Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 875

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 augustus 2020
In de brief aan de Kamer van 4 juli 20191 heb ik een evaluatie aangekondigd over het samenwerkingsproces en de wijze van besluitvorming
rondom de laatst georganiseerde NSE (2018). Inmiddels is de evaluatie
afgerond en bied ik deze middels deze brief aan uw Kamer aan2. In deze
brief ga ik graag in op de inhoudelijke punten die in het evaluatierapport
terugkomen, mijn reactie daarop en de gesprekken die met betrokken
partijen hebben plaatsgevonden over de toekomstige inrichting van de
NSE.
Samenvatting rapport
Het evaluatierapport schetst een overzicht van alle gebeurtenissen en
plaatst deze in een context met alle betrokken partijen en de door hen
ervaren obstakels. De rode draad door het verhaal is dat met de inwerkingtreding van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)
het reguliere proces van gegevensuitwisseling stokte. Daarbij zijn ook
andere problemen in en rond het proces van de NSE aan het licht
gekomen. Ik herken dan ook de beschreven aanleiding voor de problematiek. Inhoudelijk heeft Berenschot haar conclusies langs drie lijnen
opgebouwd:
1. Strategie en doelen: Het doel en het belang van de NSE zijn uit elkaar
gaan lopen vanuit de perspectieven van de verschillende partijen. Dit
uitte zich voornamelijk in de discussies over het instrument van de
NSE (verschillen in zienswijze over het doel van de NSE) en ook de
mate waarin de data uit de NSE door instellingen kan worden gebruikt
om hun eigen kwaliteitszorg te verbeteren. Dit heeft spanningen
opgeleverd. Enerzijds door de beperkingen die de AVG oplegt en

1
2

kst-31288-875
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 31 288, nr. 775
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 875

1

anderzijds doordat de primaire taak van de NSE altijd studiekeuzevoorlichting is geweest.
2. Bestuur en organisatie: Studiekeuze123 is een kleine professionele
uitvoeringsorganisatie in omvang en scope, die veel bevoegdheden en
daarmee positie heeft gekregen. De organisatie is niet goed toegerust
voor de toegenomen complexiteit die de context met zich meebrengt
(het creëren van draagvlak in het complete hoger onderwijsveld). De
gezamenlijk opgestelde wijziging van de governance van Studiekeuze123 in 2017 heeft mede gezorgd voor verwarring. Het beeld
bestaat dat een kleine uitvoeringsorganisatie een governance-model
heeft gekregen dat niet past bij de taken waarvoor zij staat en de
verwachtingen die verschillende partijen daarover hebben.
3. Leiderschap en gedrag: De positie die Studiekeuze123 uitoefent in het
veld, wordt onvoldoende geaccepteerd door dit veld om effectief te
kunnen opereren vanuit hun bevoegdheden. Het heeft bij een aantal
belangrijke beslissingen ontbroken aan draagvlak onder instellingen
en op het goede niveau verkrijgen van draagvlak. Daarmee is
onvoldoende overeenstemming gekomen tussen de verschillende
betrokken partijen.
Aanbevelingen
Berenschot komt aan de hand van bovenstaande punten tot een aantal
aanbevelingen. De NSE is begonnen als instrument voor onafhankelijke
studievoorlichting en dat is nog steeds de belangrijkste doelstelling voor
alle partijen. Het herijken van het doel van de NSE zou de eerste stap
moeten zijn. Uiteraard liggen de doelen vast in omschrijvingen, maar uit
de evaluatie blijkt dat de interpretatie van de betekenis van die doelen
sectorbreed uiteen is gaan lopen. Uit het veld is zelf het initiatief ontstaan
om een brede stuurgroep in te richten om samen te komen tot een nieuwe
vragenlijst voor de NSE. Dit initiatief is op dit moment in uitvoering en kan
de start betekenen van een bredere beweging naar hervinden van
draagvlak voor de NSE. Berenschot adviseert dit initiatief «op te tillen»
naar een discussie over de doelstellingen en de passendheid van het
instrument op zich.
Berenschot adviseert verder de opdracht van Studiekeuze123 expliciet uit
te breiden met het genereren en organiseren van draagvlak. Het verdient
daarnaast ook aanbeveling het besluitvormingsproces over de NSE
(inhoud en proces) gestructureerd vorm te geven en helderheid te
verschaffen over taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden.
Uit de analyse blijkt dat het op cruciale momenten aan toegewijd en
effectief leiderschap heeft ontbroken. Bij Studiekeuze123 is door Berenschot opgemerkt dat het leiderschap onvoldoende in staat is geweest om
draagvlak te creëren. Nu de relatief kleine organisatie Studiekeuze123 met
een eenhoofdig bestuur is aangewezen als uitvoerende partij is dat
draagvlak des te meer van belang. Studiekeuze123 zal zichzelf moeten
bewijzen als de partij die in dit complexe landschap in staat is op alle
niveaus partijen aan zich te binden. Daarvoor is ook inzet nodig vanuit de
instellingen om de NSE in samenwerking met Studiekeuze123 succesvol
uit te voeren. Berenschot merkt tot slot op dat van alle betrokkenen
binnen de sector voorts mag worden verwacht dat zij het doel van de NSE
in brede zin onderschrijven en in staat zijn hun eigen belangen te wegen
binnen het grotere belang van het succesvol organiseren van de NSE.
Reactie
Het rapport is besproken met de VH, VSNU, ISO, LSVb en Studiekeuze123.
Partijen herkennen de belangrijkste punten en conclusies uit het rapport.
Zo ook ten aanzien van het doel van de NSE, die studenten heeft te
voorzien van objectief, betrouwbaar en een vergelijkend aanbod van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 875

2

studiekeuze-informatie. Met het wetsvoorstel NSE3 is bepaald dat de
Minister een rechtspersoon zal aanwijzen met de taak om studiekeuzeinformatie te verspreiden en verzamelen en onderzoek te doen naar
studenttevredenheid en -betrokkenheid. Voor deze taak neemt de
rechtspersoon enquêtes af onder studenten. Dat opgehaalde data ook
relevant kan zijn voor de kwaliteitszorg van een aantal instellingen doet
daar verder niet aan af.
Ik steun daarom ook het initiatief van de brede stuurgroep die bezig is een
nieuwe vragenlijst te formuleren. Studiekeuze123 en MWM2 (het bureau
dat de NSE voor Studiekeuze123 afneemt) zijn al in een vroeg stadium
betrokken bij dit project.
Alle partijen zijn het eens met het rapport waar het gaat om het maken
van duidelijke afspraken over taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden.
Ten aanzien van het verkrijgen van draagvlak is een belangrijke rol
weggelegd voor Studiekeuze123, maar ook de betrokken koepels. De
koepels vertegenwoordigen een groot aantal instellingen die ook
onderling van mening verschillen over de NSE. Het is belangrijk om te
komen tot een consensus waar zowel instellingen als Studiekeuze123 als
de studenten mee uit de voeten kunnen.
Vervolgstappen
Aan de hand van de evaluatie hebben gesprekken plaatsgevonden met de
VH, VSNU, NRTO, ISO, LSVb en Studiekeuze123 voor mogelijke oplossingsrichtingen. Hieruit kwamen een aantal oplossingsrichtingen die op
draagvlak van alle partijen kunnen rekenen:
• Het inrichten van een Raad van Advies NSE waarin onder andere
gemandateerde bestuurders namens de koepels en de studentenorganisaties zitting nemen. Op grond van hun specifieke kennis en affiniteit
met het thema zullen de leden van de Raad van Advies als klankbord
fungeren voor het bestuur van Studiekeuze123 waar het de uitvoering
van de NSE betreft. Deze Raad van Advies heeft tevens de functie om
het proces rondom het verkrijgen van draagvlak te organiseren.
• Het bindende voordrachtrecht van de koepelorganisaties (ISO, LSVb,
VH, VSNU, NRTO) voor de Raad van Toezicht komt te vervallen. Na het
aflopen van de huidige zittingstermijn komt er plaats voor onafhankelijke leden die middels een openbare sollicitatieprocedure worden
aangesteld. Op deze manier wordt de Raad van Toezicht ingericht tot
een onafhankelijk orgaan en vervalt daarmee de onduidelijkheid over
de rol van haar leden.
• Het benoemen van een aparte proces- en accounthouder NSE binnen
Studiekeuze123. Deze wordt belast met de innovatie van de NSE en het
leveren van een bijdrage aan het herstel van het vertrouwen tussen de
betrokken partijen.
Met deze maatregelen en de inwerkingtreding van de wet heb ik, samen
met alle andere betrokken partijen, vertrouwen in een goede doorstart van
de NSE binnen deze nieuwe kaders en in lijn met de AVG. Ik zie er op toe
dat deze oplossingen de komende maanden worden geconcretiseerd en
uitgevoerd samen met alle betrokkenen.
NSE 2020
Als aangegeven in de kamerbrief van 19 maart jl. (Kamerstuk 31 288, nr.
836) en het Servicedocument HO ten behoeve van de aanpak van het
Coronavirus COVID-19, zal de NSE 2020 geen doorgang vinden. Alle
3

Kamerstuk 35 310

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 875

3

inspanningen van instellingen zijn op dit moment gericht op dat het
reguliere onderwijs zo goed als mogelijk doorgang kan vinden, daar ligt
de prioriteit.
Een extra reden hierbij is dat de NSE van dit jaar gehouden zou worden in
de periode van april t/m juni, waarbij er een groot risico zou zijn dat in de
context van de uitzonderlijke maatregelen die nu genomen worden, de
uitkomsten van de NSE niet valide zouden zijn.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 288, nr. 875

4