l

Laagdrempelige hulp voor
slachtoffers en plegers van geweld
in afhankelijkheidsrelaties
Roos de Wildt - Majone Steketee - Mathilde Compagner

Laagdrempelige hulp
voor slachtoffers en
plegers van geweld in
afhankelijkheidsrelaties
Roos de Wildt
Majone Steketee
Mathilde Compagner
Met medewerking van:
Suzanne Andeweg-van Leeuwen
Lindsey Kappelhof
Katinka Lünnemann
Lars van Schalkwijk
Marije Voorwinden
Nienke de Wit
Donya Yassine												

Utrecht, januari 2023

Inhoud
Samenvatting5
1
Hoofdstuk 1
1.1. Aanleiding van het onderzoek
1.2. Doel van het onderzoek
1.3. Methode van onderzoek 
1.4. Leeswijzer
2

Behoeften en ervaringen van slachtoffers met
laagdrempelige hulp 
2.1. Inleiding
2.2. Dataverzameling
2.3. Drempelverhogende en drempelverlagende factoren richting
laagdrempelige hulp 
2.4. Vindbaarheid en toegankelijkheid van laagdrempelige
hulpdiensten 
2.5. Rol van online hulpverlening
2.6. Ervaringen met en waardering van de hulp
2.7. Behoeften van slachtoffers aan specifieke
laagdrempelige voorzieningen algemene hulpdiensten
2.8. Conclusie

10
10
11
12
13

14
14
14
15
25
29
31
34
35

3

Behoeften en ervaringen van specifieke groepen
slachtoffers
37
3.1. Inleiding
37
3.2. Huiselijk geweld en kindermishandeling 
38
3.3. Seksueel geweld
40
3.4. Ouderenmishandeling 
43
3.5. Mensenhandel 
45
3.6. Schadelijke praktijken
49
3.7. Grensoverschrijdend gedrag binnen sport- of hobbyclubs
51
3.8. Grensoverschrijdend gedrag en de ervaringen van jongeren
(t/m 23 jaar)
52
3.9. Grensoverschrijdend gedrag en mensen met een
migratieachtergrond55
3.10. Grensoverschrijdend gedrag en nieuwkomers in
Nederland die de Nederlandse taal niet machtig zijn
57
3.11. Grensoverschrijdend gedrag binnen de geloofsgemeenschap:
reformatorische christenen
58
3.12. Grensoverschrijdend gedrag binnen de LHBTIQ+
gemeenschap60
3.13. Grensoverschrijdend gedrag en mensen met een
lichamelijke beperking
62
3.14. Grensoverschrijdend gedrag en mensen met een verstandelijke
beperking63
3.15. Conclusie
65

3

4

Behoeften en ervaringen van plegers met
laagdrempelige hulp
4.1. Inleiding 
4.2. Drempelverhogende aspecten richting hulpverlening 
4.3. Drempels tot hulpverlening verlagen voor plegers 
4.4. Specifieke behoeften rondom hulp
4.5. Conclusie

69
69
70
72
74
75

5 Signalen en behoeften versus landelijke aanbod
5.1. Landelijke aanbod 
5.2. Mate van gebruik van het landelijke aanbod
5.3. Mate waarin huidige aanbod voldoet aan signalen en behoeften
5.4. Conclusie: Hoe kan het aanbod beter aansluiten op signalen en
behoeften van hulpzoekenden?

76
76
81
87

6 Samenvattende conclusie
6.1. Aanleiding onderzoek
6.2. Gehanteerde definities en begrippen als het gaat om
laagdrempelige toegang voor slachtoffers van geweld 
6.3. Behoefte aan ondersteuning en de belemmerende en
bevorderende factoren in het zoeken naar laagdrempelige hulp
of ondersteuning
6.4. Het hulpzoekgedrag van slachtoffers
6.5. Waar kunnen de slachtoffers terecht, hoe verloopt het proces
van het vinden van de laagdrempelige help 
6.6. Belangrijkste conclusies van het onderzoek voor plegers
6.7. Hoe verhoudt het bestaande aanbod ten aanzien van de behoefte
van slachtoffers en plegers?
6.8. Suggesties om de laagdrempelige toegang te verbeteren
6.9. Mogelijke modellen voor de toegang die aansluit bij de behoefte
van de slachtoffers

93
93

7

Literatuurlijst

108

Bijlage 1 Methodologische verantwoording

113

Bijlage 2 Overzicht aanbod laagdrempelige hulp

120

Bijlage 3 Leden van de begeleidingscommissie

175

92

94

94
99
101
102
103
104
105

4

Samenvatting
Aanleiding en methode van onderzoek
Jaarlijks krijgen meer dan een miljoen mensen in Nederland te maken met
geweld in afhankelijkheidsrelaties. Mede in opdracht van het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft het Verwey-Jonker Instituut onderzoek gedaan naar laagdrempelige hulpverlening voor slachtoffers en plegers
van dit geweld. De centrale vraag van dit onderzoek is: wat zijn de ervaringen
en behoeften van slachtoffers en plegers van geweldsituaties in afhankelijkheidsrelaties ten aan zien van de vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering
van laagdrempelige hulp en hoe verhouden deze behoeften zich tot het aanbod
van laagdrempelige hulp?

Inzichten voor slachtoffers
Uit de interviews en focusgroepen blijkt dat in het hulpzoekgedrag van slachtoffers grofweg drie fasen zijn te onderscheiden. Dit geldt voor bijna alle slachtoffers, onafhankelijk van specifieke kenmerken en specifieke geweldservaringen.
1.

2.

3.
Om deze vraag te beantwoorden is een literatuuronderzoek en een deskresearch uitgevoerd. Tevens zijn focusgroepen en interviews gehouden met in
totaal 60 slachtoffers, 3 plegers en 12 professionals werkzaam met slachtoffers
en plegers. Specifieke kenmerken van slachtoffers en specifieke geweldservaringen kunnen invloed hebben op het hulpzoekgedrag. Daarom zijn slachtoffers
geïnterviewd met specifieke kernmerken (jongeren, mensen met een migratieachtergrond, mensen die de Nederlandse taal niet machtig zijn, mensen uit
verschillende geloofsgemeenschappen, mensen uit de LHBTIQ+ gemeenschap,
mensen met een lichamelijke - of verstandelijke beperking) evenals slachtoffers
met specifieke geweldservaringen (huiselijk geweld en kindermishandeling,
seksueel geweld, ouderenmishandeling, mensenhandel en uitbuiting, schadelijke praktijken en grensoverschrijdend gedrag binnen sport- of hobbyclubs).
Inzichten uit dit onderzoek zijn vervolgens voorgelegd aan 40 professionals
in drie expertmeetings.

In de eerste fase herkennen slachtoffers niet dat hen iets grensoverschrijdends is overkomen. Het niet herkennen van het probleem zorgt ervoor
dat in deze eerste fase een hulpvraag vaak ontbreekt.
In de tweede fase zoeken slachtoffers naar informatie over hetgeen hen
is overkomen. Zij proberen te duiden wat er is gebeurd, wat dit betekent
en wat ze nu moeten doen. Drempels om hulp te zoeken bestaan er in
deze fase veelal uit dat slachtoffers loyaliteit met en afhankelijkheid van
de pleger ervaren. Dit gaat vaak gepaard met angst voor zichzelf of hun
naasten als zij er wel over praten.
In de derde fase zoeken slachtoffers daadwerkelijk hulp. Veelal zoeken
slachtoffers eerst naar informele hulp. Zij gaan bijvoorbeeld in gesprek
met een vriend, vriendin, partner of familielid. Daarna komen zij pas bij
formele hulpinstanties terecht.

Niet elk slachtoffer doorloopt deze drie fasen. Er is een groep slachtoffers die
vrijwel meteen nadat zij te maken hebben gehad met geweld of grensoverschrijdend gedrag hulp zoeken of aangifte doen. Dit zijn voornamelijk slachtoffers
van geweld bij wie de pleger een onbekende is. Er is dus geen sprake van een
afhankelijkheidsrelatie. Er is echter een veel grotere groep slachtoffers die
niet meteen hulp zoekt of aangifte doet. Voor hen is dit veelal een complex en
langdurig proces dat weken, maanden of jaren in beslag kan nemen.

5

Het hulpzoekgedrag van slachtoffers is afhankelijk van de fase waarin zij zich
bevinden. In elke fase spelen andere drempelverhogende en drempelverlagende
factoren een rol in de behoefte aan, en eventuele zoektocht naar, laagdrempelige hulp. Voor de verschillende fasen van het hulpzoekgedrag is een overzicht
gemaakt van de algemene drempelverhogende en drempelverlagende factoren.
In het schema zijn ook specifieke factoren opgenomen die duidelijk gekoppeld
zijn aan bepaalde kenmerken van slachtoffers of bepaalde geweldervaringen.

6

Fase 1
Hulpvraag
ontbreekt

Fase 2
Anoniem
informatie
inwinnen

Drempel verhogend
• Schaamte en schuldgevoel.
• Twijfel over geweldservaring en eigen rol.
• Taboe op het bespreken van geweld.
• Normaliseren en minimaliseren van geweld.
• Vermijdingsstrategie om geweld te vermijden.
• Onmacht jongeren ten aanzien van ouderlijk gedrag.
• Loyaliteit naar en afhankelijkheid van pleger.
• Angst door dreigementen van pleger.
• Genderstereotype beelden en taboes (mythes over
seksueel geweld, mannelijke plegers).
• Geen toegang tot internet of telefoon (mensenhandel).

Fase 3
Hulp zoeken

• Geen warm sociaal netwerk.
• Ontbreken van vertrouwen sociaal netwerk.
• Sociaal netwerk niet willen belasten.
• Geen heldere hulpvraag.
• Afgegeven signalen worden niet opgepikt.
• Eerdere negatieve ervaringen met (in)formele hulp.
• Angst voor negatieve consequenties (zoals uithuisplaatsing kinderen, verlies verblijfsvergunning) (bij plegers
angst voor sociale en juridische gevolgen).
• Angst voor pleger als over geweld wordt gesproken.
• Geen duidelijk beeld van hulpverlening.
• Weinig cultuur sensitieve hulp.

Aangifte of
melding doen

• Nadruk op feitelijke benadering bij aangifte en de duur en
complexiteit van het proces.
• Geen of gebrekkig bewijs.
• Geen vertrouwen in officiële instanties.
• Verwarring over hetgeen een meldpunt of hulplijn kan
doen.
• Overweldigd door aanbod: niet weten waar je precies
heen moet.
• Hulpvragen worden niet altijd meteen opgepikt: vergt te
veel om juiste hulp te vinden.
• Hulp is moeilijk bereikbaar voor slachtoffer (slachtoffer
te kwetsbaar om te reizen, geen financiële middelen voor
vervoerskosten).

Vindbaarheid en
toegankelijkheid
laagdrempelige
diensten

Drempel verlagend
• Iemand die een spiegel voorhoudt aan slachtoffer en pleger.
• Maatschappelijke discussie over grensoverschrijdend gedrag.
• Rust om te kunnen reflecteren: niet alleen maar bezig zijn met overleven.
• Wake-up call, realiseren dat er een grens is bereikt.
• Aandacht vanuit de hulpverlening voor pleger.

Verantwoordelijk
• Sociale omgeving slachtoffer.
• Hulporganisaties.
• Overheid via campagnes.

• Sterke wens om naasten te beschermen.
• Anonieme informatievoorziening over grensoverschrijdend gedrag, mogelijke
hulp en wat er gebeurt als je om hulp vraagt. Via websites, social media,
chatfuncties en telefonisch.
• Goede eerste reactie op disclosure: de tijd nemen, vragen stellen en helpen met
het verhelderen van situatie en problematiek.
• Voorlichting sociale netwerk van slachtoffer van
bijvoorbeeld ouderenmishandeling/slachtoffers met een fysieke beperking.
• Contact met lotgenoten en ervaringsdeskundigen.
• Ondersteuning voor naasten van slachtoffers die
informele hulp bieden.
• Expliciet doorvragen bij signalen die mogelijk kunnen duiden op een geweldservaring.
• Vragen stellen om slachtoffers te ondersteunen in het verhelderen van hun
situatie.
• Erkenning van verhaal.
• Begeleiding richting passende hulp (inzet ervaringsdeskundigen, intermediairs
of buddies).
• Heldere informatievoorziening over wat er gebeurt als een slachtoffer om hulp
vraagt en beschrijvingen van de ervaringen van slachtoffers die dit traject al
hebben doorlopen.
• Gender- en cultuur sensitieve hulp.
• Goede informatievoorziening over procedures van melding en aangifte.

• Hulporganisaties.
• Sociale omgeving.
• Overheid als opdrachtgever van
hulporganisaties.

• Informatie verstrekken over grensoverschrijdend gedrag, de mogelijkheden en
ervaringen met hulpverlening, bijvoorbeeld online en via social media.
• Bij media aandacht voor grensoverschrijdend gedrag altijd informatie over
waar hulp te vinden is voor andere slachtoffers.
• Doorvragen naar situatie en behoeften van slachtoffer.
• Tijd nemen om vertrouwensband op te bouwen.
• Hulpinstanties ook buiten kantoortijden en zonder afspraak bereikbaar.
• Meer organisaties die ook outreachend werken en naar een slachtoffer toe gaan.
• Actieve doorverwijzing naar passende hulp, eventueel via buddy/intermediair.
• Minder wachtlijsten en hulp om wachttijd te overbruggen.

• Hulporganisaties.
• Hulpverleners.
• Media: informatievoorziening over
hulpmogelijkheden na items die daaraan gerelateerd zijn.
• Overheid.

• Instellingen die verantwoordelijk zijn
voor de kwaliteit van de professionals.
• Overheid als opdrachtgever van
hulporganisaties, die verantwoordelijk
is voor voldoende aanbod waarnaar
verwezen kan worden.

• Politie.
• Hulporganisaties.

7

Een van de conclusies is dat veel slachtoffers hulp zoeken voor klachten die
een gevolg zijn van het meegemaakte geweld. Dat kunnen slaapproblemen,
depressieve of suïcidale gevoelens zijn. Zij zoeken echter niet expliciet hulp
voor de situatie die eraan ten grondslag ligt, namelijk het geweld zelf. Het is
van belang dat professionals zich ervan bewust zijn dat slachtoffers het soms
bewust vermijden om over geweldservaringen te praten, onder andere omdat
zij bang zijn voor de mogelijke consequenties als het geweld bekend wordt.
Overigens hoort het bij de professionele deskundigheid van hulpverleners om
door te vragen naar oorzaken van psychische of fysieke klachten. Ook moeten
ze niet schuwen door te vragen naar ongemakkelijke onderwerpen zoals
seksueel misbruik of huiselijk geweld en angsten te benoemen. De inzet van
ervaringsdeskundigen of lotgenotencontact kan de drempel tot hulp verlagen.
Daarnaast blijkt zowel de aard als de context van het geweld essentieel te zijn voor
het zoek- en verwerkingsproces. Met name in die situaties waarin het geweld of
misbruik langdurig en soms chronisch is en waar er sprake is van een afhankelijkheidsrelatie ten opzichte van de pleger. Voor veel slachtoffers is het van belang
dat professionals de impact begrijpen van de context waarbinnen het geweld
heeft plaatsgevonden. Hiertoe moeten professionals directe vragen stellen over
de context van de slachtoffers en de impact van het soort geweld.
Uit de inventarisatie en de gesprekken met de slachtoffers blijkt dat toegang
naar laagdrempelige hulp moeizaam verloopt. Er is sprake van een enorm
aanbod van voorzieningen maar de juiste hulp blijkt moeilijk vindbaar. Ook is
het aanbod niet voldoende voor bepaalde doelgroepen. Dit geldt met name voor
niet-Nederlandstalige slachtoffers, slachtoffers met een fysieke beperking en
voor plegers. Het aanbod voor deze specifieke doelgroepen kan verder worden
geoptimaliseerd door een intermediair in te zetten en door te werken aan
culturele sensitiviteit bij laagdrempelige voorzieningen. Daarnaast is zorg niet
altijd direct toegankelijk; door wachtlijsten, herhaalde intakes of een advies of
doorverwijzing waarna iemand zelf weer verder actie moeten ondernemen om
het contact te zoeken. Als slachtoffers (en plegers, zie volgende sectie) eenmaal

de stap naar hulp hebben gezet, dan is het belangrijk dat ze gelijk goed verder
geholpen worden. Zeker omdat het proces dat er aan vooraf gaat vaak lang is,
veel drempels kent en mensen anders kunnen afhaken.

Inzichten voor plegers
In het onderzoek is alleen met mannelijke plegers van huiselijk geweld en
seksueel geweld gesproken. In het hulpzoekgedrag van deze plegers zijn
dezelfde fasen te onderscheiden als bij slachtoffers. In de eerste fase identificeren plegers zich niet als zodanig. In de tweede fase zoeken plegers veelal
anoniem naar informatie over hun gedrag en situatie. Na het anoniem aftasten
van de eigen situatie en mogelijke vervolgstappen zoeken sommige plegers in
de derde fase daadwerkelijk hulp. In het volgende schema zijn drempelverhogende en drempelverlagende factoren per fase weergeven:
Drempel verhogend

Drempel verlagend

Fase 1

• Grensoverschrijdend gedrag niet
herkennen.
• Stereotype beelden over mannelijkheid
(zoals taboe om kwetsbaar te zijn).

Fase 2

• Schaamte voor eigen gedrag.
• Angst voor sociale gevolgen.
• Angst voor juridische gevolgen.

• Feiten bij geweld benoemen en
normeren.
• Op hulp mogelijkheden wijzen.
• Maatschappelijke discussie over
grensoverschrijdend gedrag.
• Anonieme informatievoorziening.
• Mogelijkheden tot anoniem contact via
chat of telefonisch.

Fase 3

• Pleger gerichte hulp moeilijk vindbaar.
• Wachtlijsten.
• Gebrek aan hulp om wachten te overbruggen.

• Makkelijk vindbare pleger sensitieve
hulp.
• Pleger sensitieve hulp snel
beschikbaar.
• Overbruggingshulp bij wachtlijsten.
• Feiten bij geweld benoemen en
normeren.
• Luisterend oor.
• Kinderen en (ex-)partner meenemen
in perspectief waar naartoe gewerkt
wordt.

8

Plegers hebben behoefte aan gendersensitief en traumasensitief werkende
hulpverleners en waarderen de inzet van ervaringsdeskundigen. In gesprek
met ervaringsdeskundigen wordt herkenning gewaardeerd en de aandacht
die zij hebben voor de oorzaken die leiden tot geweld, zoals de stress die zij
ervaren door allerlei problemen die er spelen.

Verhouding van aanbod en behoeften
Er is sprake van een uitgebreid en gevarieerd laagdrempelige hulpaanbod voor
slachtoffers, maar er zijn geen volledige cijfers over de aantallen slachtoffers die
hier gebruik van maken. Wel kan geconcludeerd worden dat maar een klein aantal
van de slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties wordt bereikt. Bij de
inrichting van laagdrempelige hulp is het goed om aan te sluiten bij de behoeften
per fase. In het rapport zijn suggesties gedaan om de toegang tot laagdrempelige
hulpverlening verder te verbeteren. Voor plegers van geweld zijn zeer weinig
websites te vinden die zich op deze specifieke doelgroep richten. Daarnaast zijn
er geen organisaties die buiten kantooruren bereikbaar zijn voor plegers.

9

1

Hoofdstuk 1

1.1.

Aanleiding van het onderzoek

Naar aanleiding van verschillende moties van Tweede Kamerleden1 over de
noodzaak van laagdrempelige voorzieningen voor slachtoffers van verschillende soorten van geweld, mishandeling of misbruik, heeft het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport2 het Verwey-Jonker de opdracht gegeven
om een onderzoek te doen naar de ervaringen en behoefte van slachtoffers en
plegers. Met dit onderzoek wordt de vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van deze laagdrempelige hulpdiensten door slachtoffers en plegers van
verschillende vormen van geweld nader onderzocht.
Het aantal slachtoffers dat geconfronteerd wordt met geweld in afhankelijkheidsrelaties is hoog. Jaarlijks krijgen naar schatting 1.2 miljoen Nederlanders
van 16 jaar en ouder te maken met huiselijk geweld en 1,6 miljoen met seksueel
1

Onder meer de motie van voormalig Tweede Kamerlid Wörsdörfer1 over het laagdrempelig kunnen
zetten van een eerste stap naar hulp in geval van mishandeling; de motie van Tweede Kamerlid Kuik
en voormalig Kamerlid Van der Graaf2 over het uitwerken van een plan om de minst zichtbare groep
van slachtoffers van mensenhandel en uitbuiting beter in beeld te krijgen door middel van anonieme
chatfuncties; maatregel 3 van de actieagenda SP3 die tot doel heeft te komen tot een laagdrempelige
meldstructuur voor slachtoffers van schadelijke praktijken; de vraag van Tweede Kamerlid Van der
Werf (D66) gesteld aan de minister van JenV tijdens het Commissiedebat Kindermisbruik en Seksueel
geweld (16/9) om te reageren op het idee van een centraal loket voor slachtoffers van seksueel geweld;
de motie Van der Laan over een volledig onafhankelijk Centrum Veilige Sport.

2

De directie Maatschappelijke Ondersteuning (DMO) van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) is opdrachtgever maar werkt hierin samen met: de Directie Sancties en Slachtofferbeleid
(DSS) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV); de Directie Rechtshandhaving en
Criminaliteitsbestrijding (DRC) van het ministerie van JenV; de Directie Samenleving en Integratie
(DSI) van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW); de directie Sport van het
ministerie van VWS; de directie Jeugd van het ministerie van VWS en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG).

geweld.3 Geweld en intimidatie vindt plaats in alle sectoren van de samenleving, van sportwereld tot evenementensector, van jeugdzorgsector tot de
intimiteit van gezinnen.
De negatieve gevolgen van geweld zijn voor slachtoffers meestal ernstig en
langdurig. Veel slachtoffers van bijvoorbeeld partnergeweld geven achteraf aan
dat zij eerder hulp hadden willen hebben, maar tevens dat er diverse belemmeringen zijn om hulp te zoeken. Dat slachtoffers van grensoverschrijdend gedrag
niet snel aangifte doen, laat de recente problematiek rond het programma The
Voice of Holland zien, waar vrouwen pas jaren later melding durven te doen
van seksuele intimidatie.
Onderzoek naar specifieke redenen waarom slachtoffers wel of geen hulp
zoeken is nauwelijks beschikbaar. Uit meer algemeen onderzoek naar de aanpak
van huiselijk geweld komt wel naar voren dat de stap naar hulpinstanties of
politie door slachtoffers doorgaans als te hoog wordt ervaren. Slachtoffers
zullen partnergeweld niet snel melden uit schaamte, maar ook uit angst dat
dit ertoe leidt dat kinderen uit huis worden geplaatst. 4 Ook bij laagdrempelige voorzieningen zoals de huisarts blijkt dat slachtoffers van geweld dit niet
bespreken uit schaamte, of vaak pas na een tweede of derde huisartsbezoek
over hun geweldservaring beginnen.5 Veel laagdrempelige hulp is gericht op
slachtoffers. Voor plegers is veel minder aandacht, hoewel laagdrempelige hulp
voor plegers van partnergeweld, door lotgenoten en ervaringsdeskundigen
van de grond komt.6

3

Centraal Bureau voor de Statistiek – Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, 2020.

4

Regioplan, 2017; Tierolf, e.a., 2014; Steketee e.a., 2020; Pels e.a. 2011; Van Eijkern e.a. 2018.

5

Drijber e.a., 2009.

6

Van Dam, e.a, 2015; Van Arum e.a., 2021.

10

Vanuit zowel de gemeenten als rijksoverheid wil men in beeld brengen wat de
behoeften zijn van slachtoffers en plegers aan laagdrempelige voorzieningen en
in hoeverre huidige laagdrempelige hulpdiensten aansluiten op deze behoeften.
De centrale vraag van dit onderzoek is: wat zijn de ervaringen en behoeften
van slachtoffers en plegers van geweldsituaties in afhankelijkheidsrelaties
ten aan zien van de vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van laagdrempelige hulp en hoe verhouden deze behoeften zich tot het aanbod van
laagdrempelige hulp?

1.2.

Doel van het onderzoek

Doel van het onderzoek is om zowel inzicht te krijgen in de vindbaarheid,
toegankelijkheid en waardering van het laagdrempelig hulpaanbod voor
slachtoffers en plegers van geweldsituaties waarbij sprake is van afhankelijkheidsrelaties, als inzicht in de eventuele discrepantie tussen de behoeften aan
laagdrempelige hulp en het aanbod ervan. Dit inzicht is nodig voor gemeenten
en rijksoverheid om te kunnen afwegen hoe de infrastructuur van laagdrempelige hulp er in Nederland uit moet zien. Bij de inventarisatie van soorten
laagdrempelige hulp hebben we gekeken naar het landelijke aanbod van zowel
meldpunten als hulplijnen, online en offline; organisaties die alleen in een
bepaalde regio actief zijn, hebben we niet meegenomen..
Verschillende categorieën factoren kunnen van invloed zijn op het leggen van
contact met een laagdrempelige hulpdienst, na het meemaken van geweld. In
het onderzoek onderscheiden we:
z

z

Factoren die te maken hebben met het slachtoffer of de pleger, zoals sekse,
leeftijd, migratieachtergrond, geloofsovertuiging, genderexpressie, seksualiteit, lichamelijke en/of verstandelijke beperking.
Factoren die te maken hebben met de geweldservaring van het slachtoffer of pleger, zoals het soort geweld (huiselijk geweld, seksueel geweld,
kindermishandeling, ouderenmishandeling, schadelijke praktijken,

z

mensenhandel, grensoverschrijdend gedrag) en de context waarbinnen
het geweld plaats vindt (sport, geloofsinstituten, hobbyclubs).
Factoren die te maken hebben met de laagdrempelige hulpdienst zelf, zoals
de functie, scope en organisatiewijze van de laagdrempelige hulpdienst,
de aangeboden diensten, mogelijkheid tot anonimiteit, domein specifieke
of algemene hulpdienst.

In het onderzoek zijn slachtoffers met uiteenlopende achtergronden en geweldservaringen bevraagd over de behoefte die zij hebben aan laagdrempelige
voorzieningen. Hierbij hebben we gesproken met slachtoffers van huiselijk
geweld, seksueel geweld, ouderenmishandeling, mensenhandel, en schadelijke
praktijken zoals eergerelateerd geweld. Daarnaast is gekeken naar slachtoffers
uit bepaalde doelgroepen of binnen een bepaalde context, zoals slachtoffers van
grensoverschrijdend gedrag in de sport, binnen een geloofsgemeenschap, of
LHBTIQ+ personen. Ook is gekeken naar bepaalde doelgroepen zoals jongeren,
mensen met een migratieachtergrond, nieuwkomers in Nederland, en mensen
met een lichamelijke of verstandelijk beperking. Waar het niet mogelijk was
om met mensen uit de doelgroep te spreken is met professionals gesproken,
maar dat was maar in zeer beperkt aantal onderwerpen het geval. Ten slotte
is apart aandacht besteed aan de behoefte van plegers als het gaat om laagdrempelige voorzieningen.
Er is een aanzienlijk aanbod van laagdrempelige voorzieningen zoals online
meldpunten, lotgenotengroepen en hulpverlening voor slachtoffers van
verschillende vormen van geweld. In dit onderzoek hebben we een brede definitie gehanteerd omdat we willen aansluiten bij de behoefte van de slachtoffers
zelf. Het betreft het hele scala van voorzieningen op een breed terrein, van
telefoonnummers en chatfuncties, tot de algemene voorzieningen zoals de
huisarts en het wijkteam. Daarnaast zijn er allerlei instanties of stichtingen
die zich richten op specifieke doelgroepen zoals ouderen, slachtoffers uit een
geloofsgemeenschap of slachtoffers binnen de sport.

11

1.3.

Methode van onderzoek

De vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van laagdrempelige hulpdiensten is inzichtelijk gemaakt door de volgende onderzoeksvragen te
beantwoorden:
1.
2.
3.
4.
5.

Welke behoefte aan ondersteuning en hulp hebben slachtoffers en plegers?
Welke drempelverhogende en drempelverlagende factoren hebben invloed
op het zoeken van laagdrempelige hulp?
Waar kunnen slachtoffers en plegers terecht en weten ze deze plaatsen
te vinden?
Wat is het huidige aanbod van laagdrempelige hulpdiensten voor slachtoffers en plegers?
Hoe verhoudt het aanbod zich tot de behoeften?

Deze vragen zijn beantwoord in drie deelonderzoeken. In deelonderzoek 1 is het
aanbod en gebruik van laagdrempelige voorzieningen in beeld gebracht door
middel van deskresearch en analyse van de registratie cijfers (geeft antwoord
op onderzoeksvraag 3). In deelonderzoek 2 is inzicht gegeven in de behoeften
van slachtoffers en plegers als het gaat om laagdrempelige hulp en de drempels die ervaren worden, door middel van literatuurstudie, focusgroepen en
interviews met slachtoffers en plegers (geeft antwoord op onderzoeksvraag
1 en 2). Om inzicht te krijgen in de behoeften van slachtoffers en plegers aan
laagdrempelige hulp, hebben wij gekozen voor een kwalitatieve insteek. Dit
bood de mogelijkheid om slachtoffers en plegers zelf aan het woord te laten,
uitgebreid bij ervaringen en behoeften stil te staan en te kunnen doorvragen
om de juiste informatie naar boven te krijgen. Waar lopen zij tegenaan in het
zoeken naar hulp, welke drempels ervaren zij, en waar hebben zij behoefte aan?
In deelonderzoek 3 is vervolgens geanalyseerd hoe aanbod en behoeften zich
tot elkaar verhouden en welke overlap en gaten hierin te ontdekken zijn (geeft
antwoord op onderzoeksvraag 4). In de eindfase zijn de analyses verwerkt en
beschreven in het voor uw liggende eindrapport. In onderstaande schema
vatten we de deelonderzoeken samen.

1.

Aanbod
laagdrempelige
hulp

2. Behoefte
laagdrempelige
hulp

3. Behoefte

4.

Eindfase

vs.
aanbod

Aug. - Sep. 2022

Feb. - Jul. 2022

Feb. - Sep. 2022

Deskresearch 1A

Literatuurstudie 2A

Analyse
registratiecijfers
1B

Focusgroepen +
interviews
slachtoffers 2B

Analyse behoefte
vs aanbod 3A

Focusgroepen +
interviews plegers
2C

Expertmeetings
professionals en
ervaringsdeskundigen 3B

Sep. - Dec. 2022

Rapportage
schrijven

Expertmeeting
beleidsmedewerkers
3C

Overzicht
laagdrempelig
aanbod en gebruik

Behoefteprofielen

Overzicht behoefte
vs aanbod

Eindrapport

Onderzoeksactiviteiten
Wat het oplevert

Voor een uitgebreide beschrijving van de onderzoeksmethoden verwijzen we
u naar de bijlage 1.

12

1.4.

Leeswijzer

In hiernavolgend hoofdstuk twee beschrijven we de behoeften aan en ervaringen met laagdrempelige hulp van slachtoffers van geweld. Dit beschrijven
wij aan de hand van de behoeften en het hulpzoekgedrag van slachtoffers van
geweld in afhankelijkheidsrelaties, zoals door henzelf is beschreven. Specifieke
kenmerken van slachtoffers en specifieke geweldservaringen kunnen invloed
hebben op het hulpzoekgedrag. In hoofdstuk drie staat de invloed van deze
persoonsgebonden en geweldservaring gebonden factoren op de behoeften en
het hulpzoekgedrag van slachtoffers centraal. Wij beschrijven waar expliciet
aandacht voor nodig is bij specifieke groepen slachtoffers om hen te ondersteunen om tot een hulpvraag te komen en daadwerkelijk hulp te zoeken.
In hoofdstuk vier richten wij ons op plegers. Wat zijn de behoeften aan en
ervaringen met laagdrempelige hulp van plegers van geweld? Hoofdstuk vijf
beschrijft vervolgens in hoeverre het bestaande landelijke aanbod aansluit op
de ervaringen en behoeften van slachtoffers en plegers. We beschrijven het
huidige aanbod, in hoeverre dit voldoet aan signalen en behoeften, de mate
waarin van dit aanbod gebruik wordt gemaakt en waar nog kansen liggen om
het aanbod verder door te ontwikkelen. De voornaamste inzichten worden
samengepakt in hoofdstuk zes.

13

2
2.1.

Behoeften en ervaringen
van slachtoffers met
laagdrempelige hulp
Inleiding

In dit hoofdstuk beschrijven we de ervaringen en behoeften van slachtoffers
van geweld in afhankelijkheidsrelaties ten aanzien van laagdrempelige hulp.
Wat belemmert en motiveert slachtoffers om tot een hulpvraag te komen?
Hoe vindbaar en toegankelijk is hulpverlening voor hen? En hoe waarderen zij
hulp? Dit beschrijven wij aan de hand van de behoeften en het hulpzoekgedrag
van slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties, zoals door henzelf
beschreven in (groeps)interviews en weergegeven in literatuur. Alle in dit
hoofdstuk opgenomen inzichten zijn veelvuldig door slachtoffers genoemd.
Specifieke kenmerken van slachtoffers en specifieke geweldservaringen kunnen
invloed hebben op hulpzoekgedrag. Voordat we kijken naar de invloed van deze
persoonsgebonden en geweldservaring gebonden factoren op de behoeften en
het hulpzoekgedrag van slachtoffers staan in dit hoofdstuk overkoepelende
conclusies centraal. Deze inzichten gelden voor de gehele groep slachtoffers,
onafhankelijk van de kenmerken van een slachtoffer en de specifieke geweldservaring. In hoofdstuk drie wordt beschreven waar expliciet aandacht voor
nodig is bij specifieke groepen slachtoffers om hen te ondersteunen om tot een
hulpvraag te komen en daadwerkelijk hulp te zoeken.

In de volgende sectie geven wij allereerst een toelichting op de dataverzameling
die aan dit hoofdstuk ten grondslag ligt. Vervolgens gaan wij in sectie 2.3 in op
door slachtoffers ervaren drempels richting hulpverlening, evenals op drempelverlagende factoren en de behoefte van slachtoffers ten aanzien van hulp.
Deze drempels en behoeften zijn afhankelijk van de fase waarin het slachtoffer
zich bevindt, ongeacht van de situatie van geweld al voorbij is of nog voortduurt. Wij onderscheiden drie fasen en beschrijven drempels en behoeften,
achtereenvolgens voor de fase waarin een hulpvraag ontbreekt (fase 1), fase 2
waarin slachtoffers informatie zoeken over hetgeen hen is overkomen en de
derde fase waarin slachtoffers daadwerkelijk hulp zoeken. Vervolgens gaan wij
in sectie 2.4 in op de vindbaarheid en toegankelijkheid van laagdrempelige
hulpdiensten door slachtoffers en hoe dit verbeterd kan worden. In sectie 2.5
wordt de rol van online hulpverlening beschreven en in sectie 2.6 worden de
ervaringen met en waardering van de hulp weergegeven. Vervolgens wordt in
sectie 2.7 ingegaan op de vraag of slachtoffers behoefte hebben aan specifieke
laagdrempelige voorzieningen of algemene hulpdiensten. Het hoofdstuk sluit
af met concluderende sectie 2.8.

2.2.

Dataverzameling

Dit hoofdstuk is gebaseerd op de resultaten van de 15 focusgroepen (met
12 verschillende thema’s) en 11 diepte-interviews die gehouden zijn met in
totaal 60 slachtoffers en 12 professionals. Vrouwen zijn vaker slachtoffer van
geweld in afhankelijkheidsrelaties dan mannen7, en ook de meerderheid van de
slachtoffers die hebben deelgenomen aan dit onderzoek zijn vrouw. Wij hebben
gesproken met 44 vrouwelijke slachtoffers, 12 mannelijke slachtoffers en 4
slachtoffers met een andere genderidentiteit. Veel inzichten kwamen overeen
maar verschillen in macht, gelijkheid, afhankelijkheid en verwachtingen ten
7

Centraal Bureau voor de Statistiek, 2022; Ten Boom et al. 2019.

14

aanzien van gedrag die uit mannelijke en vrouwelijke rollen voortvloeien
zorgen voor meer economische afhankelijkheid van vrouwen aan mannen en
een ervaren taboe bij mannen om over slachtofferschap te spreken. Dergelijke
nuances zijn in dit en volgend hoofdstuk opgenomen, evenals specifieke
behoeften van jonge slachtoffers of slachtoffers op leeftijd.

drempelverlagende factoren een rol in de behoefte en eventuele zoektocht
naar hulp. Daarom zullen we deze drempelverhogende en drempelverlagende
factoren nu per fase beschrijven.

Naast de focusgroepen en interviews met slachtoffers zijn er ook drie expertmeetings georganiseerd waaraan in totaal 40 experts, hulpverleners en beleidsmakers hebben deelgenomen. Alle gesprekken zijn gecodeerd en geanalyseerd
in ATLAS.ti. Een uitgebreide methodologische beschrijving is te vinden in
bijlage 1.

In de eerste fase herkennen slachtoffers geregeld niet dat hen iets grensoverschrijdends is overkomen. Zonder probleemarticulatie kan een hulpvraag
maanden, jaren of in zijn geheel uitblijven. Dit speelt niet bij alle slachtoffers.
Er zijn slachtoffers die na een geweldervaring direct erkennen dat hen iets
naars is overkomen en om hulp vragen. Dit komt vooral voor bij slachtoffers
van een onbekende, die gewelddadig was of seksueel geweld pleegde. Ook
slachtoffers die fysiek letsel hebben opgelopen, hevige angst hebben ervaren of
slachtoffer zijn geworden van geweld met een wapen, zoeken vaker hulp.8 Een
grote groep slachtoffers definieert zichzelf echter niet meteen als zodanig. Een
aantal aspecten kunnen hier, veelal in samenspel, aan bijdragen. Deze drempels hangen in deze fase vooral samen met jezelf niet (willen) identificeren als
slachtoffer, onder meer als gevolg van schaamte, schuldgevoel, normalisering
van geweld en een taboe op het bespreken ervan. Het helpt slachtoffers om te
herkennen dat zij slachtoffer van geweld zijn geworden als iemand hen een
spiegel voorhoudt, er een maatschappelijke discussie over grensoverschrijdend gedrag plaatsvindt en/of slachtoffers de rust hebben om te reflecteren
op hetgeen hen overkomen is. Wij lichten dit onderstaand nader toe.

2.3.

Drempelverhogende en drempelverlagende factoren
richting laagdrempelige hulp

Uit de interviews en focusgroepen blijkt dat er in het hulpzoekgedrag van
slachtoffers grofweg drie fasen zijn te onderscheiden:
1.

2.

3.

In de eerste fase herkennen slachtoffers niet dat hen iets grensoverschrijdends is overkomen. Het niet herkennen van het probleem zorgt ervoor
dat in deze eerste fase ook een hulpvraag ontbreekt.
In de tweede fase zoeken slachtoffers naar informatie over hetgeen hen is
overkomen. Zij proberen te duiden wat hen is overkomen, wat dit betekent
en wat ze nu moeten doen.
In de derde fase zoeken slachtoffers daadwerkelijk hulp. Veelal zoeken
slachtoffers eerst naar informele hulp. Zij gaan bijvoorbeeld in gesprek
met een vriend, vriendin, partner of familielid. Daarna komen zij pas bij
formele hulpinstanties terecht.

Niet elk slachtoffer doorloopt deze drie fasen maar een grote groep doet
dat ook wel. Het hulpzoekgedrag van slachtoffers is afhankelijk van de fase
waarin zij zich bevinden. In elke fase spelen andere drempelverhogende en

2.3.1.

Fase 1 Geen hulpvraag

Drempelverhogende factoren
Schaamte en schuldgevoel: Een voorname redenen om niet gelijk hulp te
zoeken is schaamte en het gevoel zelf debet te zijn aan hetgeen gebeurd is.
Slachtoffers van verkrachting geven aan dat zij allerlei verwarrende gevoelens
hebben, zoals: ik heb me te weinig verzet, misschien heb ik wel aanleiding
8

Bertling e.a., 2017.

15

gegeven. Ook kunnen zij een fysieke reactie op de verkrachting hebben gehad
die hen verwart. Het krijgen van een erectie bij mannen en vochtig worden
bij vrouwen zijn automatische reacties van het lichaam waar een slachtoffer
geen controle over heeft.9 Desalniettemin kan het ervoor zorgen dat slachtoffers zich zodanig schamen en onzeker voelen over hetgeen gebeurt is dat
ze er niets over durven zeggen. Een slachtoffer van seksueel geweld vertelt:
“Ik was veertien toen het gebeurde. Ik heb lang last gehad van schaamte. Ik was
verliefd op mijn dader. Ik heb jarenlang mezelf voorgehouden dat ik zelf een groot
aandeel had. De schaamte overheerste.” Dit slachtoffer heeft haar nare seksuele
ervaringen tientallen jaren voor zichzelf gehouden.
Sommige mannelijke slachtoffers geven aan dat zij het moeilijk vonden om
over hun ervaring met geweld te praten omdat zij slachtofferschap niet met
mannelijkheid associeerden. Zij schaamden zich dat zij als man slachtoffer van
partner- of seksueel geweld waren geworden.
Taboe op bespreken van geweld: Schaamte en schuldgevoelens hangen geregeld samen met een taboe. Slachtoffers ervaren taboes gerelateerd aan het
bespreekbaar maken van geweld. Denk bijvoorbeeld aan terughoudendheid
om het gesprek aan te gaan over een onveilig ogende thuissituatie in de eigen
omgeving. Dergelijke taboes spelen in de gehele samenleving maar worden ook
nadrukkelijk benoemd door slachtoffers binnen een gemeenschap van mensen
met een bepaalde migratieachtergrond of binnen een gemeenschap met een
religieuze overtuiging (zie hoofdstuk 3) Taboes op het bespreken van geweld
kunnen ervoor zorgen dat slachtoffers hun ervaring voor zichzelf houden,
maar ook dat zij het geweld bagatelliseren.
Normaliseren en minimaliseren van geweld: Slachtoffers geven geregeld aan
dat zij het moeilijk vinden om te duiden wat hen overkomen is. Een slachtoffer
van kindermishandeling vertelt: “Ik heb lang gezwegen over de mishandeling,
9

over wat ik heb meegemaakt. Het was niet anders. Je hebt geen referentiekader. Je
denkt dat het normaal is.” Slachtoffers normaliseren geweld omdat ze, zoals dit
slachtoffer, thuis geen omgangsvormen zonder geweld kennen. Ook als geweld
zichzelf geleidelijk opbouwt en langdurig speelt, minimaliseren slachtoffers
de ernst, impact en aard van geweld geregeld. Een slachtoffer vertelt dat haar
ex drugsverslaafd was. Op de eerste klap volgde veel excuses. Langzaam escaleerde het geweld steeds verder: “ik zag dat toetertijd niet duidelijk. Je raakt eraan
gewend.” Het normaliseren en minimaliseren van geweld is een belangrijke
barrière voor erkenning van het eigen slachtofferschap en het zoeken van hulp.
Twijfel over geweldservaring: Soms is er twijfel. Is het wel echt gebeurd? Is
het wel echt erg? Klopt mijn verhaal? Dergelijke vragen kunnen jaren in beslag
nemen: “Eerst noem je het geen misbruik. Dan duurt het een tijdje, dan noem je
het misbruik. Dan weer een tijdje later durf je ‘seksueel’ ervoor te zetten. En dat je
dan eindelijk het woord incest durft te zeggen, ben je weer verder. Gedachten die
door mijn hoofd gingen waren: klopt het wel wat ik denk dat er speelt? En dat wat
ik voel, klopt dat bij het verhaal?” Evenals eerder geciteerde slachtoffers van
kindermishandeling en partnergeweld, had dit slachtoffer van seksueel geweld
lange tijd geen definitie van hetgeen haar overkwam. Twijfel over een situatie
die misschien niet goed voelt maar waar het slachtoffer nog geen duidelijke
probleemarticulatie van heeft zorgt ervoor dat een slachtoffer zijn of haar
situatie niet als een probleem ziet waar hulp voor nodig of mogelijk is.
Drempelverlagende factoren
Zoals uit de verhalen van de verschillende slachtoffers naar voren komt kan
het een proces van maanden of meerdere jaren zijn voor een slachtoffer zichzelf als zodanig ziet. In sommige gevallen zullen mensen nooit herkennen dat
hen iets grensoverschrijdends is overkomen. Wat kan slachtoffers helpen in
het herkennen dat hen iets is aangedaan?

Van Minnen, 2017.

16

Het voorhouden van een spiegel: Slachtoffers geven aan dat het helpend is als
iemand een spiegel voorhoudt. Om zichzelf als slachtoffer te zien hebben ze
nodig dat iemand anders aangeeft dat een ervaring grensoverschrijdend is of
een situatie van voortschrijdend geweld moet stoppen. Een slachtoffer vertelt:
“Toen was ik nog getrouwd en toen had ik seksueel misbruik meegemaakt. En toen
zei een hulpverlener waar ik bij kwam met burn-out klachten: dat is niet normaal,
en toen schrok ik. Ik wist niet beter”. Een vertrouwenspersoon, familielid, vriend
of vriendin die een spiegel voorhoudt kan slachtoffers helpen om in te zien dat
zij hulp nodig hebben.
Maatschappelijke discussie over grensoverschrijdend gedrag: Een maatschappelijke discussie over grensoverschrijdend gedrag, zoals recentelijk in de
sportwereld en bij The Voice, kan ook als een spiegel werken. Een professional
van het Centrum Veilige Sport Nederland geeft aan dat zij meer meldingen
van slachtoffers krijgen als er in de media aandacht is geweest voor grensoverschrijdend gedrag. Mensen herkennen zich in een situatie en gaan zich
afvragen of hun eigen ervaring ook als grensoverschrijdend te duiden is. Een
slachtoffer van seksueel geweld vertelt dat een televisieprogramma voor haar
deze functie vervulde, samen met gesprekken met een vriendin: “Toentertijd
was er een programma op tv: Geraldine en de vrouwen. Ik had behoefte om dat
te kijken, ondanks dat het confronterend zou zijn. Sommige stukken waren echt
aangrijpend. Heel herkenbaar. Dat, in combi met een vriendin die snel doorheeft
als iets wel of niet klopt.” Om mannelijke slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties te stimuleren om hun ervaringen te delen is het van belang
om in maatschappelijke discussies ook aandacht te hebben voor mannelijke
slachtoffers.
Rust om te kunnen reflecteren: Sommige slachtoffers zijn zo druk bezig met
overleven dat er geen tijd of ruimte is om na te denken over slachtofferschap.
Dit kan gelden voor vluchtelingen die met regelmaat moeten verhuizen tussen
verschillende asielzoekerscentra. Op elke locatie zijn zij weer bezig met het
organiseren van hun verblijf, eventuele school voor de kinderen en vragen

omtrent hun verblijfsvergunning. Zij ervaren dan niet de rust om uit te zoomen
en na te denken over eventueel voortdurend partnergeweld of seksueel geweld
waar zij tijdens de vlucht slachtoffer van zijn geworden, en mogelijk daaraan
gerelateerde behoeften aan ondersteuning.
Ook slachtoffers van een langdurige geweldsrelatie kunnen zo bezig zijn met
overleven dat ze de rust niet hebben om te realiseren dat deze situatie niet
houdbaar is. Een slachtoffer vertelt: “Ik was geïsoleerd in het gezinsleven. Ik zat
in extreem gewelddadig relatie. Ik was alle ballen aan het hoog houden en mezelf
aan het wegcijferen. Alles goed te doen. Pleasen. Om te zorgen dat spanning niet
opliep.” Slachtoffers hebben rustig nodig om te kunnen reflecteren op hun
situatie en tot een eventuele hulpvraag te komen.
Wake-up call: Soms gaat het echt niet meer en krijgen slachtoffers suïcidale
gedachten of denken aan geweld tegen een pleger, zoals dit slachtoffer van
ouderenmishandeling: “Op dat moment denk ik: het is gebeurd maar het gebeurt
niet meer. Toen gebeurde het weer. En die tweede keer dacht ik: weet je wat ik doe,
ik ga gewoon het net op, ik koop een pistool en ik schiet hem dood. Dan zit ik maar
4 jaar, maar dan heb ik in ieder geval een oplossing voor de rest van de twintig jaar
van mijn leven. Nou als je in dat beeld komt dan denk je: nu gaat het niet goed met
me, ik moet de officiële hulptroepen in schakelen.” Een ander slachtoffer vertelt:
“Ik werkte bij de kinderopvang en ik sprak een tweejarig kind aan met de naam van
mijn ex toen ik boos werd. Toen dacht ik echt: nu moet ik hulp zoeken. Ik had er niet
meer alleen last van, maar anderen ook. Ik was bang dat ik mezelf in een black-out
iets aan zou doen”. Slachtoffers geven aan dat een gedachte om geweld tegen
een pleger of zichzelf te gebruiken als een wake-up call kan functioneren. Een
wake-up call kan ook voortkomen uit de realisatie dat de situatie voor naasten
niet langer houdbaar is. Een slachtoffer van arbeidsuitbuiting vertelt: “In totaal
waren er tien mensen werkzaam voor de baas die niet betaald zijn. Ik heb er vijf
verzameld om aangifte te doen. Er was voor mij een hele duidelijke aanleiding om
te zeggen: en nu is het genoeg. Ik besloot aangifte te doen omdat we maar aan het
wachten en wachten waren op ons geld. Toen kwam corona. Mijn moeder en mijn
17

vader en mijn broers en zussen werden ziek. Maar het gezondheidssysteem in [Land
van herkomst slachtoffer] is heel anders dan in Nederland. Voor goede klinieken heb
je geld nodig. Zij waren aan het lijden. Ik kon ze geen geld geven want ik werkte wel
hard maar ik was maar aan het wachten op mijn geld en ik werd gewoon razend.
Ik besloot aangifte te doen en [medeslachtoffer] deed mee. Dan maar terug naar
[land van herkomst] geschopt maar we gaan er mee door.” Een wake-up call doet
slachtoffers realiseren dat een situatie onhoudbaar is en zij hulp nodig hebben.
2.3.2. Fase 2 Op zoek naar informatie: wat is mij overkomen, wat betekent
dit, en nu?
Uit voorgaande is naar voren gekomen dat slachtoffers in de eerste fase geregeld
niet herkennen dat hen iets grensoverschrijdends is overkomen. Zonder erkenning van het slachtofferschap kan een hulpvraag lang of helemaal uitblijven. In
de tweede fase zoeken slachtoffers naar informatie over hetgeen hen is overkomen. Zij proberen te duiden wat er is gebeurd, wat dit betekent en wat ze
nu moeten doen. In dat zoekproces zijn een aantal mechanismen van belang.
Een persoonlijke relatie met de pleger kan het slachtoffers lastig maken om het
taboe op spreken over geweld te doorbreken en hulp voor zichzelf te zoeken.
Daarnaast zijn slachtoffers soms bang voor de consequenties die spreken over
hun ervaring kan hebben voor zichzelf of hun naasten. Slachtoffers hebben
er in deze fase dan ook behoefte aan om, veelal online en anoniem, te zoeken
naar informatie over hetgeen hen overkomen is, wat dit betekent en wat er
gebeurt als hulp wordt gezocht. Wat kan helpen is erover praten met anderen.
Als slachtoffers met iemand over hun ervaring gaan praten dan is de eerste
reactie essentieel. Een negatieve reactie van de ander kan ervoor zorgen dat het
slachtoffer lange tijd niet meer naar buiten komt met het verhaal. Onderstaand
lichten we dit toe.

Drempelverhogende factoren
Loyaliteit naar en afhankelijkheid van pleger: Bij geweld binnen afhankelijkheidsrelaties zijn slachtoffers veelal loyaal aan een partner, ouder of kind, ook
als deze personen geweld tegen hen gebruiken. Dit is een direct gevolg van
de persoonlijke relatie tussen de slachtoffer en de pleger. Een slachtoffer van
kindermishandeling vertelt: “In die tijd waren wij ook bang voor onze moeder. Wij
durfden niks te zeggen. We hebben ons altijd schuldig gevoeld. Al vertellen we iets,
dan zouden we weg moeten bij haar. Dus daarom hebben we nooit iets verteld. En
er is nooit verteld van je hoeft niet weg thuis en we gaan je moeder ook helpen. (…)
Wij hielden heel veel van haar, ondanks dat ze overspannen was. Onze vader was
niet meer in beeld. Dus we hadden alleen haar.” Kinderen zijn veelal loyaal naar
en afhankelijk van hun ouders. De angst dat een ouder problemen krijgt of uit
het gezin zal verdwijnen als om hulp wordt gevraagd, kan een hulpvraag in
de weg staan.
Dezelfde gevoelens van loyaliteit en afhankelijkheid kunnen spelen als de pleger
een partner of een kind van het slachtoffer is. Een slachtoffer van huiselijk
geweld vertelt dat zij wel wilde dat het geweld zou stoppen maar niet wilde dat
haar gewelddadige partner problemen zou krijgen of hun relatie zou eindigen:
“Ik wilde niet dat mijn partner gearresteerd zou worden.” Om dergelijke negatieve
consequenties te voorkomen zag zij van een hulpvraag af. Verschillende vrouwelijke slachtoffers van geweld geven aan dat zij financieel afhankelijk van hun
partner waren en daarom niet aan de bel durfden te trekken. Ook ouderen zijn
vaak afhankelijk van hun kinderen en bang om eenzaam achter te blijven als
zij het misbruik aan de orde stellen. Een angst die gedeeld wordt door slachtoffers met een lichamelijke beperking. Als een pleger ook zorgtaken voor het
slachtoffer vervuld dan kunnen zij zich afhankelijk voelen en angst hebben
om over het geweld te spreken.

18

Loyale en afhankelijke gevoelens van slachtoffer naar plegers spelen ook buiten
de huiselijke kring. Slachtoffers in de sport- of kunstwereld kunnen zich afhankelijk voelen van een trainer, coach of in de sport of kunst gevestigd persoon.
Slachtoffers zijn dan bang dat het consequenties voor hun carrière kan hebben
als zij het geweld naar buiten brengen.
Angst door dreigementen van pleger: In sommige gevallen maken plegers
bewust gebruik van dreigementen om te voorkomen dat een slachtoffer hulp
gaat zoeken. Plegers kunnen inspelen op angsten over mogelijke negatieve
consequenties die naasten zullen ondervinden als over geweld gesproken
wordt of dreigen met het gebruik van geweld naar het slachtoffer of naasten.
Slachtoffers van mensenhandel worden geregeld met dit dreigementen van
geweld geconfronteerd. Bij hen speelt niet zelden angst dat familie of andere
bekenden van hen bedreigd zullen worden als zij over hun situatie vertellen
of om hulp vragen.
Soms kan de wil om naasten te beschermen echter ook een motivatie zijn
om hulp te zoeken. De angst dat een pleger ook geweld tegen naasten gaat
gebruiken is dan juist een reden om hulp te zoeken.
Drempelverlagende factoren
Vanuit onzekerheid over hetgeen hen overkomen is en mogelijke gevoelens
van loyaliteit, afhankelijkheid en angst, gaan slachtoffers in deze fase veelal
anoniem op zoek naar informatie. Zij proberen te duiden wat er gebeurd is,
wat dit betekent en wat ze nu moeten doen.
Anonieme informatievoorzieningen, op afstand: Veel slachtoffers starten hun
zoektocht op internet. Een slachtoffer met een licht verstandelijke beperking
beschrijft: “Ik lees wel via sociale media over de ervaringen van anderen. En via
sociale media van organisaties die uitleggen hoe een mens wel en niet behandeld
dient te worden”. Lezen over omgangsvormen en hoe deze geschonden zijn,

helpt het slachtoffer om grip te krijgen op zijn eigen ervaringen. Slachtoffers
ervaren websites en sociale media als laagdrempelige bronnen van informatie en herkenbare verhalen, zonder iets van zichzelf te hoeven laten zien.
Slachtoffers vinden het prettig als ook informatie wordt gegeven met betrekking tot socio-culturele genderrollen. Concreet betreft dit bijvoorbeeld informatie voor vrouwelijke slachtoffers die zich afhankelijk voelen van een mannelijke pleger en voor mannelijke slachtoffers die onzeker zijn om hun ervaringen
te delen vanuit maatschappelijke denkbeelden over mannelijkheid.
Soms maken slachtoffers vervolgens ook gebruik van online chatfuncties
of bellen zij een telefonische hulplijn. Een slachtoffer van seksueel misbruik
vertelt: “Online of telefonisch voelde bij mij in het begin veiliger. (…) Het werkte om
langzaam meer moed te verzamelen.” In het telefonisch of online contact vertellen
slachtoffers wat er met hen is gebeurd. Veelal gebeurt dit nog steeds anoniem
en ligt de nadruk nog niet op een hulpvraag maar op grip krijgen op de eigen
ervaring en mogelijke vervolgstappen.
Voorkeuren voor chatfuncties of telefonisch contact verschillen. Als plegers nog
in de nabijheid van slachtoffers verkeren dan gaat de voorkeur vaak uit naar
chatten. Een slachtoffer met een lichamelijke beperking vertelt: “ik had het fijn
gevonden als ik kon chatten. Ik kan niet een stil hoekje opzoeken om te bellen. Angst
om ontdekt te worden door partner. Chatten was dan fijn geweest”. Slachtoffers
die minder bekwaam zijn op internet kunnen echter weer een voorkeur voor
telefonisch contact hebben, denk aan oudere slachtoffers of slachtoffers die
moeite hebben met schrijven.
Naast internet, chatten en bellen worden ook andere kanalen gebruikt om
informatie in te winnen. Een slachtoffer vertelt: “Podcasts met veel info over
mezelf hielpen mij. Die gingen niet over waar ik hulp kon zoeken, maar over het
begrijpen van mezelf.” En sommige slachtoffers verwijzen naar boeken waar
zij voor hun relevante informatie in vonden.

19

Welke vorm slachtoffers ook kiezen, in deze tweede fase waarin slachtoffers
proberen te duiden wat hen is overkomen, wat dit betekent en wat zij moeten
doen, is anonimiteit van belang. Slachtoffers willen informatie inwinnen
zonder dat zit meteen consequenties heeft. Een slachtoffer van ouderenmishandeling legt dit als volgt uit: “Dat mensen hun verhaal kwijt kunnen in plaats
van dat gelijk de angst komt dat er dingen aan vast zitten, zoals uithuisplaatsing
of iets dergelijks.” Andere slachtoffers vinden anonimiteit belangrijk omdat ze
bang zijn dat instanties contact zoeken en een gewelddadige partner daarachter komt of omdat zij slachtoffer zijn geworden op de werkvloer of bij een
sport- of hobby vereniging en nog niet weten of zij naar buiten willen treden
omdat dit invloed kan hebben op hun (sport)carrière of sociale leven. Anoniem
contact op afstand en informatievoorziening over hetgeen er gebeurt als er
wel hulp gezocht wordt past bij deze fase waarin duiding van de eigen situatie
en mogelijke vervolgstappen centraal staat.
Goede eerste reactie op disclosure
Slachtoffers geven aan dat zij op internet veelal lezen dat het goed is om iemand
in vertrouwen te nemen en te vertellen over het geweld. Vanwege eerdergenoemde twijfel over het eigen slachtofferschap, de impact die praten kan hebben
op de relatie met pleger en andere onzekerheden, zijn slachtoffers zeer gevoelig
voor afwijzende reacties op hun verhaal. Een slachtoffer vertelt: “Op een gegeven
moment ben ik op het punt gekomen dat ik iets vertelde over een bepaalde seksuele
ervaring. Toen zei die hulpverlener van: nee joh, dat is niks ergs. Toen ben ik gestopt
met hulpverlening, maar toen liep ik weer vast.” Slachtoffers trekken zich terug in
hun schulp als zij het gevoel hebben dat zij niet begrepen worden. Het kan dan
lange tijd duren voordat een slachtoffer weer over het geweld begint, ook als
een slachtoffer eigenlijk signalen afgeeft omdat het wel hulp zou willen. Een
slachtoffer van mensenhandel vertelt: “ ja, ik had wel zeker eerder hulp gewild.
En ook wel echt signalen laten merken. Ik deed een vervolgopleiding en daar kwam
ik niet meer opdagen. Ik was zo afwezig. Mijn vader werkte op dezelfde school, dus
mijn docenten waren zijn collega’s. Ze hebben het hem nooit verteld. Er was niemand
die tegen hem zei: ‘ga vanavond praten met je dochter’. Er wordt heel erg verscholen

achter dat geheimhouding. Als het ingewikkeld wordt, dan komen ze daarmee. Toen
had ik een laatstekansgesprek, en toen dacht ik: ik ga het opbiechten. Uiteindelijk
heb ik het verteld: ik moet van mijn vriend seks hebben met een oude man, die is
60 en moet ook met andere mannen naar bed. En ik gebruikte ook drugs. Toen ik
op school heb gezegd wat er was gebeurd, hebben ze gezegd: dat is geen situatie
voor een student. Toen kon ik niet meer verder op school. Ik denk dat het belangrijk
is dat heel veel mensen niet het slachtofferschap zelf inzien. Als iemand signalen
laat zien en je pakt niet meteen op dat moment terug, ben je diegene alweer kwijt.”
De eerste reactie van een familielid, vriend, vriendin of kennis op disclosure
is dus essentieel om te voorkomen dat een slachtoffer (weer) gaat zwijgen. De
tijd nemen en vragen stellen om iemand te helpen met het verhelderen van de
situatie en problematiek is helpend.
2.3.3. Fase 3 Hulp zoeken
Na het anoniem aftasten van de eigen situatie en mogelijke vervolgstappen
zoeken slachtoffers in de derde fase daadwerkelijk hulp. Soms zoeken slachtoffers naar hulp voor lichamelijke klachten die voortkomen uit de geweldservaring. De onderliggende oorzaak van klachten wordt dan niet altijd
benoemd. Als expliciet hulp wordt gezocht voor hetgeen slachtoffers is overkomen dan zoeken slachtoffers veelal eerst informeel naar hulp, in het eigen
sociale netwerk. In deze fase van hulp zoeken spelen er weer verschillende
drempels in het zoeken van zowel informele als formele hulp. Bij drempels
voor het zoeken naar informele hulp valt te denken aan het ontbreken van
(vertrouwen in) een sociaal netwerk, angst voor het belasten van anderen of
negatieve reacties. Drempels richting formele hulp hangen samen met hulpverleners die signalen niet herkennen, negatieve ervaringen met hulpverlening en
angsten voor de consequenties van het starten van een hulpverleningstraject.
Ook het ontbreken van een duidelijk beeld van de hulpverlening en wat voor
ondersteuning zij kunnen bieden kan meespelen. Het doen van aangifte voelt
voor veel slachtoffers in het bijzonder als een zeer grote stap. Wij lichten deze
drempels toe, en bespreken waar mogelijk wat kan helpen om deze drempels
te beslechten.
20

Hulp zoeken voor andere problemen
Slachtoffers kunnen allerlei klachten ontwikkelen die een direct gevolg zijn van
het geweld. Denk aan burn-out klachten, paniekaanvallen, slapeloosheid en
negatieve gedachten. Een slachtoffer vertelt: “Het heeft best lang geduurd, de tijd
tussen dat ik hulp wilde en het naar buiten treden. Ik wist wat er gebeurd was. Maar
ik ben lang weggelopen om de confrontatie aan te gaan. Ik heb lang gedacht: ik red
het wel. Tot het punt dat ik veel paniekaanvallen kreeg en m’n leven beheerst werd
door het verleden.” Uiteindelijk zoeken deze slachtoffers hulp voor de klachten
waar zij mee worstelen. Zij zijn zich er niet altijd van bewust dat klachten
mogelijk verbintenis houden met hun geweldservaring. Soms is dit besef er
ook wel maar vinden slachtoffers het lastig om dit bespreekbaar te maken.
De onderliggende oorzaak van deze klachten komt lang niet altijd boven tafel,
bijvoorbeeld als een huisarts niet expliciet vraagt naar geweldservaringen en
signalen niet herkent. Een slachtoffer is dan wel in contact met hulpverlening
maar het geweld blijft onbesproken.
Iets vergelijkbaars gebeurt met slachtoffers die ondersteuning zoeken voor
praktische problemen waar zij tegenaan lopen. Een uit Oost-Europa afkomstige
man vertelt dat hij op zoek ging naar een BSN-nummer om zijn positie te verbeteren ten opzichte van zijn werkgever in de tuinbouw die hem niet uitbetaalde,
op de grond liet slapen en geweld tegen hem gebruikte. De instanties die hij
contacteerde over een BSN-nummer vroegen niet door naar zijn situatie en
de man wijdde hier uit zichzelf ook niet over uit. Maanden later kwam hij in
contact met de politie na een inval in het bedrijf waar hij werkzaam was. “Zij
hebben ons de situatie uitgelegd. De politie heeft gezegd: wij hebben het vermoeden
dat jullie slachtoffer zijn van mensenhandel. En ik heb gelachen. Mensenhandel? Ik
heb gewoon een klacht. Mijn huis is slecht, mijn werk is slecht, omdat het werk dat
wij hebben afgesproken is niet het werk dat ik heb gedaan, en ik krijg mijn geld niet.
(…) Voor mij was het een shock.” De politie identificeerde hem als slachtoffer maar
de instanties waar de man al mee in contact was geweest hadden hier geen
zicht op gekregen. Gesprekken gingen niet verder dan de praktische vragen

die de man stelde. Slachtoffers met lichamelijke klachten of praktische ondersteuningsbehoeften die samenhangen met hun geweldservaring, beginnen bij
de hulpverlening lang niet altijd over het geweld omdat zij zichzelf niet altijd
als slachtoffer definiëren of hier onzeker over zijn.
Eerst hulp zoeken in sociaal netwerk
Als slachtoffers toch hulp zoeken dan gaan zij veelal eerst op zoek naar informele hulp, door in gesprek te gaan met een vriend, vriendin, partner of familielid. Daarna komen zij pas bij formele hulpinstanties terecht. Dit wordt onderstreept in de Prevalentiemonitor
Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld 202010 en een analyse van wetenschappelijke publicaties over het hulpzoekgedrag van slachtoffers van misdaden.
Slechts een kleine groep slachtoffers zoekt meteen formele hulp. Het overgrote
deel van de slachtoffers begint met het zoeken naar hulp binnen informele
sferen.11
Een slachtoffer vertelt hoe zij, vijfentwintig jaar nadat zij slachtoffer werd van
seksueel geweld in haar jeugd, bij formele hulpdiensten terecht kwam na hulp
uit haar sociale netwerk: “Ik heb het via mijn vriendin gedaan. Zij was van: dit
is iets wat je niet alleen mag dragen. Ik ben toen begonnen met een brief schijven
naar mijn man. Die wist nog niks. Toen waren we met zijn drieën. Mijn vriendin
heeft met mijn man gesproken: hoe pakken we dit aan. Alleen zal ze het niet doen.
Toen heeft mijn man contact opgenomen met de huisarts en daar heeft hij een
afspraak gemaakt. Daar zijn we met zijn tweetjes heengegaan. Ik zat daar van: ik
ga je niks vertellen. De huisarts was heel prettig in haar manier van vragen stellen.
Ze nam ruim de tijd. Ik dacht wel van zij is iemand die ik zou vertrouwen. Toen heb
ik een en ander losgelaten. Niet volledige verhaal maar well stukje daarvan. Toen
10 Centraal Bureau voor de Statistiek – Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld, 2020.
11

McCart e.a., 2010.

21

is het balletje gaan rollen. Zij heeft mij doorgestuurd naar een psycholoog” Een
sociaal netwerk kan een brugfunctie naar hulp vervullen, door het verhaal
van een slachtoffer te bevestigen, een slachtoffer te steunen en te begeleiden
richting formele hulpinstanties. Zoals eerder besproken is een juiste reactie
op de eerste disclosure cruciaal om een slachtoffer niet terug in zijn of haar
schulp te laten kruipen.
Drempels voor hulp zoeken in het sociale netwerk
Slachtoffers kunnen, ook als zij een hulpvraag hebben, echter verschillende
drempels ervaren om hulp te zoeken in hun sociale netwerk. Veelal zorgen deze
drempels in wisselwerking met elkaar voor het uitstellen van een hulpvraag
in het eigen sociale netwerk.
Ontbreken van een warm sociaal netwerk: Niet alle slachtoffers beschikken
over een warm sociaal netwerk waar zij om hulp kunnen en durven vragen.
Dit speelt bij slachtoffers met verschillende geweldervaringen en achtergronden, maar komt onder meer geregeld naar voren in de ervaringen van
slachtoffers met een migratieachtergrond. Zij kunnen zich geïsoleerd voelen
en hebben niet altijd familie of vrienden in Nederland. Ook slachtoffers uit de
LHBTIQ+-gemeenschap geven aan niet altijd over een warm sociaal netwerk
te beschikken waar ze zich vrij voelen om te zijn wie ze zijn en om hulp te
vragen. Dit wordt geïllustreerd door een slachtoffer die nog niet met zijn sociale
omgeving had durven praten over zijn seksuele voorkeur: “Ik zat in de kast en
had niemand waar ik erover mee kon praten.”
Ontbreken van vertrouwen in sociaal netwerk: Andere slachtoffers beschikken
wel over een netwerk maar geven aan dat de geweldservaring hun vertrouwen
in mensen heeft aangetast. Een slachtoffer van seksueel geweld vertelt: “Ik
miste vertrouwen. (…) Ik snakte naar warmte en oprechte liefde, en mensen die je
staan en zien. Maar wie vertrouw je dan? Wie heeft geen verkeerde bedoelingen?”.

Slachtoffers geven aan dat ze in de war kunnen zijn over wie ze kunnen
vertrouwen en het eng vinden om iemand in vertrouwen te nemen. Slachtoffers
worstelen in het bijzonder met vertrouwen en zijn minder geneigd om ervaringen te delen als zij in het verleden geen steun van hun sociale netwerk
hebben ontvangen of negatieve reacties hebben gekregen, terwijl zij op zoek
waren naar steun.
Maar ook als een sociaal netwerk een slachtoffer in principe altijd gesteund
heeft, dan kan de angst voor negatieve reacties slachtoffers belemmeren om
hulp te vragen. Een slachtoffer geeft aan dat zij bang is dat mensen zullen
zeggen dat het wel meevalt of haar de rug toe keren als zij vertelt wat haar is
overkomen.
Anderen niet willen belasten: Slachtoffers willen anderen soms ook niet
belasten met hun verhaal. Ze zijn bang dat zij een familielid verdrietig maken
of een vriend afschrikken.
Drempelverlagend voor hulp zoeken in het sociale netwerk
Contact met lotgenoten en ervaringsdeskundigen wordt door veel slachtoffers gewaardeerd (zie sectie 2.6) Als slachtoffers niet over een warm sociaal
netwerk (denken te) beschikken dan kan contact met lotgenoten of ervaringsdeskundigen de brugfunctie naar hulporganisaties vervullen. Slachtoffers
geven aan dat het helpend is als lotgenoten groepen en ervaringsdeskundigen
goed vindbaar en uitnodigend zijn, bijvoorbeeld via social media, op websites
van hulpinstanties, of via flyers op plekken waar slachtoffers mogelijk komen
(zoals huisartsen en ontmoetingsplekken voor senioren of mensen met een
bepaalde migratie achtergrond).
Daarnaast kan het helpen als expliciet aandacht besteed wordt aan naasten van
slachtoffers. Informatie over het voeren van gesprekken met slachtoffers van
grensoverschrijdend gedrag kan hen ondersteunen als een familielid, vriend
22

of vriendin hen in vertrouwen neemt. Dergelijke informatie kan bijvoorbeeld
onderdeel zijn van eerdergenoemde campagnes, verspreid worden via social
media en toegankelijk zijn via websites. Ook lotgenotengroepen voor naasten
kunnen hier van waarde zijn.
Drempels voor hulp zoeken bij instellingen
Hoewel veel slachtoffers eerst op zoek gaan naar informele hulp in hun eigen
netwerk kunnen deze drempels ervoor zorgen dat slachtoffers meteen hulp
zoeken bij organisaties. Als slachtoffers, via informele hulp van naasten of niet,
hulp willen zoeken bij organisaties dan zijn ook daar drempels tot het vinden
van de juiste hulpverlening.
Geen probleemarticulatie: Zoals in de eerste fase is beschreven worstelen
slachtoffers veelal met onzekerheid en twijfel. Is het werkelijk zo gebeurd als
ik me nu herinner? Maak ik het niet groter? Het meemaken van geweld tast
bij veel slachtoffers de eigenwaarde aan. Slachtoffers geven aan dat zij zichzelf
moeten overtuigen dat zij hulpwaardig zijn. Als zij hulp zoeken is dat in eerste
instantie vaak voor lichamelijke klachten die het gevolg zijn van geweld: “Mijn
hulpvraag was niet over dat ik misbruikt was, maar: ik heb paniekaanvallen en ik
functioneer niet goed. En zo is mijn therapietraject begonnen. Het heeft me tientallen
jaren geduurd.” En een man die als kind slachtoffer is geworden van seksueel
geweld op zijn voetbalvereniging vertelt dat hij simpelweg te woorden niet kon
vinden om te vertellen wat er was gebeurd: “Ik hield het een week binnen. En die
vrijdag dat we terug waren vroeg mijn mentor meermaals of er wat aan de hand was.
En toen knapte dat en had hij door dat er echt iets aan de hand was. Toen vertelde
ik dat er iets gebeurd was met die elftalleider. En hij vroeg door en ik bevestigde wat
het was.” Geen probleemarticulatie naar zichzelf, zoals beschreven in de eerste
fase, maar ook naar een hulpverlener, is een drempel voor slachtoffers om bij
de juiste hulpverlening terecht te komen. Het is helpend als hulpverleners en
andere vertrouwenspersonen slachtoffers ondersteunen in het verhelderen
van hun situatie en het probleem, door vragen te stellen.

Signalen worden niet opgepikt: Hulpverleners hebben een rol in het signaleren van de ervaringen met geweld die aan problemen ten grondslag liggen.
Signalen van slachtoffers worden niet altijd herkend. Een slachtoffer van
huiselijk geweld vertelt: “Als ik denk over laagdrempelige hulpverlening, waar
het misgaat: de signalen die mensen afgeven die ervaringen hebben met wat wij
gehad hebben, dat die niet opgepikt worden. Er wordt niet gekeken van waar komt
dit vandaan. Het is afgaan op symptomen. Heb je depressieve klachten dan krijg je
cognitieve gedragstherapie en pillen. Er wordt niet verder gekeken. Het is ook lastig
voor hulpverlening om erachter te komen.” Slachtoffers van geweld ervaren dat
hulpverleners lang niet altijd expliciet vragen naar eventuele oorzaken van
klachten waarvoor zij in behandeling zijn. Maar expliciet doorvragen is juist
van belang. Een slachtoffer van seksueel geweld legt dit als volgt uit: “Jaren
terug ben ik naar de hulpverlening geweest. Ik had overal last van. Ik was afwachtend of ze door zouden vragen, ik durfde zelf niet te komen met hetgeen wat er was.
Had het ver weggestopt. Als iemand niet doorvroeg stopte ik er mee.” Voor het
herkennen en duiden van signalen is doorvragen van groot belang.
Eerdere negatieve ervaringen met (in)formele hulp: Eerdere negatieve ervaringen
met (in)formele hulp vermindert het hulpzoekgedrag. Slachtoffers vertellen dat
het lang kan duren voordat zij weer contact zoeken met instanties als zij zich in
het verleden niet begrepen hebben gevoeld, geen steun hebben ervaren of vooral
negatieve consequenties hebben ondervonden. Slachtoffers geven aan dat het
helpt in het opbouwen van vertrouwen als hulporganisaties uitstralen dat zij een
slachtoffer tijd en ruimte geven, anoniem bereikbaar zijn zodat zij af kunnen tasten
en informatie geven over hetgeen gebeurt als hulp wordt gezocht.

Angst voor de consequenties van het starten van een hulpverleningstraject:
Een veelgenoemde drempel om hulp bij instanties te zoeken is angst voor de
consequenties van het starten van een hulpverleningstraject. De specifieke
angsten van slachtoffers lopen uiteen.

23

Veelgehoord is de angst dat kinderen uit huis geplaatst worden als instanties,
en in het bijzonder de Raad voor de Kinderbescherming, betrokken raken bij
een gezin. Een slachtoffer van huiselijk geweld vertelt dat iemand in haar
omgeving haar aanraadde om een melding van het geweld bij de politie te
maken: “die zei: doe eerst een melding en daarna een aangifte en dan pakken ze
hem op. Maar ik kijk ook naar mijn gezinssituatie en mijn kinderen en dan komt de
kinderbescherming, dan komen ze voor mijn kinderen”. Dit slachtoffer heeft lang
geen contact met hulpinstanties gezocht vanuit de angst dat haar kinderen uit
huis geplaats zouden worden. Verschillende slachtoffers van huiselijk geweld
hebben deze dreiging van uithuisplaatsing ook daadwerkelijk ervaren. Een
slachtoffer vertelt: “En je moet meewerken met die instanties, anders dreigen ze
je kind mee te nemen. Ik was erg bang.” Het vertrouwen in instanties is laag. Dit
geldt voor veel slachtoffers maar komt nadrukkelijk naar voren in gesprek met
slachtoffers met een migratieachtergrond.
Andere angsten hangen niet zozeer samen met beelden over het handelen van
instanties maar met angsten voor de pleger als hulpverlening wordt ingeschakeld. Een slachtoffer van partnergeweld vertelt: “Hij heeft met zulke verschrikkelijke dingen gedreigd dat je die stap bijna niet durft te zeggen. Dat ik dan verantwoordelijk ben voor het opblazen van het huwelijk is nog tot daaraantoe, maar wat
gaat hij doen? Wat gaat hij met de kinderen doen? Zolang ik mijn mond houd, weet
ik wat ik heb.” Slachtoffers zijn bang voor hun eigen veiligheid, de veiligheid
van hun kinderen of andere familieleden. Dit laatste speelt in het bijzonder bij
veel slachtoffers van mensenhandel die geregeld te maken krijgen met dreigementen richting familieleden. Slachtoffers van huiselijk geweld delen angsten
dat zij hun kinderen minder zullen zien na een scheiding.
Geen duidelijk beeld van hulpverlening: Slachtoffers vinden hulpverlening ook
niet altijd toegankelijk. Het ontbreken van een duidelijk beeld van de hulpverlening en bewustzijn over hetgeen zij kunnen betekenen zorgt voor terughoudendheid. Slachtoffers weten niet waar ze moeten beginnen en stellen handelen
uit. Heldere informatievoorziening over wat er gebeurt als een slachtoffer om
hulp vraagt is helpend, evenals beschrijvingen van de ervaringen van slachtoffers die dit traject al hebben doorlopen.

Moeilijk vinden om aangifte te doen
Hoewel aangifte doen niet onder laagdrempelige hulpverlening valt willen veel
slachtoffers benadrukken dat aangifte doen ook een aanzienlijke drempel voor
veel slachtoffers is. Hoewel aangifte doen geen vorm hulp vragen voor jezelf
kan het wel een eerste stap zijn om naar buiten te treden met wat jou is overkomen. Zij geven aan dat het tijd kost voordat ze hieraan toe zijn. Een slachtoffer van mensenhandel vertelt: “Aangifte doen bij politie vind ik heel belangrijk,
maar ik was er oprecht niet aan toe. Ik ben er geweest, maar ik kon mentaal niet
alle stappen die je moest doorlopen aan.” Evenals een aantal andere slachtoffers
van mensenhandel voelde dit slachtoffer zich pas klaar voor aangifte na een
behandeltraject.
Opvallend is dat slachtoffers zich niet altijd bewust zijn van het verschil tussen
een melding van geweld maken en aangifte doen. Dergelijke onduidelijkheid
kan ertoe leiden dat slachtoffers teleurgesteld raken. Soms hadden zij meer
verwacht van de politie na een melding omdat het onderscheid met een aangifte
niet helder is.
Goede informatievoorziening over procedures van melding en aangifte is dus
van belang. Tegelijkertijd vinden slachtoffers van geweld dat de wijze waarop
zij over het proces van aangifte doen geïnformeerd zijn, drempelverhogend
kan werkt. De uitleg dat er nadruk zal liggen op harde feiten schrikt slachtoffers af, met name omdat slachtoffers met regelmaat twijfelen aan hun eigen
verhaal. Ze vragen zich af of ze het niet zelf hebben uitgelokt, of aanleiding
hebben gegeven. Soms vragen ze zich af of het wel echt zo gebeurd is zoals ze
zich herinneren. Slachtoffers beschuldigen zichzelf en hebben angst om niet
geloofd te worden. Ook de duur en complexiteit van het aangifte proces dat
geschetst wordt kan afschrikwekkend werken.

24

2.4.

Vindbaarheid en toegankelijkheid van laagdrempelige
hulpdiensten

In sectie 2.3 is aan de orde gekomen welke drempels de slachtoffers ervaren
in het zoeken naar laagdrempelige hulp en welke hulpbehoeften zij hebben. In
deze sectie gaan we in op de vindbaarheid van voorzieningen en hoe de toegankelijkheid en waardering van laagdrempelige diensten verbeterd kan worden.
Er zijn een aantal drempels met betrekking tot de vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van voorzieningen, zoals onduidelijkheid over hetgeen
een meldpunt kan betekenen, überhaupt niet weten waar je terecht kan omdat
het aanbod zo groot en diffuus is, hulpvragen die niet direct opgepikt worden
en praktische financiële en geografische barrières. Slachtoffers hebben echter
ook suggesties gegeven om de vindbaarheid en toegankelijkheid van laagdrempelige hulpdiensten te verbeteren. Naast eerdergenoemd belang van de
mogelijkheid om anoniem in contact te treden, variëren deze van het praktisch verbeteren van de bereikbaarheid door 24/7 en outreachend te werken
tot suggesties met betrekking tot de omgang met slachtoffers, zoals het advies
voor hulpverleners om door te vragen naar wat er werkelijk aan de hand is
en het faciliteren van een buddy die kan helpen in het contact met instanties.
Deze facetten worden onderstaand toegelicht.
Drempels in vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van
voorzieningen
Slachtoffers noemen een aantal drempels met betrekking tot de vindbaarheid,
toegankelijkheid en waardering van voorzieningen.
Verwarrende over hetgeen een meldpunt of hulplijn kan doen: Uit de
gesprekken blijken verschillende percepties te bestaan over meldpunten en
hulplijnen. Waar professionals het nog wel eens hebben over een meldpunt,
hebben slachtoffers het over een hulplijn: iemand die ze kunnen contacteren
voor hulp bij hun problemen. Slachtoffers kunnen een meldpunt associëren

met het melden van een voorval zonder dat hier hulp aan gekoppeld is. Dit
zorgt ervoor dat sommige slachtoffers minder geneigd zijn om contact op te
nemen met een meldpunt. Zij verwachten daar niets te kunnen halen, alleen
een voorval te kunnen melden.
Niet weten waar je terecht kan: Veel slachtoffers zien door de bomen het bos
niet meer als zij op zoek gaan naar passende hulp. Er zijn zoveel verschillende
vormen waar je informatie en hulp kan vinden, zoals websites, telefoonnummers, chats en een zeer veel instellingen. Maar waar kan je terecht voor jouw
probleem en ervaring? Een slachtoffer van mensenhandel vertelt: “Ik ben intelligent, vindingrijk, hoog opgeleid en zelfs ik liep vast.”
Vergt veel om de juiste hulp te vinden: Het vraagt om doorzettingsvermogen
om de juiste hulp te vinden. Slachtoffers ervaren dat een hulpvraag niet altijd
goed wordt opgepikt. Een slachtoffers van huiselijk geweld vertelt: “Ik ben
meerder keren bij de huisarts terecht gekomen. Helaas leed ik aan depressie. En
ik moest veel aan mezelf werken. Ik heb meerdere keren aan de bel getrokken. De
laatste keer heeft de huisarts doorgezet. Ook meer om het feit dat we uit elkaar
waren en dat de kinderen toen schade lieten zien.” Juist doorzettingsvermogen
en zelfvertrouwen om, ook als signalen niet opgepikt worden, verder te zoeken
naar hulp, ontbreekt soms bij slachtoffers. Zij kunnen de zoektocht naar hulp
opgeven omdat het te veel vergt om de juiste hulp te vinden.
Praktische barrières: Ook zijn er praktische barrières. In sommige gevallen
ervaren slachtoffers financiële drempels tot hulpverlening. Zij kunnen zich
geen hulp veroorloven, bijvoorbeeld omdat ze (bang zijn voor) een eigen bijdrage
van de zorgverzekering of reiskosten. Soms zijn slachtoffers financieel afhankelijk van een pleger en willen ze niet bij de pleger aankloppen om geld voor
deze zaken te vragen als dat nodig zou zijn.
Ook spelen er geografische drempels. Een slachtoffer van arbeidsuitbuiting
uit Oost-Europa die verbleef in landelijk gebeid vertelt over een hulpinstantie
25

die hem mogelijk zou kunnen ondersteunen: “Die was ver. Er was geen openbaar
vervoer, ik heb geen auto of fiets. Gewoon pak maar een richting en ok lopen, waar
is precies de stad.” Er is niet altijd hulpverlening in de buurt aanwezig en niet
iedereen heeft de mogelijkheid om ver te reizen. Slachtoffers kunnen geen
beschikking hebben over eigen vervoermiddelen of terughoudend zijn om dit
te gebruiken. Een slachtoffer vertelt: “de extreme benzineprijzen is ook een ding.
Ik woon in een dorp dus soms is het erg ver rijden. Brengt veel kosten en tijd met
zich mee.” Daarnaast kan openbaar vervoer te duur of niet beschikbaar zijn. En
slachtoffers kunnen zich te kwetsbaar voelen of simpelweg niet in staat zijn om
alleen een reis te ondernemen, bijvoorbeeld door een lichamelijke beperking.
Een slachtoffer van huiselijk geweld met een lichamelijke beperking geeft aan:
“Ik kan ook nergens zelf naar toe door mijn handicap”.
Drempelverlagende factoren met betrekking tot vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van laagdrempelige hulpdiensten
Slachtoffers hebben verschillende behoeften om de vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van laagdrempelige hulpdiensten te verbeteren. Deze
handvatten ter verbetering hebben allereerst te maken met het wegnemen
van praktische barrières tot hulpinstanties.
Informatievoorziening: Zoals beschreven kunnen slachtoffers terughoudend
zijn om contact met hulpinstanties op te nemen omdat zij bang zijn voor de
consequenties die dit zal hebben, voor zichzelf, eventuele kinderen en soms de
pleger. Ook kunnen slachtoffers bang zijn dat hulpverlening kosten met zich
meebrengt die zij zich niet kunnen veroorloven. Informatie over dergelijke
onderwerpen op de websites van hulpinstanties kan de toegankelijkheid van
organisaties voor slachtoffers vergroten.

Bereikbaarheid van 24/7: Slachtoffers geven aan dat het de toegankelijkheid van hulpinstanties zou bevorderen als zij juist ook in de avonduren en
weekenden, en bij voorkeur 24/7, bereikbaar zouden zijn. Dit vinden zij van
belang omdat geweld in veel gevallen ook in de avond, nacht of weekenden
plaatsvindt en slachtoffers juist in de avonden of nacht gaan piekeren over
hetgeen hen is overkomen. Een slachtoffer van mensenhandel verwoord deze
behoefte aan contact met hulpverlening in het midden van de nacht: “Om
4 uur ’s nachts sowieso, wanneer ik er midden in zat. Wanneer je je alleen voelt,
wanneer je gaat douchen omdat je weer een hoop dingen hebt moeten doen die je
niet wilde”. Slachtoffers ervaren echter dat de bereikbaarheid van veel hulpinstanties zich beperkt tot kantoortijden, zo beschrijft ook dit slachtoffer van
huiselijk geweld: “Nu merk ik ook bij alle instellingen dat werkdagen van 9 tot 5
zijn. Maar dan gebeurt er niet zo veel. Want dan zijn we allebei aan het werk. Terwijl
‘s avonds juist problemen beginnen. En dan kan je nergens met je gevoel naar toe.
Bij iemand je verhaal doen. (…) niet toegankelijk voor wanneer wij het nodig hebben.
Het is altijd op afspraak. Soms zit je wel eens thuis aan een bakje koffie en dat stort
je naar de grond en dan moet je het er mee doen. Morgenochtend hoop je iemand te
bellen of internetverbinding mee te krijgen”. Het is belangrijk dat hulpinstanties
ook buiten kantoortijden en zonder afspraak bereikbaar zijn, als slachtoffers
behoefte hebben aan contact. Dit geldt juist ook voor instanties anders dan
de politie omdat slachtoffers lang niet altijd meteen een melding of aangifte
willen doen.
Outreachend werken: Zoals beschreven zijn slachtoffers niet altijd in staat
om naar hulpinstanties toe te gaan. Zij voelen zich te kwetsbaar om te reizen,
hebben lichamelijke beperkingen die reizen uitdagend maken of beschikken
niet over vervoersmiddelen. Desalniettemin kunnen slachtoffers behoefte
hebben aan face-to-face contact. De toegankelijkheid van hulpdiensten is
te bevorderen als meer instanties outreachend werken en desgewenst naar
slachtoffers toe gaan. Een slachtoffer met een lichamelijke beperking vertelt:
“Als je niet mobiel bent, kan je al niet naar de psycholoog toe. Dan moet je dus
iemand vinden die bij je thuiskomt. Veel praktijken zijn niet rolstoeltoegankelijk”.
26

Slachtoffers vinden het fijn als hulpverleners ook naar hen toe kunnen komen
als dit gezien hun omstandigheden wenselijk is. Dit kan ook voor slachtoffers
van huiselijk geweld gelden. Als thuis afspreken niet mogelijk is dan behoort
outreachend werken in de buurt misschien wel tot de mogelijkheden: “als je
leven bedreigd voelt dan is alles eng en spannend. Dan juist iemand nodig die zegt:
als je een rondje om gaat, dan sta ik daar om de hoek dan loop ik stukje met je verder”
(slachtoffer huiselijk geweld). Het gaat in deze fase dus om een behoefte aan
professionals die slachtoffers in hun eigen omgeving op komen zoeken en niet
om outreachend werken in de zin van actief contact leggen met mensen die
daar niet zelf om gevraagd hebben.
Doorverwijzen hulp: De vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van
hulpdiensten kan bevorderd worden als hulpverleners een slachtoffer die zijn
of haar verhaal gedeeld heeft actief doorverwijst naar passende hulp. Een
slachtoffer vertelt: “Soms is het juist goed als een hulpverlener aangeeft niet te
kunnen helpen. Dan moet er wel een warme overdracht plaatsvinden naar een
nieuwe. Ik had een therapeut die dat deed en vrienden die in de psychiatrie werkte”.
Deze doorverwijzing naar passende hulp verloopt echter lang niet altijd goed,
zoals ook blijkt uit de ervaring van een ander slachtoffer: “Ik heb autisme. Ik
wil traumatherapie. Maar dan zeggen ze: dat is ingewikkeld, je hebt ook autisme.
Ik heb geleerd te vragen: wie kan mij wel helpen? Verwijs me dan door. Maar dan is
het expertisecentrum wegbezuinigd. Daar zit de grootste drempel.” Als hulpverleners zelf niet de juiste hulp kunnen bieden dan zou het helpend zijn als zij
zorgdragen voor doorverwijzing naar passende hulp.
Geen wachtlijsten: Wachtlijsten staan de toegankelijkheid van hulpverlening
in de weg. Wachten is veelal onwenselijk bij laagdrempelige hulpverlening,
zoals geïllustreerd door de ervaring van een slachtoffer van huiselijk geweld
die door de huisarts doorgestuurd werd naar de praktijkondersteuner GGZ:
“Ik kon daar pas 3 weken daarna terecht. Dat was eigenlijk bijna te laat. Want op
het moment dat je beseft er moet meer hulp komen, heb je acuut hulp nodig. Ik
heb toen het eerste gesprek gehad bij de praktijkondersteuner. Toen zei zij: over

drie weken weer afspreken? Ik zei: nee, ik moet nu acuut hulp. Je hebt geluk dat ik
hier nog ben. Ik heb zelfmoordneigingen gehad. Ik wil nu doorpakken. Want er is
echt iets aan de hand. Wil er zo vlug mogelijk van af. Over drie weken… dan kom ik
hier niet meer. Ik wil nu hulp waar ik naar toe kan.” Daarnaast zijn wachtlijsten
ook een probleem voor meer op de behoeften van het slachtoffer toegesneden
hulp waar zij mogelijk naar doorverwezen worden. Slachtoffers hebben tal van
voorbeelden van wachtlijsten die hulp in de weg staan. Dit slachtoffer uit de
LHBTIQ+ gemeenschap vertelt bijvoorbeeld: “Het beginnen aan de daadwerkelijke
therapie duurde maanden. En nog meer maanden voor de psycholoog constateerde
dat ik EMDR-therapie nodig had en dat ging toepassen. Daadwerkelijke hulp bij
geweldsincidenten duurt lang”. Het inkorten van wachttijden bij hulpinstanties
zou de toegankelijkheid van hulpverleningsinstanties aanzienlijk bevorderen.
Naast deze handvatten voor het wegnemen van praktische barrières tot hulpinstanties delen slachtoffers ook behoeften ten aanzien van de wijze waarop
hulpinstanties met slachtoffers omgaan die de vindbaarheid, toegankelijkheid
en waardering kunnen bevorderen.
Actief op sociale media zijn: Zoals eerder beschreven gaan slachtoffers in de
tweede fase op zoek naar informatie over hetgeen hen is overkomen en wat dit
betekent. Aangezien slachtoffers deze zoektocht veelal online beginnen komt
het de vindbaarheid van organisaties ten goede als zij actief zijn op sociale
media. Een slachtoffer vertelt hoe hij geholpen is door informatiedeling via
sociale media: “Nu merk ik dat via sociale media zoals Instagram, veel activisten
informatie graphics delen. Dat is een laagdrempelige manier om mensen uit te leggen
hoe zij hulp moeten vinden. Het helpt mij bijvoorbeeld in hoe ik moet omgaan met
mijn autisme en ADHD en PTSS. Het zijn een soort wegwijzers. Dat soort laagdrempelige info via sociale media is behoefte aan”. De gedeelde informatie kan
verschillende functies vervullen, variërend van het helpen duiden van een
ervaring met geweld tot de weg wijzen in de hulpverlening.

27

Media-aandacht: Aandacht in de media voor onder meer huiselijk en seksueel
geweld kan eenzelfde functie vervullen. Berichtgeving over hetgeen andere
slachtoffers is overkomen en definities van grensoverschrijdend gedrag helpen
slachtoffers om vat te krijgen op hun eigen ervaring. Informatie over hulpinstanties die vervolgens ondersteuning kunnen bieden verbetert de vindbaarheid van deze organisaties.
Doorvragen naar wat er werkelijk aan de hand is: Om slachtoffers naar de
juiste hulpverlening te geleiden is het van belang dat hulpverleners doorvragen,
ook als mensen in eerste instantie aankloppen met lichamelijke klachten. Zoals
meerdere slachtoffers, heeft een slachtoffer van seksueel geweld echter de ervaring dat professionals dit niet altijd doen: “Jaren terug ben ik naar de hulpverlening geweest. Ik had overal last van. Ik was afwachtend of ze door zouden vragen,
ik durfde zelf niet te komen met hetgeen wat er was. Had het ver weggestopt. Als
iemand niet doorvroeg stop ik er mee. Dan denk ik: je hebt het toch niet door. Je bent
afwachtend en dan heeft niemand je door”. Slachtoffers hebben er behoefte aan
dat hulpverleners hen ondersteunen in het bespreekbaar maken van problematiek en inzichtelijk maken in hetgeen er aan de hand is. Een slachtoffer van
seksueel geweld legt uit dat professionals hier niet altijd toe in staat lijken:
“Waar ik tegenaanloop, heel veel hulpverleners en huisartsen en verzekeringsartsen
hebben geen benul van traumagevolgen. Ik word gekeurd als: ga maar werken. Men
kan daar niet achter kijken en denken van: goh ze heeft misschien altijd alle ballen
in de lucht gehouden, waardoor ze niet kan werken. Daar hebben ze geen benul
van, ook de huisartsen niet. Voor dat je zover bent dat ze denken van: goh dat kan
erachter zitten, dan ben je jaren verder. Je hebt hoofdpijn, dan krijg je een pilletje.
Symptoombestrijding. Er is niet alleen een disconnectie van ons naar de hulpverlening, maar ook van de hulpverlening naar ons”. Om goed door te vragen moeten
hulpverleners over de kennis en vaardigheden beschikken die dit mogelijk
maken. Dit zou de toegankelijkheid van hulpverlening ten goede komen.

Erkenning slachtofferschap: Erkenning van het slachtofferschap is van belang
voor slachtoffers. Een slachtoffer van seksueel geweld legt dit als volgt uit: “In
het begin, toen ik bij goede hulp kwam, zat ik te vechten met dat ik niet precies meer
wist te herinneren wat er gebeurd was. Was het wel of niet gebeurd? Mijn bezwaar
was van dat als ik het zei, dat ik dan bang was dat ik 3 weken later dacht dat het
toch niet gebeurd was. Maar ze (hulpverlener) zei: alles wat je zegt geloof ik. Er viel
5 kilo ballast van mijn schouders af.” Door slachtoffers expliciet te vertellen dat
ze geloofd worden en hun ervaring te erkennen groeit het vertrouwen in de
hulpverlening en daarmee ook de waardering ervan.
Vertrouwen winnen: Het creëren van een vertrouwensband tussen een hulpverlener en slachtoffer kost tijd. Een slachtoffer van huiselijk geweld vertelt:
“Vertrouwen in de ander hebben is ingewikkeld. Dat is beschadigd. Het eerst wat
een hulpverlener zou moeten doen is vertrouwen kweken. En dat gaat niet met 1
vraag. Dat heeft tijd nodig.” En in de tijd die het kost om vertrouwen te creëren
is het van belang dat slachtoffers zich niet afgewezen voelen. Een slachtoffers
van mensenhandel legt dit uit: “Wat ik denk dat bij laagdrempelige hulp heel
belangrijk is, is dat een slachtoffer, dat zij ook weleens de wens mogen hebben om
niet mee te mogen werken. Als je in een situatie zit en je vertrouwt niemand, dat
slachtoffers afhaken bij laagdrempelige hulp. Als je ziet dat een slachtoffer terugkomt bij dezelfde hulpverleningsvorm, dat ze dan zeggen ja wacht even je bent hier
al een keer geweest, en toen wilde je niet meewerken. Een slachtoffer moet een paar
keer terug kunnen stappen voor ze klaar zijn voor de hulp”.
Het bevordert het vertrouwen in de hulpverlening, en daarmee de toegankelijkheid, als slachtoffers zich altijd welkom voelen. Ook als zij even afhaken,
bijvoorbeeld door angsten voor bepaalde negatieve gevolgen van contact met
de hulpverlening of omdat slachtoffers zich niet in staat voelen om door te
gaan. Daarnaast geven slachtoffers aan dat het helpt in het opbouwen van
vertrouwen om een slachtoffer tijd en ruimte te geven, zolang de acute veiligheid van slachtoffers of anderen niet in het geding is. Een slachtoffer van
mensenhandel beschrijft hoe de politie dit op een voor haar fijne manier deed:
28

“ik vertrouwde de politie ook niet. Ik ben pas na al m’n behandelingen aangifte
gaan doen. Dat was twee jaar later. Toen hebben ze eerst.. hun zijn mij op komen
zoeken. Dat hielp voor mij. Er is zo’n dag dat je naar de plek teruggaat, en een
dag dat je verhoord wordt en nog een dag. Ze zijn mij komen ophalen, en ze zijn
met me gaan lunchen, dat is mij altijd bijgebleven. En ik mocht roken tijdens
mijn verhoor en toen dacht ik dit zijn gewoon mensen”.
Buddy: Omdat slachtoffers het soms onduidelijk vinden waar zij terecht
kunnen, het veel kan vergen om de juiste hulp te vinden en doorverwijzingen
niet altijd soepel lopen hebben slachtoffers behoefte aan een buddy. Een jong
slachtoffer vertelt: “Ik had vanaf het begin iemand nodig die met mij meeloopt
met hele traject. Er is wel hulp, maar is heel erg versnipperd. Maar is best lastig
om dat allemaal uit te zoeken en daar staat je hoofd ook niet naar. Dat je gewoon
iemand hebt die van begin tot einde met je mee blijft lopen.” Deze behoefte geldt
echter zeker niet alleen voor jongeren. Veel slachtoffers geven aan dat zij het
fijn zouden vinden als een vast contact hen naar de juiste hulpinstanties zou
loodsen en hen gedurende langere tijd, ook bij een eventuele aangifte, zou
begeleiden: “iemand die als een soort havik boven het geheel hangt”.

2.5.

Rol van online hulpverlening

Slachtoffers ervaren het internet als een zeer belangrijke bron van informatie
en hulp, bijvoorbeeld via online chats. Dit is met name van belang in de tweede
fase, als zij proberen te duiden wat hen is overkomen en wat dit betekent. Een
slachtoffer van seksueel geweld vertelt: “online of telefonisch voelde bij mij in
het begin veiliger. Je kunt het niet vergelijken met elkaar. Sommige therapievormen
kunnen alleen fysiek. Maar voor mij was online wel een laagdrempelige manier
toen ik nog niet helemaal durfde maar wel contact had. Het werkte om langzaam
meer moed te verzamelen”. Online hulpverlening kan, door de anonimiteit en
toegankelijkheid, als een laagdrempelige springplank naar verdere hulpverlening fungeren.

Dit wordt onderstreept door het onderzoek van Lubbers (2021) waaruit blijkt
dat de chatfunctie van Veilig Thuis vooral wordt gebruikt door betrokkenen
die nog niet via een andere weg contact (durven te) zoeken en om laagdrempelig advies vragen. Vooral jongeren maken hier gebruik van.
Als slachtoffers, in de derde fase, daadwerkelijk therapie of andere ondersteuning krijgen dan hebben zij over het algemeen de voorkeur voor face-to-face
hulpverlening. Slachtoffers geven aan dat het opbouwen van vertrouwen
makkelijker is als slachtoffer en hulpverlener elkaar daadwerkelijk ontmoeten
en er ook non-verbaal gecommuniceerd kan worden. Een slachtoffer van huiselijk geweld beschrijft deze voorkeur voor de vorm waarin hulpverlening plaatsvindt als volgt: “eerst chatten, dan bellen en dan fysiek ontmoeten. Stapsgewijs
opbouwen”. Maar online hulp kan ook als ondersteuning van fysieke behandelingen plaatsvinden en, naast outreachend werken, van waarde zijn in het
overbruggen van afstanden die soms belemmerend kunnen werken.
Slachtoffers noemen een aantal voordelen van online hulp. Over het algemeen
ervaren zij het als een laagdrempelige bron van informatie, wordt gewaardeerd dat het anoniem en discreet kan zijn en slachtoffers niet hoeven reizen.
Nadelen van online hulpverlening zijn dat sommige groepen slachtoffers
beperkt toegang hebben tot internet, online hulpverlening niet altijd passend
is voor de doelgroep en er minder ruimte is voor non-verbale communicatie.
Deze aspecten lichten we hieronder toe.
Voordelen van online hulpverlening
Laagdrempelige informatievoorziening: “Internet is toch wel dé plek waar je op
zoek gaat naar informatie”, zegt een slachtoffer in de focusgroep voor jongeren.
Zoals eerder ook beschreven vinden veel slachtoffers het internet een belangrijke bron van informatie. Dit geldt voor jongeren en volwassenen, met uitzondering van een aantal groepen slachtoffers die minder vaardig zijn op het
internet of hier minder toegang tot hebben (hierover meer bij de nadelen).
29

Slachtoffers lezen informatie op websites of sociale media accounts van hulporganisaties en spiegelen hun ervaringen aan lotgenoten. Zo onderzoeken
zij wat hen is overkomen, wat dit betekent en wat ze nu kunnen doen. Soms
treden slachtoffers ook online voor het eerst in contact met hulporganisaties
of lotgenoten, bijvoorbeeld via chatfuncties.
Anonimiteit: Een veelgenoemd voordeel van online hulpverlening is de anonimiteit. Slachtoffers geven aan dat zij in de tweede fase, waarin zij het internet
veelvuldig raadplegen, onzeker zijn over hetgeen hen overkomen is en hier nog
niet mee naar buiten willen treden. Ze hebben behoefte om anoniem informatie in te winnen en eventueel ervaringen te delen. Een slachtoffer van huiselijk geweld vertelt dat zij bang was dat haar kinderen onder toezicht zouden
worden gesteld als zij instanties zou vertellen wat er thuis gebeurde: “Belangrijk
dat het anoniem kan en je niet gelijk raar wordt aangekeken. En geen oordeel krijgt
of gelijk maatregelingen krijgt”. Alvorens zij naar buiten wilde treden met haar
ervaringen bracht zij online anoniem in kaart brengen wat de mogelijke consequenties zouden zijn.
Anonimiteit is in de derde fase, als daadwerkelijk hulp wordt gezocht, minder
van belang. Een slachtoffers zegt hier over: “In therapie is totale anonimiteit onmogelijk, maar in het begin zorgt anonimiteit voor laagdrempeligheid,” Anonimiteit is
dus specifiek van belang in de tweede fase, waarin online hulpverlening voor
veel slachtoffers een belangrijke rol speelt.
Niet hoeven reizen: Omdat slachtoffers voor online hulpverlening niet hoeven
te reizen wordt de drempel om toenadering tot hulpverlening te zoeken
verlaagd. Dit voordeel wordt met name benoemd door slachtoffers die zich
door de geweldervaring en eventueel daaruit voortkomend trauma te kwetsbaar voelen om te reizen, lichamelijke beperkingen hebben die reizen uitdagend
maakt of niet beschikken over (geld voor) vervoersmiddelen. Een slachtoffer
met een lichamelijke beperking vertelt over online hulpverlening: “Ja, vind
het zelf juist veiliger. Omdat je een handicap hebt kan het heel vermoeiend zijn: het

reizen. En ik merk nu gewoon dat ik het heel fijn vind gesprekken, zoals nu, thuis.
Dat scheelt veel reizen en energie. Dan heb je die spanning niet, omdat reizen een
hele spannende situatie is.”
Discreet: Verschillende slachtoffers geven tenslotte aan dat online hulpverlening relatief onopvallend kan plaatsvinden. Discretie is met name essentieel
voor slachtoffers die in de nabijheid van de pleger verkeren. Een slachtoffer
van partnergeweld met een lichamelijke beperking vertelt: “toen ik in een acute
situatie zat, waarin zorg werd onthouden en huiselijk geweld speelde, toen had ik
het fijn gevonden als ik kon chatten. Ik kan niet een stil hoekje opzoeken om te bellen
uit angst om ontdekt te worden door mijn partner. Chatten was dan fijn geweest.”
Om discretie te waarborgen is het van belang dat websites snel te verbergen
zijn. Een slachtoffer van mensenhandel vertelt: “de stichting waar ik zat had
hier iets op bedacht. Die dachten als meiden aan het werk zijn en ze erop zitten, ze
hadden een knop bedacht waar je op kon drukken, en dan werd het een make-up
site.” Meerdere hulpinstanties hebben websites met in het oog springende
knoppen om een website snel te verbergen.
Nadelen van online hulpverlening
Sommige groepen beperkt toegang tot internet: Bepaalde kwetsbare doelgroepen hebben minder of geen toegang tot online hulpverlening. Denk
bijvoorbeeld aan anderstaligen die moeite hebben met de overwegend
Nederlandstalige informatievoorziening, laagbegaafden en ouderen met lagere
digivaardigheid. Ook slachtoffers van mensenhandel kunnen beperkt toegang
tot internet hebben omdat hun telefoon is afgenomen. Voor een deel van deze
slachtoffers kan telefonisch contact een alternatief voor online hulpverlening
zijn. Een ouder slachtoffer is misschien niet vaardig op het internet maar
kan de mogelijkheid waarderen om telefonisch laagdrempelig informatie in te
winnen. Andere slachtoffers kunnen daarentegen afhankelijk zijn van plekken
waar zij binnen kunnen lopen als de mogelijkheid zich voordoet.
30

Niet altijd passend voor de doelgroep: Online hulpverlening is niet altijd
passend voor de doelgroep. Als er in de thuissituatie geweld heeft plaatsgevonden dan is het lastig om vanuit diezelfde context het geweld te verwerken.
Dit kan gelden voor slachtoffers van huiselijk of seksueel geweld waarbij geweld
bijvoorbeeld thuis in de slaapkamer plaatsvond.
Minder ruimte voor non-verbale communicatie: Bij online contact, via een
chatfunctie of via videobellen, ligt de nadruk van de communicatie op hetgeen
gezegd of geschreven wordt. Slachtoffers ervaren het gebrek aan non-verbale
communicatie als een gemis. Een slachtoffer van seksueel geweld beschrijft
dit als volgt: “Fysiek is voor mezelf wel beter, dan zien ze mijn hele lijf, je ziet dan
waar de spanning zit. Voor mij is het beter, anders ziet niemand wat er met mij aan
de hand is.” Daadwerkelijke ontmoetingen, buiten het internet om, zijn voor
slachtoffers van belang voor het oppikken van non-verbale signalen. Ook geven
zij aan dat het kan bijdragen aan vertrouwen. Een slachtoffer van huiselijk
geweld zegt hier over: “Eerst kennismaking door haar in de ogen te kijken om te
peilen of ik haar in vertrouwen kan nemen. Ik had zoiets van ik moet haar vertrouwen
want ik moet met de billen bloot.”

2.6.

Ervaringen met en waardering van de hulp

Als slachtoffers in de derde fase daadwerkelijk contact opnemen met hulpverlening dan zijn de ervaringen met en waardering van hulp wisselend. Een aantal
negatieve ervaringen komen meermaals naar voren in gesprekken met slachtoffers. Een aantal van deze zaken zijn al eerder aan de orde gekomen zoals:
moeite om de juiste hulp te vinden omdat zij door de bomen het bos niet meer
zien (zie ook sectie 2.4); de ervaring dat hulpverleners niet altijd doorvragen
naar het daadwerkelijke probleem, waardoor het gesprek bijvoorbeeld blijft
hangen op het bestrijden van lichamelijke klachten zonder dat de onderliggende
gewelddadige oorzaak daarvan boven tafel komt (zie ook sectie 2.3.3). Daarnaast
geven slachtoffers aan dat zij niet altijd acute hulp ontvangen als zij aan de bel
trekken terwijl de nood hoog is en dat de juiste hulp niet altijd aanwezig is.
Deze laatste twee aspecten beschrijven we hieronder wat uitgebreider.

Vervolgens worden aspecten beschreven die slachtoffers waarderen in laagdrempelige hulpverlening. Slachtoffers vinden het van belang dat hulpverleners kennis hebben van (de impact van) seksueel geweld en traumasensitief,
cultuursensitief en gendersensitief werken. Daarnaast waarderen zij het als
een hulpverlener signalen oppikt en hierop doorvraagt, lotgenotencontact en
de inzet van ervaringsdeskundigen.
Geen acute hulp als de nood hoog is: Zoals uit de reeds besproken ervaringen
van slachtoffers naar voren komt, kan er veel tijd zitten tussen een ervaring
met geweld en eerste hulpvraag. Verschillende slachtoffers geven aan de zoektocht naar hulp uit te stellen tot de nood zo hoog is dat zij gedachten hebben
aan geweld tegen de pleger of zichzelf. Een slachtoffer vertelt: “Ik voelde veel
druk, ik was destijds mantelzorger van mijn partner. Ik kon de druk na het incident
niet aan. Ik had paniekaanvallen en huilbuien. Ik kon niet meer functioneren en had
suïcidale klachten. Toen dacht ik dat ik toch hulp nodig had.” Als slachtoffers om
hulp vragen als de nood hoog is dan hebben zij veelal behoefte aan onmiddellijke ondersteuning. Dit is echter lang niet altijd te realiseren aangezien hulpverleners de urgentie niet altijd herkennen. Een slachtoffer van partnergeweld
met een lichamelijke beperking kreeg hier mee te maken: “En later toen het
echt escaleerde, toen ik naar de huisartsenpost belde, dat ik geen zorg had, en dat
ik onveilig was, toen hadden ze me op dat moment op moeten nemen. In een ziekenhuis of verpleeghuis. Ze hadden een verpleegkundig naar mij toe moeten sturen
om de situatie in te schatten.” Hulpverleners vragen dan niet genoeg door en
schatten de urgentie van de situatie verkeerd in. Daarnaast kan onmiddellijk
ondersteuning als de nood hoog is uitblijven omdat hulporganisaties beperkt
bereikbaar zijn buiten kantoortijden, geen tijd beschikbaar hebben en met
wachttijden zitten. Een slachtoffer van partnergeweld beschrijft haar ervaring: “Ik heb ook altijd gezegd: bel niet terug. Dan was ik bang dat de telefoon af
zou gaan. Wat moet ik zeggen als mijn man op zou nemen. Mailtjes durfde ik ook
niet. Hij controleert mijn mail. Ik ging in het geheim (fysiek) naar instanties toe.
Ik wil nu mensen spreken. Maar ze hadden nooit tijd, en ik stond dan weer op de
stoep.” Slachtoffers hebben er behoefte aan dat acute hulpvragen, als de nood
hoog is, direct worden opgepikt.
31

Juiste hulp is niet aanwezig: Slachtoffers worden er regelmatig mee geconfronteerd dat de juiste hulp niet aanwezig lijkt. Dit kan, in het verlengde van
voorgaande, te maken hebben met beschikbaarheid. Maar slachtoffers geven
ook aan dat passende hulp simpelweg niet bestaat. Een slachtoffer vertelt: “Ik
heb vooral de ervaring dat als je een dubbele diagnose hebt dat je dan niet adequaat
geholpen kan worden. Als je niet in een hokje past dan wordt het heel lastig.” Een
slachtoffer van huiselijk geweld werd hiermee geconfronteerd: “Toen ik traumatherapie wilde kreeg ik te horen dat mijn hulpvraag te complex was omdat ik naast
mijn trauma ook gehandicapt ben en pijnproblematiek heb”. Naast het ontbreken
van passende hulp door dubbele diagnoses kan ook ander taligheid juiste
hulp in de weg staan. Slachtoffers die de Nederlandse taal niet machtig zijn
worstelen met het vinden van passende hulp in de eigen taal.
Tenslotte geven slachtoffers aan dat het aanbod van hulp niet altijd bij hun
behoefte past. Een slachtoffer van seksueel geweld illustreert dit door te
beschrijven dat zij hulpverlening te eenzijdig gericht vindt op communicatie:
“Ik ben op zoek gegaan naar holistisch werken. Ik had niet alleen behoefte aan dat
praatstuk, maar waar zit het in je lichaam? Ik ben lang vaak gedissocieerd geweest.
Je moet leren je lichaam te voelen. Als je bij de psycholoog zit, die begint daar niet
over. Eén, twee jaar geleden ben ik bij de psycholoog geweest, dat was echt de laatste
keer. Ik ben het zat. (…) We zitten altijd alleen maar op dat praatstuk”.
Van belang in hulpverlening
Slachtoffers geven ook aan wat zij juist waarderen in de hulpverlening.
Sensitiviteit voor trauma, gender, cultuur, seksuele voorkeur: Slachtoffers
benadrukken het belang van sensitiviteit voor trauma, gender, cultuur, seksuele
voorkeur. Om traumasensitief te kunnen werken is het voor hulpverleners van
belang dat zij kennis hebben van de impact van ingrijpende ervaringen op het
gedrag van mensen en weten hoe zij hier rekening mee kunnen houden in hun
contact met slachtoffers die een trauma kunnen hebben.

Cultuursensitief werken betekent dat hulpverleners bewust zijn van de culturele en levensbeschouwelijke achtergronden van mensen en rekening houden
met het effect dat dit kan hebben op slachtoffers, de impact van hun geweldervaring en behoefte aan hulp. Slachtoffers ervaren dat hulpverlening in
Nederland lang niet altijd cultuursensitief is. Hulpverleners hebben vaak een
Nederlandse achtergrond en het aanbod sluit niet altijd aan op de belevingswereld van slachtoffers met een andere culturele achtergrond. Een slachtoffer
vertelt: “Ik merk dat er geen respect is voor de normen en waarden die belangrijk
zijn voor ons. Bijvoorbeeld onze feestdagen. Er wordt geen gehoor aan een andere
cultuur gegeven. Te weinig aandacht ervoor.”
Gendersensitief werken betreft de aandacht voor verschillende sociaal-culturele rollen die aan seksen gekoppeld zijn: de verschillen in macht, gelijkheid,
afhankelijkheid en verwachtingen ten aanzien van gedrag die uit mannelijke en
vrouwelijke rollen voortvloeien.12 Inzicht in het verschil in rollen is van belang
als hulpverleners een slachtoffer proberen te ondersteunen. In de gesprekken
met slachtoffers zijn twee aspecten ten aanzien van gendersensitief werken
expliciet naar voren gekomen, namelijk de economische afhankelijkheid van
vrouwen aan mannen en het taboe bij mannen om over slachtofferschap te
spreken. Wat betreft het eerste punt geven verschillende vrouwelijke slachtoffers aan dat zij financieel afhankelijk zijn van hun partner. Financiële afhankelijkheid van vrouwen hangt samen met bestaande ideeën over rollen van
mannen en vrouwen. Vrouwen nemen traditioneel gezien meer onbetaalde
zorgtaken op zich. Dit zorgt ervoor dat vrouwen over het algemeen minder
uren betaald werken dan mannen. Daarnaast ligt het gemiddelde uurloon van
vrouwen lager dan dat van mannen.13 Als vrouwen slachtoffer worden van
huiselijk (seksueel) geweld of partnergeweld, en financieel afhankelijk zijn van
een geweld plegende partner, dan kan dit een drempel voor haar vormen om
hulp te zoeken of aanvaarden. Sensitiviteit vanuit hulpverlening voor dergelijke
12 De Vaan e.a., 2021. Zie ook Regioplan en Geweld Hoort Nergens Thuis 2021.
13 Centraal Bureau voor de Statistiek (2022).

32

afhankelijkheid is van belang. Dit wordt ook onderstreept door de Groep van
deskundigen inzake actie tegen geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld
(GREVIO). GREVIO heeft de maatregelen onderzocht die Nederland neemt om
uitvoering te geven aan de bepalingen van het Verdrag van Istanbul, gericht op
het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld.
In dit onderzoek bekritiseert GREVIO de genderneutrale visie op huiselijk
geweld in Nederland. Hierdoor wordt niet erkend dat vrouwen een bijzonder
groot risico lopen om slachtoffer te worden en bestaat het gevaar dat hulpverlener interventies uitvoeren zonder aandacht te hebben voor genderspecifieke aspecten (zoals bovenstaand geïllustreerd). Dit kan leiden tot onvolledige
bescherming en ondersteuning.14
Het tweede, door mannelijke slachtoffers aangedragen ervaring die het van
belang van gendersensitief werken onderstreept, betreft een ervaren taboe
op mannelijk slachtofferschap. Wereldwijd komt naar voren dat het vooral
vrouwen zijn die slachtoffer zijn van structureel en ernstig geweld. 15 In
Nederland laat het derde prevalentieonderzoek van huiselijk geweld en kindermishandeling een duidelijk sekseverschil zien: vrouwen zijn vaker slachtoffer
van structureel en ernstig geweld dan mannen.16 En in de Prevalentiemonitor
Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld (2020) komt naar voren dat mannen en
vrouwen vrijwel even vaak verbale agressie en fysiek geweld in huiselijke kring
meemaken, maar dat vrouwen vaker slachtoffer zijn van dwingende controle in
huiselijke kring. Ook slachtoffers van stalking door een ex-partner, van niet-fysieke seksuele intimidatie, van fysiek seksueel geweld en van online seksuele
intimidatie zijn voornamelijk jonge vrouwen. In lijn met de constatering dat
vrouwen vaker slachtoffer zijn van geweld, is ook de meerderheid van de slachtoffers die hebben deelgenomen aan dit onderzoek zijn vrouw. Mannen worden

echter ook slachtoffer van geweld in afhankelijkheidsrelaties.17 Verschillende
mannelijke slachtoffers beschrijven zij het moeilijk vonden om te vertellen
dat zij slachtoffer van geweld waren geworden, omdat zij slachtofferschap
niet met mannelijkheid associeerden. Deze mannelijke slachtoffers geven aan
dat het zou helpen als hulpinstanties de ervaringen van mannelijke slachtoffers onder de aandacht blijven brengen. Het maatschappelijke verschil tussen
mannen en vrouwen doet niets af aan de noodzaak om aandacht te hebben
voor het feit dat ook mannen slachtoffer kunnen zijn van ernstig geweld in
afhankelijkheidsrelaties.18
Tenslotte is ook sensitiviteit richting slachtoffers uit de LHBTIQ+gemeenschap
van belang. Een slachtoffer vertelt: “ik moest ook uitleggen wat non-binair is aan
mijn hulpverlener. Zij is 33, niet oud, dus dat moet verbeterd worden.”
Houding van hulpverlener: Slachtoffers hebben een aantal behoeften ten
aanzien van de houding van professionals. Zij hebben geregeld zelf nog geen
helder beeld van hetgeen hen overkomen is. Om grip te krijgen op een ervaring is het daarom ten eerste van belang dat hulpverleners de tijd nemen voor
een slachtoffer en vragen stellen over hetgeen gebeurd is. Hiertoe is het van
belang dat hulpverleners (subtiele) signalen herkennen en hierop doorvragen.
Dit kan voorkomen dat een slachtoffer het idee heeft dat hij of zij het probleem
op tafel heeft gelegd maar het niet is opgepikt door de hulpverlener. Als een
slachtoffer vervolgens grensoverschrijdende ervaringen deelt dan is het van
belang dat hulpverleners erkennen dat iemand slachtoffer is geworden van
geweld. Slachtoffers hebben erkenning nodig dat hetgeen hen overkomen is
niet had mogen gebeuren en zij terecht op zoek gaan naar hulp.

15 Van Eijkern e.a., 2018: Steketee e.a., 2020; Tanha e.a., 2009; Van Veen e.a., 2010; Römkens e.a., 2010;
Reed e.a., 2010; Graham-Kevan & Archer, 2003.

17 In de Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld 2020 komt naar voren dat mannen en
vrouwen vrijwel even vaak verbale agressie en fysiek geweld in huiselijke kring meemaken, maar dat
vrouwen vaker slachtoffer zijn van dwingende controle in huiselijke kring. Slachtoffers van stalking
door een ex-partner, van niet-fysieke seksuele intimidatie, van fysiek seksueel geweld en van online
seksuele intimidatie zijn voornamelijk jonge vrouwen.

16 Ten Boom e.a., 2019.

18 De Vogel & Uzieblo, 2020.

14 GREVIO (2019).

33

Over het algemeen hebben slachtoffers er begrip voor als een specifieke hulpverlener hen niet kan helpen. Zij verwachten dan wel dat een hulpverlener
ondersteunt in het zoeken naar de juiste hulp en zich niet afzijdig houdt, als
zij niet of maar op een deel van de problematiek toe kunnen zien. Het verhaal
van dit slachtoffer laat zien dat deze aspecten nu nog niet altijd geborgd zijn:
“In begin toen ik voorzichtig aangaf bij de huisarts en revalidatiearts dat er dingen
waren. Toen hadden zij dingen kunnen zeggen als: dit is niet oké, dit hoef je niet te
accepteren, we gaan jullie helpen. Ik werd wel behandeld voor mijn beperking. Maar
dat stuk van trauma bleef liggen.”
Lotgenotencontact en inzet van ervaringsdeskundigen: Veel slachtoffers
vinden lotgenotencontact en de inzet van ervaringsdeskundigen van grote
waarde. Een slachtoffer van ouderenmishandeling beschrijft de meerwaarde
als volgt: “Ik ben ervan overtuigd dat het vertrouwelijk met elkaar praten als lotgenoten, en dat hoeft niet eens over de oplossing te gaan, maar alleen al delen van
gedachtes van: ben ik nou de enige? Dat dat al het gevoel geeft: gelukkig ben ik
niet de enige en kan ik mijn hart luchten, zonder het gelijk te professionaliseren.”
Lotgenotencontact wordt door een deel van de slachtoffers als laagdrempelig
ervaren. Dan kan het, zoals bij dit slachtoffer, ondersteuning bieden voordat
(ook) professionele hulp wordt gezocht.
Echter, lotgenotencontact of ondersteuning van een ervaringsdeskundige kan
ook opgestart worden als slachtoffers al in contact zijn met hulpinstanties.
Het wordt dan juist gewaardeerd in combinatie met ondersteuning vanuit een
therapeut of andere hulpverleners. Een slachtoffer van huiselijk geweld vertelt:
“En dan kom je met lotgenoten in contact, (…) En dan krijg je herkenning: shit dit is
mijn verhaal! Dan ga je zelf delen, dan krijg je erkenning door reacties. Het is een
heel proces waar je doorheen gaat. Voor mij is dat mijn redding geweest. Toen heb
ik iemand leren kennen. Daar heb ik een hele goede vriendschap aan overgehouden.
Wij spreken elkaar dagelijks. Al is het een incheckmoment van hoe gaat het met je.
Op de dag dat je naar de therapeut of psycholoog moet. Dat je bij elkaar je verhaal
kwijt kunt. En iemand die je aanvoelt. Hoort, ziet en vooral ook voelt. “ Slachtoffers
geven ook aan dat lotgenotencontact of ervaringsdeskundigen ingezet kunnen

worden terwijl zij op de wachtlijst staan. Dit kan het wachten verlichten. Ook
kunnen lotgenoten of ervaringsdeskundigen soms waardevolle suggesties
hebben over waar passende hulp gevonden kan worden.

2.7.

Behoeften van slachtoffers aan specifieke
laagdrempelige voorzieningen algemene hulpdiensten

Goede reactie op disclosure, waarbij de tijd wordt genomen en vragen worden
gesteld om iemand te helpen met het verhelderen van de situatie, is van belang
of dit nu lokaal bij een huisarts, bij een algemene hulpinstantie of een gespecificeerde hulpinstantie is. Dit vraagt kennis en kwaliteit van de professional
waar de slachtoffers als eerste hun verhaal vertellen. Waarbij er zowel specialistische kennis aanwezig is over het soort geweld dat slachtoffers hebben
meegemaakt als brede kennis over de context waarbinnen het geweld plaatsvindt en de impact daarvan op het slachtoffer. Deze kennis is zo essentieel
dat dit zou pleiten voor één algemene hulpdienst/voordeur met een deskundige professional die een goede triage kan doen om slachtoffers vervolgens te
verwijzen naar een meer specialistische professional die meer gericht zorg op
maat kan bieden. Dat wil zeggen een goed gesprek kan voeren over wat nodig
en wenselijk is gezien de soort geweldservaring en context waarbinnen het
geweld heeft plaatsgevonden en wat de behoefte van het slachtoffer is (luisterend oor; informatie; hulpvraag of de noodzaak van directe hulp). Waarbij
standaard ook de mogelijkheid geboden kan worden om naast een professional
ook met een ervaringsdeskundige te spreken.
Het beeld wordt geschetst van een voordeur met een team van deskundigen
daarachter. Waar samengewerkt wordt tussen hulpinstanties/ hulpverleners
van belang zodat een slachtoffer niet tussen wal en schip valt, als hij of zij
bijvoorbeeld een complexe hulpvraag heeft. Hulpinstanties/ hulpverleners met
specifieke kennis: bijvoorbeeld met kennis van bepaalde geweldservaringen
(bijv. seksueel) of van slachtoffers met bepaalde kenmerken (bijv. met een licht
verstandelijke beperking of die de taal niet machtig zijn). Anderzijds is er ook
34

het beeld van meerdere voordeuren die allen leiden naar een team van deskundigen die ingezet kunnen worden al naar gelang het probleem en vraag van het
slachtoffer. Verwachting dat slachtoffers altijd verschillende ingangen zullen
gebruiken, juist omdat zij verschillende wegen bewandelen.
Algemene hulpdiensten zou eventueel ook campagnes over grensoverschrijdend gedrag kunnen coördineren. Het is van meerwaarde om deze campagnes
niet alleen via traditionele media, zoals televisie, radio en / of kranten te laten
lopen, maar ook online uit te rollen. Dit vanwege de belangrijke rol die internet
speelt in het zoekproces van slachtoffers naar laagdrempelige hulpverlening.

2.8.

Conclusie

In het hulpzoekgedrag van slachtoffers, onafhankelijk van het type geweld
dat zij hebben meegemaakt, zijn grofweg drie fasen te onderscheiden. In de
eerste fase herkennen slachtoffers niet dat hen iets grensoverschrijdends is
overkomen. Het niet herkennen van het probleem zorgt ervoor dat in deze
eerste fase een hulpvraag ontbreekt en maanden, jaren of in zijn geheel uit kan
blijven. In de tweede fase zoeken slachtoffers naar informatie over hetgeen hen
is overkomen. Zij proberen te duiden wat er is gebeurd, wat dit betekent en wat
ze nu moeten doen. In de derde fase zoeken slachtoffers daadwerkelijk hulp.
Veelal zoeken slachtoffers eerst naar informele hulp. Zij gaan bijvoorbeeld in
gesprek met een vriend, vriendin, partner of familielid. Daarna komen zij pas
bij formele hulpinstanties terecht.
Niet elk slachtoffer doorloopt deze drie fasen. Er zijn slachtoffers die na een
geweldervaring direct erkennen dat hen iets naars is overkomen en om hulp
vragen. Dit komt vooral voor bij slachtoffers van een onbekende, die gewelddadig was of seksueel geweld pleegde. Ook slachtoffers die een grotere impact
(meer klachten) ervaren, zoeken vaker hulp. Een grote groep slachtoffers definieert zichzelf echter niet meteen als zodanig.
Het hulpzoekgedrag van slachtoffers is afhankelijk van de fase waarin zij zich
bevinden. In elke fase spelen andere drempelverhogende en drempelverlagende
factoren een rol in de behoefte en eventuele zoektocht naar hulp. Deze drempelverhogende en drempelverlagende factoren, die veelvuldig door slachtoffers
zijn genoemd, zijn in onderstaand schema per fase weergegeven.

35

Schema 2.1 Overzicht van drempelverhogende en drempelverlagende factoren
Drempel verhogend

Drempel verlagend

Fase 1
Hulpvraag
ontbreekt

• Schaamte en schuldgevoel.
• Twijfel over geweldservaring en eigen rol daar in.
• Taboe op het bespreken van geweld.
• Normaliseren en minimaliseren van geweld.

• Iemand die een spiegel voorhoudt aan het slachtoffer.
• Maatschappelijke discussie over grensoverschrijdend gedrag.
• Rust om te kunnen reflecteren: niet alleen maar bezig zijn met overleven.
• Wake-up call.

Fase 2
Anoniem
informatie
inwinnen

• Loyaliteit naar en afhankelijkheid van pleger.
• Angst door dreigementen van pleger.

• Sterke wens om naasten te beschermen.
• Anonieme informatievoorziening over grensoverschrijdend gedrag, mogelijke hulp en
wat er gebeurt als je om hulp vraagt. Via websites, social media, chatfuncties en telefonisch.
• Goede eerste reactie op disclosure: de tijd nemen, vragen stellen en helpen met het
verhelderen van situatie en problematiek.

Fase 3
Hulp zoeken

• Geen warm sociaal netwerk om om hulp te vragen.
• Ontbreken van vertrouwen in sociaal netwerk.
• Anderen niet willen belasten.
• Onzekerheid en zelf de woorden niet kunnen vinden om te vertellen wat er is gebeurd.
• Afgegeven signalen worden niet opgepikt.
• Eerdere negatieve ervaringen met (in)formele hulp.
• Angst voor negatieve consequenties (zoals uithuisplaatsing kinderen) als om hulp wordt
gevraagd.
• Angst voor pleger als over geweld wordt gesproken.
• Geen duidelijk beeld van hulpverlening.
• Nadruk op feitelijke benadering bij aangifte en de duur en complexiteit van het proces.

• Contact met lotgenoten en ervaringsdeskundigen.
• Ondersteuning voor naasten van slachtoffers die informele hulp bieden.
• Expliciet doorvragen bij signalen die mogelijk kunnen duiden op een geweldservaring.
• Vragen stellen om slachtoffers te ondersteunen in het verhelderen van hun situatie.
• Erkenning van verhaal.
• Begeleiding richting passende hulp.
• Heldere informatievoorziening over wat er gebeurt als een slachtoffer om hulp vraagt en
beschrijvingen van de ervaringen van slachtoffers die dit traject al hebben doorlopen.
• Goede informatievoorziening over procedures van melding en aangifte.

Vindbaarheid en
toegankelijkheid
van laagdrempelige diensten

• Verwarring over hetgeen een meldpunt of hulplijn kan doen.
• Overweldigd door aanbod: niet weten waar je precies heen moet.
• Hulpvragen worden niet altijd meteen opgepikt: vergt te veel om juiste hulp te vinden.
• Geen geld voor hulp: eigen bijdrage, vervoerskosten.
• Hulp is moeilijk bereikbaar voor slachtoffer.

• Informatie over grensoverschrijdend gedrag, de mogelijkheden en ervaringen met
hulpverlening verstrekken, bijvoorbeeld online en via social media.
• Bij media aandacht voor grensoverschrijdend gedrag altijd informatie over waar hulp te
vinden is voor andere slachtoffers.
• Doorvragen naar situatie en behoeften van slachtoffer.
• Tijd nemen om vertrouwensband op te bouwen.
• Hulpinstanties ook buiten kantoortijden en zonder afspraak bereikbaar.
• Meer organisaties die ook outreachend werken en naar een slachtoffer toe gaan.
• Actieve doorverwijzing naar passende hulp, eventueel via buddy.
• Minder wachtlijsten en hulp om wachttijd te overbruggen.

Als slachtoffers eenmaal hulp ontvangen dan waarderen zij het als deze hulp
sensitief is voor trauma, gender, cultuur en seksuele voorkeur. Ook hebben zij
een aantal behoeften ten aanzien van de houding van professionals. Om grip
te krijgen op een ervaring is het voor slachtoffers van belang dat hulpverleners
de tijd nemen, (subtiele) signalen herkennen, doorvragen, erkennen dat iets

grensoverschrijdends is gebeurd en slechtoffers ondersteunen in de zoektocht
naar passende hulp als een specifieke hulpverlener hen niet of alleen deels
verder kan helpen. Ook waarderen veel slachtoffers de inzet van lotgenoten
en ervaringsdeskundigen.

36

3
3.1.

Behoeften en ervaringen
van specifieke groepen
slachtoffers

Tabel 3.1

Focusgroepen gericht op specifieke
vormen van geweld

Focusgroepen gericht op specifieke
kenmerken van hulpzoekende

• Huiselijk geweld en kindermishandeling
• Seksueel geweld
• Ouderenmishandeling
• Mensenhandel en uitbuiting
• Schadelijke praktijken
• Grensoverschrijdend gedrag binnen
sport- of hobbyclubs

• Jongeren
• Mensen met een migratieachtergrond
• Nederlandse taal niet machtig
• Geloofsgemeenschap
• LHBTIQ+
• Lichamelijke beperking
• Verstandelijke beperking

Inleiding

In voorgaand hoofdstuk beschreven we wat slachtoffers helpt in hun zoektocht
naar hulp en wat hierin drempelverhogend of juist verlagend werkt. Dit waren
factoren die voor vrijwel alle slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties gelden. In dit hoofdstuk bespreken we waar expliciete aandacht voor
nodig is bij specifieke groepen slachtoffers om hen te ondersteunen om tot een
hulpvraag te komen en daadwerkelijk hulp te zoeken. Zoals aangegeven willen
we enerzijds kijken naar factoren die te maken hebben met slachtoffers zelf
zoals migratieachtergrond, geloofsovertuiging of lichamelijke en/of verstandelijke beperking en anderzijds kijken naar factoren die gekoppeld zijn aan
de soort geweldservaring die het slachtoffer heeft meegemaakt zoals huiselijk geweld, ouderenmishandeling, schadelijk praktijken, of mensenhandel. In
onderstaande tabel hebben we een overzicht gemaakt van de verschillende
vormen van geweld en kenmerken van de slachtoffers.

Overzicht van de verschillende vormen van geweld en de specifieke
kenmerken van het slachtoffer waarvoor focusgroepen zijn
georganiseerd.

In deze paragraaf gaan we vooral in op de behoefte die er is aan laagdrempelige hulp vanuit de specifieke positie van het slachtoffer naar de onderscheiden
vormen van geweld of kenmerken van het slachtoffer. Waar we naast de andere
onderzoeksvragen zoals die ook in hoofdstuk 2 zijn behandeld ook richten op
de volgende vragen:
1.

2.

Is het belangrijk algemene laagdrempelige hulp meer zichtbaar te maken
voor de diverse doelgroepen en contexten, of moeten er meer specifieke
voorzieningen komen?
Hoe divers en lokaal moet de infrastructuur zijn om aan te sluiten bij de
behoefte aan laagdrempelige hulp?

Inzichten over de ervaringen en behoeften van specifieke groepen slachtoffers in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de literatuurstudie en de focusgroepen
en interviews (zie bijlage 1 voor de methodologische verantwoording). Wij
beschrijven allereerst de behoeften van slachtoffers van specifieke vormen van
geweld, achtereenvolgens volgens secties gericht op slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling, seksueel geweld, ouderenmishandeling,
mensenhandel en uitbuiting, schadelijke praktijken en grensoverschrijdend
gedrag in de sport- of hobbyclubs. Vervolgens bespreken wij waar expliciete
37

aandacht voor nodig is bij slachtoffers met specifieke kenmerken. Deze secties
richten zich achtereenvolgend op slachtoffers met een migratieachtergrond,
slachtoffers die de Nederlandse taal niet machtig zijn, slachtoffers uit geloofsgemeenschappen, slachtoffers uit de LHBTIQ+ gemeenschap, slachtoffers met
een lichamelijke beperking en slachtoffers met een verstandelijke beperking.
De voornaamste inzichten uit het hoofdstuk komen samen in concluderende
sectie 3.15.

3.2.

Huiselijk geweld en kindermishandeling

3.2.1.

Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp

Voor slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling zien we een
aantal specifieke factoren rondom de zoektocht naar en waardering van hulp.
Een aantal van de drempels die we in het algemene deel tegen kwamen gelden
ook voor slachtoffers van huiselijk geweld, zoals jezelf niet willen definiëren als
slachtoffer. Daarnaast speelt loyaliteit ook hier een belangrijke rol: loyaliteit
van kinderen naar ouders maar ook van volwassenen naar hun partner. Net
zoals bij alle andere groepen speelt ook schaamte en het taboe.
Uit de focusgroepen en literatuurstudie kwamen echter ook factoren naar
voren die specifiek zijn voor slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling. Typerend voor huiselijk geweld en kindermishandeling is het chronische karakter ervan. Voordat gezinnen of huishoudens gemeld worden bij Veilig
Thuis is er veelal sprake van veelvuldig en langdurige geweldsincidenten, soms
jarenlang.19 Het chronische karakter van huiselijk geweld en kindermishandeling maakt dat slachtoffers hun gedrag aanpassen om escalatie te vermijden
en daardoor zichzelf wegcijferen en geen hulp zoeken. Het chronische karakter
maakt ook dat er sprake is van gewenning aan de situatie en dat men zwijgt
over wat er binnenkamers gebeurd.

Escalatie vermijden als beschermingsmechanisme: In de gesprekken met
slachtoffers van kindermishandeling en partnergeweld kwam naar voren dat
zij hebben geleerd hun gedrag aan te passen omdat zij de vrede thuis proberen
te bewaren. Dit is een drempel om de stap te zetten naar hulp zoeken. Deze
slachtoffers proberen escalatie van spanning en geweld te vermijden en relaties in het gezin te bewaken, waarbij zij zichzelf wegcijferen en hun eigen
ervaringen als slachtoffers niet vertellen aan anderen in het gezin. Zowel
kinderen als volwassenen geven aan dat zij zich thuis onveilig voelden en
zich aanpasten aan de situatie om meer geweld te voorkomen. Ook uit de
literatuur komt naar voren dat slachtoffers aangepast gedrag gaan vertonen
zoals vermijdend gedrag, weggaan of heel stil zijn, geen aanleiding geven voor
irritatie, of bemiddelen en pleasen.20 Deze reactiepatronen zijn nuttig en effectief als het onveilig thuis is, maar niet op de langere termijn. Als het gevaar
langdurig aanwezig is, treedt er geen gewenning op, integendeel er treedt
steeds sneller een stressreactie op, de zogeheten sensitisatiehypothese.21 Zo
vertelde een slachtoffer van kindermishandeling: “Ik weet ondertussen dat ik
een aanpasser ben geweest. Voor iedereen zorgen behalve voor mezelf. (…) Ik heb
het [misbruik, red.] op mijn 12e verteld aan mijn ouders. Maar mijn vader dreigde
altijd: als je vertelt over het misbruik dan huilt mama zich dood. Ik vertelde het toen
aan mijn moeder, die raakte overstuur. Toen heb ik gelijk gezegd: het is niet erg, het
was maar 1 keer. Gelijk aan het aanpassen.” Dit slachtoffer heeft zich aangepast
door het misbruik lange tijd niet te noemen om de gevoelens van de moeder
te sparen. Ook slachtoffers van partnergeweld geven aan dat zij zichzelf weg
te cijferen om zo escalaties te voorkomen.
Normalisering van het geweld: Door het chronische karakter van het huiselijk
geweld en kindermishandeling is er ook sprake van bepaalde mate van gewenning, het is vrij normaal gedrag in hun eigen beleving en veelal herkennen
zij zich niet het huidige beeld van kindermishandeling zoals dat in de media
vaak geschetst wordt.
20 Davies, e.a., 2016; Meijer, 2018.

19 Steketee e.a., 2020; Ten Boom & Wittebrood, 2019; Tierolf e.a., 2014.

21 Cummings & Davies, 2010.

38

Geheimhoudingscultuur: Anderzijds is bij ouders en kinderen een ‘samenzwering van stilte’ ontstaan vanuit de situatie gedomineerd door geheimhouding,
stilte en angst. Dit stiltepatroon is lastig te doorbreken doordat ouder en kind
allebei geneigd zijn de geheimhoudingsnorm aan te houden en elkaar willen
beschermen voor pijnlijke zaken.22 Toch zijn er een aantal redenen waarom
het zwijgen doorbroken wordt.

Om anderen of zichzelf te beschermen: Hoewel er duidelijk angst is bij
gezinnen dat kinderen uithuisgeplaats worden als kindermishandeling naar
buiten komt, is een belangrijke reden om wel hulp te zoeken juist de wens is
om het geweld te stoppen en om anderen (zoals andere kinderen in het gezin)
te beschermen tegen de pleger.25 Ook hulp willen zoeken voor de pleger is een
belangrijke motivator.

Angst voor consequenties: De angst voor de consequenties voor het geheim te
doorbreken en huiselijk geweld of kindermishandeling aan de orde te stellen
is groot. Angst voor de consequenties voor de plegers, maar ook het ingrijpen
door de jeugdbescherming is groot. Ouders zijn bang dat als zij hulp zoeken
vanwege huiselijk geweld de kinderen uithuisgeplaatst worden. Deze angst
maakt het moeilijk om het taboe op het spreken over geweld te doorbreken.

Doorbreken van traditionele opvattingen over geweld en afhankelijkheid:
Het hebben van meer liberale gendernormen is drempelverlagend voor het
zoeken van hulp en het hebben van meer traditionele genderrollen juist belemmerend.26 Dit past bij het feit dat traditionele genderrollen ook een risicofactor zijn voor partnergeweld (zowel het plegen als slachtoffer worden).27
Stereotype sekserollen en (verschuivende) machtsverhoudingen naar gender
en leeftijd vormen belangrijke oorzaken voor geweld in afhankelijkheidsrelaties. Seksespecifieke ondersteuning van emancipatie van moeders en vaders,
evenals opvoedondersteuning met aandacht hiervoor, kunnen daarom een
belangrijke rol spelen in het stoppen of voorkomen van geweld.28

3.2.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
Als het gaat om slachtoffers van huiselijk en kindermishandeling wordt er
nauwelijks zelf direct hulp gezocht bij instellingen. De meeste gezinnen komen
in zicht van de hulpverlening als er door externen gemeld wordt bij Veilig
Thuis of omdat de politie bij een incident geroepen wordt. Hoewel de meeste
meldingen bij Veilig Thuis vanuit de politie komen, zetten maar weinig slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling zelf de stap naar de politie.23
In het geval zij dit wel doen, dan is het meestal omdat de pleger een familielid
is die niet behoort tot het directe gezin of een huisvriend is.24 Mogelijk spelen
gevoelens van loyaliteit en afhankelijk die drempels voor hulpvragen vormen
dan minder. Het lastige is dat in de meeste gevallen huiselijk geweld en kindermishandeling worden gepleegd door iemand uit het directe gezin.

Rust om te kunnen reflecteren op je situatie: Om te kunnen reflecteren op de
situatie waarin je je bevindt is het nodig om de rust te hebben om na te denken.
Er zijn meerdere mogelijkheden om rust te creëren bijvoorbeeld door middel
van een tijdelijk huisverbod waardoor er rust in de thuis situatie ontstaat. Maar
dan moet het slachtoffer al een stap nemen om aangifte te doen. In Rotterdam
is bijvoorbeeld de mogelijkheid gecreëerd om één of twee nachten een slaapplek
te krijgen om daarna ambulante hulp te ontvangen. De ervaring is echter dat
de meeste slachtoffers als zij tijdelijk even uit de onveilige situatie zijn en de
rust krijgen om te reflecteren op hun situatie, zij de stap zetten om helemaal
weg te gaan bij de gewelddadige partner.

25 Van Dijk e.a., 2010.
22 Pels e.a., 2011; Thiara & Humphreys, 2017.

26 Okur e.a., 2016.

23 Van Dijk e.a., 2010.

27 Mancera e.a., 2017; Spencer e.a., 2019.

24 Van Eijkern e.a. , 2018.

28 Steketee e.a., 2016

39

Belang van inloop: De ervaring met de Barnahus en Family Justice centrum
in het buitenland laten zien dan een toegang waar slachtoffers zelf kunnen
aankloppen voorziet in een behoefte van slachtoffers.29 In Rotterdam heeft
het centrum Filomena recent een inloopspreekuur geopend waar slachtoffers kunnen binnenlopen voor hulp. Hoewel dit spreekuur nog maar twee
ochtenden in de week open is, voldoet het wel aan een behoefte in de zin dat
er daadwerkelijk slachtoffers gebruik maken van het spreekuur en men overweegt dan ook om de openingstijden uit te breiden.
Ondersteunende reactie disclosure: Deskundigheid bij professionals is van
belang voor constructieve reactie. De meeste slachtoffers hebben uiteindelijk
wel hun ervaring gedeeld met anderen zoals de familie of vrienden. Voor slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling is, naast het sociale netwerk,
de huisarts een belangrijke ingang voor het zoeken van hulp.30 Sommige slachtoffers gingen gericht naar de huisarts om over het geweld te vertellen, anderen
liepen al langere tijd voor andere problemen bij de huisarts en werden door de
huisarts gevraagd of er geweld speelde. “Ja ik ging naar binnen en gaf aan: Ik heb
iets moeilijks. Ik stortte toen in op dat moment. Zij heeft veel vragen gesteld. Toen
doorgestuurd naar POH.” Zoals ook in het voorgaande hoofdstuk besproken is
het van belang dat professionals, zoals een huisarts, doorvragen om onderliggende problematiek boven tafel te krijgen. Een ondersteunende reactie op de
eerste disclosure is vervolgens essentieel om te voorkomen dat een slachtoffer
zich weer terugtrekt en zwijgt.
Voorkomen dat slachtoffer zich verantwoordelijk voelt voor de situatie:
Slachtoffers van huiselijk geweld geven aan dat er behoefte is aan deskundigheid over huiselijk geweld om te voorkomen dat victim blaming ontstaat,
of dat er niet adequate oplossingen gesuggereerd worden zoals de illusie dat
als je gaat scheiden het probleem opgelost is. “Er wordt alleen maar verteld van

je bent ook dader, want je doet niks. Terwijl je zo’n stap hebt gemaakt, en je bent
bang om doodgemaakt te worden. En dan zeggen ze: u bent ook een schuldige, u
doet ook niks.” Aansturen op het beëindigen van de relatie werd bijvoorbeeld
ervaren als het leggen van de schuld bij het slachtoffer. “Je betrekt alle ellende
op jezelf. En dat wordt bevestigd door huiselijk geweld: jij moet je spullen pakken en
scheiden.” Ook de manier van vragen kan hierin veel uitmaken voor slachtoffers
en maken dat zij zich niet of juist wel beschuldigd voelen: “Als ik bij de POH zit,
hij vroeg mij: waarom ben je nog niet gescheiden? Dan voelt het als falen. Dat is niet
wat hij wil bereiken, maar ik kom niet meer terug. Hij berispte mij op iets. Angsten
overmeesteren me dan. Je moet niet gaan zeggen: waarom ben je niet gescheiden.
Beter vragen: wat maakt dat je nog bij elkaar ben?”
Meer aandacht voor pleger: Het zou slachtoffers helpen als er meer aandacht
komt voor de pleger zelf. Zo komt ook uit de literatuur dat vrouwen ervaren dat
mannen te weinig betrokken worden bij de hulpverlening en dat een integrale
aanpak van het geweld ontbreekt.31

3.3.

Seksueel geweld

3.3.1.

Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp

Ook voor slachtoffers van seksueel geweld gelden een paar specifieke drempels en behoeften als het gaat om (de zoektocht naar) hulp. Tegelijkertijd zien
we hier ook nadrukkelijk een aantal drempels die voor alle slachtoffers van
geweld gelden, zoals schaamte, het gevoel te hebben medeverantwoordelijk te
zijn voor wat er gebeurde, en het ontkennen van slachtofferschap.
We zien dat voor slachtoffers van seksueel geweld bepaalde factoren maken dat
het lastiger of juist makkelijker is om de stap naar hulp te zetten. Literatuur
laat zien dat slachtoffers waar het seksueel geweld een grotere impact heeft

29 Promise 2.
30 Van Dijk e.a., 2010.

31 Steketee e.a., 2020.

40

gehad, vaker (medische) hulp zoeken. Dit kan gaan om bijvoorbeeld meer
klachten ervaren na het geweld, hevigere angst hebben ervaren tijdens het
geweld, ernstig gewond geraakt zijn, of wanneer tijdens het seksueel geweld
ook sprake was van fysiek geweld of het gebruik van een wapen. Daarnaast
zoeken slachtoffers sneller hulp en stappen ze sneller naar de politie als ze
vrezen voor besmetting met een seksueel overdraagbare aandoening. Het
hebben van kinderen blijkt ook drempelverlagend te zijn: deze slachtoffers
zoeken vaker professionele hulp dan hulp in het informele netwerk.32 Andere
drempels zorgen ervoor dat slachtoffers minder snel hulp zoeken: alcohol en/
of drugsgebruik, beperkt bewijs van het geweld, maatschappelijke opvattingen
rondom seksueel geweld en verkrachtingsmythes. Deze werken we hieronder
gedetailleerder uit.
Seksueel geweld onder invloed van alcohol- en/of drugs: Zo besluiten slachtoffers die tijdens het seksueel geweld onder invloed waren van alcohol en/of
drugs vaker om geen aangifte te doen bij de politie dan wanneer geen sprake
was van middelengebruik tijdens het geweld.33 Mogelijk vormt dit ook een
drempel voor het zoeken van hulp omdat slachtoffers zich zelf mede schuldig
voelen omdat teveel alcohol ertoe bijdraagt dat je niet goed je grenzen aangeeft
wat je wel en niet wilt.34
Geen of beperkt bewijs: Ook wanneer er geen bewijs is of geen getuigen waren
van het seksueel geweld kan dit slachtoffers weerhouden om aangifte te doen.
Verschillende slachtoffers van seksueel geweld gaven aan geïntimideerd te
worden door de pleger. Plegers stelden dan dat niemand het slachtoffer zou
geloven door gebrek aan bewijs. Een slachtoffer van seksueel geweld binnen
de familie vertelde hier over: “Mijn vader heeft altijd gedreigd met smaad. Hij
wilde mij aanklagen als ik zou gaan praten. En als hij dat gedaan had, had ik een

strafblad. Ik had geen bewijs en ik was te laat. Maar uiteindelijk heb ik dat doorbroken, omdat ik anders wist dat ik heel mijn leven bang voor hem zou zijn.” Geen of
beperkt zorgt dat slachtoffers bang kunnen zijn dat niemand hen zal geloven.
Dit is een drempel tot hulpverlening.
(On)bekende pleger: Met name wanneer de pleger van het seksueel geweld
een onbekende is, speelt vergelding zoeken en/of schade willen verhalen op
de pleger een rol in het doen van aangifte. Slachtoffers willen de leger straffen
en voorkomen dat hij of zij meer slachtoffers maakt.35 Tegelijkertijd vinden
slachtoffers het juist lastig om aangifte te doen als de pleger een bekende is,
uit angst voor de negatieve gevolgen die dat kan hebben. Maar ook omdat
slachtoffers vaak twijfelen over de duiding van het geweld dat hen is overkomen, ben ik wel verkracht, heb ik het uitgelokt? Als er sprake is van incest
vinden slachtoffers het bijzonder lastig om dit aan iemand te vertellen. Een
slachtoffer vertelt: “Het heeft jaren geduurd dat ik het woord misbruik in mijn
mond heb genomen. Eerst zei ik dat mijn vader streng en boos is, dat soort dingen.
Nu pas durf ik te zeggen dat ik door hem misbruikt ben.” De drempel om over
incest te spreken is nog groter als slachtoffers er al eens over hebben durven
spreken maar toen niet geloofd zijn: “Ik ben enig kind en misbruikt door mijn
vader. Heb dat mijn familie laten weten, maar zij geloofden mij niet. Ik voelde
mij totaal onveilig. Ik had de overtuiging dat niemand op de wereld mij zou
geloven, wanneer ik zou vertellen over het misbruik. Ik heb het daarom lang
zelf proberen op te lossen.”
Maatschappelijke opvattingen rondom seksueel geweld en verkrachtingsmythes: Specifiek voor slachtoffers van seksueel geweld spelen maatschappelijke opvattingen rondom geslacht, seks en seksueel geweld en verkrachtingsmythes een rol.36 Denk hierbij aan genderstereotypes en aan taboes die het
bespreken en hulp zoeken voor seksueel geweld in de weg zitten. Voorbeelden

32 Ullman & Filipas, 2001.
33 Bertling e.a., 2017.

35 Bertling e.a., 2017.

34 Trimbos, z.d.

36 Zinzow e.a., 2022.

41

van verkrachtingsmythes zijn “vrouwen vragen erom” of “mannen kunnen
niet verkracht worden”. Wanneer een verkrachting niet voldoet aan de stereotype verwachting dat het een onbekende dader is, die geweld of een wapen
gebruikte en fysieke verwondingen heeft veroorzaakt, ervaren slachtoffers
meer angst voor negatieve reacties als zij vertellen over het geweld.37 Verder
kan het geweld zelf bij slachtoffers zorgen voor verwarring wanneer zij een
lichamelijke reactie hebben op het seksueel geweld. Zij kunnen denken dat
dat betekent dat zij het prettig vonden, maar een erectie krijgen of vochtig
worden is een geautomatiseerd proces.38 Dit zorgt voor extra verwarring omdat
slachtoffers gaan twijfelen of ze nou echt niet wilden en daarmee een extra
drempel om hulp te zoeken.
Specifieke drempels voor mannelijke slachtoffers van geweld: Slachtoffer zijn
wordt geassocieerd met zwakte, wat niet past bij het mannelijke genderstereotype.39 Daarnaast kan bij mannen de angst spelen dat anderen denken dat
hij homoseksueel of panseksueel is. Er is veel angst voor stigmatisering die
mannen weerhoudt om te vertellen over hun ervaring en de impact die seksueel
geweld op mannen heeft wordt over het algemeen onderschat. 40

37 Resnick e.a., 2000.

3.3.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
Maar een klein aantal slachtoffers van seksueel geweld (8%) schakelt professionele hulpverlening in.41 Meestal zoeken slachtoffers van seksueel geweld of gelijk
(medische) hulp of zoeken uiteindelijk wel hulp maar veelal voor de klachten
die een gevolg zijn van het meemaken van seksueel geweld. Slachtoffers van
seksueel geweld delen hun ervaring eerst met iemand uit de naaste omgeving
zoals ouders of een vriend(in). 42 Een aantal factoren verlagen de drempel tot
het zoeken naar hulp.
Media aandacht of landelijke campagnes: Landelijke campagnes of discussies,
zoals de MeToo discussie of de media aandacht na de meldingen over seksueel
grensoverschrijdend gedrag in het TV-programma de Voice, dragen ertoe bij
dat slachtoffers een referentiekader hebben. Hierdoor realiseren zij zich dat
hen ook iets grensoverschrijdends is overkomen en durven zij ermee naar
buiten durven te komen.
Lotgenoten contact: Uit de focusgroepen komt ook hier naar voren dat men
het gemakkelijker vindt om het met lotgenoten te bespreken dan met een
hulpverlener. Tegelijkertijd wordt het als prettig ervaren dat de hulpverlener
de kennis heeft om de juiste behandeling op te starten. Een combinatie van
beiden, zowel ervarings- als vakkennis heeft volgens de deelnemers aan de
focusgroepen een duidelijke voorkeur.
Deskundigheid professionals: Slachtoffers geven aan dat seksualiteit en
seksueel geweld niet altijd aan de orde komt in het contact met de gulpverlening. “Je hebt specialisten in het ziekenhuis en ik denk dat dat ook belangrijk is
met seksueel misbruik. Dat vraagt specialisme en expertise. De meesten van ons
zullen PTSS hebben. Een trauma therapeut kan dat wel behandelen, maar ik denk

38 Walker e.a., 2005.
39 Dorahy & Clearwater, 2012.

41 Centraal Bureau voor de Statistiek – Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld, 2020.

40 Bicanic & Van Minnen, z.d.

42 Centraal Bureau voor de Statistiek – Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld, 2020.

42

dat seksueel misbruik een stapje extra vraagt van een therapeut.” Slachtoffers
geven aan dat het helpend is als professionals deskundig zijn in het houden
van gesprekken over seksualiteit en seksueel misbruik, eventueel in combinatie met trauma.
Aandacht voor impact seksualiteit: Uit de focusgroep met slachtoffers van
seksueel geweld kwam naar voren dat slachtoffers behoefte hebben aan het
bespreken van de impact van het seksueel geweld op hun eigen seksualiteit.
Zij geven aan dat het seksueel geweld doorwerkt in hun eigen seksuele relaties, maar dat dit onbesproken blijft binnen de hulpverlening. “Seksualiteit is
lastig bespreekbaar. Ik ben er al 20 jaar mee aan de slag. Af en aan. En eigenlijk
is er geen therapeut geweest die met mij over mijn hedendaagse seksleven heeft
gesproken. Heeft het invloed gehad op mijn seksualiteit. Daaruit blijkt dat het heel
lastig bespreekbaar is. Je bespreekt van alles, maar dat stukje blijft onbesproken.”
Aandacht voor de impact van het geweld op de huidige seksuele relaties wordt
van belang geacht.

3.4.

Ouderenmishandeling

3.4.1.

Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp

Bij ouderenmishandeling zien we een aantal thema’s die voor meerdere slachtoffers gelden maar hier wel een bepaalde kleur hebben. Met name vanwege de
leeftijd en afhankelijkheid is een deel van het sociale netwerk verdwenen en
zijn ouderen zeer angstig om ook hun kinderen of de mantelzorger kwijt te
raken als zij misbruik aankaarten. Daarnaast is de toegankelijkheid van voorzieningen voor deze groep van groot belang omdat ze veelal van de verzorgers
afhankelijk zijn om naar buiten te gaan of een hulplijn in te schakelen.
We zien bij ouderenmishandeling een aantal drempels rondom het zoeken van
hulp terugkomen die niet of in aanzienlijk mindere mate voorkomen bij andere
slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Zo zien we dat zorgen om
de toekomst een grote rol spelen, ontspoorde mantelzorg, dementie.

Zorgen om de toekomst, angst voor eenzaamheid: Ouderen hebben te maken
met een vrij specifieke zorg: de nabije toekomst, waarin zij vaak afhankelijk zijn
van hun familie voor zorg en sociaal contact. Het is niet zozeer dat ouderen niet
erkennen dat er sprake is van oudermishandeling als wel dat de afhankelijkheidsrelaties zo sterk is dat zij bang zijn dat banden met de familie verstoord
of verergerd worden door hulp zoeken. Veelal wordt het gedrag goed gepraat.
Bij ouderenmishandeling zien we daar bovenop de angst dat hun kinderen hun
verstoten en bijvoorbeeld niet bij hun begrafenis aanwezig zullen zijn, of dat
hun kinderen hen naar een verpleegtehuis sturen. 43 Binnen de hulpverlening
zien professionals bijvoorbeeld dat ouderen gedrag van de pleger goed praten:
“Ook met kinderen, financieel misbruik is toch ook wel echt aan de orde, als
je dan het gesprek aangaat, soms heel moeilijk om casus op te bouwen, want
dan wordt er gezegd ‘ja maar de zoon doet ook goede dingen voor mij’, mensen
proberen het goed te praten, terwijl het natuurlijk helemaal niet goed is.”
Ontspoorde mantelzorg: Wat daarnaast uniek is voor ouderenmishandeling
is de situatie van ontspoorde mantelzorg. Dit kan bijvoorbeeld een familielid
of een partner zijn. In het groepsgesprek met hulpverleners bij ouderenmishandeling kwamen veel voorbeelden naar voren waar binnen de relatie de
ene partner mantelzorger was voor de andere partner en vanwege fysieke en/
of psychische problemen de mantelzorg uiteindelijk ontspoorde. “Ik ken veel
mensen die in een relatie zitten, zeker op latere leeftijd waarbij eentje ziek wordt of
het gaat slecht, waar het evenwicht uit de relatie gaat en dan wordt je onderdanig
of wat dan ook en dan gaat het mis, dan ga je er aan onder door”. Een van de hulpverleners die we over dit onderwerp spraken gaf aan dat zij bij ontspoorde
mantelzorg twee slachtoffers ziet: zowel de pleger als het slachtoffer.
Financiële misbruik: De afhankelijk positie maakt ouderen ook kwetsbaar
voor financiële uitbuiting. Voorbeelden zijn het wegnemen van geld, sieraden
en goederen, maar ook extra pinnen met de bankpas van de oudere. In de
meeste gevallen is de pleger een familielid. Maar ook mantelzorgers, andere
43 Adib e.a., 2019.

43

professionals en vrijwilligers kunnen zich hier schuldig aan maken. “Soms
woont familie in huis, die doen boodschappen, maar oma krijgt geen eten. Die eten
letterlijk de AOW op, die nemen de vriezer weg, die nemen de wasmachine weg, en
oma zit in dat zelfde huis en wordt fysiek bedreigd.” Lastig is om het te bewijzen
wat er gebeurd, het is het woord van de oudere tegen de kinderen. Er ligt echt
een taboe op voor ouderen om erover te praten. “Financieel misbruik is toch ook
wel echt aan de orde, als je dan het gesprek aangaat, is het soms heel moeilijk om
casus op te bouwen, want dan wordt er gezegd, ja maar mijn zoon doet ook goede
dingen voor mij, mensen proberen het goed te praten, terwijl het natuurlijk helemaal
niet goed is.” Ter preventie zou door hulpverleners ouderen kunnen wijzen op
de informatiebox financieel veilig ouder worden. “Dan leg ik uit dat veel mensen
hierover na denken en dat het misschien helpend is om hier met de kinderen over
na te denken hoe willen wij het doen? Dan heb je eigenlijk al een stukje preventie;
niet moeilijk; maar veel organisaties kunnen dat prima meenemen in hun gesprek.”
Dementie: Vooral groepen ouderen die dementeren kunnen zich niet verweren,
maar zij kunnen geweld ook niet meer melden. Zij zijn afhankelijk van de omgeving om iets op te merken, de huishoudelijke hulp of de wijkverpleegkundige
die dingen zien en het melden. Ook noemen de hulpverleners in de focusgroep
dementie of niet-aangeboren hersenletsel als factor in ontspoorde mantelzorg.
“(…) wat me is bijgebleven is een mevrouw die (…) enkel met de rollator binnen kan
lopen binnenshuis; verzorgd door man als mantelzorger. Op een gegeven moment
werd die vrouw aangemeld bij onze dagbehandeling; toen vertelde ze daar dat
haar man haar mishandelde. Toen gingen we met iedereen in gesprek, ook met die
man apart en met die vrouw apart. En dan blijkt die meneer cognitieve problemen
te hebben en toen bleek dat hij al een tijdje dementie had. Eigenlijk was hij voor
zijn dementie een heel aardige meneer en hadden ze een prima relatie, maar na
de dementie kon hij het niet meer overzien. Door onmacht liep het uit de hand. Die
man duwde de vrouw in de rolstoel veel te hard de stoep op dat ze bijna viel, hij
schreeuwde tegen haar dat zij hem veel te veel wilde sturen, dat liet hij niet toe,
hij vond haar eigenwijs en heeft haar ook lichamelijk mishandeld. Maar de thuiszorg kon nooit alleen praten met mevrouw, hij was er altijd bij.” Hulpverleners

omschreven dat dementie ervoor kan zorgen dat een relatie die voorheen goed
was verstoord wordt doordat dementie gedrag kan veranderen, naar bijvoorbeeld gewelddadig of vijandig gedrag. Uit literatuur volgt ook dat dementie
(en andere cognitieve problemen) een risicofactor zijn voor het plegen dan
wel slachtoffer worden van ontspoorde mantelzorg. 44 Aangeven dat wegens
de dementie de mantelzorg teveel wordt blijkt lastig voor ouderen: “Waarom
is de drempel zo hoog om te melden dat je iets niet meer aankunt. Soms is er een
vorm van dementie bij de partner, ik denk dat er heel veel taboe rust op het feit om
te zeggen dat je iets niet aankunt.”
3.4.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
Wanneer slachtoffers van ouderenmishandeling de mishandeling bespreken
met professionals, wordt dit overwegend gedaan met de huisarts of de politie/
Veilig Thuis. Uit onderzoek blijkt dat circa drie op de tien slachtoffers melding
van mishandeling maken bij Veilig Thuis en/of de politie. 45
Media-aandacht: Ook hier zien we dat media-aandacht een mogelijk effect
heeft op het verlagen van de drempel om hulp te zoeken. Na een televisie uitzending door omroep Max over dit onderwerpen maakte dat er na de uitzending
zo’n 3.000 telefoontjes bij de omroep kwamen over het onderwerp.
Voorlichting netwerk: Complicerend is dat als er sprake is van dementie dat
het sociale netwerk een signalerende rol heeft. Volgens de deelnemers van
de focusgroep is het belangrijk om daar ook de voorlichting op te richten. De
huisarts, de wijkverpleegkundige, de thuiszorg kunnen een wakend ook oog
hebben en alert zijn op ouderenmishandeling.

44 Roberto & Hoyt, 2021.
45 Regioplan, 2018.

44

Intermediair: Het belang van een intermediair wordt benadrukt voor deze
doelgroep, aangezien het voor ouderen in een afhankelijke situatie zeer moeizaam is om zelf om hulp te vragen, waarbij de vertrouwensrelatie essentieel is
om het te willen en kunnen bespreken: “Ik denk dat persoonlijk contact drempelverlagend werkt, als het vertrouwen er is en dan zou je niet per se aan de telefoon
dingen zeggen, misschien geven mensen wel heel subtiel signalen af en dan moeten
mensen die maar net oppikken.”
De luisterlijn: De luisterlijn wordt genoemd als een laagdrempelige voorzieningen waar ouderen naar kunnen bellen als zij te maken hebben met mishandeling of ontspoorde mantelzorg, waarvan ouderen gebruik kunnen maken
om in ieder geval hun hart te luchten.

3.5.

Mensenhandel

In deze paragraaf bespreken we de uitkomsten van de focusgroep, interviews
en literatuurstudie voor slachtoffers mensenhandel. Er is sprake van mensenhandel als een slachtoffer wordt uitgebuit met dwang, (de dreiging met) geweld,
misleiding of misbruik van een kwetsbare positie. Deze uitbuiting kan seksuele
uitbuiting, arbeidsuitbuiting of overige vormen van uitbuiting betreffen, zoals
criminele uitbuiting of het verwijderen van organen. 46 Slachtoffers kunnen
met verschillende vormen uitbuiting te maken krijgen. Seksuele uitbuiting
en arbeidsuitbuiting komt in Nederland al jaren het meest voor. 47 Over het
algemeen zijn slachtoffers van seksuele uitbuiting vaker vrouw en jonger
dan slachtoffers van arbeidsuitbuiting. Slachtoffers van arbeidsuitbuiting in
Nederland betreffen zowel mannen als vrouwen, een kleine meerderheid is
man, en de overgrote meerderheid heeft een migratieachtergrond. 48

46 CoMensha, z.d.; Rijken e.a., 2013.
47 Nationaal Rapporteur, 2022.
48 Van Meeteren & Heideman, 2021.

Deze kenschets reflecteert in de slachtoffers van mensenhandel die deelnamen
aan dit onderzoek. Wij hebben gesproken met slachtoffers van seksuele uitbuiting en slachtoffers van arbeidsuitbuiting. Overige vormen van uitbuiting zijn
buiten beschouwing gelaten. De gesproken slachtoffers van seksuele uitbuiting
zijn allen jonge vrouwen die slachtoffer zijn geworden van gedwongen prostitutie. Eén van hen was daarnaast ook slachtoffer van criminele uitbuiting in
de vorm van gedwongen drugshandel. Ook is gesproken met slachtoffers van
arbeidsuitbuiting, in de tuinbouw, huishouding en bij timmerbedrijven. Dit
waren allen slachtoffers met een migratieachtergrond, de meerderheid van
deze slachtoffers was man, maar er was ook één vrouwelijk slachtoffer van
arbeidsuitbuiting. Tevens is gesproken met één professional werkzaam met
slachtoffers van mensenhandel.
De context van mensenhandel maakt dat deze slachtoffers te maken
hebben met een aantal specifieke factoren rondom laagdrempelige hulp. Wij
beschrijven eerst factoren die voor slachtoffers van mensenhandel gelden.
Daarna beschrijven wij factoren die specifiek voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting gelden, deze hangen met name samen met de migratieachtergrond die
de meeste van deze slachtoffers hebben. Specifieke factoren voor slachtoffers
van seksuele uitbuiting overlappen met factoren genoemd door slachtoffers van
seksueel geweld, zoals beschreven in sectie 3.3. Deze worden hier niet herhaald.
3.5.1.

Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp

Slachtoffers van seksuele uitbuiting en slachtoffers van arbeidsuitbuiting
noemden een aantal drempels tot hulpverlening, onafhankelijk van het soort
uitbuiting dat zij hebben meegemaakt. Deze staan in deze sectie beschreven.
Geen besef van slachtofferschap: Zoals beschreven in hoofdstuk twee beseffen
slachtoffers lang niet altijd direct dat hen iets grensoverschrijdends is overkomen. Dit geldt zeker ook voor slachtoffers van mensenhandel. Als slachtoffers
op hun situatie terugkijken dan vinden zij veelal dat zij zich in een extreme
45

situatie van uitbuiting hebben bevonden. 49 Ten tijde van de uitbuiting is dit
echter niet direct helder, bijvoorbeeld omdat een jonge vrouw is ingepalmd
en losgeweekt uit haar sociale omgeving voordat seksuele uitbuiting startte
of omdat slachtoffers van arbeidsuitbuiting lange tijd salaris wordt voorgehouden en het enkele maanden duurt voordat helder is dat nooit uitbetaald
wordt. Slachtoffers van mensenhandel die niet uit Nederland afkomstig zijn
kunnen hun situatie als een noodzakelijk kwaad zien, dat uiteindelijk bij zal
dragen aan een betere economische positie. Deze slachtoffers zien zichzelf soms
wel als slachtoffer van migratiebeleid dat hun mogelijkheden beperkt en hen
kwetsbaar maakt voor uitbuiting, maar niet als slachtoffer van mensenhandel.
50
Veelal ontbeert het slachtoffers aan kennis over hun rechten. Het is lastig
voor slachtoffers om hier informatie over in te winnen als gevolg van eerder
beschreven gebrekkige toegang tot (online) informatie, het sociale isolement
waar ze zich in bevinden en eventuele taalbarrières.51
Geen toegang tot telefoon of internet: Slachtoffers van mensenhandel hebben
niet altijd de beschikking over een telefoon. Hun telefoon kan afgenomen zijn
door de persoon die hen uitbuit, of het gebruik van een telefoon wordt gecontroleerd. Slachtoffers van arbeidsuitbuiting verblijven geregeld op een plek
waar ze geen toegang tot wifi hebben. Eén slachtoffer van arbeidsuitbuiting
verbleef bijvoorbeeld op een afgelegen tuinbouwbedrijf zonder toegang tot wifi
en een beperkt 4G-netwerk. Dit gebrek aan toegang tot telefoon of internet
maakt het voor slachtoffers lastig of zelfs onmogelijk om online informatie
te verzamelen, of hulp te zoeken een online chat of telefonische hulplijn. Een
slachtoffer van seksuele uitbuiting vertelt: “Een chat zou heel fijn kunnen zijn. Je
kan bijvoorbeeld anoniem voor de eerste keer je verhaal doen. Maar als ik kijk naar
mijn eigen situatie, mijn telefoon werd ook meteen afgenomen.” Aangezien het voor
slachtoffers van mensenhandel lastig kan zijn om telefonisch of via internet
contact te leggen met hulpinstanties, is er behoefte aan andere manieren om
instanties te bereiken. Te denken valt aan inlooplocaties (zie volgende sectie).
49 Zie ook De Wildt, 2016.

Inlooplocaties: Fysieke locaties waar inlopen mogelijk is, kunnen helpend
zijn: “In Utrecht heb je een inloop. Dus als je de vrijheid hebt om af en toe alleen
te zijn, daar kan je inlopen. Daar kunnen ze gewoon naar binnen lopen en hulp
vragen.” Sommige slachtoffers geven aan dat een inloop alleen een optie is als
inlooplocaties niet bekend zijn bij de mensen die hen uitbuiten. Slachtoffers
beschrijven de angst dat de persoon die hen uitbuit bij een inlooplocatie staat,
om het slachtoffer op te wachten. Dit kan ervoor zorgen dat slachtoffers geen
toegang hebben tot dergelijke inlooplocaties.
Desalniettemin hebben een aantal gesproken slachtoffers positieve ervaring
met een inlooplocatie. Een slachtoffer van arbeidsuitbuiting beschrijft: “Ja
toevallig toen ik liep door het centrum, dit was [plaatsnaam], en ergens daar heb
ik de organisatie gezien. Van onze woning tot [plaatsnaam] was minimaal een
uur lopen. Ik moest voldoende tijd hebben. De mensen zeiden: kun je met ons een
afspraak maken de volgende keer? Maar ik zei: ik weet niet wanneer ik vrije tijd heb,
en hoeveel vrije tijd. En misschien als het regent, ga ik niet naar [plaatsnaam], want
ik heb geen vervoer, niks. Toen zeiden ze, ok, als je af en toe tijd hebt, kom dan maar
gewoon hier naartoe. En zo ben ik er een keer of drie keer geweest.” Voor slachtoffers
van mensenhandel is het van belang om zonder afspraak bij een inlooplocatie
om hulp te kunnen vragen. Slachtoffers weten namelijk niet altijd wanneer ze
de mogelijkheid hebben om een locatie te bezoeken.
Bedreiging van henzelf of familieleden: Voor veel slachtoffers van geweld in
afhankelijkheidsrelaties is het ontvangen van bedreigingen een drempel tot
hulpverlening. Plegers dreigen bijvoorbeeld met geweld als een slachtoffer
vertelt wat er is gebeurd. Ook veel slachtoffers van mensenhandel krijgen te
maken met bedreigingen. Bij hen zijn de bedreigingen vaak in het bijzonder
gericht op familieleden. Degene die hen uitbuit dreigt familieleden van een
slachtoffer iets aan te doen of om te brengen.. Een slachtoffer van seksuele
uitbuiting vertelt: “Er werd gedreigd om ’n ouders om te leggen en alles. Ik dacht:
ik ben al niet in beeld bij m’n ouders en dan breng ik ze ook nog eens in gevaar.
Waardoor ik ook echt niks durfde.” Twee slachtoffers van arbeidsuitbuiting

50 Van Meeteren e.a., 2019; De Wildt, 2020.
51 Van Meeteren e.a., 2019.

46

hebben vergelijkbare ervaringen. Degene die hen uitbuitte dreigde met het
gebruik van geweld in Nederland en in het land van herkomst als deze slachtoffers zouden vertrekken: “ik ben ook echt door de baas bedreigd. Hij zei dat hij hier
een junkie kan betalen om me te slaan of om me neer te steken. En dan zei hij: denk
aan je vrouw en je dochter die worden ook gedeporteerd. (…). In [land van herkomst
slachtoffer] is het makkelijk om iemand om te laten brengen. Het kost niet veel. Hier
is het lastiger. Overal zijn veel camera’s. Maar in [land van herkomst slachtoffer]
is het makkelijk. Het kost niks. We zijn niet veilig als we terug gaan naar [land van
herkomst]. Daar kan de baas ons zo ombrengen.” Als gevolg van dreigementen
zijn slachtoffers van mensenhandel bang dat zijzelf en hun familieleden met
geweld te maken krijgen, als zij aan iemand vertellen wat hen is overkomen.
Zo weerhouden de dreigementen hen ervan om hulp te zoeken.
Betrokkenheid bij strafbare feiten: Slachtoffers van mensenhandel kunnen
slachtoffer worden van verschillende soorten uitbuiting, waaronder ook criminele uitbuiting. Dit wordt geïllustreerd door één gesproken slachtoffer van
seksuele uitbuiting. Zij werd ook gedwongen om strafbare activiteiten uit te
voeren, zoals de verkoop van drugs: “Je kan ook dader zijn. Dat wordt niet meteen
gezegd. Dan heb je bijvoorbeeld ook drugs getransporteerd en je hebt er wat geld voor
gekregen. Daarmee wordt je dealer en heb je een spanning tussen slachtofferschap
en daderschap. Dan hoef ik je niet uit te leggen in wat voor situatie je als slachtoffer
terecht komt.” Ook uit andere onderzoeken komt naar voren dat eventuele
betrokkenheid bij strafbare feiten een drempel vormt voor slachtoffers om hulp
te zoeken. Slachtoffers vragen zich af of ze nog wel echt een slachtoffer zijn of
wat de consequenties zijn van betrokkenheid bij strafbare feiten.52
Er bestaat wetgeving om slachtoffers in deze situatie te beschermen.53
Slachtoffers zijn hier echter niet altijd van op de hoogte. En als slachtoffers hulp
zoeken dan kunnen zij ondanks deze wetgeving wel worden aangesproken op
52 Lavoie e.a., 2019.
53 Aanwijzing Mensenhandel, 2022.

betrokkenheid bij strafbare feiten. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als politie nog
niet helder heeft dat iemand slachtoffer van mensenhandel is. Eerdergenoemd
slachtoffer ervaarde dit als een schok: “Ik moest naar een politiebureau in de
omgeving zelf. Toen kreeg ik termen van bijvoorbeeld strafvermindering. En toen
dacht ik wat, waar hebben jullie het over.” Betrokkenheid bij strafbare feiten kan
slachtoffers ervan weerhouden om over hun ervaringen te spreken en hulp te
zoeken, ondanks wetgeving om slachtoffers te beschermen.
Hier aan gerelateerd zijn slachtoffers van mensenhandel die niet in het bezit
zijn van een geldige verblijfsvergunning soms bang dat zij een strafbaar feit
plegen, of uitgezet zullen worden, omdat zij zonder toestemming in Nederland
verblijven. Verblijf zonder verblijfsvergunning is niet strafbaar maar daar zijn
deze slachtoffers van mensenhandel niet altijd van op de hoogte. Dit kan een
drempel vormen om hulp te zoeken.
3.5.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
Veiligheid eerste prioriteit: Bij slachtoffers van mensenhandel zien we dat
de behoefte aan directe veiligheid sterk naar voren komt, en dat andere voorwaarden aan die directe veiligheid verbonden zijn dan bij andere slachtoffers
van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Bij het zoeken van hulp stuitte een
deel van de slachtoffers erop dat het vinden van een veilige plek erg lastig was,
terwijl dit hun belangrijkste behoefte was in het moment. Het gaat hierbij
om een plek waar ze voor de degene die hen uitbuitte niet te vinden zijn. Veel
opvangadressen zijn volgens slachtoffers bekend bij mensenhandelaren en
daardoor niet veilig. Zo vertelde één van de slachtoffers in het groepsgesprek:
“Ik had één duidelijke hulpvraag: ik wil vanavond veilig zijn. En daar kon niemand
aan voldoen, want er was geen plek. Ik wilde gewoon veilig zijn op een menswaardige manier. De politie en mijn vader hebben toen besloten dat ik meteen ben gaan
onderduiken bij een nicht van me. Zonder telefoon, zonder pinpas, zonder niks.
Want hulp in een organisatie was er niet. Als ik het echt van de hulpverlening had
moeten hebben, dan had ik hier nu niet zo gezeten. (…) Dan heb je al die blijf van
47

mijn lijf huizen, maar daar staan ze [mensenhandelaren, red.] allemaal voor de deur.
Dan ga je naar een andere opname, staan ze ook voor de deur. Die plekken zijn niet
veilig. Voor je het weet zit je er [situatie van uitbuiting, red.] weer in. Ik weet nog
dat ik het voorstel kreeg een nachtje op de cel te zitten, maar ik dacht sorry ja.. er
was gewoon niks echt waarvan ik dacht: oh dat is fijn, daar zou ik me echt veilig
voelen.” Een hulpverlener die deelnam aan dit groepsgesprek noemde dat het
belangrijk is om een ‘verborgen sociale kaart’ te hebben, waarvan de adressen
niet algemeen bekend zijn bij hulpverlening en politie. “Het moet een plek zijn
die daders niet kunnen vinden. Dat kan je bijna laagdrempelig niet bereiken. Dat
kan eventueel met safehouses. De hulp die je er eigenlijk bij moet hebben om dit
te kunnen dragen, is er bijna niet. Moet een tussenblok zijn die alleen bij bepaalde
organisaties bekend is en die niemand weet. We hadden een paar adressen, niemand
wist het, de politie ook niet. Je moet eigenlijk een verborgen sociale kaart hebben.”
Dergelijke plekken waar slachtoffers van mensenhandel terecht kunnen, die
maar bij weinig mensen bekend zijn, zijn van belang om directe veiligheid te
kunnen bieden: de eerste prioriteit bij veel slachtoffers.
Behoefte aan rust en niet direct behandeling willen: Naast de behoefte aan
directe veiligheid geldt voor deze slachtoffers dat zij behoefte hebben aan rust,
en niet direct aan een behandeling. De gesproken slachtoffers van seksuele
uitbuiting geven aan dat dit wel vaak verwacht werd binnen de hulpverlening
waar zij terecht kwamen. Ook schetst een ander slachtoffer de regels die aan
verblijf bij en hulp van een instantie kunnen worden gekoppeld en zet die af
tegen een opvang waar ze zelf verbleef, waar het veel vrijer was en waar zij
meer aan heeft gehad: “Ik heb nu ook weer gehoord van een bekende organisatie,
je mag drie belmomenten in een week. Dan denk ik: why, je hebt zoveel sociale steun
nodig. Je krijgt regels opgelegd. Die ervaringsdeskundige bij mij was ook heel erg
van de deur is open, ik sluit je niet op, en ik ben er voor je. Begrepen worden, rust,
veilig voelen.”

3.5.3. Specifieke drempelverhogende factoren bij arbeidsuitbuiting
Uit de gesprekken met slachtoffers van arbeidsuitbuiting, veelal met een migratieachtergrond, komen een aantal specifieke drempels naar voren die een vraag
om hulp belemmeren.
Financiële afhankelijkheid: Voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting geldt vaak
dat zij financieel afhankelijk zijn van degene die hen uitbuit: deze zorgt voor
eten en onderdak en betaalt soms enig inkomen. De gesproken slachtoffers van
arbeidsuitbuiting ontvingen geen van allen het inkomen dat zij voor aanvang
hadden afgesproken. Sommige slachtoffers kregen lange tijde te horen dat zij
binnenkort salaris zouden krijgen: “de hele periode hadden wij geen contract en
ik vraag voor een contract, en zij zeggen straks straks straks, maar wanneer?” Bij
anderen gaf degene die hen uitbuitte aan dat kosten werden berekend voor
vervoer naar Nederland, boodschappen en de huur van de woning en salaris
daarom uitbleef. Veel slachtoffers bleven doorwerken, ondanks het uitblijven
van loon, omdat ze al veel uren gemaakt hadden en hoopten hier nog geld
voor te ontvangen. Ook was het voor sommige slachtoffers de taak om geld te
verdienen voor familieleden in het land van herkomst: anderen waren financieel afhankelijk van hen. Complete financiële afhankelijkheid van degene die
hen uitbuit, in combinatie met angst dat slachtoffers het loon voor de reeds
gewerkte uren zouden verliezen, weerhoud hen ervan om hulp te zoeken. en
complete
Gebrek aan bewijslast en angst voor uitzetting: Veel schrijnende situaties
wijzen weliswaar op uitbuiting, maar het is niet eenvoudig om dit te bewijzen.
Omdat het veelal gaat om illegale arbeid is het lastig om aangifte te doen als
men niet betaald wordt voor het werk dat is uitgevoerd. Een slachtoffer van
arbeidsuitbuiting vertelt: Toen ik besloot aangifte te gaan doen, heb ik dat tegen
de baas gezegd. Toen zei de baas dat ik gedeporteerd zou worden en hij alleen een
boete zou krijgen. [..] Uiteindelijk heeft die baas gelijk gekregen. Ik moet weg uit
Nederland en hij kan gewoon doorgaan waar hij mee bezig is.” Dit slachtoffers kon
48

niet voldoende bewijzen dat hij slachtoffer van arbeidsuitbuiting is geworden.
Toen hij naar buiten trad met zijn verhaal is ook duidelijk geworden dat hij
zonder geldige verblijfsvergunning in Nederland verbleef. Gebrek aan bewijslast en angst voor uitzetting omdat slachtoffers zonder toestemming in
Nederland verblijven is een drempel om om hulp te vragen.
Wantrouwen ten opzichte van de politie : Onder veel slachtoffers van arbeidsuitbuiting vormt wantrouwen ten opzichte van de politie een drempel om
contact met hen te zoeken. Dit wantrouwen kan voortkomen uit de reputatie
van de politie in het land van herkomst of angst voor uitzetting. Een slachtoffer vertelt: “Iedereen die uit het buitenland komt en hier in Nederland werkt is
bang voor de politie. Beter niet met ze in aanraking komen want dan gaan ze ons
deporteren. Ik kon me niet voorstellen dat we rechten hadden.”
3.5.4. Specifieke drempelverlagende factoren bij arbeidsuitbuiting
Meer bekendheid met Nederlandse situatie en rechtssysteem: Slachtoffers
weten niet wat hun rechten zijn en waar zij hulp kunnen vinden. Daarnaast is
hun beeld of ervaring dat advocaten en hulpverleningsinstellingen niet altijd
goed bekend zijn met hun specifieke situatie en weinig voor hen kunnen betekenen. Een slachtoffer illustreert dit door te beschrijven dat zijn advocaat geen
kennis heeft van de penibele situatie in zijn land van herkomst en niet lijkt te
begrijpen dat hij weliswaar had ingestemd met slecht betaalde arbeid maar
niet met de uitbuiting waar hij vervolgens mee te maken kreeg. Een taalbarrière kan deze problematiek vergroten. Brieven zijn in het Nederlands of het is
moeilijk om bij instanties iemand te vinden die hun taal spreekt. Een slachtoffer
uit Zuid-Amerika illustreert dit: “Bij de politie was wel een tolk maar er is veel
verschil in Spaans. Ik versta iemand uit Spanje niet per sé. Soms liep dat gesprek
dus helemaal niet goed. De politie begreep ons niet. Letterlijk door de taal maar zeg
hadden ook weinig begrip voor de context.” Het is helpend als slachtoffers informatie in hun moedertaal kunnen vinden over het Nederlandse rechtssysteem,
hun rechten en organisaties waar zij hulp kunnen vinden.

Direct geholpen worden: Omdat slachtoffers van arbeidsuitbuiting bij aangifte
gelijk hun woning en inkomsten kwijt zijn, is het van belang dat ze meteen
geholpen worden en op meerdere vlakken hulp en ondersteuning krijgen: “Je
moet direct geholpen kunnen worden, je hebt als slachtoffer geen internet/telefoon
en/of geen tijd om te wachten tot je geholpen wordt.” Dit kan bijvoorbeeld in de
vorm van een slaapplaats zijn, ook voor de andere gezinsleden.

3.6.

Schadelijke praktijken

De brede definitie van schadelijke praktijken bevat uiteenlopende vormen
van onderdrukking en geweld tegen kinderen (vooral meisjes), mannen en
vrouwen, die voortkomen uit traditie, cultuur, religie of bijgeloof.54 Centraal
staat de beperking van het recht op zelfbeschikking.55 Dit gaat geregeld samen
met dwang of zelfs geweld. Schadelijke praktijken komen veelal voort uit de
ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. In dit onderzoek zijn de volgende
verschijningsvormen van schadelijke praktijken aan de orde gekomen: eergerelateerd geweld, huwelijksdwang en vrouwelijke genitale verminking. We
lopen deze vormen van geweld langs voor specifieke drempels en/of behoeften
rondom (toegang tot) hulp.
3.6.1.

Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp

3.6.1.1. Eergerelateerd geweld
Onder eergerelateerd geweld wordt het geweld verstaan dat mensen begaan
vanwege traditionele opvattingen over eer, gender en seksualiteit binnen
een gemeenschap. De term wordt overkoepelend gebruikt voor alle vormen
van dwang, psychisch en fysiek geweld ter bescherming of herstel van de
familie-eer.56
54 Askari e.a., 2019.
55 Bakker & Felten, 2019.
56 Askari e.a., 2019; Janssen, 2022.

49

Traditionele opvattingen over geweld: Eerverlies is een belangrijk thema in
bepaalde gemeenschappen. Geweld binnen de relatie kan leiden tot eerverlies
voor de families. Geweld in relaties bespreken en hier hulp voor zoeken, is
daarom niet vanzelfsprekend.57
Taboe: Als slachtoffers van eergerelateerd geweld wel over hun ervaring
spreken dan doen zij dit doorgaans eerst binnen de eigen familie, zoals we
ook zien na andere vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Slachtoffers
zoeken niet meteen professionele hulp. Bij eerkwesties zorgen taboes ervoor dat
slachtoffers alleen binnen de eigen kring hun problemen aankaarten en families
deze kwesties vaak zonder hulp van buitenaf oplossen. Bij slachtoffers die deelnamen aan dit onderzoek merkten we ook veel aarzeling op om over psychisch
en fysiek geweld te spreken. Bij eergerelateerd geweld kan de reactie vanuit de
familie zijn dat zij in de relatie bemiddelen, het slachtoffer terugsturen naar
de partner, aansturen op het intrekken van eventuele aangifte, een breuk met
de (schoon)familie wanneer de relatie wordt beëindigd, en/of overgaan tot een
gewelddadige vorm van eerherstel. De belangrijke rol die eerverlies speelt in
bepaalde culturen zorgt dat slachtoffers het als een taboe ervaren om hier over
te praten met iemand buiten de eigen familie. Dit vormt een drempel tot het
zoeken van hulp, evenals de angst voor gewelddadig eerherstel die eerverlies
met zich mee kan brengen.
3.6.1.2. Huwelijksdwang

dat het vele verhuizen binnen asielzoekerscentra het opstarten van hulp en
een scheiding in de weg stond: “Lastig om hulp te krijgen en vooral door begintraject. Dat je zo vaak moest verhuizen. (…) Ik ben zestien keer van AZC verhuisd.”
Opmerkelijk was dat vrouwen met een vluchtelingenachtergrond vertelden
dat zij in hun periode in asielzoekerscentra vooral bezig waren met strikt
primaire noden zoals grip krijgen op hun verblijfplaats en de aanvraag van een
verblijfsvergunning. Deze kwesties slokten veel van hun aandacht op waardoor
het verwerken van traumatische ervaringen rondom schadelijke praktijen,
zoals in dit geval huwelijksdwang, werden uitgesteld. Pas toen zij een vaste
verblijfplaats hadden in een specifieke gemeente (als vergunninghouder) kwam
hulp voor deze kwesties op gang. Vooral Stichting Vluchtelingenwerk heeft
deze vrouwen geholpen door bijvoorbeeld contact te leggen met gemeenten
en advocaten.
3.6.1.3. Vrouwelijke genitale verminking
Vrouwelijk genitale verminking is een ingreep aan de uitwendige geslachtsorganen waar geen (medische) noodzaak voor is. De reden voor familie om over
te gaan tot vrouwelijk genitale verminking is om de maagdelijkheid van een
meisje of (jonge) vrouw te beschermen. Vrouwelijk genitale verminking vindt
meestal plaats in het buitenland en de wijze van de besnijdenis hangt af van de
lokale gebruiken; meestal leidt een dergelijke ingreep tot ernstige gezondheidsklachten. In Nederland komt vrouwelijk genitale verminking relatief vaak voor
door immigratie van vrouwen uit landen waar dit een gangbaar gebruik is.59

Huwelijksdwang houdt in dat één van de twee huwelijkspartners onder fysieke
of psychische bedreiging instemt met een huwelijk.58 Wanneer sprake is van
(dreiging met) fysiek geweld, valt huwelijksdwang onder huiselijk geweld of
eergerelateerd geweld. Wij spraken met twee slachtoffers van huwelijksdwang
die wilden scheiden en daar veel problemen mee ondervonden. Zij gaven aan

Voor slachtoffers van vrouwelijke genitale verminking vormt schaamte een
drempel om hierover te praten en fysieke onderzoeken te ondergaan.60 Zij
kunnen het bijvoorbeeld lastig vinden om tijdens een zwangerschap en de

57 Nanhoe e.a., 2013.

59 Askari e.a., 2019; Pharos, 2019.

58 Bakker & Noor, 2015.

60 Vloeberghs e.a., 2012.

50

postpartumperiode lichamelijke onderzoeken te ondergaan.61 Slachtoffers
geven aan dat (huis)artsen soms weinig van het onderwerp weten, er niet
sensitief mee omgaan en bijvoorbeeld verbijstering tonen. Dit maakt dat slachtoffers het lastig vinden om over vrouwelijke genitale verminking te praten en
hulp te zoeken.
3.6.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
In dit onderzoek zien we bevindingen die eveneens in andere onderzoeken naar
voren kwamen.62 De voorlichting aan (potentiële) slachtoffers is te beperkt en
kan verbeteren. Eén landelijk centrum waarin de expertise over alle vormen
van schadelijke praktijken samenkomt, ontbreekt maar zou volgens de respondenten en experts in een duidelijk behoefte kunnen voorzien voor slachtoffers van schadelijke praktijken. De kennis over schadelijke praktijken is nu
versnipperd. Daarnaast is het aantal slachtoffers van schadelijk praktijken
niet erg groot waardoor het beter is om de kennis ook bijeen te brengen in één
landelijk centrum met een laagdrempelige (digitaal en anoniem) toegang voor
slachtoffers. Gezien de verhalen van de vrouwen in dit onderzoek zien we dat
de toegang tot laagdrempelige hulp vooral binnen de azc context ontbreekt.
Pas toen zij een vaste verblijfplaats binnen Nederland kregen, was daadwerkelijke hulpverlening rondom schadelijke traditionele praktijken voorhanden.
Momenteel loopt er een traject van Femmes for Freedom dat zich richt op
inburgeringsplichtige vrouwen. Dit zou een eerste stap kunnen zijn dat laagdrempelige hulp niet wordt uitgesteld tot aan plaatsing in de gemeente, maar
aangekaart wordt in de tijd op het azc.

3.7.

Grensoverschrijdend gedrag binnen sport- of hobbyclubs

3.7.1.

Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp

Er zijn een aantal drempels die specifiek gelden voor slachtoffers van geweld
in afhankelijkheidsrelaties binnen sport- of hobbyclubs. Daarnaast blijkt de
afhandeling van meldingen in de sportwereld lastig.
Angst om als zwak gezien te worden: Naast angst voor exclusie van de sportwereld, repercussies voor het slachtoffer, niet geloofd worden of roddels, die
we bij meerdere vormen van geweld zien, speelt voor deze slachtoffers een
specifieke angst: de angst om als zwak gezien te worden.63 Binnen de sportwereld geldt dat voor atleten een ideaal geldt waarbij zij en hun prestaties
niet worden beïnvloed door emotionele of fysieke problematiek. Zij zouden
zich niet mogen laten afleiden. Praten over het geweld in deze context zou
betekenen dat zij zich hier wel door laten “afleiden”, waardoor de angst is dat
zij als zwak gezien worden. In sport speelt ook masculiniteit een sterke rol,
zeker bij teamsporten. Melden strookt niet met de masculiniteit en daardoor
is het een drempel om te melden.
Niet serieus nemen van meldingen: Een onderzoek naar geweld tegen scheidsrechters liet zien dat meldingen van geweld niet altijd serieus worden genomen
en dat de scheidsrechters vinden dat opgelegde straffen te mild zijn.64 Niet alle
meldingen worden opgepakt en in hogere niveaus werden meldingen serieuzer opgepakt dan in lage niveaus. Sportorganisaties die zijn aangesloten bij
het Instituut Sportrechtspraak (ISR) kunnen melding bij de ISR te maken van
situaties zoals grensoverschrijdend gedrag. Echter bepaalt het bestuur van
sportorganisaties doorgaans zelf of iets meldenswaardig is of niet, wat een

61 O’Neill & Pallitto, 2021.

63 Solstad, 2019.

62 Askari, 2019; Butter & Omlo, 2021.

64 Webb e.a., 2020.

51

complexe vraag is volgens een geïnterviewde medewerker van het ISR: “Het
is wel risicovol. Er zitten aantal mensen die daar toch grote verantwoordelijkheid
hebben om triage toe te passen. Je ziet het door hele proces, triage begint als iemand
zich aanmeldt bij vertrouwenspersoon bij club, die vervolgens moet besluiten waar
je heen gaat met de casus. Er is ook meldplicht in reglement, dat bestuurders die
zaken die onder reglement vallen zich moeten aanmelden bij ISR. Maar wanneer is
het meldingswaardig? Via-via? Zelf hebben meegemaakt/gezien?”
3.7.2.

Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp

Begeleiding bij re-integratie: Daarnaast benoemen professionals dat zij zien
dat er vaak behoefte is aan begeleiding voor re-integratie van slachtoffers en
(vermeende) daders, ook na vrijspraak.
Onafhankelijke aanspreekpunt in de vorm van vertrouwenspersoon: Het
zoeken van hulp hangt samen met wie binnen de sport het aanspreekpunt is
voor het melden van het geweld. Vaak is dit iemand die in de sporthiërarchie
hoger staat, zoals een coach, wat machtsverschillen met zich mee brengt.
Hierdoor kunnen slachtoffers deze persoon als niet onafhankelijk en niet
toegankelijk beschouwen. Er is behoefte aan een vertrouwenspersoon die wat
lager in de hiërarchie staat en dus makkelijker aan te spreken is.
Anonimiteit: Uit een van de interviews met een professional van Centrum
Veilige Sport blijkt dat anonimiteit voor sommige slachtoffers belangrijk is
in het eerste contact. Dit gaat met name om slachtoffers die veel te verliezen
hebben binnen de sportwereld. “Mensen die veel te verliezen hebben maken er
vaker gebruik van. Iemand heeft bijvoorbeeld een contract te verliezen of een selectie
plek in het Nederlands elftal. Er zijn verschillende motivaties.”
Luisterend oor: Bij Centrum Veilige Sport kunnen slachtoffers of betrokkenen (anoniem) contact opnemen. Zij vormen een laagdrempelige toegang
tot hulp, als luisterend oor, of doorverwijzen naar psychische of juridische

ondersteuning. Zij lijken in hun werkwijze goed aan te sluiten op de behoeften
van slachtoffers: zij krijgen volgens een professional van Centrum Veilige Sport
vaak terug dat zij een goed luisterend oor bieden. Zij leggen de regie voor het
vervolg na het contact bij het slachtoffer: willen zij melding maken, strafrechtelijk vervolgen, of het hierbij laten, de keuze en het tempo is aan het slachtoffer.
Daarnaast noemt de professional dat ook vermeende plegers bij hen terecht
kunnen: “De pleger kan ook veel hulp nodig hebben. Loketten voor slachtoffers zijn
vaker toereikender. Een beschuldigde hoeft ook niet altijd een pleger te zijn. Kan veel
effect hebben op een persoon. Wanneer iemand beschuldigd is kan dit al heel veel
gevolgen hebben op zijn of haar leven. Werk, familie, vrienden kan ineenstorten.
In hoeverre is het terecht dat iemand beschuldigd wordt. Bijvoorbeeld iemand die
niet weet wat hem te wachten staat juridisch gezien. Beschuldigden hebben vaak
ook een taboe om hulp te zoeken bij ons. Dat je je eigen ruit ingooit bijvoorbeeld.”

3.8.

Grensoverschrijdend gedrag en de ervaringen van jongeren (t/m 23 jaar)

Jongeren die slachtoffer zijn van geweld in afhankelijkheidsrelaties hebben
te maken met een aantal specifieke drempels en behoeften. Juist de jongere
slachtoffers van huiselijk geweld (t/m 23 jaar) zetten minder makkelijk de stap
naar hulp, terwijl slachtoffers tussen de 35 en 39 jaar makkelijker de weg naar
hulp zetten.65 We zien dit ook in de focusgroepen, waar slachtoffers pas lange
tijd na het meemaken van huiselijk geweld of kindermishandeling besluiten
hulp te zoeken en meestal voor problemen die het gevolg zijn van het geweld
(zoals een te laag zelfvertrouwen). Zo vertelde een van de slachtoffers: “Toen
kwam ik erachter dat ik niet alleen zelfvertrouwen mis, maar dat er nog meer aan de
hand is wat je niet ziet. Toen dacht ik: ik moet verder, heb professionele hulp nodig.
Toen ben ik naar de huisarts gegaan.” Dit was lang na de situatie van geweld.

65 Van Eijkern e.a., 2018; Van Dijk e.a., 2010.

52

3.8.1.

Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp

Jongeren praten uit zichzelf minder over het geweld: Uit verschillende onderzoeken blijkt dat jongeren minder vaak uit zichzelf praten over het geweld.66
Maar de helft van de kinderen (56%) die te maken hebben met directe of indirecte kindermishandeling geeft aan dat zij er met anderen over gesproken
hebben. Veelal met vrienden (58%), familie (55%) of de leraar op school (31%).67
Waar in het algemeen geldt dat vaak het sociale netwerk een bron van steun
en startpunt kan zijn in de zoektocht naar hulp, kiezen jongeren er vaak voor
om er met niemand over te praten en te wachten tot het over gaat. School kan
een belangrijke rol spelen in het boven tafel krijgen van het geweld.
Praten weinig met sociaal netwerk: Het hebben van een sociaal netwerk is
in hoofdstuk 2 al genoemd als belangrijke drempelverlagende factor in het
zoeken van hulp. Jongeren blijken hier echter weinig gebruik van te maken en
ook met bekenden (familie, vrienden) niet over het geweld te praten.68 “Als ik
klappen kreeg dan ging ik naar mijn kamer, en de volgende dag deden we net alsof
er niet aan de hand was.” Jongeren kiezen strategieën zoals verdringen en er
niet aan herinnerd willen worden. Zij willen er niet over praten, zeker niet met
een hulpverlener, een voor hen onbekende.69
Wachten tot het over gaat: Uit recent onderzoek blijkt dat jongeren vaak lange
tijd geen actie ondernemen nadat zij slachtoffer zijn geweest van een delict
waar angst of schaamte bij komt kijken.70 Bijna drie kwart van de jongeren
(12 tot 18 jaar) die meededen aan dit onderzoek en slachtoffer waren geweest
ondernamen lange tijd geen actie in de hoop dat de situatie vanzelf over zou

gaan. Als het gaat om huiselijk geweld en kindermishandeling geven jongeren
bijvoorbeeld aan dat ze verder willen gaan met hun leven en zo snel mogelijk
zelfstandig willen worden om de situatie te ontvluchten.71
Negatieve ervaringen met hulp: Als adolescenten al ervaringen hebben met
hulp dan zijn dit veelal geen positieve ervaringen. Er is dan ook wantrouwen
vanwege eerdere negatieve ervaringen. O0k bij adolescente-slachtoffers van
mensenhandel is er vaak al een voorgeschiedenis met veel negatieve ervaringen, waarin ze zijn mishandeld of uit huis zijn geplaatst, zijn weggelopen
en/of seksueel zijn misbruikt. Al deze ervaringen maken dat zij minder snel
volwassenen zullen vertrouwen om hulp te zoeken.
3.8.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
School kan belangrijke rol spelen: Beschermende factoren die in de literatuur genoemd worden zijn positieve ervaringen op school als een volwassen
mentor die ondersteuning biedt en wiens gedrag een positief voorbeeld is
voor het kind.72 Voorbeelden zoals Handle with Care73 laat zien dat kinderen
ervan profiteren. Bij ongeveer een kwart van de kinderen in het primair onderwijs nemen hun leerkrachten de dag na een Handle With Care signaal milde
stresssignalen waar, zoals afhankelijke gedrag, teruggetrokken en angstig
gedrag, opstandig en dwars gedrag, concentratieproblemen, broekplassen en
plotselinge huilbuien. Dit is voor leerkrachten niet direct herleidbaar naar het
hebben meegemaakt van huiselijk geweld. Leerkrachten geven aan dat een
deel van dit gedrag hen zonder het Handle With Care signaal mogelijk niet
als uitzonderlijk voor deze leerling was opgevallen.

66 Pels, 2014; Van Gemert, 2019.
67 Van Loon e.a., 2022.
68 Pels e.a., 2011.

71 Pels e.a., 2011.

69 Pels e.a., 2011.

72 Lenkens, 2022.

70 Jongerenteam FOCUS, 2022.

73 Augeo Foundation, z.d.

53

Uit focusgesprekken met ervaringsdeskundigen blijkt dat kinderen die thuis
geweld meemaken, zich graag gezien en gesteund willen voelen op hun school.
Regelmatig vertellen kinderen hoe de aandacht van een leraar hen “gered”
heeft. Ook een van de jongeren uit onze focusgroep verwoordt dit: “Ik was al
vanaf m’n zevende bekend bij Jeugdzorg, ik ben later toen nog in Mensenhandel
belandt. Eerste aan wie ik het vertelde was zorg coördinator van school. Die is best
lang met mij meegelopen, die heeft voor mij veel gedaan.” Anderen nemen het hun
school juist kwalijk dat zij er geen steun voelden, wat hun vertrouwen in volwassenen verder beschadigd. “Geen leerkracht is ooit naar me toegekomen om te vragen:
‘Meisje, wat is er aan de hand?’ Dat had wel gemoeten, ook al was ik maar een jaar
of zes. In die tijd werden ingrijpende beslissingen over mijn hoofd heen genomen.
Het is heel belangrijk dat mensen met kinderen gaan praten, het gaat om het kind,
en dat kan meer aan dan we denken.”
Hulp zoeken via internet: Bijna de helft van de jongeren die niet eerder slachtoffer is geweest, denkt informatie op internet op te zoeken als hen iets ernstigs
overkomt. Het valt het jongerenteam van Defence for Children in hun onderzoek echter op dat uit de antwoorden van de minderjarige slachtoffers blijkt
dat het internet in werkelijkheid veel minder vaak uitkomst biedt bij het zoeken
naar hulp.74 Ook geeft bijna een kwart aan geen idee te hebben waar hulp te
zoeken en weten maar weinig minderjarige slachtoffers de weg naar professionele hulp te vinden. Slechts 18% gaat naar het meldpunt van Slachtofferhulp
Nederland of de Kindertelefoon. Ook doet maar een klein aantal van de slachtoffers melding bij de politie en wordt er zelden aangifte gedaan: maar 11% gaat
uiteindelijk naar de politie.
Lotgenotencontact faciliteren: Aangezien jongeren meer moeite hebben met
het realiseren dat zij mogelijk hulp nodig hebben en de drempel om hulp vragen
nog veel hoger ligt dan in de andere groepen, is contact met lotgenoten voor
deze doelgroep een zeer belangrijke mechanisme om te kunnen praten over

hun klachten en problemen De jongeren geven vooral aan behoefte te hebben
met een bekende te praten of hulp te zoeken via een gesprek met lotgenoten
of een ervaringsdeskundige.75 Jongeren hebben baat bij een gesprekspartner
die de gevoelens van angst en schaamte begrijpt uit eigen ervaring. Dit blijkt
ook uit onze focusgroep met jongeren: “Voor mij maakt het wel een heel groot
verschil. Het is een andere manier van je begrepen voelen. Hoeveel je er ook over
leest, je kan het niet echt begrijpen. Voor mij in ieder geval, ik ben er best wel
gevoelig voor. En de mensen die wel iets vergelijkbaars hebben meegemaakt, dat is
op zo’n diep niveau. Eerste keer dat ik met iemand sprak, ik moest gewoon huilen
dat ik me zo begrepen voelde.” Lotgenoten of ervaringsdeskundigen kunnen
de jongere verder op weg helpen of de weg wijzen naar hulp en eventueel de
politie om een melding of aangifte te doen. Slachtofferhulp Nederland komt
over het algemeen pas in beeld nadat een melding of aangifte is gedaan bij de
politie, terwijl sparren en advies vragen juist in een eerder stadium al prettig
zou kunnen zijn. Bijvoorbeeld met een vertrouwenspersoon of via lotgenotencontact bij Slachtofferhulp Nederland. Het Jongerenteam FOCUS raadt aan
om met jongeren te bespreken hoe het lotgenotencontact (bijvoorbeeld via
Slachtofferhulp Nederland) kan worden vormgegeven en hoe hieraan naamsbekendheid kan worden gegeven. Aanbevelingen die zij al doen zijn om informatie, ook over politie en Slachtofferhulp Nederland, online vindbaarder en
begrijpelijker te maken voor jongeren, bijvoorbeeld met de hulp van sociale
media.
Verwijzing naar juiste hulp: Een groot deel van de jongeren zoekt dus geen
hulp. Van de jongeren die dat wel doen is maar 20% tevreden over de hulp die
zij hebben ontvangen.76 Een kwart tot een derde van de slachtoffers gaf een (of
meer) van deze redenen aan voor hun ontevredenheid: er werd niet goed naar
hen geluisterd en zij voelden zich niet begrepen, het was niet duidelijk wat er
na het gesprek zou gebeuren, zij voelden zich niet veilig om hun verhaal goed
75 Jongerenteam FOCUS, 2022.

74 Jongerenteam FOCUS, 2022.

76 Jongerenteam FOCUS, 2022.

54

te doen, en/of het duurde lange tijd voordat zij werden geholpen. Ook ervaarden
jongeren dat zij zelf achter de hulp aan moesten als zij een andere vorm van
hulp wilden naast de vorm die ze al ontvangen: “Waar ik ook veel tegen aanliep,
instanties doen heel veel op zich, maar samen niet. Als je van de een naar de ander
wilt, moet je alles zelf doen. Kennis moet meer gedeeld worden.”

3.9.

Grensoverschrijdend gedrag en mensen met een migratieachtergrond

Uit gesprekken met slachtoffers van huiselijk geweld met een migratieachtergrond kwamen meerdere specifieke factoren naar voren. Slachtoffers uit etnische
minderheidsgroepen lijken minder vaak hulp te zoeken na huiselijk en seksueel
geweld dan slachtoffers zonder een migratieachtergrond. 77 Cultuurgebonden
belemmeringen spelen een rol in het zoeken van hulp. Culturele opvattingen
over seksueel misbruik kunnen er bijvoorbeeld voor zorgen dat slachtoffers
zichzelf niet zien als slachtoffer en daardoor geen hulp zoeken.78

3.9.1.

Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp

Regie kwijt en gedwongen hulp: Veel slachtoffers van huiselijk geweld met
een migratieachtergrond ervaren angst richting instanties. Meerdere slachtoffers uitten dat ze bang waren dat hun kinderen afgenomen zouden worden
en voelden dat hiermee gedreigd werd. “Ze dreigden de kinderbescherming in
te schakelen en mijn kind af te nemen. Hierdoor moest ik meewerken. Ik was erg
bang.” Ook uit onderzoek weten we dat in gemeenschappen met een migratieachtergrond soms verhalen rond gaan dat instanties je kinderen afnemen.
Dit zorgt ervoor dat er veel wantrouwen richting instanties heerst.79 “Ik ben de
hele zwangerschap bang geweest dat zij mijn kind af zouden nemen na de bevalling,
het heeft mij zoveel stress bezorgd. Het is gewoon bedreiging.” Deze angst ging
vaak gepaard met de ervaring van slachtoffers dat ze gedwongen werden om
mee te werken aan hulpverlening. Een van de slachtoffers noemt ook dat zij de
regie kwijt was tijdens de hulpverlening. “Zij hebben geen hulp gegeven, maar
alles overgenomen. Nu heb ik als moeder niks meer te zeggen.”

Meer dan in de andere groepen hebben slachtoffers met een migratieachtergrond het gevoel dat instellingen waar zij mee in aanraking komen als gevolg
van hun ervaring met geweld, de situatie overgenomen hebben. Hierdoor
ervaren zij dat zij de regie kwijt zijn over hun eigen situatie. Veel slachtoffers
zijn onbekend met de functie en het doel van organisaties die zich met hun
privéleven bemoeien. De slachtoffers met een migratieachtergrond die wij
hebben gesproken hebben in overgrote meerderheid niet zelf hulp gezocht.
Veelal zijn zij door omstanders of instanties gemeld bij Veilig Thuis of de jeugdbescherming. De specifieke factoren die wij hieronder noemen hebben daarom
betrekking op de ervaringen met hulp.

Andere verwachtingen van Veilig Thuis: Veel van de slachtoffers waren niet
tevreden over het werk van Veilig Thuis. Deels komt dit vanwege het beeld dat
Veilig Thuis hun kinderen zal afnemen, deels omdat slachtoffers ervaarden dat
Veilig Thuis geen oog had voor hetgeen de slachtoffers zelf aangaven nodig te
hebben. Slachtoffers hebben mogelijk de verwachting dat Veilig Thuis zelf ook
hulp biedt, terwijl dit niet de wettelijke taak is van Veilig Thuis. Dit past bij
wat slachtoffers aangaven: “Veilig Thuis zorgt alleen voor acute veiligheid voor het
kind en jou. Geen relatietherapie. Ik vind dat ze meer naar het gezin moeten kijken
in plaats van alleen het contact wegnemen en uit elkaar halen.” en “Veilig Thuis
ingeschakeld. Die controleerden of het veilig was, niks gebeurd verder.” Slachtoffers
met een migratieachtergrond zoeken iets vaker dan slachtoffers zonder migratieachtergrond als eerste hulp bij de politie of Bureau Slachtofferhulp.80

77 Bertling e.a., 2017.

79 Bellaart e.a., 2018.

78 Okur e.a., 2016.

80 Van Dijk e.a., 2010.

55

Eerdere negatieve ervaringen met hulpverleningsinstellingen: Meerdere
slachtoffers met een migratieachtergrond geven aan dat zij in het verleden
negatieve ervaringen hebben gehad met instellingen in Nederland. Een slachtoffer vertelt dat mensen die haar situatie niet goed kenden melding maakten
van kindermishandeling en zij het gevoel had dat de melders eerder geloofd
werden dan zijzelf. “Terwijl ik al een half jaar niet meer in de situatie zat, werd er
melding gedaan door onbekende mensen bij Veilig Thuis. Toen heeft Veilig Thuis
vol op mij ingezet. (…) Mensen die ik niet ken doen meldingen, die geen idee hebben
van mijn situatie.” Een ander slachtoffer vertelt dat haar ex-partner geloofd
werd en zijzelf niet toen het ging om haar eigen mentale gezondheid: “[Er zijn]
dingen gezegd die niet kloppen door mijn ex. Mijn ex is gesloten in het contact.
[Ik] heb onderzoeken laten doen en de hulpverlening geeft dat moeilijker gemaakt.
Daaruit is gekomen dat ik geen last heb van persoonlijkheidsstoornissen, terwijl
zij deden alsof dat wel zo was.” Eerdere negatieve ervaringen met hulpverleningsinstellingen zorgen ervoor dat slachtoffers een hogere drempel richting
hulpverlening ervaren.
Weinig aandacht voor culturele achtergrond en vooroordelen: Onderzoek
laat zien dat cultuursensitief handelen in de hulpverlening belangrijk is. 81
In het contact met de hulpverlening ervaart het merendeel van de slachtoffers met een migratieachtergrond een gebrek hieraan. Slachtoffers ervaren
weinig aandacht voor culturele verschillen of dat er geen rekening mee wordt
gehouden. In sommige gevallen hebben hulpverleners geen ervaring met
mensen met een migratieachtergrond. In andere gevallen ervaren de slachtoffers een gebrek aan bereidwilligheid om met culturele verschillen rekening
te houden. “Hulpverleners zijn inderdaad niet bekend met migratieachtergronden
of andere culturen. Ze handelen bijvoorbeeld niet op een manier die anders voor hen
is, als ik zeg dat dat past bij mijn cultuur. Mijn zoon is bijvoorbeeld opgevoed met
ouderen aanspreken met u en met minimaal twee woorden spreken. Dat vond de
hulpverlener te veel druk op mijn zoon, dat vonden zij niet nodig.”
81 Distelbrink & Aarts, 2019; Dibi, 2020.

3.9.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
Eigen kracht: haaks op het gevoel de regie kwijt te zijn staat het belang van de
toename van éigen kracht ‘ die slachtoffers ervaren naarmate zij zich aan de
geweldsrelatie weten te ontworstelen. Veel vrouwen ontbrak het voorheen aan
de eigenschappen om zich autonoom op te stellen. De vrouwen waren sterk
geneigd zich te conformeren aan de normen van de cultuur van hun partner,
rekening met anderen te houden, conflicten vermijden en zich te schikken in
hun lot.82 Het is van belang dat deze vrouwen hun eigen kracht ontdekken,
vaak gesteund door een coach uit het eigen (in)formele netwerk.
Anonimiteit: In de focusgroepen komt het anoniem kunnen melden aan de
orde, vanwege de culturele achtergrond dat je hierover niet met anderen
spreekt. Als men anoniem erover kan praten dan betekent het dat ze meer
open kunnen zijn over wat er gebeurd is.
Cultuursensitieve aanpak: Ook ervaart een deel van de slachtoffers dat er
vooroordelen zijn rondom de culturele verschillen, die ook doorwerken in
de hulpverlening. “Ik ben bekeerd tot moslim en mensen denken dat ik dat doe
voor mijn ex. [Ik] ben zelf op dat besluit gekomen. Mijn ex is geen goede moslim.
Mensen denk dat ik gehersenspoeld ben. Zij oordelen erover. Terwijl ik blij ben met
de keuze die ik zelf heb gemaakt.” Dit slachtoffer vertelde dat het gunstiger was
om zich “Nederlandser” voor te doen dan diegene zich voelde: “Ik word heel
erg als Nederlander gezien. Ik doe me ook voor als hetgeen wat het beste uitkomt
voor mij bij de hulpverlening. Daar kan ik beter Nederlander zijn en thuis voel ik mij
meer een Indonesiër.” Het maakt ook uit wat het land van herkomst is. “Als je uit
Oekraïne komt of een Marokkaan bent, dat is er wel een verschil.“

82 Pels e.a., 2011; Pels & Gruijter, 2006.

56

Een brugfunctie of intermediair: Omdat veel slachtoffers met een migratieachtergrond aangeven niet bekend zijn met hoe de Nederlandse gezondheidszorg
en hulpverlening eruit ziet, kan het belangrijk zijn dat iemand hen begeleidt
in dit proces, een brugfunctie vervult.

3.10. Grensoverschrijdend gedrag en nieuwkomers in
Nederland die de Nederlandse taal niet machtig zijn
Een aparte groep van mensen met een migratieachtergrond zijn slachtoffers
die de Nederlandse taal niet machtig zijn. Zij lopen tegen specifieke problemen
aan in de zoektocht naar hulp. Bij het opzoeken van informatie, over het geweld
zelf of over hulp, lopen zij tegen een taalbarrière aan. Ook is er een lage bekendheid met hoe het Nederlandse systeem werkt en het zorglandschap eruit ziet.
Daarnaast speelt angst rondom verlies van verblijfsvergunning en uitzetting.
3.10.1. Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp
Taalbarrière: Veel informatie wordt in het Nederlands aangeboden of in het
Engels. Voor slachtoffers die de Nederlandse taal niet machtig zijn is deze informatie niet goed toegankelijk, zeker als zij ook geen Engels kunnen. Informatie
wordt vaak talig en niet visueel geboden.83 De taalbarrière geldt ook voor het
bellen of chatten met instanties. Een voorbeeld is de chat van Veilig Thuis
(tijdens de covid19 pandemie in het leven geroepen), die in het Nederlands en
Engels beschikbaar is. Ook bij formele communicatie levert de taalbarrière
problemen op, blijkt uit een interview met een slachtoffer van arbeidsuitbuiting: “Alle brieven die we krijgen zijn in het Nederlands en als je vertaling vraagt
dan krijg je alleen een hele korte Spaanse samenvatting. Een paar zinnen over een
brief van acht pagina’s.” Een ander slachtoffer van arbeidsuitbuiting, die met
19 mensen in een huis woonde, geeft ook aan dat het voor toegang tot hulp
noodzakelijk is informatie in de eigen taal te kunnen vinden, bijvoorbeeld via
83 Asmoredjo e.a., 2019.

de eigen ambassade: “het moet in de taal van de mensen zijn, want veel mensen
spreken niet Engels. Van de 19 bij ons spraken ik en twee kindjes Engels, niemand
anders.”
Onbekend met Nederlandse systeem: Ook zien we dat anderstalige slachtoffers
het Nederlandse systeem vaak niet goed kennen. Zij baseren hun verwachtingen op hoe zaken geregeld waren in het land van herkomst. Zo is het in
andere landen niet gebruikelijk om op afspraak te werken. Ook het systeem bij
de huisarts, waar één consult gelijk staat aan 10 minuten, is voor deze slachtoffers vaak nieuw en kan het onbeleefd voelen dat een huisarts niet meer tijd voor
je kan nemen (zeker wanneer het gaat om zwaar beladen thema’s als geweld in
afhankelijkheidsrelaties of specifiek de familiesfeer). In sommige landen staat
de politie bekend als corrupt, waardoor slachtoffers de politie in Nederland
ook als onbetrouwbare partij zien. “Hier kun je de politie goed vertrouwen, in
Bulgarije geeft de politie alleen boetes en hier kun je altijd een politieagent vragen
wat is dat en wat is dat, het is de bedoeling om te helpen. Dat is mentaliteit, wij
zijn gewend dat politie slechte gedrag doen, ze zijn corrupt“. Van bepaalde hulp
kennen anderstaligen het bestaan in hun land van herkomst niet, waardoor
ze ook niet weten dat ze ernaar kunnen zoeken in Nederland: “Nee, ik wist niet
dat er hulp bestond zoals dit. Dit was voor mij een hele goede manier, verbazend,
in Bulgarije hebben we dat niet.”
Angst voor verlies van verblijfsvergunning: Ten slotte zien we dat anderstalige slachtoffers een specifieke angst kunnen ervaren: de angst om verlies van
hun verblijfsvergunning en uitzetting. Deze angst kan een drempel vormen
om hulp te zoeken.84 Bij slachtoffers van huiselijk geweld bleken partners van
Nederlandse herkomst in te spelen op deze angst, door bijvoorbeeld te zeggen
dat slachtoffers geen recht zouden hebben op hulp omdat ze “geen officiële
Nederlander” zijn. Ook bij slachtoffers van arbeidsuitbuiting speelt deze angst:
“Iedereen die uit het buitenland komt en hier in Nederland werkt is bang voor de
84 Bakker & Felten, 2012; Alliantie Verandering van Binnenuit, 2020.

57

politie. Beter niet met ze in aanraking komen want dan gaan ze ons deporteren. Ik
kon me niet voorstellen dat we rechten hadden.” De mensenhandelaar speelde hier
ook op in: “Toen ik besloot aangifte te gaan doen heb ik dat tegen de baas gezegd.
Toen zei de baas dat ik gedeporteerd zou worden en hij alleen een boete zou krijgen.
Bij [naam instelling] hebben ze mijn angst ook niet weg kunnen nemen. Uiteindelijk
heeft die baas gelijk gekregen. Ik moet weg uit Nederland en hij kan gewoon doorgaan
waar hij mee bezig is.” Bij een slachtoffer dat met familie over naar Nederland
was gekomen werd ook gedreigd met deportatie van diens vrouw en kind.
3.10.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
Hier gelden eigenlijk dezelfde behoefte al bij de vorige sectie genoemd zijn.
Anoniem je verhaal kunnen vertellen, de cultuursensitieve aanpak en de brugfunctie zijn belangrijke elementen op de drempel naar de hulp te verlagen voor
deze groep. Daarnaast speelt het beschikbaar zijn van een tolk een belangrijke
rol, waarbij ook rekening gehouden moet worden dat het soms gevoelig kan
liggen als in de eigen gemeenschap bekend wordt dat iemand hierover met
hulpverleningesinstanties praat.

3.11. Grensoverschrijdend gedrag binnen de geloofsgemeenschap: reformatorische christenen
In deze paragraaf bespreken we de drempels en behoeften onder reformatorische christelijke slachtoffers. We gaan niet in op reformatorisch christelijke
plegers of andere geloofsgemeenschappen, omdat we daar vrijwel geen literatuur over hebben gevonden en de deelnemers aan de focusgroep enkel reformatorische christelijke slachtoffers waren. Aan de focusgroep met slachtoffers
van huiselijk geweld en de focusgroep van slachtoffers met een migratieachtergrond namen een aantal slachtoffers deel met een islamitische achtergrond.
Hier is gezien de focus van deze groepsgesprekken echter niet specifiek op
doorgevraagd. Verder onderzoek naar ervaringen met en behoefte aan laagdrempelige hulpverlening van slachtoffers met een andere geloofovertuiging
dan reformatorisch christelijk is nodig.

Binnen de reformatorisch christelijke gemeenschap zijn er verschillende stromingen, daardoor kan het zijn dat bepaalde drempels binnen de ene stroming
meer voorkomen dan binnen de andere stroming. Veel algemene drempels
(zie hoofdstuk 2) worden ook door reformatorische christenen ervaren, echter
liggen er andere accenten. Zo kan in de eerste fase van het ontbreken van de
hulpvraag spelen dat slachtoffers het geweld of grensoverschrijdende gedrag
relativeren vanuit de christelijke overtuiging dat elk mens zonde doet. In de
tweede fase waarin informatie gezocht wordt, kan ook de vraag spelen wat
de Bijbelse visie is op wat er is gebeurd en hoe hier het beste mee om kan
worden gegaan. Bijvoorbeeld als het geweld zeer ernstig is en het slachtoffer
zich afvraagt of scheiding een optie is. In de derde fase van het hulp ervaren
reformatorische christenen vaak drempels om hulp te zoeken in het sociale
netwerk. Het zijn hechte gemeenschappen, waardoor slachtoffers bang kunnen
zijn voor de reacties van anderen. Ook bij het hulp zoeken bij instanties, zien we
enigszins andere accenten: vaak bespreken christenen het geweld eerst met
de kerkenraad of de predikant of zijn christenen geneigd via een christelijke
instantie hulp te zoeken. Als sprake is van geweld binnen een pastorale relatie
dan kan het bespreken extra moeilijk zijn. Als het gaat om behoeften, dan zien
we dat geloof en de rol van de kerk een belangrijke rol spelen.
3.11.1. Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp
Geen oplossing zien door visie op scheiding: In de Bijbel staat dat het huwelijk
niet verbroken mag worden en dat overspel niet is toegestaan. Dit kan ervoor
zorgen dat slachtoffers niet willen of niet durven te kiezen voor een scheiding
en het geweld voortduurt. In de praktijk zien we binnen de verschillende reformatorisch-christelijke stromingen verschillende visies op scheiden na geweld
of na overspel. De laatste jaren neemt het aantal scheidingen onder reformatorische christenen toe.85 Als slachtoffers wel kiezen voor scheiding of dit
overwegen, speelt vaak sociale controle (‘wat zullen anderen ervan denken?’),
omdat het vaak om hechte gemeenschappen gaat. De reacties van anderen, of
85 Bakker & Felten, 2012; Reformatorisch Dagblad, 2022.

58

angst voor mogelijke reacties van anderen, kunnen een extra drempel vormen.
Slachtoffers zijn bijvoorbeeld bang voor afkeuring of plegers om ‘met de nek’
aangekeken te worden. 86 Daarnaast wordt er ook gesproken over sociale
uitsluiting in de vorm van negeren, dit beeld herkennen we niet vanuit de
focusgroepen.
Zelf ook niet zonder zonde zijn: Een andere drempel die reformatorische christenen kunnen ervaren is dat zij het geweld relativeren. De pleger heeft zonde
gedaan door het geweld te plegen, maar ook zijzelf hebben zonden gedaan in
hun leven. Slachtoffers kunnen het daarom moeilijk vinden geweld bespreekbaar te maken, omdat zij zelf ook niet zonder zonde zijn en wie zijn zij dan om
de zonde van een ander aan te kaarten? Ook hierin speelt de reactie van de
gemeenschap een rol, zoals een van de slachtoffers in de focusgroep vertelt: “Ik
denk dat het schaamtevol is. Ieder mens heeft een geweten. En op het moment
dat je iets schaamtevols meemaakt, dan weet je ook dat het zondig is. En van
daaruit is het moeilijk om daar woorden aan te geven, omdat je weet dat er
dingen niet goed zijn. En dat mensen zeggen het is niet goed.”
In eigen kring oplossen: Slachtoffers hebben over het algemeen de neiging
en behoefte om het geweld binnen eigen kring op te lossen en ‘de vuile was’
niet buiten te hangen87, zoals ook een slachtoffer in de focusgroep aangeeft:
“laten we eerlijk zijn, we gaan er vanuit dat onze Bijbelse normen, dat het niet mag
voorkomen. Hier wil je eigenlijk niet mee naar buiten treden, dat is wel echt een
schaamtegevoel. (…) Wij willen toch maar alles onder het vloermatje vegen en er
vooral niet over praten, want dan is het er niet.”.

functie niet de expertise hebben om signalen en vermoedens van geweld hard
te maken. Als wel hulp wordt ingeschakeld, gaat de voorkeur uit naar christelijke professionele hulpverlening. De drempel om de stap naar niet-christelijke professionele hulpverlening te zetten is nog hoger, om de ‘vuile was’ niet
buiten de gemeenschap te hangen. Anderzijds wordt soms genoemd dat het
prettig kan zijn om een hulpverlener te hebben die buiten de eigen gemeenschap staat. Voor de groep gemoedsbezwaarden zonder zorgverzekering slechts één procent binnen de gehele christelijke reformatorische gemeenschap - kan het een financiële drempel zijn om niet-christelijke professionele
hulp te ontvangen.88
3.11.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
Duidelijk normbesef: Binnen de meeste christelijk reformatorische gezinnen is
een duidelijk normbesef: het gebruik van geweld en het plegen van incest gaan
tegen de Bijbelse visie in. De duidelijke Bijbelse normen helpen om te beseffen
dat het geweld niet goed is. Dit kan de drempel verlagen om als slachtoffer
het geweld te bespreken als dit ondanks de Bijbelse normen toch gebeurt.89
Voor plegers kan dit wisselend liggen: enerzijds kan het bespreken van geweld
moeilijk zijn omdat dit zonde is, anderzijds is er ook aandacht voor vergeving.
Schuldbelijdenis en vergeving, maar ook aandacht voor voorkomen geweld:
Slachtoffers hebben behoefte aan meer aandacht voor het voorkomen van
nieuwe geweldsincidenten. De insteek in pastorale gesprekken is vaak op het
belijden van schuld (van pleger richting God en het slachtoffer) en vergeving
(van God richting de pleger en van slachtoffer richting de pleger).

In eerste instantie wordt vaak geprobeerd het geweld of grensoverschrijdende
gedrag op te lossen door het voeren van (pastorale) gesprekken. De stap om
professionele hulp in te schakelen kan groot zijn, zowel voor het slachtoffer
zelf als de pastoraal werker. Pastoraal werkers geven aan dat ze vanuit hun
86 Bakker & Felten, 2012.

88 Bakker & Felten, 2012; Centraal Bureau voor Statistiek - Religie, 2020.

87 Bakker & Felten, 2012.

89 Bakker & Felten, 2012.

59

Daarnaast wordt vaak gebeden om het geweld te stoppen. Kerkenraadsleden of
predikanten gaan er soms vanuit dat schuldbelijdenis en vergeving voldoende
zijn om het geweld te stoppen.90 Schuldbelijdenis en vergeving zijn voor slachtoffers uit de reformatorische gemeenschap van belang, maar er is daarnaast
ook behoefte aan steun en aandacht voor het voorkomen geweld.
(H)erkenning en steun voor slachtoffers door kerkenraad, predikant of pastoraal werker: Slachtoffers hebben behoefte aan (h)erkenning van het geweld
en steun door predikant of kerkenraadsleden tijdens pastorale gesprekken,
zo komt uit de focusgroep naar voren. Het hangt van de persoon af binnen de
kerkenraad of predikant of slachtoffers dit krijgen. Zo geeft een van de slachtoffers in de focusgroep aan: ‘als je pech hebt, krijg je iemand die het helemaal niet
snapt’, zij had liever haar situatie besproken met een vrouw in plaats van een
van de mannelijke kerkenraadsleden.
Na (h)erkenning van het geweld en slachtofferschap, verwachten slachtoffers
ook steun: “[De kerkenraadsleden] zeggen dan een keer tegen je man: ‘ja, die
excessen zijn niet goed he’. Maar je wordt helemaal niet gesteund. Je gaat er
dan vanuit dat die man thuis ook wel een paar klappen geeft. Dan zeiden ze
ja, je huwelijk hoeft geen 10 te zijn toch, een 6 kan ook”. Een ander slachtoffer
vertelt hoe de predikant de ernst van het geweld doorzag en haar steunde en
stimuleerde in het hulpzoekproces: “Als je een partner treft, in mijn geval iemand
met een narcistische persoonlijkheidsstoornis, die geeft ook continue de boodschap
het ligt aan jou, jij doet het verkeerd. Dus dan ga je ook denken ‘ik ben gek’, en ga
je niet met je verhaal naar buiten. Daar zijn jaren over heen gegaan. Uiteindelijk
zat ik zo klem dat ik het echt niet meer wist en ging mijn man mij klem zetten met
Bijbelteksten. Toen ben ik naar onze predikant gegaan en die is zich helemaal lam
geschrokken. Die heeft het heel goed opgepakt, die heeft hulp gezocht. En hij zei als
dit niet werkt, vertrek je morgen met de kinderen. Toen ben ik een beetje gaan zien,
dat wat gebeurde echt niet normaal was.”

3.12. Grensoverschrijdend gedrag binnen de LHBTIQ+
gemeenschap
De LHBTIQ+ gemeenschap heeft een verhoogd risico om geconfronteerd te
worden met diverse vormen van geweld. Partnergeweld is één van de meest
voorkomende vormen van geweld die deze doelgroep ondervindt.91 Het prevalentie onderzoek aangaande huiselijk en seksueel geweld bevestigt deze bevinding.92 Uit dit onderzoek blijkt daarnaast dat heteroseksuelen minder vaak
slachtoffer zijn van (seksueel) geweld dan homoseksuelen en biseksuelen.
Slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties die LHBTIQ+ zijn ervaren
een aantal specifieke drempels in het zoeken naar hulp en specifieke behoeften
voor laagdrempelige hulp.
3.12.1. Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp
Acceptie van LHBTIQ+: De eerste specifieke drempel voor het zoeken naar
hulp betreft het de acceptatie van de LHBTIQ+ status, zowel door anderen als
door zichzelf. Slachtoffers die negatieve gevoelens hebben met betrekking tot
hun eigen LHBTIQ+ status en/of in hun sociale netwerk niet open zijn over
hun geaardheid of gender zijn minder geneigd om hulp te zoeken.93 Ook is
het lastiger om hulp te zoeken wanneer de partner die het geweld pleegt niet
openlijk uitkomt voor diens geaardheid of gender. Door hulp te zoeken zou de
partners LHBTIQ+ status onthuld worden.
Vooroordeel ten aanzien van LHBTIQ+: Negatieve reacties en afwijzingen van
anderen gerelateerd aan de eigen LHBTIQ+ status vormen ook een drempel
om hulp te zoeken, evenals negatieve opvattingen van het sociale netwerk
aangaande LHBTIQ+ in het algemeen.94 Hierdoor ervaren slachtoffers dat zij

91 Scheer e.a., 2020.
92 Centraal Bureau voor de Statistiek – Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld, 2020.
93 Scheer e.a., 2020.

90 Bakker & Felten, 2012.

94 Meyer, 2003.

60

niet bij hun sociale netwerk terecht kunnen voor hulp, terwijl we weten dat het
sociale netwerk een belangrijke steunfactor is voor alle slachtoffers van geweld
in afhankelijkheidsrelaties. Ook bredere normen en waarden, bijvoorbeeld
binnen een culturele gemeenschap, kunnen een drempel vormen wanneer
deze niet overeenkomen met de leefstijl van de persoon met LHBTIQ+ status.95
“Chosen family”: Binnen de LHBTIQ+ gemeenschap zien we vaak dat mensen
een groep vrienden verzamelen die zij de “chosen family” noemen, waar acceptatie en (h)erkenning van elkaars LHBTIQ+ status is. Dit is een hechte gemeenschap. Een specifieke drempel rondom geweld in afhankelijkheidsrelaties kan
zijn dat de partner die geweld pleegt onderdeel is van dezelfde chosen family.96
Dit maakt het lastiger om over het geweld te praten binnen de chosen family.
3.12.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
Geen hokjes waarin je geplaatst wordt: Slachtoffers met een LHBTIQ+ status
die hulp hebben gezocht ervaren een aantal problemen hierbinnen. Ten eerste
ervaren zij vooroordelen en discriminatie bij hulpverleners of maatschappelijke
diensten rondom de LHBTIQ+ status. Hulp wordt bijvoorbeeld vaker geweigerd dan aan mensen zonder LHBTIQ+ status, zij ervaren discriminatie op
opvangcentra door hulpverleners en andere cliënten, en hulpverleners en maatschappelijke diensten hebben het vooroordeel dat binnen LHBTIQ+ koppels
het geweld minder ernstig en meer gelijkwaardig is dan in heteronormatieve
koppels.97 Een van de slachtoffers met LHBTIQ+ status die we in de focusgroep
spraken vertelde: “Ik merk dat mensen van onze groep vaker te maken krijgen
met meer moeite. Hulpverleners kunnen ook discrimineren. Dat mensen zeggen
dat iets een fase is of dat je bij het VU moet bewijzen dat je echt transgender bent.
Het is sowieso moeilijk ongeacht wie je bent, maar specifiek voor onze groep krijg je

sneller te maken met discriminerende opmerkingen.” Vanwege deze discriminatie
geven slachtoffers aan dat opvangcentra voor hen niet helpend zijn, zij hebben
meer baat bij individuele begeleiding.98 Vindbaarheid van hulporganisaties die
sensitief omgaan met de LHBTIQ+ status zijn lastig vindbaar.
Passende hulp: “Probleem is niet het vinden van hulp, maar de zoektocht naar
passende hulp is moeilijk. Iedereen heeft een andere vorm nodig.” De problematiek
voor de slachtoffers is volgens henzelf veel complexer waardoor het moeilijk
is om de juiste hulp te vinden. Je wordt dan al snel verwezen naar specialistische hulp, waar de wachtlijsten lang zijn. “Mijn partner heeft drie jaar op hulp
moeten wachten.”
Sociale media en internet: Sociale media en internet zijn voor de slachteroffers
met een LHBTIQ+ achtergrond een goede manier om informatie te vinden die
aansluit bij de eigen situatie.
Professionele lotgenoten: Lotgenoten worden genoemd als een mogelijk
manier om laagdrempelige hulp te zoeken. Maar de hulp van professionals
wordt ook als onmisbaar ervaren. “Lotgenoten kunnen je bevestiging geven en
begrijpen. Professionals zijn belangrijk om te vertellen hoe je ermee moet omgaan.“
Gespecialiseerde kennis is wenselijk: Men wil niet hoeven uit te leggen wat
interseksueel is of panseksueel. Maar voor de ervaringen met het geweld is
men van mening dat een professional nodig is om je te helpen in het verwerken.
Anderzijds is het geweld ook verweven met de LHBTIQ+ achtergrond van het
slachtoffer en is daar kennis over nodig. Professionals moeten experts zijn die
deze kennis hebben of zich deze kennis eigen maken als ze ermee geconfronteerd worden. “Mijn psycholoog vroeg gelijk of er accounts zijn die zij moest gaan
volgens om mij beter te begrijpen. Dit moet standaard gebeuren.”

95 Scheer e.a., 2020.
96 Scheer e.a., 2020.
97 Scheer e.a., 2020.

98 Brown & Herman, 2015.

61

3.13. Grensoverschrijdend gedrag en mensen met een
lichamelijke beperking
Mensen met een lichamelijke beperking hebben een hoger risico om in aanraking te komen met geweld.99. Veelvoorkomende vormen van geweld zijn fysieke,
seksuele en emotioneel geweld, maar geweld kan ook specifiek gericht zijn
op de beperking. Hierbij kun je denken aan het inhouden/weigeren van medicatie, noodzakelijke hulp/verzorging, of het ontzeggen van toegang tot mobiele
apparaten, zoals rolstoelen en krukken. Slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties met een lichamelijke beperking hebben te maken met een aantal
specifieke drempels en hulpbehoeften.
3.13.1. Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp
Geweld gericht op de beperking: Zoals hierboven genoemd kan geweld bij
deze slachtoffers ook betrekking hebben op medicatie, noodzakelijke hulp of
verzorging, en toegang tot mobiele apparaten. De erkenning dat dit ook valt
onder geweld is voor zowel slachtoffers als hulpverleners lastiger.100 Hierdoor
is er geen besef van slachtofferschap en wordt er geen stap gezet richting hulp.
Extra afhankelijkheid: Afhankelijkheid van de dader is een drempelverhogende
factor om hulp te zoeken in alle vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties.
Voor slachtoffers met een lichamelijke beperking geldt dat deze drempel extra
hoog is wanneer de dader degene is van wie zij afhankelijk zijn voor hun zorg,
bijvoorbeeld het voorzien in maaltijden, of hun vrijheid in beweging. Deze extra
afhankelijkheid maakt het lastiger om hulp te zoeken.101 Een van de slachtoffers
die we spraken in een focusgroep vertelt dat binnen de hulpverlening werd
gereageerd dat zij dankbaar moest zijn voor haar partner, die haar verzorgde
maar ook geweld pleegde: “In eerste instantie is mijn man bij een POH geweest.

We zijn eerst samen op gesprek geweest. Uiteindelijk ben ik daar ook geweest. Die
man begon met: jullie relatie is uit balans. Toen kreeg ik allerlei verwijten. Wat ik
van hem altijd kreeg te horen, kreeg ik nu van POH terug. Ik moest vooral dankbaar
zijn van wat hij allemaal deed voor mij. Daar ben ik niet serieus genomen”
De fysieke handicap is een praktische barrière: Een tweede drempel hangt
samen met de lichamelijke beperking van het slachtoffer. De beperking kan een
praktische drempel vormen in het proces van het stellen van de hulpvraag of
het doen van aangifte.102 Iemand die een visuele beperking heeft kan bijvoorbeeld niet of minder goed de dader omschrijven, of het pand van de hulpverleningsorganisatie is niet toegankelijk voor iemand met beperkte mobiliteit.
Slachtoffers vertellen ook dat hun fysieke beperking een reden was om bij
bepaalde hulporganisaties niet geholpen te kunnen worden: “Ik zat vast in
mijn huis. Een blijf van mijn lijf huis is niet rolstoeltoegankelijk. Er is geen enkele
voorziening voor mensen met een handicap. Mijn hulphond kon ook niet mee. Je zit
in een situatie waar je een punt achter je relatie zet, en waardoor mijn partner door
het lint ging. Hij heeft mij 3 dagen geterroriseerd. Maar je kunt niet weg.” Omdat
slachtoffers naast bijvoorbeeld traumaklachten ook de lichamelijke beperking
hebben worden ze vaak als te complex gezien en is het een hele zoektocht naar
hulp die toegankelijk en aansluitend is.
Aseksueel: Tenslotte merken slachtoffers van seksueel geweld met een lichamelijke beperking dat zij als aseksueel worden gezien: men verwacht dat zij
zelf seksueel niet actief zijn of niet begeerlijk zijn vanwege de lichamelijke
beperking.103 Deze stereotypering merken slachtoffers in hun sociale netwerk
en in de hulpverlening: men vindt het lastig het onderwerp seksueel misbruik
en de impact daarvan op hun seksualiteit te bespreken met deze slachtoffers.

99 Findley e.a., 2016.

102 Browne e.a., 2016; Findley e.a., 2017.

100 Findley e.a., 2016.

103 Browne e.a., 2016.

101 Browne e.a., 2016.

62

3.13.2. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp

3.14.1. Specifieke drempelverhogende factoren in het zoeken naar hulp

Kennis van het voorkomen van seksueel geweld bij mensen met een lichamelijke beperking: de slachtoffers geven aan dat door de lichamelijk beperking
de hulp voor (seksueel) geweld lastig is omdat het als complex ervaren wordt.
Bij medicamenteuze behandeling moet de arts goed op de hoogte zijn van de
gevolgen gezien de handicap die zij hebben. Men heeft nu het gevoel dat ze
tussen de wal en het schip vallen, doordat ze al in zorg zijn. Het zou standaard
gevraagd moeten worden of aandacht hebben in de revalidatie van mensen
met een lichamelijke beperking.

Kwetsbaarheid vanwege licht verstandelijke beperking: Slachtoffers van
geweld in afhankelijkheidsrelaties met een lichtverstandelijke beperking (LVB)
hebben een extra kwetsbaarheid om slachtoffer te worden van geweld, zoals
seksueel geweld. Dit komt onder andere door een grotere beïnvloedbaarheid,
die de kans op slachtoffer worden vergroot en ook het zoeken van hulp in de
weg kan zitten105 , maar ook door een lagere taalvaardigheid waardoor het
lastiger is om onder woorden te brengen wat er is gebeurd.106Een vader van
een slachtoffer vertelt tijdens een interview: “Ze zijn niet weerbaar. Je kan het
niet trainen, ze leren niks van de vorige ervaringen. Het zijn echt de zwakste
in onze samenleving. Sociaal wenselijk gedrag is ingebakken. Dat komt ook
omdat ze altijd afhankelijk zijn van anderen, altijd.” Bovendien is signaleren
vanuit het sociale netwerk lastiger omdat signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag niet als dusdanig herkend worden, maar miskend worden
als horend bij de LVB. Tenslotte vraagt actief hulp zoeken een zekere mate
van zelfredzaamheid die voor mensen met een LVB te hoog gegrepen is.107
Een geïnterviewde woonbegeleider beaamt dit: “Zelf hulp zoeken is te moeilijk.
Ook omdat ze graag normaal willen zijn en mee willen doen met alles. Ze spelen
een soort rol in de wereld, de meesten. Ze weten soms niet wat er echt normaal is.
Normaal begaafde mensen snappen beter wanneer er iets niet klopt. Zij snappen
wanneer je ergens hulp bij kan zoeken. Bij LVB is dit anders.”

Chatfunctie: Voor mensen met een fysieke beperking kan de chatfunctie de
drempel om hulp te zoeken verlagen. “Toen ik in een acute situatie zat door het
onthouden van zorg en huiselijk geweld, toen had ik het fijn gevonden om te kunnen
chatten. Ik kan niet in een stil hoekje zitten om te bellen, uit angst om ontdekt te
worden door mijn partner. Chatten was dan fijn geweest.”
Ervaringsdeskundigen: Het is van belang dat mensen die hetzelfde meegemaakt hebben je tot steun kunnen zijn. “Ik heb heel erg ervaringsdeskundigheid
gemist. Ik zou ervoor willen pleiten dat mensen zoals ik andere mensen kan helpen.
Van waar moet je zijn, hoe kom je zoiets door.”

3.14. Grensoverschrijdend gedrag en mensen met een verstandelijke beperking
Van de mensen met een licht verstandelijke beperking blijkt uit onderzoek
dat 61% van de vrouwen en 23% van de mannen seksueel geweld heeft meegemaakt.104 Dit aantal ligt een stuk hoger dan bij mensen zonder licht verstandelijke beperking. De vorm van het seksueel geweld varieert van gedwongen
seksuele plaatjes bekijken en seksuele aanrakingen tot verkrachting.

105 Bouhaj-Vrij & Kaal, 2020.
106 Van Berlo e.a., 2011.

104 Van Berlo e.a., 2011.

107 Bouhaj-Vrij & Kaal, 2020.

63

Seksualiteit: minder kennis en minder bespreekbaar: Evenals bij slachtoffers met een lichamelijke beperking worden slachtoffers met een LVB niet als
seksueel gezien. Bij slachtoffers met een LVB betekent dit dat zij vaak geen
seksuele voorlichting hebben gehad.108 Hun kennis over seks, en daarmee
over grensoverschrijdend gedrag, is daardoor beperkt. Dit maakt het lastiger
herkennen en lastiger bespreken voor deze slachtoffers. Omdat hun netwerk,
zowel familie en vrienden als hulpverleners, hen niet als seksueel ziet en gêne
ervaren rondom het onderwerp, herkennen omstanders daarnaast signalen
van seksueel grensoverschrijdend gedrag minder goed. Zo vertelt een ouder
dat signalen van seksueel misbruik van zijn zoon niet herkend werden door
de professionals van de instelling: “Onze zoon, die ging op logeerweekend daar
naar toe. Om te wennen, ging hij daar logeren. [Dochter] ging goed, maar [zoon] zei
daar ga ik niet naar toe na het eerste weekend. Gedragswetenschapper zei hij moet
wennen. Hij kon niet beslissen, wij moesten voor hem beslissen. Het bleek dat hij
vanaf de eerste dag dat hij misbruikt werd door een medewerker daar. Daar kwamen
ze pas achter toen hij [de medewerker, red.] met z’n buurkinderen zat te klooien en er
kinderporno was gevonden. (…) Die gedragswetenschapper.. de signaalherkenning
waarvan je mag verwachten dat professionals het kunnen, die was nihil. Wij zagen
hem helemaal veranderen in zijn gedrag. Je moet je voorstellen dat je letterlijk je
zoon door het hek duwt in de armen van de dader. Ik ben niet schuldig, maar ik heb
wel een schuldgevoel. En dat gaat nooit meer weg.”
Schuldgevoel richting sociale netwerk: Een laatste drempel die slachtoffers
met een LVB kunnen ervaren is schuldgevoel richting hun sociale netwerk.
Hierbij kunnen zij ervaren dat zij hun familie en vrienden al genoeg belasten
zonder het seksueel geweld te bespreken.109 Ook kan een gevoel spelen dat zij
het signaal afgeven dat hun familie hen niet voldoende heeft beschermd, wat
ook een drempel kan zijn.

3.14.1.1. Specifieke drempelverlagende factoren in het zoeken naar hulp
Veiligheid moet geborgd zijn: Onderzoek laat zien dat slachtoffers met een
LVB meer geneigd zijn om te vertellen over wat hen is overkomen als zij zich
veilig voelen en voor die tijd minder geneigd zijn om te vertellen.110 Dit zien
wij ook terug in een interview over een slachtoffer van seksueel geweld met
een LVB: “Wij merkten het in gedragsverandering, maar dan is het heel moeilijk
om erachter te komen wat de reden is. Ze willen niet ons verdriet doen. Misschien
weten ze wel van dit is niet goed, maar ze zeggen het niet. Pas op het moment dat
ze zich veilig gaan voelen, als de dader niet meer in hun omgeving is, dan zeggen
ze dat heeft hij ook met mij gedaan.”
Volledige informatie: Ook vertelt een geïnterviewde woonbegeleider van
mensen met een LVB dat zij bij de plaatsing regelmatig niet alle informatie
gekregen hebben die later wel beschikbaar blijkt. Zo worden jongeren geplaatst
van wie bekend is dat er eerder seksueel geweld is geweest of vormen van
huiselijk geweld, waardoor zij beschadigd zijn, maar deze informatie werd niet
gedeeld bij plaatsing. Hierdoor worden jongeren geplaatst, bijvoorbeeld in een
groep, waarvan naderhand blijkt dat dit geen passende omgeving was. In de
nieuwe instelling kunnen zich dus (opnieuw) problemen voordoen: “Plaatsers
denken: ‘we vertellen zo weinig mogelijk, want anders wordt het plaatsen te ingewikkeld’. We hebben vaak gehad dat mensen die al een traject bij jeugdzorg hebben
gehad en hechtingsproblematiek hebben. Dat er dan bepaalde dingen weggelaten
worden. Wij denken dan dat het hanteerbaar is, maar het blijkt dan veel heftiger. (…)
Bijvoorbeeld: een jongen had autisme, ons viel het op dat hij hele heftige smetvrees
had. Hij ging zelfs in de bosjes poepen om niet naar de wc te hoeven. Toen heeft
een collega dat besproken met zijn moeder. Die moeder zei dat er op de groep, waar
de jongen eerst woonde, iets is gebeurd met een ouder kind. De moeder zei dat een
pedagogisch werker er met de jongen over gesproken heeft en dat het zo goed is.”

108 Van Berlo e.a., 2011.
109 Van Berlo e.a., 2011.

110 Bouhaj-Vrij & Kaal, 2020.

64

Beleid met betrekking tot seksueel grensoverschrijdend geweld binnen de
instelling: Niet bij elke instelling is er beleid met betrekking tot seksueel
geweld, waardoor melden binnen de instelling lastig is.111 Wanneer slachtoffers
wel vanuit de instelling hulp kregen, was dat bijvoorbeeld psychische hulp van
een intern begeleider. De meerderheid van de slachtoffers die deze hulp kreeg
was hier echter niet tevreden over en gaf aan liever een onafhankelijke externe
hulpverlener te spreken. Een geïnterviewde woonbegeleider geeft daarnaast
aan dat in groepsverband therapie volgen niet werkt voor slachtoffers met LVB
omdat dit voor hen te snel gaat. Individuele therapie is noodzakelijk.
Een vader van een slachtoffer gaf aan dat de instelling wees op de mogelijkheid
van intern een klacht indienen (die in dit geval ongegrond werd verklaard),
maar dat aangifte doen werd ontmoedigd: “Een teamleider zei jullie hebben
een aangifte gedaan, denk je dan niet dat het ten koste gaat van de zorg aan jullie
kinderen. Hij heeft erin gezegd we vinden het heel vervelend, dan zegt die [de
directie, red.] erbij: het is nu eenmaal een feit dat gehandicapten meer slachtoffer
zijn. Dus niet van we moeten meer letten op de veiligheid, we moeten beter gekwalificeerd personeel hebben, maar nee, punt. Dat is een mentaliteitskwestie.” Een
slachtoffer van seksueel geweld met een LVB vertelde dat zij direct na haar
verkrachting dit vertelde aan de instelling waar zij woonde, maar dat zij niet
geloofd werd: “Ik had natuurlijk de begeleiding huilend gebeld, in eerste instantie
omdat zij mij hulp bieden, maar die gaven niet het gevoel dat ze naar mij luisterden.
En toen dacht ik, hoe moet ik mijzelf laten zien dat het wel echt is. En toen heb ik
daarna [zorgmoeder voor haar kind] gebeld, waardoor ze een bewijs kregen van de
politie en dat hij ook is opgepakt, dus dat het wel is gebeurd.”

3.15. Conclusie
Hoewel de overeenkomsten tussen de verschillende soorten van geweld en
de verschillende doelgroepen in hoofdstuk 2 zijn besproken, zien we vanuit
de specifieke actergrond wat betreft het soort geweld en de context van de
slachtoffers toch een aantal rode lijnen in wat de slachtoffers nodig hebben.
Wat naar voren komt is de aslachtoffers die nog in een onveilige situatie
bevinden behoefte aan rust en bescherming, een time-out. Veel slachtoffers
die te maken hebben met geweld waar sprake is van langdurig aan blootgesteld
zijn zoals slachtoffers van huiselijk geweld, seksueel geweld door bekenden
en mensenhandel dat zij bescherming en rust nodig hebben om uit hun overlevingsstand te komen en te kunnen reflecteren op hun situatie. Zij geven
aan dat er veelal nog niet een directe hulpvraag hoeft te zijn maar vooral een
behoefte is aan rust en veiligheid.
Wat ook als rode lijn naar voren komtis de behoefte aan een luisterend oor
waarbij het van belang is dat degene kennis heeft over de specifieke context
van het slachtoffer of soort geweld of misbruik. In het proces van erkenning
van je eigen slachtofferschap is de anonimiteit belangrijk, maar in het proces
van het verwerken is voor de erkenning voor het specifieke karakter van hun
ervaringen van belang. Lotgenoten, ervaringsdeskundigen zijn hierin belangrijk, maar men benoemt ook dat in het proces van verwerking hulpverleners
nodig zijn, maar dat dan wel kennis over de specifieke situatie nodig is. Deze
kennis kunnen professionals zich eigen maken als ze zich bewust zijn hoe
bepaalde context bepalend is voor het verwerkingsproces. Maar dan moet de
context wel bekend zijn. Direct vragen naar deze context van het slachtoffers
en de impact van het soort geweld zou helpen.

111 Van Berlo e.a., 2011.

65

Kennis over de context van het geweld en de achtergrond van de slachtoffers
kan voorkomen dat verkeerde aannames gemaakt worden of dat er strake is van
secundaire victimizatie omdat de vragen van hulpverleners het gevoel van het
slachtoffer bevestigd dat zij mede de oorzaak van het ongewenste geweld zijn.
Een intermediair, een vertrouwenspersoon is van belang voor degenen die niet
rechtstreeks toegang tot de zorg en hulphebben met name voor slachtoffers
die nog in een onveilige situatie zich bevinden, zoals mensne met een migratieachtergrond of zonder verblijfsstatus die niet bekend zijn met het Nederlandse
systeem. Maar ook voor ouderen of mensen met een lichamelijke handicap
kan het sociaal netwerk of de zorg vanuit de huisarts of de wijkverpleegkundige een belangrijke signalerende functie hebben ten aanzien van de onveilige
situatie waarin deze slachtoffers zich nog bevinden en een intermediair zijn
in de toegang tot de zorg.
Ten slotte is het vooral van belang dat instituties en organisaties goede procedures hebben met vertrouwenspersonen die men ‘echt’ kan vertrouwen en
heldere klachtenregelingen om ongewenst gedrag aan de orde te kunnen
stellen. Waarbij het van belang is dat slachtoffers beschermd worden tegen
negatieve reacties van plegers als het slachtoffer binnen de organisatie of
instelling het grensoverschrijdend gedrag aan de orde heeft gesteld. .

Veel slachtoffers zien door de hoeveelheid webistes en telefoonnummers de
bomen het bos niet meer, en zijn op zoek naar speficeke informatie over hun
eigen unieke situatie. De meeste slachtoffers zijn van mening dat het belangrijker is dat hulpverleners kennis hebben over hun specifieke situatie dan dat
er een specifieke ingang is voor de verschillende doelgroepen. Helder moet
zijn waar je terecht kan voor informatie over je eigen probleem, een luisterend
oor en waar je terecht kan voor directe hulp. Daarnaast zijn er ook bepaalde
groepen die het wel prettig zouden vinden als er een specifieke ingang is
voor hun situatie zoals slachtoffers van schadelijke praktijken. Tenslotte geven
bepaalde groepen van slachtoffers zoals mensen met een migratieachtergrond,
LHBTIQ+’ers of jongeren aan dat zij het wenselijk vinden dat gender en cultuursensitieve hulp geboden wordt, maar dit zou een kwaliteit van alle hulpverleners moeten zijn en niet van een specifieke organisatie of toegang.
Slachtoffers geven aan dat het een moeizaam en lastig proces is om ten eerste
te herkennen dat je een slachtoffer bent en hulp nodig hebt. Het heeft voor
slachtoffers geen zin om de toegang goed te organiseren als de zorg daarna
niet geboden kan worden doordat er een verkeerde diagnose gesteld wordt of
dat zij geconfronteerd worden met lange wachtlijsten.
In schema 3.1 zijn de drempelverhogende en drempelverlagende factoren die
expliciet zijn genoemd per doelgroep in dit hoofdstuk nog eens op een rij
gezet. Hoewel de meeste drempels ook door meerdere groepen genoemd zijn
is de context soms wat anders waardoor het toch aan de orde is gekomen in
dit hoofdstuk.

66

Schema 3.1 Overzicht van de specifieke drempelverhogende en drempelverlagende factoren per doelgroep
Drempels verhogend

Drempels verlagend

Huiselijk geweld

• Escalatie vermijdend gedrag als bescherming.
• Normalisering van geweld.
• Geheimhoudingscultuur.
• Angst voor negatieve consequenties.

• Anderen willen beschermen.
• Doorbreken van traditionele opvattingen over geweld en afhankelijkheid.
• Rust om te reflecteren op je situatie.
• Inloop mogelijkheid die de link kan leggen naar vervolghulp.
• Ondersteunende reactie disclosure.
• Aandacht voor pleger.

Seksueel geweld

• Zelf schuldig voelen (middelengebruik).
• Geen of beperkt bewijs.
• Bekende dader.
• Mythes seksueel geweld.

• Media aandacht voor wat grensoverschrijdend gedrag is.
• Deskundigheid professionals.
• Aandacht impact eigen seksualiteit.

Ouderenmisbruik

• Ontspoorde mantelzorg.
• Financieel misbruik.
• Angst voor eenzaamheid, wegvallen sociaal netwerk.
• Dementie.

• Voorlichting netwerk.
• Intermediair.
• Luisterlijn die de link kan leggen naar vervolghulp.

Mensenhandel

• Geen telefoon of internet.
• Angst familie.
• Financiële afhankelijkheid (loon en woning).
• Angst voor uitzetting.
• Wantrouwen politie.

• Veiligheid borgen, ook als slachtoffer nog geen behandeling wilt.
• Meer bekendheid met het Nederlandse gezondheidszorg en juridische systeem.
• Hulp gericht op directe levensbehoeften (woning, geld).
• Inloop mogelijkheid die de link kan leggen naar vervolghulp.

Eergerelateerd geweld

• Traditionele opvattingen over geweld (=gewoon).
• Taboe.
• Pleger denkt te handelen in belang van slachtoffers (bv genitale verminking).

• Meer centrale kennis over de slachtoffers van schadelijke praktijken en mechanismen die hierin een rol spelen.

Sport/hobbyclubs

• Angst om als zwak gezien te worden.
• Afhandeling meldingen.

• Begeleiding re-integratie.
• Luisteren oor met ondersteunende regierol.

Jongeren

• Praten niet vanzelf over problemen.
• Praten niet met sociaal netwerk.
• Onmachtig gaat om gedrag volwassenen.
• Negatieve ervaringen met hulp (gevoel gestraft ipv geholpen).

• Uitnodigen om te spreken, onderwijs van belang.
• Via internet hulp zoeken, anonimiteit.
• Lotgenoten.
• Begeleiding naar juiste hulp omdat jongeren zelf niet denken in termen om hulp te
zoeken voor problemen.

Migranten

• Regie kwijt op hulp.
• Angst voor uithuisplaatsing kinderen.
• Angst onterecht beschuldigd worden vanwege cultuurverschillen.
• Weinig cultuur sensitieve hulp.

• Meer uitgaan eigen kracht van betrokkenen door hulpverleners.
• Anonimiteit.
• Cultuur sensitieve hulp.
• Intermediair (brugfunctie naar instanties).

67

Drempels verhogend

Drempels verlagend

Migranten die de Nederlandse taal niet beheersen

• Onbekendheid met Nederlandse systeem.
• Angst voor verlies verblijfsvergunning.

• Cultuur sensitieve hulp.
• Intermediair (brugfunctie naar instanties).

Geloofsgemeenschap

• Zelf schuldig voelen (zondig zijn).
• In eigen kring willen oplossen.

• Duidelijk normbesef over wat grensoverschrijdend gedrag is.
• Meer aandacht dat het niet vanzelf verdwijnt.
• Herkenning en steun binnen de eigen gemeenschap.

LHBTIQ+

• Vooroordelen.
• Deel uit willen maken gemeenschap en dan hangt je de vuile was niet buiten.

• Acceptatie LHBTIQ+ status.
• Niet in hokjes plaatsen.
• Geen wachtlijsten vervolghulp.
• Ervaringsdeskundige professionals.
• Cultuur sensitieve hulp.

Lichamelijke beperking

• Gebrek aan kennis dat handicap inzet van geweld kan zijn.
• Extra afhankelijkheid.
• Stereotype beeld dat mensen met een handicap geen slachtoffer zijn van seksueel
geweld.

• Kennis van behandeling na seksueel geweld.
• Chatfunctie (vanwege afhankelijkheid pleger die ook mantelzorger is).
• Inzet zorgsysteem.
• Outreachende/online hulp ivm mobiliteit.

Verstandelijke beperking

• Kwetsbaarheid van LVB.
• Stereotype beeld dat mensen met een handicap geen slachtoffer zijn van seksueel
geweld.
• Eigen netwerk niet nog meer willen belasten.

• Seksueel misbruik in verleden dient bekend te zijn bij hulpverlening.
• Beleid ten aanzien van seksueel overschrijdend gedrag.

68

4
4.1.

Behoeften en ervaringen
van plegers met
laagdrempelige hulp
Inleiding

In dit hoofdstuk staan plegers van geweld in afhankelijkheidsrelaties centraal.
Prevalentiecijfers laten zien dat bij alle vormen van huiselijk geweld de pleger
vaker man is dan vrouw. Dit geldt ook voor alle vormen van seksueel geweld,
al zijn hier de verschillen wel groter.112 Als we verder inzoomen op plegers, dan
zien we dat er een diverse groep mensen achter schuil gaat. Leeftijden variëren
(van jongeren, jongvolwassenen, volwassenen tot ouderen) en ook geweldvormen en geweldscontexten lopen sterk uiteen.113 Daarnaast zijn plegers vaak
ook zelf slachtoffer of slachtoffer geweest van geweld in hun eigen jeugd.
Al deze verschillen tussen plegers hebben ook invloed op de behoeften en
ervaringen van plegers van geweld in afhankelijkheidsrelaties ten aanzien
van laagdrempelige hulp. De behoeften van mannelijke plegers verschillen
deels van die van vrouwelijke plegers. En ook het soort geweld speelt een rol
in de behoeften ten aanzien van hulpverlening. Bij een pleger van eergerelateerd geweld zijn zorgen om eerverlies bijvoorbeeld een geoorloofd motief
voor geweld en kan het zo zijn dan de familie van het slachtoffer instemt met

gewelddadige maatregelen.114 Dit beïnvloedt de behoeften en ervaring met
laagdrempelige hulp van deze plegers. Voor specifieke behoeften en ervaringen
van plegers van verschillende soorten van geweld, evenals voor de specifieke
behoeften en ervaringen van vrouwelijke plegers is aanvullend onderzoek
nodig.
In dit hoofdstuk beschrijven wij welke drempels mannelijke plegers van geweld
in afhankelijkheidsrelaties over het algemeen ervaren richting hulpverlening.
Een overeenkomstigheid tussen plegers is dat het zoeken naar hulp, over het
algemeen, een lang proces van bewustwording en acceptatie is.115 Een internationale studie onder plegers van seksueel geweld tegen kinderen laat zien
dat slechts één op de vijf van deze plegers over seksuele interesse richting
kinderen heeft proberen te praten, voordat zij gearresteerd werden voor het
plegen van seksueel geweld.116 En een Nederlandse studie onder plegers van
huiselijk geweld concludeert dat het lastig is om plegers te motiveren om hulp
te accepteren om geweld te beëindigen.117 Na het beschrijven van de drempels
gaan wij vervolgens in op handvatten om deze drempels te beslechten en staan
wij stil bij de behoeften van plegers aan laagdrempelige voorzieningen.
Inzichten zijn gebaseerd op literatuurstudie, aangevuld met een groepsgesprek
met twee plegers van huiselijk geweld en interviews met vier professionals
werkzaam met plegers van geweld in afhankelijkheidsrelaties.

114 Bakker & Storms, 2016.
115 Barendregt e.a., 2021.
112 Centraal Bureau voor de Statistiek – Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld, 2020.

116 Levenson e.a., 2017.

113 Van Arum e.a., 2021.

117 Barendregt e.a., 2021.

69

4.2.

Drempelverhogende aspecten richting hulpverlening

In hoofdstuk twee beschreven wij dat in het hulpzoekgedrag van slachtoffers
grofweg drie fasen zijn te onderscheiden. De eerste fase kenmerkt zich door het
ontbreken van een hulpvraag omdat slachtoffers niet herkennen dat er sprake
is van grensoverschrijdend gedrag. In de tweede fase proberen slachtoffers te
duiden wat hen overkomen is en gaan anoniem op zoek naar informatie. In de
derde fase zoeken slachtoffers daadwerkelijk hulp. Deze fasen, en de drempels
die slachtoffers per fase ervaren, zijn grotendeels ook te herkennen in de ervaringen van plegers met hun eventuele zoektocht naar hulp. Accenten zijn wel
anders. De voor plegers drempelverhogende aspecten richting hulpverlening
lichten wij hieronder toe.
In de eerste fase identificeren plegers zich niet als zodanig. De drempel om
eigen gedrag als gewelddadig of grensoverschrijdend te herkennen is groot.
Stereotype beelden over mannelijkheid kunnen hieraan bijdragen en ook
schaamte, vooroordelen en angst voor de sociale en juridische gevolgen weerhouden plegers ervan om over geweld te praten. In de tweede fase is anonieme
informatievoorziening en hulpverlening dan ook van belang. In de derde fase
is een drempel tot hulpverlenging dat er (met name in bepaalde regio’s) weinig
hulpverlening is die specifiek gericht is op plegers.
4.2.1. Fase 1: Geen probleemarticulatie en hulpvraag
Grensoverschrijdend gedrag niet herkennen: Plegers identificeren zich niet
meteen als zodanig na grensoverschrijdend gedrag. Een pleger vertelt: “Ik had
een burn-out en weinig geld. Er waren veel dingen waar ik stress van kreeg.
Daardoor nam de agressiviteit toe. Dat is echt zo. Maar het inzicht dat ik een
agressieprobleem had, kwam pas later.” Het kan lange tijd duren alvorens
iemand eigen grensoverschrijdend gedrag herkent, vertelt ook een andere
pleger: “Ik koppelde dit niet aan huiselijk geweld. Ook toen de hulpverleners dat
zeiden dacht ik: ‘nee dit is toch geen huiselijk geweld’. Nu vind ik dat gek, want ik

heb dit vroeger zelf meegemaakt als kind. Ik dacht het is pas huiselijk geweld als ik
mijn kinderen sla. Toen ik doorhad dat het wel huiselijk geweld was, dacht ik: ‘dan
moet ik wat veranderen’. Ik wil niet zoals mijn vader zijn.” Zolang zij niet erkennen
dat hun gedrag problematisch is, formuleren plegers geen hulpvraag voor
hun gewelddadige gedrag. In deze fase blijft een hulpvraag dus uit omdat
probleemarticulatie ontbreekt.
Hulpverleners die werkzaam zijn met plegers vertellen dat plegers het spannend kunnen vinden om hun eigen rol en gedrag te onderzoeken: “Wat betekent dat dan als je dat [geweld gebruiken] gaat erkennen en er wat mee gaat doen.”
Stereotype beelden over mannelijkheid: In het geval van mannelijke plegers
kunnen stereotype beelden over mannelijkheid de drempel verhogen om hun
eigen gedrag te onderzoeken Een hulpverlener legt dit als volgt uit: “We leren
mannen dat ze niet kwetsbaar mogen zijn. Mannen zijn zorgvermijdend want je
moet als man altijd sterk zijn. (…) Kijk naar huiselijk geweld. Zodra dat misgaat en
er is frictie, dan komt er boosheid:’ the go-to’ emotie voor mannen. En dat klinkt
onbenullig, maar dat begint met tegen je zoon zeggen ‘mannen huilen niet’. Dat
is superschadelijk.” Dergelijke stereotype beelden over mannen die hun eigen
problemen oplossen, in plaats van hulp te zoeken, kunnen ertoe bijdragen
dat mannen ervaren dat het taboe is om kwetsbaar te zijn. Dit geldt niet voor
alle plegers en niet voor alle mannen en betekent evenmin dat vrouwen zich
per definitie makkelijk kwetsbaar opstellen en hulp zoeken. Maar stereotype beelden over mannelijkheid zorgen er wel voor dat sommige mannen
een drempel tot zelfreflectie en gesprekken over grensoverschrijdend gedrag
ervaren.118 Reflectie is echter van belang om eigen gedrag te duiden, jezelf als
pleger te identificeren en tot een hulpvraag te komen.

118 Addis & Mahalik, 2003; Barendreght e.a., 2021; Howerton e.a., 2007.

70

4.2.2. Fase 2: Op zoek naar informatie
In de eerste fase herkennen plegers hun eigen gewelddadige gedrag niet en
blijft een hulpvraag uit. Vervolgens zoeken plegers in de tweede fase wel naar
informatie over hun gedrag en situatie. Dit komt bijvoorbeeld geregeld voor
vlak na een incident: plegers ervaren dan dat het anders moet en hebben een
grotere motivatie om hulp te zoeken (zie sectie 4.3). Plegers willen hun gedrag
en situatie duiden en willen weten wat ze kunnen doen. Schaamte, vooroordelen en angst weerhouden plegers ervan om openlijk informatie in te winnen
over hun gewelddadige gedrag. Zij zoeken bij voorkeur dan ook anoniem naar
informatie.
Schaamte en angst voor sociale en juridische gevolgen: In een onderzoek naar
de acceptatie van vrijwillige hulpverlening door plegers van huiselijk geweld
geven plegers aan dat zij geen geweld willen plegen, maar het zien als emotie
gestuurd gedrag dat hen overkomt. Plegers schamen zich geregeld voor dit
gedrag, wat hen er vervolgens van weerhoudt om het geweld met vrienden,
kennissen of hulpverleners te bespreken.119

vertelt: “Het stigma van ‘pedofiel’ is groot. Er zijn, zoals ook uit de media blijkt,
‘pedojagers’. Dit zorgt voor een hoge drempel om hulp te vragen. Mensen zijn heel
angstig. Zij vinden het heel moeilijk om erover te praten.” Plegers kunnen bang
zijn voor reacties uit de omgeving als gedrag naar buiten komt.
Bovendien zijn plegers bang voor de mogelijke juridische gevolgen die hulp
zoeken kan hebben.120 Een pleger van huiselijk geweld legt dit als volgt uit:
“Mensen reageren in je gezicht dat je het niet had moeten doen en daar blijft het
bij, maar daarna bellen ze stiekem de politie. Hoe kan je het juridisch kader erbuiten
houden? Zodat mensen wel aan zichzelf gaan werken, voordat ze direct worden opgepakt.” Angst voor de sociale en juridische gevolgen weerhoudt plegers ervan
om over hun gedrag te praten in hun eigen sociale kring en met hulpverleners.
Plegers geven aan dat het strafrechtelijk kader hulp in de weg kan zitten.
Plegers hebben er in deze fase dan ook behoefte aan om anoniem informatie in
te kunnen winnen. Dat biedt de mogelijkheid om zonder directe consequenties
informatie te verzamelen (zie sectie 4.3).

Schaamte speelt ook een grote rol bij (potentiële) plegers van kindermisbruik
of kijkers van kinderpornografie. Een medewerker van Stop it now vertelt:
“Voor hulp van een psycholoog moet je bijvoorbeeld naar de huisarts voor een
verwijzing, maar ze willen niet dat de huisarts van deze problematiek op de hoogte
is. Tegelijkertijd is juist het naar buiten komen met deze problematiek belangrijk
om het kinderpornokijkgedrag te doorbreken en seksueel misbruik te voorkomen.”
Schaamte weerhoudt ook deze plegers ervan om het gesprek aan te gaan en
hulp te zoeken.
Schaamte en terughoudendheid naar hulpverlening kan worden vergroot door
het maatschappelijke debat over bepaalde categorieën plegers. Een hulpverlener
119 Barendregt e.a., 2021.

120 Levenson e.a., 2017.

71

4.2.3. Fase 3: Laagdrempelige hulp zoeken
Na het anoniem aftasten van de eigen situatie en mogelijke vervolgstappen
zoeken sommige plegers in de derde fase daadwerkelijk hulp. In deze fase is de
voornaamste drempel dat laagdrempelige plegergerichte of plegersensitieve
hulp moeilijk vindbaar is.
Plegergerichte/plegersensitieve hulp moeilijk vindbaar: Eén van de plegers
in het groepsgesprek vertelt over zijn zoektocht naar hulp: “Ik heb op verschillende plekken gezocht, maar nergens was het juiste loket”. Hij wist niet waar hij
naartoe kon, benaderde een aantal instanties, maar ervaarde dat hij daar niet
welkom was. Toen hij uiteindelijk passende hulp vond, was dit lange tijd niet
beschikbaar door wachtlijsten en ontving hij tussentijds geen andere hulp. Als
hulp door wachtlijsten op zich laat wachten dan kan dit demotiverend werken
omdat het moment waarop de hulpvraag urgent is voorbij gaat.
Ook de door ons geïnterviewde hulpverleners geven aan dat passende laagdrempelige hulp voor plegers niet altijd voorhanden is. “Wij zoeken ook nog naar
een plek om mannen naartoe door te verwijzen”, geeft één van hen aan. En ook uit
andere onderzoeken komt naar voren dat hulpverlening voor plegers beperkt,
versnipperd en weinig overzichtelijk is.121 In hoofdstuk 5 wordt nog verder in
gegaan om het beperkte aanbod van laagdrempelige hulp voor plegers.
Inmiddels zijn er in Groningen, Eindhoven, Den Bosch en Utrecht praatgroepen
voor mannen over huiselijk geweld. Aan de praatgroep in Eindhoven nemen
jaarlijks zo’n 30 tot 40 mannen deel en de evaluatie van alle deelnemers van deze
groep laat zien dat 35% minder kampt met klachten zoals agressie, hoofdpijn,
slecht slapen of een minderwaardigheidsgevoel. De praatgroep in Eindhoven
draait al 16 jaar en is een initiatief van de reclassering. De initiatiefnemers in
Groningen benadrukken dat het belangrijk is om deze mannen niet aan te
121 Barendregt e.a., 2021.

spreken als plegers maar als betrokkenen.122 Die benadering werkt volgens
hen. Het is belangrijk dat er écht naar hen geluisterd wordt en dat het gevoel
hebben dat ze niet in een hokje gestopt worden.

4.3.

Drempels tot hulpverlening verlagen voor plegers

De drempels van plegers in de verschillende fasen, bieden ook handvatten
om de drempel tot hulpverlening te verlagen. Het kan plegers in de eerste
fase en ook als zij eenmaal hulp krijgen, helpen om hun eigen gewelddadige
gedrag te herkennen als feiten bij geweld benoemt en genormeerd worden. In
de tweede fase is anonieme hulpverlening drempelverlagend. In de tweede en
derde fase is het helpend als informatie en hulp makkelijk vindbaar is en snel
geboden kan worden, met name kort na een incident. Ook helpt het hierbij om
de situatie van kinderen en een (ex-) partner mee te nemen in het perspectief
waar hulpverlening over informeert en eventueel gezamenlijk naartoe gewerkt
wordt. Wij lichten dit toe.
Feiten bij geweld benoemen en normeren : Evenals slachtoffers geven plegers
aan dat het hen kan helpen als iemand anders aangeeft dat een ervaring grensoverschrijdend is of een situatie van voortschrijdend geweld moet stoppen.
Een pleger vertelt dat hem een dergelijke spiegel werd voorgehouden door de
politie en dit hem zijn eigen gedrag in liet zien: “De blauwe plekken die ik mijn
ex gaf, drongen pas tot mij door toen de politie die lieten zien via foto’s. Toen ik in
de cel zat. Je weet dat er agressie is, maar je praat het goed voor jezelf.”
Hulpverleners kunnen echter terughoudend zijn om te benoemen wat er speelt.
Een pleger ervaarde deze terughoudendheid bijvoorbeeld in relatietherapie:
“Er wordt vaak gekeken alsof er een relatieprobleem is. Mensen moeten doorhebben
dat het huiselijk geweld is. Hulpverleners van relatieproblemen durven dat niet
aan te gaan. Het heeft dan niks te maken met problemen in een huwelijk, maar
122 Bastiaanse, 2022.

72

met huiselijk geweld. Benoem wat er speelt.” Een aarzeling bij professionals om
feiten bij geweld te benoemen en te normeren, om zo de band met een pleger
maar niet te beschadigen wordt ook geconstateerd in onderzoek.123 Zij pleiten
echter voor motiverende gesprekvoering met plegers waarbij gewelddadige
feiten concreet benoemd worden, niet veroordelend maar wel grenzen stellend en normerend.
Anonieme informatievoorziening en hulpverlening: Schaamte, vooroordelen
en angst kunnen plegers ervan weerhouden om over hun gedrag te praten met
vrienden, familieleden of hulpverleners. Anonimiteit is dan ook van belang als
plegers in de tweede fase informatie inwinnen over hun situatie en mogelijke
vervolgstappen. Zij willen namelijk niet dat hun gedrag naar buiten komt
en dat het inwinnen van informatie meteen consequenties heeft. Een pleger
vertelt hier over: “In het begin vond ik het ook lastig om mijn naam te zeggen. In
onze groep boeide het niet en toen vond ik het niet meer belangrijk om anoniem te
zijn. Dus als zoekende vind ik het redelijk belangrijk, maar als je verder bent maakt
het niet meer uit.” Juist in de tweede fase werkt anonieme informatievoorziening en hulpverlening drempelverlagend. Hulpinstanties kunnen hier bijvoorbeeld op in spelen door informatievoorziening gericht op plegers van geweld
beschikbaar te maken op websites en anoniem contact op afstand, via de chat
of telefonisch, mogelijk te maken.

Inspelen op specifieke situaties waarin de motivatie om hulp te zoeken hoger
is: Hoewel de motivatie om hulp te zoeken onder plegers over het algemeen laag
is, is deze op specifieke momenten hoger. Dit is bijvoorbeeld het geval direct
na een incident. Kort na het plegen van grensoverschrijdend gedrag is het
besef dat het anders moet veelal sterk aanwezig. Dit besef ebt weg naarmate
de tijd verstrijkt. Als wij een pleger vragen wat hem helpt om hulp te zoeken
vertelt hij: “Gelijk aanpakken in het moment en niet wachten tot daarna. Het had
mij geholpen om op het politiebureau gelijk hulp te krijgen. Zij gaan het gesprek
even met je aan of ze bellen”. Hulpinstanties kunnen hier op inspelen door te
zorgen dat zij makkelijk vindbaar zijn, bijvoorbeeld voor een pleger die na een
incident informatie zoekt. Ook de politie, als zij betrokken zijn bij een incident,
zou op hulp kunnen wijzen, zoals deze pleger voorstelt. Vervolgens is het wel
van belang dat hulp dan ook snel geboden kan worden.
De motivatie van plegers om hulp te zoeken is veelal ook hoger als een pleger
kinderen heeft. Een hulpverlener benadrukt het belang van het expliciet
benoemen van kinderen om plegers te motiveren om hulp te zoeken: “Ons
doel is niet een ander doel dan jouw doel. Het moet goed gaan met jou en met de
kinderen. Dat is het perspectief. Als we elkaar tegenkomen over een jaar of 10 / 20
dat je kunt zeggen: het was even heel ingewikkeld, maar het gaat goed met ons.”
Kinderen meenemen in het perspectief waar hulpverlening en pleger samen
naartoe werken kan de motivatie om hulp te zoeken vergroten.
Tenslotte kan het beëindigen van een relatie, zeker als er kinderen in het spel
zijn, of een partner die aanstuurt op hulp in een relatie die de moeite waard
lijkt, de motivatie om hulp te zoeken vergroten.124 Inspelen op specifieke situaties waarin de motivatie om hulp te zoeken hoger is, kan de drempel richting
hulp verlagen.

123 Van Arum e.a., 2021.

124 Barendregt e.a., 2021.

73

4.4. Specifieke behoeften rondom hulp
Plegers hebben een aantal behoeften met betrekking tot het hulpaanbod voor
plegers. Dit betreft meer laagdrempelige hulpverlening gericht op plegers,
waar traumasensitief en gendersensitief gewerkt wordt. Ook waarderen zij
de inzet van ervaringsdeskundigen.
Meer laagdrempelige hulpverlening gericht op plegers: Vanuit de constatering
dat hulpverlening voor plegers beperkt, versnipperd en weinig overzichtelijk
is, is er behoefte aan meer laagdrempelige hulpverlening gericht op plegers.125
Zoals uit voorgaande naar voren komt is het van belang dat dit aanbod snel
beschikbaar is en er geen sprake is van wachtlijsten. Als wachtlijsten onvermijdelijk zijn dan moet worden gezorgd voor overbruggingshulp. Tevens is
het van belang dat hulp uitnodigend, niet veroordelend, maar wel grenzen
stellend is en een veilige setting biedt.126 En plegers hebben behoefte aan meer
aandacht voor de oorzaken die leiden tot geweld, zoals de stress die zij ervaren
door allerlei problemen die er spelen.
Er is een roep om meer aandacht voor traumasensitief en gendersensitief
werken. Het belang van traumasensitief en gendersensitief werken is ook
door slachtoffers onderstreept (zie sectie 2.6). Veel plegers van huiselijk geweld
hebben zelf in hun jeugd huiselijk geweld meegemaakt. Uit onderzoek in
gezinnen waar partnergeweld of kindermishandeling speelt blijkt dat bijna
de heft van de ouders uit deze gezinnen (46%) in hun jeugd te maken hebben
gehad met huiselijk geweld, terwijl dit slechts voor 10% van de ouders uit
de algemene Nederlands bevolking geldt. 127 Dit slachtofferschap en mogelijk
daaruit volgende traumaklachten vragen om traumasensitief werken.

Daarnaast geven plegers aan dat zij veel stress ervaren door allerlei omstandigheden en zien dat ook als belangrijke oorzaak van hun agressie. Traumasensitief
werken kan onder meer bewerkstelligen dat plegers minder stress ervaren,
meer oplossingsgericht kunnen denken, minder geweld plegen in hun relatie en
meer eigen inzicht en positief gedrag ontwikkelen. Eerdergenoemde stereotype
beelden over mannelijkheid vragen daarnaast om gendersensitief werken. Dit
betekent dat professionals zich bewust zijn van mogelijke eigen vooroordelen
en blinde vlekken en inzicht hebben in patronen en ongelijkheden evenals in
risico’s die daarmee samenhangen.128
In hoofdstuk 5 gaan we nader in op het huidige hulpaanbod en de specifieke
gaten in het huidige aanbod.
Inzet van ervaringsdeskundige: Evenals slachtoffers waarderen de geïnterviewde plegers de inzet van ervaringsdeskundigen. Eén van hen vertelt: “[Het
besef is gekomen door] gesprekken met een ervaringsdeskundige. Hij hielp mij kijken
naar mezelf, waardoor ik doorhad dat het niet goed gaat. Schreeuwen en dingen
gooien is ook huiselijk geweld. Hoe kan ik dat oplossen?” De inzet van ervaringsdeskundigen is volgens plegers belangrijk omdat zij meer begrip en een luisterend oor hebben ten aanzien van hoe het zover is gekomen.
De meerwaarde van het inzetten van ervaringsdeskundigen, in aanvulling
op professionals, in het hulpaanbod voor plegers wordt ook onderstreept in
onderzoek.129 Er wordt gesteld dat ervaringsdeskundigen onder meer bepaalde
onderwerpen kunnen normaliseren waardoor het makkelijker wordt om deze
te bespreken. Ook kunnen ervaringsdeskundigen een rol spelen bij het krijgen
van een ingang bij de pleger.

125 Barendregt e.a., 2021.
126 Van Arum e.a., 2021.

128 Van Arum e.a., 2021.

127 Steketee e.a., 2020.

129 Van Arum e.a., 2021.

74

4.5.

Conclusie

In het hulpzoekgedrag van plegers zijn grofweg dezelfde fasen te onderscheiden
als bij slachtoffers. In de eerste fase identificeren plegers zich niet als zodanig.
In de tweede fase zoeken plegers veelal anoniem naar informatie over hun
gedrag en situatie. Na het anoniem aftasten van de eigen situatie en mogelijke vervolgstappen zoeken sommige plegers in de derde fase daadwerkelijk
hulp. In het volgende schema zijn drempelverhogende en drempelverlagende
factoren per fase weergeven.
Schema 4.1 Overzicht van drempelverhogende en drempelverlagende factoren
Drempel verhogend

Drempel verlagend

Fase 1

• Grensoverschrijdend gedrag niet
herkennen.
• Stereotype beelden over mannelijkheid, zoals taboe om kwetsbaar te
zijn.

• Feiten bij geweld benoemen en
normeren.
• Op hulp mogelijkheden wijzen.
• Maatschappelijke discussie over
grensoverschrijdend gedrag.

Fase 2

• Schaamte voor eigen gedrag.
• Angst voor sociale gevolgen.
• Angst voor juridische gevolgen.

• Anonieme informatievoorziening.
• Mogelijkheden tot anoniem contact
via chat of telefonisch.

Fase 3

• Pleger gerichte hulp moeilijk vindbaar.
• Wachtlijsten.
• Gebrek aan hulp om wachten te
overbruggen.

• Makkelijk vindbare pleger sensitieve
hulp.
• Pleger sensitieve hulp snel
beschikbaar.
• Overbruggingshulp bij wachtlijsten.
Feiten bij geweld benoemen en
normeren.
• Luisterend oor.
• Kinderen en (ex-)partner meenemen
in perspectief waar naartoe gewerkt
wordt.

Plegers hebben behoefte aan gendersensitief en traumasensitief werkende
hulpverleners en waarderen de inzet van ervaringsdeskundigen. In gesprek
met ervaringsdeskundigen wordt herkenning gewaardeerd en de aandacht
die zij hebben voor de oorzaken die leiden tot geweld, zoals de stress die zij
ervaren door allerlei problemen die er spelen.
75

5

Signalen en behoeften
versus landelijke aanbod

Uit de focusgroepen en interviews met slachtoffers en plegers kwamen verschillende signalen en behoeften ten aanzien van hulp naar voren, zoals beschreven
in de voorafgaande hoofdstukken. In dit hoofdstuk gaan we in op de vraag in
hoeverre het aanbod dat landelijk beschikbaar is aansluit op deze signalen
en behoeften. Om deze vraag te beantwoorden is allereerst een deskresearch
gedaan naar het huidige aanbod van laagdrempelige hulp. Via Google is gezocht
naar organisaties die laagdrempelig hulp bieden voor de geweldsvormen die
in dit onderzoek centraal staan met daarbij aandacht voor specifieke doelgroepen. Deze zoekresultaten zijn aangevuld met organisaties via experts.
Vervolgens is via de websites van de gevonden organisaties in kaart gebracht:
welke organisaties zijn er? Welke hulp bieden zij? In hoeverre is er aandacht
voor specifieke vormen of specifieke doelgroepen in het aanbod? Vervolgens
is dit naast de signalen en behoeften gelegd zoals naar voren gekomen uit de
eerdere hoofdstukken.
Een belangrijke kanttekening of beperking is dat de deskresearch wel een
eerste overzicht geeft van organisaties die laagdrempelige hulp bieden, maar
geen uitputtend overzicht biedt. Daarnaast konden we sommige meer inhoudelijke signalen ten opzichte van de hulp, zoals geen veroordelende houding
en goed doorvragen, niet toetsen aan de hand van de deskresearch; dat vereist
ander type onderzoek waaronder tekstuele analyses, interviews met professionals en observaties. In Bijlage 1.3 en 1.4 geven we een uitgebreide methodologische verantwoording.

We beschrijven allereerst het huidige aanbod (paragraaf 5.1), vervolgens
mate waarin van dit aanbod gebruik gemaakt wordt (paragraaf 5.2) daarna
in hoeverre het huidige aanbod voldoet aan signalen en behoeften van slachtoffers en plegers (paragraaf 5.3); en tot slot, beantwoorden we de vraag in
hoeverre het landelijke aanbod aansluit en waar nog kansen liggen om het
aanbod verder door te ontwikkelen (paragraaf 5.4)

5.1.

Landelijke aanbod

In deze paragraaf schetsen we het aanbod dat landelijk beschikbaar is. Grofweg
zijn er drie categorieën van organisaties binnen het landelijke aanbod te
onderscheiden:
z

z

z

Algemene lokale ingangen (n=9): hiermee bedoelen we ingangen die in
elke gemeente of regio beschikbaar zijn en die voor iedereen vrij toegankelijk zijn ongeacht achtergrond.
Algemene landelijke organisaties (n=32): hiermee bedoelen we organisaties die landelijk opereren en voor iedereen vrij toegankelijk zijn ongeacht
achtergrond.
Specifieke landelijke organisaties (n=22): hiermee bedoelen we organisaties die landelijk opereren en vrij toegankelijk zijn maar alleen aanbod
voor specifieke doelgroepen.

In paragraaf 5.1.1. bespreken we het aanbod van algemene lokale ingangen.
Vervolgens bieden we in paragraaf 5.1.2 een overzicht van de algemene landelijk en de specifieke landelijke organisaties.

76

5.1.1.

Algemene lokale ingangen

Algemene lokale ingangen spelen een belangrijke rol in het bieden van laagdrempelige hulp bij geweld, zoals de huisarts, wijkteams, het welzijnswerk
(die wij onder de wijkteams behandelen) en Veilig Thuis. Deze ingangen zijn
vrij toegankelijk voor inwoners van de betreffende gemeente. Algemene lokale
ingangen moeten vaak volgens de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling werken of in geval van huisartsen de KNMG meldcode. Dit betekent dat
zij ook een rol hebben in signaleren en handelen bij (vermoedens van) huiselijk
geweld en kindermishandeling en afhankelijk van de beroepsgroep ook in
het bieden van hulp. Hieronder gaan we kort in op de belangrijkste algemene
lokale ingangen en hun rol bij het bieden van laagdrempelige hulp bij geweld.
Huisarts en praktijkondersteuner GGZ: Inwoners die te maken hebben gehad
met geweld, kunnen hiervoor bij de huisarts terecht. Huisartsen werken volgens
de KNMG meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld. Het motto van de
meldcode is ‘spreken, tenzij’ (zwijgplicht). De huisarts kan doorverwijzen naar
specialistische hulp: voor letsel, maar ook voor bijvoorbeeld geestelijke gezondheidszorg of maatschappelijke ondersteuning (in tegenstelling tot Veilig Thuis
en het Wijkteam, kan de huisarts wel verwijzen naar volwassen ggz). Ook kan
de huisarts – als de inwoner dit wil lichamelijk onderzoek doen om bijvoorbeeld verwondingen vast te stellen, deze te behandelen of bewijsmateriaal te
verzamelen voor als de inwoner (later) aangifte wil doen van geweld.130 Naast
de huisarts, kunnen inwoners ook terecht bij de praktijkondersteuner GGZ
(POH GGZ) om hun verhaal te vertellen. Via de POH-GGZ is ook een doorverwijzing naar meer specialistische GGZ hulp mogelijk. Over het algemeen
zijn huisartsen en praktijkondersteuners GGZ alleen binnen kantoortijden
bereikbaar; buiten kantoortijden is er de huisartsenpost of in geval van spoed,
de spoedeisende hulppost

Wijkteam: Voor veel praktische of sociale hulpvragen kunnen inwoners bij het
wijkteam terecht. Ook in geval van geweld of grensoverschrijdend gedrag kan
het wijkteam meedenken over passende ondersteuning. Het wijkteam kan
aanvullend specialistische WMO en Jeugdhulp organiseren. Wat het wijkteam
precies doet, verschilt per gemeente. Vaak kunnen wijkteams zelf laagdrempelige ondersteuning bieden.131
Veilig Thuis: Veilig Thuis fungeert als advies- en meldpunt voor signalen van
huiselijk geweld en kindermishandeling voor zowel burgers als professionals.
Indien nodig of gewenst zoekt Veilig Thuis samen hulp. Burgers kunnen voor
advies 24/7 gratis bellen naar het landelijke nummer (0800-2000) en overdag
is er een chat beschikbaar. Veilig Thuis onderzoekt de melding en als daadwerkelijk sprake is van huiselijk geweld, draagt Veilig Thuis de wettelijke verantwoordelijkheid om vervolgstappen te zetten, door de melding over te dragen
naar vrijwillige hulp, de Raad voor de Kinderbescherming te informeren en/
of een melding te doen bij de politie. Indien nodig zet Veilig Thuis actieve
bemoeienis in via de dienst Voorwaarden & Vervolg of de dienst Onderzoek.
Alle Veilig Thuis organisaties geven op hun website aan expertise te hebben
op huiselijk geweld, kindermishandeling en oudermishandeling. De meeste
Veilig Thuis organisaties noemen op hun website ook expertise te hebben voor
mensenhandel. Expertise op schadelijke praktijken wordt door enkele Veilig
Thuis organisaties genoemd.132 In gesprek met Veilig Thuis werd aangegeven
dat Veilig Thuis ook expertise heeft voor bepaalde specifieke doelgroepen,
waaronder mensen met een migratieachtergrond.

131 Movisie, 2019.
130 Landelijke Huisartsen Vereniging, z.d.

132 Veilig Thuis, z.d.

77

Centrum Seksueel Geweld: Het Centrum Seksueel Geweld richt zich op
iedereen die een ongewenste seksuele ervaring heeft meegemaakt. Het
Centrum Seksueel geweld biedt onder andere forensische, medische en psychische hulp aan slachtoffers van aanranding of verkrachting. Slachtoffers kunnen
24/7 terecht bij het Centrum Seksueel geweld en gratis en anoniem bellen met
0800 0188 of chatten. Bij het Centrum Seksueel Geweld werkt een team van
artsen, verpleegkundigen, politie en andere hulpverleners samen om slachtoffers van aanranding en verkrachting specialistische zorg te geven. Er zijn
zestien locaties in Nederland, dit betekent dat elk slachtoffer van aanranding
of verkrachting altijd binnen een uur op een locatie terecht kan. Het Centrum
Seksueel Geweld biedt zowel acute eerste hulp als latere hulp. Het Centrum
Seksueel Geweld heeft extra aandacht voor verschillende specifieke doelgroepen, waaronder mannelijke slachtoffers, LHBTIQ+ en mensen met een
lichtverstandelijke beperking.
Politie: Slachtoffers en plegers kunnen bij acuut geweld 24/7 terecht bij de politie
via het nummer 112. Om niet acuut geweld te melden of om aangifte te doen
kunnen burgers 24/7 terecht bij het telefoonnummer 0900 8844. Binnen de
politie zijn er aandachtfunctionarissen huiselijk geweld en ook aandachtfunctionarissen eergerelateerd geweld. Ook is er de afdeling Vreemdelingenpolitie,
Identificatie en Mensenhandel (AVIM). Slachtoffers kunnen niet zelf rechtstreeks contact leggen met deze speciale afdelingen binnen de politie. Wel heeft
de politie in elke regio een Slachtofferloket waar slachtoffers terecht kunnen
met vragen over aangifte en het daarop volgende onderzoek.133 Speciaal voor
jongeren heeft de politie de website vraaghetdepolitie.nl, waar jongeren terecht
kunnen voor al hun vragen over veiligheid. Elke dinsdag en donderdag is er de
mogelijkheid privé te chatten met de politie en ongeveer één keer per maand is
er een groepsthema chat waarbij een politie-expert aanwezig is, bijvoorbeeld
een themachat zeden, mensenhandel, pesten of kindermishandeling.

Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD): De GGD heeft regionale centra voor
seksuele gezondheid en biedt voor jongeren de dienst JouwGGD.nl. Eén van
de doelen van de regionale centra voor seksuele gezondheid van de GGD is
om hulp en advies te geven aan kwetsbare groepen. Ze bieden onder andere
testen aan voor seksueel overdraagbare aandoeningen. Deze zorg is kosteloos
en vertrouwelijk. Er wordt zonder toestemming van de cliënt geen informatie
gedeeld met de huisarts, zorgverzekering, ouder(s)/verzorger(s) of anderen.134
De dienst JouwGGD.nl is een gratis online jongerenplatform met informatie
over alles wat met gezondheid te maken heeft. Jongeren tot 23 jaar kunnen
hier anoniem terecht voor vragen over hun lichaam, seks, relaties, hun gevoel
of dingen waar ze thuis moeilijk over kunnen praten. JouwGGD.nl is er voor
chat, luisteren, advies, tips en tricks, doorverwijzing en zelfhulp.
Vrouwen/mannenopvang: De vrouwen/mannenopvangen bieden eveneens
tijdelijk onderdak en begeleiding aan mensen die hun thuissituatie hebben
verlaten in verband met risico’s voor hun veiligheid als gevolg van huiselijk
geweld, en niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving.135 De vrouwen/mannenopvang wordt gefinancierd door de gemeenten.
De meeste vrouwen of mannen komen hier terecht na een doorverwijzing.
Slachtoffers kunnen bij de meeste organisaties ook zichzelf rechtstreeks
melden. Als slachtoffers zichzelf melden, wordt op basis van een risicoscreening bepaald of opvang of andere hulp wordt verleend. Tijdens verblijf in de
vrouwen/mannenopvang ontvangen slachtoffers begeleiding van de opvangorganisatie en wordt toegewerkt naar veilige uitstroom of doorstroom. In
elke provincie zijn een of meerdere vrouwenopvangorganisaties actief. Voor
de mannenmishandeling is er in Nederland een landelijk netwerk van zes
organisaties die voor heel Nederland hulp bieden.

134 GGD GHOR, z.d.
133 Politie, z.d.

135 Wet Wmo, 2015.

78

Maatschappelijke opvang: Mensen die hun thuissituatie hebben verlaten
en niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving
kunnen tijdelijk onderdak krijgen via de maatschappelijke opvang. 136 De
gemeente betaalt de maatschappelijke opvang; soms vraagt de gemeente een
eigen bijdrage voor het gebruik maken van de opvang. Slachtoffers en plegers
kunnen zich zelf – zonder doorverwijzing – melden. Tijdens de opvangperiode
is er vanuit de opvang vaak aandacht voor terugkeer naar een eigen woonplek.
Hoe lokaal invulling wordt gegeven aan de maatschappelijk opvang verschilt
van regio tot regio. De maatschappelijke opvang biedt tijdelijk eerste opvang,
waar mensen meestal maximaal enkele maanden kunnen verblijven. Het is
mogelijk om daarna met een doorverwijzing door te stromen naar andere
voorzieningen.137

5.1.2.

Overzicht landelijke aanbod

In tabel 5.1 geven we een overzicht van hoe het aanbod er uit ziet, voor de drie
categorieën organisaties zoals beschreven aan het begin van paragraaf 5.1. In
de tabel geven we weer voor welk type geweldsvorm de organisaties aandacht
hebben, het type hulp dat geboden wordt, de toegankelijkheid van de geboden
hulp en de aandacht voor specifieke doelgroepen. Het overzicht laat zien dat
er voor alle geweldsvormen laagdrempelige hulp beschikbaar is. Ook voor het
merendeel van de specifieke doelgroepen. Alvorens we verder op het aanbod
ingaan, gaan we in paragraaf 5.2 eerst in op de mate waarin gebruik gemaakt
wordt van deze diensten.

Formele vertrouwenspersonen voor geweld of grensoverschrijdend gedrag
binnen bepaalde context/settings: Binnen veel terreinen (waaronder werk,
sport en school) zijn er vertrouwenspersonen waar hulpzoekenden terecht
kunnen om grensoverschrijdend gedrag of geweld te bespreken en advies
kunnen krijgen. Daarnaast is het bij grotere organisaties vaak mogelijk om
bij ongewenst gedrag een formele klacht in te dienen bij een klachtcommissie.

136 Wet Wmo, 2015.
137 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport - Algemene voorzieningen vanuit Wmo, z.d.;
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport - Maatschappelijke opvang, z.d.

79

Tabel 5.1 Aanbod via algemene lokale ingangen, algemene landelijke organisaties
en specifieke landelijke organisaties

Algemene
landelijke
organisaties (n=31)

Specifieke
landelijke
organisaties (n=23)

Aandacht voor type geweldsvormen

Algemene
landelijke
organisaties (n=31)

Specifieke
landelijke
organisaties (n=23)

Contactmogelijkheden

Huiselijk geweld

16

6

Telefonisch

19

17

Kindermishandeling

13

9

Mail

25

17

Seksueel geweld

24

17

Website chat

9

7

Ouderenmishandeling

5

2

Contactformulier

14

9

Mensenhandel en uitbuiting

9

1

WhatsApp

4

1

Schadelijke praktijken

11

2

Andere sociale media dan WhatsApp

26

14

Grensoverschrijdend gedrag
binnen specifieke contexten

-

Kerkelijke relaties: 5
Sport: 2
Cultuur: 1

Aandacht voor specifieke doelgroepen
Jongeren

3

8

Mensen met een migratieachtergrond

4

3

Type hulp
Meldfunctie

7

5

Geloofsgemeenschap: christelijk

1

9

Informatievoorziening

14

12

1

0

Wegwijs maken in aanbod

20

19

Geloofsgemeenschap: anders dan
christelijk

Luisterend oor

17

18

LHBTIQ+

2

1

Advies

17

11

Lichamelijke beperking

0

0

Hulp en zorg

9

8

(Licht) Verstandelijke Beperking

1

0

Lotgenotencontact

10

9

Plegers

2

4

Outreachend

2

3

24/7 bereikbaar

7

1

Anonimiteit mogelijk

14

14

Website ook beschikbaar in het Engels
of andere talen

8

6

Toegankelijkheid

80

5.2.

Mate van gebruik van het landelijke aanbod

In deze paragraaf geven we een overzicht van de mate waarin gebruik gemaakt
wordt van het landelijke aanbod zoals beschreven in de voorgaande paragraaf.
Tabel 5.2 hieronder geeft een overzicht van acht hulporganisaties en -diensten,
waarin per organisatie of dienst is uitgezet welke cijfers er beschikbaar zijn.
Onder de tabel geven we een toelichting over de rapportage per organisatie,
omdat elke organisatie verschillend rapporteert. Voor een methodologische
verantwoording verwijzen we naar Bijlage 1.4.
De hulporganisaties en -diensten die zijn meegenomen in de tabel, rapporteren hun cijfers op verschillende manieren. Sommige organisaties rapporteren
het aantal unieke personen dat hulp zocht, anderen rapporteren het aantal
adviezen, meldingen of gesprekken. Hoewel beide vormen van informatie
inzicht geven in hoe vaak er aanspraak wordt gemaakt op laagdrempelige
hulp, kunnen deze gegevens niet één op één met elkaar worden vergeleken.
Eén persoon kan bijvoorbeeld verschillende keren contact opnemen met de
hulporganisatie. Daarbij richten sommige organisaties zich alleen op slachtoffers van geweld of grensoverschrijdend gedrag, terwijl anderen er (ook)
zijn voor plegers, betrokkenen of professionals. We hebben ons enkel gericht
op landelijke hulporganisaties en -diensten waarbij geweldsslachtoffers en/of
-plegers direct om hulp kunnen vragen (zie de exacte inclusiecriteria in Bijlage
1.4). In de onderstaande overzichtstabel rapporteren we echter ook meldingen
die niet door slachtoffer of plegers zijn gemaakt. In veel van de beschikbare
cijfers wordt namelijk geen expliciet onderscheid gemaakt in de relatie die de
melder heeft tot het geweldsprobleem (bijvoorbeeld slachtoffer, pleger, betrokkene of professional).

Soms rapporteren de hulporganisaties en -diensten die zijn meegenomen in
de tabel nog andere informatie die niet in de tabel is opgenomen. Dit is vaak
informatie die relevant is voor het specifieke probleem waar ze zich op richten.
Zo rapporteert het Centrum Seksueel Geweld of de persoon al eerder seksueel
is misbruikt, of de persoon acute medische zorg heeft ontvangen, of er forensisch medisch onderzoek in gang is gezet, of er aangifte is gedaan en of er
een casemanager bij betrokken was. Het Centrum Veilige Sport Nederland
rapporteert bijvoorbeeld het niveau van sport waar het probleem zich voordoet
en of er een vertrouwenspersoon bij betrokken was. Ook splitst het Centrum
Veilige Sport Nederland leeftijd en geslacht uit voor slachtoffer, melder en
beschuldigde. Dit laat zien dat bijvoorbeeld 85% van de beschuldigden mannelijk is. Ook de positie van de beschuldigde (bijvoorbeeld trainer, sporter, etc.)
wordt gedocumenteerd. Fairwork rapporteert bijvoorbeeld de verblijfsstatus
van de hulpbehoevende en de arbeidssector en arbeidssituatie. Stop it Now
rapporteert hoe vaak er door een individu contact is gezocht, de telefonische
bereikbaarheid (hoeveel telefoontjes niet zijn beantwoord) en hoe mensen bij de
organisatie terecht komen. Chat met Fier rapporteert de relatie van de chatter
met de pleger (familie, partner, leeftijdsgenoten, etc.).
Belangrijk is dat de cijfers inzicht kunnen geven in het gebruik van laagdrempelige hulpdiensten, maar geen compleet beeld geven. Door gebrek aan beschikbare en betrouwbare data is het onmogelijk een volledig beeld te schetsen
van hoe vaak aanspraak wordt gemaakt op laagdrempelige hulpdiensten in
Nederland.

81

Tabel 5.2 Overzicht gebruik laagdrempelige hulp in cijfers (zie paragraaf 5.2.1 voor een toelichting op de cijfers)
Slachtofferhulp

Veilig Thuis

Centrum Seksueel
Geweld

Kindertelefoon

Stop it Now

Chat met Fier

Centrum Veilige
Sport Nederland

Fairwork

Jaartal cijfers 2019

2020

2020

2021

2021

2020

2020

2020

Aantallen

249.455 adviezen
en meldingen

4.777 unieke
personen
92% vrouwelijk

41.610 gesprekken

367 unieke
personen

13.936 unieke
personen
14% mannelijk
76% vrouwelijk
10% onbekend
49% < 18 jaar
42% ≥ 18 jaar
8% onbekend

631 adviezen en
meldingen
26% mannelijk
67% vrouwelijk
7% onbekend
60% < 16 jaar
14% 16 t/m 20 jaar
13% 21 t/m 30 jaar
6% 31 t/m 40 jaar
3% 41-50 jaar
4% ≥ 51 jaar

1831 unieke
personen
54% mannelijk
41% vrouwelijk
5% onbekend

Sekse

70.350 unieke
personen
54% mannelijk
56% vrouwelijk

Leeftijd

23% < 20 jaar
25% 20 tot 30 jaar
18% 30 tot 40 jaar
14% 40 tot 50 jaar
15% 50 tot 65 jaar
4% ≥ 65 jaar
Land van
63% Geen migratie
herkomst /
achtergrond
migratie6% Marokko
achtergrond
4% Turkije
5% Suriname
2% NL Antillen +
Aruba
10% Overig
niet-westers
10% Westers
Type probleem 90% geweldsdelicten
10% zedendelicten

31% < 18 jaar
69% ≥ 18 jaar

44% mannelijk
52% vrouwelijk
4% overige
84% < 16 jaar
16% 16 t/m 17 jaar

6% < 18 jaar
37% 19 t/m 25 jaar
20% 26 t/m 35 jaar
19% 36 t/m 45 jaar
12% 46 t/m 60 jaar
7% > 60 jaar

58% Polen
5% Hongarije
4% Roemenië
3% Bulgarije
3% Filipijnen
3% Brazilië
13% overige landen
10% onbekend

40% kindermishandeling
3% geweld tegen
ouders
24% (ex-) partnergeweld
2% ouderen-mishandeling
9% huiselijk geweld
overig
21% andere problematiek
0% geen kindermishandeling /
huiselijk geweld
1% onbekend

14% seksualiteit
13% emotionele problemen
12% relatie en liefde
11% thuis en familie
10% pesten
10% geweld
31% overig

42% kinderporno19% huiselijk geweld/ 14% seksuele intimida- 33% corona gerelateerd
kijker
kindermishandetie fysiek
26% andere arbeids5% potentieel kinderling
5% seksuele intimidarechtelijke klacht
pornokijker
30% seksueel geweld
tie (non-verbaal) 19% salaris niet betaald
11% pleger
10% relatie-problemen 5% aanranding of
17% ontslag
2% potentieel pleger
2% uitbuiting
poging daartoe
15% problemen rond
31% seksuele gevoelens 3% online misbruik
8% verkrachting of
ziekte
minderjarigen
2% eergerelateerd
poging daartoe
9% te laag loon
10% overig
geweld
2% grooming
8% pesterijen
1% ongewenste zwan- 12% sociale media/film/ 7% te weinig werk
gerschap
foto
7% huisvesting
1% seksualiteit
32% intimidatie/
4% lange dagen / veel
32% onbekend
machtsmisbruik
uren
6% pesten en
uitsluiting
2% discriminatie
4% agressie en geweld
verbaal
5% agressie en geweld
fysiek
3% stalking
3% niet ingevuld

82

Slachtofferhulp

Veilig Thuis

Centrum Seksueel
Geweld

Kindertelefoon

Stop it Now

Chat met Fier

Centrum Veilige
Sport Nederland

Fairwork

Jaartal cijfers 2019

2020

2020

2021

2021

2020

2020

2020

Aantallen

249.455 adviezen
en meldingen

4.777 unieke
personen

41.610 gesprekken

367 unieke
personen
49% bezorgd over
zichzelf
20% bezorgd over een
ander
9% professionals
22% overig

13.936 unieke
personen

631 adviezen en
meldingen
11% slachtoffer

1831 unieke
personen

Relatie tot
probleem

70.350 unieke
personen
96% slachtoffer
3% betrokkene
1% overige type
cliënten

Moment van
contact

45% 7 dagen na het
geweld of minder
55% meer dan 7 dagen
na het geweld

Vorm van
contact

64% telefoon
36% chat

33% < 7 dagen na het
geweld
8% 7 dagen tot 3
maanden na het
geweld
5% 3-12 maanden na
het geweld
21% ≥ 12 maanden na
het geweld
33% onbekend

74% telefoon
26% chat

71% telefoon
29% email

58% telefoon
31% email
11% overige

83

Hieronder volgt een toelichting op tabel 5.2 per organisatie.

bijvoorbeeld kindermishandeling) te benoemen en niet alle specifieke typen
geweld (zoals seksueel misbruik). Ook is in de CBS data informatie bekend over
de regio’s en gemeenten waar personen uit afkomstig zijn.

Slachtofferhulp

Centrum Seksueel Geweld

Slachtofferhulp werd in 2019 door 180.490 unieke personen benaderd voor
hulp.138 63.120 personen zochten hulp naar aanleiding van een geweldsdelict en 7.230 personen zochten hulp naar aanleiding van een zedendelict, wat
neerkomt op een totaal van 70.350 unieke personen die hulp zochten na een
situatie gerelateerd aan (seksueel) geweld. 96% van deze personen geeft aan
zelf slachtoffer te zijn van dit geweld.139

Centrum Seksueel Geweld geeft aan dat zich in 2020 4.777 unieke personen
hebben gemeld als slachtoffer van seksueel geweld.141 Het aantal gesprekken
dat in tabel 5.2 staat weergegeven betreft het aantal telefoongesprekken plus
het aantal chatgesprekken dat langer duurde dan vijf minuten en door de
chatmedewerker is aangeduid als legitiem. Het moment van contact gaat over
het totaal aantal unieke personen (dus ook niet-acute slachtoffers). Geslacht,
leeftijd en regio gaan alleen over de 1.738 acute slachtoffers die binnen 7 dagen
na het geweld contact zochten; over de overige personen zijn deze gegevens
niet bekend. Ook is informatie bekend over de regio’s waar personen uit afkomstig zijn.

5.2.1.

Toelichting mate van gebruik per organisatie

Veilig Thuis
Veilig Thuis rapporteerde over 2020 249.455 adviezen en meldingen. 40% van
deze adviezen en meldingen ging over situaties gerelateerd aan kindermishandeling.140 Als we kijken naar de aard van het geweld, dan zien we dat verhoudingsgewijs er een gelijke verdeling is bij adviezen en meldingen; behalve als
we kijken naar andere gemelde problematiek dan huiselijk geweld of kindermishandeling, we zien dat bij de adviezen een relatief groot deel (bijna een
derde) andere problematiek dan huiselijk geweld en kindersmishandeling
betreft. Het is niet bekend hoe de mensen die Veilig Thuis om hulp vroegen
zich tot de geweldsituatie verhouden. Ook instanties, zoals politie of het wijkteam, kunnen melding doen bij Veilig Thuis. De meeste meldingen die bij de
FrontOffice binnenkomen zijn afkomstig van politie. Meldingen van professionals betreffen vaak ernstiger huiselijk geweld en multiproblematiek. In de
CBS data over Veilig Thuis is uitgebreid onderscheid te maken in typen geweld.
In de tabel hebben we er voor gekozen om algemene typen problemen (zoals

Kindertelefoon
De Kindertelefoon heeft in 2021 1.200 gesprekken per dag gevoerd, wat neerkomt op ongeveer 438.000 gesprekken per jaar. 9,5% van deze gesprekken ging
over geweld, wat neerkomt op ongeveer 41.610 gesprekken over geweld.142
Het is niet bekend hoe de kinderen die deze gesprekken voerden zich tot de
geweldsituatie verhouden. Ook kan het aantal gesprekken dat over geweld
ging kan in de praktijk wat hoger liggen. We weten niet of er in gesprekken
die zijn gecategoriseerd als ‘overig’ (31%) of bijvoorbeeld ‘thuis en familie’ (11%)
ook geweld aan de orde was. De cijfers met betrekking tot geslacht, leeftijd,
type probleem en vorm van contact gaan over alle gevoerde gesprekken, dus
ook de gesprekken die niet over geweld gingen; er zijn geen aparte gegevens
hierover beschikbaar van alleen de gesprekken die over geweld gingen.

138 Centraal Bureau voor de Statistiek - Slachtofferhulp, 2019.
139 Centraal Bureau voor de Statistiek - Slachtofferhulp, 2019.

141 Centrum Seksueel Geweld, 2020.

140 Centraal Bureau voor de Statistiek – Huiselijk geweld, 2020.

142 Kindertelefoon, 2021.

84

Chat met Fier
De hulpdienst Chat met Fier heeft in 2020 chatgesprekken gevoerd met 13.936
unieke personen. 30% van deze personen nam contact op over seksueel geweld
en 19% over huiselijk geweld inclusief kindermishandeling.143 Bij een groot deel
is het onbekend van wat voor geweldssituatie er sprake was. Het is ook niet
bekend hoe de mensen die deze gesprekken voerden zich tot de geweldsituatie verhouden. Chat met Fier verzorgt ook de chat van het Centrum Seksueel
Geweld en het Centrum Veilige Sport Nederland. De chatgesprekken via het
Centrum Seksueel Geweld en het Centrum Veilige Sport Nederland is in het
bovenstaande aantal unieke personen meegenomen. Uit de jaarverslagen van
het Centrum Seksueel Geweld en het Centrum Veilige Sport Nederland blijkt
dat er 3.812 chatgesprekken zijn gevoerd met Chat met Fier via het Centrum
Seksueel Geweld en dat 43 unieke personen gebruik hebben gemaakt van Chat
met Fier via het Centrum Veilige Sport Nederland. De cijfers van Chat met Fier
kunnen dus deels overlappen met die van het Centrum Seksueel Geweld en
het Centrum Veilige Sport Nederland.
Stop it Now

over zichzelf. Cijfers over het type probleem waar anderen zich zorgen over
maken, zijn niet in de tabel opgenomen.
Centrum Veilige Sport Nederland (CVSN)
Het Centrum Veilige Sport Nederland heeft 828 meldingen in 2020 ontvangen
en adviesgesprekken gevoerd.145 631 van deze meldingen en adviezen zijn
aangemerkt als grensoverschrijdend gedrag, zoals intimidatie, machtsmisbruik, seksuele intimidatie en seksueel misbruik. In 11% van alle adviezen en
meldingen heeft het slachtoffer zelf contact opgenomen. Geslacht en leeftijd
gaan over de 544 adviezen en meldingen waarin een slachtoffer is benoemd.
Dus ook over adviezen en meldingen die niet als grensoverschrijdend gedrag
zijn aangemerkt. Relatie tot probleem gaat over alle 792 adviezen en meldingen
waarin een melder is benoemd. Dus ook over adviezen en meldingen die niet
als grensoverschrijdend gedrag zijn aangemerkt. Vorm van contact gaat over
alle 828 adviezen en meldingen. Dus ook over adviezen en meldingen die niet
als grensoverschrijdend gedrag zijn aangemerkt. Type probleem gaat alleen
over de 631 adviezen en meldingen die als grensoverschrijdend gedrag zijn
aangemerkt

De hulpdienst Stop it now geeft aan in 2021 door 367 unieke personen te zijn
benaderd die zich zorgen maken over gedrag tegenover minderjarigen. 49%
van die personen is bezorgd over zichzelf.144 Van veel mensen heeft Stop it Now
geen informatie over hun leeftijd. Het is onbekend om welk percentage het gaat.
De genoemde percentages gaat over het onbekend aantal mensen waarover de
leeftijd wel bekend is. De cijfers over de vorm van contact gaan over alle unieke
personen, dus niet alleen over ‘mensen die bezorgd zijn over zichzelf’, maar
ook over ‘professionals’, ‘mensen die bezorgd zijn over een ander’ en ‘overig’.
De cijfers over het type probleem gaan alleen over mensen die bezorgd zijn

Fairwork

143 Fier, 2020.

145 Centrum Veilige Sport Nederland, 2020.

144 OEKM, 2021.

146 FairWork, 2020.

In totaal heeft de organisatie Fairwork 1.831 personen in 2020 individueel
advies gegeven. Bij 412 van deze mensen was sprake van een of meer signalen
van mensenhandel.146 Hoewel dit niet expliciet door Fairwork wordt benoemd,
lijken veruit de meeste adviezen te zijn gegeven aan mensen die zelf slachtoffer
zijn van mensenhandel. In het jaarprogramma staat vermeld dat de grootste
groep tussen de 20 en 40 jaar oud is. Er konden meerdere typen probleem per
uniek persoon gerapporteerd worden. Vandaar dat de percentages bij ‘type
probleem’ niet optellen tot 100%.

85

5.2.2. Duiding cijfers gebruik aanbod
Hieronder duiden we de cijfers over de mate waarin van het aanbod gebruik
wordt gemaakt.
Typen probleem: Veel hulporganisaties en -diensten geven vrij specifiek aan
met welk type probleem er bij hen wordt aangeklopt. De data geven bijvoorbeeld inzicht in hoe vaak er sprake is van seksueel geweld. Zo klopte bij Chat
met Fier bijvoorbeeld 30% aan met een probleem gerelateerd aan seksueel
geweld en bij Slachtofferhulp had 10% te maken met een zedendelict. Ook bij
het Centrum Veilig Sport Nederland heeft in ieder geval 34% van de adviezen
en meldingen te maken met seksueel geweld. Het Centrum Seksueel Geweld
maakt geen onderscheid in type probleem, maar deze organisatie richt zich
volledig op slachtoffers van seksueel geweld.
Genderverdeling: De data laten ook zien dat de genderverdeling sterk afhankelijk is van het type probleem. Bij organisaties die zich richten op een breed
scala aan typen problemen (zoals Slachtofferhulp en de Kindertelefoon) kloppen
ongeveer net zo veel vrouwelijke als mannelijke personen aan. Bij Centrum
Seksueel Geweld, dat zich specifiek richt op seksueel geweld, zien we dat veel
meer vrouwelijke hulpvragers aankoppen (92%). Ook bij Chat met Fier en
Centrum Veilige Sport Nederland, waar veel hulp en advies wordt gevraagd
over seksueel geweld, is het merendeel van de hulpvragers vrouwelijk (respectievelijk 76% en 67%).

Moment van contact: Twee van de hulporganisaties en -diensten (Centrum
Seksueel Geweld en Chat met Fier) rapporteren het moment van contact. Deze
cijfers laten zien dat mensen vaak lang wachten met het zoeken van hulp. Bij
Centrum Seksueel Geweld zoekt een minderheid (45%) binnen een week na
het geweld contact. De rest (55%) zoekt pas later contact. Bij Chat met Fier
zoekt een derde (33%) binnen een week na het geweld contact, 34% zoekt later
contact en bij 33% is dit onbekend. Cijfers over het moment van contact zijn
niet bekend bij andere organisaties of diensten.
Weinig bekend over relatie tot het probleem: Weinig hulporganisaties en
-diensten verschaffen informatie over hoe degene die hulp zoekt of melding
maakt zich verhoudt tot het probleem. Hierdoor weten we meestal dus niet
of degene die hulp zoekt of melding maakt zelf slachtoffer is, of een betrokkene, professional of pleger. Een aantal organisaties rapporteert hierover wel
cijfers en deze cijfers geven een uiteenlopend beeld. Bij Slachtofferhulp is 96%
die om hulp of advies vraagt zelf slachtoffer, terwijl bij Centrum Veilige Sport
Nederland slechts 11% zelf slachtoffer is. Bij Stop it Now, een organisatie die
zich richt op mensen die zich zorgen maakt over hun seksuele gevoelens en/
of gedrag richting minderjarigen, is 49% van de hulpvragers bezorgd over
zichzelf.

86

5.3.

Mate waarin huidige aanbod voldoet aan signalen en
behoeften

Uit de bevindingen uit de literatuur, focusgroepen en interviews zijn een aantal
signalen en behoeften af te leiden van slachtoffers en plegers van geweld in
afhankelijkheidsrelaties ten aanzien van laagdrempelige hulp. Hieronder gaan
we aan de hand van de deskresearch in op de mate waarin het huidige aanbod
hierin voorziet; we bespreken niet alle signalen en behoeften van slachtoffers
uit de voorgaande hoofdstukken omdat deze zich niet allemaal lenen om te
toetsen aan de hand van een deskresearch (bijvoorbeeld open houding).
5.3.1.

Mate van vindbaarheid en zichtbaarheid van het aanbod

Veel slachtoffers starten hun zoektocht naar hulp op het internet. Slachtoffers
geven aan soms te verdwalen in alle informatie op het internet. Dit leidt tot
de vraag: in hoeverre zijn organisaties die laagdrempelige hulp bieden online
zichtbaar zijn en in hoeverre zijn organisaties vindbaar?
Overweldigende hoeveelheid zoekresultaten: De deskresearch bevestigt de
overweldigende hoeveelheid informatie waar slachtoffers op kunnen stuiten.
Een zoekactie op Google naar bijvoorbeeld ‘hulp bij huiselijk geweld’ levert
al snel ruim meer dan een miljoen zoekresultaten op. Tussen de zoekresultaten zitten naast landelijke organisaties, ook organisaties die alleen regionaal
of lokaal hulp bieden. Google geeft hulpzoekenden suggesties via ‘Featured
Snippet’ 147 (uitgelicht fragment)en ‘People also ask’148 (veelgestelde vragen).
Vragen die Google bijvoorbeeld oppert zijn ‘wat is [type geweld]’, ‘hoe herken
147 Een uitgelicht zoekresultaat dat een beknopt antwoord geeft op de zoekvraag. Google plaatst deze
bovenaan de organische zoekresultaten.

je [type geweld]’ ‘hoe help je iemand die te maken heeft met [type geweld]’,
‘wat kan je doen bij [type geweld]’. Google gebruikt hierbij vaak informatie van
Rijksoverheid, hulporganisaties als Veilig Thuis en Centrum Seksueel Geweld,
onderzoeksinstituten als het Nederlands Jeugdinstituut en Movisie, maar ook
regionale organisaties of Wikipedia.
Organisaties maken via websites hulpzoekenden wegwijs in enorme hoeveelheid aanbod: De meeste organisaties in de deskresearch zijn gevonden via
Google. Drie kwart van de gevonden organisaties richt zich onder andere op
het wegwijs maken van slachtoffers in het aanbod. Zo geven ze overzicht van
welke organisaties hulp kunnen bieden voor welke problematiek of type hulpvraag. Een website die voor vrijwel alle geweldsvormen hoog scoort in de
Google zoekresultaten is SlachtofferWijzer.nl. Deze website biedt voor slachtoffers en naasten per soort geweld een overzicht van: wat het is, strafbaarheid,
aangifte doen, waar hulp te vinden (met onderscheid tussen praktische, juridische, financiële en emotionele hulp) en veel gestelde vragen. Op de website
SlachtofferWijzer.nl worden veel hulporganisaties genoemd, echter een deel
is alleen regionaal beschikbaar.
Soms lastig om juiste informatie eruit te filteren: Soms kan het lastig zijn
om als hulpzoekende informatie bedoeld voor slachtoffers of plegers eruit te
filteren. De meeste websites gaven dit duidelijk aan door middel van een aparte
websitepagina voor hulpzoekenden en een aparte websitepagina voor professionals. Er zijn echter ook websites waar er niet een duidelijke scheidslijn was
en informatie voor hulpzoekenden en professionals erg door elkaar liep. Of
dat organisaties zich meer richten op professionals, maar een klein webonderdeel voor slachtoffers hebben. Zoals bijvoorbeeld CoMensha die zich in eerste
instantie richt op professionele netwerkpartners.

148 Hieronder staan vervolgens vier vragen gerelateerd aan de zoekopdracht. Zodra een vraag wordt
aangeklikt komt er een verkort antwoord tevoorschijn (door Google overgenomen van een website) en
verschijnen onderaan het lijstje weer nieuwe vragen. Dit blijft doorgaan zolang wordt doorgeklikt op
vragen.

87

Toenemende zichtbaarheid van organisaties op sociale media: Een ander
aspect dat slachtoffers noemden in het kader van vindbaarheid en zichtbaarheid is actief zijn op sociale media. Uit de deskresearch blijkt dat ongeveer twee derde van de organisaties actief is op sociale media, waaronder op
Facebook, Instagram, LinkedIn en Youtube. Alleen Fier en Sense zijn actief op
TikTok.Sommige organisaties richten zich op verschillende soorten bezoekers, bijvoorbeeld posts over impact van geweld worden afgewisseld met
posts over vacatures voor professionals; andere organisaties richten zich tot
het algemene publiek met specifieke aandacht voor slachtoffers. Ook organiseren sommige organisaties online campagnes. Zo organiseerde het Centrum
Seksueel Geweld recent de campagne “0800-0188. Dit is wat je belt bij seksueel
geweld’, waarbij onder andere op Instagram reels (korte video’s) werden gepost
door het centrum zelf, zedenteams en bekende Nederlands.149

praktijkondersteuners ggz zijn vaak alleen tijdens kantoortijden bereikbaar,
al is voor laatstgenoemde wel de huisartsenpost voor buiten kantoortijden.

5.3.2. Behoefte aan 24/7 bereikbaarheid

5.3.3. Behoefte aan anoniem contact

Slachtoffers en plegers geven aan dat noodsituaties waarbij contact met hulpverlening wenselijk is zich geregeld buiten kantoortijden voor doen. Denk
bijvoorbeeld aan een escalatie van geweld thuis na alcoholgebruik in de avond
of het weekend. Daarom is behoefte aan organisaties die ook in het weekend
en de avonden bereikbaar zijn.

In de tweede fase van het zoeken naar hulp zijn slachtoffers gericht op het
vinden van informatie om te duiden wat er is gebeurd en hoe nu verder (zie
hoofdstuk 2). In deze fase hebben slachtoffers vooral behoefte aan anoniem
contact.

Uit de deskresearch komt naar voren dat voor alle geweldsvormen er 24/7 een
organisatie bereikbaar is, maar dat organisaties gericht op specifieke doelgroepen vaak niet 24/7 bereikbaar zijn. Lokale ingangen, zoals politie, Centrum
Seksueel Geweld en Veilig Thuis, spelen hierin een belangrijke rol met 24/7
bereikbare telefoonnummers een en daarnaast chats die tijdens bepaalde uren
beschikbaar zijn. De chatfunctie van Veilig Thuis is alleen tussen 9 en 17 uur
bereikbaar, de chatfunctie van Centrum Seksueel Geweld – verzorgd door Chat
met Fier - daarentegen alleen ’s avonds en ‘s nachts. Wijkteams en huisartsen/

149 Instagram – Centrum Seksueel Geweld, z.d.

Een kwart van de algemene landelijke laagdrempelige organisaties biedt 24/7
bereikbaarheid, variërend van chat (Chat met Fier), telefonisch of WhatsApp.
Veel landelijke laagdrempelige organisaties die zelf niet 24/7 bereikbaar zijn,
verwijzen naar de 24/7 contactmogelijkheden geboden via lokale ingangen
als Veilig Thuis, Centrum Seksueel Geweld en politie, voor de momenten dat
zij zelf niet bereikbaar zijn. Of in geval van Centrum Veilige Sport is gekozen
om samen te werken met Fier! en is er de Fier! Sport Chat. Van de specifieke
landelijke laagdrempelige organisaties is er alleen SafeWomen waarbij vrouwen
na aanmelden 24/7 toegang hebben tot een online forum. Voor specifieke doelgroepen kan 24/7 toegang dus een drempel zijn.

Via algemene lokale ingangen als politie, Veilig Thuis en Centrum Seksueel
Geweld kunnen slachtoffers anoniem bellen. Ook de chatfuncties van Veilig
Thuis en Centrum Seksueel Geweld kunnen anoniem gebruikt worden. Van
de algemene landelijke organisaties geeft ongeveer een derde aan dat anoniem
bellen en chatten mogelijk is; van de specifieke organisaties benoemt ongeveer
de helft dat anoniem bellen en chatten mogelijk is. Uniek is de reformatorisch christelijke stichting Ik Meld Het die anoniem WhatsAppen en anoniem
mailen biedt. Met het anoniem mailen wil deze stichting hulpzoekenden de
mogelijkheid bieden om langer met één coach contact te hebben in plaats van
elke keer wisselende coaches als iemand telkens opnieuw de chat gebruikt.
Van de organisaties die niet benoemen dat anoniem contact mogelijk is, is de
verwachting dat het veelal mogelijk is om anoniem te bellen.
88

5.3.4. Aandacht voor (h)erkenning (onderliggende) problematiek
Slachtoffers hebben behoefte aan duiding wat hen is overkomen en (h)erkenning van de (onderliggende) problematiek. Dit roept de vraag op in hoeverre
websites informatie geven over wat geweld is en wat mogelijke gevolgen van
geweld zijn.
Slachtofferwijzer.nl geeft een overzicht van signalen van veel verschillende
vormen van geweld. Daarnaast zien we dat met name organisaties gericht
op seksueel geweld en misbruik hier aandacht aan besteden op hun website.
Er worden bijvoorbeeld verhalen gedeeld van slachtoffers en uitleg gegeven
over wat seksueel geweld is en wat mogelijke gevolgen kunnen zijn. Bij andere
geweldsvormen kwam dit minder (expliciet) naar voren op de website, bijvoorbeeld als het gaat om psychisch geweld. Bij organisaties die aandacht hebben
voor plegers, zien we dat hier verhalen en video’s van ex-plegers een prominente
plek hebben op de website. Dergelijke informatie kan slachtoffers of plegers
een spiegel voorhouden en hen motiveren om hulp te zoeken.
5.3.5. Steun en begeleiding bij zoeken passende hulp
Slachtoffers willen graag steun bij het zoeken naar passende hulp. Veel slachtoffers vertelden niet gelijk (passende) hulp te krijgen nadat ze eenmaal de
drempel over waren om hulp te zoeken. Bijvoorbeeld omdat de organisatie bij
wie ze aanklopten, alleen als meldpunt fungeert en vervolgens niet samen met
hen keek naar mogelijke hulp. Ook gaven slachtoffers in de derde fase van het
zoekproces aan behoefte te hebben aan outreachende hulp: ze zijn niet in staat
om uit bed of huis te komen of durven simpelweg niet buitenshuis te komen
uit angst of schaamte. Zij hebben dan behoefte aan hulpverleners die hen in
hun eigen omgeving opzoeken in plaats van dat cliënten naar de professional
toe moeten komen.150

150 Het gaat in deze fase dus niet om outreachend werken in de vorm van contact leggen met mensen die
daar niet zelf om vragen.

Uit het desk research blijkt dat veel organisaties zich richten op het wegwijs
maken in het aanbod en ook adviseren welke (hulp)mogelijkheden er zijn.
Echter, vaak kunnen landelijke algemene organisaties niet een formele doorverwijzing doen en zijn zij hiervoor afhankelijk van algemene lokale ingangen
zoals het wijkteam, Veilig Thuis of de huisarts. Daardoor kan het zijn dat
slachtoffers ‘van het kastje naar de muur’ worden gestuurd of ze opnieuw een
drempel over moeten om bij de geadviseerde organisatie aan te kloppen. Van
de laagdrempelige hulporganisaties is er maar een handjevol organisaties die
outreachend werken.
5.3.6. Behoefte aan contact met ervaringsdeskundigen en lotgenoten
Veel slachtoffers geven aan contact met ervaringsdeskundigen die hetzelfde
hebben meegemaakt of lotgenotencontact. Het liefst zouden ze hulp ontvangen
van een ervaringsdeskundige professional. Uit het desk research blijkt dat bij
ongeveer een kwart van de landelijke organisaties hulp wordt geboden door
ervaringsdeskundige vrijwilligers of ervaringsdeskundige professionals. Vaak
zijn dit organisaties die zijn opgericht door ervaringsdeskundigen. Slachtoffers
kunnen dus als zij behoefte hebben aan contact met ervaringsdeskundige
vrijwilligers of professionals terecht bij deze organisaties.Daarnaast wordt
lotgenotencontact aangeboden door ongeveer een derde van de landelijke
organisaties, bijvoorbeeld via lotgenotendagen of lotgenotenfora. Voor alle
geweldsvormen is er een mogelijkheid tot lotgenotencontact.
5.3.7.

Financiële drempels

Slachtoffers ervaren financiële drempels tot hulpverlening. Ze kunnen zich
geen kosten veroorloven die mogelijk met hulp samenhangen, omdat ze een
beperkt budget hebben of financieel afhankelijk zijn van een pleger waarmee ze
(kosten voor) hulp niet durven, kunnen en/of willen bespreken. Kosten kunnen
reiskosten betreffen, maar slachtoffers zijn soms ook bang dat zij (een deel)
eigen risico moeten betalen.
89

De deskresearch laat zien dat vrijwel alle organisaties gratis contactmogelijkheden bieden via bijvoorbeeld chats, WhatsApp, e-mail en contactformulieren.
Ongeveer een kwart biedt gratis bellen aan, anders kan men veelal bellen via
regulier tarief. Ook van algemene lokale voorzieningen kan gratis gebruikt
gemaakt worden. Als het gaat om meer specialistische hulp of langdurige
hulp is de kans dat slachtoffers financiële drempels ervaren meer aanwezig;
op vrijwel geen van de websites werd aandacht gegeven aan kosten van eventuele vervolghulp.
5.3.8. Meer aanbod voor een aantal specifieke doelgroepen
Uit de focusgroepen kwam naar voren dat een aantal specifieke doelgroepen
ervaren dat het algemene aanbod onvoldoende aansluit op hun behoeften en
zij meer specifieke hulp missen. Dit geldt voor mensen die de Nederlandse taal
niet machtig zijn, mensen met een beperking en plegers.
Uit de deskresearch komt naar voren dat ruim de helft van de organisaties
voor iedereen hulp aan biedt, met soms ook aandacht voor specifieke doelgroepen. Voor de volgende doelgroepen zijn één of enkele specifieke landelijke organisaties: mannelijke plegers, vrouwelijke slachtoffers, vrouwen met
een Somalische achtergrond, vrouwen met een Marokkaanse achtergrond,
jongeren t/m 24 jaar en christelijke geloofsgemeenschappen. Vooral voor christelijke geloofsgemeenschappen zijn er relatief veel aparte organisaties ten
opzichte van andere specifieke doelgroepen. Daarnaast zijn er nog verschillende websites die specifiek aandacht besteden aan jongens en mannen die
slachtoffer zijn van seksueel geweld, waaronder het Centrum Seksueel Geweld
en het Expertisecentrum Mensenhandel & (Jeugd)Prostitutie ook specifieke
aandacht aan jongens en mannen.
Betere aansluiting op niet Nederlandstaligen: Uit de focusgroep met mensen
die de Nederlandse taal niet of beperkt beheersen, kwam naar voren dat zij
het liefst informatie in hun moedertaal ontvangen. Het huidige aanbod laat

zien dat voor deze groep veel laagdrempelige organisaties niet toegankelijk
zijn. Ruim de helft van de websites is alleen in het Nederlands beschikbaar.
Een kwart van de websites biedt ook Engels aan. Enkele organisaties bieden
naast Engels ook nog andere talen aan. Stichting Fairwork is met een aanbod
van achttien talen een uitzondering. De Slachtofferwijzer, die zich vooral richt
op het vinden van de juiste hulporganisaties, is beschikbaar in acht talen. De
kans is aanwezig dat een niet Nederlands (of Engels)talig slachtoffer wel zo
de juiste hulpinstantie vindt, maar vervolgens alsnog ‘strandt’ als de betreffende hulpinstantie enkel Nederlands aanbiedt. Hulpzoekenden zouden ook
de vertaalfunctie van hun internetbrowser kunnen gebruiken. Het zal echter
per hulpzoekende verschillen of zij bekend zijn met deze vertaalfunctie en
weten hoe deze te gebruiken.
Behoefte aan aanbod voor mensen met een beperking: Mensen met een
lichamelijke of verstandelijke beperking missen organisaties die hier goed op
aansluiten. De enige specifieke organisatie die wij in de deskresearch vonden is
de Steffie over online flirten voor mensen met een verstandelijke beperking.151
Verder besteden alleen het Centrum Seksueel Geweld en Expertisecentrum
Mensenhandel & Jeugdprostitutie specifiek aandacht aan mensen met een
lichtverstandelijke beperking en zwakbegaafdheid. Voor mensen met een
lichamelijke beperking vonden wij geen specifieke informatie of organisatie
in de deskresearch. Mensen met een lichamelijke beperking geven aan dat ze
er vooral belang aan hechten dat hulpverleners hier sensitief mee omgaan,
bijvoorbeeld door te polsen of reizen mogelijk is.
Behoefte aan meer aanbod voor plegerhulp: Verschillende algemene lokale en
landelijke organisaties noemen plegers op hun website, zoals Veilig Thuis. Er
zijn er enkele specifieke plegerorganisaties, namelijk ‘Stop it now!’, ‘Stoppen is
mogelijk’ en ‘Agressie en daarna?’. De twee eerstgenoemde organisaties richten
zich op seksueel kindermisbruik/porno. Er blijken voor andere vormen van
151 Online flirten Steffie, z.d.

90

seksueel geweld geen specifieke organisaties te zijn; ook de website van het
Centrum Seksueel Geweld is voornamelijk op slachtoffers gericht. De derde
organisatie, ‘Agressie en daarna?’, is gericht op huiselijk geweld en/of agressieproblematiek. Hoewel ‘Agressie en daarna’ benaderbaar is voor plegers uit
andere regio’s, bieden zij alleen in Eindhoven op locatie hulp. Plegerhulp blijkt
vooral regionaal georganiseerd en in meer dan de helft van de provincies is
hiervoor geen aanbod.152
Figuur 5.3 Laagdrempelige plegerhulp bij huiselijk geweld in Nederland153

Geweld in specifieke contexten: We hebben niet voor alle geweldscontexten
slachtoffers of plegers gesproken. Wat uit de deskresearch opvalt is dat voor
seksueel geweld en ook voor huiselijk geweld en kindermishandeling er relatief meer organisaties zijn dan voor andere typen geweld. Daarnaast zijn er
organisaties die zich richten op geweld of grensoverschrijdend gedrag in
bepaalde contexten. We vonden met name organisaties gericht op grensoverschrijdend gedrag binnen kerkelijke/pastorale relaties en daarnaast enkele
organisaties gericht op sportsector (Centrum Veilige Sport Nederland en De
Stilte Verbroken) en één organisatie op de film/podiumsector (Mores). Er zijn
geen organisaties gevonden die zich richten op grensoverschrijdend gedrag
in andere contexten, zoals studentenverenigingen of hobbyclubs.
Om zicht te krijgen op drempels en behoeften van bepaalde religieuze groeperingen zou aanvullend onderzoek nodig zijn: Verder valt uit de deskresearch op
dat alleen voor christelijke groeperingen diverse laagdrempelige organisaties
zijn gevonden. Voor veel andere religieuze groeperingen, waaronder islam,
jodendom, hindoeïsme en boeddhisme, vonden wij geen specifieke organisaties. Ook in het literatuuronderzoek hebben wij geen informatie gevonden
over welke specifieke drempels zij kunnen ervaren en wat hun behoeften ten
aanzien van laagdrempelige hulpverlening is. Aan de religieuze focusgroep
namen enkel reformatorische christenen deel, bij andere focusgroepen namen
er wel islamitische mensen deel alleen daarin is niet doorgevraagd op de rol
van religie omdat dit niet de focus was van het gesprek.

152 Agressie, en daarna?, z.d.
153 LinkedIn / www.agressieendaarna.nl/hulp-per-provincie.

91

5.4.

Conclusie: Hoe kan het aanbod beter aansluiten op signalen en behoeften van hulpzoekenden?

In deze slotparagraaf gaan we in op wat nodig is om het aanbod te optimaliseren. Het huidige aanbod voorziet in laagdrempelige hulp voor alle geweldsvormen: er is altijd een organisatie voor elk type geweld of grensoverschrijdend
gedrag bereikbaar. Algemene lokale ingangen spelen hierin een belangrijke
rol met 24/7 bereikbare telefoonnummers of chatfuncties. Er is veel overlap in
het algemene aanbod, met name voor huiselijk geweld, kindermishandeling
en seksueel geweld.
Om het aanbod verder te optimaliseren zijn er een aantal zaken die hierin
vooral helpend kunnen zijn. Ten eerste, door meer eenduidige ‘wegwijzers’. Er is
een overweldigend aanbod van verschillende soorten ‘wegwijzers’, omdat veel
organisatie een eigen wegwijzer maken. Hierdoor kan het voor het slachtoffer
soms lijken alsof ze bij deze organisatie terecht kunnen, maar kan vervolgens
blijken dat de betreffende organisatie alleen in een bepaalde regio actief is en
kan het vervolgens voor het slachtoffer onduidelijk zijn waar die in zijn eigen
regio terecht kan. Het zou helpend kunnen zijn als dergelijke websites standaard verwijzen naar de landelijke informatiewebsite voor hulp in de eigen
regio.

Ten derde, kan het aanbod verder geoptimaliseerd worden voor bepaalde
specifieke doelgroepen, waaronder plegers, mensen met een lichamelijke of
verstandelijke beperking, mensen die de Nederlandse taal niet machtig zijn
en/of migratieachtergrond hebben. Voor de christelijke doelgroep zijn relatief
veel specifieke organisaties, niet bekend is of andere religieuze groeperingen
ook behoefte hebben aan organisaties met specifieke religieuze kennis. Ook is
niet bekend in hoeverre bepaalde verenigingen, zoals studentenverenigingen
of hobbyclubs, voldoende hebben aan het huidige aanbod. Het is van waarde
als organisaties expliciet aangeven dat zij expertise hebben met betrekking
tot specifieke doelgroepen.
Tot slot, kan het aanbod verder geoptimaliseerd worden door bepaalde hulpfuncties uit te breiden, waaronder informatie over en ervaringsverhalen met
grensoverschrijdend gedrag en meer outreachende hulp voor mensen die (in
de derde fase) op zoek zijn naar hulp maar professionals liever in hun eigen
omgeving treffen dan naar hulpinstanties te moeten reizen. Ook hebben veel
slachtoffers behoefte aan contact met ervaringsdeskundigen of lotgenoten en
is verdere uitbreiding van het aanbod van waarde.

Ten tweede, door meer begeleiding te bieden naar de juiste hulp na een eerste
melding. Dit gaat verder dan een overzicht bieden van mogelijke organisaties
waar het slachtoffer naar toe kan. Slachtoffers zoeken iemand die hen informeert over de mogelijke vervolgstappen in hun specifieke situatie en soms
ook advies en begeleiding.

92

6

Samenvattende conclusie

6.1.

Aanleiding onderzoek

Naar aanleiding van verschillende moties van Tweede Kameleden over de
noodzaak van laagdrempelige voorzieningen voor slachtoffers van verschillende soorten van geweld, mishandeling of misbruik heeft het ministerie van
VWS154 het Verwey-Jonker Instituut de opdracht gegeven om een onderzoek
te doen naar de ervaringen en behoefte van slachtoffers en plegers. Met dit
onderzoek wordt de vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van deze
laagdrempelige hulpdiensten door slachtoffers en plegers van verschillende
vormen van geweld nader onderzocht.
Dit onderzoek gaat in op wat de ervaringen en behoeften van slachtoffers en
plegers van geweld in afhankelijkheidsrelaties zijn ten aanzien van de vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van laagdrempelige hulp, en hoe
deze behoeften zich verhouden tot het aanbod van laagdrempelige hulp. In
het rapport hebben we de resultaten apart besproken voor slachtoffers en
plegers van geweld. In dit hoofdstuk gaan we ook apart in op de plegers en
hun behoefte aan ondersteuning. Enerzijds hebben we ons in het onderzoek
gericht op de behoeften aan laagdrempelige voorzieningen die gelden voor
alle slachtoffers. Anderzijds hebben we ook gekeken naar de ervaringen en
154 De directie Maatschappelijke Ondersteuning (DMO) van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) is opdrachtgever maar werkt hierin samen met: de Directie Sancties en Slachtofferbeleid
(DSS) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV); de Directie Rechtshandhaving en
Criminaliteitsbestrijding (DRC) van het ministerie van JenV; de Directie Samenleving en Integratie
(DSI) van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW); de directie Sport van het
ministerie van VWS; de directie Jeugd van het ministerie van VWS en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG).

behoeften die specifiek zijn voor slachtoffers van een bepaald soort geweld,
te weten huiselijk geweld, seksueel geweld, ouderenmishandeling, mensenhandel en arbeidsuitbuiting, en schadelijke praktijken zoals eergerelateerd
geweld. Daarnaast is gekeken naar behoeften van slachtoffers binnen een
bepaalde context, zoals slachtoffers van grensoverschrijdend gedrag in de
sport, of binnen een geloofsgemeenschap. Ook is gekeken naar behoeften van
bepaalde doelgroepen zoals jongeren, LHBTIQ+’ers, mensen met een migratieachtergrond, nieuwkomers in Nederland, en mensen met een lichamelijke
of verstandelijk beperking. Waar het niet mogelijk was om met mensen uit de
doelgroep te spreken is met professionals gesproken, maar dat was maar in zeer
beperkt aantal onderwerpen het geval. Ten slotte is apart aandacht besteed
aan de behoefte van plegers als het gaat om laagdrempelige voorzieningen.
In het verdrag van Istanbul (19 november 2015) wordt het belang van aandacht
voor genderverschillen onderstreept als het gaat om geweld. Ook in dit onderzoek zagen we dat de meeste slachtoffers die deelgenomen hebben, vrouwen
waren. In het onderzoek hebben we specifiek gekeken naar de sociale en cultuurhistorische normen en waarden rondom grensoverschrijdend en gewelddadig
gedrag. We hebben dit breder opgevat dan alleen te kijken naar gender, maar
bijvoorbeeld ook aandacht besteed als het gaat om de context van mensen uit
de LHBTIQ+-gemeenschap of mensen met een migratieachtergrond of leeftijd
van de slachtoffers.
Het onderzoek heeft een rijk en divers beeld opgeleverd van positieve en
negatieve ervaringen van de slachtoffers van hun zoektocht naar hulp en hun
wensen en behoeften ten aanzien van laagdrempelige hulpverlening.

93

6.2.

Gehanteerde definities en begrippen als het gaat om
laagdrempelige toegang voor slachtoffers van geweld

Binnen het onderzoek is zeer breed gekeken naar verschillende soorten geweld.
Als we het begrip geweld hanteren verstaan we hieronder: grensoverschrijdend gedrag, huiselijk geweld, kindermishandeling, seksueel geweld, ouderenmishandeling, mensenhandel en schadelijke praktijken zoals eergerelateerd
geweld of huwelijksdwang.
Als we het hebben over behoefte aan laagdrempelige voorzieningen worden er
in de praktijk meerdere termen en soorten van hulp gehanteerd. Bij de inventarisatie van soorten laagdrempelige hulp hebben we zo breed mogelijk gekeken
en zowel meldpunten als hulplijnen meegenomen. Meldpunten worden door
slachtoffers echter veelal gezien als een plek, meestal telefonisch of online, waar
je kan melden dat je te maken hebt gehad met grensoverschrijdend gedrag of
geweld. In de beleving van de slachtoffers is een meldpunt vooral bedoeld om
te melden dat er sprake is van een misdrijf, waardoor herhaling voorkomen kan
worden. Een meldpunt is voor hen dan ook geen plek waar je naar toe gaat om
hulp te krijgen voor de negatieve gevolgen van het meemaken van geweld. De
drempels om melding te maken of aangifte te doen van een geweldsincident
of uitbuiting zijn anders dan de drempels die slachtoffers ervaren wanneer zij
voor zichzelf hulp zoeken voor de gevolgen van het meemaken van het geweld.
In dit rapport hebben wij ons vooral gericht op het zoeken van hulp voor de
slachtoffers of plegers zelf. Zaken als melden, aangifte doen of een klachtenprocedure starten zijn wel zijdeling in gesprekken aan de orde is gekomen.
Daarnaast blijkt de term van slachtoffer een negatieve connotatie te hebben
voor sommige respondenten in het onderzoek. Slachtofferschap wordt door
hen veelal geassocieerd met weerloos zijn, niet strijdbaar, iemand die niet
goed om kan gaan met wat hen is overkomen. Sommige respondenten willen
zich daarom niet identificeren als een slachtoffer, maar als een persoon die te
maken heeft gehad met grensoverschrijdend of gewelddadig gedrag. Anderen

zien het als een deel van het proces van acceptatie dat zij erkennen dat zij
slachtoffer zijn van een nare en soms langdurige situatie waarin zij gebruikt
en misbruikt zijn.
Het illustreert dat er veel verschillende mensen zijn die (seksueel) geweld,
misbruik of uitbuiting meegemaakt hebben, die elk hun eigen persoonlijke
verhaal hebben. Zonder hieraan voorbij te willen gaan, schetsen we in dit slothoofdstuk de rode lijnen en de overkoepelende conclusies in deze veelzijdige
en veelal schrijnende verhalen en soms tegenstrijdige behoeften en wensen
van de slachtoffers.

6.3.

Behoefte aan ondersteuning en de belemmerende en
bevorderende factoren in het zoeken naar
laagdrempelige hulp of ondersteuning

Een van de onderzoeksvragen is welke behoefte hebben slachtoffers en plegers
aan ondersteuning en welke drempelverhogende en verlagende factoren hebben
invloed op het zoekgedrag van slachtoffers. In deze paragraaf bespreken we de
belangrijkste conclusies ten aanzien van de behoefte aan hulp en het hulpzoekgedrag van slachtoffers.
6.3.1.

De wijze waarop slachtoffers hulp zoeken is mede afhankelijk van
de impact van het geweld en de relatie met de pleger

Er is een groep slachtoffers die vrijwel meteen nadat zij te maken hebben gehad
met geweld of grensoverschrijdend gedrag hulp zoeken of aangifte doen. Dit
zijn voornamelijk slachtoffers van (seksueel) geweld die geen relatie hebben
met de pleger. De pleger is een onbekende en er is dus geen sprake van een
afhankelijke relatie. Slachtoffers hebben het gevoel: er is mij iets aangedaan!
Er is echter een veel grotere groep slachtoffers die niet meteen hulp zoekt of
aangifte doet, maar voor wie dit een complex en langdurig proces is.
94

Een ander onderscheid is dat er slachtoffers zijn waar het geweld gestopt is en
slachtoffers die nog steeds in een onveilige situatie verkeren. De eerste categorie heeft niet meer te maken met een onveilige situatie maar heeft hiervoor
veelal nog niet met anderen over gesproken of hulp gezocht. De tweede categorie slachtoffers betreft degenen die nog vast zitten in een afhankelijke en
veelal onveilige situatie. Ook deze groep heeft meestal nog niet met anderen
erover gesproken en geen hulp gezocht. Het betreft slachtoffers die sterk afhankelijk zijn van de plegers en vaak uit angst voor de consequenties geen actie
durven te ondernemen. Bijvoorbeeld slachtoffers van arbeidsuitbuiting die
hun huis en inkomen dreigen kwijt te raken en daarmee de veiligheid van hun
gezin in gevaar brengen of slachtoffers van mensenhandel die bang zijn dat hun
familie wat aangedaan wordt als zij naar de politie stappen. Maar ook slachtoffers van huiselijk geweld of ouderenmishandeling die geen andere uitweg zien
of voor wie de onveiligheid een dagelijkse realiteit is die min of meer gewoon
geworden is. Het zoekproces naar informatie en hulp is voor beide groepen
zeer vergelijkbaar. Maar de reactie van omstanders of hulpverleners zou wel
anders moeten zijn, omdat de groep slachtoffers, die nog te maken hebben met
gewelddadig gedrag of uitbuiting, de eerste prioriteit borging van de veiligheid
en bescherming zou moeten zijn.
6.3.2. Er zijn verschillende fasen te herkennen in de wijze waarop
slachtoffers naar hulp zoeken
Uit de interviews en focusgroepen blijkt dat er in het hulpzoekgedrag van
slachtoffers grofweg drie fasen zijn te onderscheiden:
1.

2.

In de eerste fase herkennen slachtoffers niet dat hen iets grensoverschrijdends is overkomen. Het niet herkennen van het probleem zorgt ervoor
dat in deze eerste fase een hulpvraag vaak ontbreekt.
In de tweede fase zoeken slachtoffers naar informatie over hetgeen hen
is overkomen. Zij proberen te duiden wat er is gebeurd, wat dit betekent
en wat ze nu moeten doen. Drempels om hulp te zoeken bestaan er in

3.

deze fase veelal uit dat slachtoffers loyaliteit met en afhankelijkheid van
de pleger ervaren. Dit gaat vaak gepaard met angst voor zichzelf of hun
naasten als zij er wel over praten.
In de derde fase zoeken slachtoffers daadwerkelijk hulp. Veelal zoeken
slachtoffers eerst naar informele hulp. Zij gaan bijvoorbeeld in gesprek
met een vriend, vriendin, partner of familielid. Daarna komen zij pas bij
formele hulpinstanties terecht.

Niet elk slachtoffer doorloopt deze drie fasen maar een grote groep doet dat
ook wel. Het hulpzoekgedrag van slachtoffers is afhankelijk van de fase waarin
zij zich bevinden. In elke fase spelen andere drempelverhogende en drempelverlagende factoren een rol in de behoefte aan, en eventuele zoektocht naar,
laagdrempelige hulp.
Eerste fase: Herkennen dat je iets is overkomen
In de eerste fase van het hulpzoekgedrag is vooral een normstellend referentiekader belangrijk. Veelal realiseren slachtoffers zich niet dat er sprake is van
grensoverschrijdend of gewelddadig gedrag. Het ontbreekt aan een referentiekader waardoor slachtoffers geneigd zijn de ernst van de situatie te bagatelliseren. Het grensoverschrijdend of gewelddadig gedrag is langzaam steeds
verder geëscaleerd en genormaliseerd. Schaamte en schuld, het grote taboe
wat op het onderwerp ligt, twijfel of het echt wel zo erg is en twijfel over je
eigen aandeel erin, maakt dat slachtoffers er niet over durven of kunnen praten.
Landelijke campagnes, voorlichting over wat grensoverschrijdend gedrag is
en wat huiselijk of seksueel geweld of mensenhandel is, kunnen slachtoffers
er bewust van maken dat zij te maken hebben (gehad) met een onveilige en
grensoverschrijdende situatie. Veel slachtoffers geven aan dat een gesprek met
een externe persoon die hen een spiegel voorhield of een gebeurtenis, zoals een
uitzending bij televisieomroep MAX over ouderenmishandeling, hen bewust
heeft gemaakt van de onwenselijke en onveilige situatie.
95

Daarnaast hebben slachtoffers de rust nodig om te kunnen reflecteren op de
situatie waarin zij verkeren. Met name slachtoffers die langdurig te maken
hebben met huiselijk of seksueel geweld, misbruik of uitbuiting hebben behoefte
aan een time-out of veiligheid zonder dat ze een expliciete hulpvraag hebben.
Tweede fase: betekenis geven aan wat je is overkomen
De tweede fase van het hulpzoekgedrag is veelal gericht op het duiden van de
eigen ervaring. Veel mensen gaan op zoek naar herkenning van hun situatie
door op internet informatie te zoeken of door een telefonisch hulplijn te bellen
om, meestal anoniem, over hun ervaring te kunnen praten. In dat zoekproces
zijn een aantal mechanismen van belang.
Een persoonlijke relatie met de pleger kan het lastig maken om het taboe te
doorbreken en hulp voor zichzelf te zoeken. Slachtoffers worstelen veelal met
gevoelens van loyaliteit en afhankelijkheid naar de pleger, bijvoorbeeld als de
pleger een ouder of partner of goed aangeschreven trainer is. Daarnaast zijn
slachtoffers soms bang voor de consequenties die het kan hebben voor zichzelf
of hun naasten als zij naar buiten komen met hun verhaal.
Slachtoffers hebben er in deze fase dan ook behoefte aan om, veelal online en
anoniem, te zoeken naar informatie over hetgeen hen overkomen is, wat dit betekent en wat zij zouden kunnen doen. Slachtoffers maken gebruik van websites,
chatfuncties of telefonische hulplijnen. Ongeveer de helft van de landelijke
organisaties in het deskresearch besteedt op hun website aandacht aan wat
geweld is en wat mogelijke gevolgen van geweld kunnen zijn. Bijvoorbeeld door
het noemen van signalen of door het delen van ervaringsverhalen. Dergelijke
informatie kan slachtoffers ook een spiegel voorhouden.

Welke vorm van contact en hulp slachtoffers ook kiezen, in deze tweede fase
waarin slachtoffers proberen te duiden wat hen is overkomen, is anonimiteit van belang. Waar slachtoffers een hoge drempel ervaren bij het zoeken
van toegang tot de reguliere hulpverlening, durven zij hun verhaal vaak wel
anoniem of digitaal te delen. Slachtoffers willen informatie inwinnen of hun
verhaal delen zonder dat dit meteen consequenties heeft. Uit de deskresearch komt naar voren dat voor alle geweldsvormen er de mogelijkheid is om
anoniem te bellen of te chatten. Ook landelijke organisaties die specifieke
doelgroepen bedienen bieden vrijwel altijd de mogelijkheid tot anoniem bellen
of chatten, echter hebben zij niet altijd expertise in huis om hulp te verlenen
bij minder voorkomende vormen van geweld zoals ouderenmishandeling of
mensenhandel.
Derde fase: daadwerkelijk hulp of ondersteuning zoeken
In de derde fase zoeken slachtoffers daadwerkelijk hulp of emotionele steun.
Veelal zoeken slachtoffers eerst informele emotionele steun of hulp. Zij gaan
bijvoorbeeld in gesprek met een vriend, vriendin, partner of familielid. Daarna
komen zij pas bij formele hulpinstanties terecht.
De eerste reactie van familie, vrienden of professionals is essentieel. Vanwege
de schaamte, de twijfel over de ernst en hun eigen aandeel, en de impact die het
kan hebben op de pleger zijn slachtoffers heel gevoelig voor afwijzende reacties
op hun verhaal. Een bagatelliserende of niet gelovende reactie kan slachtoffers
weer voor lange tijd doen zwijgen over hun ervaringen en gevoelens.
Slachtoffers kunnen ook hulp zoeken omdat ze helemaal vastlopen en allerlei
klachten en problemen ontwikkelen of bijvoorbeeld gedachtes hebben over het
zelf gebruiken van geweld tegen de pleger of zichzelf. Dergelijke gedachtes
kunnen als een wake-up call functioneren en slachtoffers doen realiseren dat
hun situatie onhoudbaar is en ze hulp nodig hebben.

96

Laagdrempelige hulporganisaties bieden vaak zelf geen hulp en zorg, maar
richten zich vooral op het wegwijs maken in het aanbod, informatieverstrekking over wat geweld is en mogelijke gevolgen, of het bieden van een meldfunctie. Ook richten veel organisaties zich via hun website op het wegwijs
maken in het aanbod.

Voor de verschillende fasen van het hulpzoekgedrag hebben we een overzicht
gemaakt van de algemene drempelverhogende en drempelverlagende factoren.
Daarnaast hebben we in het schema een overzicht gemaakt van specifieke
factoren die duidelijk gekoppeld zijn aan het type geweld, de context waarbinnen het geweld plaatsvindt of specifieke doelgroepen.

Een kwart van de landelijke laagdrempelige organisaties biedt zelf daadwerkelijk hulp of ondersteuning. Ook algemene lokale ingangen, zoals huisartsen
en het wijkteam bieden met name acute crisishulp of lichte ondersteuning.
Voor meer specialistische hulp is een doorverwijzing nodig via algemene lokale
ingangen, waaronder de huisarts of het wijkteam. Veel laagdrempelige hulporganisaties verwijzen op hun website naar bijvoorbeeld Veilig Thuis of in geval
van crisis, naar de politie.
Het is voor slachtoffers belangrijk dat ze op het moment dat ze een dringende
hulpvraag ervaren, gelijk ergens terecht kunnen. Veelal vindt het geweld niet
plaats tussen negen uur ’s ochtend en vijf uur ’s middags, de tijden dat hulporganisaties veelal bereikbaar zijn. Slachtoffers hebben behoefte aan 24/7 bereikbaarheid. Uit het deskresearch blijkt dat voor alle geweldsvormen er 24/7 een
organisatie bereikbaar is. Lokale ingangen, zoals politie, Centrum Seksueel
Geweld en Veilig Thuis, spelen hierin een belangrijke rol met 24/7 bereikbare
telefoonnummers en daarnaast chats die tijdens bepaalde uren beschikbaar
zijn of dus beperkt bereikbaar zijn. Landelijke laagdrempelige organisaties die
zelf niet 24/7 bereikbaar zijn, verwijzen naar deze 24/7 contactmogelijkheden.
Een aantal slachtoffers heeft in het zoekproces ook behoefte aan outreachende
hulpverlening die bij hen thuis komt, omdat ze niet in staat zijn om zelfstandig
naar de organisatie toe te gaan, bijvoorbeeld vanwege lichamelijke beperking
of psychische gevolgen van het geweld zoals extreem angstig zijn en niet meer
naar buiten durven gaan. Van de laagdrempelige hulporganisaties vermeldt
maar een handjevol organisaties op hun website dat zij outreachend werken.

97

Schema 6.1 Overzicht van drempelverhogende en drempelverlagende factoren
Drempel verhogend

Drempel verlagend

Verantwoordelijk

Fase 1
Hulpvraag
ontbreekt

• Schaamte en schuldgevoel.
• Twijfel over geweldservaring en eigen rol.
• Taboe op het bespreken van geweld.
• Normaliseren en minimaliseren van geweld.
• Vermijdingsstrategie om geweld te vermijden.
• Onmacht jongeren ten aanzien van ouderlijk gedrag.

• Iemand die een spiegel voorhoudt aan het slachtoffer en pleger.
• Maatschappelijke discussie over grensoverschrijdend gedrag.
• Rust om te kunnen reflecteren: niet alleen maar bezig zijn met overleven.
• Wake-up call, realiseren dat er een grens is bereikt.
• Aandacht vanuit de hulpverlening voor pleger.

• Sociale omgeving slachtoffer.
• Hulporganisaties.
• Overheid via campagnes.

Fase 2
Anoniem
informatie
inwinnen

• Loyaliteit naar en afhankelijkheid van pleger.
• Angst door dreigementen van pleger.
• Genderstereotype beelden en taboes (mythes over
seksueel geweld, mannelijke plegers).
• Geen toegang tot internet of telefoon (mensenhandel).

• Sterke wens om naasten te beschermen.
• Anonieme informatievoorziening over grensoverschrijdend gedrag, mogelijke
hulp en wat er gebeurt als je om hulp vraagt. Via websites, social media,
chatfuncties en telefonisch .
• Goede eerste reactie op disclosure: de tijd nemen, vragen stellen en helpen
met het verhelderen van situatie en problematiek.
• Voorlichting sociale netwerk van slachtoffer van bijvoorbeeld
ouderenmishandeling/slachtoffers met een fysieke beperking.

• Hulporganisaties.
• Sociale omgeving.
• Overheid als opdrachtgever van
hulporganisaties.

Fase 3
Hulp zoeken

• Geen warm sociaal netwerk.
• Ontbreken van vertrouwen sociaal netwerk.
• Sociaal netwerk niet willen belasten.
• Geen heldere hulpvraag.
• Afgegeven signalen worden niet opgepikt.
• Eerdere negatieve ervaringen (in)formele hulp.
• Angst voor negatieve consequenties (zoals
uithuisplaatsing kinderen, verlies verblijfsvergunning)
(bij plegers angst voor sociale en juridische gevolgen).
• Angst voor pleger als over geweld wordt gesproken.
• Geen duidelijk beeld van hulpverlening.
• Weinig cultuur sensitieve hulp.

• Contact met lotgenoten en ervaringsdeskundigen.
• Ondersteuning voor naasten van slachtoffers die informele hulp bieden
• Expliciet doorvragen bij signalen die mogelijk kunnen duiden op een
geweldservaring.
• Vragen stellen om slachtoffers te ondersteunen in het verhelderen van hun
situatie.
• Erkenning van verhaal.
• Begeleiding richting passende hulp (inzet ervaringsdeskundigen, intermediairs of buddies).
• Heldere informatievoorziening over wat er gebeurt als een slachtoffer om hulp
vraagt en beschrijvingen van de ervaringen van slachtoffers die dit traject al
hebben doorlopen.
• Gender- en cultuur sensitieve hulp.

• Instellingen die verantwoordelijk zijn
voor de kwaliteit van de professionals.
• Overheid als opdrachtgever van
hulporganisaties, die verantwoordelijk is voor voldoende aanbod
waarnaar verwezen kan worden.

Aangifte of
melding doen

• Nadruk op feitelijke benadering bij aangifte en de duur
en complexiteit van het proces.
• Geen of gebrekkig bewijs.
• Geen vertrouwen in officiële instanties.

• Goede informatievoorziening over procedures van melding en aangifte.

• Politie.
• Hulporganisaties.

Vindbaarheid en
toegankelijkheid
laagdrempelige
diensten

• Verwarring over hetgeen een meldpunt of hulplijn kan
doen.
• Overweldigd door aanbod: niet weten waar je precies
heen moet.
• Hulpvragen worden niet altijd meteen opgepikt: vergt te
veel om juiste hulp te vinden.
• Hulp is moeilijk bereikbaar voor slachtoffer (slachtoffer
te kwetsbaar om te reizen, geen financiële middelen voor
vervoerskosten).

• Informatie verstrekken over grensoverschrijdend gedrag, de mogelijkheden en
ervaringen met hulpverlening, bijvoorbeeld online en via social media.
• Bij media aandacht voor grensoverschrijdend gedrag altijd informatie over
waar hulp te vinden is voor andere slachtoffers.
• Doorvragen naar situatie en behoeften van slachtoffer.
• Tijd nemen om vertrouwensband op te bouwen.
• Hulpinstanties ook buiten kantoortijden en zonder afspraak bereikbaar.
• Meer organisaties die ook outreachend werken en naar een slachtoffer toe
gaan.
• Actieve doorverwijzing naar passende hulp, eventueel via buddy/intermediair.
Minder wachtlijsten en hulp om wachttijd te overbruggen.

• Hulporganisaties.
• Hulpverleners.
• Media: informatievoorziening over
hulpmogelijkheden na items die
daaraan gerelateerd zijn.
• Overheid.

98

6.4.

Het hulpzoekgedrag van slachtoffers

Een van de conclusies is dat slachtoffers niet zozeer hulp zoeken voor de
geweldservaring an sich maar veelal hulp zoeken voor de klachten die het
gevolg zijn van het geweld. Daarnaast blijkt de context van het geweld zelf of
van het slachtoffer bepalend te zijn voor het zoek- en verwerkingsproces. Er is
ook een groep slachtoffers die vooral wil ontsnappen aan de acute onveiligheid
en op zoek is naar rust en veiligheid, maar die geen expliciete hulpvraag heeft.
6.4.1. Slachtoffers zoeken veelal hulp voor klachten die gevolg zijn van
geweld maar niet voor geweldservaring
Slachtoffers kunnen te maken krijgen met negatieve gevolgen van een geweldervaring, zoals slaapproblemen, depressieve of suïcidale gevoelens. Slachtoffers
zoeken dan wel hulp voor deze klachten, die een gevolg zijn van het meegemaakte geweld of grensoverschrijdend gedrag, maar niet voor de situatie die
eraan ten grondslag ligt. Enerzijds omdat slachtoffers zelf niet bewust zijn van
de relatie tussen beiden, anderzijds omdat slachtoffers het onderwerp willen
vermijden en het gemakkelijker vinden om over hun klachten te praten dan
over de onderliggende oorzaak ervan.
Veelal komen slachtoffers voor deze klachten eerst bij de huisarts terecht, ook
omdat de huisarts degene is die verantwoordelijk is voor de doorverwijzing.
Van belang is dat de huisarts maar ook andere professionals de signalen leren
herkennen dat er meer aan de hand is dan de klachten waarvoor hun cliënt
komt. Het hoort bij hun professionele deskundigheid om door te vragen naar
oorzaken van psychische of fysieke klachten en er niet voor te schuwen te
vragen naar ongemakkelijke onderwerpen zoals seksueel misbruik of huiselijk geweld.

Van belang is dat professionals zich realiseren dat slachtoffers soms bewust
het onderwerp vermijden, omdat zij bang zijn voor de mogelijke consequenties
als het geweld of misbruik bekend wordt. In het geval van mensenhandel en
arbeidsuitbuiting zijn slachtoffers soms bang dat zij het land uitgezet worden
als zij de aandacht op zichzelf vestigen. Bij huiselijk geweld of kindermishandeling is men bang dat kinderen uithuisgeplaatst worden vanwege de onveilige situatie thuis. Slachtoffers in de sportwereld zijn bang voor de impact die
praten heeft op hun (sport)carrière, en slachtoffers van ouderenmishandeling vrezen eenzaamheid als de relatie met de kinderen hierdoor verbroken
of verstoord wordt.
6.4.2. De context van het geweld is essentieel voor het zoek- en
verwerkingsproces
Zowel de aard van het geweld als de context waarbinnen het geweld plaatsvindt is van belang voor het zoek- en verwerkingsproces met name in die
situaties waarin het geweld of misbruik langdurig en soms chronisch is en
waar er sprake is van een afhankelijkheidsrelatie ten opzichte van de pleger.
Van belang is of men de pleger kent, of er sprake is van ongelijke machtsverhouding tussen slachtoffer en pleger.
De context waarbinnen het geweld zich afspeelt heeft invloed op de wijze waarop
slachtoffers naar hulp zoeken en hetgeen hen overkomen is te verwerken.
Slachtoffers geven aan dat het vaak lang duurt voordat ze de juiste hulp hebben
gevonden. Dat komt doordat de hulpvraag niet altijd helder gearticuleerd wordt
(om hulp vragen voor andere problemen), maar ook doordat hulpverleners te
weinig kennis hebben van de context waarin het geweld heeft plaatsgevonden
en er handelingsverlegenheid is bij hulpverleners om expliciet ernaar te vragen
als er wel impliciete signalen gegeven worden. Voor veel slachtoffers is het van
belang dat men begrijpt binnen welke context het geweld of misbruik heeft
plaatsgevonden. Als dit binnen een geloofsgemeenschap of binnen de sportvereniging plaats heeft gevonden, dan geeft dat een geheel andere kleur aan
99

de ervaring en de verwerking ervan. Of een slachtoffer grensoverschrijdend
gedrag heeft meegemaakt binnen de LHBTIQ+ gemeenschap kan ook verschil
maken, bijvoorbeeld als je nog niet uit de kast bent gekomen of juist nog aarzelt
over je seksuele voorkeur. Slachtoffers willen niet uit hoeven te leggen wat deze
context van betekenis is als de professional geen oog hiervoor heeft.
Kennis over de context van het geweld en de achtergrond van de slachtoffers
kan ook voorkomen dat verkeerde aannames gemaakt worden of dat er sprake
is van secundaire victimisatie omdat de vragen van hulpverleners het gevoel
van het slachtoffer bevestigt dat zij mede de oorzaak van het ongewenste
geweld is of dat zij het gevoel heeft te overdrijven. Tevens moet voorkomen
worden dat er oplossingen geboden worden die niet bijdragen aan de verwerking ervan.
Aparte aandacht moet er ook zijn voor mensen die niet bekend zijn met het
Nederlandse zorgsysteem, zoals mensen met een migratieachtergrond of
nieuwkomers zoals vluchtelingen. Maar ook slachtoffers die te maken hebben
met mensenhandel of arbeidsuitbuiting, die niet in bezit zijn van verblijfsstatus,
hebben veelal geen idee waar zij terecht kunnen en zijn zeer terughoudend in
het benaderen van officiële instanties uit angst voor juridische consequenties.
Een intermediair155 of een vertrouwenspersoon is van belang voor degenen
die niet rechtstreeks toegang tot de zorg en hulp hebben en niet bekend zijn
met het Nederlandse zorg- en rechtssysteem. Allerlei misverstanden kunnen
daarmee voorkomen worden.

155 Een intermediair is een tussenpersoon die een brugfunctie kan vervullen naar allerlei instanties
waarmee mensen met een migratieachtergrond niet bekend mee zijn. Ook omdat zij niet altijd op de
hoogte zijn van de Nederlandse systeem en de taal soms niet goed beheersen kan zo’n intermediair
een verbindende burgfunctie vervullen in het beter toegankelijk maken van voorzieningen. Een
intermediair kan afkomstig zijn uit een migrantenorganisatie maar dat hoeft niet.

Een andere groep die specifieke aandacht nodig heeft, zijn mensen die binnen
een instelling te maken krijgen met seksueel overschrijdend gedrag of misbruik,
zoals ouderen of mensen met een lichamelijke beperking of mensen met een
verstandelijke beperking die in een zorginstellingen verblijven of thuis afhankelijk zijn van mantelzorg. Voor deze doelgroep die veelal niet zelfstandig om
hulp kan vragen kan het sociale netwerk of de huisarts of de wijkverpleegkundige of het personeel van de zorginstelling een belangrijke signalerende
functie hebben. Daarnaast geven deze slachtoffers aan dat zij behoefte hebben
aan een buddy, een vrijwilliger die een hulpbehoevende medemens steunt, die
de brug kan vormen naar de toegang tot zorg.
Vooral als slachtoffers van bijvoorbeeld mensenhandel in een onveilige situatie zitten waarin het geweld of de uitbuiting nog steeds speelt, is er in de
eerste plaats behoefte aan rust en een time-out in de vorm van een veilige plek
zonder dat zij een concrete hulpvraag hebben ten aanzien van hun persoonlijke klachten. Hoewel er wel veilige plekken zijn voor deze groep slachtoffers,
zijn deze niet altijd toegankelijk en denken ze soms dat hulp zoeken ook geen
zin heeft.
Ten slotte is er een groep slachtoffers die te maken krijgt met (seksueel) geweld
binnen een institutionele setting zoals de sport- of hobbyclub. Het is vooral
van belang dat deze instituties goede procedures hebben met vertrouwenspersonen die men ‘echt’ kan vertrouwen en heldere klachtenregelingen om
ongewenst gedrag aan de orde te stellen. Deze procedures zoals een klachtenregeling of een vertrouwenspersoon hebben de functie om de slachtoffers
te beschermen tegen de plegers en te zorgen dat het voorkomt datde pleger
verhaal gaat halen bij het slachtoffer omdat zij het grensoverschrijdend gedrag
of geweld aangekaart heeft. Hierbij is de cultuur ten aanzien van ongewenst
gedrag binnen de organisatie ook van belang. Een normstellend kader waarin
wordt beschreven wat als ongewenst grensoverschrijdend gedrag beschouwd
wordt, kan er aan bijdragen dat slachtoffers eerder aan de bel trekken.

100

6.5.

Waar kunnen de slachtoffers terecht, hoe verloopt het
proces van het vinden van de laagdrempelige help

Een van de onderzoeksvragen is waar kunnen slachtoffers terecht als zij laagdrempelige hulp zoeken en of ze die hulp weten te vinden. De toegang naar
laagdrempelige hulp en ondersteuning blijkt niet eenvoudig te zijn. Het is
veelal een langdurig en ingewikkeld proces om de juiste hulp te vinden. In
deze paragraaf beschrijven we het proces en de mogelijkheden om de toegankelijkheid te bevorderen.
6.5.1.

Toegang naar laagdrempelige hulp verloopt moeizaam

Uit de inventarisatie en de gesprekken met de slachtoffers blijkt dat er sprake
is van een enorm aanbod van voorzieningen. Maar tegelijkertijd is duidelijk
dat de juiste hulp moeilijk vindbaar is en dat het aanbod niet afdoende is voor
bepaalde specifieke doelgroepen. Ten eerste zien slachtoffers door de bomen
het bos niet meer. Slachtoffers verdwalen in de enorme hoeveelheid aan telefoonnummers, websites met informatie en voorzieningen. Slachtoffers gaven
in de focusgroepen en interviews vrijwel unaniem aan dat het een hele zoektocht was om passende zorg en behandeling te vinden die aansloot op het
type geweld en hun persoonlijke behoeften. Dit beeld wordt bevestigd door de
professionals die we gesproken hebben. Ook de deskresearch waarbij de zoekterm ‘hulp bij huiselijk geweld’ gebruikt werd, leverde meer dan een miljoen
zoekresultaten op. Er is meer afstemming nodig als het gaat om de overlap in
de hoeveelheid aanbod.
Ten tweede is het nodig om een direct toegankelijk zorgaanbod te hebben.
Het heeft geen zin om de toegang goed te organiseren als daarna niet gelijk
hulp ingezet wordt door wachtlijsten, herhaalde intakes of doordat iemand
wordt geadviseerd of doorverwezen waarna zijzelf weer verder actie moeten
ondernemen om het contact te zoeken. Ook blijkt uit de deskresearch dat de
toegang tot het zorgaanbod lang niet altijd goed geborgd is: veel organisaties

richten zich op het wegwijs maken in het aanbod en ook adviseren welke (hulp)
mogelijkheden er zijn. Echter, vaak kunnen landelijke algemene organisaties
niet een formele doorverwijzing doen en zijn zij hiervoor afhankelijk van algemene lokale ingangen zoals het wijkteam of de huisarts. Daardoor kan het zijn
dat slachtoffers ‘van het kastje naar de muur’ worden gestuurd of opnieuw
een drempel over moeten om bij de geadviseerde organisatie aan te kloppen.
Ten derde kwam uit de focusgroepen naar voren dat een aantal specifieke
doelgroepen ervaren dat het algemene aanbod onvoldoende aansluit op hun
behoeften aan hulp. Dit geldt met name voor niet-Nederlandstalige slachtoffers,
slachtoffers met een fysieke beperking en voor plegers. Vanuit de deskresearch
wordt bevestigd dat het landelijk beschikbare aanbod voor deze doelgroepen
beperkt is. De informatie van de landelijk beschikbare/opererende laagdrempelige organisaties is voor ongeveer een kwart ook in het Engels of andere
talen beschikbaar; driekwart dus niet. Veder zien we dat er wel een aantal
landelijke organisaties zijn die daadwerkelijk hulp aanbieden voor plegers .
Als het gaat om laagdrempelige voorzieningen, zoals lotgenotencontact of
maatjesprojecten, dan verschilt het aanbod voor plegers sterk van regio tot
regio. In Brabant, Utrecht en Gelderland is er een redelijk aanbod, maar in veel
andere regio’s is het laagdrempelige aanbod zeer beperkt. Voor plegers is er
buiten kantooruren geen enkel telefoonnummer beschikbaar als zij behoefte
hebben aan steun of hulp. Alleen voor (potentieel) plegers van seksueel kindermisbruik is er de mogelijkheid van telefonisch of online contact in de avonduren of weekenden.
Andere specifieke doelgroepen waar geen toegespitst aanbod voor is gevonden
zijn slachtoffers binnen islamitische, hindoeïstische en boeddhistisch geloofsgemeenschappen en studentenverenigingen en hobbyclubs. Het aanbod voor
deze specifieke doelgroepen kan verder worden geoptimaliseerd door een
intermediair in te zetten en culturele sensitief te werken bij laagdrempelige
voorzieningen.

101

6.5.2. Stroomlijning van het proces is nodig
Uit de verhalen van de slachtoffers komt ook naar voren dat een eerste contact
met een hulpverlener, al dan niet anoniem via chats of telefoon, te weinig
houvast biedt om op de juiste plek terecht te komen voor hulp. Begeleiding
van slachtoffers in dit proces is belangrijk.
Daarnaast zou het voor sommige mensen, voor wie het niet gemakkelijk is
om zelf de hulp te organiseren zoals mensen met een verstandelijke of fysieke
beperking, ouderen of mensen die te maken hebben met arbeidsuitbuiting
om een buddy of contactpersoon te krijgen die hen helpt om de juiste hulp en
ondersteuning te vinden en te krijgen. Dit kan een ervaringsdeskundige zijn,
maar het kan ook iemand zijn uit het eigen netwerk of een professional. De
resultaten van het onderzoek laten zien dat enerzijds slachtoffers snel afhaken
als zij het gevoel hebben niet begrepen te worden of bij de verkeerde deur
aankloppen. Anderzijds laat de ervaringen van slachtoffers ook zien dat zij
zeer vasthoudend zijn in hun zoektocht om de juiste hulp te krijgen. Dit laatste
mede doordat de klachten die aanleiding waren voor het zoeken van de hulp
niet zomaar verdwijnen.
6.5.3. De inzet van ervaringsdeskundigen kan de drempel verlagen
Wat helpt zijn ervaringsdeskundigen die hetzelfde hebben meegemaakt of
lotgenotencontact. De wetenschap dat de ander hetzelfde heeft meegemaakt,
maakt het voor slachtoffers gemakkelijker om te praten over wat hen overkomen
is en welke impact het heeft. Een mogelijke oplossing die in de gesprekken
aan de orde kwam, is dat standaard aangeboden moet worden om een ervaringsdeskundige te spreken. Maar slachtoffers geven aan dat daarnaast ook
professionele hulp en behandeling nodig is om daadwerkelijk hun problemen
als gevolg van geweld op te lossen en te verwerken. Hoewel een ervaringsdeskundige professional de ideale oplossing zou zijn, realiseren slachtoffers
zich ook dat dit veelal niet haalbaar is. We zien in de deskresearch dat bij

ongeveer een kwart van de landelijke organisaties hulp wordt geboden door
ervaringsdeskundige vrijwilligers of ervaringsdeskundige professionals. Vaak
zijn dit organisaties die zijn opgericht door ervaringsdeskundigen. Slachtoffers
kunnen dus terecht bij deze organisaties als zij behoefte hebben aan contact
met ervaringsdeskundige vrijwilligers of professionals. Ongeveer een derde
van de landelijke organisaties biedt lotgenotencontact aan via bijvoorbeeld
lotgenotendagen of lotgenotenfora.
In het geval dat ervaringsdeskundigen niet beschikbaar zijn, is het wederom
van belang dat professionals directe vragen stellen over de context van de
slachtoffers en de impact van het soort geweld. Dit helpt de professional om
bewust te worden hoe de context bepalend kan zijn voor het verwerkingsproces van de slachtoffers.

6.6.

Belangrijkste conclusies van het onderzoek voor plegers

Niet alle plegers van geweld, zoals bijvoorbeeld bij mensenhandel of eergerelateerd geweld vinden hun eigen gedrag problematisch en dat zij hulpnodig
hebben. Bij eergerelateerd geweld kan de pleger geweld gebruiken vanuit de
overtuiging dat daarmee de eer van de familie beschermd of hersteld wordt. Bij
mensenhandel is er sprake van crimineel handelen waarbij niet de verwachting is dat plegers hulp zoeken om hun gedrag te veranderen. Het zijn vooral de
plegers van (seksueel en huiselijk) geweld, waarbij sprake is van (beginnende)
agressie, die zich realiseren dat het wel eens echt mis kan gaan als het geweld
nog meer uit de hand loopt. In het onderzoek is alleen met mannelijke plegers
van huiselijk geweld en seksueel geweld gesproken. In het hulpzoekgedrag van
deze plegers zijn dezelfde fasen te onderscheiden als bij slachtoffers.

102

6.6.1.

Eerste fase: geen probleemarticulatie en hulpvraag

In de eerste fase identificeren plegers zich niet als zodanig. De drempel om hun
gewelddadige of grensoverschrijdend gedrag te herkennen is groot. Stereotype
beelden over mannen die hun eigen problemen oplossen, in plaats van hulp te
zoeken, kunnen ertoe bijdragen dat mannelijke plegers ervaren dat het taboe
is om kwetsbaar te zijn en niet op hun gedrag reflecteren. Zolang plegers niet
herkennen dat hun gedrag problematisch is, formuleren zij ook geen hulpvraag.
Het helpt plegers in deze fase om het eigen gewelddadige gedrag te herkennen
als feiten bij geweld, zoals verwondingen, benoemd en genormeerd worden,
en hen op constructieve wijze een spiegel voorgehouden wordt door mensen
uit de omgeving.
6.6.2. Tweede fase: anoniem informatie inwinnen over gedrag
In de tweede fase zoeken plegers naar informatie over hun gedrag en situatie.
Zij willen hun gedrag en situatie duiden en weten wat ze nu moeten doen.
Schaamte, vooroordelen en angst voor juridische gevolgen weerhouden plegers
er in deze fase van om openlijk informatie in te winnen over hun gewelddadig gedrag. Anonieme informatievoorziening en hulpverlening werkt dan
drempelverlagend.
6.6.3. Derde fase: hulp zoeken, maar plegersensitieve hulp is moeilijk
vindbaar
Na het anoniem aftasten van de eigen situatie en mogelijke vervolgstappen,
zoeken plegers in de derde fase daadwerkelijk hulp. In deze fase is de voornaamste drempel dat er relatief weinig hulpverlening beschikbaar is voor
plegers. Het is van belang dat hulp makkelijk vindbaar is en snel geboden kan
worden, met name kort na een incident. In een crisissituatie wordt de noodzaak voor hulp meer gevoeld door slachtoffers en plegers. Als hulp dan geboden
wordt, is het voor het blijvend gemotiveerd houden van plegers van belang als

hulpverlening de situatie van kinderen en een (ex-)partner expliciet meeneemt
in het perspectief waar naartoe gewerkt wordt. Plegers hebben tevens behoefte
aan gendersensitief en traumasensitief werkende hulpverleners en waarderen
de inzet van ervaringsdeskundigen. In gesprek met ervaringsdeskundigen
wordt herkenning van de problematiek gewaardeerd evenals de aandacht die
ervaringsdeskundigen hebben voor de oorzaken die leiden tot geweld, zoals
de stress die plegers ervaren door allerlei problemen die er spelen.

6.7.

Hoe verhoudt het bestaande aanbod ten aanzien van de
behoefte van slachtoffers en plegers?

Zoals eerder in dit hoofdstuk besproken, is er een enorme veelheid aan laagdrempelige voorzieningen op gemeentelijk, regionaal of landelijk niveau
beschikbaar. Niet van alle voorzieningen is bekend hoeveel slachtoffers er
gebruik van maken. Zo zijn er geen cijfers bekend in hoeverre slachtoffers
van geweld naar de huisarts gaan. Dit is ook lastig om te registreren omdat
slachtoffers doorgaans voor andere klachten (veelal wel het gevolg van het
geweld) naar de huisarts of wijkteams gaan. Van een aantal organisaties zijn
er wel cijfers bekend. Uit deze cijfers blijkt dat er maar een klein aantal van de
slachtoffers bereikt wordt. Van de algemene hulplijnen wordt zowel gebruik
gemaakt door vrouwelijke als mannelijke slachtoffers. Van specifieke voorzieningen zijn het vooral vrouwelijke slachtoffers die zich melden. Slechts twee
organisaties registreren wanneer het geweldsincident heeft plaatsgevonden
en hoe lang het geduurd heeft voordat zij zich aanmelden bij de organisatie.
Daaruit blijkt dat veelal gewacht wordt voordat er hulp wordt gezocht.
Daarnaast is er op het internet een enorme hoeveelheid aan informatie waar
slachtoffers terecht kunnen, dit geldt overigens niet voor plegers. Een website
die voor vrijwel alle geweldsvormen hoog scoort in de Google zoekresultaten
is SlachtofferWijzer.nl. Lastig blijft het om in deze hoeveelheid van websites
algemene informatie te vinden over waar je terecht kan voor directe hulp. Veel
websites zijn ook meer gericht op professionals zodat het lastig is om de juiste
informatie voor slachtoffers eruit te filteren.
103

Voor plegers van geweld zijn zeer weinig websites te vinden die zich op deze
specifieke doelgroep richten. Daarnaast zijn er geen organisaties die buiten
kantooruren bereikbaar zijn voor plegers, met uitzondering van plegers van
seksueel kindermisbruik.
Kortom er is sprake van veel en zeer gevarieerd laagdrempelige hulpaanbod,
waarbij we niet weten hoeveel slachtoffers er gebruik van maken en of slachtoffers hierdoor beter de juiste hulp weten te vinden.

wel een aantal facetten dat essentieel is als het gaat om de toegang, ongeacht
welke vorm. Facetten van toegang die essentieel zijn:
Competentie van professionals die de slachtoffers te woord staan:
z

z

6.8.

Suggesties om de laagdrempelige toegang te
verbeteren

Grensoverschrijdend gedrag is een veel groter probleem dan vaak wordt
gedacht. Tegelijkertijd geven slachtoffers aan dat zij zich niet realiseren dat
er sprake is van grensoverschrijdend gedrag en dat schaamte of schuldgevoel maakt dat zij hiervoor geen hulp zoeken. Belangrijk is om een normstellend publiek debat te blijven voeren door middel van campagnes of voorlichting die gericht zijn aan de verschillende fasen van hulp zoeken. Naast een
goede toegang is van belang om goede landelijk gecoördineerde voorlichting
te bieden, die niet alleen gericht is op de slachtoffers maar ook op het sociale
netwerk, aangezien deze een belangrijke functie vervullen in het hulpzoekgedrag van de slachtoffers. De voorlichting moet gericht zijn op psycho-educatie.
Psycho-educatie over wat is grensoverschrijdend gedrag en wat is de mogelijke impact van de geweldservaring. Deze voorlichting moet breed uitgezet
worden via allerlei kanalen zoals sociale media, het publieke debat op tv, radio
en krant of juist op scholen. Een goed voorbeeld is de klokhuisaflevering over
kindermishandeling die gebruikt wordt als lespakket op scholen.
Zoals al eerder geconstateerd, is de behoefte aan laagdrempelige voorzieningen
zeer divers. Waar de één graag de mogelijkheid heeft van een chatfunctie, wil
de ander graag persoonlijk contact en de derde een inloopmogelijkheid. Er zijn

z

z

z

z

Kwalitatief goede professional die het gesprek met een slachtoffer kan
voeren zonder vooroordelen, waardoor secundaire victimisatie voorkomen
kan worden omdat professionals gender- en cultuursensitief zijn.
Heldere triage bij de voordeur over wat de behoefte is van het slachtoffer
gezien de aard van het geweld en de context waarin dat plaatsvindt.
Aandacht voor de onveiligheid van de slachtoffers en het triageren van
acuut en structureel gevaar.
Kennis bij professionals over de impact van het soort geweld en de specifieke context waarin het geweld plaatsvindt of heeft gevonden.
Bewustzijn dat er verschillende fasen in hulpzoekgedrag zijn die om andere
reacties vragen van professionals.
Slachtoffers niet alleen als slachtoffer behandelen maar hen in hun kracht
laten en de regie laten houden.

Kennis van de professionals van de sociale kaart en goede doorverwijzing en
begeleiding daarnaartoe:
z

z

z

Professionals in de laagdrempelige voorzieningen hebben zicht op het
netwerk van ketenpartners zodat zij slachtoffer of pleger kunnen verwijzen
naar instellingen waar de juiste hulp gevonden kan worden.
Goede doorleiding van slachtoffer en pleger na melding is van belang. Zij
moeten niet zomaar een nummer krijgen dat ze kunnen bellen; warme
overdracht is wenselijk.
Bij eerste contact, het slachtoffer en de pleger aanbieden dat er contact kan
zijn met een ervaringsdeskundige of intermediair die bijvoorbeeld een rol
kan vervullen in een goede doorgeleiding naar de juiste hulp.

104

z

Breid het huidige aanbod van laagdrempelige hulp voor plegers uit, bijvoorbeeld door te zorgen dat in elke regio ook daadwerkelijk laagdrempelige
hulp en zorg beschikbaar is zoals een lotgenotengroep voor plegers, als
aanvulling op professionele hulp.

Organisatorische bereikbaarheid en zichtbaarheid ook voor specifieke groepen:
z

z

z

z

Expliciet benoemen op de website of in folders welke specifieke kennis
aanwezig is bij de voorziening die de toegang organiseert, bijvoorbeeld
over seksueel geweld van jongeren of ouderenmishandeling of kennis van
LHBTIQ+ of arbeidsuitbuiting.
Goede bereikbaarheid van de laagdrempelige voorziening: 7 keer 24 uur
beschikbaar voor acute hulpvragen.
Goede toegankelijk van de laagdrempelige voorzieningen voor niet
Nederlandstaligen, bijvoorbeeld via meertalige websites.
Richt de informatie op zowel slachtoffers als hun sociale netwerk, juist ook
voor minder toegankelijk groepen die zelf lastiger hulp kunnen zoeken
zoals mensen met fysieke beperking of dementerende ouderen.

6.9.

Mogelijke modellen voor de toegang die aansluit bij de
behoefte van de slachtoffers

Uit het onderzoek blijkt dat er allerlei verschillende drempelverhogende
factoren spelen die zowel te maken hebben met de slachtoffers zelf als met
de wijze waarop de laagdrempelige voorzieningen georganiseerd zijn. Er is
niet zozeer een gebrek aan laagdrempelige voorzieningen als wel een enorme
lappendeken van een zeer divers aanbod waardoor slachtoffers niet goed weten
waar ze naartoe kunnen met hun vragen, en niet al het aanbod sluit aan op de
behoefte bij het eerste contact.
Vanuit de slachtoffers is er geen expliciete wens voor een specifieke laagdrempelige toegang die afgestemd is op hun situatie. Er is wel een duidelijke behoefte
aan een hulpaanbod dat afgestemd is op hun specifieke situatie, waar kennis
is over het soort geweld dat men meegemaakt heeft, en dat aansluit bij de
leefsituatie van de slachtoffers. Er is een enorm verschil in de beleving van
slachtoffers van bijvoorbeeld seksueel geweld, van mensenhandel of arbeidsuitbuiting. Slachtoffers willen de hulp die bij die beleving aansluit. Daarnaast is
een verschil in de context en leefsituatie van de slachtoffers. Slachtoffers geven
aan dat het prettig is om hun ervaringen met anderen, die hetzelfde meegemaakt hebben, te kunnen delen waarbij slachtoffers graag in een groep met
gelijkgezinden terecht komen. Hoewel slachtoffers te maken kunnen hebben
met dezelfde vorm van geweld vinden bijvoorbeeld jongeren en ouderen het
niet prettig om in dezelfde praatgroep terecht te komen.
Met andere woorden slachtoffers willen meer een eenduidige toegang tot de
zorg en hulp die ze nodig hebben. En zij geven de voorkeur aan instellingen die
de zorg bieden, kennis en inzicht hebben in de aard van het geweld en waarin
hulpverleners gender- en cultuursensitief zijn en rekening houden met de
context zoals een (licht) verstandelijke beperking van slachtoffers en waar
nodig acute veiligheid kunnen bieden.

105

Uitzondering hierop zijn de plegers van geweld, voor hen zijn er zeer beperkte
mogelijkheden zowel als het gaat om de laagdrempelige toegang als de geboden
hulp. Vooral als plegers zelf de behoefte hebben aan hulp, wat veelal in een
crisissituatie is, zijn er weinig mogelijkheden om direct hulp en ondersteuning te krijgen.

het proces van de juiste hulp krijgen. Achter de voordeur zitten de landelijke
of regionale hulpverleningsinstellingen die gericht zijn op specifieke vorm
van hulp of kennis hebben over een bepaalde vorm van geweld binnen een
bepaalde context zoals ouderenmishandeling of mensenhandel of mensen
met een migratieachtergrond of geloofsgemeenschap.

Vanuit de gesprekken met slachtoffers en de expertmeetings met deskundigen, professionals en beleidsmakers kwamen verschillende suggesties aan de
orde die de onoverzichtelijkheid van de veelheid aan toegangsmogelijkheden
kunnen reduceren en ervoor kunnen zorgen dat slachtoffers sneller de hulp
en ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Deze suggesties betreffen twee
modellen. Hoewel dit niet tot de onderzoeksopdracht behoorde, willen we deze
twee modellen hier presenteren omdat ze weerspiegelen wat de wensen en
behoefte zijn van slachtoffers en plegers. Het gaat om het visualiseren van de
behoefte van degenen die we gesproken hebben en niet om een organisatorische goed uitgewerkte modellen.

Een centrale entree kan een belangrijke stap zijn in het tegengaan van versnippering en beter de hulpverlening stroomlijnen. Achter de voordeur kan er dan
geregeld worden dat slachtoffers op de juiste plek terechtkomen en waar nodig
ondersteuning krijgen van gespecialiseerd personeel. Dit centraal punt is
belangrijk omdat kennis gebundeld wordt, aangezien op regionaal of gemeentelijk niveau soms slechts kleine aantallen slachtoffers zich melden bij bijvoorbeeld algemene voorzieningen zoals de huisarts of specifieke voorzieningen
het CSG of Veilig Thuis.

Ouderen
Mishandeling

Model 1 Een landelijke entree: een voordeur voor alle slachtoffers
Het eerste model gaat uit van een landelijke online of telefonische entree voor
zowel slachtoffers als plegers. Momenteel is er een enorme hoeveelheid aan
toegangsmogelijkheden waardoor de slachtoffers door de bomen het bos niet
meer kunnen zien terwijl er voor plegers zeker buiten kantooruren geen duidelijk toegang is. Eén centrale online toegang kan helpen om ervoor te zorgen dat
slachtoffers op de juiste plek terechtkomen en de juiste ondersteuning krijgen.
Dit kan in de vorm van een landelijk nummer, een soort 112 of een digitaal loket
waar iedereen terecht kan voor hulp en vragen als het gaat om ervaringen
met (seksueel/huiselijk) geweld, misbruik of uitbuiting. Achter deze digitale
voordeur moeten goed getrainde professionals zitten die in staat zijn om de
eerste triage te doen. Deze experts moeten een inschatting maken ten aanzien
van wat er nodig is gezien de individuele situatie en de vraag of er sprake is
van acute onveiligheid. Deze experts moeten de slachtoffers begeleiden in

Mensen
handel

Grensoverschrijdend
gedrag in
de sport
106

Model 2: Meerdere voordeuren maar samenwerking op bepaalde specifieke
onderwerpen of doelgroepen
Binnen dit model wordt door een samenwerking aangegaan op een specifiek onderwerp of voor een bepaalde doelgroep. In dit model blijven verschillende vormen van de bestaande toegangsvoorzieningen bestaan, maar wel op
onderwerp of doelgroep gebundeld zodat de toegankelijkheid beter en overzichtelijker wordt. Door de samenwerking aan te gaan wordt geprobeerd om
bestaande online en offline expertise en hulp beter op elkaar te laten aansluiten.
Dat moet uiteindelijk resulteren in betere en snellere hulp.
Een voorbeeld van deze ontwikkeling is het Centrum Seksueel Geweld (CSG),
Helpwanted.nl, Fier en het Fonds Slachtofferhulp die hun krachten bundelen
in de strijd tegen online seksueel misbruik van minderjarigen. Doel van de
samenwerking is om minderjarige slachtoffers van (seksueel) geweld sneller
en beter te kunnen helpen. Een ander voorbeeld is de Chat met Fier die deze
chatfunctie ook verzorgt voor het Centrum Seksueel Geweld en het Centrum
Veilige Sport Nederland.

Onderstaand figuur illustreert dit model, waarbij verschillende organisaties
een voordeur voor slachtoffers van (seksueel) geweld of misbruik vormen.

Organisatie

Organisatie

Organisatie

Organisatie

A

B

C

D

Specifieke
algemene
voorzieningen

Algemene
voorzieningen
Specifieke
voorzieningen

Mogelijk dat beide modellen in de praktijk gerealiseerd kunnen worden,
waarbij er één algemene online en telefonische toegang is waar slachtoffers
en plegers ook anoniem terecht kunnen met hun vragen maar ook begeleid
kunnen worden naar instellingen. Daarnaast kan er een specifieke toegang zijn
gericht op een bepaald onderwerp, zoals slachtoffers in de sport of mensenhandel, maar waarbinnen alle instellingen die actief zijn op dat onderwerp
samenwerken, maar het voor de slachtoffers en plegers ervaren wordt als
één toegang.
107

7

Literatuurlijst

Aanwijzing Mensenhandel (2022). Geraadpleegd van Aanwijzing mensenhandel (2022A002)
| Beleid en Straffen | Openbaar Ministerie (om.nl)
Addis, M. E., & Mahalik, J. R. (2003). Men, masculinity, and the contexts of help seeking.
American psychologist, 58(1), 5.
Adib, M., Esmaeili, M., Zakerimoghadam, M., & Nayeri, N. D. (2019). Barriers to help-seeking
for elder abuse: A qualitative study of older adults. Geriatric nursing, 40(6), 565-571.
Agressie, en daarna. Hulp voor plegers van huiselijk geweld en/of agressie problematiek. Geraadpleegd in december 2022, van Huiselijkgeweld Seksueel misbruik
Kindermishandeling (agressieendaarna.nl).
Akkersmans, M., Gielen, W., Kloosterman, R., Moons, E., Reep, C., & Wingen, M. (2020).
Prevalentiemonitor huiselijk geweld en seksueel geweld.

Bakker, H., & Felten, H. (2012). ‘De mantel der liefde’: Quickscan naar huiselijk geweld in orthodox-protestantse gezinnen. Movisie.
Bakker, H., Felten, H., & van Yperen, P. (2019) Verandering van Binnenuit: Zelfbeschikking
bevorderen binnen migranten-en vluchtelingengemeenschappen: Handreiking voor gemeenten.
Movisie, Alliantie Verandering van Binnenuit.
Bakker, L., Witkamp, B., & Timmermans, M. (2018). Aard en omvang ouderenmishandeling.
Regioplan Beleidsonderzoek.
Bastiaanse. H. (2022). Mannenpraatgroep over huiselijk geweld: ‘Ze willen niet overgeleverd zijn aan emoties’. Zorg + Welzijn. Geraadpleegd van Mannenpraatgroep over huiselijk
geweld: ‘Ze willen niet overgeleverd zijn aan emoties’ - Zorg+Welzijn
Barendregt, C., Martinelli, T., Van Straaten, B., Collij, T., & Nagelhout, G. (2021). Acceptatie
van vrijwillige hulpverlening door plegers van huiselijk geweld. Exploratie van hulpaanbod en
(rand)voorwaarden van goede hulpverlening. Den Haag: IVO.
Bellaart, H., Hamdi, A., Day, M., & Achahchah, J. (2018). Wijkteams voor álle doelgroepen
effectief: een diversiteitskader met praktische tips. Kennisplatform Integratie & Samenleving.

Alliantie Verandering van Binnenuit (2020). Zelfbeschikking, veiligheid en gelijkheid.
Movisie.

Bertling, L., Mack, A., Vonk, H., Timmermans, M. (2017). Slachtoffers van zedenmisdrijven:
Een verkenning van de overwegingen voor contact met politie en/of hulpverlening. Regioplan
Beleidsonderzoek.

Askari, L., Dekkers, M., van Eeden, Q., & Nooijer, A. (2019). Verkenning schadelijke traditionele praktijken. Voor een samenhangende aanpak van praktijken die zelfbeschikking beperken,
Utrecht: Andersson Elffers Felix.

Bicanic, I., & Van Minnen, A. (2019). Jongens en mannen als slachtoffer van seksueel geweld.
Nascholingsmagazine PsyXpert.

Asmoredjo, J., Van Hal, L., Heskes, H., & Badou, M. (2019). Communicatie tussen gemeente
en laagtaalvaardige burgers met een migratieachtergrond.

Bouhaj-Vrij, P., & Kaal, H. L. (2019). Licht Verstandelijke Beperking en jeugdrecht: de kinderrechter: Een handreiking voor de zittende magistratuur voor de behandeling van zaken met
jeugdigen en ouders met een LVB.

Augeo Foundation. Handle with Care. Geraadpleegd in december 2022, van Handle with
Care (augeo.nl).
Bakker, H. & Noor, S. (2015). Factsheet huwelijksdwang. Utrecht: Kennisplatform Integratie
& Samenleving.
Bakker, H. & Storms, O. (2016). Factsheet De Meldcode bij (vermoedens van) eergerelateerd
geweld. Movisie.

Brown, T. N., & Herman, J. (2015). Intimate partner violence and sexual abuse among LGBT
people. eScholarship, University of California.
Browne, A., Agha, A., Demyan, A., & Beatriz, E. (2016). Examining criminal justice responses
to and help-seeking patterns of sexual violence survivors with disabilities.
Butter, E., & Omlo, J. (2021). Een verkennend onderzoek naar de preventieve aanpak van
schadelijke praktijken in Nederland: Over witte vlekken in het beleid en effectieve interventies.
108

Centraal Bureau voor de Statistiek (2019). Cliënten van Slachtofferhulp. Geraadpleegd van
StatLine - Cliënten van Slachtofferhulp; type, delict, migratieachtergrond en leeftijd (cbs.nl).
Centraal Bureau voor de Statistiek (2020). Huiselijk geweld. Geraadpleegd van StatLine Huiselijk geweld; aard geweld, aanvullende informatie, regio (cbs.nl).
Centraal Bureau voor de Statistiek (2020). Prevalentiemonitor huiselijk geweld en seksueel
geweld. Geraadpleegd van Prevalentiemonitor huiselijk geweld en seksueel geweld 2020.
(cbs.nl).

De Wildt, R. (2016). Ethnographic Research on the Sex Industry: The Ambivalence of Ethical
Guidelines. In Dina Siegel & Roos de Wildt (Eds.), Ethical Concerns in Research on Human
Trafficking (pp. 51-69). Springer International Publishing.
Dibi, B. (2020). Knelpunten en oplossingen voor het sociaal bereik van instanties op wijkniveau.
Bureau Krachtwijken.
Distelbrink, M., & Aarts, W. (2019). Werken met culturele diversiteit. Handreiking voor professionals. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut & S-IPI.

Centraal Bureau voor de Statistiek (2020). Religie in Nederland. Geraadpleegd van Religie
in Nederland (cbs.nl)

Dorahy, M. J., & Clearwater, K. (2012). Shame and guilt in men exposed to childhood sexual
abuse: A qualitative investigation. Journal of child sexual abuse, 21(2), 155-175.

Centraal Bureau voor de Statistiek (2022). Loonverschil tussen mannen en vrouwen verder
afgenomen. Geraadpleegd van Loonverschil tussen mannen en vrouwen verder afgenomen (cbs.nl).

Drijber, B. C., Reijnders, U. J. L., & Ceelen, M. (2009). Female victims of domestic violence do
not generally seek help from their GP.

Centrum Seksueel Geweld (2020). Jaarverslag Landelijk netwerk Centrum Seksueel Geweld.
Geraadpleegd van 210424 Jaarverslag 2020.indd (centrumseksueelgeweld.nl).
Centrum Veilige Sport Nederland (2020). Jaarverslag 2020. Geraadpleegd van jaarverslagcvsn-2020-11-v7.pdf (centrumveiligesport.nl).
CoMensha Coördinatie centrum tegen Mensenhandel. Over mensenhandel. Geraadpleegd
in november 2022, van Over mensenhandel - CoMensha - Coördinatiecentrum tegen
Mensenhandel.
Cummings, E. M., & Davies, P. T. (2010). Marital conflict and children: An emotional security
perspective. Guilford Press.
Davies, P. T., Martin, M. J., Sturge-Apple, M. L., Ripple, M. T., & Cicchetti, D. (2016). The distinctive sequelae of children’s coping with interparental conflict: testing the reformulated
Emotional Security Theory. Developmental Psychology, 52(10), 1646- 1665.
De Vogel, V., & Uzieblo, K. (2020). Geweld in tijden van Corona: Hoe de COVID-19 pandemie het stereotype denken over huiselijk geweld nog duidelijker blootlegt. De Psycholoog,
2020(oktober), 23-30.
De Wildt, R. (2019). Post-War Prostitution: Human Trafficking and Peacekeeping in Kosovo.
Springer International Publishing.

Expertisebureau online kindermisbruik (2021). Jaarverslag 2021. Geraadpleegd van EOKMjaarverslag2021-A5-NL-DEF-interactief.pdf.
Fair Work (2020). Jaarverslag 2020. Geraadpleegd van Jaarverslag-FairWork-2020.pdf
Felten, H. (2020) Zelfbeschikking, veiligheid en gelijkheid. Hoe we die van binnenuit kunnen
bevorderen. Utrecht: Movisie.
Fier (2020). Jaarverslag 2020. Geraadpleegd van Jaarverslag 2020 Fier.
Findley, P. A., Plummer, S. B., & McMahon, S. (2016). Exploring the experiences of abuse of
college students with disabilities. Journal of interpersonal violence, 31(17), 2801-2823.
GGD GHOR. Wat doet GGD GHOR Nederland. Geraadpleegd in december 2022, van Over
ons - GGD GHOR Nederland.
Graham-Kevan, N., & Archer, J. (2003). Intimate terrorism and common couple violence:
A test of Johnson’s predictions in four British samples. Journal of interpersonal violence
18(11), 1247-1270.
GREVIO (2020). GREVIO’s evaluatierapport inzake wettelijke en andere maatregelen om uitvoering te geven aan de bepalingen van het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (het Verdrag van Istanbul).
GREVIO/Inf(2019)19.

109

Howerton, A., Byng, R., Campbell, J., Hess, D., Owens, C., & Aitken, P. (2007). Understanding
help seeking behaviour among male offenders: qualitative interview study. Bmj, 334(7588),
303.
Instagram. Centrum seksueel geweld. Geraadpleegd in december 2022, van Centrum
Seksueel Geweld (@centrumseksueelgeweld) • Instagram photos and videos
Janssen, J. (2022). Eergerelateerd geweld [webinar].

Meijer, Y. (2018). Kiekeboem! Hulp aan het jonge kid dat opgroeit in stress en geweld. Amsterdam,
SWP
Meld Misdaad Anoniem (2022). Anonieme tips voor tweede jaar op rij uitzonderlijk hoog, veel
tips over geweldplegers en relschoppers. Geraadpleegd van Anonieme tips voor tweede jaar
op rij uitzonderlijk hoog, veel tips over geweldplegers en relschoppers | Meld Misdaad
Anoniem.

Jongerenteam FOCUS (2022). Wachten tot het overgaat? Wat jongeren doen én nodig hebben
bij een delict dat schaamte of angst oproept. Geraadpleegd van defenceforchildren.nl

Meldpunt Grensoverschrijdend gedrag Rooms-Katholieke Kerk (2021). Jaarverslag 2021.
Geraadpleegd van Jaarverslag-2021-R.-K.-Meldpunt-Grensoverschrijdend-Gedrag.pdf
(meldpuntgrensoverschrijdendgedragrkk.nl)

Kindertelefoon. (2021). Het jaar 2021 in vogelvlucht. Geraadpleegd van Jaarverslag 2021 |
De kindertelefoon

Meldpunt Seksueel Misbruik in Pastorale Relaties (2021). Jaarverslag 2021. Geraadpleegd
van jaarverslag_SMPR_2021.pdf

Landelijke Huisartsen vereniging. Kindermishandeling en huiselijk geweld. Geraadpleegd in
december 2022, van Kindermishandeling en huiselijk geweld - LHV

Meyer, I. H. (2003). Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual
populations: conceptual issues and research evidence. Psychological bulletin, 129(5), 674.

Lavoie, J., Dickerson, K. L., Redlich, A. D., & Quas, J. A. (2019). Overcoming disclosure
reluctance in youth victims of sex trafficking: New directions for research, policy, and
practice. Psychology, public policy, and law, 25(4), 225.

MIND Korrelatie (2019). Jaarverslag 2019. Geraadpleegd van MIND-jaarverslag-2019-v4def.pdf (mindkorrelatie.nl)

Lenkens, M. (2022). More than a Mirror: Mechanisms of experiential peer support for young
people engaging in criminal behaviour.
Levenson, J. S., Willis, G. M., & Vicencio, C. P. (2017). Obstacles to help-seeking for sexual
offenders: Implications for prevention of sexual abuse. Journal of child sexual abuse, 26(2),
99-120.
Lubbers, S., Lardinois, M., Coenen, L., & Mol, J. (2021). Online hulpverlening Huiselijk en
Seksueel Geweld: Rapport.
Luisterlijn (2021). Factsheet 2021. Geraadpleegd van Factsheet 2021 | De luisterlijn
Mancera, B. M., Dorgo, S., & Provencio-Vasquez, E. (2017). Risk factors for Hispanic male
intimate partner violence perpetration. American journal of men’s health, 11(4), 969-983.
Mannenmishandeling. Het landelijk netwerk. Geraadpleegd in december 2022, van Over
- Mannenmishandeling
McCart, M. R., Smith, D. W., & Sawyer, G. K. (2010). Help seeking among victims of crime:
A review of the empirical literature. Journal of Traumatic Stress: Official Publication of The
International Society for Traumatic Stress Studies, 23(2), 198-206.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2020). Verzekerdenmonitor 2020.
Geraadpleegd van VWS- Verzekerdenmonitor 2016 (overheid.nl)
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Algemene voorzieningen vanuit Wmo.
Geraadpleegd in december 2022, van Algemene voorzieningen vanuit de Wmo | Direct
hulp (zonder verwijzing) | Regelhulp - Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Maatschappelijke opvang. Geraadpleegd
in december 2022, van Maatschappelijke opvang | Opvang en begeleiding | Regelhulp Ministerie van VWS.
Movisie (2019). Sociale (wijk)teams: vijf jaar later. Geraadpleegd van Sociale-wijkteams-vijfjaar-later-rapport-2020.pdf (movisie.nl).
Movisie. (2014). Factor Veiligheid: de rol van het sociaal wijkteam bij huiselijk geweld.
Geraadpleegd van Factor-Veiligheid-De-rol-van-het-sociaal-wijkteam-bij-huiselijk-geweld
[MOV-3960708-1.1].pdf (movisie.nl).
Nanhoe, A. C., Lünnemann, K., & Pels, T. (2013). Eer en partnergeweld onder Hindoestanen.
Een verkennende studie naar de rol van eer en huwelijksdwang bij partnergeweld onder hindoestanen en de mogelijkheid van preventie. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut.

110

Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2022).
Slachtoffers mensenhandel in beeld bij CoMensha 2017-2021. Nationaal Rapporteur.
Nivel. Kennis voor betere zorg. Geraadpleegd in december 2022, van Nivel Zorgregistraties
Eerste Lijn | Nivel.
O’Neill, S., & Pallitto, C. (2021). The consequences of female genital mutilation on psycho-social well-being: a systematic review of qualitative research. Qualitative health research, 31(9), 1738-1750.
Okur, P., van der Knaap, L. M., & Bogaerts, S. (2016). Ethnic differences in help-seeking
behaviour following child sexual abuse: A multi-method study. Culture, health & sexuality,
18(1), 99-111.
Online flirten Steffie. Geraadpleegd in december 2022, van Online flirten (steffie.nl).
Pharos (2019). Vrouwelijke Genitale Verminking: Stand van zaken in Nederland.
Geraadpleegd van Vrouwelijke genitale verminking - Stand van zaken in Nederland
(pharos.nl).
Pels, T. & De Gruijter, M. (2006) Emancipatie van de tweede generatie. Keuzen en kansen in
de levensloop van jonge moeders van Marokkaanse en Turkse afkomst.
Pels, T., Lünnemann, K. D., & Steketee, M. (2011). Opvoeden na partnergeweld. Assen: Van
Gorcum, 46-50.
Politie (2020). De cijfers van 2020. Geraadpleegd van jaarverantwoording-2020.pdf (politie.nl).
Politie. Zo komt u in contact met het slachtofferloket van de politie. Geraadpleegd in december
2022, van Zo komt u in contact met het Slachtofferloket van de politie | politie.nl.
Reed, E., Raj, A., Miller, E., & Silverman, J. G. (2010). Losing the “gender” in gender-based violence: The missteps of research on dating and intimate partner violence. Violence
against women, 16(3), 348-354.
Reformatorisch Dagblad (2022). Echtscheiding: hoe ga je daar als christen mee om? [video]
https://www.youtube.com/watch?v=tP20sJIBksk.
Reformatorisch Meldpunt (2021). Jaarverslag 2021. Geraadpleegd van Microsoft Word Jaarverslag 2021.docx (ikmeldhet.nl).

Regioplan (2017). Het delen van informatie bij huiselijk geweld en kindermishandeling.
Geraadpleegd van Het delen van informatie bij huiselijk geweld en kindermishandeling
- Regioplan.
Regioplan (2018). Aard en omvang van ouderenmishandeling. Geraadpleegd van Aard en
omvang ouderenmishandeling - Regioplan.
Resnick, H. S., Holmes, M. M., Kilpatrick, D. G., Clum, G., Acierno, R., Best, C. L., & Saunders,
B. E. (2000). Predictors of post-rape medical care in a national sample of women. American
Journal of Preventive Medicine, 19(4), 214-219.
Rijken, C., van Dijk, J. & Klerx-van Mierlo, F. (2013). Mensenhandel: het slachtofferperspectief. Een verkennende studie naar behoeften en belangen van slachtoffers mensenhandel in
Nederland. Tilburg: Intervict.
Roberto, K. A., & Hoyt, E. (2021). Abuse of older women in the United States: A review of
empirical research, 2017–2019. Aggression and Violent Behavior, 57, 101487.
Römkens, R., Bogaerts, S., van der Veen, H. C. J., van der Knaap, L. M., Valk, P., de Vaan, K.
B. M., ... & Smit, M. (2010). Huiselijk geweld.
Scheer, J. R., Martin-Storey, A., & Baams, L. (2020). Help-seeking barriers among sexual
and gender minority individuals who experience intimate partner violence victimization.
Intimate partner violence and the LGBT+ community, 139-158.
Solstad, G. M. (2019). Reporting abuse in sport: A question of power? European Journal for
Sport and Society, 16(3), 229-246.
Spencer, C. M., Stith, S. M., & Cafferky, B. (2019). Risk markers for physical intimate partner
violence victimization: A meta-analysis. Aggression and violent behavior, 44, 8-17.
Steketee, M., Romkens, R., Pels, T. V. M., Lunnemann, K., van Waesberghe, E. S., Mak, J., ...
& Harthoorn, H. (2016). Preventie van intergenerationeel geweld Nederland en EU:: verkenning
van wat werkt. Utrecht - Verwey-Jonker Instituut.
Steketee, M., Tierolf, B., Lünnemann, K., & Lünnemann, M. (2020). Kwestie van lange adem:
Kan huiselijk geweld en kindermishandeling echt stoppen. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut.
Stichting Evangelisch Meldpunt (2020). De jaarinfo van SEM 2020. Geraadpleegd van
Jaarinfo – Wij zijn SEM.

111

Tanha, M., Beck, C. J., Figueredo, A. J., & Raghavan, C. (2009). Sex differences in intimate
partner violence and the use of coercive control as a motivational factor for intimate
partner violence. Journal of Interpersonal Violence, 25(10) 1836-1854.
Ten Boom, A., Wittebrood, K., Alink, L. R., Cruyff, M. J. L. F., Downes, R. E., Van Eijkern, E.
Y. M., ... & Veenstra, D. R. (2019). De prevalentie van huiselijk geweld en kindermishandeling
in Nederland. Cahiers 2019-01.

Van Meeteren, M. J., & Heideman, N. (2021). Taking stock of labour trafficking in the
Netherlands. Archiwum Kryminologii= Archives of Criminology, 43(1), 143-168.
Van Meeteren, M. V., Hiah, J., & Winterdyk JA, J. J. (2019). Self-identification of victimization
of labor trafficking. The Palgrave international handbook of human trafficking.
Van Minnen, A. (2017). Verlamd van Angst. Amsterdam: Boom uitgevers.

Thiara, R. K., & Humphreys, C. (2017). Absent presence: The ongoing impact of men’s violence on the mother–child relationship. Child & Family Social Work, 22(1), 137-145.

Van Loon, e.a., 2022. Tussenrapportage derde cohortstudie resultaten aanpak huiselijk geweld
en kindermishandeling. Utrecht - Verwey-Jonker instituut.

Tierolf, B., Lünneman, K., & Steketee, M. (2014). Doorbreken geweldspatroon vraagt gespecialiseerde hulp: Onderzoek naar effectiviteit van de aanpak huiselijk geweld in de G4.
Verwey-Jonker Instituut, Utrecht.

Veilig Thuis. Hoe werkt Veilig Thuis? Geraadpleegd in december 2022, van https://veiligthuis.nl/hoe-werkt-veilig-thuis/.

Trimbos (z.d.). Alcohol en seksuele grensoverschrijding. Geraadpleegd in december 2022
van Alcohol en seksuele grensoverschrijding - Expertisecentrum Alcohol (trimbos.nl).

Vloeberghs, E., van der Kwaak, A., Knipscheer, J., & van den Muijsenbergh, M. (2012). Coping
and chronic psychosocial consequences of female genital mutilation in the Netherlands.
Ethnicity & health, 17(6), 677-695.

Ullman, S. E., & Filipas, H. H. (2001). Correlates of formal and informal support seeking in
sexual assault victims. Journal of Interpersonal Violence, 16(10), 1028-1047.

Walker, J., Archer, J., & Davies, M. (2005). Effects of male rape on psychological functioning.
British Journal of Clinical Psychology, 44(3), 445-451.

Van Arum, S., Mobach, C. & Stolzenbach, R. (2021). Focus op de pleger - deel van het geheel:
bouwstenen plegeraanbod in vrijwillig kader huiselijk geweld en kindermishandeling voor (centrum)gemeenten en GHNT-regio’s. VNG.

Webb, T., Dicks, M., Thelwell, R., van der Kamp, J., & Rix-Lievre, G. (2020). An analysis of
soccer referee experiences in France and the Netherlands: Abuse, conflict, and level of
support. Sport Management Review, 23(1), 52-65.

Van Berlo, W., de Haas, S., van Oosten, N., van Dijk, L., Brants, L., Tonnon, S., & Storms, O.
(2011). Beperkt weerbaar. Een onderzoek naar seksueel geweld bij mensen met een lichamelijke,
zintuiglijke of verstandelijke beperking. Utrecht: Rutgers WPF/MOVISIE.

Zinzow, H. M., Littleton, H., Muscari, E., & Sall, K. (2022). Barriers to formal help-seeking
following sexual violence: review from within an ecological systems framework. Victims
& Offenders, 17(6), 893-918.

Van Dam, A., Baselier, B., Bosse, W., Dingemans, B., Hermes, F., Verdult, J., & Verlegh, R.
(2015). Mannen tegen agressie. 12-stappenplan. Bergen op Zoom: GGZWNB
Van Dijk, T., van Veen, M., & Cox, E. (2010). Slachtofferschap van huiselijk geweld. Aard, omvang,
omstandigheden en hulpzoekgedrag. Intomart GFK, Hilversum.
Van Eijkern, L., Downes, R., & Veenstra, R. (2018). Slachtofferschap van huiselijk geweld:
Prevalentieonderzoek naar de omvang, aard, relaties en gevolgen van slachtoffer-en plegerschap. Den Haag: Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentum, Ministerie
van Veiligheid en Justitie.
Van Gemert, M. (2019). Praktijkboek praten met kinderen over kindermishandeling. Bohn
Stafleu van Loghum.

112

Bijlage 1 Methodologische
verantwoording
In deze bijlage lichten we de gehanteerde methoden voor de verschillende
onderdelen van het onderzoek toe: eerst voor het literatuuronderzoek, vervolgens focusgroepen en interviews en tot slot voor het kwalitatieve en kwantitatieve deskresearch. We bespreken voor elke methode het doel, de aanpak
en de analyse.

De volgende thema’s zijn onderzocht in het literatuuronderzoek:
z
Partnergeweld/huiselijk geweld
z
Seksueel geweld/grensoverschrijdend gedrag
z
Ouderenmishandeling
z
Kindermishandeling
z
Mensenhandel
z
Schadelijke praktijken
z
Geweld in de sportwereld
Voor elk thema is apart gezocht naar literatuur rondom slachtofferschap en
plegerschap. Tevens is gekeken naar specifieke achtergronden zoals migratieachtergrond, religie, LHBTIQ+ en naar lichamelijke en/of geestelijke beperking.

B1.1. Literatuuronderzoek
In deze methodologische verantwoording wordt kort de aanpak van het literatuuronderzoek toegelicht. Er wordt uiteen gezet naar welke onderwerpen een
literatuuronderzoek is uitgevoerd en hoe deze uiteindelijk zijn geanalyseerd.
B1.1.1. Doel
Het doel van de literatuurstudie is om inzichtelijk te maken wat bekend is in
zowel de Engelse als de Nederlandse wetenschappelijke literatuur rondom de
behoeften en het aanbod van laagdrempelige hulpdiensten voor slachtoffers
en plegers van diverse typen geweld.
Allereerst is geprobeerd om inzicht te krijgen in de vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van het laagdrempelig hulpaanbod voor slachtoffers en plegers. Ten tweede is gezocht naar eventuele discrepanties tussen de
behoeften aan laagdrempelige hulp en het aanbod ervan.

B1.1.2. Aanpak
Allereerst is een onderscheid gemaakt tussen verschillende factoren die van
invloed kunnen zijn op de behoeften van slachtoffers en plegers rondom ondersteuning en het hulpzoekgedrag en in hoeverre deze laagdrempelige diensten
vindbaar zijn. Deze factoren zijn onderverdeeld in drie verschillende niveaus,
namelijk:
1.
2.

3.

Factoren die te maken hebben met de laagdrempelige hulpdienst zelf, zoals
de functie, scope en organisatiewijze van de laagdrempelige hulpdienst.
Factoren die te maken hebben met de geweldservaring van het slachtoffer
of de pleger, zoals het soort geweld en de context waarbinnen het geweld
plaatsvindt.
Factoren die te maken hebben met het slachtoffer of de pleger, zoals sekse,
leeftijd, migratieachtergrond, geloofsovertuiging, genderexpressie, seksualiteit, lichamelijke en/of verstandelijke beperking.

113

Vervolgens is op basis van deze factoren gezocht naar literatuur via drie databases: Google Scholar, Web of Science en Scopus. Alle drie de databases hebben
een uitgebreide verzameling van peer-reviewed en interdisciplinaire wetenschappelijke artikelen. De artikelen zijn gezocht middels vooraf vastgestelde
zoektermen die in tabel 1.1 staan vermeld.

B1.2. Focusgroepen, interviews en expertmeetings
In deze methodologische verantwoording lichten wij kort de aanpak van de
focusgroepen, interviews en expertmeetings toe.
B1.2.1. Doel

Tabel 1.1 Zoektermen
Hoofdthema

Zoektermen

Hulpzoekgedrag (NL)

Hulpzoekgedrag slachtoffer; hulpzoekgedrag pleger; hulpzoekgedrag melden; hulpzoekgedrag obstakels.

Hulpzoekgedrag (EN)

Help seeking; victim-decision making; help seeking obstacles;
sexual victimization reporting/help seeking; help-seeking behavior;
perpetrator.

Specifieke doelgroepen
(NL)

Partnergeweld; huiselijk geweld; kindermishandeling; mishandeling; verwaarlozing; ouderenmishandeling; ouderenverwaarlozing;
mensenhandel; eergerelateerd geweld.

Specifieke doelgroepen
(EN)

Intimate partner violence; domestic violence; child physical abuse
child abuse and neglect (CAN); elder abuse & neglect; sexual victimization; human trafficking; honor-related violence.

Het doel van de focusgroepen, interviews en expertmeetings is om inzicht te
krijgen in de behoeften en wensen die bestaan met betrekking tot de aanwezige en wenselijke hulp voor slachtoffers en plegers van verschillende soorten
geweldsdelicten. Met de focusgroepen, interviews en expertmeetings is geprobeerd antwoord te krijgen op de volgende vragen:
z

z

B1.1.3. Analyse
z

Nadat de artikelen zijn gevonden, is per onderwerp een overzicht gemaakt van
de belangrijkste bevindingen uit de literatuur. De inhoud van de artikelen zijn
geanalyseerd en gestructureerd op basis van drie onderwerpen, namelijk (1)
de motivatie en barrières rondom het hulpzoekgedrag; (2) de vindbaarheid en
toegankelijkheid van de hulp en (3) de waardering van de geboden hulp.

z

Waar hebben slachtoffers en plegers hulp gezocht en hoe wisten ze deze
hulp te vinden? Hoe wordt de vindbaarheid, toegankelijkheid en waardering van laagdrempelige hulpinstanties ervaren en welke factoren spelen
hierbij een rol?
In welke mate spelen drempelverhogende en drempelverlagende factoren
mee voor slachtoffers en plegers binnen hun hulpzoekgedrag?
Welke behoefte aan hulp en ondersteuning is er bij slachtoffers en plegers?
Hebben slachtoffers en plegers behoefte aan algemene hulp of specifieke
domein- en/of geweldstype gerelateerde hulp?

B1.2.2. Methode en wervingsstrategie
Via focusgroepen en interviews is inzicht verkregen in hoe slachtoffers en
plegers hulp zochten, welke drempelverhogende en drempelverlagende factoren
daarbij een rol speelden en hun behoeften in het zoekproces. In enkele gevallen
lukte het niet om met slachtoffers en plegers zelf te spreken en spraken we
in plaats daarvan met een ervaren professional. Vervolgens zijn de voorlopige
resultaten uit de focusgroepen en interviews besproken in een drietal expertbijeenkomsten. Hieronder gaan we in op de wervingsstrategie per methode.
114

Focusgroepen en interviews met slachtoffers en plegers
Voor de werving van slachtoffers en plegers zijn meerdere strategieën ingezet.
Via contacten vanuit eerdere onderzoeken en op (online) fora, sociale media
en nieuwsberichten is een wervingsflyer uitgezet. Ook zijn voor de specifieke
doelgroepen meerdere organisaties en (studenten)verenigingen benaderd met
de vraag of zij mensen kenden die mogelijk wilden deelnemen en de wervingsflyer verder wilden verspreiden. Daarnaast is de sneeuwbalmethode ingezet,
waarbij we aan reeds gesproken respondenten vroegen of zij mensen uit hun
netwerk wilden vragen om ook deel te nemen. Tot slot, zijn ook ervaringsdeskundige slachtoffers en plegers uitgenodigd. Het includeren van ervaringsdeskundigen heeft als voordeel dat we gemakkelijker moeilijk bereikbare doelgroepen konden includeren in het onderzoek. Ook staan ervaringsdeskundigen
in contact met veel andere slachtoffers, waardoor zij een meer overstijgend
beeld hebben van welke hulpbehoeften er zijn.
In de werving zijn veel organisaties benaderd met de vraag om de wervingsflyer te verspreiden. Van weinig van deze benaderde organisaties kregen we
echter reactie, ook niet na het versturen van een reactie. Zo benaderden we
ruim dertig studenten(sport)verenigingen met de vraag of zij de flyer via hun
sociale media wilden delen, echter heeft slechts één vereniging geantwoord
dit te doen. Voor de benadering van plegers van huiselijk en seksueel geweld
zijn 18 organisaties benaderd, voor het thema misbruik, geweld en grensoverschrijdend gedrag binnen de sportwereld, de hobbyclubs en studentenverenigingen zijn 56 organisaties benaderd en voor het thema arbeidsmigranten en
expats 22 organisaties. Ook hierbij kregen we van de overgrote meerderheid
van de benaderde organisaties geen reactie.

Aanvullende interviews met professionals bij moeilijk bereikbare
doelgroepen
In sommige gevallen bleek het lastig de focusgroepen te vullen of voldoende
slachtoffers te bereiken voor een individueel interview, waaronder grensoverschrijdend gedrag binnen sport of hobbyclubs en ouderenmishandeling. Bij
deze thema’s hebben we er daarom voor gekozen ter aanvulling interviews te
houden met professionals werkzaam met deze doelgroep. De volgende organisaties hebben hieraan deelgenomen Chat met Fier, Earl Advice & Projects, Stop
it now! (thema pleger), Regiecentrum Bescherming & Veiligheid (thema pleger),
particulier forensisch agoog (thema pleger), Nederlandse Wetenschappelijke
Vereniging voor Seksuologie, Stichting de Stilte verbroken (thema sport),
Instituut Sportrechtspraak (thema sport), Emancipator, MORES (thema
cultuur).
Expertmeetings
Om de eerste resultaten en signalen uit de focusgroepen en interviews te
toetsen bij de ervaringen van experts, organiseerden we drie expertmeetings.
We organiseerden een eerste expertemeeting voor praktijkprofessionals, een
tweede expertmeeting voor beleidsmedewerkers en een derde expertmeeting
voor een diverse groep professionals met een verscheidenheid aan deskundigheid, zoals beleidsadviseurs en een ervaringsdeskundigen met een eigen
praktijk.
Aan de experts is gevraagd of zij de behoefteprofielen herkennen, of zij overlap
en/of gaten ervaren in de praktijk en hoe de bekendheid van hulpdiensten
voor bepaalde groepen vergroot kan worden. Met de praktijkprofessionals
is gekeken in hoeverre zij de signalen herkennen uit hun eigen praktijk en in
hoeverre zij denken hierin nog iets te missen. Met de beleidsmedewerkers
is besproken in hoeverre de opgehaalde kennis uit het onderzoek vorm kan
krijgen in de beleidspraktijk.
115

Response

Analyse

In totaal zijn er 15 focusgroepen (met 12 verschillende thema’s) en 11 diepte-interviews gehouden met in totaal 60 slachtoffers, 3 plegers en 12 professionals
(zie onderstaande tabel voor een overzicht). Aan de drie expertmeetings namen
in totaal 40 experts deel: zowel hulpverleners als beleidsmakers. Zowel de
interviews, de focusgroepen als de expertmeetings duurden gemiddeld 1.5 uur.

Van alle gesprekken is een verslaglegging gedaan. Op basis van de verslagleggingen van de focusgroepen en interviews is een schema gemaakt met de
eerste inzichten. Vervolgens is dit schema gebruikt om alle focusgroepen en
interviews te coderen middels het coderingsprogramma ATLAS.ti.

B1.3. Deskresearch: kwalitatief

Tabel 1.2 Overzicht aantal respondenten
Thema

Groepsgesprekken slachtoffers/plegers*

Interviews
slachtoffers/
plegers

In deze paragraaf gaan we in op het kwalitatieve deskresearch, gericht op het
inzichtelijk maken van het aanbod van laagdrempelige hulpinstanties.

Interviews
professionals

Huiselijk geweld en kindermishandeling

4

Seksueel geweld

9

1

Mensenhandel en uitbuiting

5

2

4

Schadelijke praktijken

2

Lichtverstandelijke beperking

2

2

1

Lichamelijke beperking

2

Geloofsgemeenschap

5

LHBTIQ+

5

3

Ouderenmishandeling

5

1

Migratie

5

Jong

6

Sport

B1.3.1. Doel

1

1

Culturele sector

2
1

Pleger

2

1

3

Totaal

52

11

12

*Voor deze 12 thema’s organiseerden we in totaal 14 groepsgesprekken. Voor seksueel geweld
en lichamelijke beperkingen organiseerden we twee focusgroepen.

Het doel van het kwalitatieve deskresearch is om inzicht te geven in het aanbod
van laagdrempelige hulpinstanties bij geweld of grensoverschrijdend gedrag.
Ook is er aandacht voor specifieke doelgroepen, zoals mensen met een lichtverstandelijke beperking of met een migratieachtergrond.
B1.3.2. Methode
Via de zoekmachine Google is in augustus 2022 een online search uitgevoerd
(zie Tabel 5 voor de zoektermen). De zoekresultaten zijn meegenomen tot en
met maximaal drie pagina’s zoekresultaten. Organisaties die alleen regionaal
werken zijn niet meegenomen. De uitkomsten van de search zijn aangevuld
met organisaties die door experts vanuit het Verwey-Jonker Instituut, geïnterviewde experts of experts uit de begeleidingscommissie zijn aangedragen. We
realiseren ons dat websites voortdurend aan verandering onderhevig zijn en
het kan zijn dat er op moment van publicatie van het rapport er bijvoorbeeld
gewijzigde openingstijden kunnen zijn of het aanbod is uitgebreid.

116

Tabel 1.3 Zoektermen
Thema’s

Zoektermen

Type hulp

Hulp; online hulp; hulporganisatie; hulpverleningsorganisatie; begeleiding.

Type geweld

Huiselijk geweld; kindermishandeling; oudermishandeling; seksueel geweld; schadelijke praktijken; mensenhandel en uitbuiting; grensoverschrijdend gedrag.

Specifieke
doelgroepen

Plegers; religie; sport; spel; studenten; mannen; vrouwen; jongeren;
jongvolwassenen; lichamelijke/lichtverstandelijke beperking; LHBTIQ+;
migratieachtergrond.

B1.3.3. Analyse
We hebben de hoofdpagina’s op de website bekeken en ingevuld in een codeerformat met aandacht voor onderstaande thema’s, die vervolgens thematisch
zijn geanalyseerd:
z

z

z

z

z

z

Algemene informatie: zoals doelstelling van de organisatie, werkgebied,
initiatiefnemer.
Type geweld: huiselijk geweld, kindermishandeling, seksueel geweld, ouderenmishandeling, mensenhandel en uitbuiting, schadelijke praktijken en
grensoverschrijdend gedrag.
Sensitiviteit voor specifieke doelgroepen: mannen, vrouwen, jongeren,
studenten, sporters, queer, migratieachtergrond, religie, en licht verstandelijke beperking.
Hulpaanbod: door wie wordt de hulp geboden en welk type hulp wordt
geboden. Bijvoorbeeld melden, informatievoorziening over wat geweld
is en mogelijk gevolgen van het meemaken van geweld, wegwijs maken
in aanbod, luisterend oor, advies, hulp en zorg, lotgenotencontact,
doorverwijzing).
Toegankelijkheid: zoals bereikbaarheid, vindbaarheid, beschikbare tijden,
beschikbare talen, mogelijkheid tot anonimiteit, kosten.
Contactmogelijkheden: onder andere telefoon, fysiek, chat, etc.).

B1.4. Deskresearch: kwantitatief
In deze paragraaf gaan we in op het kwantitatieve deskresearch, gericht op
het cijfermatig inzichtelijk maken van de mate waarin van het huidige aanbod
gebruik wordt gemaakt.
B1.4.1. Doel
Het doel van het kwantitatieve deskresearch is om inzicht te krijgen in de
mate waarin gebruik wordt gemaakt van het laagdrempelige hulpaanbod bij
geweld of grensoverschrijdend gedrag.
Methode
Het overzicht van het laagdrempelige hulpaanbod voortkomend uit het kwalitatieve deskresearch, fungeerde als startpunt voor het kwantitatieve deskresearch. We onderzochten welke organisaties cijfers rapporteren over het gebruik
van hun diensten. Via de website en jaarverslagen van de gevonden organisaties en via Google is gezocht naar jaarcijfers hierover. We besloten welke
cijfers in het overzicht werden meegenomen op basis van vijf inclusiecriteria:
z
z
z

z

z

Het gaat om een landelijke (niet enkel regionale) organisatie of hulpdienst.
Er zijn jaarcijfers beschikbaar die niet ouder zijn dan vijf jaar.
Geweldsslachtoffers en/of -plegers moeten direct om hulp kunnen vragen
bij de organisatie of hulpdienst.
Cijfers moeten een betrouwbaar beeld geven van het aantal geweldssituaties. In andere woorden: als een organisatie of hulpdienst zich niet alleen
op geweld richt moet wel expliciet zijn aangegeven hoe vaak er sprake is
van geweldsituaties.
Cijfers moeten enig inzicht geven in kenmerken van de mensen die hulp
zoeken, van de geweldsituatie of van het contact. Organisaties die alleen
aangeven hoeveel mensen met geweldssituaties aanklopten (zonder
verdere uitsplitsing) zijn dus niet meegenomen.
117

Meestal is gekozen voor de meest recente cijfers, in sommige gevallen is
gekozen voor eerdere jaarcijfers omdat deze rijkere informatie verschaften
dan de meest recente jaarcijfers. Cijfers van organisaties die niet aan alle inclusiecriteria voldeden, zijn in de laatste paragraaf van deze bijlage beschreven.
B1.4.2. Analyse
Acht geselecteerde hulporganisaties en -diensten zijn in de overzichtstabel
opgenomen. Als meer dan één organisatie informatie over een bepaald
kenmerk verschaft, dan is dat kenmerk in de tabel opgenomen. De opgenomen
kenmerken gaan over de mensen die hulp zoeken (gender, leeftijd, land van
herkomst/migratieachtergrond, regio), over de geweldsituatie (type probleem,
relatie tot het probleem) en over het contact (vorm van contact, moment van
contact). Zo kan overzichtelijk worden gemaakt welke informatie beschikbaar
is en hoe de cijfers onderling van elkaar verschillen of overeenkomen.
Alle cijfers zijn uitgedrukt in percentages. Als de organisaties geen percentages
rapporteerden, hebben we deze zelf gecalculeerd op basis van de beschikbare
cijfers. Kenmerken waarover maar één organisatie rapporteerde en dus niet
in de tabel zijn opgenomen, worden buiten de tabel wel benoemd.
B1.4.3. Cijfers van organisaties die niet zijn vermeld in tabel 5.2
Behalve de organisaties die in tabel 5.3 in hoofdstuk 5 worden genoemd, zijn er
meer organisaties die cijfers beschikbaar stellen. Deze cijfers zijn echter niet
opgenomen in de tabel omdat ze onvoldoende inzicht geven. Bijvoorbeeld er
is niet bekend in hoeveel gevallen sprake is van een geweldssituatie of er kan
geen uitsplitsing op basis van kenmerken gemaakt worden. We benoemen
hieronder per organisatie welke cijfers wel bekend zijn.
Huisartsen: Er zijn geen betrouwbare cijfers beschikbaar over het gebruik van
huisartsen als laagdrempelige hulpingang. Onderzoeksinstituut Nivel houdt
een dataset bij waarin huisartsen documenteren met welke typen problemen

hun patiënten bij hen aankloppen.156 Huisartsen maken hier gebruik van ICPC
codes waarmee elke episode een label krijgt (zoals bijvoorbeeld ‘problemen met
gedrag van ouders/familie’ of ‘relatieproblemen met partner’). Onderzoekers
van Nivel lieten ons echter weten dat deze labels te algemeen zijn en niet
zorgvuldig genoeg door huisartsen gerapporteerd worden om een beeld
te schetsen van het aantal patiënten dat bij een huisarts aanklopt met een
geweldsprobleem. Bijvoorbeeld, in 91% van de episoden die zijn gelabeld met
de ICPC hoofdcode ‘probleem met gedrag van ouders/familie’ hebben huisartsen geen specifieke subcode opgegeven (zoals bijvoorbeeld ‘probleem met
agressie ouders/familie’) .
Wijkteams: Er zijn geen openbare cijfers beschikbaar over het gebruik van
wijkteams in relatie tot geweldssituaties. Uit een peiling onder gemeenten,
uitgevoerd door Movisie, blijkt wel dat bijna alle wijkteams in Nederland taken
oppakken rondom huiselijk geweld en kindermishandeling.157 Zo gaf in 2019
93% van de ondervraagde gemeenten aan dat medewerkers van het (wijk)
team huiselijk geweld en mishandeling signaleren, 84% gaf aan dat het wijkteam doorverwijst naar specialistische hulp en 73% gaf aan dat het wijkteam
laagdrempelige ondersteuning aanbiedt bij vragen over huiselijk geweld en
mishandeling. Deze cijfers geven aan dat dat wijkteams volgens gemeenten en
belangrijke rol vervullen als laagdrempelige ingang, maar geven geen informatie over hoeveel gebruik hiervan gemaakt wordt.
De Luisterlijn: De Luisterlijn voerde in 2021 354.352 gesprekken via telefoon
en chat. Het is echter niet bekend in hoeveel gevallen deze gesprekken over
geweld gingen. De meeste gesprekken gingen over daginvulling, relaties,
geestelijke gezondheid, corona, lichamelijke gezondheid en omgaan met een
psychiatrisch ziektebeeld.158

156 Nivel, z.d.
157 Movisie, 2019.
158 Luisterlijn, 2021.

118

Mind Korrelatie: MIND Korrelatie verzorgde in 2019 18.360 hulpverleningscontacten. Het is niet duidelijk hoe vaak het hierbij om geweld ging. De meeste
hulpvragen gingen over angst, dwang of fobie, depressie en problemen in
relatie/contact met partner.159
Meld Misdaad Anoniem: Bij dit onafhankelijke meldpunt kan anoniem informatie worden doorgegeven over criminaliteit en misdaad. Meld Misdaad
Anoniem rapporteert jaarlijks per type criminaliteit het aantal meldingen,
maar rapporteert (vanwege de anonimiteit) geen verdere informatie over de
melder of bijvoorbeeld de relatie tot het probleem. In 2021 waren er ruim 3.000
meldingen van geweldsdelicten.160
Vraag het de politie: In 2020 sprak de politie 3.218 jongeren via chatsessies op
vraaghetdepolitie.nl.161 Jongeren kunnen hier terecht met vragen over veiligheid. Hoe vaak dit geweld betrof, is niet bekend.
Stichting Evangelisch Meldpunt: De Stichting Evangelisch Meldpunt kreeg
in 2020 37 meldingen en 4 klachten binnen en bracht 21 adviezen uit.162 Er is
geen verdere informatie bekend.

Reformatorisch Meldpunt: Het Reformatorisch Meldpunt ontving in 2021 360
hulpvragen.163 Er is geen verdere informatie bekend, behalve dat het grootste
gedeelte van de hulpvragen via de chat op de website werd gesteld en daarna
via WhatsApp. Daarnaast is bekend wat meestal het gespreksdoel is: het bieden
van een luisterend oor, doorverwijzen naar professionele hulpverlening en
het advies om hulp te zoeken in de naaste omgeving. Exacte cijfers zijn niet
beschikbaar.
Meldpunt Seksueel Misbruik in Pastorale Relaties: Het Meldpunt Seksueel
Misbruik in Pastorale Relaties ontving in 2021 9 nieuwe meldingen van
seksueel misbruik in een pastorale of gezagsrelatie, 3 klachten en 29 overige
gerelateerde vragen en meldingen.164 Verdere informatie is niet beschikbaar.
Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag RKK: Bij het Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag RKK zijn 13 meldingen in 2021 binnengekomen. Met
betrekking tot seksueel gerelateerd grensoverschrijdend gedrag is één melding
binnengekomen.165

159 MIND, 2019.
160 Meld Misdaad Anoniem, 2021.

163 Reformatorisch Meldpunt, 2021.

161 Politie, 2020.

164 Meldpunt Seksueel Misbruik in Pastorale Relaties, 2021.

162 Stichting Evangelisch Meldpunt, 2020.

165 Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag RKK, 2021.

119

Bijlage 2 Overzicht aanbod
laagdrempelige hulp
In deze bijlage geven we een overzicht van organisaties die laagdrempelige hulp
bieden en landelijk opereren. Algemene lokale ingangen/voorzieningen zijn
in onderstaand overzicht niet meegenomen, deze zijn toegelicht in paragraaf
5.1.1.). Organisaties die alleen in bepaalde regio’s actief zijn, zijn niet meegenomen omdat dit buiten de scope van het onderzoek viel. Voor een verdere
methodologische verantwoording verwijzen we naar bijlage 1.3 en voor verdere
duiding van het aanbod van laagdrempelige hulp op lokaal en landelijk niveau
verwijzen we naar hoofdstuk 5.

120

Inhoudsopgave
Agressie, en daarna? Misbruik, en daarna?
122
Alles oké?
123
Centrum Veilige Sport Nederland
124
Chris126
De Juiste Schakel
127
De Luisterlijn
128
Defence for Children (Kinderrechtenhelpdesk)
129
Expertisebureau Helse Liefde
130
Expertisecentrum Mensenhandel en (jeugd)Prostitutie 
131
Fairwork132
Federatie Somalische Associaties Nederland
133
Femmes for Freedom
134
Fier135
Geweld tegen vrouwen melden
136
Helpwanted137
Huiselijk geweld en nu
138
Jongeren Hulp Online	
139
Kindertelefoon140
Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating
141
Landelijk Meldpunt Seksueel Misbruik Reformatorische Kerken
142
Landelijk Meldpunt Zorg
143
Lotgenoten Seksueel Geweld
144
Meld Misdaad Anoniem
145
Meld.nl146
Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag RKK
147
Meldpunt kinderporno
148
Meldpunt: seksueel misbruik in kerkelijke relaties
149

Meldpunt Seksueel Misbruik in Pastorale Relaties (SMPR)
150
Mind Korrelatie & Mind Young
151
Mores152
No need to hide
153
Online flirten – Steffie 
154
Opvang Atlasv155
Platform Safe
156
Potifarv157
Project Speak Now
158
Seksualiteit.nl159
Sense160
Slachtofferhulp Nederland
161
Slachtofferwijzer (Fonds Slachtofferhulp)
162
Stichting de Schuilplaats
163
Stichting de Stilte Verbroken
164
Stichting de Vluchtheuvel
165
Stichting Evangelisch Meldpuntv166
Stichting Misbruikt
167
Stichting Rise
168
Stichting Seksueel Geweld
169
Stichting voor ons
170
Stop it now!
171
Verbreek de stilte
172
Vrouwenplatform Kerkelijk Kindermisbruik
173
WTFFF!?174
Zelfregietool175

121

Agressie, en daarna? Misbruik, en
daarna?
Over: Agressie, en daarna? staat klaar voor plegers van huiselijk geweld die op een
vrijwillige basis de cirkel van geweld willen verbreken. Plegers uit het hele land
kunnen hier terecht voor laagdrempelige individuele begeleiding en ondersteuning door getrainde ervaringsdeskundigen, waarin waar mogelijk samengewerkt
wordt met professionele organisaties of gemeenten. Daarnaast biedt Agressie,
en daarna? in enkele regio’s mannen supportgroepen aan waarin gewerkt wordt
volgens de MTA (mannen tegen agressie)-methodiek.

Type geweld
z
z

Type hulp
z

Algemene informatie

z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.agressieendaarna.nl
Telefoon (gratis/regulier tarief: n.n.b), mail, fysiek
Dagelijks tot 22.00 uur
n.n.b.
Nee
Facebook, LinkedIn
Getrainde ervaringsdeskundigen

Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag

z
z

Acute eerste hulp
Luisterend oor
Informatievoorziening (voorlichting en workshops)
Hulp en zorg (alleen in regio Eindhoven/de Kempen)
Wegwijs maken in aanbod

Doelgroep
●

Slachtoffers en plegers, met speciale mannen supportgroep voor plegers

122

Alles oké?
Over: De Alles Oké? Supportlijn biedt een luisterend oor aan jongvolwassenen
tussen de 18 tot 25 jaar. Alles Oké helpt jongeren om een stap verder te komen.

Type geweld
z

Algemene informatie

z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.allesoke.nl
Telefoon (gratis), chat op website
14:00 - 22:00 (telefonisch en chatten)
Nederlands en Engels
Ja
Facebook, Instagram, LinkedIn
Getrainde vrijwilligers

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag

Type hulp
z
z
z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor

Doelgroep
●

Jongvolwassenen tussen de 18 tm 25 jaar

123

Centrum Veilige Sport Nederland
Over: Het Centrum Veilige Sport fungeert als meldpunt en kenniscentrum
voor (seksueel)grensoverschrijdend gedrag, matchfixing en doping in de sport.

Type geweld
z

Grensoverschrijdend gedrag binnen sportverenigingen en bonden

Algemene informatie
Type hulp
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.centrumveiligesport.nl
Telefoon (gratis), mail, chat op website, fysiek
Ma – vrij 8:30 – 17:30 (telefonisch)
Nederlands
Ja
Twitter, Facebook, Instagram, LinkedIn
Professionals en ervaringsdeskundigen

Doelgroep

z
z
z
z
z
z

z
z

z

Acute eerste hulp
Latere hulp
Meldfunctie
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Informatievoorziening (alle vormen van grensoverschrijdend gedrag,
preventie en melding maken)
Advies (grensoverschrijdend gedrag, sociale veiligheid, VOG, campagnes)
Doorverwijzing

Specifieke doelgroep, namelijk sporters

124

Chris
Over: Chris is een online platvorm waar kan worden gepraat over allerlei
vraagstukken waar jongeren tegenaan lopen. Jongeren kunnen altijd bij Chris
terecht om te praten. Bijvoorbeeld over ruzie thuis, als ouders gaan scheiden
of ze ergens anders mee zitten.

Type geweld
z

Huiselijk geweld en kindermishandeling

Type hulp
Algemene informatie
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Sociale media
Anonimiteit mogelijk?
Hulpverlening door

www.jongeren.chris.nl/kindermishandeling/
Mail en chat (gratis) op website, en bellen op woensdagavond (normaal tarief bellen)
Elke dag staan onze chatcoaches voor je klaar van
15:00 tot 17:00 en van 19:00 tot 22:00
Nederlands
Facebook, Instagram, Twitter, Youtube, LinkedIn
Ja
Professionals

z

Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor

Doelgroep
z
z

Specifieke doelgroep
Christelijk

125

De Juiste Schakel
Over: De Hulpapp helpt hulpzoekenden bij het zoeken naar hulp door informatie te geven over landelijke, regionale en lokale organisaties en/of initiatieven waar mensen terecht kunnen bij specifieke geweldsvormen, met
aandacht voor specifieke leeftijdsgroepen (jongeren en ouderen). Hulpapp.nl
biedt organisaties aan die op dat moment bereikbaar is; de app werkt tijd- en
plaatsgebonden.

Type geweld
z

Type hulp
z

Algemene informatie

z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.dejuisteschakel.nl/HOME/
Online app
Online website / app 24/7
Nederlands, Engels, Turks
Ja
Facebook, Instagram
Professionals

Huiselijk geweld en kindermishandeling

Acute eerste hulp
Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod

Overige hulp
z

Forum

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

126

De Luisterlijn
Over: De Luisterlijn is dag en nacht, het hele jaar door, bereikbaar voor mensen
die behoefte hebben aan een vertrouwelijk gesprek.

Type geweld
z

Algemene informatie

z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.deluisterlijn.nl
Telefoon (regulier tarief), mail, chat op website
24/7 (telefonisch)
10:00 – 22:000 (chat)
n.n.b.
Ja
Facebook, Instagram, Twitter, Youtube, LinkedIn,
Pinterest
Getrainde vrijwilligers en professionals

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag

Type hulp
z
z

Latere hulp
Luisterend oor

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

127

Defence for Children
(Kinderrechtenhelpdesk)
Over: Kinderen, (pleeg)ouders, advocaten, hulpverleners en andere professionals kunnen contact opnemen met de Kinderrechtenhelpdesk als zij een vraag
hebben over kinderrechten. Op de Kinderrechtenhelpdesk werken juristen die
gespecialiseerd zijn in (inter)nationale kinderrechten. Zij geven gratis juridisch
advies. In iedere zaak bekijken zij om welke kinderrechten het gaat en geven
zij, waar mogelijk, advies over welke stappen gezet kunnen worden om ervoor
te zorgen dat de rechten van het kind worden nageleefd.
Algemene informatie

Type geweld
z

Type hulp
z

z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.defenceforchildren.nl/wat-doen-we/
kinderrechtenhelpdesk
Telefoon (gratis/regulier tarief n.n.b.),
mail en contactformulier (gratis)
Ma – do 9:00 – 17:00, vrij 9:00 – 13:00
Nederlands
Nee
Facebook, Instagram, Twitter, Youtube
Professionals

Huiselijk geweld en kindermishandeling

z
z

Informatievoorziening (jurisprudentie en andere internationale verdragen
als uitgangspunt voor kinderrechten)
Latere hulp
Luisterend oor
Advies (juridische vragen)
Overig: trainingen

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

128

Expertisebureau Helse Liefde
Over: Helse Liefde is een expertisebureau met expertise in slachtoffers van
loverboys (mensenhandel), seksuele uitbuiting, eergerelateerd geweld en afhankelijkheid in relaties. Helse Liefde biedt advies en consultancy voor slachtoffers,
bezorgde ouders, leerkrachten en professionals.
Algemene informatie
Website
Werkgebied
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.helseliefde.nl
Landelijk
Telefoon, mail, contactformulier
n.n.b.
Nederlands
n.n.b.
Facebook, Instagram, LinkedIn
Professionals, ervaringsdeskundigen

Type geweld
●
●
●
●
●

Type hulp
●
●
●
●
●

Doelgroep
●
●

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Mensenhandel en uitbuiting
Eergerelateerd geweld
Loverboys

Acute hulp
Latere hulp
Luisterend oor
Informatievoorziening (proces emotionele afhankelijkheid, kenmerken
slachtoffer, gevolgen slachtoffer)
Advies (veiligheid, de-escaleren, verdieping en individuele en contextuele/
systemische hulp)
Hulp en zorg

Algemene doelgroep

129

Expertisecentrum Mensenhandel en
(jeugd)Prostitutie
Over: Expertisecentrum Mensenhandel en (jeugd)Prostitutie is een expertisecentrum dat hulp biedt aan mensen die slachtoffer zijn geworden van
mensenhandelen en/of prostitutie. Dit doen zij door in contact te komen met
slachtoffers, trainingen en voorlichtingen aan te bieden.

Type geweld

Algemene informatie

Type hulp

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.expertisecentrum-mensenhandeljeugdprostitutie.nl
Telefonisch, mail, chat, Linkedin, Instagram
Kantoortijden
Nederlands
Ja (nicknaam opgeven)
LinkedIn, Instagram
Professionals

z
z

z
z
z
z

Mensenhandel en uitbuiting
Schadelijke praktijken

Meldfunctie
Luisterend oor
Juridische ondersteuning
Overig: trainingen en voorlichting

Doelgroep
z
z
z
z

Algemene doelgroep
Jongeren
Ook jongensprostitutie
Licht verstandelijke beperking (LVB)

130

Fairwork
Over: FairWork bestrijdt en voorkomt moderne slavernij in Nederland en komt
op voor de belangen van de slachtoffers. FairWork begeleidt onder andere
slachtoffers die uit hun isolement willen breken, of die dat net hebben gedaan.
FairWork werkt hierin nauw samen met politie, justitie en andere organisaties.

Type geweld

Algemene informatie

Type hulp

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.fairwork.nu
Telefoon (regulier tarief ), contactformulier,
Whatsapp
Kantooruren
Website in heel veel talen
Nee
Facebook, Twitter, Youtube
Professionals en vrijwilligers

z
z

z
z
z
z
z

Mensenhandel en uitbuiting
Geen focus op seksindustrie

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Advies (omtrent mensenhandel of arbeidsuitbuiting)
Doorverwijzing

Doelgroep
z
z

Algemene doelgroep
Mensen met een migratieachtergrond

131

Federatie Somalische Associaties
Nederland
Over: FSAN is een platform opgezet en bedoeld voor Somaliërs. Het hoofddoel is hierbij emancipatie en participatie van Somaliërs met de hulp van
Somaliërs. projecten die FASN coördineert zijn gericht op bestrijding vrouwenbesnijdenis, emancipatie, maatschappelijke participatie, werkgelegenheid,
ondernemerschap en psychische gezondheidszorg. FSAN heeft een netwerk
van sleutelpersonen die onder andere vrouwen de reeds besneden zijn, kunnen
toe leiden naar hulp.

Type geweld
z

Type hulp
z
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

z

www.fsan.nl
Telefoon (regulier tarief), mail, fysiek
Kantooruren
Website in Nederlands, Engels, Frans, Somalisch,
Arabisch, Ethiopisch
Nee
Facebook, Twitter, Youtube
Professionals

Schadelijke praktijken

z
z
z

z

Acute eerste hulp
Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Informatievoorziening (podcast)
Advies (vrouwelijke genitale verminking, gedragsverandering en
mogelijkheden)
Overige functie, namelijk bestrijding vrouwenbesnijdenis, emancipatie,
maatschappelijke participatie, werkgelegenheid, ondernemerschap en
psychische gezondheidszorg

Doelgroep
●

Specifieke doelgroep, namelijk mensen met een Somalische achtergrond

132

Femmes for Freedom
Over: Femmes for Freedom zet zich in voor biculturele meisjes en vrouwen
met als doel dat zij hun rechten kennen en zelf beslissen over hun lichaam,
leven en geld.

Type geweld

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen

Type hulp

Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.femmesforfreedom.com
Telefoon (regulier tarief), mail, chat op website
Kantooruren
Website in Nederlands, Engels, Turks,
Arabisch, Frans, Perzisch, Spaans, Urdu
Nee
Facebook, Twitter, Youtube, LinkedIn, Instagram
Professionals

z

z
z
z
z

Schadelijke praktijken

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Doorverwijzing
Overige functie, namelijk het inzetten voor het zelfbeschikkingsrecht en
de algehele emancipatie van vrouwen met een biculturele achtergrond
(o.a. trainingen en campagnes)

Doelgroep
z
z

Meisjes en vrouwen
Specifieke doelgroep, namelijk voor half Nederlandse/half Marokkaanse
vrouwen (biculturaal)

133

Fier
Over: Fier biedt opvang, hulp en behandeling bij geweld in afhankelijkheidsrelaties en zijn gespecialiseerd in het bieden van veiligheid en bescherming bij
zeer ernstige dreiging. Expertisegebieden zijn onder andere huiselijk geweld,
kindermishandeling, eergerelateerd geweld, mensenhandel, loverboyproblematiek, seksueel geweld en (vroegkinderlijke) traumatisering. Fier werkt
intensief samen met gespecialiseerde diensten van politie en OM, zoals het
landelijk Expertise Centrum eergerelateerd geweld en het Stelsel Bewaken
en Beveiligen (SBB).

Type geweld
z
z
z
z
z

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Menshandel en uitbuiting
Eergerelateerd geweld
Loverboys

Type hulp
Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Sociale media
Anonimiteit mogelijk?
Hulpverlening door

www.fier.nl
Telefoon (gratis), mail, chat op website, fysiek
Ma – vrij 16:00 – 06:00, za – zo 20:00 – 06:00 (chat)
Website in Nederlands, Engels, Turks, Arabisch
Facebook, Twitter, Instragram, LinkedIn, Youtube,
TikTok
Ja
Professionals, vrijwilligers, ervaringsdeskundigen

z
z
z
z
z
z

z

Acute eerste hulp
Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Informatievoorziening (rechten en plichten als cliënt in de hulpverlening)
Advies (vrouwelijke Genitale Verminking, gedragsverandering en
mogelijkheden)
Hulp en zorg

Doelgroep
z
z

z

Algemene doelgroep
Voor jongens: www.fier.nl/ik-zoek-hulp/ik-had-seks-tegen-betalinghulp-voor-jongens
Voor migranten: www.fier.nl/verwijzen/buitenlandse-slachtoffersmensenhandel

134

Geweld tegen vrouwen melden
Over: Deze website biedt uitleg en informatie over de verschillende vormen,
verschillende meldpunten en organisaties, campagnes, tips en nationaal en
internationaal beleid tegen geweld tegen vrouwen.

Type geweld
z
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

z

www.geweldtegenvrouwenmelden.nl
Mail
N.v.t.
Nederlands
Ja
Facebook, Instagram
Professionals

Doelgroep

z
z
z
z
z

Type hulp
z
z

z
z

Algemene informatie
Geweld tegen vrouwen

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Kind-oudermishandeling
Oudermishandeling
Mensenhandel en uitbuiting
Grensoverschrijdend gedrag
Schadelijke praktijken
Online geweld

z

z

Latere hulp
Meldfunctie
Informatievoorziening (trainingen en lesmateriaal over geweld tegen
vrouwen)
Wegwijs maken in aanbod

Overige hulp
z

Workshops

135

Helpwanted
Over: Helpwanted.nl is onderdeel van het EOKM - Expertisebureau Online
Kindermisbruik. Het EOKM is een onafhankelijke stichting die zich inzet voor
de veiligheid van alle kinderen. Slachtoffers kunnen hier terecht voor advies,
informatie over wat het is, hoe online kindermisbruik kan worden voorkomen
en wat ze kunnen doen als het hen wel is overkomen.
Algemene informatie
Website
www.helpwanted.nl
Contactmogelijkheden
Telefoon, mail en chat
Bereikbare tijden
Ma t/m vrij van 7:00 tot 23:00
Za en zo van 11:00 tot 19:00
Beschikbare talen
n.n.b.
Anonimiteit mogelijk?
Ja
Sociale media
Facebook, Instagram, LinkedIn, Twitter
Hulpverlening door
n.n.b.

Type geweld
z

Seksueel geweld en grensoverschrijdend gedrag (alleen online)

Type hulp
z
z
z
z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Advies

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

136

Huiselijk geweld en nu
Over: De organisatie ‘Huiselijk geweld en nu’ probeert door middel van een
website en diverse activiteiten het taboe op huiselijk geweld te doorbreken en
hierover te informeren.

Type geweld

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Type hulp
www.huiselijkgeweldennu.nl
Mail, contactformulier en fysiek
N.v.t.
n.n.b.
Nee
LinkedIn
n.n.b.

z

z
z
z

Huiselijk geweld

Latere hulp
Lotgenotencontact
Masterclasses

Doelgroep
z
z
z
z
z

Algemene doelgroep
(Ex-)plegers
Slachtoffers
Professionals
Omstanders

137

Jongeren Hulp Online
Over: Jongeren Hulp Online biedt een overzicht van meer dan 20 hulplijnen
waar jongeren terecht kunnen voor snel, anoniem en gratis ondersteuning in
de vorm van een luisterend oor, deskundig advies en handige tips.

Type geweld
z
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

z

www.jongerenhulponline.nl
Mail
N.v.t.
Nederlands
Nee
Facebook, Instagram, LinkedIn, Twitter
Professionals

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag

Type hulp
●
●
●

Wegwijs maken in aanbod
Doorverwijzing
Luisterend oor

Doelgroep
z
z

Algemene doelgroep
Jongeren

138

Kindertelefoon
Over: Kinderen en jongeren kunnen naar de kindertelefoon bellen om te praten.
Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Type geweld
z

www.kindertelefoon.nl
Telefoon (gratis), chat op website
Dagelijks 11:00 – 21:00 (telefonisch en chat)
n.n.b.
Ja
Instagram, Youtube, Facebook, LinkedIn
Vrijwilligers

Huiselijk geweld en kindermishandeling

Type hulp
●
●
●

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor

Doelgroep
z

Specifieke doelgroep, namelijk kinderen

139

Landelijk Knooppunt
Huwelijksdwang en Achterlating
Over: Het landelijk knooppunt huwelijksdwang en achterlating biedt een eerste
plaats hulp aan professionals. Daarnaast geven ze informatie over waar slachtoffers zelf terecht kunnen in geval van huwelijksdwang en achterlating.

Type geweld

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Type hulp
www.huwelijksdwangenachterlating.nl
Telefoon (regulier tarief), mail
Kantooruren
n.n.b.
Nee
Twitter
Professionals

z

z
z
z
z

Schadelijke praktijken

Acute eerste hulp
Latere hup
Meldfunctie
Doorverwijzing

Doelgroep
●

Algemene doelgroep

140

Landelijk Meldpunt Seksueel
Misbruik Reformatorische Kerken
Over: Slachtoffers van seksueel misbruik kunnen anoniem terecht bij dit meldpunt voor het doen van hun verhaal. Binnen de reformatorische gezindte is bij
de meeste kerkgenootschappen een kerkelijk meldpunt seksueel misbruik ingericht. Deze meldpunten zijn bedoeld voor het melden van seksueel misbruik in
ambtelijke relaties binnen het betreffende kerkgenootschap, waarbij kerkrechtelijke stappen ondernomen kunnen worden. Het werk van het Reformatorisch
Meldpunt is complementair aan het werk van de kerkelijke meldpunten en
bestrijkt de terreinen die buiten de opdracht van de kerkelijke meldpunten
vallen. Denk hierbij aan seksueel misbruik binnen familierelaties (incest) of
in andere vertrouwensrelaties. Waar mogelijk wordt door Reformatorisch
Meldpunt een samenwerking met de kerkelijke meldpunten gezocht. Het meldpunt kan zelf geen (kerk)rechtelijke stappen ondernemen.
Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Type geweld
z
z

Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag binnen geloofsinstituten

Type hulp
z
z
z
z
z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Opvang
Advies

www.ikmeldhet.nl
Telefoon (regulier tarief), mail, chat op website
Maandagavond 19:00 – 21:00 (telefonisch,
ma – vrij 19:30 – 21:30 (chat en Whatsapp)
n.n.b.
Ja (incl. anoniem WhatsApp en
anoniem mailaccount)
Facebook, Instagram
Professionals

Doelgroep
z

Specifieke doelgroep, namelijk christelijke doelgroep
141

Landelijk Meldpunt Zorg
Over: Bij het Landelijk Meldpunt Zorg van de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugdkunnen burgers onder andere terecht voor klachten of vragen over
seksueel, fysiek of psychisch grensoverschrijdend gedrag in de zorgcontext. Het Landelijk Meldpunt Zorg geeft informatie en advies. Het Landelijke
Meldpunt Zorg beantwoord vragen van de melder, informeert over de mogelijkheden om de klacht op te lossen en helpt met praktische tips. Het Landelijk
Meldpunt Zorg lost zelf geen klachten op.

Type geweld
z
z

Type hulp
z

Algemene informatie
Website

Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

z

www.igj.nl/onderwerpen/klacht-of-vraag-overzorg-|of-jeugdhulpverlening/wat-kan-hetlandelijk-meldpunt-zorg-voor-u-doen
Telefonisch, mail, contactformulier, brief
Kantooruren
Nederlands
Ja
Facebook, Twitter, LinkedIn
Professionals

Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag

z

Latere hulp
Meldfunctie
Advies

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

142

Lotgenoten Seksueel Geweld
Over: Lotgenoten Seksueel Geweld (LSG) is er voor vrouwen én mannen in
Nederland en Vlaanderen die slachtoffer zijn geweest van seksueel geweld of
misbruik. LSG geeft informatie en mogelijkheid om contact op te nemen met
lotgenoten.

Type geweld
z

Seksueel geweld

Type hulp
Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.lotgenotenseksueelgeweld.nl
Chat, contactformulier, fora
24/7, maar niet altijd staff aanwezig
Nederlands
Ja
Facebook, Twitter, Youtube
Vrijwilligers die zelf lotgenoot zijn of hier nauw bij
betrokken zijn geweest

z
z
z

Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Lotgenotencontact

Doelgroep
z

Algemene doelgroep, met oog voor mannelijke slachtoffers

143

Meld Misdaad Anoniem
Over: Meld Misdaad Anoniem (M.) is het onafhankelijke meldpunt waar je
anoniem informatie kunt geven over criminaliteit. Je kunt bij M. melden over
bijvoorbeeld moord en doodslag, mishandeling, overvallen, brandstichting,
wapen- of mensenhandel. Maar ook met informatie over fraude en corruptie
kun je bij M. terecht.
Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Type geweld
z

Alle vormen van geweld die strafbaar zijn

Type hulp
z

Meldfunctie

www.meldmisdaadanoniem.nl
Telefonisch
Doordeweeks: 08:00 – 22:00,
weekend: 09:00 – 17:00
Nederlands, Engels
Ja
Facebook, Instagram, Twitter, Youtube
Professionals

Doelgroep
• Algemene doelgroep

144

Meld.nl
Over: Om overzicht te brengen in alle meldpunten in Nederland, is de website
Meld.nl geopend. Daar zijn links te vinden naar alle bestaande meldpunten en
instanties, zodat mensen snel hun melding kunnen doen.

Type geweld
z
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.meld.nl
Meldformulier
24/7 (website)
n.n.b.
Nee
Facebook, Twitter, Instagram
Professionals

Huiselijk geweld
Seksueel geweld

Type hulp
z
z
z

Acute hulp
Meldfunctie
Doorverwijzing

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

145

Meldpunt Grensoverschrijdend
Gedrag RKK
Over: Slachtoffers kunnen bij grensoverschrijdend gedrag binnen de RoomsKatholieke Kerk terecht bij dit meldpunt voor een luisterend oor en informatie
over mogelijke vervolgstappen.

Type geweld

Algemene informatie
Website
Werkgebied
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Type hulp
www.meldpuntgrensoverschrijdendgedragrkk.nl
Landelijk
Telefoon (normaal tarief), mail
Maandag, woensdag en vrijdag 09:00 – 12:00
Nederlands
Ja
Professionals

●

●
●
●
●
●
●

Grensoverschrijdend gedrag

Latere hulp
Meldfunctie
Luisterend oor
Advies
Doorverwijzing
Eventueel gesprekken met vertrouwenspersoon mogelijk

Doelgroep
●

Specifieke doelgroep, namelijk Rooms-Katholieke christenen

146

Meldpunt kinderporno
Over: Het Meldpunt Kinderporno is onderdeel van het Expertisebureau Online
Kindermisbruik (EOKM). Het EOKM is een onafhankelijke stichting die zich
inzet voor het bestrijden en voorkomen van (online) seksueel misbruik en
seksuele uitbuiting van minderjarigen.

Type geweld

Algemene informatie
Website
Werkgebied
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Type hulp

z
z

Seksueel geweld
Online geweld

www.meldpunt-kinderporno.nl
z

Mail, contactformulier en fysiek
N.v.t.
Nederlands
Nee
Instagram
Professionals

z

Acute hulp
Meldfunctie

Doelgroep
z

Algemeen

147

Meldpunt: seksueel misbruik in
kerkelijke relaties
Over: Het Meldpunt Misbruik is er in de eerste plaats voor slachtoffers van
misbruik door een kerkelijke functionaris. Slachtoffers kunnen verhaal kwijt
en indien gewenst advies. Het SMKR kan ondersteunen bij de stappen die een
slachtoffer wil zetten en bij het doen van een melding of het indienen van een
klacht.
Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Type geweld
z

Type hulp
z

https://meldpuntmisbruik.nl/
Telefoon (regulier tarief), mail
Ma – vrij 09:00 – 17:00 (telefonisch)
Nederlands
Ja
Professionals

Grensoverschrijdend gedrag binnen geloofsinstituten

z
z
z

Acute eerste hulp
Meldpunt
Wegwijs maken in aanbod
Advies

Doelgroep
z

Specifieke doelgroep, namelijk Christelijke

148

Meldpunt Seksueel Misbruik in
Pastorale Relaties (SMPR)
Over: Slachtoffers kunnen bij Seksueel misbruik in pastorale relaties bij SMPR
terecht om hun hun verhaal te vertellen. SMPR geeft informatie over de mogelijkheden van de aanpak.

Type geweld

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Type hulp
www.smpr.nl
Telefoon (regulier tarief), mail, fysiek
Ma – vrij 9:00 – 17:00
n.n.b.
Ja
Facebook (afgeschermd), Instagram (afgeschermd))
Professionals

z

z
z
z

Grensoverschrijdend gedrag binnen geloofsinstituten

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor

Doelgroep
z

Specifieke doelgroep, namelijk Christelijke

149

Mind Korrelatie & Mind Young
Over: MIND Korrelatie is de hulplijn van MIND. Iedereen die te maken heeft
met psychische en psychosociale problemen kan bij ons terecht.

Type geweld
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

z

www.://mindkorrelatie.nl
Telefoon (gratis) mail, chat op website,
contactformulier, Whatsapp
Telefonisch: Ma – vrij 9:00 – 21:00
Chat: ma – vrij 9:00 – 20:30
n.n.b.
Ja
Facebook, Twitter, Instragram, LinkedIn, Youtube
Professionals

z
z
z

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Ouderenmishandeling
Grensoverschrijdend gedrag
Schadelijke praktijken

Type hulp
z
z
z
z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Doorverwijzing

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

150

Mores
Over: Mores is de toegankelijke, onafhankelijke en centrale plek waar iedereen
die werkzaam is in de podiumkunsten, film- en televisiesector terecht kan bij
grensoverschrijdend gedrag. Mores biedt luisterend oor en ondersteuning
als je wilt praten met de ‘veroorzaker’, een formele klacht wilt indienen bij de
betreffende organisatie en/of aangifte bij politie wilt doen.

Type geweld

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden

Type hulp

Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.mores.online.nl
Telefoon (regulier tarief), mail, fysiek
Altijd mogelijk om te bellen, reactietijd binnen 24
uur
n.n.b.
Ja
Professional

z
z
z

z
z
z
z

Huiselijk geweld
Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Advies

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

151

No need to hide
Over: No need to hide biedt slachtoffers van seksueel misbruik ondersteuning
door ervaringsdeskundigen. Slachtoffers kunnen terecht voor een veilige plek
om hun verhaal te dien en No need to hide helpt slachtoffers om regie over hun
leven weer terug te krijgen. No need to hide richt zich op slachtoffers binnen
het gezin, de sportwereld, kerkelijke omgeving en andere netwerken, religie
of seksuele voorkeur. Indien het geweld korter dan 7 dagen geleden is en/of
als het om minderjarige slachtoffers gaat, wordt gelijk doorverwezen naar het
Centrum Seksueel Geweld.

Type geweld
z

Type hulp
z
z
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Seksueel geweld

Wegwijs maken in aanbod
Lotgenotencontact
Doorverwijzing

www.noneedtohide.nl
Telefoon, mail, contactformulier, Whatsapp
Kantooruren
Nederlands
n.n.b.
Professionals

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

152

Online flirten – Steffie
Over: De online flirten van Steffie geeft in eenvoudig beeld en taal uitleg over
online flirten en sexting.

Type geweld
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

https://onlineflirten.steffie.nl/nl/
Website
N.v.t..
Nederlands
Nee
Facebook, Instagram, Twitter
Professionals

Seksueel geweld of grensoverschrijdend gedrag

Type hulp
●

Informatievoorziening

Doelgroep
z

Mensen met verstandelijke beperking

153

Opvang Atlas
Over: De opvangatlas biedt een digitale zoekkaart van opvanginstellingen bij
dakloosheid, huiselijk geweld, huisuitzetting, (seksuele) uitbuiting of vrijlating
uit gevangenis.

Type geweld
z
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

z

www.opvangatlas.nl
Website
N.v.t.
Nederlands
Nee
Professionals

Huiselijk geweld
Seksueel geweld
(seksuele) uitbuiting

Type hulp
z
z

Wegwijs maken in aanbod
Doorverwijzing

Doelgroep
• Algemene doelgroep

154

Platform Safe
Over: Platform Safe is een online hulpmiddel voor vrouwen die te maken
hebben (gehad) met partnergeweld. Platform Safe biedt informatie over relaties en partnergeweld, tips over hoe je veiliger kan zijn, een zoekmachine om
hulp in de buurt te vinden en manieren om contact te krijgen met andere
vrouwen die ervaring hebben met onveilige relaties en partnergeweld (onder
andere door een forum)
Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Type geweld
z
z

Type hulp
z

www.safewomen.nl
Contactformulier
24/7 forum (beschikbaar na aanmelden)
Nederlands, Engels, Arabisch (website)
Ja
n.n.b.

Huiselijk geweld
Seksueel geweld

z
z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Lotgenotencontact

Doelgroep
●

Specifieke doelgroep, namelijk vrouwen

155

Potifar
Over: Platform Potifar ondersteunt mannen die vals beschuldigd zijn van een
zedendelict

Type geweld
z

Algemene informatie
Website
Werkgebied
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

z

www.potifar.nl
Landelijk
Telefoon, mail
Geen info
Nederlands
n.n.b.
Twitter
Ervaringsdeskundigen

Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag

Type hulp
z
z
z
z

Latere hulp
Lotgenotencontact
Advies
Luisterend oor

Doelgroep
z

Specifieke doelgroep, namelijk mannen die onterecht beschuldigd zijn
van een zedendelict

156

Project Speak Now
Over: Stichting Project Speak Now heeft als doel seksueel misbruik en seksueel
geweld breed bespreekbaar te maken. Stichting Project Speak Now biedt
verschillende subprojecten: Community Lotgenoten PSN, Helingsgroeptraject,
Talking Circles, Online coaching, Hoopverleners, Toolki praatondersteuning, Toolkit partnerondersteuning, Hulp waarderen. De meeste slachtoffers
zwijgen. Maar door te zwijgen, groeit hun innerlijke strijd en blijft het een
geheim. Door te praten, komt het in de openheid en juist daar is geen plaats
meer voor manipulatie, dreiging en geheimzinnigheid. Project Speak Now
onderstreept dat praten over je ervaringen een belangrijke stap is op weg
naar heling. Het zorgt ervoor dat lotgenoten weer meer vertrouwen krijgen,
in zichzelf en de omgeving.

Type geweld
z
z
z

Type hulp
z
z
z
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag

z

Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Advies
Individueel coachingstraject
Lotgenotencontact

www.seksueelmisbruik.nl/default.asp
Mail, contactformulier, fysiek, telefonisch (op
aanvraag), Facebook, Twitter, YouTube, Instagram
Op aanvraag
Nederlands
Nee
Facebook, Twitter, YouTube, Instagram
Professionals, ervaringsdeskundigen, vrijwilligers

Doelgroep
• Algemene doelgroep

157

Seksualiteit.nl
Over: Seksualiteit.nl biedt informatie, tips en oefeningen om te helpen bij vragen
rond seksualiteit. Rutgers strategie voor 2017-2020 is jongeren versterken, om
gezond en gelukkig te leven. Rutgers’ visie is: Mensen zijn vrij om seksuele en
reproductieve keuzes te maken, met respect voor de rechten van anderen, in
een samenleving die ze daarin ondersteunt.

Type geweld

Algemene informatie

Type hulp

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Seksualiteit.nl
Twitter, Facebook, LinkedIn, YouTube, Instagram
N.v.t.
Nederlands
N.v.t.
Twitter, Facebook, LinkedIn, Youtube, Instagram
Professionals

z
z
z

z
z
z
z

Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag
Online geweld

Latere hulp
Doorverwijzing
Advies
Wegwijs maken in aanbod

Doelgroep
z
z

Algemene doelgroep
LHBTI+

158

Sense
Over: Sense.info is dé landelijke seksuele voorlichtingssite met betrouwbare
seksualiteitsinformatie- en hulpverlening voor jongeren die informatie willen
of vragen hebben over relaties en seksualiteit. Sense.info is de centrale website
van Sense. Sense is de seksualiteitshulpverlening voor jongeren tot 25 jaar. De
rubriek ‘Over je grens’ gaat over seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Type geweld
z
z
z
z

Seksueel geweld
Seksueel overschrijdend gedrag
Mensenhandel en uitbuiting
Online geweld

Algemene informatie
Type hulp
Website
Contactmogelijkheden

Bereikbare tijden

Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

https://sense.info/nl
Chat, bellen, mail, fysieke afspraak, Instagram,
TikTok, Facebook, Snapchat, YouTube, Twitter
Bellen: ma t/m woe: 09:30 – 15:30, donderdag en
vrijdag 13:30 – 15:30.
Chat: maandag en woensdag 11:30 – 21:00, dinsdag
11:30 – 17:30, donderdag en vrijdag 13:30 - 17:30;
mogelijkheid tot afspraak maken op website
Nederlands en Engels
Ja
Instagram, Tiktok, Facebook, Snapchat, Yotube,
Twitter
Professionals

z
z
z
z
z
z
z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Informatievoorziening
Luisterend oor
Advies
Individuele training
Doorverwijzing

Doelgroep
z
z

Specifieke doelgroep, namelijk jongeren van 12 tot 25 jaar
Mannen, vrouwen en LHBTI+

159

Slachtofferhulp Nederland
Over: Slachtoffers kunnen gratis bij Slachtofferhulp Nederland terecht voor
emotionele steun, hulp in het strafproces, ondersteuning bij schadevergoeding en/of advies.

Type geweld
z
z

Algemene informatie

z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.slachtofferhulp.nl
Telefoon (gratis) mail, chat op website, fysiek
Ma – vrij 8:00 – 20:00, vrij 10:00 – 17:00 (telefonisch), Facebook, Twitter, LinkedIn, Instagram
Nederlands en Engels
Ja
Facebook, Twitter, LinkedIn, Instagram
Professionals en vrijwilligers

z
z
z

Type hulp
z
z
z

Doelgroep

z
z

z

Algemene doelgroep

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag
Ouderenmishandeling
Mensenhandel en uitbuiting
Schadelijke praktijken
Online geweld

z
z
z

Acute hulp
Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Informatievoorziening
Luisterend oor
Advies
Juridische ondersteuning
Lotgenotencontact

160

Slachtofferwijzer (Fonds
Slachtofferhulp)
Over: Als je slachtoffer bent geworden kom je in een onbekende situatie terecht.
In Nederland is goede hulp beschikbaar, maar voor veel slachtoffers is deze
moeilijk of niet te vinden. Daarom biedt SlachtofferWijzer.nl een overzicht van
beschikbare hulp voor slachtoffers van (seksueel) geweld, een ongeval, diefstal
en voor achterblijvers van vermisten. Je vindt er algemene informatie en een
overzicht van hulpverlenende organisaties. Bij deze organisaties kan je terecht
voor praktische, juridische, financiële en/of emotionele hulp.

Type geweld
z
z
z
z
z
z

Algemene informatie

z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.slachtofferwijzer.nl
Website, mail, Facebook, Twitter, LinkedIn
24/7
Nederlands, Engels, Spaans, Russisch, Arabisch,
Chinees, Turks, Pools
Ja
Facebook, Twitter, LinkedIn
Professionals

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Grensoverschrijdend gedrag
Seksueel geweld
Schadelijke praktijken
Online geweld
Ouderenmishandeling
Mensenhandel en uitbuiting
Discriminatie

Type hulp
z
z
z
z
z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Informatievoorziening
Advies
Doorverwijzing

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

161

Stichting de Schuilplaats
Over: Stichting de Schuilplaats is een landelijke, interkerkelijke instelling
voor Bijbels genormeerde psychosociale hulpverlening op maat. De hulpverleners combineren professionaliteit met een aan de Bijbel ontleende passie,
die gestalte krijgt in compassie met de medemens. De hulpverlening van
Schuilplaats draagt bij aan (nieuw) perspectief bij mensen die door uiteenlopende oorzaken zijn vastgelopen. Zo biedt de organisatie hulp bij problemen
op andere het gebied van relaties, seksualiteit, huiselijk geweld, echtscheiding,
porno en incest.

Type geweld
z
z
z
z
z

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Ouderengeweld
Grensoverschrijdend gedrag
Online geweld

Type hulp
Algemene informatie
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.stichtingschuilplaats.nl
Telefoon, mail, contactformulier, fysiek
Elke werkdag 08:30 - 10:00
Nederlands
Nee
Professionals

z
z
z
z
z
z
z
z

Doelgroep

z
z

z
z
z

Acute hulp
Latere hulp
Wegwijs maken in het aanbod
Luisterend oor
Advies
Begeleidingstraject
Relatietherapiegesprekken
Digitale ondersteuning
Lotgenotencontact
Groepscursussen
Doorverwijzing

Specifieke doelgroep, namelijk christelijk
Zowel slachtoffers als plegers
Fysieke handicap

162

Stichting de Stilte Verbroken
Over: Stichting De Stilte Verbroken heeft als primair doel om (seksueel)
misbruik binnen de sport uit te bannen, maar zet zich ook in tegen pesten en
intimidatie. De stichting is een laagdrempelig, landelijk platform om misbruik
bespreekbaar te maken binnen de (voetbal)sport, in samenwerking met de
KNVB. De Stilte Verbroken biedt een luisterend oor en vormt een wegwijzer
binnen de sport om de bovengenoemde misstanden aan het licht te brengen. Zo
gaan wij met slachtoffers in gesprek, maar bieden ook ‘kleedkamergesprekken’
aan voor sportclubs om uit te leggen hoe zij om moeten gaan met dergelijke
situaties binnen hun vereniging. Op deze manier wil de stichting een bijdrage
bieden aan een veilig sportklimaat voor iedereen.
Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.destilteverbroken.nl
Contactformulier, mail,
Geen informatie
Nederlands
Nee
Professionals en ervaringsdeskundigen

Type geweld
z
z
z

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag binnen de sportsector

Type hulp
Latere hulp
z
Wegwijs maken in aanbod
z
Luisterend oor
z
Advies
z
Lotgenotencontact
Doorverwijzing
z

Doelgroep
z

Specifieke doelgroep, namelijk sporters

163

Stichting de Vluchtheuvel
Over: Stichting de Vluchtheuvel is een christelijke hulporganisatie die psychosociale hulp biedt bij vragen over huwelijk, seksualiteit, opvoeding en het leven.
De missie van De Vluchtheuvel is het bieden van christelijke, professionele,
psychosociale hulp bij levensvragen voor alle leeftijden en gezinssituaties. Het
Woord van God geeft een bondige samenvatting van deze missie in Galaten
6 vers 10: “Zo dan, terwijl wij tijd hebben, laat ons goed doen aan allen, maar
meest aan de huisgenoten van het geloof.”
Algemene informatie

Type geweld
z
z
z

Type hulp
z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.stichtingdevluchtheuvel.nl
Telefoon, mail, contactformulier, Whatsapp,
Instagram, Facebook, LinkedIn
Kantooruren
Nederlands
Nee
Instagram, Facebook, LinkedIn
Professionals

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag

z
z
z
z
z
z
z
z
z

Preventie
Acute hulp
Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Informatievoorziening
Luisterend oor
Individuele begeleiding
Cursussen online en live
Lotgenotengroep
Doorverwijzen
Outreachend

Doelgroep
z
z
z
z

Specifiek
Daders
Christelijk
Ook mannengroepen

164

Stichting Evangelisch Meldpunt
Over: SEM is als Stichting Evangelisch Meldpunt hét netwerk van alle deelnemers, professionals en vrijwilligers die willen bijdragen aan veiligere kerken
en organisaties binnen de volle breedte van de evangelische beweging. SEM
is in het leven geroepen om leidinggevenden te ondersteunen in betrouwbaar
en transparant leiderschap en slachtoffers recht te doen bij grensoverschrijdend gedrag. Stichting Evangelisch Meldpunt biedt onder andere een meld- en
adviespunt waar gemeente/kerkleden terecht kunnen bij grensoverschrijdend
gedrag.

Type geweld
z
z

Type hulp
z
z

Algemene informatie

z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.wijzijnsem.nl
Telefoon (regulier tarief), mail
Kantooruren
n.n.b.
Ja
Professionals

Grensoverschrijdend gedrag binnen geloofsinstituten
Seksueel geweld

z
z
z

Acute eerste hulp
Latere hulp
Meldfunctie
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Advies
Doorverwijzing

Doelgroep
z

Specifieke doelgroep, namelijk christelijk

165

Stichting Misbruikt
Over: Stichting Misbruikt is er onder andere voor mensen die zelf misbruikt
zijn of iemand hebben misbruikt. Stichting Misbruikt! heeft de ambitie om de
landelijk erkende organisatie te zijn waarin de belangen van slachtoffers van
seksueel misbruik en van de directe betrokkenen worden behartigd, waar
lotgenoten en lotgenoten-activiteiten worden ondersteund en waar iedereen
terecht kan voor informatie.
Algemene informatie

Type geweld
z
z

Type hulp
z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.misbruikt.nl
Mail, fysiek (gratis)
24/7 (mail)
n.n.b.
Nee
Professionals en vrijwilligers

Seksueel geweld
Kindermishandeling

z

Latere hulp
Advies
Lotgenoten contact

Doelgroep
●
●

Algemene doelgroep
Plegers

166

Stichting Rise
Over: Een landelijke beweging voor en door mensen die als kind seksueel
mishandeld zijn. Ontmoeting, (h)erkenning, bewustwording en verandering
staan centraal.

Type geweld
z
z

Huiselijk geweld en kindermishandeling
Seksueel misbruik van kinderen

Algemene informatie
Type hulp
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.stichtingrise.nl
Mail, fysiek, LinkedIn, Facebook
Geen informatie
Nederlands
Nee
LinkedIn, Facebook
Professionals en ervaringsdeskundigen

z
z
z
z
z
z
z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Informatievoorziening
Lotgenotencontact
Doorverwijzing
Professionele begeleiding door ervaringsdeskundigen

Doelgroep
z
z

Algemene doelgroep
Volwassenen die als kind zijn misbruikt

167

Stichting Seksueel Geweld
Over: Stichting Seksueel Geweld zorgt voor hulpadressen en tips en biedt
gelegenheid tot contact voor iedereen die met seksueel geweld te maken heeft,
of heeft gehad.

Type geweld

Algemene informatie

Type hulp

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.seksueelgeweld.nl/
Chat, mail, contactformulier, forum
Chat: variërende tijden
Nederlands
Ja
Instagram, Facebook, LinkedIn
Ervaringsdeskundigen, organisatie opgezet door
vrijwilligers

z

z
z
z
z
z

Seksueel geweld

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Advies
Lotgenotencontact

Doelgroep
• Algemene doelgroep, met ook oog voor mannen

168

Stichting voor ons
Over: Stichting voor Ons is er voor jongens en meisjes, vrouwen en mannen in
alle leeftijden, voor mensen in verschillende situaties en achtergronden met
als gedeelde ervaring dat zij misbruik of mishandeling hebben meegemaakt.
Stichting voor Ons versterkt, ondersteunt en verbindt op deze manier slachtoffers. Ook gaan zij het gesprek aan met verschillende overheidsinstanties en
denken zij mee over wat beter kan om de hulpverlening te verbeteren.

Type geweld
z
z
z
z
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden

Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

z

www.stichtingvoorons.org/
Telefoon (regulier tarief), mail, contactformulier,
fysiek, Facebook, Twitter, Instagram, LinkedIn,
YouTube
Geen informatie
Nederlands
Nee
Facebook, Twitter, Instagram, LinkedIn, YouTube
Professionals, vrijwilligers, ervaringsdeskundigen

Type hulp
z
z

z
z
z
z
z

Doelgroep

z
z

●

Huiselijk geweld
Kindermishandeling
Seksueel geweld
Online geweld
Grensoverschrijdend gedrag
Verwaarlozing

Latere hulp
Informatie over de prevalentie, gevolgen en risicofactoren van/voor kindermishandeling, seksueel misbruik en verwaarlozing
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Advies
Lotgenotencontact
Doorverwijzing
Lezingen
Workshops

Algemene doelgroep

169

Stop it now!
Over: Het doel van Stop it Now is om seksueel kindermisbruik te voorkomen.
Stop it now! is een initiatief van Expertisebureau Online Kindermisbruik. Via
een telefonische hulplijn en een chat biedt Stop it Now anoniem, vertrouwelijk
en gratis ondersteuning aan iedereen die zich zorgen maakt over zijn of haar
seksuele gevoelens en/of gedrag richting minderjarigen (bijv. kinderporno of
seksueel kindermisbruik) of dat van mensen in zijn of haar omgeving.

Type geweld

Algemene informatie

Type hulp

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.stopitnow.nl
Telefoon (gratis), chat op website, fysiek
Chat en bellen: ma, vrij en za 09:30-17:30, di t/m do
09:30-17:30 en 18:00-22:00; mail altijdBeschikbare
talen n.n.b.
Ja
Professionals

z
z
z
z

z
z
z
z

z
z
z
z

Doelgroep
z
z

z

Huiselijk geweld
Seksueel geweld
Online geweld
Grensoverschrijdend gedrag

Acute hulp
Latere hulp
Meldfunctie
Informatie over de gevolgen van kindermisbruik en het kijken van kinderporno, en over behandeling en zelfmoordpreventie
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Advies
Lotgenotencontact
Doorverwijzing

Specifieke doelgroep, namelijk plegers van seksueel geweld jegens kinderen
Ook voor naasten die zich zorgen maken over iemand in hun omgeving

170

Verbreek de stilte

Type geweld
z
z

Over: Slachtofferhulp Nederland biedt via deze hulplijn hulp bij seksuele intimidatie, misbruik, geweld, aanranding of verkrachting. De hulplijn biedt emotionele, juridische en praktische ondersteuning. Zowel als het pas of langer
geleden is gebeurd en ongeacht waar het is gebeurd (in gezin, sportclub, instelling met een culturele of religieuze achtergrond etc.).
Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

z
z
z

Type hulp
z

www.verbreekdestilte.nl
Telefoon (gratis), mail, chat, contactformulier
Ma – vrij 8:00 – 20:00, za 10:00 -1 7:00
Nederlands
Ja
Professionals

Huiselijk geweld
Kindermishandeling
Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag
Online geweld

z
z
z
z
z
z

Acute hulp
Latere hulp
Informatie over de signalen van misbruik
Wegwijs maken in aanbod
Advies
Lotgenotencontact
Doorverwijzing

Doelgroep
z

Algemene doelgroep

171

Vrouwenplatform Kerkelijk
Kindermisbruik
Over: Het Vrouwen Platform Kerkelijk Kindermisbruik (VPKK) geeft een
stem aan mannen en vrouwen met een geschiedenis van kindermishandeling en -misbruik in de RKK en ondersteunt hun streven naar erkenning en
genoegdoening.

Type geweld
z
z
z

Algemene informatie
Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.vpkk.nl
Mail, contactformulier, fysiek, Facebook, Twitter
n.n.b.
Nederlands
Nee
Facebook, Twitter
Ervaringsdeskundigen en vrijwilligers

Kindermishandeling
Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag binnen geloofsinstituties

Type hulp
z
z
z
z
z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Lotgenotencontact
Meldingen van misbruik in de RKK in behandeling nemen

Doelgroep
z

Specifieke doelgroep, namelijk Christelijke mannen en vrouwen die in de
kindertijd misbruikt zijn binnen de Rooms-Katholieke kerk

172

WTFFF!?
Over: WTFFF!? is ontwikkeld door Fonds Slachtofferhulp voor kinderen en
jongeren te maken krijgen met online seksueel misbruik. WTFFF!? wil bewustwording over online seksueel misbruik creëren, het taboe doorbreken en de
drempel tot de gespecialiseerde hulpverlening door het Centrum Seksueel
Geweld, Helpwanted.nl en Fier verlagen. Op het platform WTFFF.nl staan de
vijf verhalen centraal van jongeren die online seksueel misbruik hebben meegemaakt en hebben overwonnen. WTFFF!? geeft jongeren een podium om zelf te
vertellen over wat zij hebben meegemaakt, over de weg die zij hebben afgelegd
naar hulp en herstel en wat zij anderen mee willen geven.

Type geweld
z
z
z

Type hulp
z
z

Algemene informatie
Website
Werkgebied
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

Seksueel geweld
Grensoverschrijdend gedrag
Online geweld

z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Lotgenotencontact

www.wtfff.nl / www.fondsslachtofferhulp.nl/
projecten/online-seksueel-misbruik-wtfff
Landelijk
Online platform
Platform 24/7 bereikbaar
Nederlands en Engels
Ja
n.v.t.

Doelgroep
z

Specifieke doelgroep, namelijk jongeren uit generatie Z

173

Zelfregietool
Over: De website Zelfregietool.nl is een hulpmiddel voor mensen om de mogelijkheden voor zelfhulp in kaart te brengen, onder andere omtrent geweld of
grensoverschrijdend gedrag. Ook wordt gebruik gemaakt van de ervaring en
kennis van mensen die hetzelfde hebben meegemaakt, ervaringsdeskundigen.

Type geweld
z
z
z

Algemene informatie

z
z

Website
Contactmogelijkheden
Bereikbare tijden
Beschikbare talen
Anonimiteit mogelijk?
Sociale media
Hulpverlening door

www.zelfregietool.nl
Telefoon, mail, contactformulier, Facebook,
Youtube, LinkedIn
n.n.b.
Nederlands
Nee
Facebook, Youtube, LinkedIn
Ervaringsdeskundigen

z
z
z

Type hulp
z
z
z

Doelgroep

z
z

z

Algemene doelgroep

Huiselijk geweld
Kindermishandeling
Seksueel geweld
Ouderenmishandeling
Mensenhandel en uitbuiting
Grensoverschrijdend gedrag
Schadelijke praktijken
Online geweld

z

Latere hulp
Wegwijs maken in aanbod
Luisterend oor
Lotgenotencontact
Doorverwijzing
Georganiseerde zelfhulp

174

Bijlage 3 Leden van de
begeleidingscommissie
Dr. Inge Claringbould

Universiteit Utrecht.

Prof. dr. Saskia Keuzenkamp

Movisie

Prof. dr. Masja van Meeteren

Radboud Universiteit

Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

175

COLOFON
Opdrachtgever
Auteurs

Met medewerking van

Foto omslag
Uitgave

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
de directie Maatschappelijke Ondersteuning
Dr. R. de Wildt
Prof. dr. M.J. Steketee
M. Compagner, MSc
Dr. S. M. Andeweg-van Leeuwen
L.M. Kappelhof , MSc
Mr. Dr. K.D. Lünnemann
L. van Schalkwijk
T. Voorwinden
N.de Wit
D. Yassine
Adobe Stock, Africa Studio, 185425860
Verwey-Jonker Instituut
Kromme Nieuwegracht 6
3512 HG Utrecht
T (030) 230 07 99
E secr@verwey-jonker.nl
I www.verwey-jonker.nl

De publicatie kan gedownload worden via onze website:
http://www.verwey-jonker.nl
ISBN 978-94-6409-206-6
© Verwey-Jonker Instituut, Utrecht, december 2022.
Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het Verwey-Jonker Instituut.
Gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron
wordt vermeld.
The copyright of this publication rests with the Verwey-Jonker Institute.
Partial reproduction of the text is allowed, on condition that the source is
mentioned.