Homogene Groep Internationale Samenwerking
Jaarverslag 2013

Ministerie van Buitenlandse Zaken

1. HGIS-uitgaven 2013 naar beleidsthema (bedragen x EUR 1000)

Totale omvang van de HGIS 2013: EUR 5,578 miljard
Begroting en realisaties 2013 naar beleidsthema

Begroting
2013

Mutatie

Realisatie
2013

1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten

142.929

-12.464

130.465

2. Vrede, veiligheid en stabiliteit

969.300

-29.421

939.879

3. Europese samenwerking

596.385

-20.408

575.977

4. Meer welvaart, eerlijkere verdeling en minder armoede en versterkte
ontwikkelingskaders

1.234.859

13.666

1.248.525

5. Sociale vooruitgang

1.183.731

1.167.858

15.873

6. Duurzaam water- en milieubeheer

480.181

-97.386

382.795

7. Consulaire belangenbehartiging en migratie en ontwikkeling

296.323

3.009

299.332

8. Het internationaal uitdragen Nederlandse waarden en belangen

77.452

7.859

85.311

9. Overige uitgaven

851.084

-118.865

732.219

5.816.371

-238.137

5.578.234

Totaal

2

2. ODA-uitgaven 2013 naar beleidsthema (bedragen x EUR 1000)

Totale omvang van de HGIS ODA-uitgaven 2013: EUR 4,220 miljard
ODA-uitgaven naar beleidsthema

Begroting
2013

Mutatie

Realisatie
2013

1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten

47.215

-10.006

37.209

2. Vrede, veiligheid en stabiliteit

609.743

-7.674

602.069

3. Europese samenwerking

507.044

-21.052

485.992

4. Meer welvaart, eerlijkere verdeling en minder armoede en versterkte
ontwikkelingskaders

1.083.728

15.918

1.099.646

5. Sociale vooruitgang

1.171.468

1.155.767

15.701

6. Duurzaam water- en milieubeheer

397.460

-72.220

325.240

7. Consulaire belangenbehartiging en migratie en ontwikkeling

280.359

2.012

282.371

8. Het internationaal uitdragen Nederlandse waarden en belangen

26.857

-2.537

24.320

9. Overige uitgaven

225.980

-34.085

191.895

4.334.153

-113.943

4.220.210

Totaal

3

3. Non-ODA uitgaven 2013 naar beleidsthema (bedragen x EUR 1000)

Totale omvang van de HGIS non-ODA uitgaven 2013: EUR 1,358 miljard
Non-ODA-uitgaven naar beleidsthema

Begroting
2013

Mutatie

Realisatie
2013

1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van
mensenrechten
2. Vrede, veiligheid en stabiliteit

95.714

-2.458

93.256

359.557

-21.747

337.810

3. Europese samenwerking

89.341

644

89.985

4. Meer welvaart, eerlijkere verdeling en minder armoede en versterkte
ontwikkelingskaders

151.131

-2.252

148.879

5. Sociale vooruitgang

12.091

172

12.263

6. Duurzaam water- en milieubeheer

82.721

-25.166

57.555

7. Consulaire belangenbehartiging en migratie en ontwikkeling

15.964

997

16.961

8. Het internationaal uitdragen Nederlandse waarden en belangen

50.595

10.396

60.991

9. Overige uitgaven

625.104

-84.780

540.324

1.482.218

-124.194

1.358.024

Totaal

4

Inhoudsopgave
HGIS-jaarverslag 2013
1.

Leeswijzer ...................................................................................................................... 6

2.

HGIS Toelichting per beleidsthema ................................................................................ 7

Bijlage 1a. HGIS-uitgaven 2013 per begroting en artikel ................................................... 27
Bijlage 1b. HGIS-ontvangsten 2013 per begroting en artikel ............................................. 33
Bijlage 2. ODA-uitgaven 2012 per beleidsthema ................................................................ 34
Bijlage 3. ODA-prestatie 2013 ............................................................................................ 37
Bijlage 4. ODA-uitgaven 2013 in hulprelatie- overgangsrelatie- en exitlanden ................... 38
Bijlage 5. Non-ODA uitgaven 2013 per beleidsthema ......................................................... 42

5

1. Leeswijzer
De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is een budgettaire constructie binnen de
rijksbegroting. Internationale Samenwerking is de combinatie van alle activiteiten van de
Rijksoverheid die betrekking hebben op het buitenland. Het betreft samenwerking met de EU, overige
ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden. De uitgaven aan deze activiteiten staan op de
begrotingen van de verschillende departementen. De HGIS bundelt de uitgaven van de verschillende
departementen op het gebied van internationale samenwerking en illustreert zo de onderlinge
samenhang. De HGIS is een belangrijk instrument bij de realisatie van een geïntegreerd en coherent
buitenlands beleid.
Buitenlandse betrekkingen zijn een zaak van het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland in Europa,
Aruba, Curaçao en Sint Maarten, alsmede de Nederlandse openbare lichamen in het Caribisch gebied
(Bonaire, Sint Eustatius en Saba). Waar deze begroting spreekt over ‘Nederland’ of ‘Nederlands’ wordt
daarmee bedoeld: ‘(van) het Koninkrijk der Nederlanden’, tenzij het gaat om zaken die specifiek het
land Nederland betreffen, zoals het EU-lidmaatschap en ontwikkelingssamenwerking.
De budgetten in de HGIS-nota 2013 zijn gebaseerd op de Miljoenennota 2013 zoals die door het
kabinet Rutte I is gepresenteerd. In het Regeerakkoord van het kabinet Rutte-Asscher is
overeengekomen de begroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken te splitsen in gescheiden
begrotingen voor Buitenlandse Zaken (Hoofdstuk V) en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (Hoofdstuk XVII). Dit is begin 2013 gebeurd bij incidentele suppletoire
begroting. De splitsing heeft geen gevolgen gehad voor de programma-budgetten onder de HGIS. Wel
zijn de apparaatsuitgaven van het Directoraat Generaal Buitenlandse Economische Betrekkingen
(DGBEB) onder de HGIS gebracht.
Op basis van de begrotingssystematiek spiegelt het HGIS-jaarverslag 2013 in principe de HGIS-nota
voor 2013. Om recht te doen aan de inzet van de regering Rutte-Asscher is besloten het HGISjaarverslag in te richten volgens de HGIS-nota 2014. De indeling is een samenstelling van de
indelingen van de begrotingen van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking.
Het HGIS-jaarverslag 2013 gaat beknopt in op de activiteiten en de resultaten die in 2013 met de
HGIS-middelen zijn gerealiseerd. Per beleidsthema wordt vervolgens een financieel overzicht
opgenomen waarin de mutaties die betrekking hebben op het beleidsthema zijn weergegeven. Voor de
artikelen zijn verschillen in de realisatie (kolom mutaties) ten opzichte van de vastgestelde incidentele
suppletoire begroting vanaf 10% op artikelonderdeel niveau toegelicht, met een ondergrens van EUR
2 miljoen. Het verslag is ontleend aan de jaarverslagen van de verschillende ministeries en geeft een
overzicht in vogelvlucht. Meer gedetailleerde informatie is terug te vinden in de afzonderlijke
jaarverslagen, in het bijzonder van Buitenlandse Zaken en van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking.
Binnen de HGIS is een tweedeling te maken tussen de uitgaven aan Official Development Assistance
(ODA), oftewel ontwikkelingssamenwerking, en de overige uitgaven aan de realisatie van het
buitenlands beleid, vaak kortweg aangeduid met ‘non-ODA’. Het verslag wordt afgesloten met een
aantal bijlagen. Hierin zijn de totalen per begrotingshoofdstuk verwerkt, een uitsplitsing in ODA en
non-ODA HGIS uitgaven, de ODA-prestatie en een overzicht van de ODA uitgaven in hulprelatieovergangsrelatie- en exitlanden.

6

2. HGIS Toelichting per beleidsthema
Beleidsthema 1

Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van
mensenrechten

In 2013 publiceerde het kabinet de beleidsbrief ‘Respect en recht voor ieder mens'. Met een nieuwe,
innovatieve aanpak wil het kabinet zijn inzet op mensenrechten versterken. De aanpak bestaat onder
meer uit trilaterale samenwerking, een zwaardere inzet van internet en sociale media, een
geïntegreerde aanpak met de vele partners (andere landen en NGO’s), geloofwaardigheid (met ook
aandacht voor mensenrechten in Nederland en Europa) en nog betere samenwerking in EU-verband
op mensenrechtenterrein.
Nederland wil vooral verschil maken door inzet op mensenrechtenverdedigers, gelijke rechten voor
lesbiennes, homo’s, biseksuelen en transgenders (LHBT) en voor vrouwen. Met betrekking tot
mensenrechten en bedrijfsleven bracht het kabinet het ‘Nationaal actieplan bedrijfsleven en
mensenrechten’ uit.
De EU-richtsnoeren voor vrijheid van godsdienst en levensovertuiging en de EU-richtsnoeren voor
LHBT-rechten werden 24 juni 2013 aangenomen door de Raad van Ministers.

Gelijke rechten voor lesbiennes, homo’s, biseksuelen en transgenders (LHBT)
Het kabinet heeft de bevordering van gelijke rechten voor LHBT als één van de prioriteiten in het
mensenrechtenbeleid benoemd. Specifiek zet Nederland internationaal in op afschaffing van de strafbaarstelling
van homoseksualiteit, tegengaan van discriminatie op basis van seksuele oriëntatie of genderidentiteit, en
bevordering van sociale acceptatie van LHBT.
Nederlandse ambassades spelen een belangrijke rol in de bevordering van gelijke rechten voor LHBT. Zij monitoren
de situatie in het land en kaarten gelijke rechten voor LHBT-personen aan in politieke dialoog. Hierbij zijn de
posten zich bewust van het feit dat openbare verklaringen en ondersteuning van LHBT-initiatieven soms averechts
kunnen werken. Daarom staan de posten altijd in contact met de lokale LHBT-beweging en stemmen zij hun acties
af op de wensen en behoeftes van deze beweging.
In 2013 hebben tientallen posten activiteiten ter ondersteuning van de lokale LHBT-gemeenschap georganiseerd.
Zo werd in Senegal de Nederlandse ambassade op de Wereld Aids Dag (1 december) opengesteld voor gratis hivtests. Nederland zorgde er op deze wijze voor dat LHBT-personen, die in Senegal gediscrimineerd en vervolgd
worden, zich op een veilige plek konden laten voorlichten en testen. Als bijkomstigheid liep de dag uit op een
informele netwerkbijeenkomst voor de aanwezige LHBT. Ruim honderd personen lieten zich testen. De Nederlandse
ambassade in China steunde de China Rainbow Media Awards, prijzen die worden uitgereikt aan media die
onbevooroordeeld aandacht besteden aan LHBT-kwesties. Hiermee wordt beoogd meer begrip te kweken voor de
LHBT-gemeenschap in China. Ook droeg de ambassade financieel bij aan het onafhankelijke Beijing Queer Film
Festival en aan het project ‘Developing a National Alliance of Lesbian Gay Bisexual and Transgender Supporters’.
Dit laatste project beoogt discriminatie van LHBT te bestrijden, door sociale acceptatie te bevorderen binnen de
Chinese samenleving, waaronder de familie en vriendenkring.

Bij de inzet voor vrouwenrechten lag in 2013 de nadruk op internationale en lokale
vrouwenorganisaties die zich sterk maken voor politieke en economische participatie van vrouwen en
bestrijding van geweld tegen vrouwen; op activiteiten voor vrouwen, vrede en veiligheid in het kader
van VN Resolutie 1325; en op versterking van UN Women. Ook verwierf Nederland steun voor het
betrekken van Syrische vrouwen bij toekomstige onderhandelingen over Syrië.
In 2013 werd de Nederlandse mensenrechtenprijs, de Mensenrechtentulp, in een nieuw jasje
gestoken. Dit keer werd bijzondere aandacht besteed aan mensenrechtenverdedigers die op een
innovatieve manier werken. Meer dan 10.000 mensen wereldwijd brachten hun stem uit. In december
werd de prijs uitgereikt aan Aahung, een Pakistaanse organisatie die zich inzet voor de seksuele en
reproductieve gezondheid en rechten van Pakistaanse jongeren en volwassenen. Een voor het
Mensenrechtenfonds uitgeschreven tender leverde veel goede projectvoorstellen op, waarvan er acht
gefinancierd werden.

7

In de VN-mensenrechtenraad heeft Nederland met enkele andere landen het initiatief genomen voor
een resolutie om kind-huwelijken tegen te gaan. Deze resolutie is met consensus aangenomen.
Nederland was het afgelopen jaar voorzitter van de Freedom Online Coalitie.
Voor het Internationaal Strafhof stond 2013 vooral in het teken van de kritiek vanuit een aantal
Afrikaanse landen op het functioneren van het Strafhof. Met het oogmerk om de steun voor het
Strafhof onder Afrikaanse landen te behouden en te vergroten organiseerde Nederland (in
samenwerking met het Hof) twee seminars in Afrika. Tijdens de jaarlijkse Vergadering van
Statenpartijen werden - mede dankzij een actieve rol van Nederland - voorstellen aangenomen die het
functioneren van het Strafhof verbeteren.
In 2013 heeft Nederland zich als co-voorzitter van de Group of Friends on Responsibility to Protect
(RtoP) actief ingezet voor de operationalisering van het RtoP-beginsel in VN-verband. Dit werd
gerealiseerd door een dialoog met experts en kritische landen te organiseren en door financiering van
het jaarlijkse rapport van de SGVN. Ook organiseerde Nederland een ministeriële bijeenkomst en
marge van de Algemene Vergadering van de VN.
Op 28 augustus 2013 bestond het Vredespaleis in Den Haag 100 jaar. De Minister van Buitenlandse
Zaken organiseerde een ministeriële conferentie in het Vredespaleis, waarbij de Secretaris-Generaal
van de VN, Ban Ki-moon, en verschillende ministers van Buitenlandse Zaken aanwezig waren. Tijdens
de Algemene Vergadering van de VN werd samen met Liberia een Group of Friends (GoF) for the
Peaceful Settlement of Disputes gelanceerd.
Nederland geeft financiële steun aan de berechting van oud-dictator Hissene Habre van Tsjaad door de
Chambres africaines extraordinaires. Dit is de eerste keer dat een Afrikaanse dictator in Afrika zal
worden berecht. De werkzaamheden van verschillende tribunalen (het Joegoslavië- en het
Rwandatribunaal en het Speciaal Tribunaal voor Sierra Leone) lopen ten einde. De zogenoemde
‘Restmechanismen’ voor deze tribunalen zullen in Den Haag zetelen.
Nederland maakte zich samen met Argentinië, België en Slovenië ook in 2013 hard voor een
Multilateraal Verdrag betreffende Rechtshulp en Uitlevering bij Internationale Misdaden (MVRUIM). Het
aantal landen dat het initiatief actief steunt neemt toe.
Nederland streeft naar het verkrijgen van één van de vrijkomende zetels in de VN-Veiligheidsraad
voor de periode 2017-2018. In 2013 werd de campagne voor deze niet-permanente zetel
geïntensiveerd met het motto: Kingdom of the Netherlands, your partner for peace, justice and
development.
Budgettaire gevolgen van beleid
(x EUR 1 000)
01.01 Een goed functionerende internationale
BZ
rechtsorde
01.02 Bescherming van de rechten van de mens
BH&OS

02.01 Internationale rechtsorde
02.02 Mensenrechten

V&J

91.01.02/91.01.09 Europol/Eurojust
13.03.03 Rechtshandhaving/NFI
Totaal

Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA Totaal wv . ODA
52.216

5.086

296

-4.253

52.512

833

57.335

38.810

-3.509

-2.566

53.826

36.244
132

294

294

-162

-162

132

5.041

3.025

-5.041

-3.025

0

0

27.524

0

-4.263

0

23.261

0

47.215

-12.664

-10.006

130.265

519
142.929

15

534

Financiële toelichting
BH&OS – De daling op artikel mensenrechten wordt veroorzaakt doordat de bijdrage aan de
International Labour Organization (ILO) voor 2013 eind 2012 is betaald.
V&J – De mutatie op het artikel Europol/Eurojust wordt veroorzaakt door verschuivingen in de
planning van de nieuwe huisvesting van Eurojust.
8

37.209

Beleidsthema 2

Vrede, Veiligheid en Stabiliteit

In 2013 bracht het kabinet de Internationale Veiligheidsstrategie uit (IVS). De IVS dient als leidraad
voor het buitenlandse veiligheidsbeleid in het licht van een veranderende wereld. De financiële krapte
dwingt hierbij tot een slimmere inzet van beperkte middelen. Het kabinet kiest voor de volgende
accenten in het buitenlands- en veiligheidsbeleid: meer Europese verantwoordelijkheid; meer focus op
instabiele regio’s in de buurt van Europa; preventie, ontwapening en wapenbeheersing; gebundelde
inzet van diplomatie, krijgsmacht, handel en ontwikkelingssamenwerking; en meer samenwerking met
de private sector.
De Trans-Atlantische samenwerking in de NAVO blijft een cruciale pijler in het Nederlandse
veiligheidsbeleid. Met gelijkgezinde lidstaten zijn voorstellen gedaan voor een doelgerichter aanpak
van het NATO Defence Planning Process en zijn concrete afspraken gemaakt over intensivering van
defensiesamenwerking. Nederland heeft zich in NAVO-kader daarnaast sterk gemaakt voor het zo
goed mogelijk betrekken van partners in allerlei partnerschapsactiviteiten, zoals training en oefening,
capaciteiten en politieke consultaties.
Nederland heeft in 2013 de geïntegreerde benadering met betrekking tot crisisgebieden verder
vormgegeven en uitgedragen. Dit leidde tot een effectievere inzet van civiele en militaire middelen bij
deelname aan internationale missies. Op basis van een verzoek van de VN besloot Nederland tot
deelname aan de VN-vredesmacht in Mali. Ook is de bijdrage aan de anti-piraterij operaties rond
Somalië verlengd. Op verzoek van NAVO-bondgenoot Turkije zijn twee Patriotsystemen ontplooid ter
bescherming van het Turks grondgebied en de Turkse bevolking tegen Syrische raketdreiging.
In Afghanistan heeft de Nederlandse politietrainingsmissie in de Noord-Afghaanse provincie Kunduz
een brede impuls gegeven aan het verbeteren van de rechtsstaat. Daarbij was nadrukkelijk ook
aandacht voor de positie van vrouwen. Hoewel de politietraining in 2013 is beëindigd, gaat het
rechtsontwikkelingsprogramma door tot eind 2014.

Internationale veiligheid
Evenals in voorgaande jaren is de krijgsmacht ingezet tegen piraterij, in crisisbeheersingsoperaties en voor de
opbouw van veiligheidsorganisaties in onder meer Afghanistan, Afrika, het Midden-Oosten en in de Balkan. In het
kader van de zelfverdedigingstaak van de Navo zijn Nederlandse Patriots ingezet in Turkije. Tevens is in 2013
besloten deel te nemen aan een VN-operatie Minusma in Mali. De Nederlandse bijdrage aan deze missie richt zich
met name op de inlichtingenketen (informatievergaring).
Buitenlandse Zaken en Defensie werkten in 2013 samen aan de uitvoering van het bilaterale Security Sector
Reform programma in Burundi. Dit programma verkleint de kloof en het wantrouwen tussen het Burundese leger
en politie enerzijds en de bevolking anderzijds. De activiteiten van Nederland in de Grote Merenregio zijn gericht op
het wegnemen van de oorzaken van conflict, zoals illegale exploitatie van grondstoffen, geweld tegen vrouwen en
de slechte situatie van ontheemden. In 2013 lag de focus op de verdere uitwerking van de Defence Review en op
local ownership van het Burundese leger.
Voorts droeg Nederland bij aan piraterijbestrijding op zee door de inzet van één schip in de NAVO operatie Ocean
Shield en twee schepen in de EU operatie Atalanta. Van 4 augustus tot 6 december heeft Nederland het commando
gevoerd over de eenheden die deelnamen aan TF 465 binnen operatie Atalanta.

Op het gebied van cyberveiligheid werd nationaal de cyber security strategie 2.0 aangenomen, waarin
het bouwen van internationale coalities een belangrijke plaats heeft. Internationaal werd voortgang
gemaakt met vertrouwenwekkende maatregelen en werd bekend dat Nederland de Internationale
Cyber Space Conferentie 2015 zal organiseren.
Op het terrein van terrorismebestrijding ondernam Nederland in het kader van het Global Counter
Terrorism Forum (GCTF) het initiatief om buitenlandse jihadistische strijders tegen te gaan en is
bijgedragen aan curriculumontwikkeling voor het Centre on Rule of Law and Counter Terrorism in
Malta.

9

Op het gebied van ontwapening heeft Nederland ideeën gelanceerd om transparantie en wederzijds
vertrouwen te bevorderen in het kader van de NAVO-Rusland Raad. Ons land organiseerde een
geslaagd seminar over de rol van nucleaire wapens in militaire doctrines. De proliferatie van
massavernietigingswapens en overbrengingsmiddelen was ook in 2013 een punt van zorg, waarbij in
het bijzonder aandacht uitging naar het nucleaire programma van Iran. Het jaar stond verder in het
teken van de voorbereidingen voor de NSS-top in 2014 in Nederland. Daarnaast werden Nederlandse
initiatieven ontplooid, zoals ten aanzien van nuclear forensics en ten aanzien van committering aan
uitvoering van internationale richtlijnen van het Internationaal Atoom Energie Agentschap (IAEA).
In september 2013 is besloten de individuele toetsing van vergunningaanvragen voor wapenexport
naar Bahrein en Jemen met terughoudendheid te hervatten. Sinds de verslechtering van de interne
situatie in Egypte medio 2013 en de conclusies van de EU Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) van 21
augustus 2013 betreffende export naar Egypte van goederen voor interne repressie en militaire
goederen, houdt Nederland alle aanvragen voor export van militaire goederen naar Egypte tot nader
order aan.
Daarnaast heeft Nederland met financiële, personele en logistieke steun bijgedragen aan de
gemeenschappelijke OPCW/VN-missie die moet toezien op de verwijdering van chemische wapens uit
Syrië.
De samenwerking met de Nationale Politie op het gebied van uitzendingen naar vredesmissies is in
2013 verder uitgebouwd. Mede gelet op het hogere gevaar van de missies waaraan
politiefunctionarissen deelnemen is veel aandacht besteed aan de veiligheid en zorg van deze
medewerkers.
De krijgsmacht is in 2013 ondanks de ingrijpende veranderingen in de organisatie ingezet voor alle
drie de hoofdtaken van de krijgsmacht in meerdere operaties op verscheidene plaatsen in de wereld.
Defensie heeft, met enkele beperkingen, voldaan aan de inzetbaarheidsdoelstellingen.
De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) constateerde in haar onderzoek
naar het Nederlands buitenlandbeleid in Latijns-Amerika (2004-2010) dat alert is gereageerd op de
veranderingen die zich in deze regio hebben voorgedaan. Ondanks de noodzakelijke bezuinigingen op
postennet en departement blijft het kabinet anticiperen op de trend van groeiende invloed en
zelfvertrouwen van Latijns-Amerika. Niet alleen omdat de regio een belangrijke groeimarkt is en
omdat het Koninkrijk deel uitmaakt van de regio, maar ook omdat de Latijns-Amerikaanse landen op
tal van terreinen vaak gelijkgestemde partners zijn in een snel veranderende wereldorde. Bijvoorbeeld
op het gebied van mensenrechten, vrede en veiligheid en klimaat.
Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijv ing

Begroting 2013

(x EUR 1 000)
02.01 Goede internationale samenwerking ter
BZ
bevordering van de nationale en bondgenootschappelijke
veiligheid
02.02 Bestrijding en terugdringing van het internationale
terrorisme en andere vormen van internationale
criminaliteit
02.03 Bestrijding van proliferatie van
massavernietigingswapens, bevordering van
ontwapening, wapenbeheersing en het voeren van een
restrictief en transparant wapenexportbeleid
02.05 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde in prioritaire
gebieden
03.01 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde in prioritaire
BH&OS
gebieden
03.02 Effectieve humanitaire hulp
31.02.20 Bekostiging Nationale politie (civ. crisisbeh.
V&J
missies)
36.02.58 Nat. Veiligheid en terrorismebestrijding (NSS)

Totaal

BZK

62.01 Apparaat

Defensie

01.01 C risisbeheersingsoperaties inclusief contributies
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2013

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

20.721

0

2.600

0

23.321

0

500

0

0

0

500

0

12.754

3.252

-128

-3.252

12.626

0

219.519

79.552

-29.494

-16.983

190.025

62.569

303.939

303.939

-10.452

-10.452

293.487

293.487

212.067

210.000

21.825

23.013

233.892

233.013

8.600

8.600

5.432

0

14.032

8.600

700

0

376

0

1.076

0

0

0

500

0

500

0

190.500
969.300

4.400
609.743

-20.080
-29.421

0
-7.674

170.420
939.879

4.400
602.069

10

Financiële toelichting
BZ – De uitgaven op artikel 2.01 zijn gestegen met EUR 2,6 miljoen. Deze stijging is met name
veroorzaakt door het aangepaste betalingsritme voor de bijdrage aan de NAVO (voorschot contributie
2014) en een betaling voor de civiele pensioenen van de NAVO.
De uitgaven voor veiligheid, goed bestuur en rechtsorde in prioritaire gebieden op artikel 2.05 zijn
gedaald met EUR 30 miljoen. Als gevolg van de daling van het BNP en het hieraan gekoppelde budget
voor ontwikkelingssamenwerking is besloten om de uitgaven voor het Stabiliteitsfonds te verlagen.
Daarnaast is het budget voor VN-contributies voor crisisbeheersingsoperaties verlaagd, omdat de VN
minder heeft uitgegeven voor crises.
BH&OS – De stijging van uitgaven voor effectieve humanitaire hulp is grotendeels veroorzaakt door
extra noodhulp aan Syrië. Het restant is een gevolg van een verhoging van de algemene vrijwillige
bijdrage aan de UNHCR en extra noodhulp aan de Filipijnen en de Centraal Afrikaanse Republiek.
V&J – Deze mutatie betreft met name de toevoeging van het budget voor de Nuclear Security Summit
(NSS).
Defensie – De neerwaartse mutatie van EUR 20 miljoen wordt veroorzaakt doordat de uitgaven op dit
artikel lager zijn uitgevallen dan begroot. Daarnaast is de voorziening die op dit artikel rust niet
volledig aangewend voor activiteiten.

11

Beleidsthema 3

Europese samenwerking

Europa is en blijft voor Nederland van groot belang. Nederland investeert actief en constructief-kritisch
in Europese samenwerking om voor Nederlandse burgers en bedrijven veiligheid, welvaart en vrijheid
te garanderen, zowel binnen als buiten onze grenzen.
In de onderhandelingen over het EU Meerjarig Financieel Kader (2014-2020) is de korting op de
Nederlandse EU-afdrachten van ruim EUR 1 miljard behouden. De architectuur van de Eurozone is
verder versterkt, onder meer met een richtlijn voor herstel en afwikkeling van banken en een richtlijn
over depositogarantiestelsels. Het akkoord dat de Raad bereikte over een Europees
resolutiemechanisme (SRM) vormt een belangrijke bouwsteen van de bankenunie.
Nederland heeft de subsidiariteitsdiscussie op de Europese agenda gezet. Besluitvorming over
Schengentoetreding van Roemenië en Bulgarije is op initiatief van Nederland en gelijkgestemde
lidstaten opnieuw uitgesteld. Nederland heeft met gelijkgezinden de bestrijding van de ongewenste
neveneffecten van het vrije verkeer op de EU-agenda gezet.
In 2013 is het wetgevend kader van de tweede fase van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel
tot stand gekomen en is de implementatie ervan in gang gezet. Nederland heeft veelvuldig aandacht
gevraagd voor de negatieve aspecten van het vrije verkeer van personen. Hierbij is benadrukt dat de
EU lidstaten in staat moet stellen misbruik van dit recht effectief te bestrijden. Gezamenlijk met
enkele andere lidstaten is dit hoog op de Europese agenda gezet. Door Nederland is voor het
beleidsterrein immigratie, asiel en grenzen met België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk
en Zweden een gezamenlijke inzet geformuleerd voor het Justitie en Binnenlandse Zakenmeerjarenprogramma.
Naast de vele contacten en marge van de Europese en internationale bijeenkomsten voerde de
Minister van Buitenlandse Zaken in totaal 31 bilaterale consultaties met Europese collega’s, waarvan
17 van EU-lidstaten.
De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) concludeerde in haar evaluatie
van het Europees Ontwikkelingsbeleid 1998-2012 dat de Europese ontwikkelingssamenwerking goed
aansluit op de Nederlandse inzet. Nederland is op een aantal terreinen (EU-begrotingssteun,
beleidscoherentie) in staat geweest de inhoud van het EU-beleid te beïnvloeden. BZ heeft de
bevindingen van de IOB ingebracht in de vormgeving van het elfde Europees Ontwikkelingsfonds
(EOF-11).
Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013

(x EUR 1 000)
03.02 Een effectief, efficiënt en coherent
BZ
optreden van de Unie ten opzichte van derde
landen en regio's, inclusief ontwikkelingslanden
03.03 Een hechtere Europese
waardengemeenschap
03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie
van 28
Toerek.
EU-begroting

Totaal wv . ODA Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA

Totaal

Mutatie

Realisatie 2013

177.177

177.177

-21.052

-21.052

156.125

156.125

9.748

0

394

0

10.142

0

3.860

0

250

0

4.110

0

405.600

329.867

0

0

405.600

329.867

596.385

507.044

-20.408

-21.052

575.977

485.992

Financiële toelichting
BZ - De verlaging op artikel 3.2 is het gevolg van een lagere liquiditeitsbehoefte op de totale EOFbegroting voor 2013. Het Nederlands aandeel is daarmee evenredig afgenomen.

12

Beleidsthema 4

Meer welvaart, eerlijkere verdeling en minder armoede versterkte
kaders voor ontwikkeling

In het regeerakkoord “Bruggen slaan” is besloten tot een nieuwe, geïntegreerde aanpak van handel en
ontwikkelingssamenwerking. Dit nieuwe beleidsterrein is ondergebracht bij één minister, de minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. In 2013 is de nieuwe aanpak voor
ontwikkelingssamenwerking, handel & investeringen en internationale publieke goederen aan de
Kamer gepresenteerd in vorm van de notitie ‘Wat de wereld verdient’, en zijn er forse stappen gezet in
de uitwerking van deze nieuwe agenda.
In deze notitie zijn de contouren neergezet voor de moderne combinatie van handel, hulp en
investeringen. Er zijn drie ambities geformuleerd: uitbannen van armoede in één generatie, duurzame
en inclusieve groei en succes voor Nederlandse bedrijven in het buitenland. Om dit te bereiken
onderscheiden we drie soorten relaties met onze partners: hulprelaties met de landen die hun
armoedeproblemen niet zelf kunnen oplossen, overgangsrelaties voor lage- en middeninkomenslanden
waar we hulp en handel combineren en handelsrelaties met de voornamelijk ontwikkelde landen waar
we een handels- en investeringsagenda voeren.
Ondanks dat in 2013 wereldwijd 3% minder mensen honger hebben dan het jaar daarvoor, blijft
aandacht voor voedselzekerheid van groot belang. Ook in 2013 werden acties ondernomen samen met
kennisinstellingen en bedrijven voor een duurzame voedselproductie en het vergroten van de toegang
tot goede voeding.
Onder de in 2012 gelanceerde Faciliteit Duurzaam Ondernemen en Voedselzekerheid (FDOV) zijn 29
publiek-private partnerschappen (PPP’s) geselecteerd die de komende jaren voor een bedrag van ruim
EUR 200 miljoen in voedselzekerheid zullen investeren (waarvan EUR 110 miljoen uit eigen bijdragen
van betrokken partners). In de partnerlanden wordt ingezet op verhoging van de voedselproductie,
vooral door de opbrengst per productie-eenheid toe te laten nemen. Door betere organisatie, opslag,
verwerking en vermarkting van producten worden na-oogstverliezen verminderd. Het aantrekken van
investeerders in de agro-industrie is hierbij instrumenteel.
Het kennisbeleid gericht op het betrekken van Nederlandse kennis en kunde bij het
voedselzekerheidsprogramma heeft flinke stappen gemaakt. Het kennisplatform voedselzekerheid is
van start gegaan. Daarin werken partijen uit de Dutch Diamond (bedrijven, overheid,
maatschappelijke organisaties en overheid) samen aan een zichtbaar kennisprofiel van Nederland en
de identificatie van nieuwe onderzoeksthema’s. Twee instrumenten voor onderzoek zijn opengesteld:
Het Global Challenges Programme en het Applied Research Fund. Toekenningen vonden plaats voor
onderzoek in Uganda (cashew) en Burundi (voedselgewassen).
Ook heeft Nederland zich onverminderd ingezet voor de verbetering van de voorwaarden voor
succesvol ondernemen in ontwikkelingslanden door programma’s op het gebied van infrastructuur,
financiële sector ontwikkeling, marktontwikkeling, wet en regelgeving en kennis en kunde.
In 2013 werden 27 ministeriële economische missies georganiseerd om Nederlandse bedrijven te
ondersteunen bij het zaken doen op buitenlandse markten. Dat is fors meer dan voorgaande jaren,
waarin de teller onder de 20 bleef. In 2013 lag de nadruk nog meer dan voorheen op de opkomende
markten. Juist in die markten zal het grootste deel van de toekomstige economische groei
plaatsvinden. In totaal gingen 800 bedrijven mee en zijn er volgens de eerste cijfers 191 contracten
en overeenkomsten uit voortgekomen met een verwachte opbrengst van EUR 167 miljoen.
Ook inkomende (economische) missies zijn van belang om de internationalisering van het Nederlands
bedrijfsleven te versterken. In 2013 werden de eerste stappen gezet om samen met de Dutch Trade
Board (DTB, overlegorgaan met bedrijfsleven en centrale en decentrale overheden over internationaal
ondernemen) een strategie te ontwikkelen voor inkomende bezoeken. Doel is om een actief
uitnodigingsbeleid te ontwikkelen voor buitenlandse delegaties, als onderdeel van de strategische
aanpak focuslanden en zorg te dragen dat buitenlandse bezoeken kabinetsbreed goed worden
ontvangen.
13

De Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) zette zich in om buitenlandse bedrijven naar
Nederland te halen. De nadruk lag op het aantrekken van hoogwaardige, strategische investeringen in
de topsectoren, met speciale aandacht voor hoofdkantoren en R&D-centra. De NFIA maakte ondanks
de crisis een goed jaar door en haalde voor EUR 1,7 miljard aan buitenlandse investeringen binnen.
Om de positie van het Nederlandse bedrijfsleven in opkomende markten te versterken is in 2013 het
bedrijfsleveninstrumentarium verbeterd. Zo is in 2013 de landenfocus van de financieringsregeling
Finance for International Business (FIB) uitgebreid, evenals die van de subsidieregeling
Demonstratieprojecten, Haalbaarheidsstudies, Kennisverwerving (DHK). Verstrekte subsidies hebben
geleid tot vervolgopdrachten voor Nederlandse MKB-bedrijven. Daarnaast is de toegankelijkheid van
de Exportkredietverzekering (EKV) in 2013 in overleg met het bedrijfsleven verbeterd, zodat meer
exporttransacties kunnen worden verzekerd. Mede door deze verbeterde toegankelijkheid zijn in 2013
aanzienlijk meer transacties in verzekering genomen dan voorgaande jaren. Verder is in 2013 een
begin gemaakt met de uitvoering van de internationaliseringsstrategieën voor de topsectoren. Deze
kreeg vooral gestalte in de strategische reisagenda van het Kabinet en in de werkzaamheden van de
ambassades en consulaten in het buitenland. Een belangrijk programma om bedrijven uit de
topsectoren in bepaalde landen te positioneren is het programma Partners for International Business
(PIB). Eind 2013 liepen er 30 PIB-trajecten in verschillende landen. Daarnaast konden de topsectoren
gebruik maken van het Programma Strategische Beurzen. In 2013 zijn er 15 strategische beurzen
georganiseerd.
In 2013 zijn ook de eerste stappen gezet om te komen tot één loket voor bedrijfsleven bij de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), waaronder verschillende EZ en BHOS/BZ
instrumenten op het terrein van onder andere innovatie, internationaal en duurzaamheid komen te
vallen. RVO onderhoudt nauwe contacten met andere organisaties die internationale handel
bevorderen zoals banken, brancheorganisaties, VNO-NCW, MKB-Nederland, Fenedex en NCH. Hierdoor
worden ondernemers sneller doorverwezen naar die organisatie die het beste ondersteuning kan
bieden.
De in 2012 opgestarte Transitiefaciliteit (aanpak gericht op de overgang van
ontwikkelingssamenwerking naar een economische relatie in de voormalige partnerlanden Zuid-Afrika,
Vietnam en Colombia) heeft in 2013 geleid tot contacten en opdrachten voor het Nederlands
bedrijfsleven. Een voorbeeld is de aan Nederland gegunde opdracht voor herstel en versterking van
een kanaal in Colombia. Het kanaal is van groot sociaaleconomisch belang en de werkzaamheden
moeten 1,5 miljoen bewoners beschermen tegen ernstige overstromingen. Op basis van deze
ervaringen zijn in 2013 stappen gezet om in de acht overgangslanden uit ‘Wat de wereld verdient’
invulling te geven aan de koppeling van handel en OS.
Binnen de begroting van BH&OS liet het Initiatief Duurzame Handel (IDH) uitzonderlijke resultaten
zien. In het theeprogramma ging het inkomen van ruim 350.000 kleine boeren en landarbeiders in de
afgelopen 4 jaren met minstens 25% omhoog. In het katoenprogramma zijn 90.000 boeren bereikt,
die daardoor meer winst – tussen de 8 en 35%- zijn gaan maken. Ook het cacaoprogramma laat grote
productiviteits- en inkomstenverbeteringen zien (>50 %). Het thema landrechten is in 2013 door de
politieke aandacht voor landroof centraler op de agenda gekomen. Zo investeerde Nederland in
Rwanda, Benin en Mozambique in verbetering van de landrechten van boeren en boerinnen. In
Rwanda zijn inmiddels 4,5 miljoen landtitels uitgegeven, waarvan 24% aan vrouwen.
Naar aanleiding van de dramatische gebeurtenissen in de textielindustrie in Bangladesh is besloten de
inspanningen op het gebied van maatschappelijke verantwoord ondernemen en
arbeidsomstandigheden in 2013 te intensiveren. Met een speciaal hiervoor ingestelde taskforce
coördineert Nederland de inzet van donoren op politiek niveau. Ons land draagt met ontwikkelingsgeld
bij aan het programma van de International Labour Organization (ILO) voor de textielsector in
Bangladesh.
Naast de gebruikelijke Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) en Multilateral Debt Relief Initiative
(MDRI) compensatie is EUR 1,9 miljoen schuldverlichting verleend aan Birma/Myanmar.

14

Budgettaire gevolgen van beleid
4. Meer welvaart, eerlijkere v erdeling en minder armoede en v ersterkte ontwikkelingskaders
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013

(x EUR 1 000)

Totaal
wv. ODA
2.300
0

BZ

04.02 Effectief armoedebeleid van ontwikkelingslanden

BH&OS

01.01 Een sterke internationale concurrentiepositie
04.01 Voedselzekerheid

V&J

I&M
EZ

Realisatie 2013

wv . ODA
0

Totaal
wv. ODA
286
0

89.197

2.147

-2.304

-1.643

86.893

504

303.105

303.105

37.185

37.185

340.290

340.290

04.02 Effectief armoedebeleid van ontwikkelingslanden

256.936

244.138

51.940

61.671

308.876

305.809

04.03 Private sectorontwikkeling

354.678

347.528

-86.367

-81.105

268.311

266.423

04.04 Effectieve Nederlandse handels- en investeringsbevordering

6.960

0

4.365

0

11.325

0

13.03.01 Rechtshandhandhaving/Tech.ass. bij drugsbestr. Suriname

200

200

-141

-141

59

59

91.01.01 Effectieve besturing van het Justitieapparaat/WIPO
Financiën

Mutatie
Totaal
-2.014

04.20 Mult. Ontw. Banken en Fondsen

243

0

-43

0

200

0

33.054

33.054

149.907

149.907

182.961

182.961

17.01 Luchtvaart

1.115

0

116

0

1.231

0

18.01 Scheepvaart

925

0

-68

0

857

0

11.55 Opdrachten

137

0

-137

0

0

0

11.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

2.396

0

-737

0

1.659

0

12.05 Subsidies

4.385

0

-1.683

0

2.702

0

12.65 Baten- en lastendiensten (attachés)

5.857

0

-1.410

0

4.447

0

12.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
13.65 Baten- en lastendiensten (attachés)
13.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
16.55 Opdrachten

390

0

-38

0

352

0

10.455

0

22

0

10.477

0

2.745

0

-432

0

2.313

0

160

0

-160

0

0

0

16.65 Bijdragen aan baten-lastendiensten

1.000

0

11.646

0

12.646

0

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (FAO)

6.973

3.556

1.033

44

8.006

3.600

0

0

4.366

0

4.366

0

699

0

-699

0

0

0

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (C linton Foundation)
16.95 Overig
18.55 Opdrachten
18.95 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

61

0

-61

0

0

0

888

0

-420

0

468

0

Financiële toelichting
BZ – Als onderdeel van de financiële steun aan acht van de twaalf landen binnen de Nederlandse
kiesgroep bij de WB/IMF zijn onder andere financiële bijdragen toegezegd aan het Ministerie van
Financiën van Moldavië. Binnen de oorspronkelijke projectperiode tot 31 december 2012 is door
vertraging in de uitvoering van een drietal activiteiten de realisatie sterk bij de uitgavenramingen
achtergebleven. Een toegestane budgetneutrale verlenging tot 31 december 2013 heeft er niet toe
geleid dat de voorziene activiteiten alsnog zijn uitgevoerd.
BH&OS – De uitgaven voor de landenprogramma’s op het terrein van voedselzekerheid (4.01) zijn
voornamelijk in Burundi, Bangladesh, Rwanda en Mozambique gestegen. Daarnaast zijn ook middelen
overgeheveld vanuit het artikel voor private sectorontwikkeling. Binnen de centrale programma’s is
sprake van een gemengd beeld. Door een verminderde behoefte aan budgetruimte binnen de
uitwerking van de speerpuntpijler “verbetering ruraal ondernemingsklimaat” is het uitgavenniveau
neerwaarts bijgesteld. Voor de programma’s CGIAR en GAFSP was er een hogere liquiditeitsbehoefte.
Daarnaast is voor MASSIF+ een betaling uit 2012 doorgeschoven naar 2013. Aanvullend hierop is EUR
10 miljoen vanuit het artikel voor duurzaam milieugebruik wereldwijd naar het artikel voor
voedselzekerheid overgeheveld om klimaataspecten binnen het voedselzekerheidsprogramma op te
nemen.
De stijging van het budget op artikel 4.02 bestaat uit een saldo van mutaties. Enerzijds is de hogere
realisatie technisch van aard. Wijzigingen in het totale ODA-budget (BNP-cijfers) evenals
aanpassingen in de toerekeningen (onder andere EKI en de eerstejaarsopvang van asielzoekers uit
DAC-landen) worden op dit artikel opgevangen. In 2013 was dit een neerwaartse BNP-bijstelling, die
in de realisatie wegvalt. De hogere realisatie komt tevens door een bijdrage aan de African Legal
Support Facility van EUR 2,5 miljoen in 2013. Hier staat een daling van de uitgaven tegenover als
gevolg van het schrappen van algemene begrotingssteun ten behoeve van Mali. Het budget voor
landenprogramma’s is gedaald omdat de sectordoorsnijdende programma’s voor Suriname geen
doorgang vonden als gevolg van het opschorten van de betaling van de verdragsmiddelen. Daarnaast
is de bijdrage aan het assistent-deskundigen programma verlaagd. Tevens is het Nederlandse aandeel
in schuldverlichting aan Birma/Myanmar lager dan geraamd, en verdeeld over meerdere jaren. De

15

kosten voor garantiebetalingen leningen NIO en rentesubsidies OS-leningen zijn daarnaast lager
uitgevallen.
De daling van de uitgaven op artikel 4.03 wordt veroorzaakt door een verlaagde behoefte aan
budgettaire ruimte binnen het landenprogramma ter verbetering van het ondernemingsklimaat.
Daarnaast is de voorgenomen bijdrage 2013 voor de Private Infrastructure Development Group
(PIDG) niet doorgegaan. Voor ORET-ORIO is het budget neerwaarts bijgesteld als gevolg van een
vertraagde ontwikkelfase van projecten en de uitvoering hiervan. Daar staat tegenover dat de
uitgaven voor het Infrastructure Development Fund (MOL fonds FMO) zijn gestegen, doordat er
nieuwe verplichtingen zijn aangegaan. Daarnaast is de betaling voor het eerste half jaar van 2014 aan
het PUM programma al in 2013 gedaan. Tevens zijn de uitgaven voor het CBI gestegen, door een
additionele opdracht aan het CBI.
De overschrijding van de uitgaven op artikel 4.04 is veroorzaakt door een voorschot voor de
Nederlands Business Support Offices (NBSO’s) voor de eerste helft van 2014, dat eind 2013 is
verstrekt aan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
Financiën – De mutatie betreft een herschikking tussen de begroting van Financiën en de begroting
van Buitenlandse Zaken ten behoeve van betalingen aan de Wereldbank.
EZ – De verhoging op artikel 16.65 is geheel toe te rekenen aan de overgang van de
landbouwattachés van EZ naar het Agentschap NL. Het budget voor deze attachés is binnen de
begroting van EZ overgeheveld van het apparaatsartikel naar het programma-artikel ‘Een
concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en voedselketen’ voor de bijdrage aan de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
Daarnaast heeft een overheveling plaatsgevonden van het apparaatsartikel naar artikel 16.90 ten
behoeve van een betaling aan de Clinton Foundation voor internationale landbouwprojecten in Afrika,
die bijdragen aan voedselzekerheid, het versterken van de economie en effecten van de
klimaatverandering tegengaan.
Toerekening EKI-kwijtschelding – In 2013 heeft geen EKI schuldkwijtschelding plaatsgevonden.

16

Beleidsthema 5

Sociale vooruitgang

In 2013 presenteerde de Inspectie voor Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) van
het ministerie van Buitenlandse Zaken haar beleidsdoorlichting van de Nederlandse investeringen in
seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) in de periode 2007-2012. Het IOB-rapport
concludeerde dat de consistente pleitbezorging voor en investering in SRGR aantoonbaar heeft
bijgedragen aan verbetering van kennis over SRGR, met name onder jongeren; grotere
beschikbaarheid van voorbehoedsmiddelen en SRGR-gerelateerde medicijnen zoals aidsremmers;
toename in het gebruik van SRGR-diensten; en daling in moedersterfte en sterfte aan hiv/aids.
Nederland was in 2013 opnieuw een standvastige pleitbezorger en investeerder op het gebied van
SRGR door actieve inzet op: (1) meer kennis en keuzevrijheid van jongeren op het gebied van
seksualiteit; (2) verbeterde toegang tot medicijnen en voorbehoedsmiddelen; (3) betere
gezondheidszorg rond zwangerschap en bevalling, inclusief abortus; en (4) meer respect voor
seksuele rechten van kwetsbare groepen.
Bij de uitvoering van het SRGR-beleid is in 2013 specifiek aandacht besteed aan de problematiek rond
kind-huwelijken. Dit heeft mede geresulteerd in de aanname van resoluties over kind-huwelijken en
gedwongen huwelijken in de Mensenrechtenraad en in de Derde Commissie.
In aanloop naar de post-2015 agenda, heeft Nederland benadrukt dat er aandacht moet blijven voor
millennium doelen die achterlopen zoals het terugdringen van zuigelingen-, kind- en moedersterfte.
Daarnaast heeft Nederland zich sterk gemaakt om SRGR en gender te verankeren in de post-2015
agenda.

Global Fund to fight Aids, Tuberculosis and Malaria (GFATM)
Nederland droeg in 2013 EUR 67 miljoen bij aan het Global Fund to fight Aids, Tuberculosis and Malaria (GFATM).
Het fonds is sinds de lancering in 2002 snel uitgegroeid tot een belangrijke internationale financier van
aidsbestrijding (20% van alle externe financiering) en verreweg de belangrijkste financier van programma’s voor
de bestrijding van tuberculose (80%) en malaria (rond de 50%). Het GFATM heeft tot nu toe ruim USD 26,6 mld
gecommitteerd aan meer dan 750 programma’s in 151 landen.
Het GFATM richt zich direct op de zesde Millennium Doelstelling (MDG): terugdringen van hiv/aids, malaria en
andere levensbedreigende ziekten. Daarmee wordt ook een bijdrage geleverd aan de MDGs 1
(armoedebestrijding); 4 (terugdringen kindersterfte) en 5 (verbeteren van de gezondheid van moeders). Het
behalen van deze MDGs met specifieke aandacht voor gender, seksuele minderheden en andere risicogroepen,
SRGR en aansluiten bij gezondheidssystemen is volledig in lijn met het Nederlandse beleid.
Voorbeelden van resultaten die met het GFATM zijn behaald zijn:
•
•
•
•
•
•

6 miljoen mensen behandeld met aidsremmers;
3,8 mld mannen- en vrouwencondooms verspreid;
2,1 miljoen zwangere hiv-geïnfecteerde vrouwen zijn behandeld, zodat zij het virus niet overdragen aan hun
baby;
6,2 miljoen weeskinderen ondersteund;
11 miljoen mensen behandeld tegen tuberculose; en
360 miljoen bednetten verspreid voor malaria preventie.

Innovatieve financieringsvormen, het identificeren van nieuwe partners en samenbundeling van publieke en private
middelen, worden steeds belangrijker. De eigen bijdrage van ontvangende landen vertoont een stijgende lijn. Het
GFATM is complementair aan de Nederlandse inzet op landenniveau die vooral gericht is op versterking van SRGR
en rechten van vrouwen via de steun aan maatschappelijke organisaties. Nederland werkt met 5 andere landen
samen in de Point Seven kiesgroep, die vertegenwoordigd is in het bestuur van het GFATM.

Op het gebied van vrouwenrechten (zie ook Beleidsthema 1) konden via het Funding Leadership and
Opportunities for Women (FLOW) programma wereldwijd enkele honderden vrouwenorganisaties
werken aan fundamentele veranderingen in de positie van vrouwen. In 2013 werden extra activiteiten
gestart ten behoeve van de Arabische regio (op grond van amendement-Maij). Ook werd via het UN
Trust Fund to End Violence Against Women specifiek ingezet op bestrijding van geweld tegen vrouwen.
17

De minister voor Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking heeft in 2013 haar visie
geformuleerd hoe in de toekomst een versterkt maatschappelijk middenveld wordt nagestreefd. Vanaf
2016 wordt het budget Versterken Maatschappelijk Middenveld aangewend om voor versterking van
de capaciteit te pleiten en maatschappelijke organisaties in lage- en middeninkomenslanden te
beïnvloeden. Nederland verwierf het voorzitterschap van het TaskTeam on CSO Development
Effectiveness and Enabling Environment van de OESO/DAC en werd lid van de Working Group on
Enabling and Protecting Civil Society van de Community of Democracies, een werkgroep opgezet door
bilaterale donoren.
Kennisinstellingen spelen een belangrijke rol, niet alleen waar het onderzoek betreft op het gebied van
hulp maar ook bij het versterken van opleidings- en trainingscapaciteit in lage- en
middeninkomenslanden. Ter ondersteuning van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid en als aanjagers
van grensverleggend onderzoek op het gebied van hulp en handel, zijn in 2013 kennisplatforms
opgezet. Naast de vier kennisplatforms voor elk van de vier speerpunten (water, voedselzekerheid,
SRGR en vrouwenrechten, veiligheid en rechtsorde) is er een overkoepelend platform opgezet dat
onderzoekt hoe economische groei in Afrika eerlijker (inclusiever) en duurzamer gemaakt kan worden.
De eerste uitkomsten hiervan worden in 2014 verwacht.
Daarnaast is de tweede fase van the Netherlands Initiative for Capacity development in Higher
Education (NICHE) en the Netherlands Fellowship Programmes (NFP) van start gegaan, ter versterking
van de capaciteit van het hoger (beroeps)onderwijs en toename van het aantal goed opgeleide
mensen in OS-landen. Met steun van deze programma’s worden zowel studenten als professionals
verder opgeleid voor toekomstige functies in partnerlanden als CEO’s, ministers en diplomaten.
Afgezien hiervan bieden deze programma’s ook een opening om emancipatie in lage- en
middeninkomenslanden te bevorderen door onder andere een quota voor vrouwelijke deelnemers aan
beurzenprogramma’s te hanteren.
De afbouw van de centrale en bilaterale onderwijsprogramma’s in de partnerlanden lag in 2013 op
koers. De samenwerking met het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) werd in 2013 definitief
beëindigd, waarbij het KIT een laatste bijdrage ontving om het transitieproces vorm te geven.
Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013

(x EUR 1 000)
05.01 Goed onderwijs, goed opgeleide bevolking en
BH&OS
capaciteit voor onderzoek en innovatie voornamelijk ten
behoeve van de beleidsprioriteiten
05.02 Versterking van het maatschappelijk middenveld in
ontwikkelingslanden
05.03 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
05.04 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
voor iedereen en een halt aan de verspreiding van
HIV/aids
OC W
06.70 HBO (beurzen niet EU)

Totaal

wv. ODA

198.600

196.004

13.385

456.125

456.125

52.470

52.470

392.957

391.464

07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs
16.70 Onderzoek en wetenschappen: WOTRO
EZ

9.12 Internationale samenwerking/WHO partnerschap
Totaal

Realisatie 2013

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

13.385

211.985

209.389

-4.055

-4.055

452.070

452.070

-776

-776

51.694

51.694

6.795

6.630

399.752

398.094

3.453

3.453

0

0

3.453

3.453

57.845

54.564

524

517

58.369

55.081

454

454

0

0

454

454

1.198

1.198

20

20

1.218

1.218

35

35

-20

-20

15

15

4.721

0

0

0

4.721

0

1.167.858 1.155.767

15.873

17.10 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (ISRIC )
17.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (Intern. onderwijs)

VWS

Mutatie
Totaal

15.701 1.183.731 1.171.468

Financiële toelichting
BH&OS - De stijging van het budget op artikel 5.4 bestaat uit een saldo. Zo is er minder uitgegeven
aan het regionale HIV/aids-programma in Zuid-Afrika, was er sprake van een hogere
liquiditeitsbehoefte bij de SRGR-landenprogramma’s in Bangladesh en Ethiopië en een korting hierop
in Ghana omdat het land onvoldoende meewerkt aan terugkeerbeleid. Daarnaast is er een verlaging
van het budget te zien van de landenprogramma’s op het terrein van gezondheid als gevolg van
betalingen die al in 2012 hebben plaatsgevonden en een overheveling van budgetten naar het SRGRlandenprogramma. GAVI en het Health Insurance Fund (HIF) hadden een lagere liquiditeitsbehoefte.
Tenslotte is er een betaling voor het SRGR-fonds naar voren gehaald om de grote budgettaire druk op
2014 te verlichten en was er sprake van een lagere liquiditeitsbehoefte bij het Key Population Fund.

18

Beleidsthema 6

Duurzaam water- en milieubeheer

Het kabinet heeft in 2013 via verschillende trajecten ingezet op het bevorderen van duurzaam wateren milieubeheer. Zo zijn er in 2013 diverse programma’s gestart waarin wordt samengewerkt met
Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties. Een voorbeeld hiervan is
de Dutch Disaster Risk Reduction Facility, die samen met de topsector Water is gerealiseerd. Deze
faciliteit maakt het mogelijk snel te reageren op specifieke verzoeken van landen om inzet van
Nederlandse waterexpertise na water gerelateerde rampen of ter voorkoming daarvan. Hierdoor raken
Nederlandse bedrijven ook vroegtijdig in beeld voor vervolgopdrachten. De faciliteit wordt zowel
publiek als privaat gefinancierd.
Onder het Fonds Duurzaam Water zijn daarnaast 13 publiek private projecten in uitvoering genomen
die zowel een bijdrage leveren aan een vergrote toegang tot drinkwater en sanitatie als aan efficiënt
watergebruik in de landbouw. Deze projecten hebben EUR 50 miljoen aan investeringen uit de
watersector gegenereerd.
De Nederlandse waterdiplomatie heeft meer aandacht gekregen in 2013. Nederland heeft onder
andere meegewerkt aan de totstandkoming van een informele groep EU landen die zich inzet voor
uitbreiding van het lidmaatschap van het UNECE waterverdrag en de inwerkingtreding van het VN
waterlopenverdrag. Nederland was in 2013 ook de organisator van de VN Wereld Water Dag, dat in
het teken stond van watersamenwerking. Op basis van feedback van aanwezige partijen werd input
geleverd voor de post-2015 ontwikkelingsagenda op het gebied van water.
De impact van waterschaarste en bodemdegradatie op economische groei, maar ook op stabiliteit en
conflict, wordt geadresseerd in een programma dat is gestart in de Sahel en de Hoorn van Afrika. In
semi-aride gebieden van Burkina Faso, Mali, Niger, Ethiopië en Kenia worden succesvolle lokale
initiatieven gericht op verbeterd waterbeheer, herstel van bodemvruchtbaarheid en verhoging van de
landbouwproductie, opgeschaald naar aanpalende regio’s.
Daarnaast is samen met het Initiatief Duurzame Handel een programma gestart waar met bedrijven
en maatschappelijke organisaties wordt gewerkt aan duurzame exploitatie van grondstoffen op basis
van een gebiedsgerichte aanpak. In enkele groeicorridors in Afrika, waar economische groei gepaard
gaat met vervuiling en uitputting van natuurlijke hulpbronnen, worden initiatieven ondersteund die
bijdragen aan duurzame ontwikkeling in deze corridors.
Nederland is in 2013 lid geworden van de Tropical Forest Alliance 2020, een alliantie van overheden,
bedrijven en maatschappelijke organisaties die zich inzet voor het reduceren van tropische ontbossing
als gevolg van de productie van palmolie, soja, vlees, papier en pulp. Tot slot is een begin gemaakt
met het integreren van klimaatadaptatie en –mitigatie in de bilaterale en multilaterale OSprogrammering, als dwarsdoorsnijdend thema. Dit was bijzonder relevant op het gebied van water en
voedselzekerheid.
Zelfstandige milieuprogramma’s zijn in 2013 uitgefaseerd; dit geldt ook voor de bilaterale
milieuprogramma’s in Bolivia, Colombia, Ghana, Guatemala en Senegal. Binnen de speerpunten water
en voedselzekerheid vormen klimaat en ecologische duurzaamheid waar mogelijk integraal onderdeel
van de programma’s. Nederland bleef daarmee op koers in het (nationale) groeipad van
klimaatfinanciering richting 2020.
De activiteiten van het hernieuwbare energieprogramma zijn in 2013 voor een groot deel afgerond.
Ruim 13 miljoen mensen kregen sinds 2005 toegang tot energie. Een beperkt aantal succesvolle en
strategisch relevante hernieuwbare energie-activiteiten wordt voortgezet als mitigatieprojecten onder
het klimaatbeleid (onder andere het ESMAP-programma van de Wereldbank en het Afrika
huishoudelijk biogas programma van HIVOS en SNV). Deze activiteiten tellen voor 100% mee als
Nederlandse klimaatfinanciering.
Als gevolg van de bezuinigingen is besloten de doelstelling om in 2015 25 miljoen mensen te voorzien
van drinkwater en sanitatie, voor drinkwater bij te stellen naar 2018. Voor sanitatie kan de
doelstelling in 2015 worden gerealiseerd. Tevens is besloten de ondersteuning van verbeterd beheer

19

van het Brahmaputra-stroomgebied (India, Bangladesh) te schrappen. Het kennisplatform water is in
2013 gelanceerd.
De Inspectie voor Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) presenteerde het rapport
‘Van infrastructuur naar duurzame impact: beleidsdoorlichting van de Nederlandse bijdrage aan
drinkwater en sanitaire voorzieningen’. Naar aanleiding van deze evaluatie zijn
duurzaamheidsclausules opgenomen in nieuwe overeenkomsten met uitvoerende organisaties voor het
UNICEF programma in West-Afrika. Ook zijn zgn sustainability compacts afgesloten met de betrokken
nationale overheden.
Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013

(x EUR 1 000)
06.01 Duurzaam milieugebruik wereldwijd
06.02 Efficiënt en duurzaam watergebruik, veiliger
delta's en stroomgebieden en verbeterde toegang tot
drinkwater en sanitaire voorzieningen in
ontwikkelingslanden/partnerlanden
11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor Water)

Totaal wv. ODA
206.983 206.213

Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA
-39.188 -39.268 167.795 166.945

190.977

190.977

-32.959

9.536

0

23.01 Meteorologie en seismologie (contributie WMO)

736

27

BH&OS

I&M

19.02 Int. Beleid, coordinatie en samenwerking
EZ

Mutatie

Realisatie 2013

-32.959

158.018

158.018

2.079

0

11.615

0

223

7

959

34
0

5.364

0

-2.291

0

3.073

19.02 Int. Beleid, coordinatie en samenwerking/C DM

31.686

0

-1.781

0

29.905

0

14.55 Opdrachten (Joint Implementation)

33.651

0

-23.244

0

10.407

0

14.65 Bijdragen aan baten-lastendiensten
14.95 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (UNEP)
Totaal

0

0

437

0

437

0

1.005

0

-662

0

343

0

243

243

0

0

243

243

480.181

397.460

-97.386

-72.220

382.795

325.240

Financiële toelichting
BH&OS – De uitgaven voor duurzaam milieugebruik (artikel 6.01) zijn EUR 39 miljoen lager
uitgevallen dan in de begroting voorzien. De daling van het budget is onder meer het gevolg van
vertraging in de uitvoering van het door FMO beheerde Access to Energy Fund en het door de
multilaterale ontwikkelingsbanken uitgevoerde Scaling Up Renewable Energy Programme. Daarnaast
was de eerste bijdrage aan het Initiatief Duurzaam Land- en Watergebruik/IDH lager, omdat het
programma pas eind 2013 is gestart. De uitgaven op een aantal landenprogramma’s (m.n. Grote
Meren, Rwanda, Indonesië) zijn substantieel lager dan geraamd. Voor het uitfaseren van het bilaterale
klimaatprogramma in Senegal bleken minder middelen nodig dan eerder voorzien, onder andere door
vertraging in aanbestedingsprocedures. Daarnaast hebben binnen het artikel technische bijstellingen
plaatsgevonden ter voorbereiding op een administratieve conversie.
De uitgaven op artikel 6.02 zijn EUR 33 miljoen lager dan in de begroting voorzien. Voor het
waterbeheerprogramma geldt dat de uitgaven op de landenprogramma’s achter blijven op de uitgaven
van de centrale programma’s. Naast het bilaterale waterbeheerprogramma in Rwanda zijn er nog een
aantal bilaterale waterbeheerprogramma’s te noemen waar de uitgaven lager liggen dan
oorspronkelijk gepland (o.a. in Bangladesh, Mozambique, Palestijnse Autoriteit). De uitgaven op het
centrale programma integraal waterbeheer zijn lager dan begroot als gevolg van bezuinigingen,
anderzijds zijn de uitgaven voor drinkwater en sanitatie hoger uitgevallen.
I&M – De interdepartementale samenwerking tussen de ministeries van Infrastructuur en Milieu,
Buitenlandse Zaken en Economische Zaken is in 2013 gecontinueerd. Onderdeel hiervan is het
uitvoeringsprogramma Partners voor Water dat loopt tot en met 2015. De uitgaven worden via de
HGIS gefinancierd. De overschrijding op dit programma in 2013 wordt veroorzaakt, doordat de
vertraging in 2012 bij de werkzaamheden in de Deltalanden in 2013 deels is ingelopen.
Verder zijn de uitgaven op het gebied van internationaal beleid, coördinatie en samenwerking lager
dan aanvankelijk werd voorzien in de begroting. De lagere uitgaven worden onder andere veroorzaakt
door het niet aanwenden van het budget voor onvoorziene bijdragen (EUR 0,5 miljoen) en het niet
aanwenden van een reservering van EUR 0,3 miljoen voor de Galileo Supervisory Authority.

20

EZ – De Kyoto-periode loopt tot en met 2012. Tot en met eind 2013 konden emissierechten die in
2012 gegenereerd zijn door de Joint Implementation (JI)-projecten nog overgemaakt worden naar de
Nederlandse Kyoto-rekening. In 2013 zijn nog 415.092 rechten uit JI-projecten geleverd
(ERUPT+Banken) en nog 159.315 uit het Prototype Carbon Fund (PCF). In 2014 en 2015 worden er
geen JI-rechten meer geleverd. De per saldo lagere uitgaven hangen met name samen met vrijval van
middelen op het onderdeel JI.

21

Beleidsthema 7

Consulaire belangenbehartiging en migratie en ontwikkeling

Het consulaire werk is een kerntaak van BZ en heeft grote maatschappelijke en politieke relevantie.
Het is zichtbaar en herkenbaar. Als Nederlanders reizen, houdt de verantwoordelijkheid van de
overheid niet op bij onze landsgrenzen. De eigen verantwoordelijkheid van de burger staat centraal,
maar de overheid is er voor Nederlanders wereldwijd als dat echt nodig is. Zeker in extreme
noodsituaties.
Ook in 2013 was er continue aandacht voor het verlenen van hulp aan Nederlanders die in het
buitenland in nood verkeerden en voor het snel en adequaat reageren op crises en natuurrampen,
zoals in Egypte, Zuid-Sudan en op de Filippijnen. Evaluaties na iedere crisis van de gevolgde aanpak
leidden tot verbeterde inzet van mensen en middelen, inclusief de tijdige en juiste aanpassing van de
reisadviezen en heldere communicatie naar de burger.
In Europa werkte Nederland verder aan het proefproject consulaire samenwerking met gelijkgezinde
EU-lidstaten. Dit heeft onder meer geresulteerd in concrete afspraken over co-locatie van ambassades
op 12 plaatsen, ten aanzien van nog 15 plaatsen vindt haalbaarheidsonderzoek plaats.
De paspoortwet is in december 2013 gewijzigd, waardoor paspoorten en identiteitskaarten 10 jaar
geldig worden. Op het moment van inwerkingtreding van de paspoortwet zal voor verstrekking van
paspoorten in het buitenland aan niet-ingezetenen een kostendekkend tarief van EUR 130,00 worden
gehanteerd. Het aantal grensgemeenten waar niet-ingezetenen een paspoortaanvraag kunnen
indienen is uitgebreid naar twee, waaronder een speciale balie op Schiphol.
Het proces voor de ontwikkeling van de uitbreiding van de digitale dienstverlening, waaronder de
digitalisering van het visumproces en de uitbreiding van de ‘reis-app’ met landeninformatie die
daardoor beter wordt ontsloten, is nog in volle gang.
Met inzet van middelen voor Ontwikkelingssamenwerking kan een (bescheiden) bijdrage worden
geleverd aan het vergroten van positieve effecten van migratie op herkomstlanden. Daarmee wordt
ook de migratiesamenwerking met ontwikkelingslanden gefaciliteerd. De problematiek van gedwongen
terugkeer wordt op verschillende niveaus besproken met de autoriteiten in de diverse
herkomstlanden. Om de terugkeer te bevorderen worden diverse instrumenten ingezet, zoals de
uitzending van migrantendeskundigen naar herkomstlanden en ondersteuning van
migrantenondernemers met de opzet van bedrijfsactiviteiten in herkomstlanden. Aan de Maastricht
Graduate School of Governance is een diplomaprogramma opgezet voor migratieambtenaren uit
ontwikkelingslanden. In oktober nam Nederland deel aan de tweede VN High Level Dialogue on
Migration and Development.
De kosten van de eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen worden toegerekend aan ODA
en de uitgaven staan op de begroting van het ministerie van Veiligheid en Justitie. Daarom komen de
uitgaven als toerekening onder de HGIS. Het totaal aantal geregistreerde asielaanvragen (17.190)
was in 2013 hoger dan geraamd (14.000). De stijging werd voornamelijk veroorzaakt door een hogere
instroom uit de landen Syrië, Somalië en Eritrea. Hierdoor is ook de instroom in de opvang en de
gemiddelde bezetting in de opvang gestegen.
Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013

(x EUR 1 000)
07.01 Op basis van eigen verantwoordelijkheid
BZ
consulaire dienstverlening bieden aan
Nederlanders in het buitenland
07.02 Samen met (keten)partners het
personenverkeer reguleren
07.01 Samen met (keten)partners het
BH&OS
personenverkeer reguleren
Toerek.
Opvang van asielzoekers

Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA

Totaal

Mutatie

Realisatie 2013

14.809

0

1.044

0

15.853

0

1.155

0

-47

0

1.108

0

9.000

9.000

-954

-954

8.046

8.046

271.359

271.359

2.966

2.966

274.325

274.325

296.323

280.359

3.009

2.012

299.332

282.371

22

Beleidsthema 8

Het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen

Het kabinet heeft in 2013 ingezet op het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en
belangen. Een aantal projecten en gelegenheden heeft zich voor dit doeleinde uitstekend geleend. Zo
waren ruim 60 Nederlandse ontwerpers, architecten en stedenbouwkundigen vertegenwoordigd op de
Beijing Design Week 2013 (BJDW). Amsterdam was voor deze editie gekozen als gast-stad. Onder de
naam Design goes Dutch sloegen verschillende Nederlandse partijen de handen ineen (o.a. gemeente
Amsterdam, Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, Agentschap NL en Het Nieuwe Instituut) om een
uitgebreid programma te verzorgen waarin de samenwerking tussen de Nederlandse creatieve
industrie en Chinese ontwerpers centraal stond. Chinese waardering gold vooral het feit dat in veel
van de projecten is samengewerkt met Chinese experts en vertegenwoordigers uit de Chinese
creatieve sector en dat deze samenwerking niet tot de BJDW beperkt bleef.
Daarnaast is in 2013 de Delegates’ Lounge binnen het VN-hoofdkwartier gerenoveerd en opnieuw
ingericht door een Nederlands ontwerpteam, samengesteld door ontwerpster Hella Jongerius. De
Delegates’ Lounge is een ontmoetingsplaats voor wereldleiders en duizenden politici, beleidsmakers en
diplomatieke vertegenwoordigers van de 193 lidstaten van de Verenigde Naties (VN). De herinrichting
vormde een uitgelezen kans Nederlandse design, architectuur en beeldende kunst op een
internationaal podium te presenteren. Ook was dit een gelegenheid nieuwe economische impulsen te
creëren voor de Nederlandse creatieve industrie, een sector die goed is voor 280.000 banen.
2013 stond verder in het teken van het Nederland – Rusland jaar. De viering kende een prominente
culturele pijler, een platform om de contacten en samenwerking tussen Nederlandse en Russische
culturele organisaties te intensiveren, te bestendigen en te verbreden. De Nederlandse zichtbaarheid
was groot met het multidisciplinaire culturele festival Orange Days op scheepswerf Novaja Gollandia
(Nieuw Holland) in Sint-Petersburg (1-14 juli) en de Dutch Days in Moskou (11-15 september) met
tegelijkertijd een Mondriaantentoonstelling in de Nieuwe Tretjakovgalerij. De zichtbaarheid en
bekendheid van Nederland in Rusland is aanzienlijk vergroot dankzij de verschillende activiteiten in
het kader van het bilaterale jaar. Veel activiteiten, met name die op gebied van theater en muziek,
kennen een vervolg in 2014.
Het stimuleringsfonds voor de creatieve industrie heeft in 2013 een nieuwe vierjarige opdracht
gekregen. Dit programma is een vervolgprogramma op Dutch Design Fashion Architecture (DDFA) ter
ondersteuning van de internationale reputatie en marktverruiming voor Nederlandse creatieve
industrie. Ook werd de sluiting van het Institut Néerlandais in Parijs afgewikkeld.
Ter verkrijging van een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale organisaties heeft de
Ministerraad in 2013 de ‘Notitie Gastlandbeleid’ aanvaard. In deze notitie werd nog eens vastgelegd
wat de focus is van het gastlandbeleid, en welke prioriteit het kabinet daar aan verleent. De notitie
had als oogmerk het stroomlijnen van de samenwerking tussen de verschillende betrokken partijen en
het vastleggen van het gebruikte instrumentarium.
Met de Carnegie Foundation werd in 2013 een nieuwe overeenkomst getekend, volgens welke de
jaarlijkse subsidie voor 4 jaar is vastgelegd op EUR 4,4 miljoen per jaar. Deze subsidie stelt de
stichting in staat het Vredespaleis te beheren, ten behoeve van de gebruikers: het Permanente Hof
van Arbitrage en het Internationaal Gerechtshof.
Verder is in 2013 de International Development Law Organization (IDLO) binnengehaald als geheel
nieuwe internationale organisatie. Met het reeds aanwezige NATO Communications and Information
Agency (NCIA) werd een overeenkomst getekend waardoor de vestiging in Den Haag in de komende
jaren zal groeien tot ruim 700 expats, werkzaam op het gebied van IT en (beveiligde) communicatie.
Op het gebied van strategische beleidscommunicatie naar buitenlandse doelgroepen werd boven
verwachting gepresteerd. Dit is onder andere af te leiden uit de succesvolle inzet van online-kanalen
waarbij een groei in het aantal Facebookpagina’s van posten naar 120 (met meer dan 200.000 fans)
en het aantal formele Twitteraccounts van BZ naar 102 (met meer dan 60.000 volgers) is
gerealiseerd. Op het vlak van voorlichting voor ontwikkelingssamenwerking en met betrekking tot
publieksdiplomatie deden zich geen bijzonderheden voor.

23

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013

(x EUR 1 000)
08.01 Grotere buitenlandse bekendheid met de
BZ
Nederlandse cultuur
08.02 Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor
internationale organisaties in Nederland
08.03 Vergroten van begrip en/of steun voor
Nederlandse zienswijzen, standpunten en beleid
in het buitenland en het versterken van het
draagvlak in eigen land voor het
buitenlandbeleid
08.01 Grotere buitenlandse bekendheid met de
BH&OS
Nederlandse cultuur
08.02 Vergroten van begrip en/of steun voor
Nederlandse zienswijzen, standpunten en beleid
in het buitenland en het versterken van het
draagvlak in eigen land voor het
buitenlandbeleid
OC W
08.71/76/77 Int. Beleid C ultuur: overig

Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA

14.70/71 C ultuur: overig
Totaal

Mutatie

Realisatie 2013

7.246

0

-1.428

0

5.818

0

13.775

0

14.047

0

27.822

0

22.418

136

-1.936

-36

20.482

100

12.943

11.121

-2.366

-1.322

10.577

9.799

15.600

15.600

-1.179

-1.179

14.421

14.421

0

904

0

-189

0

715

4.566

0

1.000

0

5.566

0

77.452

26.857

7.949

-2.537

85.401

24.320

Financiële toelichting
BZ – De uitgaven voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale organisaties in
Nederland zijn gestegen als gevolg van een éénmalige betaling aan het Internationaal Strafhof voor de
opleverkosten van de Haagse Arc (de huidige locatie). Daarnaast zijn de uitgaven gestegen omdat de
Nederlandse bijdrage aan de nieuwbouw van het ICC-gebouw in één keer is voldaan.
BH&OS – De mutatie op het onderdeel grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse cultuur
wordt verklaard doordat eind 2012 de bijdrage aan de UNESCO voor 2013 al is uitgevoerd.

24

Beleidsthema 9

Overige uitgaven

Onder bovengenoemd thema zijn de uitgaven gebracht die niet binnen één van de inhoudelijke
beleidsthema’s kunnen worden geplaatst. De uitgaven betreffen met name de apparaatsuitgaven van
het ministerie van Buitenlandse Zaken en de middelen voor attachés. Vanuit bijna alle ministeries
worden attachés met specialistische kennis uitgezonden naar Nederlandse vertegenwoordigingen in
het buitenland.
Als onderdeel van de taakstelling op het Rijk van het kabinet Rutte–Verhagen en het aanvullend
Begrotingsakkoord 2013 dient Buitenlandse Zaken structureel in totaal EUR 90,5 miljoen te bezuinigen
op apparaatsuitgaven. Conform planning is van deze besparing in 2013 EUR 30,5 miljoen gerealiseerd,
verdeeld over het postennet en het kerndepartement.
Door het postennet slanker en sterker te maken nemen de uitgaven voor het postennet af, met als
doel een flexibele en moderne inzet. In 2013 zijn de posten in Guatemala, Managua, La Paz,
Ouagadougou en Lusaka gesloten. Als investering in de economische functie van het postennet is een
handelskantoor in Yangong opgericht en een consulaat-generaal in Chongqing. Het aantal uitgezonden
medewerkers is afgenomen als gevolg van de focus en flexibilisering op de posten. De bezuinigingen
zijn tevens ingevuld door versobering van de arbeidsvoorwaarden en efficiencymaatregelen op de
posten. Dit laatste wordt mede mogelijk gemaakt door de regionalisering van back office taken op
consulair en financieel terrein in regionale service organisaties (RSO’s).
Regionale Service Organisatie (RSO)
Buitenlandse Zaken werkt hard aan de hervorming van het postennet (ambassades en consulaten-generaal). Als
onderdeel van dit proces worden regionale service organisaties (RSO’s) opgericht.
Een RSO verzorgt de backofficetaken voor de bedrijfsvoering van de posten in de regio. Men kan denken aan
financiële administratie, consulaire dienstverlening en projectenbeheer (ontwikkelingssamenwerking). Daarnaast
adviseert de RSO op het gebied van personeel, informatievoorziening en systeembeheer, organisatie, archief en
huisvesting. De dienstverlening van een RSO aan een post is vastgelegd in een aparte overeenkomst.
Momenteel zijn er RSO’s voor acht verschillende regio’s.
Noord Amerika en Caribisch Gebied (Washington)
Zuid-Amerika (Santiago de Chile)
Azië (Kuala Lumpur)
Zuidelijk Afrika (Pretoria)
Noord-Afrika (Accra)
Midden-Oosten (Amman)
Oost-Europa (Praag)
West-Europa (Den Haag)
Een RSO bedient ca. 10 tot 25 posten. Elke regio heeft een Regioraad, bestaande uit de Chefs de Poste van de
deelnemende posten. De Regioraad controleert of de afspraken uit de dienstverleningsovereenkomsten worden
nageleefd. Ook stelt de raad het jaarplan en het jaarverslag vast voor wat betreft de bedrijfsvoering in de regio. De
gekozen voorzitter is budgethouder van de bedrijfsvoeringsbudgetten.
Eind 2013 is de uitrol van de RSO’s in Noord-Amerika en Caribisch Gebied, Zuid-Amerika en Zuidelijk Afrika
voltooid.
RSO's bevorderen de doeltreffendheid, kwaliteit, continuïteit en doelmatigheid van de bedrijfsvoering van
ambassades en consulaten-generaals in het buitenland. RSO’s maken het Nederlandse postennet efficiënter en
slagvaardiger.

De bezuinigingen op het kerndepartement zijn ingevuld door krimp en herinrichting van de
beleidskern, centralisatie van de bedrijfsvoering en versobering van onder meer dienstreizen en
representatie. Daarnaast zijn besparingen behaald door automatisering en digitalisering van het
archief, en rijksbrede samenwerking in de vorm van shared service organisaties.
In aanvulling op bovengenoemde bezuinigingen is bij het Regeerakkoord Rutte-Asscher is een
taakstelling gelegd op Buitenlandse Zaken (structureel EUR 60 miljoen) en het HGIS postennet
25

(structureel EUR 40 miljoen). Naar aanleiding van de motie Sjoerdsma wordt de taakstelling op het
HGIS postennet gehalveerd. Met de Kamerbrief ‘Voor Nederland, Wereldwijd’ is in 2013 invulling
gegeven aan de bezuinigingen en investeringen. Zij krijgen vanaf 2014 hun beslag. Daarnaast is in het
Regeerakkoord besloten het directoraat-generaal Buitenlandse Economische Betrekkingen over te
hevelen naar het ministerie van Buitenlandse Zaken, wat eind 2012 is uitgevoerd.
Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013

(x EUR 1 000)

Totaal

BZ

09.01 Geheim
10.01 Nominaal en onvoorzien
11.01 Apparaatsuitgaven

Div. dept. Attachés
Totaal

Mutatie

wv. ODA
0
0

Realisatie 2013

Totaal
wv . ODA Totaal wv. ODA
163
0
163
0

33.597

0

-29.839

0

3.758

0

770.219

225.980

-75.847

-34.085

694.372

191.895

47.268

0

-13.432

0

33.836

0

851.084

225.980

-118.955

-34.085

732.129

191.895

Financiële toelichting
BZ - Het grootste deel van dit artikel bestaat uit een voorziening voor HGIS/loon-, prijs en
koersontwikkelingen en onvoorzien. Via overboekingen naar HGIS-artikelen op diverse begrotingen
werden middelen uit dit artikel voor deze doelen ingezet. De verlaging op dit artikel betreft het deel
van de middelen dat hiervoor niet is ingezet. Aan het artikel werd EUR 3,6 miljoen toegevoegd in
verband met de garantiestelling die de Staat der Nederlanden is aangegaan voor de Arctic Sunrise en
haar opvarenden zoals opgenomen in de uitspraak van het International Tribunal of the Law of the
Sea van 22 november 2013. Daarnaast werden verhogingen en verlagingen als gevolg van
bijstellingen van de inflatieraming (pBBP) op dit artikel verwerkt.
Om de verlaging van de apparaatsuitgaven toe te lichten wordt onderscheid gemaakt tussen
personele- en materiele kosten, op het departement evenals de posten.
De daling in de personele uitgaven is een saldo van lagere personele kosten op de posten, tegenover
hogere personele kosten op het departement. De uitgaven dalen per saldo als gevolg van een afname
van het personeelsbestand op de posten, door afslanking en sluiting van posten. De kosten voor lokaal
personeel zijn toegenomen als gevolg van ontslagvergoedingen evenals lokale loonontwikkeling.
Daarnaast is er sprake geweest van een overheveling naar het ministerie van Defensie voor de
beveiliging van ambassades in hoog-risico landen, uitgevoerd door de Brigade Speciale
Beveiligingsopdrachten (BSB).
In verband met de verhuizing van het ministerie naar een nieuwe locatie in 2016 vallen de materiële
uitgaven lager uit. Tot de verhuizing worden geen uitgaven gedaan aan grootschalig onderhoud.
Investeringen op de posten zijn vooruitgeschoven vanwege de lopende invulling van de geplande
bezuinigingen op het postennet. Tevens zijn de kosten voor planmatig onderhoud en investeringen in
huisvesting in het buitenland lager dan voorzien, evenals kosten voor huur en beveiliging. Een deel
van de uitgaven zal worden doorgeschoven naar 2014 en wordt aangemeld als eindejaarsmarge.
Daarnaast is een bedrag van EUR 3,6 miljoen overgeheveld naar het artikel nominaal en onvoorzien.
Zie hiervoor de toelichting onder dit artikel. Daartegenover staat een toename in de kosten voor ICT,
als gevolg van de harmonisering van de Rijksbrede kostensoortdefinitie. Er zijn tevens investeringen
gedaan op het gebied van digitalisering van de archieven en het opzetten van een database voor
internationale instellingen in Den Haag. Ook zijn er investeringen gedaan voor de uitrol van Het
Nieuwe Werken.
EZ – De verlaging van EUR 13,3 miljoen voor het budget van attachés is vrijwel geheel toe te rekenen
aan de overgang van de landbouwattachés van EZ naar het Agentschap NL. Het budget voor deze
attachés is binnen de begroting van EZ overgeheveld van het apparaatsartikel naar het programmaartikel ‘Een concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en voedselketen’ voor de bijdrage aan
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

26

Bijlage 1a. HGIS-uitgaven 2013 per begroting en artikel
(bedragen x EUR 1000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2013

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

V Buitenlandse Zaken
01.00 Versterkte int. rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
01.01 Een goed functionerende internationale rechtsorde

52.216

5.086

296

-4.253

52.512

833

01.02 Bescherming van de rechten van de mens

57.335

38.810

-3.509

-2.566

53.826

36.244

20.721

2.600

0

23.321

500

0

0

500

02.00 Grotere veiligheid en stabiliteit, effectieve humanitaire hulpverlening en goed bestuur
02.01 Goede internationale samenwerking ter bevordering van de
nationale en bondgenootschappelijke veiligheid
02.02 Bestrijding en terugdringing van het internationale terrorisme en
andere vormen van internationale criminaliteit
02.03 Bestrijding van proliferatie van massavernietigingswapens,
bevordering van ontwapening, wapenbeheersing en het voeren van een
restrictief en transparant wapenexportbeleid
02.05 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde in prioritaire gebieden

12.754

3.252

-128

-3.252

12.626

219.519

79.552

-29.494

-16.983

190.025

62.569

177.177

177.177

-21.052

-21.052

156.125

156.125

03.00 Europese samenwerking
03.02 Een effectief, efficiënt en coherent optreden van de Unie ten
opzichte van derde landen en regio's, inclusief ontwikkelingslanden
03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap

9.748

394

0

10.142

03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie van 28

3.860

250

0

4.110

2.300

-2.014

0

286

07.00 Welzijn van Nederlanders in het buitenland en regulering van het personenverkeer
07.01 Op basis van eigen verantwoordelijkheid consulaire
14.809
dienstverlening bieden aan Nederlanders in het buitenland
07.02 Samen met (keten)partners het personenverkeer reguleren
1.155

1.044

0

15.853

-47

0

1.108

7.246

-1.428

0

5.818

13.775

14.047

0

27.822

-1.936

-36

20.482

04.00 Meer welvaart, eerlijkere verdeling en minder armoede
04.02 Effectief armoedebeleid van ontwikkelingslanden

08.00 Versterkt cultureel profiel en positieve beeldvorming in en buiten Nederland
08.01 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse cultuur
08.02 Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale
organisaties in Nederland
08.03 Vergroten van begrip en/of steun voor Nederlandse zienswijzen,
standpunten en beleid in het buitenland en het versterken van het
draagvlak in eigen land voor het buitenlandbeleid

22.418

136

100

09.00 Geheim
09.01 Geheim

0

163

33.597

-29.839

163

10.00 Nominaal en onvoorzien
10.01 Nominaal en onvoorzien
11.00 Algemeen

0

3.758

27

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013

Mutatie

Realisatie 2013

Totaal
770.219

wv. ODA
225.980

Totaal
-75.847

wv. ODA
-34.085

Totaal
694.372

wv. ODA
191.895

1.419.349

529.993

-146.500

-82.227

1.272.849

447.766

31.02.20 Bekostiging Nationale politie (o.a.civ. crisisbeh. missies)

8.600

8.600

5.432

0

14.032

8.600

33.03.39 Opsporing en vervolging/tech. Ass drugsbestr. Suriname

200

200

-141

-141

59

59

33.03.10 Opsporing en vervolging/NFI

519

15

0

534

27.524

-4.263

0

23.261

700

376

1.392

326

0

243

-43

0

200

1.702

-141

40.880

11.01 Apparaatsuitgaven
Totaal
VI Veiligheid en Justitie

91.01.02/91.01.09 Europol/Eurojust
36.02.58 Nat. Veiligheid en terrorismebestrijding (NSS)
91.01.01/91.01.09 Personeel-materieel/Attachés
91.01.09 Effectieve besturing van het Justitieapparaat/WIPO
Totaal

39.178

8.800

1.076
1.718
8.659

VII Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
62.01 Apparaat

0

500

0

500

71.01 Apparaat (attachés)

478

-284

0

194

Totaal

478

216

0

694

0

0

VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
06.70 HBO (beurzen niet EU)

3.453

3.453

0

0

3.453

3.453

07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs

57.845

54.564

524

517

58.369

55.081

133

08.76 Internationaal beleid: attaché

133

0

0

08.71/76/77 Internationaal beleid: Cultuur overig

904

-189

0

715

4.566

1.000

0

5.566

14.70/71 Cultuur: overig
16.70 Onderzoek en wetenschappen: WOTRO

454

16.71 Attaché China

252

Totaal

67.607

454
58.471

0

0

454

-66

0

186

1.269

517

68.876

0

0

1.449

149.907

149.907

182.961

454
58.988

IXB Financiën
01 Belastingen
01.02-04 Belastingdienst (attachés)

1.449

04 Internationale betrekkingen
04.20 Mult. Ontw. Banken en Fondsen

33.054

33.054

182.961

28

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2013

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

09.21 Centraal apparaat (attachés)

1.102

0

0

1.102

Totaal

35.605

33.054

149.907

149.907

185.512

182.961

190.500

4.400

-20.080

0

170.420

4.400

-255

0

19.830

-20.335

0

190.250

X Defensie
01 Opdracht inzet
01.01 Crisisbeheersingsoperaties inclusief contributies
01.03 Overige inzet (NSS)
26 Commando Dienstencentra
06.02 Attachés
Totaal

20.085
210.585

4.400

4.400

XII Infrastructuur en Milieu
11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor Water)

9.536

2.079

0

11.615

17.01 Luchtvaart

1.115

116

0

1.231

18.01 Scheepvaart

925

-68

0

857

19.02 Int. Beleid, coordinatie en samenwerking

5.364

-2.291

0

3.073

19.02 Int. Beleid, coordinatie en samenwerking/CDM

31.686

-1.781

0

29.905

19 Klimaat

23.01 Meteorologie en seismologie (contributie WMO)

736

98.01 Apparaatsuitgaven (attachés)

2.335

Totaal

51.697

27
27

223

7

959

-639

0

1.696

-2.361

7

49.336

34
34

XIII Economische Zaken
11 Goed functionerende economie en markten
11.55 Opdrachten

137

-137

0

0

2.396

-737

0

1.659

12.05 Subsidies

4.385

-1.683

0

2.702

12.65 Baten- en lastendiensten (attachés)

5.857

-1.410

0

4.447

12.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

390

-38

0

352

11.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
12 Een sterk innovatievermogen

13 Een excellent ondernemingsklimaat
13.65 Baten- en lastendiensten (attachés)

10.455

22

0

10.477

13.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

2.745

-432

0

2.313

29

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2013

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
14.55 Opdrachten (Joint Implementation)

33.651

-23.244

14.65 Bijdragen aan baten-lastendiensten

0

437

437

1.005

-662

343

14.95 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
16 Een concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en
voedselketen
16.55 Opdrachten
16.65 Bijdragen aan baten-lastendiensten
16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (Clinton Foundation)

160

-160

1.000

11.646

0

0

0

10.407

0
12.646

4.366

4.366

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (FAO)

6.973

3.556

1.033

44

8.006

3.600

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (UNEP)

243

243

0

0

243

243

16.95 Overig

699

-699

0

17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
17.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (ISRIC)
17.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (Intern. onderwijs)

1.198

1.198

20

20

1.218

1.218

35

35

-20

-20

15

15

18 Natuur, regio en ruimte
18.55 Opdrachten

61

-61

0

0

18.95 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

888

-420

0

468

40.10 Personeel kernministerie (attachés)

15.030

-10.891

0

4.139

40.20 Materieel kernministerie

3.057

-1.441

0

1.616

-24.511

44

65.854

-250

0

499

-250

0

499

40 Apparaat

Totaal

90.365

5.032

5.076

XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid
98.08.01 Apparaatsuitgaven (attachés)

749

Totaal

749

0

0

XVI Volksgezondheid, Welzijn en Sport
10.03 Apparaatsuitgaven (attachés)

1.206

68

0

1.274

9.12 Internationale samenwerking/WHO partnerschap

4.721

0

0

4.721

Totaal

5.927

68

0

5.995

0

0

XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

30

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2013

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

01.00 Een sterke internationale concurrentiepositie
01.01 Een sterke internationale concurrentiepositie

89.197

2.147

-2.304

-1.643

86.893

504

02.00 Versterkte int. rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
02.01 Een goed functionerende internationale rechtsorde
02.02 Bescherming van de rechten van de mens

294

294

-162

-162

132

132

5.041

3.025

-5.041

-3.025

0

0

03.00 Grotere veiligheid en stabiliteit, effectieve humanitaire hulpverlening en goed bestuur
03.01 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde in prioritaire gebieden

303.939

303.939

-10.452

-10.452

293.487

293.487

03.02 Effectieve humanitaire hulp

212.067

210.000

21.825

23.013

233.892

233.013

04.01 Voedselzekerheid

303.105

303.105

37.185

37.185

340.290

340.290

04.02 Effectief armoedebeleid van ontwikkelingslanden

256.936

244.138

51.940

61.671

308.876

305.809

04.03 Private sectorontwikkeling

354.678

347.528

-86.367

-81.105

268.311

266.423

4.365

0

11.325

04.00 Meer welvaart, eerlijkere verdeling en minder armoede

04.04 Effectieve Nederlandse handels- en investeringsbevordering
05.00 Toegenomen menselijke ontplooiing en sociale ontwikkeling
05.01 Goed onderwijs, goed opgeleide bevolking en capaciteit voor
onderzoek en innovatie voornamelijk ten behoeve van de
beleidsprioriteiten
05.02 Versterking van het maatschappelijk middenveld in
ontwikkelingslanden

6.960

198.600

196.004

13.385

13.385

211.985

209.389

456.125

456.125

-4.055

-4.055

452.070

452.070

52.470

52.470

-776

-776

51.694

51.694

392.957

391.464

6.795

6.630

399.752

398.094

06.01 Duurzaam milieugebruik wereldwijd

206.983

206.213

-39.188

-39.268

167.795

166.945

06.02 Efficiënt en duurzaam watergebruik, veiliger delta's en
stroomgebieden en verbeterde toegang tot drinkwater en sanitaire
voorzieningen in ontwikkelingslanden/partnerlanden

190.977

190.977

-32.959

-32.959

158.018

158.018

9.000

9.000

-954

-954

8.046

8.046

08.01 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse cultuur

12.943

11.121

-2.366

-1.322

10.577

9.799

08.02 Vergroten van begrip en/of steun voor Nederlandse zienswijzen,
standpunten en beleid in het buitenland en het versterken van het
draagvlak in eigen land voor het buitenlandbeleid

15.600

15.600

-1.179

-1.179

14.421

14.421

3.067.872

2.943.150

-50.308

-35.016

3.017.564

2.908.134

05.03 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
05.04 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen
en een halt aan de verspreiding van HIV/Aids
06.00 Duurzaam water- en milieubeheer

07.00 Regulering van het personenverkeer
07.01 Samen met (keten)partners het personenverkeer reguleren
08.00 Versterkt cultureel profiel en positieve beeldvorming in en buiten Nederland

Totaal

31

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2013
Totaal

wv. ODA

Mutatie
Totaal

Realisatie 2013

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

Toerekeningen
EU-begroting

405.600

329.867

0

0

405.600

EKI-kwijtschelding

150.000

150.000

-150.000

-150.000

0

329.867
0

Opvang asielzoekers

271.359

271.359

2.966

2.966

274.325

274.325

Totaal

826.959

751.226

-147.034

-147.034

679.925

604.192

TOTAAL UITGAVEN

5.816.371

4.334.153

-238.137

-113.943

5.578.234

4.220.210

TOTAAL UITGAVEN excl. toerekeningen

4.989.412

3.582.927

-91.103

33.091

4.898.309

3.616.018

32

Bijlage 1b. HGIS-ontvangsten 2013 per begroting en artikel (bedragen x EUR 1000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting
2013

Realisatie
2013

Mutatie

V Buitenlandse Zaken
2 Grotere veiligheid en stabiliteit, effectieve humanitaire hulpverlening en goed bestuur
10 Doorberekening Defensie diversen
50 Restituties contributies

167

0

167

1.000

890

1.890

0

396

396

41.300

6.964

48.264

790

-16

774

58.626

-14.336

44.290

3 Europese samenwerking
30 Restitutie Raad van Europa

7 Welzijn en veiligheid van Nederlanders in het buitenland en regulering van het personenverkeer
10 Consulaire dienstverlening
8 Versterkt cultureel profiel en positieve beeldvorming in en buiten Nederland
30 Doorberekening Defensie diversen
31 Algemeen
10 Diverse ontvangsten
20 Koersverschillen
Totaal

101.883

71.003

71.003

64.901

166.784

IXB Financiën
04.07.01 Ontvangsten IFI's
Totaal

7.779

-12

7.767

7.779

-12

7.767

X Defensie
20 Uitvoeren crisisbeheersingsoperaties
Totaal

1.407

196

1.603

1.407

196

1.603

0

154

154

XIII Economische Zaken
11 Goed functionerende economie en markten
99 Overig
13 Een excellent ondernemingsklimaat
99 Overig

0

284

284

Totaal

0

438

438

14.315

-12.482

1.833

24.163

1.885

26.048

XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
1 Een sterke internationale concurrentiepositie
10 Een sterke internationale concurrentiepositie
4 Meer welvaart, eerlijkere verdeling en minder armoede
20 Ontvangsten en restituties met betrekking tot leningen
21 diverse ontvangsten OS

0

19.371

19.371

Totaal

38.478

8.774

47.252

TOTAAL ONTVANGSTEN

149.547

74.297

223.844

Bijlage 2. ODA-uitgaven 2013 per beleidsthema (bedragen x EUR 1000)
Begroting 2013

Mutatie

1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
BZ
01.01 Een goed functionerende
5.086
internationale rechtsorde
01.02 Bescherming van de rechten van de
38.810
mens
BH&OS
02.01 Internationale rechtsorde
294
02.02 Mensenrechten
3.025
47.215
2. Vrede, veiligheid en stabiliteit
BZ
02.03 Bestrijding van proliferatie van
massavernietigingswapens, bevordering van
ontwapening, wapenbeheersing en het
voeren van een restrictief en transparant
wapenexportbeleid
02.05 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
in prioritaire gebieden
BH&OS
03.01 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
in prioritaire gebieden
03.02 Effectieve humanitaire hulp
V&J
31.02.20 Bekostiging Nationale politie (civ.
crisisbeh. missies)
Defensie
01.01 Crisisbeheersingsoperaties inclusief
contributies
3. Europese samenwerking
BZ
03.02 Een effectief, efficiënt en coherent
optreden van de Unie ten opzichte van derde
landen en regio's, inclusief
ontwikkelingslanden
Toerek.
EU-begroting

Realisatie 2013

Begroting/artikel

-4.253

833

V-01.01

-2.566

36.244

V-01.02

-162
-3.025
-10.006

132
0
37.209

XVII-02.01
XVII-02.02

3.252

-3.252

0

V-02.03

79.552

-16.983

62.569

V-02.05

303.939

-10.452

293.487

XVII-03.01

210.000
8.600

23.013
0

233.013
8.600

XVII-03.02
VI-31.02.20

4.400

0

4.400

X-01.01

609.743

-7.674

602.069

177.177

-21.052

156.125

V-03.02

329.867
507.044

0
-21.052

329.867
485.992

Toerekening

504

XVII-01.01

340.290
305.809

XVII-04.01
XVII-04.02

266.423
59

XVII-04.03
VI-13.03.01

182.961
3.600

IXB-04.20
XIII-16.95

4. Meer welvaart, eerlijkere verdeling en minder armoede en versterkte ontwikkelingskaders
BH&OS
01.01 Een sterke internationale
2.147
-1.643
concurrentiepositie
04.01 Voedselzekerheid
303.105
37.185
04.02 Effectief armoedebeleid van
244.138
61.671
ontwikkelingslanden
04.03 Private sectorontwikkeling
347.528
-81.105
V&J
13.03.01 Rechtshandhandhaving/Tech.ass.
200
-141
bij drugsbestr. Suriname
Financiën
04.20 Mult. Ontw. Banken en Fondsen
33.054
149.907
EZ
16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
3.556
44
(FAO)

Begroting 2013
Toerek.

EKI-kwijtschelding

5. Sociale vooruitgang
BH&OS
05.01 Goed onderwijs, goed opgeleide
bevolking en capaciteit voor onderzoek en
innovatie voornamelijk ten behoeve van de
beleidsprioriteiten
05.02 Versterking van het maatschappelijk
middenveld in ontwikkelingslanden
05.03 Gelijke rechten en kansen voor
vrouwen
05.04 Seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten voor iedereen en een halt aan de
verspreiding van HIV/aids
OCW
06.70 HBO (beurzen niet EU)
07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs
16.70 Onderzoek en wetenschappen:
WOTRO
EZ
17.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
(Intern. onderwijs)
17.10 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
(ISRIC)

6. Duurzaam water- en milieubeheer
BH&OS
06.01 Duurzaam milieugebruik wereldwijd
06.02 Efficiënt en duurzaam watergebruik,
veiliger delta's en stroomgebieden en
verbeterde toegang tot drinkwater en
sanitaire voorzieningen in
ontwikkelingslanden/partnerlanden
I&M
23.01 Meteorologie en seismologie
(contributie WMO)
EZ
16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
(UNEP)

7. Consulaire belangenbehartiging en migratie en ontwikkeling
BH&OS
07.01 Samen met (keten)partners het
personenverkeer reguleren
Toerek.
Opvang van asielzoekers

Mutatie

Realisatie 2013

Begroting/artikel

150.000
1.083.728

-150.000
15.918

0
1.099.646

Toerekening

196.004

13.385

209.389

XVII-05.01

456.125

-4.055

452.070

XVII-05.02

52.470

-776

51.694

XVII-05.03

391.464

6.630

398.094

XVII-05.04

3.453
54.564
454

0
517
0

3.453
55.081
454

VIII-06.01
VIII-07.10
VIII-16.01

35

-20

15

XIII-17.10

1.198

20

1.218

XIII-17.10

1.155.767

15.701

1.171.468

206.213
190.977

-39.268
-32.959

166.945
158.018

XVII-06.01
XVII-06.02

27

7

34

XII-23.01

243

0

243

XIII-16.95

397.460

-72.220

325.240

9.000

-954

8.046

XVII-07.01

271.359
280.359

2.966
2.012

274.325
282.371

Toerekening

35

Begroting 2013
8. Het internationaal uitdragen Nederlandse waarden en belangen
BZ
08.03 Vergroten van begrip en/of steun voor
Nederlandse zienswijzen, standpunten en
beleid in het buitenland en het versterken
van het draagvlak in eigen land voor het
buitenlandbeleid
BH&OS
08.01 Grotere buitenlandse bekendheid met
de Nederlandse cultuur
08.02 Vergroten van begrip en/of steun voor
Nederlandse zienswijzen, standpunten en
beleid in het buitenland en het versterken
van het draagvlak in eigen land voor het
buitenlandbeleid
Algemeen
11.1

Apparaatsuitgaven

Totaal ODA binnen HGIS
ODA buiten HGIS (instituten EZ)
TOTAAL ODA

Mutatie

Realisatie 2013

Begroting/artikel

136

-36

100

V-08.03

11.121

-1.322

9.799

XVII-08.01

15.600

-1.179

14.421

XVII-08.02

26.857

-2.537

24.320

225.980
225.980

-34.085
-34.085

191.895
191.895

4.334.153
4.725
4.338.878

-113.943
-4.725
-118.668

4.220.210
4.725
4.224.935

V-11.01

36

Bijlage 3. ODA-prestatie 2013 (bedragen in miljoenen EUR)
ODA-prestatie in 2013
ODA-uitgaven (1)

4.224,9

Af: Aflossingen op ODA-leningen (2)

46,3

Af: Ontvangsten op eerdere ODA-uitgaven (3)

87,5

Netto ODA (1-2-3)

BNP 2013

ODA-prestatie 2013

4.091,1

612.170,0

0,67%

Bijlage 4. ODA-uitgaven 2013 in hulprelatie- overgangsrelatie- en exitlanden
Hulprelatielanden
2013
Afghanistan
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
totaal
Burundi
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
4.3 Private sector ontwikkeling
5.4 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en HIV Aids
6.1 Duurzaam milieugebruik wereldwijd
totaal
Jemen
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.2 Effectief armoedebeleid van ontwikkelingslanden
4.3 Private sector ontwikkeling
5.1 Onderwijs en onderzoek
5.3 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
5.4 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en HIV Aids
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal

29.964.000
29.964.000

6.500.000
9.747.000
1.175.000
3.406.000
3.606.000
24.434.000

2.903.000
15.000
108.000
3.263.000
349.000
5.662.000
3.986.000
16.286.000

Mali
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
4.3 Private sector ontwikkeling
5.1 Onderwijs en onderzoek
5.4 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en HIV Aids
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal

5.655.000
43.291.000

Palestijnse gebieden
1.2 Bescherming van de rechten van de mens (H5)
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal

193.000
10.294.000
2.480.000
476.000
13.443.000

Rwanda
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
4.2 Effectief armoedebeleid van ontwikkelingslanden
4.3 Private sector ontwikkeling
6.1 Duurzaam milieugebruik wereldwijd
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal

5.954.000
26.772.000
214.000
1.299.000
2.827.000
201.000
37.267.000

4.868.000
4.187.000
1.902.000
9.494.000
17.185.000

38

Zuid-Soedan
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
totaal
Overgangsrelatielanden
Bangladesh
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
4.3 Private sector ontwikkeling
5.1 Onderwijs en onderzoek
5.3 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
5.4 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en HIV Aids
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal
Benin
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
4.3 Private sector ontwikkeling
5.4 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en HIV Aids
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal
Ethiopië
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
4.3 Private sector ontwikkeling
5.1 Onderwijs en onderzoek
5.4 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en HIV Aids
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal

33.890.000
33.890.000
2013

1.442.000
6.414.000
1.601.000
9.571.000
1.755.000
4.395.000
28.768.000
53.946.000

1.384.000
6.913.000
1.218.000
3.237.000
15.708.000
28.460.000

3.606.000
31.420.000
492.000
392.000
16.292.000
4.500.000
56.702.000

Ghana
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
4.3 Private sector ontwikkeling
5.3 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
5.4 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en HIV Aids
6.1 Duurzaam milieugebruik wereldwijd
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal

127.000
3.009.000
16.192.000

Indonesië
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
4.3 Private sector ontwikkeling
5.1 Onderwijs en onderzoek
6.1 Duurzaam milieugebruik wereldwijd
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie

5.669.000
2.298.000
983.000
9.879.000
1.569.000
7.647.000

6.580.000
175.000
20.000
6.281.000

39

totaal
Kenia
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
4.3 Private sector ontwikkeling
5.4 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en HIV Aids
6.1 Duurzaam milieugebruik wereldwijd
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal

28.045.000

5.333.000
5.122.000
2.687.000
1.541.000
5.163.000
4.272.000
24.118.000

Mozambique
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
4.3 Private sector ontwikkeling
5.2 Maatschappelijk middenveld
5.3 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
5.4 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en HIV Aids
6.1 Duurzaam milieugebruik wereldwijd
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal

2.000.000
9.884.000
41.153.000

Oeganda
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
5.1 Onderwijs en onderzoek
5.3 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
totaal

12.811.000
11.592.000
2.758.000
34.000
27.195.000

Regionale programma's
Afrika Grote Meren
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
4.1 Toegenomen voedselzekerheid in partnerlanden
6.1 Duurzaam milieugebruik wereldwijd
6.2 Integraal waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal
Hoorn van Afrika
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde

Midden-Amerika Programma
3.1 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde
totaal

Exitlanden

856.000
11.569.000
672.000
14.000
1.084.000
15.074.000

2013

4.444.000
3.511.000
10.415.000
1.241.000
19.611.000

2.916.000
2.916.000

12.489.000
12.489.000

2013

Bolivia

15.919.000

Burkina Faso

32.177.000

Colombia

9.589.000

Congo, Democratische Republiek

1.712.000
40

Egypte

2.847.000

Guatemala

2.198.000

Georgië

0

Kosovo

0

Moldavië

0

Mongolië

282.000

Nicaragua

4.467.000

Pakistan

18.792.000

Soedan

5.682.000

Senegal

4.405.000

Suriname

1.641.000

Tanzania

7.497.000

Vietnam

477.000

Zambia

5.348.000

Zuid-Afrika

6.381.000

Totaal Exitlanden

119.414.000

41

Bijlage 5. Non-ODA uitgaven 2013 per beleidsthema (bedragen x EUR 1000)
Begroting 2013
1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
BZ
01.01 Een goed functionerende
internationale rechtsorde
01.02 Bescherming van de rechten van de
mens
BH&OS
02.02 Mensenrechten
V&J
91.01.02/91.01.09 Europol/Eurojust
33.03.10 Rechtshandhaving/NFI
2. Vrede, veiligheid en stabiliteit
BZ
02.01 Goede internationale samenwerking
ter bevordering van de nationale en
bondgenootschappelijke veiligheid
02.02 Bestrijding en terugdringing van het
internationale terrorisme en andere
vormen van internationale criminaliteit
02.03 Bestrijding van proliferatie van
massavernietigingswapens, bevordering
van ontwapening, wapenbeheersing en het
voeren van een restrictief en transparant
wapenexportbeleid
02.05 Veiligheid, goed bestuur en
rechtsorde in prioritaire gebieden
BH&OS
03.02 Effectieve humanitaire hulp
V&J
31.02.20 Bekostiging Nationale politie (civ.
crisisbeh. missies)
36.02.58 Nat. Veiligheid en
terrorismebestrijding (NSS)
BZK
62.01 Apparaat
Defensie
01.01 Crisisbeheersingsoperaties inclusief
contributies
3. Europese samenwerking
3.3
Een hechtere Europese
waardengemeenschap
3.4
Versterkte Nederlandse positie in de Unie
van 27
Toerek.
EU-begroting

Mutatie

Realisatie 2013

Begroting/artikel

47.130

4.549

51.679

V-01.01

18.525

-943

17.582

V-01.02

2.016
27.524
519
95.714

-2.016
-4.263
15
-2.458

0
23.261
534
93.256

XVII-02.02
VI-91.01.02
VI-33.03.10

20.721

2.600

23.321

V-02.01

500

0

500

V-02.02

9.502

3.124

12.626

V-02.03

139.967

-12.511

127.456

V-02.05

2.067
0

-1.188
5.432

879
5.432

XVII-03.02
VI-31.02.20

700

376

1.076

VI-36.02.58

0
186.100

500
-20.080

500
166.020

VII-62.01
X-01.01

359.557

-21.747

337.810

9.748

394

10.142

V-03.03

3.860

250

4.110

V-03.04

75.733
89.341

0
644

75.733
89.985

Toerekening

-2.014

286

V-04.02

-661

86.389

XVII-01.01

4. Meer welvaart, eerlijkere verdeling en minder armoede en versterkte ontwikkelingskaders
BZ
04.02 Effectief armoedebeleid van
2.300
ontwikkelingslanden
BH&OS
01.01 Een sterke internationale
87.050
concurrentiepositie

V&J
I&M
EZ

04.02 Effectief armoedebeleid van
ontwikkelingslanden
04.03 Private sectorontwikkeling
04.04 Effectieve Nederlandse handels- en
investeringsbevordering
91.01.01 Effectieve besturing van het
Justitieapparaat/WIPO
17.01 Luchtvaart
18.01 Scheepvaart
11.55 Opdrachten
11.95 Bijdragen (inter)nationale
organisaties
12.05 Subsidies
12.65 Baten- en lastendiensten (attachés)
12.95 Bijdragen (inter)nationale
organisaties
13.65 Baten- en lastendiensten (attachés)
13.95 Bijdragen (inter)nationale
organisaties
16.55 Opdrachten
16.65 Bijdragen aan baten-lastendiensten
16.95 Bijdragen (inter)nationale
organisaties (FAO)
16.95 Bijdragen (inter)nationale
organisaties (Clinton Foundation)
16.95 Overig
18.55 Opdrachten
18.95 Bijdragen aan (inter)nationale
organisaties

5. Sociale vooruitgang
BH&OS
05.01 Goed onderwijs, goed opgeleide
bevolking en capaciteit voor onderzoek en
innovatie voornamelijk ten behoeve van de
beleidsprioriteiten
05.04 Seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten voor iedereen en
een halt aan de verspreiding van HIV/aids
OCW
07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs
VWS
9.12 Internationale samenwerking/WHO
partnerschap

6. Duurzaam water- en milieubeheer
BH&OS
06.01 Duurzaam milieugebruik wereldwijd

Begroting 2013

Mutatie

Realisatie 2013

Begroting/artikel

12.798

-9.731

3.067

XVII-04.02

7.150
6.960

-5.262
4.365

1.888
11.325

XVII-04.03
XVII-04.04

243

-43

200

VI-91.01.01

1.115
925
137
2.396

116
-68
-137
-737

1.231
857
0
1.659

XII-17.01
XII-18.01
XIII-11.55
XIII-11.95

4.385
5.857
390

-1.683
-1.410
-38

2.702
4.447
352

XIII-12.05
XIII-12.65
XIII-12.95

10.455
2.745

22
-432

10.477
2.313

XIII-13.65
XIII-13.95

160
1.000
3.417

-160
11.646
989

0
12.646
4.406

XIII-16.55
XIII-16.65
XIII-16.95

0

4.366

4.366

XIII-16.95

699
61
888

-699
-61
-420

0
0
468

XIII-16.95
XIII-18.55
XIII-18.95

151.131

-2.252

148.879

2.596

0

2.596

XVII-05.01

1.493

165

1.658

XVII-05.04

3.281
4.721

7
0

3.288
4.721

VIII-07.10
XVI-97.01

12.091

172

12.263

770

80

850

XVII-06-01

43

I&M

EZ

11.01 Algemeen waterbeleid (Partners
voor Water)
23.01 Meteorologie en seismologie
(contributie WMO)
19.02 Int. Beleid, coordinatie en
samenwerking
19.02 Int. Beleid, coordinatie en
samenwerking/CDM
14.55 Opdrachten (Joint Implementation)
14.65 Bijdragen aan baten-lastendiensten
14.95 Bijdragen aan (inter)nationale
organisaties

7. Consulaire belangenbehartiging en migratie en ontwikkeling
BZ
07.01 Op basis van eigen
verantwoordelijkheid consulaire
dienstverlening bieden aan Nederlanders in
het buitenland
07.02 Samen met (keten)partners het
personenverkeer reguleren
8. Het internationaal uitdragen Nederlandse waarden en belangen
BZ
08.01 Grotere buitenlandse bekendheid
met de Nederlandse cultuur
08.02 Een aantrekkelijk vestigingsklimaat
voor internationale organisaties in
Nederland
08.03 Vergroten van begrip en/of steun
voor Nederlandse zienswijzen,
standpunten en beleid in het buitenland en
het versterken van het draagvlak in eigen
land voor het buitenlandbeleid
BH&OS
08.01 Grotere buitenlandse bekendheid
met de Nederlandse cultuur
OCW
08.71/76/77 Int. Beleid: Cultuur overig
14.70/71 Cultuur: overig
Overige uitgaven
9.1
Geheim
10.1
Nominaal en onvoorzien
11.1
Apparaatsuitgaven
Div. dept.
Attachés

Totaal non-ODA

Begroting 2013

Mutatie

Realisatie 2013

Begroting/artikel

9.536

2.079

11.615

XII-01.01

709

216

925

XII-09.01

5.364

-2.291

3.073

XII-06.03

31.686

-1.781

29.905

XII-06.03

33.651
0
1.005

-23.244
437
-662

10.407
437
343

XIII-14.55
XIII-14.65
XIII-14.95

82.721

-25.166

57.555

14.809

1.044

15.853

V-07.01

1.155

-47

1.108

V-07.02

15.964

997

16.961

7.246

-1.428

5.818

V-08.01

13.775

14.047

27.822

V-08.03

22.282

-1.900

20.382

V-08.03

1.822

-1.044

778

XVII-08.01

904
4.566
50.595

-189
1.000
10.396

715
5.566
60.991

VIII-08.11
VIII-14.01/02/04

0
33.597
544.239
47.268
625.104

163
-29.839
-41.762
-13.432
-84.870

163
3.758
502.477
33.836
540.234

V-9.1
V-10.01
V-11.01
Div. Begrotingen

1.482.218

-124.194

1.358.024

44