Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 886

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 12 november 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken
over de brief van 5 november 2015 over de geannoteerde agenda
Landbouw- en Visserijraad 16 november 2015 (Kamerstuk 21 501-32, nr.
885).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 november 2015 aan de Staatssecretaris van Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 11 november 2015
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
De Vos

kst-21501-32-886
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

1

Inhoudsopgave
I
II
III

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Volledige agenda

2
13
20

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben begrepen dat het Europees
parlement op woensdag 28 oktober het voorstel van de Europese
Commissie om lidstaten zelf te laten bepalen of zij GGO-producten willen
toestaan met 557 tegenstemmen ten opzichte van 75 vóór heeft
verworpen. Zoals deze leden al eerder aangegeven hebben zijn zij ook
geen voorstander van dit voorstel aangezien het in strijd is met het
interne-markt principe van de Europese Unie. Hoe gaat dit proces nu
verder? Zal de Commissie dit voorstel eindelijk intrekken en toegeven dat
het een slechte stap was? Zo niet, wat is volgens de Staatssecretaris dan
de waarde van een democratische tegenstem? Welke actie gaat de
Staatssecretaris tijdens de Raad ondernemen om zich met andere
EU-lidstaten sterk te maken tegen verwerping van dit voorstel?
In het verslag van de Landbouw- en Visserijraad (TK 21 501-32, nr. 884)
wordt er aangegeven dat Nederland zich achter het Luxemburgs
voorzitterschap heeft geschaard om, op de balans tussen het kwekersrecht en het octrooirecht, een brief te sturen naar de voorzitter van de
Raad voor Concurrentievermogen. De leden van de VVD-fractie ondersteunen het belang van dit onderwerp en onderkennen de risico’s op dit
onderwerp. In dit licht willen deze leden vragen of de brief met de inzet
ook met de Tweede Kamer zal worden gedeeld. In het zelfde verslag staat
te lezen dat tijdens de lunchbespreking veel andere lidstaten Nederland
hebben gesteund op haar positie. De leden van de VVD-fractie willen
vragen welke lidstaten dit zijn en hoe het krachtenveld er Europees op
moment uitziet?
Deze leden begrijpen dat tijdens de Landbouwraad de eerste lezing over
de voorgestelde verordening voor nieuwe voedingsmiddelen wordt
besproken. Het Europees parlement heeft op 28 oktober ingestemd met
de uiteindelijke tekst. Kan de Staatssecretaris een appreciatie geven van
het aangenomen standpunt van het EP op het kloonverbod? In een eerder
stadium heeft de Europese Commissie al aangegeven dat een importverbod op producten afkomstig van gekloonde dieren onhaalbaar is.
Verwacht de Staatssecretaris dat een verbod op alle voedsel dat afkomstig
is van gekloonde dieren of hun nakomelingen na te leven is? Hoe zal
controle hierop plaatsvinden? Aan het DNA is immers niet te zien of het
over een gekloond dier gaat of niet. Verwacht de Staatssecretaris dat dit
voorstel de eindstreep zal halen, of is hier sprake van een emotionele
oproep van het Europees parlement. Hoe verhoudt dit verbod zich tot
internationale handelsafspraken? Wat is de mening van de World Trade
Organization op dit onderwerp?
De leden van de VVD-fractie willen vragen wat de vorige week in het
Europees parlement aangenomen nieuwe wetgeving betekent voor de
toelating van nieuwe voedingsmiddelen. Welke voordelen levert de nieuw
aangenomen Europese wetgeving op voor de toelating van nieuwe
voedingsmiddelen? Deze leden maken zich wel zorgen wat deze nieuwe
wetgeving betekent voor voedingsmiddelen die al jaren op de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

2

markt verkrijgbaar zijn, maar nu met deze wetgeving onder nieuwe
voedingsmiddelen worden geschaard?
Klopt het dat bijvoorbeeld producten op basis van insecten, een bron van
eiwitten, die al jaren op de Europese markt beschikbaar zijn opnieuw door
een toelatingsprocedure zouden moeten? Wat betekent dit voor producenten van bijvoorbeeld insecten? Worden zij nu niet geconfronteerd met
onnodige administratieve lasten en nieuwe kosten? Is de Staatssecretaris
met de leden van de VVD-fractie van mening dat dit zonde zou zijn en het
bedrijfsleven onnodig belemmert?
De Staatssecretaris geeft in het verslag aan dat er een compromis is
bereikt op het plant- en diergezondheidspakket. Deze leden willen de
Staatssecretaris vragen hoe dit compromis er uitziet en wat dit betekent
voor Nederland, en Nederlandse bedrijven. Wanneer kan de Tweede
Kamer de voortgangsrapportage tegemoet zien en zal er ook binnen deze
voortgangsrapportage worden ingegaan op de mogelijke financiële
effecten?
Tijdens het Algemeen Overleg Landbouw- en Visserijraad van 14 oktober
jl. hebben deze leden gevraagd hoe het staat met gevraagde uitzonderingen op de aanlandplicht, en wanneer de Europese Commissie hier
uitsluitsel over kan geven. Onlangs kwam in een krantenbericht nogmaals
de urgentie naar voren1. Zelfs faillissementen dreigen, zo wordt er
gesteld. Over nauwelijks twee maanden moet de platvissector aan de slag
met de aanlandplicht, maar zij heeft al meerdere malen aangegeven dat
zonder de gevraagde uitzonderingen, zij in de problemen komen. Kan de
Staatssecretaris aangeven wanneer de platvissector uitsluitsel zal krijgen?
En wat betekent het voor de inwerkingtreding van de aanlandplicht voor
de platvissector wanneer het uitsluitsel er nog niet is vanuit de Europese
Commissie op 1 januari 2016?
De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris om een reactie
vragen op het bericht dat Noorwegen ons de haringoorlog heeft
verklaard2. Volgens de berichtgeving wordt de Nederlandse vloot, tegen
de afspraken in, direct teruggestuurd bij Spitsbergen. Dit gebeurt onder
meer onder dreigement van aan de ketting legging. Deze leden willen
weten of het klopt dat de Noorse autoriteiten plotseling het gebied binnen
200 zeemijl van de eilandengroep Spitsbergen exclusief Noors gebied
hebben verklaard. Wat vindt de Staatssecretaris van de houding van
Noorwegen? Welke gevolgen heeft deze houding van de Noorse
autoriteiten voor de Nederlandse visserij? Is de Staatssecretaris bereid de
Noorse collega hierop aan te spreken? Daarnaast zijn zij benieuwd hoe de
onderhandelingen voor nieuwe quota verlopen en of bovenstaande hierin
wordt meegenomen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie feliciteren de nieuwe staatsecretaris met zijn
benoeming en kijken uit naar de debatten die volgen.
Deze leden zijn geschrokken van de uitkomsten van het onderzoek van de
Europese Rekenkamer en vragen de staatsecretaris om een appreciatie
van het rapport. Ook vragen zij of de uitkomsten van het rapport van de
Europese Rekenkamer mogelijk effect hebben op het afsluiten van de
lopende visserijcontracten. Zo ja, waarom, en zo nee, waarom niet?
1
2

http://www.telegraaf-mobile.nl/dft/article/24696705/platvisvloot-verstrikt-in-brusselse-regels
http://eservice-data.solidam.com.s3-website-us-east-1.amazonaws.com/publication/telegraaf/
native-app/issue/2015/10/24/0001/public/frame/
b519e6655299645f7ea515db06bb70b6e14a75d4.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

3

De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat er een nieuwe regeling
moet komen voor de inzaaidatum van vangstgewassen. Deze leden willen
dat hierbij rekening wordt gehouden met de latere oogst van verschillende gewassen, zoals soja, en het feit dat vangstgewassen die hierna
geplant worden niet ontkiemen. Zij hebben begrepen dat deze nieuwe
regeling inmiddels in ontwikkeling is. De leden van de PvdA-fractie vragen
de Staatssecretaris wanneer de invoering wordt verwacht.
Deze leden begrijpen dat de verdeling van de steun van € 29,94 miljoen
momenteel wordt uitgewerkt in nauw overleg met het betrokken
bedrijfsleven. Zij vragen de Staatssecretaris of hier ook maatschappelijke
organisaties bij betrokken zijn. Zo nee, is de Staatssecretaris bereid deze
organisaties er alsnog bij te betrekken?
De leden van de PvdA-fractie hebben begrepen dat er grote aanpassingen
zijn voorgesteld voor het voorstel Biologische Productie van de Europese
Commissie in het verslag van de rapporteur van het Europees parlement.
Kan de Staatssecretaris aangeven wat deze aanpassingen zijn? Kan de
Staatssecretaris een appreciatie geven van de voorstellen? Daarnaast
vragen deze leden of Nederland een actieve rol zal vervullen in de
trialogen hierover tijdens het aankomende Nederlandse
EU-voorzitterschap.
Zij hebben gelezen dat de Ministers van negen EU-lidstaten (Nederland
niet) samen met een aantal Europarlementariërs een brief aan Eurocommissaris Vella voor Milieu, Maritieme Zaken en Visserij en aan Eurocommissaris Timmermans hebben geschreven waarin zij de Europese
Commissie oproepen om de bestaande wetgeving op het gebied van de
Vogel- en Habitatrichtlijn/Natura2000 niet te wijzigen. Kunt u een
appreciatie van de brief geven, evenals van de voorstellen van de
Europese Commissie? De leden van de PvdA-fractie vragen daarnaast
waarom de brief aan de Eurocommissarissen niet door u is ondertekend.
Voorzitterschap
Deze leden vragen de Staatssecretaris of hij zijn plannen voor het
voorzitterschap kan toelichten.
Zij betreuren het dat de geannoteerde agenda van de Landbouw- en
Visserijlaat pas zo laat (slechts één dag voor de deadline) beschikbaar
was. De leden van de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris of deze in de
toekomst eerder beschikbaar kan komen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de stukken voor
de Landbouw- en Visserijraad en hebben enkele vragen en opmerkingen.
Deze leden vinden het een goed voorstel van het Europees parlement om
de rechtsgrond van de visserijprotocollen Groenland en Liberia zo te
wijzigen dat het Europees parlement om goedkeuring wordt gevraagd.
Wat is het standpunt van het kabinet in deze? Gaat dit voortaan voor alle
visserijprotocollen gelden? Zij vragen of de Staatssecretaris het idee heeft
dat duurzaamheidsaspecten in de voorliggende protocollen afdoende zijn
geborgd? Hoe wordt overbevissing voorkomen en in hoeverre zijn de data
over visbestanden waar de aantallen in het protocol op gebaseerd zijn,
betrouwbaar?
De leden van de SP-fractie vragen of de Staatssecretaris een appreciatie
kan geven van de brief die 9 lidstaten en een groot aantal Europarlementariërs schreven om te vragen de Vogel- en Habitatrichtlijn niet te wijzigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

4

Deze leden vragen of de Staatssecretaris kan aangeven waar de
verschillen in benadering zitten tussen het Europees parlement en de
Raad en welke rol Nederland zal spelen in de triloog-bijeenkomsten en
hoe zij het Voorzitterschap in deze in gaat vullen. Leidt het Nederlands
Voorzitterschap tot een aangepast of afgezwakt standpunt betreffende de
biologische verordening? Onderschrijft de Staatssecretaris dat het voor
een biologische verordening noodzakelijk is dat zij gedragen wordt door
de biologische sector? Blijft de Staatssecretaris in de eerste plaats inzetten
op aanpassing van de oude richtlijn in plaats van het opstellen van een
nieuwe?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken zich ernstig zorgen over de uitvoering
van het Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP) 2014–2020. Het POP is
er al ruim een jaar en evengoed stellen deze leden vast dat er nog geen
regeling in werking is. Zij vragen of het klopt dat nog maar twee
provincies voor een deel van het POP een verordening hebben vastgesteld. Onder andere voor innovatie, samenwerking, natuur en waterbeheer is het van groot belang dat er goede subsidieregelingen komen
voor het POP in de provincies. Is de Staatssecretaris het met de leden van
de CDA-fractie eens dat doordat de verordeningen van de provincies zo
lang op zich laten wachtten er een ophoping van het budget ontstaat?
Acht de Staatssecretaris dit wenselijk? Zou de Staatssecretaris aan kunnen
geven waarom de uitvoering van het POP zo lang duurt? Het kan niet zo
zijn dat deze middelen voor innovatie niet op het boeren erf komen in de
komende jaren. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat ook hij
daar een verantwoordelijkheid in heeft? Is hij bereid om de regie wat meer
te nemen en daarbij ook de sector te betrekken? De leden van CDA-fractie
willen de Staatssecretaris vragen hoe hij denkt verdere ophoping te
kunnen voorkomen, en de provincies te ondersteunen waar nodig om
eindelijk uitwerking te geven aan POP3? Ziet de Staatssecretaris mogelijkheden om de rol van het POP regiebureau te versterken?
Deze leden hechten in het bijzonder veel belang aan de Jonge Boerenregeling. Daarom zijn deze leden ook zeer teleurgesteld dat ook deze
regeling er maar niet komt. Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen
dat de regeling zo snel mogelijk open wordt gesteld, er duidelijkheid komt
bij de betreffende autoriteiten en dit ook een positief en langdurig
resultaat heeft voor de toekomst?
Wat betreft de vereenvoudiging van het Gemeenschappelijk Landbouw
Beleid (GLB) stellen de leden van de CDA-fractie vast dat er weinig
vooruitgang is geboekt in het afgelopen jaar. Wat zijn de plannen van deze
Staatssecretaris ten aanzien van de vereenvoudiging en hoe gaat hij deze
bereiken, zo vragen deze leden. Is de Staatssecretaris bereid zich
hernieuwd in te spannen om ervoor te zorgen dat het gedetailleerd
management van groenbedekking als inrichting van de ecologische
aandachtsgebieden vereenvoudigd wordt? Zo nee, waarom niet?
Tijdens de Landbouw- en Visserijraad zal er ook van gedachten gewisseld
worden over TTIP. Ten aanzien van de onderhandelingen vragen de leden
van de CDA-fractie hoe het hier mee staat. Is de Staatssecretaris bereid
om zich in te spannen om ervoor te zorgen dat de import in de Europese
Unie van met name vleesproducten ook zal moeten voldoen aan de
Europese milieu en dierenwelzijnsstandaarden? Hoe gaat de Staatssecretaris het kabinet hiervan overtuigen?
Deze leden vragen daarnaast hoe het op dit moment staat met de
uitvoering van het huidige schoolfruitprogramma in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

5

De leden van de CDA-fractie hebben ook zorgen over de insleep van
plantenziekten. Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen deze dreiging,
bijvoorbeeld ten aanzien van de plantenziekte onder olijfbomen in Italië;
Xylella? Hoe schat de Staatssecretaris de kans in dat deze via handelsbedrijven Nederland binnen komt? Hoeveel planmateriaal uit Italië wordt er
in Nederland verhandeld?
De productie-, handelsbedrijven en tuincentra zijn een zeer grote business
in Nederland, en de insleep van een plaag of ziekte, zoals in het verleden
de boktor, leidt tot miljoenenverlies. Bovendien is dit zeer schadelijk voor
onze export. Ziet de Staatssecretaris mogelijkheden om regels op te
stellen om de import van mogelijk bedreigend plantenmateriaal te
voorkomen in productiegebieden? Zou het mogelijk zijn om bij gevaren,
zoals nu bij Xylella, de import en productie gescheiden te houden? Hoe
kan het tracking and tracing op Europees niveau ook daadwerkelijk inhoud
krijgen? Is de Staatssecretaris bereid zich hiervoor in te spannen? Hoe
zorgen we ervoor dat ook in andere landen de preventie en bedrijfshygiëne voorop staan zodat besmettingen voorkomen kunnen worden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie merken op dat de reactie van de Staatssecretaris op de Mid-Term Review van de EU 2020 Biodiversiteitsstrategie
summier is. In de reactie beschreef de Staatssecretaris de inzet zonder die
concreet te koppelen aan de streefdoelen uit de EU 2020 Biodiversiteitsstrategie. Deze leden zien graag alsnog een uitgebreidere reactie van de
Staatssecretaris. Zij willen hem verzoeken daarbij in ieder geval per
streefdoel aan te geven hoe de Nederlandse vordering is, welke aanvullende maatregelen overwogen worden en wat de Nederlandse inzet in de
Raad van Ministers is om andere landen aan te sporen tot vergrote
inspanningen om de streefdoelen binnen de vastgestelde termijn te
bereiken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Staatssecretaris een
update kan geven van de status van de verschillende duurzaamheidscertificaten voor vergroening die Nederland aan de Commissie heeft
voorgelegd.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
brieven die op 26 en 27 oktober respectievelijk door de verantwoordelijke
Ministers van negen lidstaten en door een aantal Europarlementariërs
afkomstig uit alle grote fracties van het Europees parlement gestuurd zijn
naar de Eurocommissarissen Vella en Timmermans waarin zij de
Commissie oproepen om de bestaande wetgeving op het gebied van de
Vogel- en Habitatrichtlijnen (VHR) niet te wijzigen. Deze leden vragen de
Staatssecretaris om een appreciatie van beide brieven. Wat is er volgens
de Staatssecretaris nodig om de doelstellingen van de VHR in Nederland
te halen, indien de richtlijnen zelf ongewijzigd blijven?
De Staatssecretaris geeft aan dat in de onderhandelingen sprake moet zijn
van het vasthouden aan EU-normen ter bescherming van mens, dier,
plant en milieu. Tegelijkertijd is er bij TTIP sprake van het wederzijds
erkennen van standaarden. Hoe verhoudt het een zich tot het ander,
vragen de leden van de ChristenUnie-fractie. Betekent dit als de
EU-normen ter bescherming van mens, dier, plant en milieu op een
bepaald domein hoger zijn dan de VS-normen op dat domein, dat
Amerikaanse producten die naar de EU worden geëxporteerd in dat geval
altijd dienen te voldoen aan de hogere EU-normen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

6

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wanneer de nationale
enveloppe kan worden uitgekeerd. Dient de Europese Commissie eerst
akkoord te geven aan de objectieve criteria en de maatregelen die worden
genomen om concurrentieverstoring te voorkomen? Wat betreft de
concurrentieverstoring, betekent dit dat de Commissie nationale cofinanciering streng zal beoordelen? Deze leden hechten eraan dat de middelen,
die bedoeld zijn als noodsteun, zo spoedig mogelijk worden uitgekeerd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben nog enkele vragen over de vereenvoudiging van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. In de eerste helft
van 2016 zal de Europese Commissie met vereenvoudigingsvoorstellen op
het vlak van vergroening komen. Is het de inzet van de Staatssecretaris
om deze zoveel mogelijk al voor 2016 van kracht te laten worden? Vanuit
het bedrijfsleven zijn verschillende voorstellen gedaan. De Staatssecretaris heeft in februari jl. ook voorstellen op tafel gelegd (Kamerstuk 28 625
nr. 221). Welke acties onderneemt de Staatssecretaris om ervoor te zorgen
dat deze voorstellen door de Europese Commissie overgenomen worden?
In hoeverre neemt de Staatssecretaris de voorstellen vanuit de sector
daarin mee? Blijft de Staatssecretaris hierover in overleg met de sector?
Is er al Europese goedkeuring voor het alternatieve vergroeningspakket
van akkerbouwers uit het Oldambt in samenwerking met de Stichting
Veldleeuwerik? De Europese Commissie wil bij controles en sancties een
meer proportionele en risicogebaseerde aanpak. Deze leden horen in dit
verband graag hoe de afgelopen jaren in de Nederlandse praktijk is
omgegaan met de korting op toeslagrechten in verband met het niet
voldoen aan de randvoorwaarden. Kan de Staatssecretaris aangeven in
hoeveel gevallen in de afgelopen jaren in dat verband een waarschuwing
en/of daadwerkelijke korting is gegeven? Kan de Staatssecretaris ook enig
inzicht geven in de kortingspercentages waar het daarbij om ging?
Zij hebben nog enkele vragen over de invoering van de aanlandplicht. Per
1 januari 2016 wordt voor verschillende vistuigen en categorieën Noordse
kreeft, schol en tong de aanlandplicht ingevoerd. Deze leden merken dat
er bij visserijorganisaties en visafslagen nog heel veel vragen leven over
de verdeling van de verantwoordelijkheid voor de aan- en afvoer en de
verwerking van discards, registratie en kosten, over de quotumophoging
en over administratieve zaken. Zij hebben meer duidelijkheid nodig. Wat is
nu de stand van zaken? Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat er
voor 1 januari 2016 duidelijkheid komt, dan wel dat er een werkbare
situatie ontstaat?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de geannoteerde agenda en de overige Kamerbrieven. Zij willen daar
graag enkele vragen over stellen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen dat de EU en de VS in
de laatste ronde onderhandelingen over TTIP hebben aangegeven door te
gaan met het bieden van meer transparantie over de onderhandelingen.
Deze leden horen graag wat dat concreet gaat betekenen, aangezien er
nog helemaal niets transparant aan de onderhandelingen is geweest tot
nu toe. Sterker nog, het gelekte duurzaamheidshoofdstuk van de
EU-onderhandelaars, wat onder andere ook ingaat op landbouw, visserij
en natuur komt niet overeen met de informatie die door de Europese
Commissie wordt gegeven over haar inzet. Deelt de Staatssecretaris de
mening dat het hoofdstuk zoals dat nu kennelijk op de onderhandelings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

7

tafels ligt geen enkele waarborg biedt voor het handhaven van de huidige
Europese regels op het gebied van milieu, natuur, voedselveiligheid,
dierenwelzijn en al die andere dingen waarvan de Europese Commissie en
de Staatssecretaris steeds hebben verzekerd dat vastgehouden moet
worden aan EU-normen ter bescherming van mens, dier, plant en milieu?
Zo ja, is de Staatssecretaris bereid in te brengen dat het hoofdstuk waar
kennelijk nu over onderhandeld wordt grondig herschreven moet
worden? Zo nee, waarom niet?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
het standpunt van de Staatssecretaris betreffende de situatie in de
zuivelmarkt. De Nederlandse zuivelsector ziet niets in ingrijpen in de markt
en heeft aangegeven dat de crisisontwikkelingen binnen de zuivelmarkt te
voorzien waren. De Staatssecretaris geeft aan daarom in de Raad te zullen
aangeven dat Nederland vast blijft houden aan marktoriëntatie. Deze
leden vragen in hoeverre de Staatssecretaris zijn beleid laat leiden door
de lobby van de zuivelsector. Kan de Staatssecretaris aangeven waarom
Nederland dan een aanvraag heeft gedaan voor de particuliere opslag van
6.193 ton kaas? Kan de Staatssecretaris aangeven of deze aanvraag
inmiddels is goedgekeurd en hoeveel deze maatregel kost?
Sinds 2011 is ruim 55% van de Nederlandse koeienbedrijven meer koeien
gaan houden, zo constateren deze leden. De melkveestapel heeft zich
uitgebreid met 157.000 koeien. Door deze ondoordachte uitbreiding, als
gevolg van het opheffen van de melkquota, is er een nog groter overschot
aan mest ontstaan en een overproductie aan zuivel. De productie melk per
koe is tot een maximum omhoog geschaald wat ten koste gaat van de
gezondheid en het welzijn van de melkkoeien. De melkveehouderij die
altijd een redelijk positief imago had vanwege de koe in de wei, heeft zich
ontwikkeld tot een mechanische en intensieve industrie waarbij meer en
meer koeien levenslang opgesloten zitten. De Staatssecretaris geeft aan
dat Europese maatregelen gericht moeten zijn op het stimuleren van de
export. Betekent dit dat er de komende jaren een toename is van het
gesleep met runderen en kalfjes vanuit Nederland? Hoe ziet de Staatssecretaris de toename van export in het kader van de kalvertransportproblemen die het Platform Landbouw, Innovatie en Samenleving heeft
geconstateerd in een rapport uit 2014. Het kabinet heeft destijds aangegeven de zorgen uit dit rapport te delen. De Staatssecretaris heeft destijds
de kalversector gevraagd om op korte termijn met een verduurzamingsen transitieagenda te komen. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie
constateren dat er sindsdien geen concrete maatregel is geweest die heeft
bijgedragen aan het wegnemen van de risico’s zoals die zijn geconstateerd door Platform LIS, en zij willen graag weten waarom. Is de Staatssecretaris alsnog bereid om maatregelen te nemen om de Nederlandse
kalversector te regionaliseren en hier binnen Europa voor te pleiten?
Regionaliseren draagt bij aan echte verduurzaming, wat volgens de
begroting een kerntaak van het kabinet is. Deze leden wijzen het gebruik
van Europees geld om Europese producten op de externe markt, dus
buiten Europa, te promoten sterk af. Zij zijn van mening dat het landbouwbeleid gericht moet zijn op het regionaliseren van de Europese landbouw.
Het gebruiken van Europees geld om meer producten af te kunnen zetten
buiten de Europese grenzen is bovendien een maatregel die ten koste
gaat van de positie van ontwikkelingslanden, en dat is niet acceptabel.
Door onze eigen economie en voedselproductie te regionaliseren, stellen
wij ontwikkelingslanden in staat dat ook te doen. We moeten onze
voetafdruk verkleinen en de handel eerlijker maken. Is de Staatssecretaris
het daar mee eens? Zo ja, op welke wijze wil hij daar op inzetten? Zo nee,
waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

8

Ook vanuit de zuivelsector, onder andere door De European Milk Board3,
wordt aangegeven dat de oorzaak en de oplossing van de zuivelcrisis
aanbodgerelateerd is. Het is een gemiste kans voor het kabinet, de sector
en diens verduurzamingsplannen als er nu geen drastische maatregelen
getroffen worden aan de aanbodzijde, aldus deze leden. Hoe beoordeelt
de Staatssecretaris deze uitspraken van de zuivelsector en is de Staatssecretaris bereid om vanuit het steunmaatregelenpakket in te zetten om het
inperken van het aanbod?
Dat het behalen van de biodiversiteitsdoelen voor Nederland noodzakelijk
is, is overduidelijk voor de leden van de Partij voor de Dieren-fractie. De
Nederlandse natuur staat er slecht voor: 60% van de beschermde dieren
en planten en 77% van hun leefgebieden zijn in gevaar. Slechts 4% van de
leefgebieden verkeert in goede staat. Deze leden zijn daarom diep
teleurgesteld dat slechts een van de zes internationaal gestelde biodiversiteitsdoelen op weg is om in 2020 gehaald te worden. Het verbaast hen
niet dat dit het doel «de aanpak van invasieve exoten» is, waarbij vooral
verjaagd en bejaagd mag worden. Zij hebben er voortdurend op gewezen
dat het kabinet zich onvoldoende inzet om verdere achteruitgang van de
Nederlandse natuur een halt toe te roepen, laat staan om een verbetering
te realiseren. Dit beeld wordt bevestigd in het onlangs verschenen rapport
«Topsector Natuur» van bureau Ulucus. Nederland loopt ver achter op
schema met het uitvoeren van de Europese regelgeving. Het aanwijzen
van Natura-2000 gebieden, het opstellen van beheerplannen, het
verbinden van natuurgebieden zijn taken waarmee te lang gewacht is en
waar in sommige gevallen nog steeds op gewacht wordt. Het rapport
bevestigd ook wat de leden van de Partij voor de Dieren-fractie steeds
aankaarten: het terug schroeven van ambities, bezuinigingen en het
afschuiven van verantwoording naar provincies, de Nederlandse
biodiversiteit alles behalve geholpen heeft. Deze leden zijn blij dat de
staatsecretaris erkent dat doorgaan op de huidige voet geen optie is en
zich eindelijk gaat richten op de taken die allang gedaan hadden moeten
worden. Kan de Staatssecretaris garanderen dat verdere vertraging van
de uitvoering van de hoognodige maatregelen uitblijft? Erkent de
Staatssecretaris dat het afschuiven van de verantwoording naar de
provincies de natuur en biodiversiteit niet heeft geholpen en dat een
sterkere regierol van de Staatssecretaris nodig is? Hoe gaat u als
eindverantwoordelijke zorgdragen voor een voortvarende implementatie
van de Vogel- en Habitatrichtlijn en het tijdig halen van de internationale
biodiversiteitsdoelen?
De leden van de partij voor de Dieren-fractie maken zich zorgen over de
effectiviteit van de Vogel- en Habitatrichtlijn, zolang de intensivering van
de landbouw en veehouderij onverminderd doorgaat. Dit zijn immers de
belangrijkste veroorzakers van de slechte staat van de Nederlandse
natuur. De effecten van intensieve landbouw en veehouderij zijn goed
zichtbaar op het platteland, waar weidevogels in schrikbarend tempo
afnemen. Deelt de Staatssecretaris de mening van deze leden dat het
nieuwe aangekondigde stelsel van agrarisch natuurbeheer het herstel van
de weidevogels niet zal herstellen, zolang intensivering van landbouw en
veehouderij doorgaat?
Deelt de Staatssecretaris de mening van deze leden dat de PAS, welke
door de Staatssecretaris is ingezet als extra maatregel tegen het biodiversiteitsverlies, onmogelijk bijdraagt tot het behalen van de biodiversiteitsdoelen in 2020, alleen al omdat de eerste 6 jaar geen verlaging van de
stikstofdepositie op natuur verwacht wordt? Kan de Staatssecretaris
aangeven hoe het voornemen om wildlife crime tegen te gaan bijdraagt
3

http://www.agriland.ie/farming-news/european-dairy-farmers-want-supply-control-times-crisis/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

9

aan het stoppen van het biodiversiteitsverlies in Nederland? Kunnen zij
hieruit concluderen dat de Staatssecretaris niet alleen de jacht van dieren
als leeuwen, tijgers en olifanten tegen zal gaan, maar ook harder zal
optreden tegen ongewenste jachtpraktijken en jachttoerisme in
Nederland?
De leden vragen zich af waarom de Staatssecretaris de fitnesscheck
aangrijpt voor een «vereenvoudiging en meer flexibele en dynamisch
invulling van de Europese regels». Kan de Staatssecretaris uitleggen hoe
flexibilisering van de regels bijdraagt aan het behalen van de natuurdoelen? De Europese natuurbescherming wordt alom erkend als één van
de meest succesvolle natuurbeschermingsinstrumenten ter wereld. Deelt
de Staatssecretaris de mening van de leden dat juist trots zouden moeten
zijn op deze bescherming, in plaats van deze te willen openen of afbreken.
Deelt de Staatssecretaris de mening van wetenschappers in Milieurecht
van de Universiteit Tilburg4 dat Nederland niet te strikt is met de
interpretatie van de Vogel- en Habitatrichtlijn, maar dat Nederland juist in
verhouding tot andere lidstaten helemaal niet zo veel en niet zulke grote
gebieden als beschermd heeft aangewezen? Deelt de Staatssecretaris ook
de mening van deze wetenschappers dat het een mythe is dat de VHR de
Nederlandse economische ontwikkeling op slot zet? Deelt de Staatssecretaris de mening van het Europese Hof, dat juist het behalen van de
natuurdoelen ruimte voor economische ontwikkeling creëert? Doordat op
deze wijze natuur ontstaat die tegen een stootje kan en ruimte voor
flexibiliteit ontstaat? Graag een reactie op deze vragen.
Waarom heeft de Staatssecretaris de brief van negen EU-lidstaten niet
medeondertekend, waarin de Europese Commissie wordt oproepen de
VHR niet open te breken? Is de Staatssecretaris bereid deze brief alsnog
op zeer korte termijn te ondertekenen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn de Staatssecretaris
erkentelijk voor de ambitie om Nederland internationaal voorop te laten
lopen tegen de illegale jacht op wilde dieren. Deze leden zijn verheugd dat
de Staatssecretaris voortvarend met de aangenomen motie van deze
leden aan de slag gaat en de internationale Wildlife Crime Conferentie
benut om te onderzoeken hoe tot een importverbod op jachttrofeeën te
komen.
Zij verzoeken de Staatssecretaris dit onderzoek niet te beperken tot de
mogelijkheden van een Europees verbod, maar ook de mogelijkheden van
een nationaal verbod mee te nemen. Graag een reactie. Zij zijn blij te
horen dat de Staatssecretaris de mening deelt dat illegale jacht verwerpelijk is en een misdaad is die de biodiversiteit en de leefbaarheid van
onze wereld bedreigd. Deelt de Staatssecretaris ook de mening van de
leden van de Partij voor de Dieren-fractie dat het verwerpelijk is dat
Nederlandse jagers trofeereizen boeken om op bedreigde en beschermde
diersoorten te kunnen jagen in bijvoorbeeld landen in Afrika? En deelt de
Staatssecretaris de mening van deze leden dat het fokken van leeuwen
voor trofeejacht en toerisme verwerpelijk is? In de zogenaamde canned
hunting maken de gefokte leeuwen geen schijn van kans omdat zij zich in
een klein omheind gebied bevinden en de jager precies weet waar het dier
zich bevindt.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren-fractie zijn verheugd
dat een jachttrofeeverbod inzet zal zijn op CITES-conferentie 2016. Deze
leden blijven graag op de hoogte van de ontwikkelingen hierom heen en

4

Uitspraken gedaan tijdens Masterclass Fitness Check Vogel- en Habitatrichtlijnen, 26 oktober
2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

10

zijn tevens benieuwd of de Staatssecretaris nog andere inzet heeft voor
deze conferentie.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat het huidige
dierenwelzijnsactieplan in 2015 afloopt. Kan de Staatssecretaris aangeven
wat de inzet voor Nederland is ten aanzien van het nieuwe dierenwelzijnsactieplan is wat per 2016 ingaat?
Deze leden hebben vernomen dat de Europese Commissie op korte
termijn voorstelt om verwerkte dierlijke eiwitten van varkensoorsprong
toe te laten in pluimveevoer en omgekeerd. Nu vissen in de kweekindustrie gedwongen zijn om hun eigen soortgenoten te eten, worden nu
ook varkens gedwongen om kippen te eten en kippen gedwongen om
varkens te eten terwijl dit niet tot hun natuurlijke dieet behoord. Kan de
Staatssecretaris aangeven wat de Nederlandse inzet hierbij is? Indien dit
voorstel er gaat komen, hoe gaat de Staatssecretaris consumenten
informeren die op morele of religieuze gronden geen varkensvlees eten
maar dit toch indirect doen bij het eten van pluimveevlees? Graag een
reactie op dit punt.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben vernomen dat de
nieuwe handelsregels ten aanzien van fokdieren en fokmateriaal, zoals
opgesteld door de Europese Commissie, geen doorgang hebben
gevonden en dat er opnieuw onderhandeld gaat worden met de Europese
Raad. Kan de Staatssecretaris een stand van zaken geven en een
uiteenzetting van het verloop van het besluitvormingsproces over deze
richtlijn? Kan de Staatssecretaris ook aangeven wat de Nederlandse inzet
hierbij is/is geweest?
Duitsland heeft te kennen gegeven dat op zijn laatst in 2025 er definitief
een einde komt aan kolonie- en kooihuisvesting? Deze leden hebben
herhaaldelijk gewezen op de welzijnsproblemen van de kippen die in deze
kooien leven. Nu de Staatssecretaris in een recente toespraak5 heeft
aangegeven dat dieren natuurlijk gedrag moeten kunnen vertonen, willen
de leden weten hoe de Staatssecretaris het natuurlijk gedrag van een
kolonie-kip beoordeelt? Is de Staatssecretaris bereid om met een plan van
aanpak te komen om deze dieronvriendelijke huisvesting uit te faseren?
Zo nee, waarom niet?
In juli dit jaar heeft de Europese Commissie een nieuw bestrijdingsmiddel
van Dow AgroSciences’s toegelaten, met de werkzame stof sulfoxaflor.
Experts wijzen erop dat dit landbouwgif op dezelfde wijze werkt als
neonicotinoïden doen, en dus ook dezelfde risico’s voor bijen en andere
bestuivers met zich meebrengt. Ondanks dat er onvoldoende informatie is
aangeleverd over de risico’s voor bijen van sulfoxaflor is de toelating
echter toch verleend op Europees niveau. Deelt de Staatssecretaris de
mening van deze leden dat dit in strijd is met het voorzorgbeginsel, en dat
de toelating weer ingetrokken moet worden? Is de Staatssecretaris bereid
de Europese Commissie hierop aan te spreken, en kan hij toezeggen dat
dit middel niet toegelaten zal worden in Nederland? Zo nee, waarom niet?
Kan de Staatssecretaris tevens de stand van zaken geven van de herbeoordeling van het tijdelijke verbod op drie neonicotinoiden en fipronil?
EFSA heeft bovendien onlangs van een groot aantal landbouwgifstoffen
vastgesteld dat het een hormoonverstorend effect kan hebben. Dat geldt
bijvoorbeeld voor flumioxazin, dat gebruikt wordt in mais en soja, en
amitrole, dat op graspercelen wordt gebruikt. Ook het fungicide flutianil,
dat vooral wordt ingezet in de groente- en aardbeienteelt heeft volgens
5

https://www.rijksoverheid.nl/regering/inhoud/bewindspersonen/sharon-dijksma/documenten/
toespraken/2015/06/25/toespraak-bijeenkomst-dierenwelzijn-in-de-kleding-en-textielsector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

11

EFSA hormoonverstorende effecten. Deze middelen kunnen dus een
ernstig negatief effect op de volksgezondheid en de natuur hebben, kan
de Staatssecretaris dat bevestigen? Welke van de 11 soorten landbouwgif
waarvan nu is aangetoond dat ze hormoonverstorende effecten hebben
worden zijn in Nederland toegelaten, en in welke hoeveelheden worden ze
hier gebruikt? Is de Staatssecretaris bereid deze toelatingen zo snel
mogelijk op nationaal niveau in te trekken, en om ook in Europees
verband hierop aan te dringen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn zeer teleurgesteld over
het voornemen van de Staatssecretaris om de komende jaren in
Nederland geen onderzoek te verrichten naar het pijnloos doden van
kreeften en krabben, ondanks de aangenomen motie Ouwehand (TK
28 286, nr 94). Deze leden voelen zich gesteund door de Vissenbescherming die in hun officiële reactie uiteenzetten waarom het niet ethisch
en niet te rechtvaardigen is om nog gedurende een reeks van jaren de
resultaten van allerlei los van elkaar staand wetenschappelijk onderzoek in
andere landen af te wachten6. Graag een reactie op deze uiteenzetting. Zij
vooral benieuwd hoe het kan dat het Ierse onderzoek naar pijnbeleving
van kreeften en krabben, waar de Staatssecretaris op wacht alvorens
verdere stappen te ondernemen, niet dusdanig lijkt te bestaan. Graag een
reactie. Is de Staatssecretaris bekend met Crustaston als methode om
kreeften en krabben te doden, en zo ja wat is zijn visie op deze methode?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn benieuwd of de Europese
Commissie de mogelijkheden gaat onderzoeken of en op welke wijze de
EU kan optreden tegen de dolfijnslachtingen op de Faeröer-eilanden. De
Staatssecretaris heeft toegezegd de Europese Commissie daartoe te
verzoeken, in antwoord op Kamervragen van lid Thieme (vergaderjaar
2015–2016, aanhangsel 115).
Deze leden maken zich ernstige zorgen over het zeeleven in de Noordzee.
In Europa worden 59 zeevissoorten met uitsterven bedreigd. Populaire
vissoorten op het bord zoals tonijn en makreel zijn in een paar decennia
met 74% gedaald. Graag ontvangen zij een reactie van de Staatssecretaris
op de waarschuwing gedaan door de European Environment Agency
(EEA)7 dat de huidige bescherming op zee onvoldoende is om ecosystemen in zee in stand te houden. Geconcludeerd wordt dat Europa haar
beschermde mariene gebieden moet vergroten, beter met elkaar moet
verbinden en beter moet beschermen, zoals via een totaalverbod op
visserij. Dit is nodig om ecosystemen in zee in stand te houden. Deelt de
Staatssecretaris de mening van deze leden dat Nederlandse aangewezen
beschermde gebieden als postzegels los in de Noordzee liggen en dat
verbinding daartussen noodzakelijk is? Welke acties is de staatsecretaris
daartoe van plan om te nemen?
De leden zijn daarnaast van mening dat de Staatssecretaris naast het
invoeren van de aanlandplicht weinig andere ambities heeft om de visserij
te verduurzamen. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de
Staatssecretaris daarom in ieder geval door te pakken met de aanlandplicht en niet met uitzonderingen voor de platvisvloot te komen. Deze
leden maken zich zorgen dat uitzonderingen de ontwikkelingen van
selectievere vistuigen belemmeren. Graag een reactie.

6

Openbaar beschikbaar: http://www.vissenbescherming.nl/wp-content/uploads/2015/10/
Vissenbescherming-Reactie-op-uitspraken-van-de-staatssecretaris-inzake-levend-koken-vankreeften-en-krabben-.pdf
7
http://www.endseurope.com/article/43399/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

12

II Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Vragen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben begrepen dat het Europees
parlement op woensdag 28 oktober het voorstel van de Europese
Commissie om lidstaten zelf te laten bepalen of zij GGO-producten willen
toestaan met 557 tegenstemmen ten opzichte van 75 vóór heeft
verworpen. Zoals deze leden al eerder aangegeven hebben zijn zij ook
geen voorstander van dit voorstel aangezien het in strijd is met het
interne-markt principe van de Europese Unie. Hoe gaat dit proces nu
verder? Zal de Commissie dit voorstel eindelijk intrekken en toegeven dat
het een slechte stap was? Zo niet, wat is volgens de Staatssecretaris dan
de waarde van een democratische tegenstem? Welke actie gaat de
Staatssecretaris tijdens de Raad ondernemen om zich met andere
EU-lidstaten sterk te maken tegen verwerping van dit voorstel?
De leden van de VVD-fractie vragen wat ik tijdens de Raad zal ondernemen aangaande het voorstel van de Europese Commissie om lidstaten
zelf te laten bepalen Genetisch Gemodificeerde producten toe te staan.
Hoewel het onderwerp genetisch gemodificeerde organismen niet
geagendeerd is op de komende Landbouw- en Visserijraad, wil ik u
hierover alvast informeren.
Direct na de plenaire stemming in het Europees parlement heeft Eurocommissaris Andriukaitis van gezondheid en voedselveiligheid, verklaard dat
de Europese Commissie haar voorstel zal handhaven. Hij heeft wederom
aangegeven dat er geen «plan B» is. Dit betekent dat de Europese
Commissie waarschijnlijk het Raadstraject zal afwachten.
In aanloop naar de Landbouw- en Visserijraad van december zal er op
initiatief van het Luxemburgs voorzitterschap nog gesproken worden over
dit dossier. Nederland zal haar standpunt tijdens deze besprekingen
nogmaals naar voren brengen overeenkomstig het kabinetsstandpunt
zoals is vastgelegd in het BNC-fiche over dit voorstel (Kamerstuk 34 214,
nr. 3) en aangeven dat het van belang is om de huidige situatie te
bespreken tijdens de Landbouw- en Visserijraad van aanstaande
december.
Vragen van de PvdA-fractie
Marktsituatie en EU-steunmaatregelen voor landbouw
Deze leden begrijpen dat de verdeling van de steun van € 29,94 miljoen
momenteel wordt uitgewerkt in nauw overleg met het betrokken
bedrijfsleven. Zij vragen de Staatssecretaris of hier ook maatschappelijke
organisaties bij betrokken zijn. Zo nee, is de Staatssecretaris bereid deze
organisaties er alsnog bij te betrekken?
Zoals in de brief aan uw Kamer van 24 september jl. is aangegeven, is er
op hoofdlijnen overeenstemming bereikt met het bedrijfsleven over de
verdeling en invulling van de nationale enveloppe van bijna 30 miljoen
euro (Kamerstuk 21 501-32, nr. 877). Het bedrijfsleven is primair aan zet.
Met het bedrijfsleven is afgesproken dat de middelen zullen worden
ingezet voor verdere verduurzaming van de melkveehouderij, vitalisering
van de varkenshouderij en mestverwerking in de melkvee- en varkenshouderij. De besluitvorming over het Nederlandse maatregelenpakket zal naar
verwachting begin december van dit jaar worden afgerond. Waar relevant
zal ik het bedrijfsleven voorstellen bij de nadere uitwerking in overleg te
treden met de betreffende maatschappelijke organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

13

Geannoteerde agenda
De leden van de PvdA-fractie betreuren het dat de geannoteerde agenda
pas zo laat (slechts één dag voor de deadline) beschikbaar was. Zij vragen
de Staatssecretaris of deze in de toekomst eerder beschikbaar kan komen?
U heeft in de procedurevergadering van 7 oktober jl. de deadline voor
deze geannoteerde agenda vastgesteld op 5 november, de dag waarop u
deze ook heeft ontvangen. Vanzelfsprekend streef ik er naar u de
geannoteerde agenda tijdig toe te sturen.
Vragen van de CDA-fractie
Vereenvoudiging Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
Wat betreft de vereenvoudiging van het Gemeenschappelijk Landbouw
Beleid (GLB) stellen de leden van de CDA-fractie vast dat er weinig
vooruitgang is geboekt in het afgelopen jaar. Wat zijn de plannen van deze
Staatssecretaris ten aanzien van de vereenvoudiging en hoe gaat hij deze
bereiken, zo vragen deze leden. Is de Staatssecretaris bereid zich
hernieuwd in te spannen om ervoor te zorgen dat het gedetailleerd
management van groenbedekking als inrichting van de ecologische
aandachtsgebieden vereenvoudigd wordt? Zo nee, waarom niet?
Bij de start van het vereenvoudigingstraject heeft Nederland 41 vereenvoudigingsvoorstellen bij de Europese Commissie ingediend (Kamerstuk
28 625, nr. 221). Deze zijn tot stand gekomen na een brede consultatie van
diverse belanghebbenden. Ik constateer wel degelijk vooruitgang. Zo
heeft de Europese Commissie inmiddels verschillende voorstellen van
Nederland overgenomen. In de geannoteerde agenda (Kamerstuk
21 501-32, nr. 885) heb ik enkele voorbeelden geschetst. In aanvulling
daarop kan ik u melden dat de Europese Commissie inmiddels ook
voornemens is het Betaalorgaan meer tijd en ruimte te geven om
begunstigden in de gelegenheid te stellen onbedoelde fouten in de
verzamelaanvraag te corrigeren. Ook dit punt maakte deel uit van het
pakket vereenvoudigingsvoorstellen dat mijn voorganger eerder dit jaar
bij de Europese Commissie indiende.
In het verdere traject zal ik de voorstellen van de Europese Commissie
blijven toetsen aan de Nederlandse inzet zoals verwoord in de brief van
24 februari jl. (Kamerstuk 28 625, nr. 221). In de eerste helft van 2016 zal
de Europese Commissie met vereenvoudigingsvoorstellen komen op het
vlak van vergroening. Nederland heeft over de vergroening onder andere
voorgesteld om flexibeler om te gaan met de breedte-eisen die worden
gesteld aan sloten en akkerranden en om de eis dat bij de teelt van
vanggewassen gebruik gemaakt moet worden van mengsels, te laten
vervallen. Uiteraard moet daarbij aan de doelstelling van vergroening
worden vastgehouden. Ik zal in de Landbouw- en Visserijraad aandacht
blijven vragen voor daadwerkelijke vereenvoudiging en bij de Europese
Commissie aandringen op voortvarendheid.
Ik zie op dit moment geen aanleiding om de criteria die momenteel
worden gesteld aan groenbedekking als inrichting van de ecologische
aandachtsgebieden (met de inzet van vanggewassen) te vereenvoudigen.
De manier waarop deze in Nederland zijn ingevuld, is in lijn met de criteria
die staan vermeld in de motie Dik-Faber c.s. (Kamerstuk 28 625, nr. 195).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

14

Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP)
Tijdens de Landbouw- en Visserijraad zal er ook van gedachten gewisseld
worden over TTIP. Ten aanzien van de onderhandelingen vragen de leden
van de CDA-fractie hoe het hier mee staat. Is de Staatssecretaris bereid
om zich in te spannen om ervoor te zorgen dat de import in de Europese
Unie van met name vleesproducten ook zal moeten voldoen aan de
Europese milieu en dierenwelzijnsstandaarden? Hoe gaat de Staatssecretaris het kabinet hiervan overtuigen?
De Nederlandse inzet is dat op het Europese niveau van consumentenbescherming niet wordt ingeboet en dat de beleidsvrijheid behouden blijft
om wetgeving op te stellen op het gebied van veiligheid en bescherming
van de gezondheid van mens, dier, plant en milieu, alsmede op het terrein
van dierenwelzijn. De Europese Commissie heeft aangegeven dat zij met
TTIP aan de geldende EU-standaarden zal vasthouden. In het onderhandelingsmandaat van de Europese Commissie voor TTIP is opgenomen dat
gestreefd moet worden naar samenwerkingsmechanismen voor onder
andere het bespreken van equivalentie op het vlak van dierenwelzijn. De
onderhandelingen zijn nog gaande. Tijdens de Landbouw- en Visserijraad
van 16 maart jl. is benadrukt dat bij het afsluiten van handelsakkoorden
een gelijk speelveld van belang is (Kamerstuk 21 501-32, nr. 834).
Schoolfruitprogramma
De leden van de CDA fractie vragen daarnaast hoe het op dit moment
staat met de uitvoering van het huidige schoolfruitprogramma in
Nederland.
Voor de EU-schoolfruitregeling in schooljaar 2015/2016 zijn er vijf
leveranciers erkend, die gezamenlijk zo’n 1.900 scholen voorzien van
groenten en fruit. De leveringen van groenten en fruit zijn gestart op
2 november jl. Kinderen op de deelnemende scholen ontvangen
gedurende 21 weken drie porties groenten of fruit, in combinatie met
educatieve activiteiten op het gebied van gezonde voeding. Voor de
EU-schoolfruitregeling is jaarlijks voor Nederland € 5,4 miljoen aan
Europees geld beschikbaar. Van de subsidiabele kosten wordt 75% vanuit
de Europese Unie vergoed, voor de overige kosten moeten de leveranciers zelf zorg dragen. De belangstelling bij scholen voor deelname is
groot. Er hadden zich ca. 2.200 scholen voor deelname aan de schoolfruitregeling aangemeld. Via loting is bepaald welke scholen kunnen
deelnemen.
Vragen van de ChristenUnie-fractie
Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP)
De Staatssecretaris geeft aan dat in de onderhandelingen sprake moet zijn
van het vasthouden aan EU-normen ter bescherming van mens, dier,
plant en milieu. Tegelijkertijd is er bij TTIP sprake van het wederzijds
erkennen van standaarden. Hoe verhoudt het een zich tot het ander,
vragen de leden van de ChristenUnie-fractie. Betekent dit als de
EU-normen ter bescherming van mens, dier, plant en milieu op een
bepaald domein hoger zijn dan de VS-normen op dat domein, dat
Amerikaanse producten die naar de EU worden geëxporteerd in dat geval
altijd dienen te voldoen aan de hogere EU-normen?
Binnen TTIP kunnen de Europese Unie en de Verenigde Staten vaststellen
dat bijvoorbeeld procedures en controles gelijkwaardig zijn en deze voor
beide partijen het gewenste niveau van bescherming bieden. Door het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

15

wederzijds erkennen van deze standaarden, de procedures en testmethodes, kan er veel tijd en geld worden bespaard en wordt handel
bevorderd. Dit betekent echter niet dat alle regelgeving en standaarden ter
bescherming van mens, dier, plant en milieu moeten worden geharmoniseerd om handel te laten plaatsvinden. De Europese Commissie heeft
aangegeven dat zij met TTIP aan geldende EU standaarden, zoals op het
gebied van genetische gemodificeerde organismen en hormoonvlees, zal
vasthouden. Voorts verwijzen we u naar de beantwoording van de vraag
van de leden van de CDA-fractie.
EU-steunmaatregelen voor landbouw
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wanneer de nationale
enveloppe kan worden uitgekeerd. Dient de Europese Commissie eerst
akkoord te geven aan de objectieve criteria en de maatregelen die worden
genomen om concurrentieverstoring te voorkomen? Wat betreft de
concurrentieverstoring, betekent dit dat de Commissie nationale cofinanciering streng zal beoordelen? Deze leden hechten eraan dat de middelen,
die bedoeld zijn als noodsteun, zo spoedig mogelijk worden uitgekeerd.
Zoals aangegeven in de brief aan de Tweede Kamer van 24 september jl.
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 877), is met het bedrijfsleven afgesproken dat de
middelen zullen worden ingezet voor de vitalisering en duurzaamheidsbevorderende maatregelen in de melkvee- en varkenshouderij. Om
concurrentieverstoring te voorkomen schrijft de gedelegeerde verordening (EU) 2015/1853 van de Europese Commissie voor dat de bedragen
ter beschikking worden gesteld voor maatregelen op basis van objectieve
en niet-discriminerende criteria en op voorwaarde dat de betalingen de
markt of mededinging niet verstoren. Het streven is erop gericht om de
middelen uiterlijk 30 juni 2016 uit te keren aan het bedrijfsleven. De
besluitvorming over het Nederlandse maatregelenpakket en uitvoeringsvereisten zal naar verwachting begin december worden afgerond. Daarna
zal het Nederlandse voorstel voor de besteding van de nationale
enveloppe worden getoetst bij de Europese Commissie. De objectieve
criteria moeten conform Verordening 2015/1853 uiterlijk 31 december
2015 aan de Europese Commissie genotificeerd worden.
De voorwaarden die gelden voor de inzet van Europese middelen, zijn ook
van toepassing voor nationale top ups. De Europese Commissie geeft
lidstaten de ruimte om aanvullende steun te verlenen op voorwaarde dat
het bedrag niet hoger is dan de steun die de Europese Commissie aan die
lidstaat heeft toegekend (nationale top up van maximaal 100%). Ik ben
niet van plan om in Nederland een nationale top up toe te passen.
Vragen van de SGP-fractie
Vereenvoudiging Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
De leden van de SGP-fractie hebben nog enkele vragen over de vereenvoudiging van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. In de eerste helft
van 2016 zal de Europese Commissie met vereenvoudigingsvoorstellen op
het vlak van vergroening komen. Is het de inzet van de Staatssecretaris
om deze zoveel mogelijk al voor 2016 van kracht te laten worden? Vanuit
het bedrijfsleven zijn verschillende voorstellen gedaan. De Staatssecretaris heeft in februari jl. ook voorstellen op tafel gelegd (Kamerstuk 28 625
nr. 221). Welke acties onderneemt de Staatssecretaris om ervoor te zorgen
dat deze voorstellen door de Europese Commissie overgenomen worden?
In hoeverre neemt de Staatssecretaris de voorstellen vanuit de sector
daarin mee? Blijft de Staatssecretaris hierover in overleg met de sector?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

16

Het is mijn inzet om vereenvoudigingen zo snel mogelijk – en waar
mogelijk dus vanaf 2016 – van kracht te laten zijn. Of dit mogelijk is, hangt
af van de ingangsdata die uiteindelijk in de betreffende EU-verordeningen
en -richtsnoeren zullen worden vastgesteld. Het zal ook afhangen van de
vraag of eventueel benodigde aanpassingen in de systemen van het
Betaalorgaan tijdig gerealiseerd kunnen worden.
In de diverse comités, expertgroepen en Raadswerkgroepen waar de
vereenvoudigingsvoorstellen besproken worden, brengen de vertegenwoordigers van Nederland de voorstellen die mijn voorganger in februari
jl. op tafel heeft gelegd, actief in. Ook via de Landbouw- en Visserijraad en
in contacten met de Europese Commissie is regelmatig aandacht
gevraagd voor specifieke Nederlandse wensen en dat zal ik blijven doen.
Zoals aangegeven in de geannoteerde agenda (Kamerstuk 21 501-32, nr.
885) heeft de Europese Commissie inmiddels verschillende Nederlandse
voorstellen overgenomen. De voorstellen van februari jl. zijn tot stand
gekomen in nauw overleg met vertegenwoordigers van de sector en
andere betrokkenen. In de reguliere contacten met vertegenwoordigers
van de sector, is en blijft vereenvoudiging een regelmatig terugkerend
aandachtspunt.
Vragen van de PvdD-fractie
Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP)
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen dat de EU en de VS in
de laatste ronde onderhandelingen over TTIP hebben aangegeven door te
gaan met het bieden van meer transparantie over de onderhandelingen.
Deze leden horen graag wat dat concreet gaat betekenen, aangezien er
nog helemaal niets transparant aan de onderhandelingen is geweest tot
nu toe. Sterker nog, het gelekte duurzaamheidshoofdstuk van de
EU-onderhandelaars, wat onder andere ook ingaat op landbouw, visserij
en natuur komt niet overeen met de informatie die door de Europese
Commissie wordt gegeven over haar inzet. Deelt de Staatssecretaris de
mening dat het hoofdstuk zoals dat nu kennelijk op de onderhandelingstafels ligt geen enkele waarborg biedt voor het handhaven van de huidige
Europese regels op het gebied van milieu, natuur, voedselveiligheid,
dierenwelzijn en al die andere dingen waarvan de Europese Commissie en
de Staatssecretaris steeds hebben verzekerd dat vastgehouden moet
worden aan EU-normen ter bescherming van mens, dier, plant en milieu?
Zo ja, is de Staatssecretaris bereid in te brengen dat het hoofdstuk waar
kennelijk nu over onderhandeld wordt grondig herschreven moet
worden? Zo nee, waarom niet?
De Europese Commissie betracht een grote mate van transparantie en
publiceert al veel informatie over de onderhandelingen over (TTIP). Zo
worden bijna alle EU-tekstvoorstellen online gepubliceerd8, nadat een
eerste versie met de Verenigde Staten is gedeeld. Ook is er voor elk
hoofdstuk een toelichting van de inhoud en inzet van de Europese Unie en
zijn er verschillende factsheets met verdere verdieping. Het hoofdstuk
over handel en duurzame ontwikkeling, zoals voorgesteld door de
Europese Unie, is op 6 november jl. online beschikbaar gesteld door de
Europese Commissie9.
De inzet voor het gehele verdrag van zowel het Nederlandse kabinet als
Eurocommissaris Malmström is dat met de afspraken in TTIP niet wordt
ingeboet op het Europese niveau van consumentenbescherming en dat
zal worden vastgehouden aan de geldende EU-standaard ter bescherming
8
9

http://ec.europa.eu/trade/policy/in-focus/ttip/
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/november/tradoc_153923.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

17

van mens, dier, plant en milieu. Dat betekent dat er niet overgegaan zal
worden tot wederzijdse erkenning van bijvoorbeeld pesticiden, als
daarmee geen gelijke standaard gegarandeerd wordt. Evenmin betekent
het dat er onder TTIP chemicaliën zullen worden toegelaten die de
Europese Unie nu onveilig acht. Dit zijn voorwaarden waaraan Nederland
het verdrag zal toetsen zodra er een akkoord is bereikt over een conceptverdragstekst.
Het hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling kan niet los worden
gezien van de hoofdstukken over onderwerpen als sanitaire en fytosanitaire maatregelen (SPS)10 en «regulatory cooperation»11. In hoofdstukken
zoals deze worden de afspraken vastgelegd over het wegnemen van
onnodige handelsbelemmeringen zolang dit niet leidt tot een verlaging
van standaarden. De EU-tekstvoorstellen voor deze hoofdstukken bevatten
ook clausules die de beleidsvrijheid van de verdragspartijen op deze
terreinen garanderen. In het hoofdstuk over handel en duurzame
ontwikkeling is het doel van de Europese Unie om af te spreken dat er in
de versterking van de handels- en investeringsrelatie met de Verenigde
Staten niet voorbij wordt gegaan aan de verplichtingen die de lidstaten op
gebied van arbeid en milieu zijn aangegaan. Hier wordt bijvoorbeeld
afgesproken dat beide partijen geen handel stimuleren ten koste van het
milieu (artikel 3 en artikel 17). Dat kan ook niet, gezien alle verplichtingen
die al aangegaan zijn via multilaterale milieuovereenkomsten en
verdragen van de International Labour Organisation (ILO). Daarnaast zal
het hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling ook bepalingen
bevatten over hoe het nakomen van afspraken in dit hoofdstuk wordt
gemonitord.
Zuivelmarkt
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
het standpunt van de Staatssecretaris betreffende de situatie in de
zuivelmarkt. De Nederlandse zuivelsector ziet niets in ingrijpen in de markt
en heeft aangegeven dat de crisisontwikkelingen binnen de zuivelmarkt te
voorzien waren. De Staatssecretaris geeft aan daarom in de Raad te zullen
aangeven dat Nederland vast blijft houden aan marktoriëntatie. Deze
leden vragen in hoeverre de Staatssecretaris zijn beleid laat leiden door
de lobby van de zuivelsector. Kan de Staatssecretaris aangeven waarom
Nederland dan een aanvraag heeft gedaan voor de particuliere opslag van
6.193 ton kaas? Kan de Staatssecretaris aangeven of deze aanvraag
inmiddels is goedgekeurd en hoeveel deze maatregel kost?
Eén van de onderdelen van het steunpakket van 500 miljoen euro van
Europese Commissie is de tijdelijke buitengewone regeling voor de
Particuliere Opslag (PO) van kaas. De Europese Commissie heeft deze
regeling getroffen om steun te bieden aan de zuivelmarkt. Bij particuliere
opslag worden producten tijdelijk uit de markt genomen door deze op te
slaan. Het Nederlandse bedrijfsleven heeft de mogelijkheid gebruik te
maken van deze opslagregeling. Contractanten slaan voor eigen rekening
en risico kaas op in opslagpanden. De contractant ontvangt voor de
opslag via RVO.nl van de Europese Commissie een vergoeding. Deze
vergoeding bestaat uit een vast bedrag van € 15,57 per ton voor de vaste
opslagkosten en een bedrag van € 0,40 per ton per dag van opslag. De
producten blijven eigendom van de betreffende eigenaar.

10
11

http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/january/tradoc_153026.pdf
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/april/tradoc_153403.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

18

De Europese Commissie heeft voor deze tijdelijke buitengewone regeling
voor PO kaas een maximum opslaghoeveelheid van 100.000 ton kaas
vastgesteld. Hiervan is in eerste instantie 8.156 ton toegewezen aan
Nederland. Het gaat daarbij om in Nederland geproduceerde kaas die in
Nederland in een opslagpand wordt opgeslagen. De opslagtermijn is ten
minste 60 dagen en maximaal 210 dagen. Kaas kan onder deze
PO-regeling worden aangeboden van 19 oktober 2015 tot en met
15 januari 2016. Bij een maximale benutting van de 8.156 ton variëren de
kosten van minimaal 325.000 tot maximaal 815.000 euro, afhankelijk van
de opslagtermijn.
Momenteel heeft het Nederlandse bedrijfsleven aanvraag gedaan voor de
opslag van in totaal ruim 6.300 ton. Aanvragen kunnen worden geaccepteerd zolang de aan Nederland toegewezen hoeveelheid niet is bereikt. Na
15 januari 2016 kan de Europese Unie de eventueel overgebleven
Europese hoeveelheid herverdelen over de lidstaten.
Sinds 2011 is ruim 55% van de Nederlandse koeienbedrijven meer koeien
gaan houden, zo constateren deze leden. De melkveestapel heeft zich
uitgebreid met 157.000 koeien. Door deze ondoordachte uitbreiding, als
gevolg van het opheffen van de melkquota, is er een nog groter overschot
aan mest ontstaan en een overproductie aan zuivel. De productie melk per
koe is tot een maximum omhoog geschaald wat ten koste gaat van de
gezondheid en het welzijn van de melkkoeien. De melkveehouderij die
altijd een redelijk positief imago had vanwege de koe in de wei, heeft zich
ontwikkeld tot een mechanische en intensieve industrie waarbij meer en
meer koeien levenslang opgesloten zitten. De Staatssecretaris geeft aan
dat Europese maatregelen gericht moeten zijn op het stimuleren van de
export. Betekent dit dat er de komende jaren een toename is van het
gesleep met runderen en kalfjes vanuit Nederland?
Het stimuleren van de export is gericht op kennis en (melk)producten uit
de melkveehouderij. Vanuit het steunpakket wordt daarnaast ingezet op
de verduurzaming van de melkveehouderij. Waar het gaat om transport
van dieren richt mijn inzet zich zowel op de verbetering van de transportomstandigheden als op de transportduur, zowel binnen Nederland als
binnen de Europese Unie als geheel.
Ook vanuit de zuivelsector, onder andere door De European Milk Board12,
wordt aangegeven dat de oorzaak en de oplossing van de zuivelcrisis
aanbodgerelateerd is. Het is een gemiste kans voor het kabinet, de sector
en diens verduurzamings-plannen als er nu geen drastische maatregelen
getroffen worden aan de aanbodzijde, aldus deze leden. Hoe beoordeelt
de Staatssecretaris deze uitspraken van de zuivelsector en is de Staatssecretaris bereid om vanuit het steunmaatregelenpakket in te zetten om het
inperken van het aanbod?
De mondiale groei van de vraag naar melk en zuivelproducten is in heel
2014 en in de eerste helft van 2015 in het algemeen gedaald, vooral als
gevolg van de afnemende vraag uit China, ’s werelds grootste importeur
van zuivelproducten. Ook speelt de Russische boycot van landbouwproducten, die verlengd is tot en met 6 augustus 2016, een rol bij de dalende
vraag. Hierdoor zijn de prijzen van rauwe melk gedaald. Analyses van de
United Nations Food and Agriculture Organisation (FAO) en de Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD) geven echter
nog steeds aan dat op de (middel)lange termijn de vooruitzichten voor de
melk en zuivelproducten gunstig zijn, door de toenemende mondiale
vraag. Ik ben van mening dat Nederland vast moet houden aan de
12

http://www.agriland.ie/farming-news/european-dairy-farmers-want-supply-control-times-crisis/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

19

marktoriëntatie die in 2003 gestart is in het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid. De Europese zuivelsector, en met name de Nederlandse
zuivelsector, is immers een competitieve en mondiaal opererende sector.
Een deel van de invulling van de nationale enveloppe zal dan ook gericht
zijn op verdere verduurzaming en versterken van de marktkracht van de
melkveehouderij.
III Volledige agenda
Kamerstuk 21 501-32, nr. 885 – Brief regering d.d. 05-11-2015. Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam – Geannoteerde agenda
Landbouw- en Visserijraad 16 november 2015.
Kamerstuk 21 501-32, nr. 884 – Brief regering d.d. 30-10-2015. Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma – Verslag Landbouw- en
Visserijraad 22 oktober 2015.
Kamerstuk 28 625, nr. 229 – Brief regering d.d. 02-10-2015. Staatssecretaris
van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma – Uitstel uiterste inzaaidatum
vanggewassen vergroening.
Kamerstuk 22 112, nr. 2003 – Brief regering d.d. 02-10-2015. Minister van
Buitenlandse Zaken, A.G. Koenders – Fiche: Verordening vangstmogelijkheden Oostzee 2016.
Kamerstuk 33 037, nr.162 – Brief regering d.d. 13-10-2015. Staatssecretaris
van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma – Boerenforum.
Kamerstuk 28 625, nr. 230 – Brief regering d.d. 20-10-2015, Staatssecretaris
van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma – Voorschot Directe Betalingen
GLB.
Kamerstuk 21 501-32, nr. 881 – Brief regering d.d. 19-10-2015, Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma – Toezegging over de stand
van zaken met betrekking tot de vereenvoudiging van pluimveeregistraties ten aanzien van Identificatie en Registratie (I&R) en voetzoollaesies
in het kader van de uitvoering van het Vleeskuikenbesluit.
Kamerstuk 26 407, nr. 100 – Brief regering d.d. 19-10-2015. Staatssecretaris
van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma – Reactie op de tussentijdse
evaluatie van de EU 2020 Biodiversiteitsstrategie.
Kamerstuk 28 286, nr. 846 Brief regering d.d. 26-10-2015. Staatssecretaris
van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma – Aankondiging internationale
Wildlife Crime Conferentie van 1 tot en met 3 maart 2016.
Kamerstuk 21 501-32, nr. 880 – Brief regering d.d. 13-10-2015, Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma – Stand van zaken inzake
EU-visserijbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-32, nr. 886

20