheden om tegen besluiten van
andere decentrale overheden in beroep te gaan wordt geschrapt, opdat zij
onderling wel tegen elkaars besluiten in beroep kunnen gaan.
Kritischer zijn de leden van de SP-fractie over het feit dat de mogelijkheid
om voor ten hoogste tien jaar een ontwikkelingsgebied aan te wijzen, met
het oog op het versterken van duurzame en ruimtelijke ontwikkeling van
dat gebied, wordt uitgebreid naar landelijk gebieden (in plaats van enkel
bestaand stedelijk gebied en bestaande bedrijventerreinen). Naar de
mening van de leden werkt dit de onderlinge concurrentie tussen
gebieden in de hand, waardoor de kans op het ontstaan van nog meer
bedrijventerreinen, kantoorlocaties en winkelgebieden toeneemt. Mocht
de regering overtuigd zijn en blijven van deze – naar mening van de leden
van de SP-fractie – ongewenste ontwikkeling dan kan dat naar hun
mening alleen met enige vorm van landelijke regie op deze maatregel.
Graag een reactie op dit punt.
De leden van de fractie van de SP vragen meer duidelijkheid omtrent de
reden waarom er gekozen wordt om de evaluatieplicht die geldt voor
experimentele projecten, die vallen onder de hoofdstukken ontwikkelingsgebieden en innovatie van de huidige Crisis- en herstelwet, te laten
vervallen. De leden vragen wat deze wijziging doet met eerder gedane
toezeggingen over eerder beloofde evaluaties. Wat is het experimentele
karakter van een experiment wanneer er niet geëvalueerd wordt? En wat
is het door de regering beoogde effect van deze maatregel?
Ook het feit dat de planfiguur van gebiedsontwikkelingsplannen
vervangen gaat worden door reguliere bestemmingsplannen roept bij de
leden van de SP-fractie vragen op. Volgens de regering kan het verruimen
van de mogelijkheden voor nieuwe ontwikkelingen in aangewezen
ontwikkelingsgebieden voortaan via de reguliere bestemmingsplanherzieningen verlopen. Maar was de reden dat de term gebiedsontwikkelingsplannen is geïntroduceerd niet gelegen in het feit dat de bestaande
bestemmingsplanherzieningen deze mogelijkheid niet bood of slechts met
veel tijdsverlies en stroperigheid bood? Graag een reactie.
Op welke wijze denkt de regering dat bestemmingsplannen met dit
wetsvoorstel nu wel de ruimte gaan bieden om nieuwe ontwikkelingen
mogelijk te maken? Er zal immers voldaan moeten worden aan alle
(milieu)eisen als waar eerder ook al aan voldaan moest worden. Is het nu
niet zo dat juist de kwalificatie als gegeven door de Crisis- en herstelwet
de mogelijkheid bood om te experimenteren met milieuruimte? Op welke
wijze wordt met deze wijziging gegarandeerd dat de uitzondering geen
regel wordt? Met andere woorden, op welke wijze zijn de milieueisen
binnen deze wijziging en met deze maatregel beschermd?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat wordt voorgesteld
om de evaluatie van experimenten te laten vervallen. Omdat experimenten tien jaar duren zou het eerste experiment pas rond 2020 gereed
zijn. Genoemde leden onderschrijven dat eerder inzicht nodig is door
tussentijdse evaluaties maar dit is geen argument om de eindevaluatie te
schrappen. Volgens genoemde leden moet gewaarborgd blijven dat in de
experimenteergebieden over tien jaar uiteindelijk aan de normen wordt
voldaan. Om dit te toetsen is een evaluatie noodzakelijk. Genoemde leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

17

vragen daarom de formeel wettelijke evaluatie voor de experimenten te
handhaven.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien dat in het eerste
hoofdstuk van het voorliggende wetsvoorstel een aantal wijzigingen in de
bestaande crisis- en herstelwet worden doorgevoerd, waar de regering in
de Memorie van Toelichting nauwelijks toelichting op geeft. Dit geldt
bijvoorbeeld voor de voorgestelde wijziging, onder E, van artikel 2.2,
waarmee het aanwijzen van een ontwikkelingsgebied nu ook buiten
bestaand stedelijk gebied en industrieterreinen mogelijk wordt. Waarom
heeft de regering hiervoor gekozen? Hoe verhoudt zich dit tot de
parlementaire behandeling van de oorspronkelijke crisis- en herstelwet,
werd er toen niet expliciet uitgesproken dat ontwikkelings- en experimenteergebieden, waar dus van de bestaande milieu- en geluidsnormen
afgeweken mag worden, juist begrensd moesten worden tot bestaande
stedelijke- en industriegebieden? Wat is de aanleiding om deze
begrenzing nu te schrappen? Welke consequenties zal deze wijziging
hebben, en kan de regering daarbij expliciete ingaan op de consequenties
voor het milieu en de natuur in het landelijke gebied, en voor de
bewoners daarvan? Welke ontwikkelingen wil de regering met deze
wijziging aanjagen? Kan de regering uitsluiten dat hiermee nieuwe
mogelijkheden worden gecreëerd voor bevoegd gezag om bijvoorbeeld
LandbouwOnwikkelingsGebieden te creëren, waar de intensieve veehouderij alle ruimte krijgt om uit te breiden, inclusief bijvoorbeeld het
afwijken van geldende stanknormen? Waarom is er aan deze wijziging
geen aandacht besteed in de Memorie van Toelichting, en komt dit alleen
summier terug in de artikelsgewijze toelichting?
Tevens wordt de evaluatieplicht voor experimenten afgeschaft. De leden
van de fractie van de Partij voor de Dieren vinden dit zeer opmerkelijk.
Niet alleen weigerde de regering voor invoering van de crisis- en
herstelwet inzicht te geven in de verwachte effecten van de wet en weigert
zij op de evaluatie te wachten alvorens deze wet permanent te maken, nu
wil zij ook de evaluatieplicht van experimenten afschaffen. Uiteraard
beamen de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren dat er ook
tussentijds, dus voordat een experiment na wellicht tien jaar afloopt,
behoefte bestaat aan inzicht in de resultaten van het experiment. Maar
deze leden leggen hierbij wel de nadruk op het woordje «ook», en dit doet
geenszins af aan de behoefte om na afloop van het experiment inzicht te
willen in de bereikte resultaten, onder andere op het gebied van
duurzaamheid. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
hebben tevens nog nooit antwoord gekregen op vragen over de tussentijdse resultaten van experimenten, en er bestaat bovendien ook geen
verplichting om een dergelijke tussentijdse evaluatie uit te voeren. De
enige wettelijke plicht op het rapporteren van de resultaten van het
jarenlang afwijken van de wettelijke bescherming van milieu en
omwonenden wordt nu geschrapt. De leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren vinden dit werkelijk onbegrijpelijk en wensen een nadere
toelichting van de regering.
Quick wins omgevingsrecht
De leden van de VVD-fractie lezen op pagina 46 van de memorie van
toelichting bij dit wetsvoorstel over een uitzondering van beroep op alle
luchthavenbesluiten indien er sprake is van verkeersdeling met Schiphol.
De leden van de VVD-fractie vragen of dat alleen geldt voor de luchthavens van Lelystad, Rotterdam en Eindhoven of dat dit ook kan gelden
voor andere regionale luchthavens als Eelde, Twente en Maastricht. Zo
nee, waarom is de keuze gemaakt om deze luchthavens buiten de Crisisen herstelwet te laten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

18

De leden van de PvdA-fractie vragen hoe het niet significant verklaren van
een toename van stikstofdepositie zich verhoudt tot de Habitatrichtlijn1,
die immers stelt dat elke toename in geval van een slechte staat van
instandhouding mogelijk schadelijke effecten heeft?
De Programmatische Aanpak Stikstof2 is twee jaar na inwerkingtreding
van de Crisis- en herstelwet nog steeds niet van kracht. Hoe kan worden
vastgesteld of er sprake is van landelijke neergang van de stikstofdepositie, zolang deze Programmatische Aanpak Stikstof er nog niet is? Hoe is
deze op gebiedsniveau te bepalen? Hoe wordt de omvang van een
«project» bepaald waarvoor een saldo-nul-behandeling zou gelden? De
leden van de PvdA-fractie zouden graag een reactie vragen van de
regering op de bewering van de natuur- en milieuorganisaties dat
reparatie noodzakelijk zou zijn in artikel 19kd van de Natuurbeschermingswet om te voorkomen dat de wet in strijd is met de Habitatrichtlijn.
Deze leden zijn in deze ook benieuwd naar het oordeel van de Raad van
State over de Programmatische Aanpak Stikstof. Zullen eventuele
reparaties van de Programmatische Aanpak Stikstof plaatsvinden in dit
wetsproces of zal er een aparte wetswijziging plaatsvinden? Gezien de
haast die de leden van de PvdA-fractie voelen om te komen tot een
functionerende Programmatische Aanpak Stikstof hebben zij de voorkeur
voor dat laatste.
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat de mogelijkheid wordt
geboden om, in plaats van vijf jaar, tien jaar tijdelijk af te wijken van het
bestemmingsplan. Hiermee wordt gehoor gegeven aan de motie Linhard3
die vraagt om tijdelijk gebruik van leegstaande kantoren voor tien jaar
mogelijk te maken. Dit had wat de leden van de PvdA-fractie betreft ook
direct in de Wet ruimtelijke ordening geregeld kunnen worden. Met de
Vereniging Nederlandse Gemeenten zijn de leden van de PvdA-fractie van
mening dat het alleen kan gaan om wijziging van het gebruik van
bestaande gebouwen.
Voorgesteld wordt de grondslag van een oorspronkelijke aanvraag te
kunnen verlaten. Als voorbeeld wordt genoemd de mogelijkheid om van
duurzamere technieken gebruik te kunnen maken. De wens om de best
beschikbare technieken toe te passen delen de leden van de PvdA-fractie.
Echter, hoe te voorkomen dat minder goede technieken worden
toegepast? Hoe verhoudt dit zich tot de beperking van het belanghebbendenbegrip en de relativiteitseis zoals die wordt voorgesteld in de
Algemene wet bestuursrecht? Immers, een bezwaarmaker, die niet als
belanghebbende is aangemerkt bij gebruik van een techniek met lokale
gevolgen, zou dit wel zijn geweest als een techniek wordt toegepast die
bijvoorbeeld depositie verder weg brengt.
Veel bouwwerken en initiatieven worden tegenwoordig in de aanvraag
voorzien van (schaam)groen of duurzame energieopwekking of -opslag,
waarmee een initiatief «duurzaam» wordt geacht. Het komt daarbij ook
voor dat de duurzame aspecten later in verband met kosten of uitvoerbaarheid sneuvelen. De leden van de PvdA-fractie zouden willen
voorkomen dat dit met deze wijziging mogelijk wordt.
De leden van de PvdA-fractie achten de positie van belanghebbenden bij
wijzigingen erg belangrijk en vinden dat deze in kennis moeten worden
gesteld bij aanpassingen en ook de mogelijkheid geboden moet worden
hiertegen in bezwaar en beroep kunnen gaan. Hierbij zou ook oog moeten
zijn voor mogelijk nieuwe belanghebbenden.

1

Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei
1992.
2
Kamerstuk 30 654, nr. 77.
3
Motie Linhard c.s. van 10 december 2009
over de mogelijkheid om een kantoor tijdelijk
een maatschappelijk gewenste functie te
geven (Kamerstuk 32 123 XI, nr. 38).

De leden van de CDA-fractie zijn blij met het actualiseren en verbeteren
van bepaalde punten en onderdelen van de Crisis- en herstelwet. De leden
van de CDA-fractie hebben echter ook nog enkele vragen over bepaalde
elementen. Omtrent het voorgestelde artikel 2.31a van de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht, dat mogelijk zou maken dat het bevoegd
gezag voorschriften aan een omgevingsvergunning mag verbinden die
leiden tot andere middelen dan die waarvoor in of bij de aanvraag om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

19

vergunning gegevens zijn verstrekt. In de ogen van de leden van de
CDA-fractie wordt op dit moment dan echter terecht door de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State niet toegestaan om bij het
stellen van voorschriften de grondslag van de aanvraag te verlaten. De
aanvrager van een omgevingsvergunning moet op basis van eigen
inzicht, mogelijkheden en vraag op een manier waarbij eigen verantwoordelijkheid en lokaal ondernemerschap de boventoon voert, besluiten en
aangeven voor welk soort van project hij een omgevingsvergunning
wenst. Het bevoegd gezag moet vervolgens, met als basis exact de
inhoud van die aanvraag, tot een beslissing komen. Indien het bevoegd
gezag van bovenaf de ondernemer op gaat leggen wat hij moet en kan
doen, is er geen sprake meer van lokaal initiatief en gezond verantwoord
ondernemerschap, maar van socialistische ordening van bovenaf. Die tijd
proberen de leden van de CDA-fractie juist achter zich te laten. Stel dat
een welwillende ondernemer een stal zou willen bouwen, met roosters als
ventilatie. Het bevoegd gezag zou dan de grondslag zodanig veranderen
dat een vergunning wordt gegeven voor de bouw van de stal met
luchtventilatiesystemen. Dit is in de ogen van de leden van de CDA-fractie
een volstrekt onwenselijke mogelijkheid. Besloten moet worden op basis
van de aanvraag. Er moet geen nieuwe aanvraag door bevoegd gezag
bedacht worden. De leden van de CDA-fractie willen de regering dan ook
vragen of zij het met de leden van de CDA-fractie eens is dat een
dergelijke inperking van het ondernemerschap van bovenaf onwenselijk
is. Daarnaast vragen deze leden wat de regering met deze voorziening
beoogd heeft en wat de regering aan deze onwenselijkheid gaat doen.
Ten aanzien van de houdbaarheid van onderzoeksgegevens, waar
artikelen 2.1.6 en 2.1.9 van het wetsvoorstel op zien, hebben de leden van
de CDA-fractie enige twijfels. De leden van de CDA-fractie zijn grote
voorstander van het opnemen van een bepaling die ziet op de
houdbaarheid van onderzoeksgegevens. Het belang van het niet in de
weg staan van voortgang door eindeloze onderzoeksreeksen is bijzonder
groot, juist in het kader van een vlot, duidelijk en efficiënt besluit – de
voornaamste doelstelling van de Crisis- en herstelwet. Ook ten behoeve
van de actualiteit is er andersom veel te zeggen voor een maximalisering
van de houdbaarheid van onderzoeksgegevens. De toelichting op de
gestelde regelingen roepen echter vragen op over de daadwerkelijke
effectiviteit van de regelingen. De leden van de CDA-fractie willen de
regering vragen de strekking en het doel van deze regelingen te verhelderen en daarbij bijvoorbeeld in te gaan op de vraag wie de beslissing kan
nemen over de vraag welke gegevens wanneer voldoende actualiteitswaarde hebben, en waar de grens ligt met betrekking tot het eindeloze
wachten op het mogelijke gebruik van nieuwe gegevens. De leden van de
CDA-fractie vragen of de regering de regeling in deze richting wil
veranderen.
De leden van de PVV-fractie constateren een uitzondering van beroep op
alle luchtvaartbesluiten, indien er sprake is van verkeersdeling met
Schiphol. In de praktijk gaat dit gelden voor de luchthavens van Lelystad,
Rotterdam en Eindhoven. Betekent dit dat de luchthavens zoals Eelde,
Twente en Maastricht-Aachen Airport in de toekomst niet in aanmerking
kunnen komen voor verkeersdeling met Schiphol?
De leden van de fractie van de SP zijn er van overtuigd dat tegenover de
quick wins op de lange termijn extra uitvoeringsproblemen staan. Terecht
is eerder door de Raad van State gesteld dat deze zaken meegenomen
kunnen worden in de beoogde nieuwe Omgevingswet en de Wet natuur.
Ook wijzen deze leden erop dat zij vanuit het veld signalen vernemen dat
de advocatuur alle nieuwe wetgeving niet bij kan houden. De leden zijn er
van overtuigd dat het probleem ligt in de uitvoering van de besluiten en
niet in aanpassing van wetten. Het bestuursrecht is immers gecompli-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

20

ceerd. Dit wordt nog verder gecompliceerd door voortdurende wijzigingen
in het omgevingsrecht en helemaal als die wijzigingen gaan leiden tot
twee soorten bestuurs(proces) recht. De afgelopen vier jaar zijner meer
dan 166 wijzigingen doorgevoerd. De leden begrijpen dan ook dat er
vanuit het veld hierover opmerkingen komen, te meer ook jurisprudentie
op dit moment nog vaak ontbreekt.
De leden van de fractie van de SP begrijpen niet dat de regelgeving rond
de stikstofdepositie in Natura2000-gebieden worden versoepeld. Hoe
wordt bepaald dat activiteiten niet of per saldo niet, leiden tot een
toename van op vaste ondergrond neerslaand stikstof, wanneer een
passende beoordeling geen onderdeel uitmaakt van vergunningverlening
ten behoeve van diezelfde activiteit?
Waarom kiest de regering er voor om bij algemene maatregel van bestuur
categorieën van gevallen aan te wijzen waarvoor regels voor indirecte
lozingen buiten inrichtingen niet van toepassing zijn? Had het eerdere
stelsel van ontheffingen en vrijstellingen immers niet en toetsing- en
afwegingmomenten in zich die nu worden losgelaten? Op welke wijze zal
worden opgetreden tegen gevallen van misbruik? Wat zijn de sancties en
wie moeten deze opleggen? Hoeveel mensen zijn voor melding en
handhaving daarvan in het heel land beschikbaar?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat er vanuit de bouwsector
wordt aangedrongen op het kunnen faseren van bouwactiviteiten. Met de
Vereniging Nederlandse Gemeenten zijn de leden van de PvdA-fractie van
mening dat het hier wel zou moeten gaan om concrete bouwplannen. Het
zou volgens deze leden ook moeten worden voorkomen dat bij een
vergunning voor de bouw van honderd woningen er 25 worden gerealiseerd en de rest van het terrein voor eeuwig gereserveerd blijft.
De leden van de PVV-fractie vragen op welke manier de regering gaat
voorkomen dat het bevoegde gezag door middel van het artikel 2.3.1
voorschriften aan de omgevingsvergunning zal gaan stellen. Wordt de
vergunningaanvrager niet geconfronteerd met fundamentele veranderingen of nodeloze duurzaamheidseisen? Is hiermee de vrijheid van het
ondernemerschap in het geding?
De leden van de D66-fractie constateren een spanning tussen de wens om
via decentralisatie de bestuurlijke keuzes over de invulling van het
natuurbeleid neer te leggen bij decentrale overheden en de wens van de
regering om zogeheten «nationale koppen» zoals de complementaire
doelen uit de Natura2000-wet- en regelgeving, te verwijderen. Deze leden
vragen de regering nader te duiden of de wetswijziging op dit punt een
decentralisatie beoogt. Zo ja, welke mogelijkheden er bestaan om op
decentraal niveau wel «nationale koppen», ofwel eigen beleid op het vlak
van de ruimtelijke omgeving te voeren?
De leden van de D66 fractie herinneren de regering eraan dat de Natuurbeschermingswet in de huidige vorm slechts tot stand is gekomen na
interventie van de Europese Commissie, die meende dat de bepalingen op
onjuiste wijze in nationale wetgeving waren geïmplementeerd. Kan de
regering, zo vragen deze leden, aangeven of er contact gezocht is met de
Europese Commissie over de wetsvoorstellen rondom de herziening van
het omgevingsrecht, de nieuwe natuurwet en de wijziging van de Crisisen herstelwet over de formulering van de wetstekst? Zo nee, anticipeert
de regering dan in de toekomst op toetsing van de wijze van implementatie door de Europese Commissie?
De leden van de D66 fractie vragen de regering om uiteen te zetten hoe de
verschillende wetsvoorstellen, die nu in voorbereiding dan wel behandeling zijn, op elkaar aansluiten op het punt van de stikstofbepalingen.
Zijn de voorstellen onderling consistent? Zo ja, maakt de volgorde van
behandeling uit? Zijn deze bepalingen afhankelijk van de verwachte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

21

uitspraken van de Raad van State over de Programmatische Aanpak
Stikstof dit voorjaar?
De leden van de D66 fractie vragen de regering om in te gaan op de keuze
om een programmatische aanpak van de stikstofdepositie te verankeren
in de wet, maar niet dezelfde aanpak te kiezen voor andere vormen van
milieudruk voor Natura2000-gebieden, zoals de hydrologische knelpunten
die kunnen leiden tot een even significante achteruitgang in de biodiversiteit? Is deze keuze gebaseerd op het feit dat er vooral jurisprudentie
bestaat inzake de achteruitgang als gevolg van stikstofdepositie, terwijl er
ook voor andere vormen van milieubelasting voor Natura2000gebieden
een even zwaarwegend knelpunt zou kunnen onstaan?
Ook ten aanzien van het schrappen van het wettelijk verplichte milieuprogramma voor alle bestuursniveaus (artikel 2.1.9 onderdelen A tot en met
D) en verlengen van de termijn voor de milieubalans hebben de leden van
de D66-fractie vragen aan de regering. Kan de regering motiveren op
welke wijze de regeling voor het milieuprogramma de centrale en
decentrale overheden onnodig belemmert, als er nu geen sprake is van
naleving? Zou het verplichtende karakter niet geschrapt kunnen worden
met behoud van de mogelijkheid om wel te kiezen voor een dergelijk
programma, voor die decentrale overheden die nu wel milieuprogramma’s vaststellen zoals omschreven in de Wet milieubeheer? Deze
leden vragen de regering tevens te motiveren wat de meerwaarde is van
het halveren van de frequentie van de milieubalans. Is het niet zo dat de
hiervoor benutte gegevens hoe dan ook verzameld worden door de
overheden in kwestie. Zo ja, valt dan niet een groot deel van de gewenste
lastenreductie ook te halen door bijvoorbeeld te kiezen voor een lichtere
vorm van publicatie – bijvoorbeeld online?
De leden van de D66-fractie hebben ook vragen met betrekking tot het
stellen van algemene regels in plaats van ontheffingen en vrijstellingen
voor indirecte lozingen buiten inrichtingen (artikel 2.1.9, de onderdelen E
tot en met M).
Deze leden kunnen zich voorstellen dat een vereenvoudiging van de
techniek voor wat betreft de regels ten aanzien van het lozen van
afvalwater of andere afvalstoffen in een voorziening voor de inzameling
en het transport van afvalwater gewenst is. Maar zij vragen de regering
wel te onderbouwen of en zo ja, op welke wijze, dit gevolgen heeft voor
de effectiviteit van de regulering van de mogelijke milieuvervuiling. Is er
sprake van een noodzaak tot actievere handhaving om het beoogde
beschermingsniveau te behouden? Wat is nu en straks de pakkans en
verandert het traject voor wat betreft de verdere handhaving als een
overtreding geconstateerd is?
De leden van de D66-fractie zien graag een overzicht van de in de
memorie van toelichting genoemde quick wins, inclusief een motivatie
van de aanname dat deze geen negatieve en alleen positieve effecten op
de versnelling van besluitvorming met zich mee brengt. Kan de regering
ook per quick win aangeven wie hierop in de consultatieronde heeft
gereageerd en wat hun reactie hierop was?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn het er wel mee eens dat het goed
is te kijken of onnodige bureaucratische belemmeringen kunnen worden
wegnemen. Vooral voor groene ondernemers is dat essentieel. Maar het
wetsvoorstel heeft veel te weinig oog voor de belangen van groene
ondernemers en de belemmeringen waar zij tegenaan lopen. Wie met een
vergrootglas op zoek gaat, kan een paar groene puntjes vinden, maar
echte groene doorbraken blijven uit. Als de Crisis- en herstelwet er dan
toch moet komen, dan zou de regering er volgens de leden van de
GroenLinks-fractie alles aan moeten doen om er een Groene Werkgelegenheidswet van te maken. Er is een wereld te winnen door de procedures voor het plaatsen van windmolens op zee te versnellen, door
eindelijk werk te maken van een eerlijk speelveld voor groene onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

22

nemers en consumenten. Is de regering bereid het geld dat in de
begroting is opgenomen voor kernenergie, in te zetten voor het versnellen
van de procedures voor wind op zee? Is de regering bereid om de Crisisen herstelwet alsnog te gebruiken voor het stimuleren van decentrale
energieopwekking. Bijvoorbeeld door de salderingsgrens voor particulieren op te rekken en saldering ook mogelijk te maken voor Verenigingen
van Eigenaren, zoals de motie Jansen c.s. over het salderen van zelfopgewekte elektriciteit1 vraagt? En is de regering het met de leden van de
GroenLinks-fractie eens dat dit wetsvoorstel ook de gelegenheid biedt om
de toepassing van digestaat als kunstmest toe te staan? Dat zou immers
een mooie stap zijn in het verduurzamen van de landbouw. De landbouwsector wil wel, maar wetstechnische belemmeringen zitten in de weg. De
leden van de GroenLinks-fractie zouden graag zien dat de regering alsnog
met een nota van wijziging komt om deze groene zaken te regelen. De
regering zou er goed aan doen om het gesprek met groene ondernemers
aan te gaan en te kijken welke onnodige belemmeringen voor groene
ondernemers ze met een aanpassing van dit wetsvoorstel weg kunnen
nemen. Is de regering daartoe bereid?
Provincies hebben de taak om een inpassingsplan op te stellen voor wind
op land als gemeenten de vergunning weigeren. De leden van de
GroenLinks-fractie horen echter van energiebedrijven dat provincies dat in
praktijk vaak te weinig doen. Is de regering bereid er zorg voor te dragen
dat alle provincies zich in gaan zetten voor de uitrol van wind op land? Is
de regering bereid het gesprek hierover aan te gaan met de provincies en
in het bijzonder met de provincie Noord-Holland, die op dit moment niet
meewerkt aan de plaatsing van windmolens op land? In de Green Deals
staat dat de problematiek rond de radarzonering voor wind op land
opgelost gaat worden. Kan de regering daarover al meer duidelijkheid
geven? Hoe en op welke termijn zal deze problematiek worden opgelost?
Wie betaalt voor de kosten van de oplossing? Vindt de regering niet dat
dit juist iets is wat nu in dit wetsvoorstel geregeld zou kunnen worden?
De Crisis- en herstelwet stelt dat de minister één of meer Structuurvisies
op gaat stellen waarin de hoofdzaken van het door het Rijk te voeren
ruimtelijk beleid zijn vastgelegd. Kan de regering aangeven hoe de
Structuurvisie Wind op land daarin past? Kan de regering alvast een tipje
van de sluier oplichten over de inhoud van die Rijksstructuurvisie? Is de
regering voornemens om samen met de provincies meer sturing te geven
aan de plaatsing van windmolens. Volgens de leden van de GroenLinksfractie zou het goed zijn om een stevig ruimtelijk plan voor wind op land
vast te stellen, zodat het voor energiebedrijven duidelijk is waar ze
projecten kunnen ontwikkelen.

1

Kamerstuk 29 023, nr. 93.

De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat het wetsvoorstel niet
alleen beoogt de geldigheid van de Crisis- en herstelwet voor onbepaalde
tijd te verlengen, maar hier ook hier ook enkele quick wins aan toevoegt.
De meeste van deze quick wins hebben echter geen betrekking op de
Crisis- en herstelwet maar op andere wetten op het terrein van het
omgevingsrecht. De quick wins kunnen leiden tot extra uitvoeringsproblemen. Genoemde leden vragen daarom waarom de quick wins niet zijn
meegenomen in de nieuwe Omgevingswet. Gesteld wordt dat de effecten
van de quick wins na een evaluatie input kunnen zijn voor de Omgevingswet. Hoe snel wil de regering deze quick wins dan wel niet
evalueren, vragen genoemde leden, en is dit realistisch?
In het wetsvoorstel wordt voorgesteld een aantal houdbaarheidsbepalingen in het ruimtelijk domein en het omgevingsrecht uit te breiden. De
leden van de ChristenUnie-fractie steunen het principe maar hebben
vragen bij de uitwerking. Zij constateren dat hier sprake is van een
kan-bepaling. Deze leden constateren dat het bevoegd gezag hiermee kan
kiezen om actuele gegevens te gebruiken of gegevens die maximaal twee
jaar oud zijn of oudere gegevens mits gemotiveerd. Volgens de memorie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

23

van toelichting kan de keuze voor gegevens die maximaal twee jaar oud
zijn echter niet willekeurig zijn. Genoemde leden vragen hoe dit dan
gemotiveerd moet worden en of dit niet zal leiden tot de behoefte aan
jurisprudentie op dit punt. Genoemde leden wijzen er op dat niet alleen
het tijdstip van gegevens bepalend kan zijn maar ook de mate waarin
ontwikkeling in het gebied zijn meegenomen zoals bij een infrastructuurproject de (mogelijke) realisatie van een ander infrastructuurproject in de
omgeving. Deze leden geven in overweging om in lagere regelgeving
nadere criteria op te stellen voor de houdbaarheid van gegevens en het te
beschouwen gebied, en mogelijk ook over de te gebruiken (verkeersmodellen) en datasets zodat er meer duidelijkheid ontstaat.
Genoemde leden constateren dat de ernst van de problematiek van de
houdbaarheid van gegevens volgens de Raad van State niet overtuigend
is aangetoond. In het nader rapport wordt hierbij alleen verwezen naar
jurisprudentie maar dit zegt volgens genoemde leden nog niets over de
ernst van de problematiek. Zij vragen daarom om een nadere onderbouwing op dit punt.
Genoemde leden constateren dat een tijdelijke afwijking van tien jaar
grote invloed kan hebben op de fysieke omgeving. Nu dit niet langer de
uitgebreide procedure zal doorlopen met participatiemogelijkheden
hebben genoemde leden de indruk dat er een strijdigheid ontstaat met de
aanbevelingen van de eerder genoemde commissie Elverding. De
Elverding-aanpak is namelijk volgens deze leden onmogelijk als het
bestuursorgaan slechts acht weken beslistermijn heeft. Bovendien is er
een risico dat een dergelijk groot afwijkingsbesluit, dat mogelijk ook
zonder milieueffectrapportage wordt genomen, na verloop van deze
termijn van rechtswege ontstaat. Genoemde leden vragen nader in te
gaan op de geschetste problematiek ook in het licht van de Europese
regelgeving ter zake. Genoemde leden vrezen dat het stimuleren van
projectbesluitvorming via een afwijkingsbesluit er toe zal leiden dat een
strategische afweging op het niveau van de planmilieueffectrapportage
achterwege blijft. Genoemde leden vragen of serieuze locatiealternatieven
dan nog wel de revue zullen passeren.
Doordat plannen met de aanpassing van artikel 19kd buiten de passende
beoordeling zullen blijven, zullen ze daarmee ook niet onderhevig zijn aan
een strategische milieueffectrapportage. Hiermee zullen ook plannen
buiten het normale milieueffectrapportagestelsel blijven die bij uitstek
onder complexe projecten zijn te scharen. Genoemde leden hebben de
indruk dat hiermee projecten denkbaar zijn die en geen strategisch
milieueffectrapportage doorlopen en waarvoor op projectniveau geen
alternatievenonderzoek plaatsvindt en ook geen toetsing door de
Commissie voor de milieueffectrapportage. Zij vragen dit nader te
onderbouwen, aangezien in deze gevallen er dus ook geen onderbouwing
meer zal zijn dat geen aantasting van Natura2000-gebieden plaatsvindt.
Past dit wel binnen Europees recht? Volgens genoemde leden kan dit tot
extra problemen leiden omdat bij plannen in tegenstelling tot één
concreet project (veehouderij B neemt depositie over van veehouderij A)
nog lang niet bekend is of voor alle ontwikkelingen die mogelijk worden
gemaakt, saldering mogelijk is.
De leden van de CristenUnie-fractie constateren dat in het wetsvoorstel de
verplichting voor het opstellen van een jaarlijkse milieu- en natuurbalans
(thans: balans voor de leefomgeving) vervalt. Genoemde leden vinden dit
een verarming. Zij zouden graag een jaarlijkse balans handhaven.
Ook ten aanzien van het verlaten van de grondslag van de aanvraag
(artikel 2.3.1) hebben de leden van de ChristenUnie-fractie een vraag.
Indien de ambtshalve wijziging van de vergunning bij wijze van uitzondering niet leidt tot een andere inrichting, wordt de beschikking
voorbereid met de reguliere voorbereidingsprocedure van paragraaf 3.2
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Genoemde leden vragen of
hier niet een discussie kan ontstaan over de te volgen procedure. Is in alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

24

gevallen onomstotelijk duidelijk of een wijziging van een vergunning wel
of niet leidt tot een andere inrichting?
Voorts hebben de leden van de ChristenUnie-fractie vragen over
planschade (artikel 2.3.3 onderdeel C). In het wetsvoorstel wordt voorgesteld de beoordeling van planschade pas plaats te laten vinden zodra de
bevoegdheid tot uitwerking van een bestemmingsplan, dan wel dit plan te
wijzigen, dan wel bij omgevingsvergunning ervan af te wijken of om
nadere eisen te stellen wordt gebruikt. Genoemde leden begrijpen de
overweging om dit pas op dit moment te doen, omdat dan pas duidelijk is
of de bevoegdheid daadwerkelijk wordt gebruikt en hoe groot de
planschade daadwerkelijk is. Genoemde leden constateren echter dat er
tussen het moment van vaststellen van het bestemmingsplan en
gebruiken van één van de genoemde bevoegdheden enkele jaren kan
zitten. Het gevolg is dat degene die planschade heeft langere tijd in
onzekerheid is. Dit kan problemen geven bij verkoop van het bezit omdat
dan grond en opstallen mogelijk tegen een lagere waarde moeten worden
verkocht omdat de nieuwe eigenaar dan niet weet of en hoeveel
planschade deze zal krijgen. Deze leden vragen daarom een nadere
onderbouwing van het voorstel. Zij missen een duidelijke probleemanalyse. Om hoeveel gevallen gaat het per jaar en om hoeveel geld gaat
het bij benadering? Wegen de voordelen van het voorstel wel voldoende
op tegen de onzekerheid die het oplevert voor de betrokkenen?
Ook heb de leden van de ChristenUnie-fractie vragen ten aanzien van
voorgestelde wijziging van de Luchtvaartwet (artikel 2.3.2 onderdeel B
onder 2). Voorgesteld wordt om binnen de grenswaarde aparte ruimte te
reserveren voor vluchten ten behoeve van spoedeisende hulpverlening en
politietaken. Uiteraard steunen genoemde leden dit. Tegelijkertijd wordt
het echter mogelijk de grenswaarde te overschrijden als dit nodig is voor
genoemde taken. De leden van de ChristenUnie-fractie onderschrijven ook
dat dit nodig kan zijn, maar vragen hoe wordt voorkomen dat er te weinig
ruimte wordt gereserveerd voor genoemde taken en de uitzondering om
de grenswaarde te overschrijden toch de regel wordt? Genoemde leden
vragen welke waarborgen worden geboden om dit te voorkomen. Zij
stellen voor om in geval van structurele overschrijding op grond van het
nieuw voorgestelde lid voor artikel 8.45 (bijvoorbeeld 2 jaren achter elkaar
een overschrijding) de plicht op te nemen dat de exclusieve ruimte binnen
de grenswaarde voor vluchten voor spoedeisende hulp en politie wordt
uitgebreid.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren betwijfelen de door de
regering gestelde vermindering van lasten. Zij zien eerder een
verschuiving van lasten optreden, van bedrijven naar burgers, en van
bedrijven naar overheden. Deelt de regering die mening? Zo nee, op basis
van welke gegevens komt zij tot een ander oordeel? Zo ja, hoe verantwoordt de regering dat, zeker in deze tijden waarin iedereen de broekriem
moet aanspannen en de overheid al zoveel moet bezuinigen? Waarom
moeten projectontwikkelaars en uitbreidende boeren vrij worden gesteld
van extra lasten, die vervolgens op het bordje van bevoegd gezag of de
voor zijn recht opkomende burger terechtkomen? Graag een reactie.
Bij het al dan niet toestaan van een gevraagde activiteit, moeten altijd de
relevante en actuele onderzoeksgegevens betrokken worden, deelt de
regering die mening? De regering stelt dat het voortdurend rekening
moeten houden met nieuwe gegevens een belangrijke oorzaak van
vertragingen in de besluitvorming rond infrastructurele projecten is. De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zouden ten eerste graag
willen weten waar deze stelling op gebaseerd is. Ook de Raad van State
stelt dat de ernst van de problematiek niet overtuigend is aangetoond, om
een dergelijke wijziging te rechtvaardigen. Ten tweede willen zij erop
wijzen dat nieuwe gegevens altijd tot een nieuw besluit kunnen leiden,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

25

ook met de wijzigingen die de regering nu voorstelt. Kan de regering dat
bevestigen? Wanneer een besluit tot het toestaan van een activiteit ertoe
leidt dat bijvoorbeeld de aanvaardbare normen zullen worden
overschreden – en die normen zijn Europeesrechtelijk bepaald –, of
wanneer een besluit ertoe leidt dat bijvoorbeeld de habitat van een
Europeesrechtelijk beschermde soort wordt aangetast, dan doet het er
niet toe dat dit nieuwe gegevens zijn. Deze zullen betrokken moeten
worden, kan de regering dat bevestigen?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien dan ook geen
enkel voordeel in het bij voorbaat vaststellen van een houdbaarheid van
twee jaar van gegevens. Waar is de genoemde twee jaar op gebaseerd?
De regering stelt de lasten door het verlengen van de houdbaarheid van
gegevens te verminderen, maar dat geldt ten hoogste alleen voor de
aanvrager van de vergunning. Het is nu voor eventuele appelanten van
een besluit nog moeilijker en duurder om een foutief besluit – bijvoorbeeld een besluit dat genomen is op grond van verouderde informatie –
van tafel te krijgen, omdat zij moeten gaan aantonen dat de gegevens
waarop het besluit is genomen, inderdaad verouderd zijn. Kan de regering
dat bevestigen? Deelt de regering de mening van de leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren dat het verlengen van de houdbaarheid van
onderzoeksgegevens de indruk kan geven van bevooroordeeld handelen,
en dat het uitgaan van verouderde gegevens de legitimiteit van bevoegd
gezag niet ten goede komt?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren wijzen er ook op dat,
zoals de regering ook zelf toegeeft, het voorzorgsprincipe een dergelijke
wijze van omgaan met gegevens voor de natuurbeschermingswet
onmogelijk maakt. Deelt de regering de mening dat het voorzorgprincipe
ook centraal zou moeten staan in de regels die het milieu moeten
beschermen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe verhoudt het verlengen van
de houdbaarheid van onderzoeksgegevens zich hiertoe? De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren menen bovendien dat de voorgestelde
wijziging het omgevingsrecht verder compliceert in plaats van vereenvoudigd. De regering wekt namelijk met deze wijziging de indruk dat
gegevens prima te gebruiken zijn als ze maar niet ouder zijn dan twee jaar.
Het bevoegd gezag kan die gegevens twee jaar dus als richtsnoer gaan
gebruiken, en niet meer kijken naar de actualiteit van de gegevens. Maar
ook onder de huidige wijziging is het niet de bedoeling, en zal de rechter
het dus ook niet toestaan, dat er met verouderde gegevens wordt
gewerkt. Kan de regering dat bevestigen? Deelt zij dan ook de mening dat
de gestelde twee jaar een schijnzekerheid creëren bij zowel ondernemers
als bevoegd gezag? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom wordt deze
wijziging dan toch doorgevoerd?
De Raad van State wijst er ook op dat de verlenging van de houdbaarheid
van gegevens niet beperkt wordt tot het ruimtelijke domein, maar nu
breder geïntroduceerd wordt. Dit baart de leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren ernstige zorgen. Kan de regering aangegeven welke
consequenties dit heeft? Wat betekent het dat er ook bij het toepassen van
de Wet gewasbeschermingsmiddelen van twee jaar oude gegevens
uitgegaan kan worden? De leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren weten dat er juist op dit terrein in snel tempo meer wetenschappelijke inzichten zijn die de schadelijkheid van landbouwgif aantonen, en zij
zien dat deze recente gegevens nu al meestal niet worden gebruikt door
het bevoegd gezag. Het huidige voorstel zal dit alleen maar verergeren,
met grote consequenties voor het milieu, flora en fauna, en de volksgezondheid. Graag een reactie. Was het de bedoeling van de regering om de
houdbaarheid van gegevens ook buiten het ruimtelijke domein te
verlengen? Zo ja, waarom, en waarom wordt dit dan geschaard in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

26

hoofdstuk «verbeteringen omgevingswet»? Zo nee, is de regering bereid
deze wijziging terug te draaien?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien het continue
gerommel aan het begrip bestaand gebruik en de invoering van de
Programmatische Aanpak Stikstof als perfecte voorbeelden van het
voortdurend oprekken van de regelgeving om koste wat kost uitbreiding
en stikstofuitstotende activiteiten in en om Natura2000-gebieden mogelijk
te maken, terwijl dit helemaal niet kan vanuit ecologisch opzicht. De
depositie van stikstof is al jaren veel en veel te hoog in bijna alle
Natura2000-gebieden. De depositie moet in vele Natura2000-gebieden
aanzienlijk worden teruggebracht om binnen een redelijke termijn het
stikstofgehalte onder de kritische depositiewaarden te kunnen krijgen om
zo uiteindelijk een gunstige staat van instandhouding te kunnen verzekeren. De regering moet zorgen voor een aanzienlijke afname binnen een
heel korte tijd om nog enig zicht te houden op het behoud van onze
waardevolle natuur, maar de regering doet juist het tegenovergestelde.
Wanneer veehouders rondom Natura2000 er mee stoppen benut de
regering deze daling in de depositie voor een nieuwe stikstofuitstotende
activiteit, zoals voor uitbreiding van een veestapel door een andere
veehouder. Het Planbureau voor de Leefomgeving concludeert dat het
met het invoeren van de Programmatische Aanpak Stikstof het feitelijk
veel moeilijker en in bepaalde gebieden zelfs onmogelijk wordt om nog
aan de verplichtingen van artikel 6 lid 2 van de Habitatrichtlijn te voldoen.
Graag krijgen de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren een
reactie op de conclusie van het Planbureau voor de Leefomgeving. Hoe
verantwoordt de regering haar keuze deze conclusie van het Planbureau
voor de Leefomgeving te negeren, de Programmatische Aanpak Stikstof
toch in te voeren, terwijl ze van tevoren al weet dat ze de internationale
regels zal overtreden en het zonder het benutten van de depositiedaling
veel waarschijnlijker is dat de achteruitgang van natuur wel een halt kan
worden toegeroepen? Kan de regering bevestigen dat lidstaten verslechtering van habitats en significante verstoring van soorten, waarvoor deze
gebieden zijn aangewezen, dienen te voorkomen volgens artikel 6 lid 2
van de Habitatrichtlijn? Kan de regering bevestigen dat de Europese
Commissie een ingebrekestellingsprocedure kan starten tegen een lidstaat
wanneer deze artikel 6 lid 2 van de Habitatrichtlijn schendt? Kan de
regering uiteenzetten wie in dat geval de juridische en financiële kosten
zal moeten dragen: het Rijk – en dus de belastingbetaler – of de
veehouder?
De regering heeft de EU-richtlijnen op nog veel meer punten aan haar
laars gelapt met het doorvoeren van de Crisis- en herstelwet. Ze heeft de
Natuurbeschermingswet op een dusdanige manier gewijzigd dat zowel
bestaand gebruik, dat wel en niet in het beheerplan is opgenomen,
vergunningvrij is. Kan de regering bevestigen dat juist door deze
aanpassing ondernemers vaak niet langer de toegevoegde waarde zien
om hun activiteiten in het beheerplan ondergebracht te krijgen? De leden
van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat het
beheerplan op deze manier geen totaaloverzicht van de activiteiten meer
kan weergeven en dat er op die manier niet beoordeeld kan worden in
welke mate de cumulatieve effecten mogelijk significante gevolgen
hebben. Kan de regering uiteenzetten hoe zij het overzicht waarborgt van
alle activiteiten in en rondom het gebied en welke effecten al deze
activiteiten tezamen hebben op het gebied? Kan de regering uiteenzetten
hoe zij zeker kan stellen dat zij met deze wijziging voldoet aan de
expliciete verplichting van de Habitatrichtlijn tot het voorkomen van
verslechtering en verstoring? Kan de regering bevestigen dat met deze
wijziging het risico veel groter is geworden dat nu alleen nog maar
achteraf kan worden vastgesteld dat er verstoring of verslechtering heeft
plaatsgevonden? Ook het nemen van passende maatregelen is niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

27

mogelijk wanneer het bestaand gebruik wordt uitgevoerd overeenkomstig
het beheerplan sinds de inwerkingtreding van de crisis- en herstelwet. De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren concluderen dat ook hier
de regering de juiste implementatie van de Habitatrichtlijn toentertijd aan
haar laars heeft gelapt. De Habitatrichtlijn verplicht expliciet tot het
voorkomen van verslechtering en verstoring. Wanneer dit wordt veroorzaakt door bestaand gebruik dat in het beheerplan is getoetst en waarvan
de effecten blijkbaar zijn onderschat, ook dan zou het bevoegd gezag
maatregelen moeten kunnen nemen. Maar ook hier blijkt dat alles aan de
kant moet om maar geen paal en perk te stellen aan vervuilende en
verstorende activiteiten. Graag een reactie. Kan de regering aangeven
waaraan zij de zekerheid ontleent de Vogel- en Habitatrichtlijnen met deze
wijziging niet te overtreden? Op basis van welke wetenschappelijke
onderbouwing komt de regering tot de conclusie dat dit wetsvoorstel een
juiste implementatie is van de Vogel- en Habitatrichtlijnen? Kan de
regering uiteenzetten wie er voor de kosten opdraaien als er rechten
worden vergund aan boeren op basis van bestaand gebruik, terwijl de
Vogel- en Habitatrichtlijnen mogelijkerwijs niet juist zijn geïmplementeerd
en daardoor worden geschonden? Hoe gaat de regering dit dan achteraf
rechtzetten? Wie draait er op voor de kosten van investeringen die
veehouders hebben gedaan, wanneer blijkt dat deze simpelweg niet
voldoende zijn om de vereiste natuurkwaliteit in beeld te krijgen? De leden
van de fractie van de Partij voor de Dieren willen van regering de
toezegging dat de belastingbetaler hier nooit voor zal gaan opdraaien.
Kan de regering dat garanderen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de Partij voor de Dieren zien dat ondanks alle kritieken op de
eerder doorgevoerde wijzigingen in de natuurbeschermingswet, alle
onduidelijkheden die daardoor zijn ontstaan, bewijzen uit de praktijk van
stagnatie van vergunningverlening, de regering gewoon verder gaat met
het doorvoeren van nieuwe wijzigingen waarvan de juridische
houdbaarheid onzeker is. Opnieuw schrijft de regering in de Memorie van
Toelichting van het huidige wetsvoorstel dat de voorliggende wijzigingen
in de Natuurbeschermingswet 1998 als doel hebben de toepassing van de
Natuurbeschermingswet 1998 in de praktijk beter hanteerbaar te maken,
zonder afbreuk te doen aan de doelen van de wet en de Vogel- en
Habitatrichtlijn. In het wetsvoorstel kunnen de leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren lezen dat er nog maar eens in de twee jaar in plaats
van jaarlijks door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) wetenschappelijk in kaart gebracht mag worden wat de stand van de beleidsuitvoering en de voortgang is. Verder is de regering voornemens de regels
rondom stikstofdepositie in Natura 2000 opnieuw te versoepelen en de
regelgeving voor projecten te verbreden naar plannen. De regering regelt
met voorliggend wetsvoorstel dat activiteiten die niet, of per saldo niet,
leiden tot een toename van op de vaste ondergrond neerslaand stikstof
doorgang kunnen vinden. Wanneer is verzekerd dat er op projectniveau
geen toename van dergelijke depositie plaatsvindt, dan voorziet dit
wetsvoorstel er in dat er per definitie geen sprake kan zijn van te
verwachten significante effecten van die activiteiten.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben ernstige
twijfels bij het opnieuw doorvoeren van nieuwe wijzigingen in de
Natuurbeschermingswet. Zij zijn van mening dat het verdubbelen van de
termijn waarbinnen het PBL wetenschappelijke rapporten vervaardigd,
met daarin de stand van zaken in de beleidsuitvoering, de voortgang en
nieuwe ontwikkelingen, niet wenselijk is aangezien op het gebied van
natuur de vinger aan de pols moet worden gehouden. Deelt de regering
de mening dat dit noodzakelijk is vanuit het oogpunt van het voorzorgsprincipe? Zo nee, waarom niet? Kan de regering uiteenzetten waarom zij
het wenselijk acht de evaluatietermijn te verdubbelen, juist nu blijkt dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

28

zoveel onduidelijkheden bestaan in de beleidsuitvoering? Kan de regering
uiteenzetten hoe zij voldoende de vinger aan de pols denkt te kunnen
houden met deze wijziging?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vinden het opnieuw
versoepelen van de stikstofregelgeving echt onacceptabel. Als er op
projectniveau geen toename is, bestaat er nog steeds de mogelijkheid dat
er lokaal een toename in neerslag ontstaat die significante effecten kan
hebben op het naastgelegen zeer gevoelig habitattype. Het is maar net op
welke schaal het project wordt gedefinieerd. Kan de regering uiteenzetten
op basis van welke wetenschappelijke onderbouwing zij kan garanderen
dat wanneer er op projectniveau geen toename is er dan dus ook geen
significante effecten zijn? Kan de regering bevestigen dat er lokaal nog
steeds verslechtering van habitats kan optreden als er op projectniveau
geen toename is van de stikstofneerslag, maar lokaal mogelijk wel? Zo
nee, waarom niet? Kan de regering bevestigen dat lidstaten expliciet
verslechtering van als beschermd aangewezen habitats dienen te
voorkomen volgens artikel 6 lid 2 van de habitatrichtlijn? Waaraan
ontleent de regering dan de juridische en wetenschappelijke zekerheid dat
er geen verslechtering kan optreden, terwijl helemaal niet uitgesloten kan
worden dat er geen significante effecten zullen ontstaan op lokaal niveau?
Graag een reactie. Ook is de regering voornemens de bovenstaande
regels voor projecten gelijk te trekken met regels voor plannen. De leden
van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat plannen
vaak een minder duidelijk omlijnd kader kennen dan projecten. Kan
regering uiteenzetten welke definitie zij geven aan plannen in het kader
van de voorgestelde wijziging? Hoe kan de regering garanderen dat er
geen verslechtering zal optreden wanneer plannen ontrokken worden aan
de passende beoordeling, terwijl plannen vaak nog geen duidelijk omlijnd
kader van activiteiten kennen? Aan welk wetenschappelijk onderzoek
ontleent de regering deze zekerheid?
Waarom wil de regering nu opnieuw wijzigingen doorvoeren in de
Natuurbeschermingwet, terwijl de regering voornemens is binnen een
half jaar de nieuwe wet Natuur aan de Kamer aan te bieden? Kan de
regering concreet aangeven welke winsten er worden geboekt, die
absoluut noodzakelijk zijn en geen half jaar kunnen wachten, terwijl al
duidelijk is geworden dat de decentrale overheden die de wijzigingen in
praktijk moeten toepassen, de vele wijzigingen niet bijhouden en de
kennis en capaciteit niet hebben om deze adequaat in de praktijk door te
voeren?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren willen graag weten
waarom er, ondanks de wettelijke verplichting hiertoe, door veel
gemeenten en provincies geen milieuprogramma wordt vastgesteld, en
waarom dit kennelijk gedoogd wordt. De regering kan wel stellen dat
hierdoor blijkt dat de verplichting een dergelijk programma op te stellen
niet meer aansluit op de praktijk, de leden van de fractie van de Partij voor
de Dieren vinden dit de omgekeerde wereld. Deze leden willen graag
benadrukken dat de wet kennelijk op grote schaal niet wordt nageleefd.
Waarom zijn hier nooit consequenties aan verbonden? Wat heeft de
regering gedaan om er alsnog voor te zorgen dat de verplichte milieuprogramma’s worden opgesteld? De leden van de fractie van de Partij voor
de Dieren zien, kennelijk in tegenstelling tot de regering, wel een
duidelijke meerwaarde in het op schrift stellen van de acties die bevoegd
gezag gaat ondernemen om het leefmilieu van haar burgers te verbeteren,
en zijn dan ook tegen het afschaffen van deze verplichting.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien in het advies van
de Raad van State dit punt niet terugkomen, is dit punt pas na het advies
van de Raad door de regering toegevoegd aan het voorliggende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

29

wetsvoorstel? Zo ja, waarom, en is de regering bereid dit punt alsnog ter
advisering aan de Raad voor te leggen?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren merken op dat de
wijziging van de wet milieubeheer om het vergunningsvrij lozen van
afvalwater wederom reparatiewetgeving betreft, en dat dit naar de
mening van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maar
weer eens duidelijk maakt dat de regering met onzorgvuldige besluiten
komt. Wederom een uitstekend voorbeeld van bestuurlijk en politiek
onvermogen, zo menen deze leden. De leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren zijn bij de invoering van het activiteitenbesluit, waar de
voorliggende wijziging nu een juridische basis voor moet bieden, al
uitgebreid ingegaan op de voorziene consequenties voor het milieu, de
natuur en de kwaliteit van het oppervlaktewater van het niet langer
afgeven van vergunningen voor de lozing van afvalwater. Ook hier zal een
daling van de administratieve lasten voor bedrijven zich vertalen in een
stijging van de maatschappelijke kosten, doordat er geen zicht meer is op
de lozingen die zich voordoen, en doordat de mogelijkheid voor bevoegd
gezag om extra regels te verbinden aan lozingen afneemt. Graag een
reactie.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien in het advies van
de Raad van State ook dit punt niet terugkomen, is dit punt pas na het
advies van de Raad door de regering toegevoegd aan het voorliggende
wetsvoorstel? Zo ja, waarom, zeker gezien het feit dat het activiteitenbesluit in het vorige parlementaire jaar al is behandeld in de Kamer, en is de
regering bereid dit punt alsnog ter advisering aan de Raad voor te leggen?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben, zoals
duidelijk moge zijn, grote problemen met de crisis- en herstelwet, het
permanent maken en met de voorgestelde quick wins. Voor het verlaten
van de grondslag van de aanvraag maken zij echter een uitzondering. Dit
had naar mening van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
al eerder ingevoerd moeten worden, en zij vinden het dan ook goed dat
de regering dit nu regelt. Het zou echter wat de leden van de fractie van
de Partij voor de Dieren in een ander wetsvoorstel geregeld moeten
worden. De regering geeft aan dat dit punt mede wordt doorgevoerd ter
implementatie van de nieuwe EU Richtlijn industriële emissies. Moeten er
nog andere onderdelen van deze richtlijn geïmplementeerd worden? Zo
ja, welke, en op welke wijze is de regering voornemens dit te doen?
De regering merkt op dat er onder art 2.30 van de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht (Wabo) een onderzoeksplicht bestaat voor het
bevoegd gezag of de bestaande vergunningsvoorschriften nog toereikend
zijn. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren betwijfelen of
deze plicht altijd netjes wordt nageleefd, en willen graag weten of de
regering er zicht op heeft dat deze plicht inderdaad wordt nageleefd. Op
welke wijze houdt de regering de uitvoering van deze plicht in de gaten?
Het verlaten van de grondslag van de vergunningsaanvraag maakt het
naar de mening van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
mogelijk voor bevoegd gezag om toch economische activiteiten toe te
staan, zonder bijvoorbeeld de geldende milieunormen te overschrijden.
De regering geeft aan dat dit bijvoorbeeld mogelijk is door andere
technieken voor te schrijven die de milieudruk van een activiteit of project
zouden kunnen beperken. De leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren zien ook dat het voor bevoegd gezag hierdoor mogelijk wordt om
bijvoorbeeld een geplande veehouderij wel toe te staan, wanneer de
minder dieren gehouden worden dan de aanvrager oorspronkelijk wil, kan
de regering dat bevestigen?
De regering geeft aan dat door de mogelijkheid voor het verlaten van de
grondslag van de aanvraag, het intrekken van de vergunning minder snel
in beeld zal komen. In theorie kunnen de leden van de fractie van de Partij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

30

voor de Dieren dat bevestigen, maar zij willen er toch op wijzen dat het
intrekken van een vergunning werkelijk maar heel erg zelden geschiedt. Er
zijn zoveel gevallen bekend van bedrijven die overtreding na overtreding
begaan, waarbij dat elke keer weer gedoogd wordt door bevoegd gezag.
Voorbeelden zijn Thermphos, Dow Chemicals, en nu weer Odfjell. Kan de
invoering van het verlaten van de grondslag van de aanvraag ook in dit
soort gevallen een oplossing bieden?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien in het advies van
de Raad van State dit punt niet terugkomen, is dit punt pas na het advies
van de Raad door de regering toegevoegd aan het voorliggende
wetsvoorstel? Zo ja, waarom, en is de regering bereid dit punt alsnog ter
advisering aan de Raad voor te leggen?
De leden van de SGP-fractie hebben een vraag met betrekking tot de
uitbreiding van de tijdelijke afwijking van het bestemmingsplan. Deze
leden merken op dat het doel van deze bepaling is om gemakkelijker
bestaande gebouwen (kantoren) te gebruiken voor iets anders. De nu
voorgestelde bepaling maakt het echter mogelijk om geheel nieuwe
gebouwen tijdelijk (voor tien jaar) neer te zetten. Deze leden menen dat
daarvoor geen afwijkingsprocedure moet worden gebruikt, maar het
bestemmingsplan gewijzigd moet worden. Dat biedt immers veel meer
rechtsbescherming en duidelijkheid. De leden van de SGP-fractie vragen
een reactie op de suggestie om de tijdelijkheid en korte procedures alleen
van toepassing te laten zijn op het afwijkend gebruik (en niet ook op het
bouwen).
Advies Raad van State
Kunnen de leden van de VVD-fractie een overzicht krijgen van welke
onderdelen van het advies van de Raad van State in dit wetsvoorstel zijn
behandeld en welke onderdelen van het advies van de Raad van State
worden behandeld in de twee andere wetsvoorstellen om de Crisis- en
herstelwet te verankeren? Kan de regering in dit overzicht aangeven hoe
de onderdelen die in dit wetsvoorstel zijn behandeld, zijn verwerkt in het
wetsvoorstel en indien de onderdelen niet zijn overgenomen, waarom
niet?
De leden van de PvdA-fractie hadden het voorliggende wetsvoorstel, dat
slechts marginaal is aangepast naar aanleiding van de opmerkingen van
de Raad van State, graag nogmaals ter beoordeling voorgelegd aan de
Raad van State. De leden van de fractie van de Partij van de Arbeid
overwegen voorafgaand aan de plenaire behandeling alsnog de Raad van
State om voorlichting te vragen.

1
Uitgebreider dan nu het geval is in het nader
rapport (Kamerstuk 33 135, nr. 4).

De leden van de SP-fractie betreuren het feit dat de vaste Kamercommissie voor Infrastructuur en Milieu heeft besloten om de Raad van State
niet om een nader advies te vragen. Dit betreuren deze leden eens te meer
nu de afdeling advisering van de Raad van State de regering in
overweging heeft gegeven het voorstel van wet niet te zenden aan de
Tweede Kamer dan nadat met hun overwegingen rekening zal zijn
gehouden. De leden van de SP-fractie vragen de regering dan ook om een
uitgebreidere reactie te geven op de onderstaande – eerder gemaakte –
opmerkingen van de Raad van State1. Op welke wijze heeft de regering
rekening gehouden met deze overwegingen van de Raad van State?
− Het wetsvoorstel heeft een andere doelstelling dan de Crisis- en
herstelwet, maar wordt thans zonder nadere probleemanalyse en
motivering permanent gemaakt.
− De mogelijkheden om door wetgeving bij te dragen aan versnelling
van ruimtelijke projecten zijn beperkt, omdat de belemmeringen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

31

voortgang van deze projecten vaak met de uitvoering te maken
hebben.
− Over de effecten van de Crisis- en herstelwet is nog maar heel weinig
bekend, omdat de voorziene evaluatie van die wet niet is afgewacht.
− Een analyse over de effecten van het wetsvoorstel, in het bijzonder ten
aanzien van de rechtspositie van burgers, de rechtszekerheid en de
rechtsgelijkheid, ontbreekt.
− Een tweedeling dreigt te ontstaan tussen het ruimtelijke bestuursrecht
enerzijds en het overig bestuursrecht anderzijds, waarbij de inhoud en
omvang van die tweedeling bij algemene maatregel van bestuur wordt
bepaald.
− Het wetsvoorstel volgt op een aantal, eveneens ingrijpende en recent
ingevoerde wetswijzigingen. Het voorstel draagt daarmee niet bij aan
de voor de praktijk (burgers, bedrijven en overheden) hoogstnoodzakelijke continuïteit van het wettelijke kader.
− Er zijn sterke aanwijzingen dat het wetsvoorstel het bestuursrecht en
het omgevingsrecht niet vereenvoudigt, maar ingewikkelder maakt en
derhalve de praktijk met nieuwe interpretatieproblemen en extra
kosten belast.
− Het wetsvoorstel loopt vooruit op de onlangs aangekondigde algehele
herziening van het omgevingsrecht die volgens de regering in 2013
haar beslag moet krijgen en niet duidelijk is hoe het wetsvoorstel zich
hiertoe verhoudt.
De leden van de SP-fractie verzoeken de regering om, indien gekozen
wordt de Crisis- en herstelwet toch voor onbepaalde tijd te verlengen, te
regelen dat voorschriften inzake de toegang tot de rechter en de wijze van
behandeling van geschillen door de rechter formeel in de wet landen en
niet langer naar het niveau van een algemene maatregel van bestuur
worden gedelegeerd. Dit in het belang van de scheiding der machten en
gelet op het primaat van de wetgever.
De leden van de D66-fractie herinneren de regering er graag aan dat het
bestuursrecht een systeem biedt dat de verhouding tussen overheid en
burger regelt en daarbij moet zorgen voor een goede en rechtvaardige
afweging van belangen. De leden van de D66-fractie vrezen dat de Crisisen herstelwet een negatief effect zal hebben op de rechtsbescherming,
rechtszekerheid en rechtsgelijkheid die het bestuursrecht voor burgers zou
moeten bieden. De leden horen graag of en hoe de regering gehoor heeft
gegeven aan het advies van de Raad van State om aandacht te besteden
aan de betekenis van het voorstel voor de waarden van de democratische
rechtsstaat en het vertrouwen in het bestuur.
De leden maken zich met de Raad van State zorgen over de tweedeling
die dreigt te ontstaan tussen het algemeen- en ruimtelijk bestuursrecht.
Voorgenoemde leden wijzen er op dat een uitgangspunt van de Algemene
wet bestuursrecht (en het hele bestuursrecht) is dat deze makkelijk te
doorgronden moet zijn voor alle burgers die ermee te maken krijgen. Met
dit voorstel wordt het bestuursrecht als het ware opgesplitst tussen een
bestuursrecht voor ruimtelijke besluiten en andere besluiten, en
opgesplitst tussen gewoon materieel bestuursrecht en formeel bestuursrecht. Dit maakt het voor de burger zeer ingewikkeld en moeilijk te
doorgronden waar hij recht op heeft. Kan de regering aangeven op welke
wijze zij de begrijpelijkheid van het bestuursrecht wil waarborgen?
De leden van de D66-fractie constateren dat de regering stelt dat
zorgvuldigheid boven snelheid gaat. Dat lijkt deze leden een goed
uitgangspunt. Zij vragen zich ook af of het verstandig is om de wijziging
van de Algemene wet bestuursrecht en het permanent maken van de
Crisis- en herstelwet van elkaar te scheiden, terwijl ze veel met elkaar te
maken hebben. Is het mogelijk om het voorstel tot permanent maken van
de Crisis- en herstelwet op een later moment, en daarmee tegelijk met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

32

wijziging van de Algemene wet bestuursrecht, te behandelen, zodat ook
de evaluatie van hoofdstuk 1 hierin kan worden meegenomen?
De leden van de D66-fractie constateren met de Raad van State en de
regering dat wetgeving slechts een beperkte rol speelt in de vertraging bij
grote projecten. Deze leden zijn van mening dat draagvlak creëren en
bewaren, door het serieus meenemen en afwegen van belangen en
ideeën, het belangrijkste zijn voor een voorspoedige besluitvorming.
Omdat de Crisis- en herstelwet de mogelijkheden hiertoe inperkt of
beknot, stellen voorgenoemde leden dat de Crisis- en herstelwet bij grote
projecten juist tot vertraging kan leiden, in plaats van tot versnelling. De
leden van de D66-fractie noemen als voorbeeld de CO2-opslag in
Barendrecht, die onder de Crisis- en herstelwet viel. De Commissie
Elverding heeft in 2008 een advies uitgebracht over de trage besluitvorming in Nederland met betrekking tot grote infrastructurele projecten.
Uit dit advies blijkt dat veel belemmeringen in de voortgang van procedures geen juridische grondslag hebben, maar juist voortkomen uit
bestuurlijk en politiek onvermogen. Dit is dus een belangrijk punt als de
doelstelling is om projecten te versnellen. Kan de regering aangeven op
welke manier zij hieraan werkt?
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de Raad van State
uiterst kritisch was over het aan hen voorgelegde wetsvoorstel van de
regering om de Crisis- en herstelwet permanent te maken. De leden van
de GroenLinks-fractie vragen waarom de regering er niet voor heeft
gekozen om het wetsvoorstel, na de aanpassingen naar aanleiding van
het advies van de Raad van State, opnieuw aan de Raad van State voor te
leggen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn benieuwd naar de
mening van de regering over de Raad van State. Vindt zij dit een
waardevol instituut en is zij van mening dat de adviezen van de Raad ter
harte genomen moeten worden? Waarom heeft de regering dat dan niet
gedaan? Het advies van de Raad van State over de crisis- en herstelwet
was vernietigend, maar daarnaast naar mening van de leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren ook zeer voorspelbaar. De reactie van
de regering op dit advies is naar de mening van de leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren ernstig onder de maat. Er is nog niet aan de
helft van het advies van de Raad tegemoet gekomen door de regering. Er
is een aantal kritiekpunten verwerkt in het wetsvoorstel en de Memorie
van Toelichting die de Kamer is toegestuurd, maar het grootste deel van
de kritiek van de Raad van State staat nog steeds recht overeind. Daarom
hebben de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren de Vaste
Kamercommissie voor Infrastructuur & Milieu ook voorgesteld om
hernieuwd advies te vragen aan de Raad van State, een voorstel dat werd
overgenomen door de meerderheid van de commissie. De regering
weigert echter gehoor te geven aan de opdracht van de Kamer. Wat is
daarvan de reden? Is de regering bang voor de kritiek van de Raad van
State? Graag een reactie, in aanvulling op de brief die de Kamer van de
regering heeft mogen ontvangen hierover, aangezien ook hier niet in werd
gegaan op de fundamentele kritiek op de crisis- en herstelwet en het
permanent maken hiervan, noch op het ontbreken van een nadere
toelichting op de kritiek van de Raad waaraan de regering niet tegemoet is
gekomen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maken zich zorgen
over de wijze waarop projecten onder de werking van de Crisis- en
herstelwet worden gebracht. Kan de regering ingaan op de kritiek van de
Raad van State op het feit dat de Crisis- en herstelwet, door toevoeging
van projecten op de bijlagen I en II per algemene maatregel van bestuur,
de rechtsgelijkheid aantast? Deelt zij de mening van de Raad van State dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

33

een dergelijke maatregel met een dermate groot rechtsgevolg, per
formele wet zou moeten geschieden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke
consequenties verbindt de regering hieraan? De leden van de fractie van
de Partij voor de Dieren zien dit niet alleen als een aantasting van de
fundamentele rechten van burgers, maar ook als een maatregel die het
omgevingsrecht nog complexer maakt, in plaats van duidelijker, zoals de
regering voor ogen zegt te hebben. Hoe kan de regering dit verantwoorden?
De regering geeft ook aan dat het lokale en provinciale bestuur primair
zelf verantwoordelijk is voor de aanpak van en besluitvorming over
ruimtelijke projecten. Hoe verhoudt dit uitgangspunt zich tot het
permanent maken van de Crisis- en herstelwet, waarin decentrale
overheden juist vaak niet zelf meer mogen beslissen over ruimtelijke
projecten in hun normale invloedssfeer? Het ontnemen van het beroepsrecht van decentrale overheden tast een van de fundamenten van onze
rechtsstaat aan, naar mening van de leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren. En bovendien werkt het averechts, zo zegt ook de Raad
van State in haar advies. Graag een reactie. Kan de regering hierbij ook
ingaan op het voorbeeld dat de Raad van State ook noemt in haar advies,
en waarover de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren al eerder
met de regering de confrontatie is aangegaan, namelijk de gasopslag in
Bergen? Dit omstreden project is onder de werkingssfeer van de Crisis- en
herstelwet gebracht toen het de regering duidelijk werd dat de gemeenten
niet zomaar akkoord wilde gaan met de opslag van Russisch gas in haar
gemeente, omdat zij zich zorgen maakte om de veiligheid. Doordat de
gemeente werd gedwongen om mee te werken, en haar het recht was
ontnomen om in beroep te gaan tegen de beslissing van de regering, is
het vertrouwen van de burgers in de Rijksoverheid nog veel verder
afgenomen. Bovendien heeft het hardhandig ingrijpen van de regering
niet gezorgd voor snelle of goede besluitvorming, omdat vele burgers in
beroep zijn gegaan. Volgens de leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren is dit tekenend voor het effect van het opleggen van omstreden
projecten voor de regering en is dit een van de vele redenen waarom de
Crisis- en herstelwet niet verlengd, maar afgeschaft moet worden. Graag
een reactie. Lokale en regionale bestuurders hebben vaak veel meer
kennis van het gebied waarover besloten wordt. Zij weten waar de
problemen en de kansen liggen, weten welke belangen er zijn en proberen
de belangen van hun kiezers zo goed mogelijk te borgen. Daartoe moeten
zij de mogelijkheden behouden, ook bij de bestuursrechter. Graag een
reactie waarom de regering dit kennelijk anders ziet, en hoe zich dit
verhoudt tot de uitgangspunten van het regeerakkoord en de door de
regering verder doorgevoerde decentralisatie.
Effecten van het wetsvoorstel
De leden van de PvdA-fractie maken zich ook zorgen over de belasting van
de rechtelijke macht en de gevolgen voor projecten die niet vallen onder
de werkingssfeer van de Crisis- en herstelwet. Nu worden de Crisis- en
herstelwetprojecten snel behandeld, maar er is geen extra capaciteit bij de
rechtbanken voorzien. Dit kan niet anders dan leiden tot vertragingen bij
andere ruimtelijke projecten. De leden van de PvdA-fractie vrezen dat het
per saldo effect op de werkgelegenheid hierdoor nihil is.
Met de verhoogde last voor de rechtspraak door de verkorte procedures is
een hogere last te verwachten voor de adviseurs ten aanzien van
ruimtelijke en milieuvraagstukken. Het wekt daarom bij de leden van de
PvdA-fractie verwondering dat juist nú wordt voorgesteld de subsidiering
van de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak te binden aan een
subsidieplafond. Deze leden achten de vraag leidend: als de vraag
toeneemt, zal ook de advisering toe moeten kunnen nemen. Anders
vrezen de leden van de PvdA-fractie voor ondeugdelijke rechtspraak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

34

De leden van de SP-fractie lezen dat de totale lastenreductie als gevolg
van dit wetsvoorstel € 3,018 miljoen per jaar zou bedragen. Uit de
memorie van toelichting en het nader rapport bij het wetsvoorstel valt op
te maken dat er rekening wordt gehouden met een toename van de lasten
voor de rechterlijke macht. De in het wetsvoorstel opgenomen wijzigingen
zouden kunnen leiden tot een reductie van het aantal beroepszaken dat
dient te worden behandeld, maar de zesmaandentermijn voor bepaalde
categorieën projecten heeft incidenteel een verdringingseffect op andere
zaken. Gezien het feit dat de Crisis- en herstelwet nu voor onbepaalde tijd
wordt verlengd, zou dit structureel kunnen nopen tot een aanpassing in de
organisatie. De Raad van State heeft hier in een persbericht van 18 mei
2011 al voor gewaarschuwd. Ook in de memorie van toelichting wordt
aangehaald dat de zesmaandentermijn voor de rechter in tweederde van
de gevallen niet wordt gehaald en dat zaken gemiddeld binnen zeven
maanden zijn afgehandeld. Dit terwijl de «Rapportage praktijkervaringen
Crisis- en herstelwet, evaluatie 2010–2011»1 daarnaast ook stelt dat er nog
meer gebruik van de Crisis- en herstelwet kan worden gemaakt. De leden
zijn dan ook van mening dat een toename van lasten voor de rechterlijke
macht voor de hand ligt en zij zijn dan ook benieuwd naar de verwachte
lastentoename. Wellicht kan hiervan een inschatting worden gegeven.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering de genoemde bedragen
voor verlaging van administratieve- en uitvoeringslasten nader kan
motiveren. Door wie zijn deze bedragen doorgerekend? Komen genoemde
bedragen bovenop de berekende € 600 miljoen besparingen die de
herziening van het omgevingsrecht zou moeten opleveren?
De leden van de D66-fractie horen daarnaast geluiden dat de zesmaandentermijn kan leiden tot langere procestijden bij niet-Crisis- en herstelwetprojecten, het zogenaamde verdringingseffect. Kan de regering aangeven
of hier inderdaad sprake van is, en zo ja, wat de maximale vertraging is
door de wachtlijst bij rechtbanken? Is er reeds overleg geweest met de
Raad van State hierover? Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd over de
uitkomsten? Hoeveel beroepszaken onder de Crisis- en herstelwet zijn tot
nu toe behandeld?

1
Als bijlage opgenomen bij Kamerstuk
31 127, nr. 148.

De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren stellen dat onjuiste
besluiten door de rechter tegengehouden zullen moeten worden. Dat is
het fundament van onze rechtsstaat. De leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren hechten veel belang aan het principe dat een ieder naar de
rechter kan stappen om te vragen om een oordeel over een besluit. De
Crisis- en herstelwet heeft dit principe ernstig aangetast. Dit werd
verdedigd door de regering met een beroep op de tijdelijkheid van de wet.
De regering wil echter nu de wet permanent maken, zonder een nadere
analyse van de gevolgen hiervan op de rechtszekerheid. Graag ontvangen
de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hier een nadere
toelichting en onderbouwing op. Kan de regering aangeven hoeveel
rechtszaken er zijn aangespannen sinds het van kracht worden van de
Crisis- en herstelwet in maart 2010 op het gebied van het brede
omgevingsrecht, dus inclusief de milieu- en natuurwetgeving? In hoeveel
zaken heeft de rechter het besluit van bevoegd gezag vernietigd? Hoeveel
rechtszaken zijn er gevoerd tegen besluiten die op grond van de Crisis- en
herstelwet genomen zijn? Welk effect heeft het schrappen van het
pro-forma beroep en de mogelijkheid om aanvullende beroepsgronden in
te leveren hierbij gehad? Is het relativiteitsvereiste gebruikt bij een van de
rechtszaken?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien dat het voor
burgers steeds moeilijker gemaakt wordt om hun recht te halen ten
opzichte van de machtige – en helaas vaak falende – overheid. De reeds
genoemde maatregelen die in de Crisis- en herstelwet zijn opgenomen, en
waarvan de regering heeft aangekondigd om deze breed in te willen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

35

voeren door middel van wijzigingen van de Algemene wet bestuursrecht
en invoering van de omgevingswet, zijn daar een element van. Een ander
is het verhogen van de griffierechten door deze regering. Kan de regering
bevestigen dat het voor individuele burgers en voor kleine stichtingen en
verenigingen die de kwaliteit van hun (directe) leefomgeving willen
beschermen, door deze wijzigingen steeds moeilijker wordt om naar de
rechter te stappen? Zij hebben vaak maar beschikking over beperkte
middelen, kunnen geen beroep doen op dure advocaten en onderzoeksbureaus en moeten dit soort activiteiten naast hun werk doen. Een overheid
die maatschappelijk betrokken, hardwerkende burgers serieus neemt, zou
hen in staat moeten stellen om op te komen voor hun rechten. Deelt de
regering die mening? Zo ja, waarom stelt de regering dan steeds
verdergaande maatregelen voor, die burgers hierin belemmeren?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren wijzen er nogmaals
op dat de effecten van het wetsvoorstel niet aangegeven worden door de
regering. Door het – voor het uitkomen van de eerste serieuze evaluatie –
permanent maken van een tijdelijke crisiswet, neemt de regering een
voorschot op de toekomst, die kennelijk in haar gedachten wordt
gekenmerkt door een permanente crisis. Nogmaals, zonder te kunnen
onderbouwen of het wetsvoorstel bijdraagt aan herstel. De grootste
uitdaging voor de uitvoeringspraktijk is in de ogen van de leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren het bijhouden van alle wijzigingen in
het omgevings- en bestuursrecht die elkaar in rap tempo opvolgen. De
aangekondigde Omgevingswet van de regering is daar, na het voorliggende wetsvoorstel, de volgende illustratie van. De invoering van de
Wabo kampte met talloze problemen, waaronder hele praktische die
betrekking hadden op de benodigde ICT-voorzieningen, en is nog steeds
niet probleemloos in werking, of de regering kondigt al aan deze wet weer
te willen integreren in een nog meer omvattende wet. Het nemen van
kwalitatief goede besluiten wordt hier niet door vergemakkelijkt,
integendeel. En als de regering toch beoogt om deze omvangrijke
wijziging tot een goed einde te brengen, moet zij het de uitvoeringspraktijk nu niet nog moeilijker maken door de crisis- en herstelwet
permanent te maken, en «en passant» nog een aantal wijzigingen door te
voeren die zij opportuun acht. Graag een reactie op deze punten, en een
nadere onderbouwing van deze keuze van de regering.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren wijzen het voorliggende wetsvoorstel dan ook met kracht af.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de verkorting van de
behandeltijd van beroepszaken bij de Raad van State leidt tot vertraging
bij andere rechtszaken. Hoe groot zullen deze verdringingseffecten zijn en
welk prijskaartje hangt daaraan? Wat heeft wat dit betreft het overleg
tussen regering en Raad van State opgeleverd?
Consultatie
De leden van de PvdA-fractie zien dat in de memorie van toelichting
uitgebreid wordt ingegaan op de inbreng van het Interprovinciaal Overleg,
de Vereniging Nederlandse Gemeenten en Vereniging van Nederlandse
Projectontwikkeling Maatschappijen1. Gemeld wordt dat de natuur en
milieuorganisaties ook inbreng hebben geleverd. De leden van de
PvdA-fractie zijn benieuwd naar die inbreng en de reactie van de regering
op hun bezwaren.

1

NEPROM.

Leden van de PVV-fractie wijzen op het punt dat de Vereniging Nederlandse Gemeenten aandraagt, om rekening te houden met het lage
absorptievermogen van gemeenten als het gaat om nieuwe wetgeving in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

36

het omgevingsrecht. Vreest de regering niet dat steeds meer gemeenten
niet up-to-date zullen zijn met deze wetgeving en de grote veranderingen
van de aankomende Omgevingswet zullen afwachten?
In aanvulling op de vraag van de leden van de D66-fractie of de regering
kan reageren op een rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving,
vragen de leden van de D66-fractie of de regering kan aangeven hoe zij
aankijkt tegen het verzoek van de Vereniging Nederlandse Gemeenten om
terughoudend te zijn met voortdurende aanpassing van het Omgevingsrecht. Heeft dat enig gevolg voor inhoud en aantal wetsvoorstellen,
algemene maatregelen van bestuur en ministeriële regelingen waarvan de
voorbereiding de komende tijd in gang zal worden gezet?
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de regering niet lijkt te
willen luisteren naar de kritiek op het wetsvoorstel. Verschillende
wetenschappers hebben kritiek geuit op de Crisis- en herstelwet.
Gemeenten geven aan dat ze buitenspel gezet worden bij belangrijke
ontwikkelingen in hun gemeenten. Onder meer omdat ze niet meer
kunnen procederen tegen voorstellen van de regering. Waarom luistert de
regering niet naar de kritiek van wetenschappers en gemeenten? Kan de
regering wetenschappers, decentrale overheden en/of maatschappelijke
organisaties noemen die wel enthousiast zijn over het permanent maken
van de Crisis- en herstelwet?
Overig
De leden van de VVD-fractie constateren dat de Raad van State op 13 april
2011 uitspraak heeft gedaan ten aanzien van het zogeheten besluitonderdeel1. Dit leidt ertoe dat in beroep volstrekt nieuwe argumenten
kunnen worden aangevoerd. Dit lijkt de leden van de VVD-fractie niet de
bedoeling. Zo kunnen in beroep door allerlei milieuorganisaties volstrekt
nieuwe argumenten worden aangevoerd. Dat staat haaks op de
zeefwerking van de bezwaarschriftprocedure. Ziet de regering aanleiding
om tot wijziging van artikel 6.13 van de Algemene wet bestuursrecht over
te gaan?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat bij de behandeling van de
Crisis- en herstelwet een evaluatiemoment was voorzien eind 2012. Zelfs
dat was al snel: twee jaar na inwerkingtreding. Maar nu worden in de
ogen van de leden van de PvdA-fractie overhaast stappen gezet tot het
permanent maken van een wet waarvan de effectiviteit onduidelijk is. Als
al gekeken wordt naar het gebruik van de wet tot nu toe, dan blijkt dit
minimaal het geval te zijn. Tussenevaluaties ondersteunen niet de
conclusie dat de Crisis- en herstelwet een succes is en moet worden
verlengd, maar tonen het tegendeel: namelijk dat de Crisis- en herstelwet
amper gebruikt wordt.
De Crisis- en herstelwet is een tijdelijke noodwet. Eventueel permanent
maken van onderdelen zou moeten gebeuren in de daartoe aangewezen
wetten: met name de Algemene wet bestuursrecht en de Omgevingswet.
Ware het nu zo dat deze net gewijzigd zouden zijn of nog jaren gewacht
zou moeten worden op opneming, dan is permanent maken van deze
noodwet een logische tussenstap. Feit is echter dat er een nieuwe
Omgevingswet in voorbereiding is. De leden van de PvdA-fractie achten
het hoogst ongelukkig nu onderdelen van het omgevingsrecht aan te
passen en volgend jaar opnieuw de Omgevingswet te wijziging en geven
er de voorkeur aan deze wijzigingen gelijktijdig te behandelen. Deze leden
geven de regering in overweging deze wetswijziging aan te houden tot
het verschijnen van de Omgevingswet.
1

Nr. 200908792.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

37

De leden van de D66-fractie constateren dat de Crisis- en herstelwet is
bedoeld om de economische structuur te versterken. Kan de regering in
dit licht aangeven waarom de minister van Infrastructuur en Milieu het
voortouw heeft bij de Crisis- en herstelwet en niet de minister van
Economische zaken, Landbouw en Innovatie? Kan de regering aangeven
of economisch herstel of snellere uitvoering van projecten centraal staat?
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
J. F. Snijder-Hazelhoff
De griffier van de commissie,
I. B. Sneep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 135, nr. 6

38