Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2005–2006

30 425

Wijziging van de Wet schadeloosstelling leden
Tweede Kamer, de Wet vergoedingen leden
Eerste Kamer, de Wet schadeloosstelling,
uitkering en pensioen leden Europees
Parlement, de Provinciewet en de Gemeentewet
in verband met de openbaarmaking van
nevenfuncties en inkomsten uit nevenfuncties

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 7 juli 2006
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1,
belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de gestelde vragen tijdig zal
hebben beantwoord, acht de commissie de openbare beraadslaging over
dit wetsvoorstel voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
1. Algemeen
2. Nevenfuncties en neveninkomsten
3. Ingangsdatum

1
3
5

Artikelsgewijs

5

1. Algemeen
1

Samenstelling:
Leden: Kalsbeek (PvdA), Noorman-den Uyl
(PvdA), voorzitter, van Beek (VVD), ondervoorzitter, Van der Staaij (SGP), Wilders (Groep
Wilders), De Pater-van der Meer (CDA),
Duyvendak (GL), Spies (CDA), Eerdmans (LPF),
Sterk (CDA), Van der Ham (D66), Algra (CDA),
Haverkamp (CDA), Van Fessem (CDA), Smilde
(CDA), Straub (PvdA), Nawijn (Groep Nawijn),
Boelhouwer (PvdA), Dubbelboer (PvdA), Nijs
(VVD), Van Schijndel (VVD), Irrgang (SP),
Meijer (PvdA), Özütok (GL), Wagner (PvdA),
Vacature (algemeen), Vacature (SP) en Vacature (VVD).
Plv. leden: De Vries (PvdA), Fierens (PvdA),
Weekers (VVD), Slob (CU), Szabó (VVD),
Rambocus (CDA), Van Gent (GL), C
q örüz (CDA),
Van As (LPF), Van Haersma Buma (CDA),
Koşer Kaya (D66), Eski (CDA), Knops (CDA),
Van Bochove (CDA), Van Hijum (CDA), Hamer
(PvdA), Hermans (LPF), Leerdam (PvdA),
Wolfsen (PvdA), Van der Sande (VVD), Kant
(SP), Balemans (VVD), Halsema (GL), Dijsselbloem (PvdA), De Vries (VVD) en De Wit (SP).

De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
wetsvoorstellen. Zij waarderen de voortvarende wijze waarop het kabinet
met uitgewerkte voorstellen is gekomen om transparantie en structuur te
brengen in het loongebouw voor de publieke sector zoals dat voor de
komende jaren zou kunnen gelden. Zij herinneren aan een passage uit de
brief van de ambtsvoorganger van deze minister die aan de basis lag voor
de advies opdracht aan de Commissie-Dijkstal: «Het salaris voor ministers
is in 1980 aangemerkt als het hoogst mogelijke niveau, waarvan de salarissen van de overige politieke en ambtelijke topfunctionarissen vervolgens zijn afgeleid. Dat betekende ook dat de overige salarissen van de
functionarissen met een hoger inkomen werden teruggebracht tot het
ministersniveau. [...] De topstructuur was in dat opzicht normerend
bedoeld.» (Kamerstuk 28 479, nr. 1.)
In de kader vragen de leden van de CDA-fractie de regering in het kort aan
te geven op welke wijze aan dit uitgangspunt gevolg is gegeven vanaf
1980 tot heden en waar de belangrijkste oorzaken zijn aan te wijzen voor
het feit dat in de publieke sector bij zo veel topfuncties inmiddels een
hoger salaris ontstaan is dan het ministerssalaris.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de adviezen van de commis-

KST99412
0506tkkst30425-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2006

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 425, nr. 5

1

sie Dijkstal een zelfde karakter hebben als de uitgangspunten die in 1980
golden. Zij willen niet onvermeld laten dat zij met grote waardering
kennisgenomen hebben van de adviezen van de commissie Dijkstal en dat
zij de uitgangspunten die gekozen zijn voor het loongebouw in de
publieke sector ondersteunen. Dat deze uitgangspunten zeer de moeite
waard zijn om inhoudelijk te beoordelen en dat, wat deze leden betreft,
die inhoud tijdens de debatten nauwelijks aan de orde kon komen,
betreuren zij ten zeerste. Immers het aanzien van de publieke sector vergt
dat in alle openheid gedebatteerd moet worden over de verhouding
tussen de noodzakelijke kwaliteit van de publieke sector in samenhang
met de daarbij behorende waardering, ook in financiële zin.
In dit verband willen de leden van de CDA-fractie ook wijzen op de
adviezen die in het kader van de Commissie-Van Rijn zijn gegeven met
betrekking tot de verhoudingen in salariëring in de publieke sector en de
marktsector.
De grafieken die weergeven hoe deze sectoren zich in de afgelopen jaren
in hun onderlinge verhouding hebben ontwikkeld zouden er tevens toe
moeten leiden deze materie op zuivere en inhoudelijke argumenten te
beoordelen. Dit temeer daar voor een aantal sectoren in de publieke
sector inmiddels al weer gemeld wordt dat de aantrekkende economie
noodzaakt tot hogere salarissen om voldoende kwaliteit binnen de
publieke sector te waarborgen.
Tot hun ongenoegen hebben de leden van de CDA-fractie moeten constateren, dat het debat tot op heden kennelijk meer tot doel had een antistemming te creëren tegen functionarissen in de publieke sector en politiek gewin te zoeken, dan op serieuze wijze tot een samenhangend
loongebouw van transparante en evenwichtige voorstellen te komen voor
de publieke sector. Het niveau van het publieke debat tot nu toe is te
kwalificeren als «voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten»
zonder een wezenlijke bijdrage te leveren.
Om deze redenen hebben de leden van de CDA-fractie grote aarzelingen
bij het in behandeling nemen van deze wetsvoorstellen. Het eindoordeel
voor deze voorstellen zal derhalve mede afhangen van de voortgang van
het overleg met betrekking tot deze voorstellen. Deze leden hebben een
aantal randvoorwaarden. Deze voorstellen hebben een grote onderlinge
samenhang en de leden van de CDA-fractie hechten eraan de voorstellen
in deze samenhang te behandelen. Er kunnen geen onderdelen worden
uitgelicht waardoor de samenhangende systematiek wordt ondergraven.
Daarnaast hechten de leden van de CDA-fractie aan een groot draagvlak
voor alle voorstellen en niet slechts voor die onderdelen die de (rechts)positie van Kamerleden betreffen. Het eindoordeel over deze voorstellen zal
derhalve mede af hangen van de voortgang van het overleg met betrekking tot deze voorstellen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van de wetswijzigingen, die de openbaarmaking van nevenfuncties en
inkomsten uit nevenfuncties regelt. Zij onderschrijven het principe dat
maximale openheid en transparantie bij de vervulling van een openbaar
ambt voorop dient te staan. Zij vragen waarom er geen reactie van enkele
belanghebbenden bij dit wetsvoorstel is gekomen. In de media zijn van de
kant van de CdK’s niets aan de verbeelding overlatende negatieve kwalificaties gebezigd. Zijn de Vereniging tot Behartiging van Belangen van
Burgemeesters en de gezamenlijke CdK’s niet geraadpleegd of hebben zij
zelf niet gereageerd?
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het onderhavige wetsvoorstel Alvorens zij een definitief standpunt
innemen, willen zij graag enkele opmerkingen maken en de regering een
aantal vragen stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 425, nr. 5

2

De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van het wetsvoorstel
en hebben daarover de enige opmerkingen. Zij zijn van mening dat de
regering met dit wetsvoorstel het doel van de verhoogde transparantie
niet haalt.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennis genomen van de
wetsvoorstellen die uitvoering beogen te geven aan de kabinetsreactie op
voorstellen van de Commissie-Dijkstal. Zij achten het gezien de huidige
politieke situatie niet zinvol inhoudelijk op de voorliggende wetsvoorstellen in te gaan, maar behouden zich het recht voor om dat te gelegener
tijd wel te doen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggende en de daarmee samenhangende wetsvoorstellen. Zij
erkennen de behoefte aan een integrale herziening van het stelsel van
arbeidsvoorwaarden van politieke ambtsdragers. Ook kunnen zij
instemmen met het samenhangende geheel aan voorstellen van de regering, dat in grote lijnen overeenkomt met het door de aan het woord
zijnde leden als evenwichtig ervaren advies van de Commissie-Dijkstal.
Daarmee wordt enerzijds rekening gehouden met de ontwikkelingen op
de arbeidsmarkt en het versoberingsbeleid van de regering, terwijl anderzijds ook recht wordt gedaan aan de bijzonder positie en de specifieke
risico’s van politieke ambtsdragers.
2. Nevenfuncties en neveninkomsten
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
als argument voor openbaarmaking van de hoogte van neveninkomsten
wordt genoemd, dat op deze wijze een indicatie gegeven wordt van het
belang van deze functie ten opzichte van de hoofdfunctie van een politiek
ambtsdrager. Daarnaast zou het vervullen van nevenfuncties zijn grens
vinden waar dit afbreuk zou kunnen doen aan het aanzien van het ambt of
een optimaal functioneren van degene die het ambt vervult. Is er een
grens aan te geven aan het aantal of de soort functies die afbreuk zouden
kunnen doen aan het aanzien van het politieke ambt, zo vragen deze
leden.
In het kader van privacyaspecten wordt opgemerkt dat door de verplichte
openbaarmaking de persoonlijke levenssfeer weliswaar wordt beperkt,
maar dat een ieder die wil participeren in het politieke debat zonder
tussenkomst van derden, zelf dient te kunnen beoordelen welke invloed
neveninkomsten hebben op het politiek functioneren van ambtsdragers.
Kan nader worden toegelicht wat hier bedoeld wordt met het politieke
debat? Is het juist te veronderstellen dat door het openbaar maken van
neveninkomsten ook beoordeeld kan worden welke invloed dit heeft op
het politiek functioneren van de ambtsdrager, zo vragen de leden van de
CDA-fractie.
De aan het woord zijnde leden zien niet goed waarom het openbaar
maken van de precieze hoogte van de neveninkomsten adequate informatie geeft over de mate waarin de vervulling van de nevenfunctie in de
weg kan staan aan de vervulling van de publieke taak. Is het niet even
relevant welk tijdsbeslag de nevenfunctie vraagt en de mate van invloed
die een nevenfunctie met zich kan meebrengen?
De leden van de VVD-fractie geven aan dat zij voorstander zijn van het
openbaar maken van nevenfuncties en nevenactiviteiten. Dat komt de
transparantie ten goede. Als er geen sprake is van een hoofdfunctie dan
moeten alleen de nevenfuncties openbaar worden gemaakt. Zo wordt
duidelijk waar de politieke ambtsdragers belangen hebben, met als resultaat dat belangenverstrengeling wordt voorkomen. Het is dan ook nuttig
om te weten dat iemand bijvoorbeeld een bestuursfunctie bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 425, nr. 5

3

bepaalde stichting heeft, maar ook dat iemand een eigen bedrijf heeft. Als
een Kamerlid een eigen bedrijf heeft is het goed, uit het oogpunt van
belangenverstrengeling, om daarvan op de hoogte te zijn.
Ook zijn de leden van de VVD-fractie er in principe niet op tegen om
inkomsten uit nevenfuncties openbaar te maken. De vraag daarbij is
evenwel wat er onder «inkomsten» wordt verstaan. Vallen daar ook
inkomsten uit een BV en «inkomsten uit onderneming» onder? Mocht
onder inkomsten ook worden verstaan «inkomsten uit onderneming», dan
zijn deze leden daar tegen. De openbaarmaking van de winst geeft namelijk inzicht in de bedrijfsvoering en de positie van het bedrijf en dat zijn nu
juist zaken die alleen de eigenaar van het bedrijf aangaan, zo menen deze
leden. Daarbij komt dat de openbaarmaking van de winst niets toevoegt
aan de informatie die nodig is om te beoordelen welke belangen iemand
heeft en of er mogelijk sprake is van belangenverstrengeling. Deze leden
willen niet meer openbaar maken dan nodig is om die vraag te kunnen
beantwoorden. De omvang van de winst die het bedrijf maakt, doet er
verder niet toe. De leden van de VVD-fractie willen alleen kunnen beoordelen of de nevenactiviteit van invloed is op de hoofdactiviteit en niet
meer dan dat. Gaarne krijgen zij daarop een reactie van de regering.
Overigens vragen de leden van de VVD-fractie zich af waarop de regering
de opvatting baseert dat wanneer alleen de functie van de nevenactiviteit
wordt vermeld het veel omslachtiger is om een beeld te vormen van de
wijze waarop het politieke ambt wordt vervuld.
Voorts vernemen de leden van de VVD-fractie graag van de regering wat
er gebeurt als de politieke ambtsdragers zich niet houden aan de plicht tot
openbaarmaking van nevenfuncties en inkomsten uit nevenfuncties.
Liggen er dan sancties in het verschiet? Zo ja, welke?
Eerder dit jaar is in de Tweede Kamer het Reglement van Orde gewijzigd
in verband met het openbaar maken van de neveninkomsten van de
leden. Door toedoen van een amendement is toen helaas bepaald dat
winst uit onderneming ook openbaar moet worden gemaakt. Mocht het zo
zijn dat er straks een verschil is tussen het Reglement van Orde van de
Tweede Kamer en de wet, dan is de vraag hoe die twee regelingen zich tot
elkaar verhouden. Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie daarop een
reactie van de regering.
Thans geldt er voor leden van de Tweede Kamer een kortingsregeling als
hun neveninkomsten een bepaald bedrag te boven gaan. Heeft de regering overwogen om, nu wordt voorgesteld de neveninkomsten uit nevenfuncties te openbaren, deze kortingsregeling af te schaffen? Deze kortingsregeling stimuleert nevenactiviteiten, waar de leden van de VVD-fractie
een groot voorstander van zijn, bepaald niet. Het is juist van groot belang
voor een zo groot mogelijke betrokkenheid van politieke ambtsdragers bij
de samenleving om nevenactiviteiten te bevorderen en dat is nu met zo’n
kortingsregeling niet het geval. Daarbij komt dat als de nevenactiviteiten
en de inkomsten daaruit openbaar zijn, de leden van de VVD-fractie niet
inzien waarom er nog een kortingsregeling moet zijn. Zij pleiten dan ook
voor het opheffen van de kortingsregeling. Gaarne krijgen zij een reactie
van de regering.
De leden van de SP-fractie vinden het een stap in de goede richting om de
neveninkomsten duidelijker te normeren. Deze leden vinden het echter
belangrijk om een meer kwalitatieve aanpak van de nevenfuncties te organiseren. Bij een regeling die de leden van de SP-fractie voorstaan moet
het voorkomen van de schijn van belangenverstrengeling van primair
belang zijn. Dat betekent enerzijds een duidelijkere definitie van onverenigbare functies met die van politicus en anderzijds een regeling zoals in
hoofdlijnen voorgesteld door de regering waardoor zelfverrijking door
nevenfuncties voorkomen wordt. Zij vragen de regering om te komen met
voorstellen voor incompatibele nevenfuncties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 425, nr. 5

4

De leden van de SP-fractie vinden dat de financiële sancties die opgelegd
worden aan politici die uit privacy overwegingen weigeren terecht. Deze
leden missen echter de sanctie voor het niet opgeven van neveninkomsten die kunnen duiden op belangenverstrengeling of het willen ontduiken
van de korting. De leden van de SP-fractie vragen de regering om deze
controle scherper te maken en de opgave niet zo vrijblijvend.
Dezelfde leden menen dat de mogelijkheid van politici om neveninkomsten niet op te geven strijdig is met het Reglement van Orde van de
Tweede Kamer. Deze verplicht Kamerleden immers om hun neveninkomsten te melden. Dat strookt niet met een beroep op de privacy. De leden
van de SP-fractie verzoeken de regering om met een regeling te komen
die er toe leidt dat alle neveninkomsten per definitie openbaar worden
gemaakt. Kan de regering toelichten welke wetswijzigingen hiervoor
nodig zijn?
3. Ingangsdatum
De leden van de SGP-fractie vragen op welke termijn de regering het
onderhavige en de daarmee samenhangende wetsvoorstellen in werking
wil laten treden. Zij vinden het wenselijk dat een kabinet een (overigens
goed beargumenteerde) verbetering van de primaire arbeidsvoorwaarden
niet op zichzelf van toepassing laat zijn. Invoering zou derhalve moeten
plaatsvinden met ingang van de regeerperiode van het volgende kabinet.
Daarbij kunnen de aan het woord zijnde leden zich voorstellen dat afhandeling van het onderhavige wetsvoorstel in een tijd die in het teken staat
van de verkiezingscampagne ter voorbereiding op de verkiezingen van
22 november aanstaande als minder gewenst wordt ervaren. Conclusie uit
deze overwegingen is dat het eerstvolgende kabinet na Balkenende-III de
voorgestelde aanpassingen kan regelen met ingang van de regeerperiode
van het daaropvolgende kabinet, uiterlijk in 2011. Hoe denkt de regering
over de genoemde zienswijze?
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel B

Reiskostenvergoeding buiten het woon-werkverkeer
Ingevolge art. 7 lid 2 ontvangen de leden van de Tweede Kamer een
forfaitaire vergoeding voor reiskosten buiten het woon-werkverkeer op
basis van 17 500 kilometer per jaar. De leden van de VVD-fractie vragen de
regering waarop dat kilometeraantal is gebaseerd. Hoe is dat tot stand
gekomen? In het verleden ging het om 20 000 kilometer per jaar. In
verband met financiële overwegingen is dat toen teruggebracht tot 17 500
kilometer. Is de regering bereid het forfaitaire bedrag weer te baseren op
basis van 20 000 kilometer per jaar, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Voorts hebben zij de indruk dat dit kilometeraantal lager is dan de werkelijk aantal gereden kilometers per jaar. Zij vragen de regering daar nog
eens naar te kijken. Gaarne krijgen zij een reactie van de regering.
De voorzitter van de commissie,
Noorman-den Uyl
Adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 425, nr. 5

5