Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 037

Mestbeleid

Nr. 170

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2015
Tijdens het voortgezet Algemeen Overleg Landbouw, inclusief mestbeleid
op 14 oktober jongstleden (Kamerstuk 33 037, nr. 167) is u een brief
toegezegd over de kosten van fraudemaatregelen zoals genoemd in de
brief van mijn ambtsvoorganger van 13 oktober jongstleden (Kamerstuk
33 037, nr. 160). Zoals aangegeven in deze brief zijn bij het maatregelenpakket de adviezen van het Openbaar Ministerie naar aanleiding van
recente justitiële onderzoeken op het gebied van meststoffen betrokken.
Niet-naleving van de Meststoffenwet heeft grote impact op de agrarische
sector en het milieu. Overtredingen kunnen leiden tot overbemesting en
brengen daarmee de realisatie van milieudoelen in gevaar. Tegelijkertijd
ondermijnt dergelijk handelen het draagvlak voor mest en mesthandel in
de samenleving. De overheid besteedde daarom in 2014 27 miljoen euro
aan de uitvoering van het toezicht en de handhaving, inclusief registratie
en communicatie, op het terrein van meststoffen door de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO.nl) en de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA).
De in de eerder genoemde brief genoemde fraudemaatregelen zijn nodig
om de naleving van de meststoffenregelgeving te verbeteren, fraude en
oneerlijke concurrentie tegen te gaan en de effectiviteit van het beleid te
versterken om daarmee de milieurisico’s te verminderen. De kosten die
ondernemers moeten maken om te voldoen aan deze maatregelen
beschouw ik, in het licht van de ernst van de situatie, als proportioneel.
Kosten fraudemaatregelen
De kosten van de in de brief van 13 oktober jl. aangekondigde maatregelen worden hieronder per maatregel toegelicht, in de volgorde van
genoemde brief:

kst-33037-170
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 037, nr. 170

1

– Zwaardere toets bij toetreding (BIBOB-toets bij registratie)
Intermediairs krijgen te maken met een zwaardere toets bij toetreding. Dit
heeft tot gevolg dat intermediairs die vanwege een eerder strafrechtelijk
verleden dan wel notoire niet-naleving van de meststoffenregelgeving,
zich niet opnieuw kunnen laten registreren. Deze maatregel treft alle
nieuw toetredende intermediaire ondernemers. Bij een nieuwe registratie
als intermediair zal door RVO.nl gevraagd worden om een verkorte
BIBOB- toets te doorlopen.
Voor de gemiddeld 20 toetredende intermediairs die jaarlijks een
registratie aanvragen, bedragen de administratieve lasten gezamenlijk
ongeveer 6.000 euro per jaar. Voor RVO.nl betekent deze verkorte
BIBOB-toets, in eenvoudige situaties, een inzet van enkele uren per
toetreder.
– Verantwoording van aan- en afvoer (mestopslagen)
De aangekondigde verbeterde mestopslagenregistratie heeft tot gevolg
dat gebruikers van opslagen éénmalig de informatie van RVO.nl over hun
opslagen moeten controleren en terugzenden. De eenmalige administratieve last van deze maatregel berekent RVO.nl voor intermediaire
ondernemers met opslagen op 26.000 euro. De nu geldende procedure
van het jaarlijks melden van de overdrachten (door één partij) wordt
vervangen door het elektronisch melden van een overdracht die door
twee partijen ondertekend wordt. Uitgaande van 200 overdrachten brengt
dit in totaal 4.000 euro per jaar aan extra administratieve last voor het
bedrijfsleven met zich mee.
De eenmalige investeringskosten bij RVO.nl bedroegen ongeveer 350.000
euro. Voor de jaarlijkse uitvoeringskosten aan RVO.nl-zijde is deze
maatregel kostenneutraal omdat het aantal overdrachten, dus ook het
aantal mutaties, op jaarbasis niet zal toenemen.
– Extreme waarden (voorafmelding van transport)
De mogelijkheid om een voorafmelding van een mesttransport te
verplichten is een bestaande bestuursrechtelijke maatregel in het
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet.
Zoals genoemd in de brief van 13 oktober jl. kunnen intermediaire
ondernemers die mest met extreem hoge of lage waarden vervoeren,
verplicht worden alle afvoer uiterlijk 24 uur voorafgaand aan het laden te
melden, voor een periode van maximaal één jaar – met mogelijkheid tot
verlenging. De NVWA kan vervolgens toezicht houden op het laden en
lossen van het transport, de monsters onder zich nemen en eventueel een
contra-monster nemen.
Het doen van een melding vraagt extra handelingen van de intermediair.
RVO.nl heeft berekend dat dit ongeveer 10 euro per vracht aan administratieve last kost. Daarnaast kan er bij intermediairs sprake zijn van kosten of
gederfde inkomsten als gevolg van bijvoorbeeld minder flexibele inzet
van transportmaterieel.
– Onafhankelijke monsterneming
In eerdere brieven aan uw Kamer (zie bijvoorbeeld Kamerstuk 33 037 nr.
136 van 20 november 2014) is uitgebreid inhoudelijk ingegaan op de
nieuw te ontwikkelen systematiek van bemonstering van vaste mest.
Zoals in de brief van 13 oktober jl. is aangegeven, is het streven de
regelgeving voor deze maatregel in de eerste helft van 2016 te publiceren.
In aanloop naar de publicatie worden varianten en kosten in beeld
gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 037, nr. 170

2

– Constructies met rechtspersonen
De ervaring leert dat een strafrechtelijk onderzoek, maar ook het opleggen
van bestuursrechtelijke boetes op het terrein van de meststoffenregelgeving, zeer tijdrovend is. Deze kosten kunnen niet doorbelast worden aan
de overtreder, maar drukken op het algemene uitvoeringsbudget van de
overheid.
– AGR/GPS-apparatuur vaste mest
De berekening van de kosten voor AGR/GPS-apparatuur is opgenomen in
de wijzigingsregeling, ter wijziging van de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet zoals gepubliceerd in de Staatscourant van 28 november 2014.
Destijds zijn de eenmalige investeringskosten van het verplicht stellen van
de onlosmakelijke verbinding van AGR/GPS-apparatuur op transportmiddelen die ingezet worden voor het vervoer van vaste mest, vastgesteld op
2,1 miljoen euro.
De regeling is van kracht geworden op 1 april jongstleden. Het overgrote
deel van de investeringen heeft de sector reeds gedaan. Alleen voor
transportmiddelen van vaste mest die geen luchtvering hebben, geldt nog
een overgangsperiode tot 1 januari 2016.
– Risicoanalyse uitzonderingen transportregelgeving (exporten bewerkte
vaste mest)
Het aantal exporten van bewerkte vaste mest is sinds 2013 in omvang
toegenomen. In 2013 ging het om ruim 7.000 exporten. De sector
registreerde tot en met 26 oktober van dit jaar ruim 15.000 exporten
bewerkte mest. Het schrappen van de AGR/GPS-uitzondering voor deze
mesttransporten heeft tot gevolg dat 150 tot 300 transportmiddelen
voorzien worden van AGR/GPS-apparatuur (bron: WUR Livestock
Research). De aanschaf- en installatiekosten bedragen circa 3.500 euro per
apparaat – met een afschrijving over 8 jaar.
Ten algemene geldt dat buitenlandse transporteurs niet uitgezonderd zijn
van de AGR/GPS-verplichting. Voor zowel nationaal als internationaal
transport geldt dat het essentieel is dat de meststroom gevolgd kan
worden. Door te eisen dat ook exportvrachten van bewerkte vaste mest
voorzien zijn van AGR/GPS-apparatuur wordt gefingeerde afzet in het
buitenland gesignaleerd door RVO.nl en NVWA. Fictieve export heeft
milieubelasting in Nederland tot gevolg. Dergelijke milieubelasting
ondergraaft het realiseren van de streefwaarden voor grond- en oppervlaktewaterkwaliteit. Maar het geeft ook een ongelijk speelveld onder
mestverwerkers. Ik ben er van overtuigd dat deze maatregel bijdraagt aan
meer en rendabeler mestaanbod voor bonafide mestverwerking.
Ik maak van de gelegenheid gebruik om een onvolkomenheid te corrigeren in de brief van mijn ambtsvoorganger van 13 oktober jongstleden.
In de passage over de AGR/GPS-verplichting voor export van vaste mest
is aangegeven dat transporten pas in beeld komen van handhavende
instanties nadat de VDM’s zijn aangeleverd. Dat geldt alleen voor de
buitenlandse handhavende instanties en na uitwisseling van betreffende
gegevens. De Nederlandse handhavende instanties beschikken wel over
informatie over voorgenomen transporten via de applicatie Client Export
Mest. Voor de controle of de vracht ook daadwerkelijk zoals is opgegeven
door de ondernemer in het buitenland aankomt is AGR/GPS nodig.
Ik vind het van zeer groot belang dat de naleving van de mestregelgeving
wordt verbeterd en ben van mening dat de genoemde maatregelen
daarvoor onvermijdelijk en noodzakelijk zijn. Invoering van de maatre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 037, nr. 170

3

gelen betekent dat zowel de sector als de overheid extra kosten maken
voor naleving en handhaving. Die kosten vind ik proportioneel, gezien de
omvang van de fraude en de risico’s van de gevolgen van fraude voor de
waterkwaliteit.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 037, nr. 170

4