Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 854

Tijdelijke bepalingen over de ambulancezorg
(Tijdelijke wet ambulancezorg)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
1. Inleiding
Dit is een voorstel voor een Tijdelijke wet ambulancezorg waarbij de Wet
ambulancezorg (hierna: de Waz) en de Wet ambulancevervoer (hierna: de
Wav) worden ingetrokken en een wettelijke voorziening wordt getroffen
voor een periode van vijf jaar. Daarmee wordt in ieder geval een belangrijke verbetering verwezenlijkt die met de Waz was beoogd, maar dan met
de bestaande ambulancedienstverleners.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna: de minister)
werkt de komende jaren aan een definitieve regeling van de ambulancezorg. Deze definitieve regeling kan pas goed plaatsvinden als helder is
hoe ontwikkelingen op het terrein van de acute zorg, in het bijzonder de
ambulancezorg, inclusief de meldkamer uitpakken. Daarnaast is van
belang zicht te hebben op de resultaten van deze wet voor zaken als
kwaliteit en doelmatigheid van de ambulancezorg als onderdeel van de
keten van acute zorg. Het zicht krijgen daarop maakt ook onderdeel uit van
de evaluatie van deze wet die voor twee jaar na inwerkingtreding is
voorzien. Al eerder zullen resultaten van een «benchmark» van de
ambulancezorg aanbieders beschikbaar zijn.
De ontwikkelingen in de sector, de ervaringen met deze wet en de
beleidsmatige wensen over de wijze waarop het publieke belang in de
ambulancezorg het beste kan worden gewaarborgd, zullen over vijf jaar
dus bepalend zijn voor de vormgeving van het definitieve wettelijk kader
van de ambulancezorg. Het werken aan dat nieuwe kader zal uiteraard al
eerder beginnen en zal in nauwe samenspraak met alle betrokkenen bij de
acute zorg plaatsvinden. De Tweede Kamer zal van de ontwikkelingen op
de hoogte worden gehouden en zal uiteraard ook tijdig (binnen drie jaar
na inwerkingtreding van deze wet) een voorstel ontvangen voor een
definitieve wettelijke regeling.

kst-32854-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

1

Het onderhavige voorstel voorziet per ambulanceregio in een aanwijzing
van een Regionale Ambulancevoorziening die exclusief deze dienstverlening verricht, waarbij wordt uitgegaan van bestaande ambulancedienstverleners. Deze aanwijzing zal op grond van dit voorstel gelden voor de
duur van dit voorstel, namelijk vijf jaar. Verder is in het voorstel zoveel als
redelijkerwijs mogelijk de inhoud van de Waz overgenomen.
Hieronder wordt aangegeven waarom de Waz niet in werking is getreden,
er toch een tijdelijke wet moet komen waarbij alleen bestaande dienstverleners via een aanwijzing worden belast met ambulancezorg, op welke
manier dit gestalte krijgt, en hoe hierover is geconsulteerd.
2. Waarom is de Wet ambulancezorg niet in werking getreden?
De gedachte achter de Waz bij indiening van het voorstel was dat deze
dienstverlening via exclusieve vergunningen zou worden gereguleerd,
waarnaar iedere partij (de «markt») zou kunnen meedingen. De vergunningen zouden telkens voor vier jaar worden verleend, waarmee er
concurrentie om de markt zou ontstaan. Na uitgebreid debat in de Tweede
Kamer is het amendement aanvaard waarin de periodieke «aanbesteding»
van deze vergunningen is vervangen door «maatstafconcurrentie» en de
looptijd van de vergunningen is vervangen van vier jaar door onbepaalde
tijd.
Vervolgens is gewerkt aan het nader uitwerken van de procedure van
vergunningverlening in een algemene maatregel van bestuur. Er zijn
hiervoor twee ontwerpen gemaakt die achtereenvolgens aan de Raad van
State ter advisering zijn voorgelegd.
In het eerste ontwerpbesluit werd uitgegaan van een eerste ronde van
vergunningverlening waarvoor een ieder een aanvraag kon indienen.
Buiten de bestaande aanbieders hadden dus ook andere gegadigden zich
op grond van dat voorstel kunnen opwerpen als potentiële Regionale
Ambulancevoorziening. Nadat dit ontwerpbesluit ter advisering aan de
Raad van State was voorgelegd, zijn er door de sector en andere
betrokkenen bij de ambulancezorg, zoals de besturen van de veiligheidsregio’s, veel vraagtekens gezet bij deze wijze van vergunningverlening.
Ook de leden van de Tweede Kamer stelden hieromtrent vragen. Er werd
door hen gevreesd dat door het toetreden van nieuwkomers (door
sommige leden aangeduid als «cowboys») de continuïteit van deze zorg
mogelijk in gevaar zou komen. Dit heeft geleid tot een nieuw ontwerpbesluit dat eveneens aan de Raad van State ter advisering is voorgelegd.
Op grond van dat tweede ontwerpbesluit zou alleen de bestaande
vergunninghouders op grond van de Wav in een regio of, indien er in een
regio meerdere vergunninghouders zouden zijn, een samenwerkingsverband van deze vergunninghouders, in aanmerking komen voor een
vergunning.

1
Advies Raad van State van 4 december
2009, No. W13.09.0375/I, gepubliceerd in de
Staatscourant van 18 mei 2011, nr 8554.
2
Advies Raad van State van 5 augustus 2010,
No. W13.10.0267/I, gepubliceerd in de
Staatscourant van 18 mei 2011, nr 8555.

Naar aanleiding van het aan de Raad van State voorgelegde eerste
ontwerpbesluit, heeft de Raad kritische opmerkingen geuit over de
onbepaalde duur van deze vergunningen. Volgens de Raad is de verenigbaarheid hiervan met het Europese recht kwestieus en adviseerde hij om
de Waz ter zake aan te passen.1 Naar aanleiding van het aan de Raad
voorgelegde tweede ontwerpbesluit heeft de Raad nogmaals gewezen op
de onbepaalde tijd van de vergunning en de vragen die dit oproept over
de verenigbaarheid met het Europese recht. Daarnaast merkte de Raad op
dat vanaf het begin uitsluiten van nieuwkomers om toe te treden tot deze
dienstverlening, ook vragen oproept over de verenigbaarheid met het
Europese recht.2 Recent heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

2

een uitspraak gedaan in een tot op zekere hoogte vergelijkbare zaak.1
Daarbij ging het om de procedure voor de verlening van een exclusieve
kansspelvergunning aan één exploitant. Het Hof stelde dat artikel 49 EG
(oud) aldus moet worden uitgelegd dat het beginsel van gelijke behandeling en de daaruit voortvloeiende transparantieverplichting van
toepassing zijn op procedures voor de verlening aan één exploitant op het
gebied van kansspelen, voor zover het niet gaat om een openbare
exploitant wiens beheer onder rechtstreeks toezicht staat van de Staat,
dan wel om een particuliere exploitant op wiens activiteiten de overheid
een strenge controle kan uitoefenen. Ook op basis hiervan kunnen
vraagtekens worden gezet over de haalbaarheid van bovenbedoelde
procedurele elementen.
Ondertussen zijn er twee ontwikkelingen aangaande de ambulancesector
en het veld waarin de sector zich beweegt. Ten eerste is op dit moment de
acute zorg volop in beweging. Dit betreft ook het aspect ambulancezorg.
De vragen die daarbij spelen zijn: hoe kan de bereikbaarheid en de
kwaliteit van de acute zorg verder worden verbeterd, wat is daarbij de rol
van de overheid en de zorgverzekeraars en hoe kan de samenwerking in
de keten van acute zorg worden geoptimaliseerd.
Ten tweede is er de schaalvergroting op het terrein van de meldkamers.
Alle veiligheidsregio’s dienen één gemeenschappelijke meldkamer te
hebben waarin politie, brandweer en ambulancedienst(en) samenwerken.
Het aantal meldkamers zal in de toekomst afnemen. Dit hangt samen met
processen als voortschrijdende standaardisatie van ICT en procedures,
waarmee kwaliteitsverbetering wordt bevorderd. In het regeerakkoord is
opgenomen dat het aantal meldkamers wordt gereduceerd tot één
meldkamer met drie locaties. Dit moet leiden tot een besparing oplopend
tot 50 miljoen euro in 2020. Onduidelijk is evenwel nog a) hoe snel die
ontwikkeling gaat, b) of er daadwerkelijk wordt opgeschaald naar één
meldkamer met drie locaties of dat ook een andere schaalgrootte mogelijk
is en c) wat dit betekent voor de verantwoordelijkheidsverdeling.
In de praktijk zien we overigens nu al de ontwikkeling naar bovenregionale meldkamers, waarbij meerdere veiligheidsregio’s gezamenlijk één
meldkamer instellen. Daarbij wordt de verantwoordelijkheid voor het
instellen en in stand houden van de meldkamer niet aangetast. Zo hebben
de veiligheidsregio’s IJsselland en Noordoost Gelderland gezamenlijk de
Meldkamer Oost Nederland (MON) opgericht en komt in het noorden van
het land de Meldkamer Noord-Nederland tot stand, ingesteld door de
veiligheidsregio’s Groningen, Friesland en Drenthe. In deze gevallen is de
verantwoordelijkheid van de besturen van veiligheidsregio’s niet
gewijzigd, maar is er sprake van een intensieve samenwerking. De Wet
veiligheidsregio’s maakt op grond van artikel 35 het instellen van deze
bovenregionale meldkamers mogelijk.
Naarmate de schaalvergroting verder gaat, zou de vermindering van het
aantal meldkamers er echter op termijn toe kunnen leiden dat dit wel
gepaard gaat met wijziging van de verantwoordelijkheid. In dat laatste
geval zouden zowel de Wet veiligheidsregio’s als de Wet ambulancezorg
op dit punt moeten worden aangepast.

1
Arrest van het Hof van Justitie van de EU
van 3 juni 2010, C203/08 (Betfair).

De combinatie van factoren, zoals hierboven uiteengezet, maakt het niet
opportuun om de Wet ambulancezorg nu in werking te laten treden. Het is
niet verstandig een systeem tot stand te brengen dat kwetsbaar is
vanwege de verhouding daarvan tot het Europese recht. Daar komt dus
nog bij dat bovengenoemde twee ontwikkelingen ertoe kunnen leiden dat
ambulancezorg in de toekomst anders wordt georganiseerd. Hoe is nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

3

nog niet duidelijk. De ontwikkelingen moeten zich nog verder uitkristalliseren. Naar verwachting zal dat binnen drie jaar het geval zijn.
3. Waarom toch een (tijdelijke) nieuwe regulering van ambulancezorg in afwachting van een nieuwe koers?
De huidige systematiek voor ambulancezorg is vastgelegd in de Wav.
Daarin is sprake van een versnippering van de verdeling van verantwoordelijkheden.1 De aansturing en de verantwoordelijkheid van de ambulancezorg is verdeeld over een groot aantal partijen, wat de aansturing
complex maakt. Zo kent de Wav een methodiek van vergunningen waarbij
de provincie bevoegd gezag is. Per provincie kunnen er meerdere
vergunninghouders zijn. De provincie toetst een vergunningaanvraag aan
een spreidingsplan, dat door haar wordt opgesteld. Indien er op grond
van het spreidingsplan nog ruimte is voor een extra aanbieder, kan een
vergunningaanvraag worden toegewezen.
Met de Waz was beoogd te komen tot betere en snellere hulpverlening
aan de patiënt door een betere spreiding en inzet van ambulances. Dat
laatste zou worden verwezenlijkt door meer samenhang in de aansturing
op twee punten: een landelijke vaststelling van de spreiding van standplaatsen van de ambulances en één vergunningverlener, alsmede
uitvoering op niveau van de veiligheidsregio’s door één aanbieder.
Eén vaststeller van de spreiding van standplaatsen van de ambulances en
één vergunningverlener
Op grond van de Waz vervangt minister de provincie als vergunningverlenende instantie en als planner van de spreiding en het aanbod van
ambulances. Hierdoor is er voor beide processen maar één bestuurlijk
verantwoordelijke. Door de spreiding van de standplaatsen landelijk te
regelen, ontstaat er met betrekking tot de standplaatsen een betere
verdeling, met name in de grensgebieden tussen de provincies. Hierdoor
is het beter mogelijk te sturen op aanrijtijden en de beschikbaarheid van
ambulances, hetgeen gezondheidswinst kan opleveren.
Met centrale vergunningverlening kan vervolgens hiermee optimaal
rekening worden gehouden. De vergunning wordt dan niet meer verleend
door de provincies. Deze spelen in het totaal van de curatieve zorg geen
enkele rol; dit in tegenstelling tot de minister. De minister is verantwoordelijk voor de bereikbaarheid van zorg. In dat kader is door de minister
krachtens artikel 4 van de Wet toelating zorginstellingen een bereikbaarheidsnorm vastgesteld van 45 minuten. Dit betreft de totaaltijd die nodig
is om een spoedeisende eerste hulpafdeling van een basisziekenhuis te
bereiken met een ambulance. Van die 45 minuten-norm maakt de
15-minuten responstijd van de ambulance onderdeel uit. Ambulancezorg
is daarmee een onderdeel van de acute zorgketen, waarvoor de normen
door de minister worden vastgesteld.
Uitvoering op niveau van de veiligheidsregio’s door één aanbieder

1
Zie Kamerstukken II 2004–2005, 29 835, nr. 3,
blz. 5.

De ambulancezorg maakt niet alleen onderdeel uit van de acute zorgketen
maar ook van de keten van openbare orde en veiligheid. Ambulancediensten werken samen met andere hulpverleningsdiensten, politie en
brandweer, ten behoeve van de voorbereiding en het daadwerkelijk
optreden bij rampen en crises. Om de aansturing en organisatie van de
hulpverlening bij rampen en crises te verbeteren is op 1 oktober 2010 de
Wet veiligheidsregio’s in werking getreden. Via deze wet zijn voor het hele
land 25 veiligheidsregio’s ingesteld. De veiligheidsregio’s betekenen een
schaalvergroting in de hulpverlening. Deze schaalvergroting biedt goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

4

mogelijkheden voor de verbetering van de bestuurlijke aansturing en
efficiëntere organisatie van de hulpverleningsdiensten.
Op grond van de Waz dient per veiligheidsregio er één aanbieder van
ambulancezorg te komen. De huidige situatie is dat er meerdere
aanbieders per regio kunnen zijn (bijvoorbeeld in de regio Kennemerland
waar thans drie aanbieders zijn). Door te kiezen voor één aanbieder per
veiligheidsregio ontstaat er per regio één aanspreekpunt voor het aandeel
van de ambulancezorg in de rampenbestrijding en crisisbeheersing.
Hiermee wordt de voorbereiding op en de aansturing en de coördinatie
ten tijde van crises en rampen vergemakkelijkt en wordt de veiligheid en
volksgezondheid bevorderd. Bovendien betekent deze schaalvergroting
een verbetering van de kwaliteit door integratie van procedures, arbeid en
middelen.1 Tenslotte worden door schaalvergroting efficiëncyvoordelen
behaald.
Indien de regulering van ambulancezorg (vooralsnog) zou worden
voortgezet onder de Wav zouden deze verbeteringen niet worden
gerealiseerd. Dat is nadelig voor de kwaliteit van de ambulancezorg en de
rampen- en crisisbestrijding. Het aanbrengen van deze verbetering dient
daarom te worden doorgezet. Bovendien fungeert de tijdelijke wet ook als
sluitstuk van een ontwikkeling op het punt van schaalvergroting. Er zijn in
negentien regio’s nu feitelijk al Regionale Ambulancevoorzieningen. In zes
regio’s zijn er nog meerdere aanbieders van ambulancezorg. Deze
aanbieders spannen zich op dit moment heel hard in om – vooruitlopend
op de implementatie van dit wetsvoorstel – tot één Regionale Ambulancevoorziening te komen.
4. Europeesrechtelijke aspecten
Dit voorstel belast per regio de in die regio aanwezige vergunninghouders
onder de Wet ambulancevervoer met het exclusief verlenen van ambulancezorg. Indien dat niet mogelijk is, kan op grond van het voorstel door de
minister voor die regio een partij als Regionale Ambulancevoorziening
met ambulancezorg worden belast. Op de nadere uitwerking van het
systeem van aanwijzing wordt in het gestelde onder 5 ingegaan. In deze
paragraaf wordt het exclusieve recht met gebruikmaking van bestaande
dienstverleners verantwoord in het licht van het Europese recht.

1
Zie verder Kamerstukken II 2006–2007,
31 117, nr. 3, p. 31.

Het uitvoeren van zorg in de vorm van ambulancediensten is een dienst
van algemeen economisch belang (hierna: DAEB). De Regionale Ambulancevoorzieningen worden met dit voorstel belast met de uitvoering van
deze DAEB. Uit artikel 106 van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie (hierna: het VWEU) blijkt dat lidstaten die een onderneming hebben belast met een DAEB hieraan bijzondere of uitsluitende
rechten kunnen verlenen. Hiervan is gebruik gemaakt bij dit voorstel. Het
uitsluitende recht bestaat uit het recht om als enige, met uitsluiting dus
van anderen, ambulancediensten in een bepaalde veiligheidsregio aan te
bieden, tegen sterk door de overheid gereguleerde tarieven. Deze uitleg is
toegestaan ingevolge Protocol nr. 26 betreffende de diensten van
algemeen belang. In dat protocol staat namelijk dat de gedeelde waarden
van de Unie met betrekking tot DAEB’s met name omvatten: de essentiële
rol en de ruime discretionaire bevoegdheid van de nationale, regionale en
lokale autoriteiten om DAEB’s te verrichten, te doen verrichten en te
organiseren op een manier die zoveel mogelijk in overeenstemming is
met de behoeften van de gebruikers. Tevens bevatten de genoemde
waarden met name een hoog niveau van kwaliteit, veiligheid en betaalbaarheid, gelijke behandeling en de bevordering van de algemene
toegang en van de rechten van de gebruiker. Dit voorstel voldoet hier aan,
getuige het hierna gestelde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

5

Een alternatief ten opzichte van het vestigen van het uitsluitende recht zou
kunnen zijn dat in een systeem van vrije toetreding slechts de onderneming belast met de DAEB (die acute ambulancezorg levert) in
aanmerking zou komen voor een compensatie in de vorm van de
beschikbaarheidbijdrage, wanneer de autonome inkomsten niet
voldoende zouden zijn om de ambulancediensten te kunnen uitvoeren. Dit
wordt mogelijk als het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet marktordening gezondheidszorg en enkele andere wetten in verband met de
aanvulling met instrumenten voor bekostiging (Wet aanvulling instrumenten bekostiging WMG)1 tot wet wordt verheven. Andere ondernemingen die ambulancediensten zouden aanbieden, zouden niet voor deze
compensatie in aanmerking kunnen komen en derhalve zelfstandig
tarieven voor hun dienstverlening mogen vaststellen.
Voor dit alternatief is niet gekozen in het belang van de volksgezondheid
en het voorkomen van ernstige aantasting van het financiële evenwicht
van het sociale zekerheidsstelsel, waarvan de gezondheidszorg onderdeel
is. Immers, een persoon die uit dringende medische noodzaak hulpverlening door een ambulance nodig heeft, heeft normaal gesproken geen
tijd en aandacht om die ambulancedienstaanbieder uit te zoeken die door
zijn verzekeringsmaatschappij is gecontracteerd en die voor hem uit
financieel en kwalitatief oogpunt de meest voordelige en uit kwalitatief
oogpunt de beste dienstverlener is. Hetzelfde kan worden gezegd over de
personen die gebruik maken van planbare ambulancezorg, hoewel die
dienst niet zonder meer in alle gevallen als een DAEB kan worden betiteld.
In verband met het eventueel scheiden van acute en planbare ambulancezorg is relevant dat het Hof van Justitie van de Europese Unie (hierna:
het Hof) heeft overwogen dat de uitsluiting van de mededinging niet
gerechtvaardigd is in bepaalde gevallen waarin het gaat om specifieke,
van de betrokken dienst van algemeen belang dissocieerbare diensten,
voor zover die diensten het economisch evenwicht van de door de houder
van het uitsluitende recht verrichte dienst van algemeen economisch
belang niet in gevaar brengen.2 Dit laatste is evenwel, hoofdzakelijk om
twee redenen, niet het geval met de twee diensten waarom het gaat in het
onderhavige voorstel, te weten acute en planbare ambulancezorg.
In de eerste plaats houden, anders dan de casuspositie in de zaak die
heeft geleid tot de hiervoor genoemde overweging van het Hof, de twee
betrokken soorten zorg, die van oudsher door een en dezelfde aanbieder
worden verricht, zo nauw met elkaar verband dat de diensten voor
planbare ambulancezorg moeilijk zijn te scheiden van de taak voor acute
ambulancezorg.

1

Kamerstukken II 2009–2010, 31 117.
Zie HvJ 19 mei 1993, nr C-320/91, Corbeau,
punt 19.
2

In de tweede plaats wordt met het eveneens onder het uitsluitende recht
plaatsen van de planbare ambulancezorg bewerkstelligd dat de
aanbieders van ambulancezorg juist in staat zijn hun taak van algemeen
belang, betreffende het vervoer van spoedgevallen, te verzekeren in
economisch evenwichtige omstandigheden. De mogelijkheid voor
particuliere ondernemers om zich in een vrije markt bij de diensten voor
planbare ambulancezorg te richten op lucratieve trajecten, zou schadelijk
kunnen zijn voor de economische uitvoerbaarheid van de door de
aanbieders van acute ambulancezorg verrichte dienst en bijgevolg de
kwaliteit en betrouwbaarheid van die dienst kunnen aantasten. Het
eveneens onder het uitsluitende recht plaatsen van de planbare ambulancezorg kan evenwel alleen dan niet worden gerechtvaardigd uit hoofde
van de taak van algemeen belang, indien zou worden vastgesteld dat die
organisaties kennelijk niet in staat waren permanent te voldoen aan de
totale vraag naar ambulancezorg. Dat laatste kan van de bestaande
dienstverleners niet worden gezegd. De voorstaande interpretatie van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

6

ter zake geldende Europese recht om dienstverleners die belast zijn met
de uitvoering van een DAEB een exclusieve recht ter zake te verlenen,
heeft ook het Hof gevolgd.1 Daarenboven dient nog te worden opgemerkt
dat de combinatie acute/planbare ambulancezorg essentieel is om de
kwaliteit en betrouwbaarheid van de acute ambulancezorg overeind te
houden, simpelweg vanwege de noodzaak tot het uitvoeren van
voldoende ritten om de vaardigheden op peil te houden (vlieguren).
Dit in dit voorstel neergelegde systeem van aanwijzing raakt verder aan
het vrij verkeer van diensten en met name de vrijheid van vestiging. Een
beperking op het vrij verkeer is op grond van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie (hierna: het VWEU) toegestaan indien daar
een rechtvaardigingsgrond in de vorm van een dwingende reden van
algemeen belang (zoals bij volksgezondheid, openbare orde en veiligheid)
voor is.
Het Europese recht laat de lidstaten een grote vrijheid de gezondheidszorg
te regelen. Het optreden van de Europese Unie vormt, ingevolge artikel
168 van het VWEU, een aanvulling op het nationale beleid. Uit de
rechtspraak van het Hof en uit artikel 168 van het VWEU blijkt dat het recht
van de Europese Unie de bevoegdheid van de lidstaten om het gezondheidswezen en geneeskundige verzorging te organiseren en te
verstrekken, onverlet laat. De lidstaten dienen deze bevoegdheid evenwel
uit te oefenen met inachtneming van het recht van de Europese Unie, met
name de bepalingen inzake de vrijheden. Deze bepalingen verbieden de
lidstaten ongerechtvaardigde beperkingen van de uitoefening van deze
vrijheden op het gebied van de gezondheidszorg in te voeren of te
handhaven. Bij de beoordeling van de nakoming van deze verplichting
moet er rekening mee worden gehouden dat de lidstaat kan beslissen op
welk niveau de lidstaat de bescherming van de volksgezondheid wenst te
verzekeren, en hoe dit dient te gebeuren. Aangezien dit niveau per lidstaat
kan verschillen, beschikken de lidstaten over een ruime beoordelingsmarge.2 Het voorstel dient dan ook in deze context te worden bezien.
Beperkingen van de vrijheden kunnen alleen plaatsvinden binnen de
grenzen, gesteld door het Europese recht. Zoals hiervoor is gesteld raakt
dit voorstel aan de vrijheid van vestiging en het vrij verkeer van diensten.
Een beperkende maatregel ter zake kan geoorloofd zijn, mits deze op
transparante en niet-discriminerende wijze een doelstelling van algemeen
belang nastreeft en het evenredigheidsbeginsel eerbiedigt, dat wil zeggen
indien deze geschikt is om de verwezenlijking van het nagestreefde doel
te waarborgen en niet verder gaat dan nodig is om dat doel te bereiken.3
Een lidstaat heeft een grote beoordelingsmarge bij het concipiëren van
dergelijke maatregelen om genoemd doel na te streven.
Bij een eventuele beoordeling van die maatregelen door het Hof worden
deze maatregelen in wezen marginaal getoetst, waarbij de hiervoor
genoemde beoordeling zich met name richt op de vragen of de maatregel
in kwestie geschikt is om het doel na te streven en of deze maatregel
proportioneel is.4 Tevens wordt getoetst of de wettelijke regeling
gebaseerd is op objectieve criteria, niet discriminerend en vooraf kenbaar
is.5
1

Zie de zaak C-475/99, Ambulanz Glöckner.
Zie onder meer de zaak C-169/07, Hartlauer,
r.o. 29 en 30.
3
Zie de zaak C-370/05, Festeren, r.o. 26 en ook
zaak C-483/99, Commissie tegen Frankrijk, r.o.
45.
4
Zie onder andere zaak C-112/05, Commissie
tegen Duitsland.
5
Zie bijvoorbeeld zaak C-55/94, Gebhard.
2

Wat betreft de mogelijke inbreuk op de vrijheid van vestiging kan worden
opgemerkt dat ingevolge artikel 53 van het VWEU beperkingen op dit
recht mogelijk zijn zolang de voorwaarden waaronder de ambulancediensten in de lidstaten van de Europese Unie moeten worden uitgevoerd
nog niet in voldoende mate op Europees niveau zijn gecoördineerd. Deze
coördinatie heeft zich thans nog niet in die mate voltrokken dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

7

mogelijk is om zonder afbreuk te doen aan de eisen die Nederland aan de
uitvoering van ambulancediensten stelt exhaustief open te stellen voor
deelnemers uit andere lidstaten.1
Zoals hiervoor beschreven kan een beperkende maatregel in de vorm van
een inbreuk op het vrije verkeer van vestiging en diensten gerechtvaardigd worden wanneer er dwingende redenen van algemeen belang
bestaan om het nagestreefd doel te waarborgen. In het geval van
ambulancediensten ligt het doel in algemene zin op het terrein van de
volksgezondheid en is het specifiek om te garanderen dat de burger er op
kan rekenen dat in geval van acute zorg deze diensten altijd beschikbaar
zijn. Ambulancezorg is immers een onlosmakelijk onderdeel van de keten
van acute zorg. Kenmerkend voor acute zorg is dat zij 7 x 24 uur
beschikbaar moet zijn en dat de continuïteit nimmer in gevaar komt. Een
wijziging in het onderliggende wettelijke systeem mag hierop geen
invloed hebben. De onderhavige maatregel zoals verwoord in dit voorstel
is noodzakelijk en geschikt om deze doelstelling te verwezenlijken.
De beperking tot één ambulancedienstverlener per veiligheidsregio wordt,
naast hetgeen hiervoor is gesteld, gerechtvaardigd doordat een veilige en
hoogstaande ambulancedienstverlening voor de gehele bevolking wordt
nagestreefd. Hiermee wordt – zoals eerder aangegeven in paragraaf 3 – de
voorbereiding op en de aansturing en de coördinatie ten tijde van crises
en rampen immers vergemakkelijkt en wordt de veiligheid en volksgezondheid bevorderd. Hierbij kan nog worden opgemerkt dat het Hof van
mening is dat het exclusief aan één dienstverlener over te laten diensten
aan te bieden, waarbij deze dienstverlener een streng gecontroleerde
marktdeelnemer is, er onder omstandigheden voor kan zorgen dat de
exploitatie van de dienstverlening in een beheersbare bedding wordt
geleid en geschikt kan zijn om de afnemers van die diensten te
beschermen.2 Hoewel deze uitspraak van het Hof in een andere context
werd gedaan, is deze wel degelijk ook van toepassing in de onderhavige
situatie.

1
Een analoge uitleg wordt gegeven in zaak
C-42/07 (Liga Portuguesa).
2
Zie de zaak C-42/07, Bwin, r.o. 67.

De beperking om te komen tot één ambulancedienstverlener per
veiligheidsregio onder exclusieve gebruikmaking van de in die regio
aanwezige vergunninghouders onder de Wav, dan wel van een andere
bestaande ambulancedienstverlener, wordt mede gerechtvaardigd uit het
volgende. Zoals in paragraaf 2 is aangegeven, zijn er enkele ontwikkelingen gaande inzake de acute zorg en de meldkamers die de ambulancezorg direct zullen raken, maar die op dit moment nog niet uitgekristalliseerd zijn. Daarnaast vindt door de vorming van de veiligheidsregio’s een
bestuurlijk-organisatorisch proces plaats, waar de ambulancezorg al deel
van uitmaakt, maar waarvan de precieze praktische uitwerking nog steeds
gaande is. Zoals hierboven, alsmede in paragraaf 3, is aangegeven, is
realisatie van één ambulancezorgaanbieder in de veiligheidsregio vanuit
het aspect veiligheid en volksgezondheid in ieder geval gewenst.
Realisatie van het laatste moet dus geschieden, maar met inachtneming
van de nog ongewisse uitkomst van een aantal vitale ontwikkelingen. Dat
kan niet anders leiden dan tot een tijdelijk systeem waarbij, vanuit de eis
van de continuïteit van de (ambulance)zorg op een naar Nederlandse
standaarden kwalitatief hoogstaand niveau, een naadloze aansluiting van
het bestaande wettelijk systeem onder de Wav naar een definitief systeem
wordt gewaarborgd. Een definitief systeem dat over vijf jaar van kracht zal
worden. Die waarborgen liggen in het voor die periode gebruikmaken van
bestaande aanbieders en kunnen niet afdoende worden gevonden in een
tijdelijk vergunningsysteem met een open systeem van inschrijving. Bij
nieuwe (in het bijzonder buitenlandse) gegadigden ligt het ook niet in de
rede dat zij in een dergelijk overgangssysteem geneigd zouden zijn om de
noodzakelijke forse investeringen met een lange terugverdientijd te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

8

Bestaande partijen hebben juist de laatste jaren veel investeringen gedaan
om te komen tot schaalvergroting en kwaliteitsverbetering.
De maatregel moet verder worden beoordeeld of deze objectieve criteria
kent die vooraf kenbaar zijn. Daarnaast mogen deze criteria niet discriminerend zijn.
Met betrekking tot de beslissing wie gerechtigd wordt tot uitvoering van
ambulancezorg kent het voorstel een limitatief aantal gronden waaraan
voldaan moet zijn, wil er kunnen worden overgegaan tot aanwijzing.
Daarmee wordt voldaan aan de Europeesrechtelijke eis dat de criteria
voor aanwijzing objectief en voldoende vooraf kenbaar zijn.1
De maatregel is, in acht genomen hetgeen hierboven al is aangegeven,
niet discriminerend aangezien de maatregel op zich zelf niet verhindert
dat aanbieders van ambulancediensten uit andere lidstaten aangewezen
kunnen worden. Indien een bestaande vergunninghouder uit een andere
lidstaat afkomstig is, wordt deze eveneens aangewezen. Dat zulks feitelijk
niet het geval is, doet daar niet aan af. Daarnaast heeft een aanbieder van
ambulancediensten afkomstig uit een andere lidstaat de mogelijkheid een
bestaande ambulancedienst (het eigendom daarvan) over te nemen. Dit
wordt met dit voorstel immers niet verboden.
Overeenkomstig het Europese recht moet de maatregel proportioneel zijn.
Met andere woorden: de maatregel mag niet verder reiken dan noodzakelijk om de verwezenlijking van het nagestreefde doel te waarborgen en
niet verder gaan dan nodig is voor het bereiken van dat doel. Doordat de
maatregel volledig is gericht op het hiervoor omschreven doel en geen
andere effecten heeft, wordt hieraan voldaan. Andere oplossingen zijn,
zoals hiervoor is vermeld, overwogen, echter deze hebben verder
strekkende gevolgen. Tevens is een extra waarborg ingebouwd, immers
het voorstel betreft een tijdelijke wet (en tijdelijke aanwijzing) met een
duur van vijf jaar.
Indien aanbieders uit andere lidstaten zich op de Nederlandse markt
willen begeven, kunnen zij zich gedurende de beperkte werkingsduur van
de wet, voorbereiden op de situatie van die Nederlandse markt, teneinde
met een goed voorbereid voorstel te komen om een volwaardig partner te
kunnen worden in de Nederlandse gezondheidszorg.

1
Conform de transparantieverplichting zoals
deze in principe ten algemene geldt in het
Europese recht zoals bijvoorbeeld in de zaken
C-507/03, Commissie/Ierland; C-347/06, ASM
Brescia.

Zoals hiervoor is gesteld, is het in deze tijdelijke wet gekozen systeem in
overeenstemming met Protocol nr. 26 bij het VWEU betreffende de
diensten van algemeen belang. Dit geldt betreffende ambulancezorg voor
zowel het deelaspect hulpverlening als het deelaspect ziekenvervoer. Door
het voorbehouden van ziekenvervoer aan dezelfde organisatie die ook
hulpverlening verleent wordt deze maatregel – evenals dat deel van de
maatregel dat geldt voor de hulpverlening – gekwalificeerd als uitsluitend
recht of bijzonder recht in de zin van artikel 106, eerste lid, van het VWEU.
Immers, via een wettelijke maatregel wordt een beperkt aantal organisaties beschermd, waardoor de mogelijkheden van andere organisaties
om in dezelfde veiligheidsregio de betrokken economische activiteit te
verrichten, «aanmerkelijk ongunstig» beïnvloed. Wanneer dat het geval is,
moet nagegaan worden of er sprake is van een schending van artikel 102
van het VWEU. Dit artikel geeft een verbod op het misbruik van een
machtspositie weer. Het hebben van een monopolie levert echter niet
automatisch een schending van dit verbod op. Onderhavige maatregel
zou pas conflicteren met genoemd artikel, wanneer deze maatregel een
situatie creëert waarin de betrokken ondernemingen tot een dergelijk
misbruik worden gebracht. Tevens moet er sprake zijn van (potentieel)
ongunstige beïnvloeding van de handel tussen de lidstaten; een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

9

beïnvloeding die niet van geringe betekenis is. Van belang daarbij is ook
dat gedurende de lange tijd dat gedacht en gesproken wordt over het
opnieuw positioneren en coherent inrichten van de ambulancediensten, er
niet gebleken is van concrete belangstelling van partijen uit andere
lidstaten die zich hier zouden willen vestigen dan wel hun diensten
zouden willen aanbieden. Mocht men evenwel tot een conclusie willen
komen dat sprake is van genoemde belemmering dan zijn hiervoor al
dwingende reden van algemeen belang aangegeven die een dergelijke
mogelijke inbreuk rechtvaardigen.
5. De tijdelijke aanwijzing
Met dit voorstel is gekozen om per ambulanceregio tijdelijk in een
aanwijzing van een Regionale Ambulancevoorziening te voorzien die
exclusief deze dienstverlening verricht. Daarbij wordt niet langer
uitgegaan van een vergunningensysteem, maar van een systeem waarbij
de aanbieder per regio wordt aangewezen.
Met de aanwijzing ontstaat niet alleen het exclusieve recht voor de
aangewezen partij om ambulancezorg aan te bieden, maar ook de plicht
om hiervoor te zorgen. De aangewezen partij, de Regionale Ambulancevoorziening, wordt met dit voorstel belast met deze zorg.
Als Regionale Ambulancevoorziening wordt op grond van het voorstel
door de minister aangewezen de rechtspersoon die op peildatum
1 oktober 2011 in een regio als enige vergunninghouder onder de Wav
ambulancezorg verleent. Indien er meer vergunninghouders in de regio
zijn, voorziet het voorstel in de mogelijkheid voor deze partijen om voor
1 oktober 2011 te komen tot een vorm van samenwerking via een
rechtspersoon. Laatstgenoemde rechtspersoon wordt dan door de
minister aangewezen als Regionale Ambulancevoorziening. Voor de
situatie dat er in een regio op 1 oktober 2011 geen Regionale Ambulancevoorziening is, voorziet het voorstel in de volgende procedure. De
minister dient dan voor de aanwijzing als Regionale Ambulancevoorziening te kiezen uit de volgende mogelijkheden:
– één van de vergunninghouders uit de betreffende regio,
– een Regionale Ambulancevoorziening uit een aangrenzende regio, of
– een door de minister opgerichte rechtspersoon.
Naast bovengenoemde eisen voor aanwijzing dient de rechtspersoon wil
deze voor aanwijzing in aanmerking komen ook te voldoen aan de door de
minister in de Staatscourant bekend te maken eisen. Op 1 oktober 2011
dient er op grond hiervan in ieder geval een implementatieplan te zijn dat
een beschrijving bevat van alle activiteiten die nodig zijn om op het
moment van de inwerkingtreding van het wetsvoorstel aan de eisen,
bedoeld in artikel 7 van dit voorstel, te voldoen. De inhoud van deze eisen
is overigens, vooruitlopend op het formaliseren ervan, geruime tijd
onderwerp van overleg geweest met de betrokken bestaande vergunninghouders. De eisen liggen onder meer op het terrein van spreiding en
beschikbaarheid van ambulances, de organisatie, het personeel, de
doelmatigheid en de samenwerking in de keten van acute zorg en de
openbare orde en veiligheid.
De voorgenomen datum van inwerkingtreding van de voorgestelde wet is
1 januari 2012. Om die reden is 1 oktober 2011 als peildatum gekozen. Op
die wijze is er nog drie maanden de gelegenheid voor de minister om een
voorziening te treffen, zoals hierboven aangegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

10

Deze keuzemogelijkheden zijn ingegeven door de mogelijkheid dat het
niet per 1 oktober 2011 vormen van een Regionale Ambulancevoorziening
samenhangt met bepaalde obstakels in het vormen daarvan. Dat kan
liggen aan één van de partijen of aan alle partijen in de regio. De vraag is
wie van de partijen het beste in staat is om in de desbetreffende regio ook
daadwerkelijk binnen afzienbare tijd (alsnog) één aanspreekpunt voor
ambulancezorg tot stand te brengen. Daarnaast is van belang dat degene
die wordt aangewezen een soepele overgang kan garanderen van de
situatie onder de Wet ambulancevervoer naar de toekomstige situatie,
opdat de continuïteit van zorg op het moment van de inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel gewaarborgd is. Een soepele overgang dient met
name te blijken uit het implementatieplan, waarin de desbetreffende
aanbieder aangeeft welke activiteiten hij gaat ondernemen om op de
datum van inwerkingtreding aan de eisen uit artikel 7 te voldoen. Zo zal de
aanbieder moeten aantonen hoe hij op deze datum kan beschikking over
voldoende kwalitatief personeel en materieel.
De minister zal beoordelen wat de reden is voor het niet vormen van een
Regionale Ambulancevoorziening en hoe de regio toch adequaat kan
worden bediend door één organisatie. Daarbij zal de minister tevens
bezien of een Regionale Ambulancevoorziening uit een grensregio kan
worden aangewezen. Het ligt voor de hand de grensregio’s te betrekken
omdat deze in veel opzichten te maken hebben met de directe buurregio’s
op het punt van samenwerking. Bovendien zijn er regio’s die samen de
verantwoordelijkheid hebben voor de veiligheid van een gebied dat groter
is dan het gebied van de veiligheidsregio alleen. Voorbeelden zijn de
gebieden rond onze lucht- en zeehavens. Bij een calamiteit waarbij een
belangrijke waterweg in het geding is, zijn al gauw twee of drie veiligheidsregio’s betrokken. Veiligheidsregio’s en Regionale Ambulancevoorzieningen die verantwoordelijk zijn voor dergelijke gebieden moeten
sowieso goed samenwerken (bij zowel voorbereiding als uitvoering)
vanwege de noodzakelijke coördinatie en bijstand in tijden van crises en
rampen.
Voor de situatie dat niet één van de rechtspersonen in de betreffende
regio en ook geen aangrenzende Regionale Ambulancevoorziening kan
worden aangewezen, voorziet het voorstel nog in de mogelijkheid om een
door de minister zelf opgerichte rechtspersoon aan te wijzen als Regionale
Ambulancevoorziening voor de betreffende regio.
Aanwijzing in plaats van vergunning
De keuze voor een aanwijzing in plaats van een vergunning is om aldus
meer zekerheid te bieden voor de bestaande verleners van ambulancezorg. Indien immers op 1 oktober 2011 een rechtspersoon in een regio als
enige vergunninghouder onder de Wav ambulancezorg verleent, volgt
direct uit het voorstel dat deze rechtspersoon door de minister als
Regionale Ambulancevoorziening dient te zijn aangewezen bij inwerkingtreding van het voorstel. Indien per 1 oktober 2011 voor een regio nog
meerdere partijen zijn, en toepassing moet worden gegeven aan het
treffen van een aanwijzing als bedoeld in artikel 6, tweede lid, van dit
voorstel, door de minister, worden de administratieve lasten voor de
betrokken partijen tot het minimum beperkt.
Vijf jaar
De tijdelijke wet fungeert dus in wezen als een overgang naar een nog
nieuw te vormen systeem voor ambulancezorg. Voorop staat dat de
beperking voor nieuwkomers, gelet op de rechtvaardiging ervan in de
context van het Europese recht, niet langer duurt dan strikt noodzakelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

11

is. Er is voor de duur van vijf jaar gekozen, omdat de eerstkomende jaren
duidelijk zal zijn hoe de ontwikkelingen op het terrein van de meldkamers
en de acute zorg zich verder uitgekristalliseerd hebben. Na twee jaar volgt
tevens een evaluatie van deze wet, waarbij onderzocht of de implementatie van deze wet heeft geleid tot kwaliteits- en doelmatigheidsverbetering. Specifiek zal daarbij worden gekeken naar de gevolgen van de
schaalvergroting en de werking van de «benchmark». Ook wordt ingegaan
op de toekomst van de ambulancezorg. Om vervolgens wat daaruit
voortvloeit te implementeren, is naar verwachting nog twee jaar nodig.
6. Financiering en exclusief recht
Dat de Regionale Ambulancevoorziening een (weliswaar tijdelijk) exclusief
recht heeft om ambulancezorg te verlenen, betekent niet dat de Regionale
Ambulancevoorziening hiermee een vrijbrief heeft om de financiering te
beïnvloeden. De kosten van ambulancezorg, zoals gemaakt door de
Regionale Ambulancevoorziening, worden immers beheerst via het
instrumentarium van de Wet marktordening gezondheidszorg (hierna:
Wmg). Het is de Nederlandse Zorgautoriteit (hierna: NZa) die op dit
moment op grond van die wet de tarieven voor de ambulancezorg
vaststelt. Zo nodig kan de minister op grond van artikel 7 van de Wmg een
aanwijzing geven aan de NZa indien het macrokader dient te worden
bijgesteld. Zoals gebruikelijk wordt daaraan voorafgaand de zakelijke
inhoud van zo’n voorgenomen aanwijzing op grond van artikel 8 van de
Wmg gedurende dertig dagen voorgehangen bij beide Kamers der
Staten-Generaal. Overigens wordt nagedacht over de contouren van een
nieuwe bekostiging van de ambulancezorg. Deze bekostiging heeft als
doel effectieve prikkels te genereren voor kwaliteitsverbetering, doelmatigheidsbevordering en innovatie. Deze nieuwe bekostiging wordt niet
voor 2013 ingevoerd.
In het licht van de positie die de aangewezen Regionale Ambulancevoorziening in een regio verkrijgt, is ten aanzien van het doen verrichten van
ambulancezorg door derden via het sluiten van overeenkomsten het
volgende nog van belang.
Een Regionale Ambulancevoorziening wordt aangemerkt als zorgaanbieder in de zin van de Wmg, waarmee voor de NZa de mogelijkheid
bestaat om op grond van artikel 45 van de Wmg algemene regels te
stellen betreffende de wijze van totstandkoming en de voorwaarden van
overeenkomsten. Op grond van de artikelen 47 tot en met 49 van de Wmg
bestaat er voor de Nza de mogelijkheid om preventieve maatregelen te
treffen indien er sprake is van aanmerkelijke marktmacht.
Voorts is van belang dat, waar de inhuur van derden door de Regionale
Ambulancevoorziening als ondernemingsactiviteit kan worden gekwalificeerd, de Nederlandse Mededingingsautoriteit op grond van de Mededingingswet kan optreden indien sprake is van misbruik van een economische machtspositie. In het bijzonder zijn hier relevant de artikelen 24, 25
en 25a tot en met 25g van die wet.
Ten slotte kan op de Regionale Ambulancevoorzieningen, daar waar het
gaat om overeenkomsten over de inhuur van ambulancezorg, het
Europese aanbestedingsrecht (licht regime) van toepassing zijn. Dat zal
met name gelden voor de publieke ambulancediensten, zoals de GGD’en
en veiligheidsregio’s. Of in het concrete geval de aanbestedingsregels van
toepassing zijn, zal iedere Regionale Ambulancevoorziening voor zichzelf
moeten vaststellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

12

7. Consultatie over het voorstel
Over dit wetsvoorstel heeft overleg plaatsgevonden met de belangrijkste
betrokkenen bij de uitvoering van ambulancezorg: Ambulancezorg
Nederland en Zorgverzekeraars Nederland. Bij Ambulancezorg Nederland,
de grootste branchevereniging, is dit wetsvoorstel relatief gunstig
ontvangen, omdat het tijd en ruimte schept voor een definitieve regeling
van ambulancezorg over 5 jaar. Zorgverzekeraars Nederland vragen
vooral aandacht voor hun rol in de totale keten van acute zorg.
Dit voorstel heeft overigens vanwege de systematiek van aanwijzingen
geen gevolgen voor de administratieve lasten.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel 1
Het eerste lid, onderdeel b, van dit artikel bepaalt wat een ambulance is. In
dit artikel wordt ook de helikopter genoemd. Onder deze helikopter wordt
niet de zogeheten traumahelikopter verstaan. De traumahelikopter
behoort niet tot de vervoermiddelen van een Regionale Ambulancevoorziening, maar is een helikopter die door een traumacentrum wordt
gebruikt om het zogenoemde Mobiel Medisch Team (hierna: MMT) zo snel
mogelijk op de plek van een ongeval te krijgen. Een MMT bestaat uit een
arts en uit een verpleegkundige die speciaal opgeleid zijn om ter plekke
specialistische acute medische zorg aan slachtoffers van ernstige
ongevallen te kunnen verlenen.
Het eerste lid, onderdeel d, geeft in combinatie met de onderdelen b en c
aan wanneer er sprake is van ambulancezorg. Dit bestaat uit twee
componenten: 1. hulpverlening en vervoer per ambulance (motorvoertuig,
vaartuig of helikopter), en 2. hulpverlening door een op grond van de Wet
op de beroepen in de individuele gezondheidszorg geregistreerde
ambulanceverpleegkundige die gebruik maakt van een speciaal voor
hulpverlening uitgerust en als zodanig herkenbaar motorvoertuig. Hieruit
blijkt dat ambulancezorg niet altijd het vervoer van een patiënt hoeft te
omvatten. Om zo spoedig mogelijk met de hulpverlening op de plaats van
het ongeval te kunnen starten, kan het zijn dat op een melding wordt
gereageerd door de inzet van een zogeheten solo-ambulance (niet
ingericht voor vervoer van patiënten) of motorambulance. De inzet van
een solo-ambulance of motorambulance hoeft niet noodzakelijkerwijs
gevolgd te worden door de komst van een («echte») ambulance. Dat is
afhankelijk van de situatie. Soms is hulpverlening ter plaatse voldoende
en hoeft de patiënt niet naar een ziekenhuis of andere zorginstelling te
worden vervoerd. Als alleen hulp wordt verleend zonder dat vervoer
mogelijk is, is essentieel dat deze zorg wordt verricht door een ter zake
deskundige verpleegkundige. Dat maakt dit type zorg onderscheidend
door de zorg die bijvoorbeeld door politie of brandweer wordt verleend.
Het komt namelijk ook voor dat op een melding wordt gereageerd door
een piket-auto van bijvoorbeeld politie of brandweer. In dat geval is er
evenwel geen sprake van ambulancezorg.
De omschrijving van de term «vergunning voor buitenlandvervoer» in
onderdeel h van het eerste lid is van belang voor de toepassing van deze
term in artikel 6 van dit voorstel.
Artikel 2
Dit artikel regelt dat er territoriaal gelijk aan de veiligheidsregio’s
georganiseerde Regionale Ambulancevoorzieningen zullen zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

13

Artikel 3
De minister zal bij regeling een referentiekader vaststellen waarin de
gebieden worden aangewezen waarin de standplaatsen van de
ambulances zich zouden moeten bevinden. De minister baseert zich
daarbij op onderzoek uitgevoerd door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (hierna: RIVM). Het RIVM berekent in dat onderzoek
hoe de standplaatsen idealiter over Nederland gespreid zouden moeten
zijn om 97% van de bevolking binnen 15 minuten responstijd te kunnen
bereiken. Het referentiekader zal regelmatig worden geactualiseerd. Het
laatste onderzoek (referentiekader) door het RIVM is opgesteld in 2008.
In de eisen, bedoeld in artikel 7 van dit wetsvoorstel, zal worden
opgenomen dat een Regionale Ambulancevoorziening uitvoering geeft
aan het referentiekader, maar hier ook gemotiveerd van kan afwijken mits
de spreiding van de standplaatsen zodanig is dat in de desbetreffende
regio minstens 97% van de bevolking binnen 15 minuten responstijd kan
worden bereikt door een ambulance.
Het RIVM berekent aan de hand van het aantal standplaatsen en de
ritstatistieken de benodigde ambulancecapaciteit die nodig is om aan de
ambulancevraag te voldoen. In die ritstatistieken zijn mede begrepen de
ritten die worden uitgevoerd door onder meer motorambulances (mits bij
deze ritten geen vervolginzet door een ambulance plaatsvindt). Als van
het referentiekader wordt afgeweken, kan het RIVM dan ook doorrekenen
of aan de eis dat tenminste 97% van de bevolking binnen 15 minuten
responstijd moet kunnen worden bereikt, wordt voldaan.
Het referentiekader als zodanig is dus geen blauwdruk. Binnen bovengenoemde voorwaarde van 15 minuten responstijd is de werkelijke vestiging
van een standplaats ter vaststelling door de Regionale Ambulancevoorziening in samenspraak met de zorgverzekeraars in de regio. Hierdoor kan
ervoor worden gekozen om in een bepaald gebied geen standplaats in te
richten, omdat naar de mening van de Regionale Ambulancevoorziening
op andere wijze in verantwoorde zorg kan worden voorzien.
De duur van de regeling zal – evenals de grondslag voor de regeling in dit
voorstel – vijf jaar zijn.
Artikel 4
Met dit wetsvoorstel wordt er per regio, gelijk aan de veiligheidsregio, één
Regionale Ambulancevoorziening aangewezen, die integraal verantwoordelijk is voor het verlenen van verantwoorde ambulancezorg, zowel in de
dagelijkse routinematige situatie als bij rampen en ongevallen.
Op grond van het tweede lid is de Regionale Ambulancevoorziening
verplicht zorg te dragen voor ambulancezorg. Daartoe behoren zowel de
meldkamerfunctie (aanname, indicatiestelling en uitgifte van ritten) als het
daadwerkelijk verlenen of doen verlenen van zorg door het ambulancepersoneel (eerste hulp, stabilisatie, vervoer, plaatsen en overdragen van
patiënten in de keten van zorg).
Het derde lid verbiedt aan anderen dan de Regionale Ambulancevoorziening om ambulancezorg te verrichten. Uitzondering hierop is – op
grond van het vijfde lid – indien de Regionale Ambulancevoorziening (een
deel van) de ambulancezorg op contractbasis uitbesteedt. Echter ook voor
deze uitbestede ambulancezorg geldt dat deze moet voldoen aan de eisen
die aan ambulancezorg worden gesteld op grond van artikel 7 van dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

14

voorstel. De Regionale Ambulancevoorziening is ervoor verantwoordelijk
dat de door hem uitbestede zorg aan deze eisen voldoet.
Het vierde lid bevat het verbod om zonder opdracht van een meldkamer
ambulancezorg te verlenen.
Artikel 5
Uit artikel vijf, eerste en tweede lid, blijkt dat diegene die daadwerkelijk
ambulancezorg verleent, de opdracht daartoe kan krijgen van de
meldkamer van de regio waarin hij zijn standplaats heeft, maar ook van de
meldkamer van een andere regio. De werkwijze daarbij is als volgt. Een
verzoek tot ambulancezorg wordt ingediend bij de meldkamer van de
regio waarin de zorg een aanvang neemt, dus waar de te verzorgen
persoon zich bevindt. Indien die meldkamer na indicatiestelling besluit dat
ambulancezorg inderdaad nodig is, geeft hij daartoe in het algemeen
opdracht aan een ambulancedienst die in zijn regio een standplaats heeft.
Het kan echter voorkomen dat inschakeling van een ambulance van een
andere regio zinvoller is, omdat die sneller ter plaatse kan zijn. In dat
geval geeft de meldkamer waar het verzoek tot ambulancezorg
binnenkwam, aan die ambulance de opdracht en verwittigt hij hiervan de
meldkamer van de regio waar die ambulance zijn standplaats heeft. Over
de inschakeling van ambulances uit een naburige regio kunnen afspraken
worden gemaakt tussen de desbetreffende Regionale Ambulancevoorzieningen.
Het derde lid regelt de mogelijke inzet door de meldkamer van andere
vervoermiddelen bij de hulpverlening aan zieken en gewonden dan
ambulances en zogeheten motorambulances. Het gaat dan met name om
de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen (voertuigen
van de Officier van Dienst Geneeskundig), de traumacentra (Mobiele
Medische Teams) en de huisartsenposten (visite-auto’s). Ook valt te
denken aan de inzet bij bepaalde evenementen van gekwalificeerde
hulpverleners met fietsen. In al deze gevallen is het wel nodig dat deze
vervoermiddelen geregistreerd staan bij de meldkamer opdat men daar
weet op welke vervoermiddelen eventueel een beroep kan worden
gedaan.
Artikel 6
Dit artikel regelt welke rechtspersoon als Regionale Ambulancevoorziening wordt aangewezen. Het eerste lid, onder a, ziet op de rechtspersonen die als enige vergunninghouders op grond van de Wet ambulancevervoer in een regio per 1 oktober 2011 ambulancezorg bieden als ware zij
formeel al Regionale Ambulancevoorzieningen. In de regio waar deze
rechtspersoon nu als enige vergunninghouder functioneert, wordt deze
voor de regio door de minister als Regionale Ambulancevoorziening
aangewezen. Een rechtspersoon aan wie een vergunning is verleend die
uitsluitend strekt voor buitenlandvervoer – waarover hieronder meer – is
hiervan uitgesloten. De hierboven bedoelde regio’s zijn gelijk aan de
regio’s, bedoeld in artikel 2 van dit voorstel.
Het bepaalde in het eerste lid, onder b en c, ziet op de regio’s waar per
1 oktober 2011 twee of drie vervoerders als vergunninghouder op grond
van de Wet ambulancevervoer ambulancezorg verlenen. Op grond van het
bepaalde onder b en c wordt voor de regio, bedoeld in artikel 2 van dit
voorstel, waar deze vervoerders actief zijn, een rechtspersoon als
Regionale Ambulancevoorziening door de minister aangewezen, indien
via die rechtspersoon de samenwerking tussen deze vervoerders wordt
vormgegeven. Alle vergunninghouders die in de ambulanceregio actief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

15

zijn, moeten hieraan deelnemen, behalve de organisaties die uitsluitend
een vergunning hebben voor buitenlandvervoer.
Onder laatstgenoemde organisaties worden verstaan organisaties die op
medische indicatie en in opdracht van een alarmcentrale patiënten uit het
buitenland ophalen. Ook wordt hieronder verstaan het ambulancevervoer
vanaf de Nederlandse luchthavens van patiënten voor wie ambulancevervoer is aangewezen vanwege een in het buitenland opgelopen ziekte of
ontstaan ongeval (bijvoorbeeld de «gipsvluchten»). Dit buitenlandvervoer
wordt via artikel 11 van dit voorstel separaat geregeld en valt buiten
hetgeen de Regionale Ambulancevoorzieningen ter zake van ambulancezorg dienen te verrichten.
Twee situaties zijn mogelijk om de hierboven bedoelde samenwerking
vorm te geven. De eerste wordt geregeld in het eerste lid onder b. Daarbij
dient de samenwerking te worden geconstrueerd via een rechtspersoon
die is opgericht door bovenbedoelde bestaande vergunninghouders. Die
rechtspersoon moet als enig doel hebben het verlenen van ambulancezorg in de regio waar de bestaande vergunninghouders werkzaam zijn.
Hiermee wordt tot uitdrukking gebracht dat het moet gaan om een
organisatie die voortkomt uit de bestaande vergunninghouders en die
specifiek voor dit doel is opgericht. De tweede wordt geregeld in het
eerste lid onder c. Daarbij wordt één van de vergunde vervoerders onder
de Wet ambulancevervoer voor de ambulanceregio, bedoeld in artikel 2
van het voorstel, door de minister als Regionale Ambulancevoorziening
aangewezen. De andere vergunninghouders in de regio zullen dan onder
verantwoordelijkheid van de eerstgenoemde vergunninghouder (die dus
als Regionale Ambulancevoorziening functioneert) in die regio ambulancezorg gaan leveren. De instemming van de andere vergunninghouders
met deze constructie zal moeten blijken via onderlinge schriftelijke
afspraken.
Voor het geval er per 1 oktober 2011 er op grond van het eerste lid geen
Regionale Ambulancevoorziening aanwezig is, is op grond van het tweede
lid de procedure geregeld welke rechtspersoon voor de betreffende regio
door de minister dient te worden aangewezen als Regionale ambulancevoorziening. De minister kan dan één van de bestaande partijen in de
desbetreffende regio als Regionale ambulancevoorziening aanwijzen of de
Regionale Ambulancevoorziening uit één van de aangrenzende regio’s
aanwijzen. Ultimo kan de minister zelf een rechtspersoon oprichten die als
Regionale Ambulancevoorziening wordt aangewezen.
In het geval de minister op grond van het tweede lid een rechtspersoon
moet aanwijzen of zelf een rechtspersoon moet oprichten, moet de
minister over alle informatie kunnen beschikken die hiervoor nodig is. De
minister kan informatie opvragen over de kwaliteit van de ambulancezorg
op grond van het Besluit Informatievoorziening onder de Wet ambulancevervoer. Deze informatie betreft onder meer de spreiding en beschikbaarheid van ambulances.
In het geval de minister toepassing geeft aan het tweede lid kan dit
gevolgen hebben voor het personeel omdat er in de desbetreffende regio
een andere aanbieder kan komen. In dat geval mag ervan worden
uitgegaan dat in lijn met het Sociaal Akkoord voor de sector ambulancezorg van 19 mei 2009, waarin is opgenomen dat nieuwe vergunninghouders al het zittende personeel overnemen, het personeel van de oude
aanbieder wordt overgenomen door de nieuwe aanbieder.
Om voor aanwijzing in aanmerking te komen dient de rechtspersoon ook
te voldoen aan de door de minister op grond van het derde lid in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

16

Staatscourant bekend te maken eisen. Zo zal er per 1 oktober 2011 een
implementatieplan dienen te zijn dat een beschrijving bevat van alle
activiteiten die nodig zijn om op het moment van de inwerkingtreding van
het wetsvoorstel aan de eisen, bedoeld in artikel 7 van dit voorstel, te
voldoen.
Het vierde lid voorziet erin dat een rechtspersoon door de minister kan
worden opgericht in afwijking van de uitgebreide procedure zoals
neergelegd in artikel 34 van de Comptabiliteitswet 2001. Voorwaarde
daarvoor is wel dat de minister hierover overeenstemming bereikt met de
Minister van Financiën en dat overleg heeft plaatsgevonden met de
Algemene Rekenkamer. De Algemene Rekenkamer kan op die manier
adviseren over de controlestructuur bij de rechtspersoon. De minister zal –
indien oprichting daadwerkelijk aan de orde is – de Staten-Generaal
inlichten en zal de statuten van de rechtspersoon aan de Kamers zenden.
Wat betreft de rechtsvorm van een op te richten rechtspersoon gaat de
voorkeur uit naar een stichting. Het wordt onwenselijk geacht de minister,
nadat de continuïteit van zorg gewaarborgd is, langer dan noodzakelijk
uitvoerende verantwoordelijkheid te laten dragen voor de verlening van
ambulancezorg door de rechtspersoon. Indien dat wel het geval zou zijn,
treedt de ongewenste situatie op waarin de minister verantwoordelijk is
voor de uitvoering van de zorg en hij tegelijkertijd ministerieel verantwoordelijk is voor het toezicht op de uitvoering ervan. De betrokkenheid
van de minister bij de indien noodzakelijk op te richten rechtspersoon
dient vanuit dit perspectief niet groter te zijn en niet langer te duren dan
strikt noodzakelijk is. De rechtsvorm van de stichting is dan passend.
Aangezien de rechtsvorm van de stichting geen eigenaren heeft, is het
mogelijk om de betrokkenheid van de minister bij de nieuwe rechtspersoon direct na de oprichting te beëindigen. Daar komt bij dat de
minister bij het beëindigen van zijn betrokkenheid niet afhankelijk is van
andere partijen, hetgeen bij andere rechtsvormen wel het geval zou
kunnen zijn.
Artikel 7
De Regionale ambulancevoorziening zal aan bepaalde eisen moeten
voldoen. Deze eisen zullen onder meer worden gesteld op het terrein van
het personeel en de samenwerking in de keten van acute zorg en in de
keten van openbare orde en veiligheid. De duur van deze regeling zal –
evenals de grondslag voor de regeling in dit voorstel – vijf jaar zijn.
De eisen waaraan een Regionale ambulancevoorziening moet voldoen,
volgen niet alleen uit dit voorstel, maar ook uit andere wetten zoals de
Kwaliteitswet zorginstellingen en de voorgenomen opvolger daarvan1.
Artikel 8

1
Voorstel voor een Wet cliëntenrechten zorg;
Kamerstukken II, 2009/10, 32 402.

Dit artikel regelt de bevoegdheid voor de minister om een andere
rechtspersoon als Regionale Ambulancevoorziening aan te wijzen indien
de eerder – krachtens artikel 6 van dit voorstel – aangewezen rechtspersoon gedurende de looptijd van deze tijdelijke wet in gebreke is ten
aanzien van de naleving van de eisen, gesteld op grond van artikel 7 van
dit voorstel. Het uitoefenen van deze bevoegdheid is een uiterste middel.
Als een Regionale Ambulancevoorziening in gebreke is, zal eerst worden
overgegaan tot (het dreigen met) het opleggen van een dwangsom (op
grond van artikel 13 van het voorstel). Indien dat geen soelaas biedt, deelt
de minister de Regionale Ambulancevoorziening mee dat hij het
voornemen heeft om de aanwijzing in te trekken, en stelt een laatste
redelijke termijn om het verzuim te herstellen. De minister deelt – evenals
bij het opleggen van een dwangsom – daarbij mee ten aanzien van welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

17

eisen de Regionale Ambulancevoorziening in gebreke is. Indien na
verloop van die termijn het verzuim niet is hersteld, trekt de minister de
aanwijzing in, onder gelijktijdige aanwijzing van een andere rechtspersoon als Regionale Ambulancevoorziening, op een bij dat besluit aan
te geven tijdstip. Voordat de minister een dergelijk besluit neemt, zal hij
eerst de in de regio werkzame zorgverzekeraars en het bestuur van de
veiligheidsregio om advies vragen. De minister maakt de beslissing tot
intrekking en aanwijzing van een andere rechtspersoon als Regionale
Ambulancevoorziening bekend in de Staatscourant. Tegen het besluit van
de minister staat op grond van de Algemene wet bestuursrecht bezwaar
en beroep open.
De minister heeft bij de aanwijzing van een vervangende rechtspersoon
als Regionale Ambulancevoorziening twee mogelijkheden. De eerste is
een aan de regio grenzende andere Regionale Ambulancevoorziening
hiervoor aan te wijzen. De tweede is een door de minister opgerichte
rechtspersoon hiermee belasten. De eerstgenoemde mogelijkheid zal ook
als eerste worden verkend en pas als daartoe niet kan worden
overgegaan, zal als uiterste middel de tweede mogelijkheid worden benut.
Het voorstel om dit aldus te beperken, vloeit voort uit het uitgangspunt
om voor de duur van deze tijdelijke wet van bestaande partijen uit te
gaan. Verder ligt het voor de hand om ook hier – evenals bij de keuzemogelijkheid, genoemd in artikel 6, tweede lid, onder b, van dit voorstel – van
de grensregio’s uit te gaan omdat deze in veel opzichten te maken hebben
met de directe buurregio’s op het punt van samenwerking.
In het vijfde lid van dit artikel is een tweetal waarborgen neergelegd voor
de situatie dat bovengenoemde bevoegdheid wordt uitgeoefend. De
eerste houdt in dat de Regionale Ambulancevoorziening die in gebreke is,
ambulancezorg blijft leveren in de periode tot aan het functioneren van de
nieuwe Regionale Ambulancevoorziening. De minister kan deze
verplichting zonodig onder toepassing van bestuursdwang afdwingen.
Ten tweede dient, ten behoeve van het proces van overgang, de Regionale
Ambulancevoorziening die in gebreke is op verzoek van de minister alle
daartoe relevante informatie te verschaffen aan de toekomstige Regionale
Ambulancevoorziening voor de regio.
Artikel 9
Artikel 9 regelt de zogeheten «benchmark». Dit is een instrument om de
prestaties van de Regionale Ambulancediensten onderling te vergelijken
en knelpunten of tekortkomingen in de ambulancezorg te signaleren. Het
is een manier voor organisaties om van elkaar te leren, verantwoording af
te leggen en het toezicht te vergemakkelijken. Het is overigens niet zo dat
indien een Regionale Ambulancevoorziening onder het gemiddelde
presteert, dit onmiddellijk dient te leiden tot ingrijpende maatregelen,
zoals het opleggen van een last onder bestuursdwang. Indien een
Regionale Ambulancevoorziening beneden het gemiddelde presteert, kan
deze immers nog wel steeds aan de eisen, bedoeld in artikel 7 van het
voorstel, voldoen.
Sinds 2006 brengt Ambulancezorg Nederland het document
«Ambulances-in-zicht» uit. In dit document wordt reeds een aantal
prestaties van de ambulancediensten in de vijfentwintig regio’s onderling
met elkaar vergeleken. Dit betreft onder meer de responstijden en het
aantal ritten. De gegevens uit «Ambulances-in-zicht» zullen onderdeel
uitmaken van de te ontwikkelen «benchmark».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

18

Artikel 10
De minister heeft bepaalde gegevens nodig om na te gaan of het in de
wet neergelegde stelsel naar behoren werkt. Het gaat bijvoorbeeld om
financiële gegevens, alsmede gegevens betreffende de responstijden. In
een ministeriële regeling zal dit nader worden uitgewerkt. Daarin zal ook
worden aangegeven hoe en wanneer welke gegevens dienen te worden
verstrekt.
Artikel 11
Op grond van dit artikel kan nader te bepalen ambulancezorg – en onder
nader te bepalen voorwaarden – vrijgesteld worden van deze wet. Hierbij
kan onder meer worden gedacht aan het zogenoemde buitenlandvervoer.
Hiermee wordt bedoeld het vervoer met een ambulance dat plaatsvindt
vanuit het buitenland naar Nederland of vervoer met een ambulance
vanaf een Nederlandse luchthaven («gipsvluchten»). Dit zal als aparte
categorie van de overige ambulancezorg worden onderscheiden, omdat
dit type zorg een andere planning en aansturing kent dan de ambulancezorg door de Regionale ambulancevoorzieningen. Zo valt buitenlandvervoer niet onder het referentiekader, bedoeld in artikel 3 van het
voorstel, en geldt de 15-minutennorm hiervoor niet. Ook is de opdrachtgever voor het buitenlandvervoer veelal niet de meldkamer ambulancezorg, maar zijn dit de alarmcentrales (ANWB-alarmcentrale, Eurocross,
etc.).
Behalve het buitenlandvervoer zullen ook bedrijfsambulances en
ambulances van het Nederlandse Rode Kruis worden vrijgesteld van deze
wet. Reden om deze ambulancezorg niet aan dezelfde regels te onderwerpen, is gelegen in het feit dat het hier om ambulancezorg gaat met een
sterk incidenteel karakter. In veel gevallen is hierbij geen medische of
verpleegkundige begeleiding tijdens het vervoer noodzakelijk.
Vanwege de relatief grote groep vrijstellingen is dit niet in het voorstel
voor de tijdelijke wet zelf verwerkt, maar worden deze bij ministeriële
regeling vastgesteld.
Artikelen 12 tot en met 14
Deze artikelen betreffen het toezicht op en de handhaving van het
bepaalde bij of krachtens deze tijdelijke wet. Zo nodig kan de minister via
het opleggen van een last onder dwangsom waarborgen dat de Regionale
Ambulancevoorziening ambulancezorg biedt op een wijze zoals bepaald
krachtens artikel 7 van het voorstel. De Waz kent het instrument van
bestuursdwang. Dit middel lijkt evenwel geen functie te hebben voor het
waarborgen van verantwoorde ambulancezorg, vandaar dat in dit voorstel
ten opzichte van de Waz het opleggen van een last onder bestuursdwang
vervangen is door het opleggen van een last onder dwangsom.
De Waz kent anders dan de Wav geen strafrechtelijke sanctionering van
overtreding van de wet. Het argument daarvoor was dat voor het middel
van bestuursrechtelijke handhaving (bestuursdwang) in plaats van
strafrechtelijke handhaving was gekozen. De mogelijkheid van het
opleggen van een bestuurlijke herstelsanctie (nu: de last onder
dwangsom) lijkt evenwel niet geschikt om een instrument van sanctionering te vervangen. Vandaar dat met dit voorstel, evenals in de Wav, is
gekozen voor een strafrechtelijke sanctionering. De strafmaat is op het
punt van de geldboete (tweede categorie) gelijk aan de Wav. Daarnaast is
een hechtenis van twee maanden toegevoegd als mogelijke straf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

19

Artikel 15
Deze aanpassing houdt verband met het bepaalde in artikel XXXIII van de
Aanpassingswet veiligheidsregio’s. Aangezien met dit voorstel de Wet
ambulancezorg wordt ingetrokken, dient het bepaalde in dat artikel te
worden verwerkt in dit voorstel.
Artikelen 16 en 17
Dit betreffen wetstechnische wijzigingen: respectievelijk een verwijzing
naar de Regionale Ambulancevoorziening en het schrappen van een
bepaling over de wijziging van de indeling in regio’s als bedoeld in de
Waz.
Artikel 18
In het tweede lid is de inhoud van artikel 16, tweede lid, van de Waz
overgenomen. Op grond hiervan kunnen subsidieaanvragen die zijn
ingediend voor het tijdstip van inwerkingtreding van dit voorstel worden
afgewikkeld op grond van het regime, bedoeld in artikel 12a van de Wav.
Artikel 19
Zoals in het algemeen deel van deze toelichting aangegeven, zal aan de
hand van het uitkristalliseren van de ontwikkelingen op het terrein van
acute zorg bezien worden hoe de ambulancezorg na verloop van de duur
van deze tijdelijke wet moet worden vormgegeven. Bij dit proces zal ook
de evaluatie van de werking van de tijdelijke wet worden betrokken.
Artikel 20
Dit artikel regelt de tijdelijke duur van deze wet. De inwerkingtreding van
de wet is gepland op 1 januari 2012.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 854, nr. 3

20