Uitvoeringstoets Openstelling
Wlz voor Jeugd-ggz
Eindrapport

Management samenvatting
Het ministerie van VWS heeft VNG gevraagd om een uitvoeringstoets te doen op de openstelling
van de Wlz voor jeugdigen (onder de 18 jaar) met GGZ-problematiek. VNG Realisatie heeft deze
opdracht uitgevoerd, in de periode van juni tot en met september 2021.
De uitvoeringstoets is gedaan vanuit gemeentelijk perspectief en is grotendeels opgesteld op basis
van gesprekken met 13 gemeenten c.q. regio’s. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd met experts
binnen de VNG, het Ketenbureau i-Sociaal Domein en het CIZ.
Doel van de uitvoeringstoets was om de uitvoeringsconsequenties voor gemeenten in kaart te
brengen, maar ook om vanuit gemeentelijk perspectief een inschatting te geven van de aard en
omvang (binnen een bandbreedte) van de doelgroep die het betreft.
Doelgroep vooraf niet in te schatten
Uit de uitvoeringstoets blijkt, dat de omvang van de doelgroep die in aanmerking komt voor de
openstelling van de Wlz én die hiervan ook gebruik zal maken, vooraf niet in te schatten is. Hiervoor
zijn verschillende redenen:
•

Niemand (zowel gemeenten als zorgaanbieders) overziet de gehele doelgroep;

•

Het criterium van ‘blijvendheid’ dat mede bepaalt of iemand in aanmerking komt voor de Wlz, is
in de praktijk vaak lastig te beoordelen;

•

Bij deze doelgroep is vaak sprake van een combinatie van grondslagen en een complexe
zorgbehoefte;

•

Er kan een verschil bestaan tussen de potentiële doelgroep (die voldoet aan de Wlz-criteria) en
het aantal jeugdigen dat daadwerkelijk een Wlz-aanvraag indient. Drempels en onduidelijkheid
bij de doelgroep spelen daarbij een rol.

Veel onduidelijkheden en afhankelijkheden
Gemeenten geven aan dat de impact van de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggzproblematiek voor gemeenten op dit moment slechts op hoofdlijnen te bepalen is. Dit heeft te
maken met verschillende onduidelijkheden en onafhankelijkheden:
•

Onduidelijkheid over de omvang van de doelgroep;

•

Onvoldoende duidelijke kaders van de openstelling, onder andere welke vormen van zorg
precies overgaan naar de Wlz;

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

2

•

Onderlinge afhankelijkheid van ketenpartners, met name het CIZ, zorgkantoren en
zorgaanbieders.

Deze onduidelijkheden en afhankelijkheden vragen om een zorgvuldige voorbereiding van de
wijziging, in nauwe samenwerking met de verschillende ketenpartners. Zonder deze goede
voorbereiding zijn gemeenten niet voldoende toegerust voor de openstelling van de Wlz voor
jeugdigen met ggz-problematiek.
Aanbevelingen voor de voorbereiding en implementatie
Op basis van deze uitvoeringstoets worden enkele aanbevelingen gedaan voor de implementatie
van de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggz-problematiek. Door de regionale verschillen
in organisatie van de jeugdhulp, is het verstandig de voorbereiding deels landelijk maar ook op
onderdelen regionaal te organiseren. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt in verschillende fasen.
Voorafgaand aan het besluit
•

Neem snel een besluit over de datum van ingang en gebruik de tijd tot aan die ingangsdatum
om goede afspraken te maken en op tijd de voorbereiding te starten.

•

Maak afspraken tussen VNG en VWS over de uitname uit het gemeentefonds, zodat de
financiële risico’s voor gemeenten zoveel mogelijk worden beperkt. Door de onzekerheid
omtrent de omvang van de doelgroep is de bijbehorende uitname vooraf niet goed te ramen en
zal dit zeker bij kleinere gemeenten flinke financiële risico’s kunnen opleveren. Gemeenten
stellen daarom voor om de initiële uitname op basis van verzilverde indicaties te doen.

•

Maak afspraken tussen gemeenten (via VNG) en VWS over de overgang van het gehele
zorgpakket. Mogelijk is ook aanpassing in de Wlz nodig om zorgaanbod dat nu nog niet vanuit
de Wlz wordt aangeboden, in de toekomst wel onder de Wlz aan te kunnen bieden.

•

Maak duidelijke afspraken over de financiële verantwoordelijkheid voor de cliëntondersteuning
bij het aanvraagproces: als de ondersteuning gericht is op een Wlz-aanvraag die daadwerkelijk
leidt tot een Wlz-indicatie, dan behoren de kosten hiervoor vanuit de Wlz betaald te worden.

Voorbereidingsfase
•

Organiseer op landelijk niveau een voorbereidend overleg tussen de verschillende
ketenpartners (VWS, gemeenten, CIZ, zorgkantoren) om scherpere afspraken te maken over
definities, afbakening en het te volgen proces. Op basis hiervan kan de potentiële doelgroep,
gezamenlijk met de betrokken partijen, geleidelijk beter in kaart gebracht worden.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

3

•

Het Ministerie van VWS zal moeten zorgen voor landelijke communicatiemiddelen om de
potentiële doelgroep te kunnen informeren over de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met
ggz-problematiek, bijvoorbeeld een website of flyer.

•

Organiseer op regionaal niveau per jeugdhulpregio of zorgkantoorregio een overleg met
gemeenten/jeugdzorgregio’s, zorgkantoren, CIZ en zorgaanbieders om gezamenlijk de
(omvang van de) doelgroep beter in beeld te krijgen en afspraken te maken over continuïteit
van zorg door via een overgangsregeling Wlz-contracten af te sluiten met huidige aanbieders.

•

Gebruik de inzichten uit de analyse van het Ketenbureau i-Sociaal Domein over de inzet van
het instrument ‘Wlz-Signalen’ om de informatie-uitwisseling tussen CIZ, zorgkantoren en
gemeenten bij domeinovergangen tussen Jeugdwet en Wlz te verbeteren.

•

Organiseer per jeugdzorgregio een structureel casuïstiekoverleg, waarbij complexe casuïstiek
besproken kan worden met de verschillende betrokkenen. Mogelijk kan hierbij worden
aangesloten bij bestaande regionale expertise overleggen.

•

Organiseer per gemeente de ondersteuning van cliënten bij een Wlz-aanvraag: door
gemeentelijke toegang, door cliëntondersteuning of door zorgaanbieders.

•

Pas als gemeente of regio de werkprocessen van de toegang aan en instrueer medewerkers
over de nieuwe werkwijze.

Overgangsfase
•

Gebruik het regionaal casuïstiekoverleg om een ‘feedback-loop’ te organiseren over het
indicatieproces, de benodigde informatie in Wlz-aanvragen.

•

Stimuleer als gemeenten het afsluiten van Wlz-contracten door zorgkantoren met betreffende
Jeugdwet-zorgaanbieders.

•

Begeleid als zorgkantoren in deze fase deze nieuwe zorgaanbieders met een
overgangsregeling wat betreft contractering.

•

Ga per jeugdregio gesprekken aan met zorgaanbieders en cliëntondersteuning over expertise,
informatie-uitwisseling voor Wlz-aanvragen en financiering.

•

Toets en pas waar nodig het proces van berichtuitwisseling tussen CIZ, zorgkantoren en
gemeenten bij indicatiestelling en overgang aan.

Structurele fase
•

Houd het regionaal casuïstiekoverleg in stand (mogelijk minder frequent), waarbij de focus komt
te liggen op passend zorgaanbod.

•

Maak goede afspraken tussen VNG en VWS over de uitname uit het gemeentefonds in de
structurele situatie en vooral over het opvangen van de financiële risico’s voor complexe
casuïstiek voor met name kleinere gemeenten.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

4

Auteurs: Ewout Bückmann en Mark van Dam
© VNG Realisatie, Den Haag, september 2021

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

5

Inhoudsopgave
Management samenvatting ............................................................................................................. 2
Inhoudsopgave ................................................................................................................................ 6
1. Inleiding ....................................................................................................................................... 7
1.1. Achtergrond .......................................................................................................................... 7
1.2. Vraagstelling ......................................................................................................................... 8
1.3. Aanpak & methodologie ........................................................................................................ 8
1.4. Leeswijzer ............................................................................................................................. 9
2. Openstelling Wlz voor jeugd-ggz in context .............................................................................. 10
2.1. Huidige situatie ................................................................................................................... 10
2.2. Toekomstige situatie ........................................................................................................... 14
2.3. Samenhangende ontwikkelingen en regelgeving ............................................................... 19
3. Beschrijving processen openstelling Wlz voor jeugd-ggz .......................................................... 21
3.1. Klantreis jeugdige met ggz-problematiek ............................................................................ 22
3.2. Processen bij gemeenten en ketenpartners ....................................................................... 26
3.3. Informatie-uitwisseling ........................................................................................................ 34
4. Impact voor gemeenten ............................................................................................................. 36
4.1. Impact voor gemeenten tijdens de voorbereidingsfase ...................................................... 36
4.2. Impact voor gemeenten tijdens de overgangsfase ............................................................. 39
4.3. Structurele impact voor gemeenten .................................................................................... 42
5. Conclusies en aanbevelingen .................................................................................................... 43
5.1. Conclusies .......................................................................................................................... 43
5.2. Aanbevelingen .................................................................................................................... 48
Bijlage A: Gesprekspartners .......................................................................................................... 51
Bijlage B: Gebruikte bronnen ......................................................................................................... 53

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

6

1. Inleiding
1.1. Achtergrond
Het ministerie van VWS heeft VNG gevraagd om een uitvoeringstoets te doen op de openstelling
van de Wlz voor jeugdigen (onder de 18 jaar) met GGZ-problematiek. VNG Realisatie heeft deze
opdracht uitgevoerd.
Medio juli 2019 heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel ‘Toegang tot de Wlz voor mensen met
een psychische stoornis’ aangenomen. Hierin is geregeld dat vanaf 2021 ook volwassenen met
psychische problematiek toegang kunnen krijgen tot de Wlz, als ze een blijvende behoefte hebben
aan 24 uur zorg in de nabijheid of permanent toezicht.
Tegelijk is het Amendement aangenomen dat jeugdigen met een psychische stoornis op een nader
te bepalen tijdstip toegang kunnen krijgen tot de Wlz, wanneer inzichtelijk is wat de omvang van de
doelgroep is en welke uitvoeringsconsequenties en financiële consequenties zijn verbonden aan de
toegang tot de Wlz voor deze doelgroep.
In 2020 heeft Bureau HHM in opdracht van het ministerie van VWS een onderzoek uitgevoerd dat
inzicht geeft in de doelgroep die het betreft, de uitvoeringsconsequenties voor alle betrokkenen en
de financiële consequenties. Uit dit onderzoek blijkt dat de verwachte omvang van de groep
jeugdigen met een psychische stoornis die voldoet aan de Wlz-criteria waarschijnlijk tussen de 300
en 800 ligt; de exacte omvang van deze groep wordt duidelijk als het CIZ deze groep gaat
indiceren. De omvang van de doelgroep is mede bepalend voor de uitvoerings- en financiële
consequenties. Vervolgens hebben het CIZ, ZN en de NZa in oktober 2020 elk een uitvoeringstoets
opgeleverd.
Het ministerie van VWS heeft aan de VNG gevraagd om in de uitvoeringstoets vanuit het
perspectief van gemeenten niet alleen de uitvoeringsconsequenties voor gemeenten in kaart te
brengen, maar ook vanuit gemeentelijk perspectief een inschatting te geven van de aard en
omvang (binnen een bandbreedte) van de doelgroep die het betreft.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

7

1.2. Vraagstelling
De uitvoeringstoets moet inzicht geven in de uitvoerbaarheid en de impact van de gewijzigde
regelgeving op de gemeentelijke organisaties. Tevens geeft de uitvoeringstoets aanbevelingen voor
een succesvolle implementatie van de gewijzigde regelgeving bij gemeenten.
De onderzoeksvragen voor deze uitvoeringstoets zijn:
1. Wat wijzigt er in de werkwijze van de gemeente door de nieuwe regeling “toegang tot de Wlz
voor jeugdigen met een psychische stoornis”? Welke scenario’s zijn er?
2. Wat betekenen deze veranderingen voor de gemeentelijk organisatie?
3. Is de gemeente voldoende toegerust voor de overgang van jeugdigen naar de Wlz?
4. Welke kosten en besparing voor de gemeentelijke uitvoering levert deze wijziging op?
5. Wat zijn de verwachte effecten van de gewijzigde regeling?
6. Nu zijn er nog meerdere scenario’s voor deze overgang (inhoud en doorlooptijden). O.a. is nog
onduidelijk of systeembehandeling en klinische opname gefinancierd wordt vanuit Wlz.
Wat is nodig voor de implementatie? Wat zijn randvoorwaarden en risico’s?

1.3. Aanpak & methodologie
Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van juni tot en met september 2021. In deze paragraaf is
de onderzoeksaanpak beschreven en is een korte toelichting gegeven op de gehanteerde
methodologie om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden.
Het onderzoek bestond uit drie fasen:
a)

de inventarisatiefase;

b)

de analysefase;

c)

de rapportagefase.

Het proces is begeleid door een begeleidingscommissie waarin het Ministerie van VWS, het CIZ, de
VNG en VNG Realisatie deelnamen.
Tijdens de inventarisatiefase is de onderzoeksaanpak verder uitgewerkt en is de selectie van de
gemeenten gemaakt. Bij de selectie van de gemeenten is rekening gehouden met gemeentegrootte
en spreiding over de verschillende jeugdhulpregio’s. Tevens vond in de inventarisatiefase
deskresearch plaats. Op basis daarvan is een lijst met gespreksonderwerpen gemaakt voor de te
houden interviews. Deze topiclist is afgestemd met de begeleidingscommissie.
In de analysefase zijn interviews gehouden met betrokkenen bij de openstelling van de Wlz voor
jeugdigen met een psychische stoornis. Er is gesproken met 13 gemeenten c.q. regio’s. Daarnaast
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

8

zijn gesprekken gevoerd met experts binnen de VNG, het Ketenbureau i-Sociaal Domein en het
CIZ. In bijlage A is een overzicht gegeven van de organisaties en personen die geïnterviewd zijn.
In de rapportagefase zijn de resultaten van de uitvoeringstoets voorgelegd aan de geïnterviewde
gemeenten in de vorm van een klankbordbijeenkomst, waarvoor alle geïnterviewde gemeenten
waren uitgenodigd. De resultaten van de uitvoeringstoets zijn tot slot in de voorliggende rapportage
opgenomen.

1.4. Leeswijzer
Na dit inleidende hoofdstuk is in hoofdstuk 2 een beschrijving gegeven van de huidige situatie met
betrekking tot de Jeugdwet en de Wlz, in relatie tot de doelgroep jeugdigen met een psychische
stoornis, en de toekomstige situatie na de invoering van de openstelling van de Wlz voor deze
doelgroep.
In hoofdstuk 3 is de huidige en toekomstige situatie omschreven aan de hand van de klantreis van
een jeugdige met psychische problematiek, de processen bij gemeenten en ketenpartners en de
benodigde informatie-uitwisseling.
In hoofdstuk 4 is ingegaan op de impact en effecten van de openstelling van de Wlz voor jeugdigen
met een psychische stoornis voor gemeenten.
In hoofdstuk 5 tot slot zijn de conclusies en aanbevelingen opgenomen en zijn de antwoorden op de
onderzoeksvragen gegeven.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

9

2. Openstelling Wlz voor jeugd-ggz in context
De openstelling van de Wlz voor jeugdigen met psychiatrische problematiek raakt aan twee
bestaande wetten: de Jeugdwet, waar deze jeugdigen nu onder vallen, en de Wet langdurige zorg
(Wlz) waar deze doelgroep door de wijziging onder komt te vallen. Beide wetten verschillen qua
uitgangspunten en inhoud, qua uitvoerende partijen en qua financiering.
Dit hoofdstuk beschrijft op hoofdlijnen de huidige situatie op deze punten. Vervolgens wordt de
toekomstige situatie beschreven zoals deze met de wijziging ontstaat. Tot slot wordt ingegaan op
samenhangende regelgeving en ontwikkelingen.

2.1. Huidige situatie
In de huidige situatie kunnen jeugdigen zorg ontvangen vanuit drie wetten: de Jeugdwet (Jw), de
Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz). Onder de Zvw valt vooral medische
zorg, zoals huisartsenzorg, medisch specialistische zorg, persoonlijke verpleging en persoonlijke
verzorging. De toegang tot de Zvw loopt via de huisarts of wijkverpleegkundige en de zorg wordt
gefinancierd door de zorgverzekeraars. De wijziging die in deze uitvoeringstoets centraal staat, leidt
niet tot veranderingen ten aanzien van de zorg die vanuit de Zvw geleverd wordt. Daarom wordt
hier ook niet verder op ingegaan. De overige twee wetten zijn wel van belang, omdat hier een
verschuiving plaatsvindt. In deze paragraaf wordt achtereenvolgens ingegaan op de huidige
uitgangspunten en werkwijze in de Jeugdwet en de Wlz. Vervolgens worden de belangrijkste
knelpunten beschreven die in de huidige situatie bestaan.

2.1.1. Jeugdwet
De Jeugdwet is van kracht vanaf 2015, als vervanger van de Wet op de jeugdzorg. De Jeugdwet
vormt de wettelijke basis voor de decentralisatie van de jeugdzorg, waardoor de
verantwoordelijkheid voor een breed scala van jeugdhulp is overgegaan naar gemeenten.
Gemeenten zijn hierdoor per 2015 verantwoordelijk voor alle vormen van jeugdhulp. Dit omvat
lichtere vormen van opgroei- en opvoedondersteuning, pleegzorg, maar ook zwaardere vormen van
jeugdzorg als specialistische zorg en gesloten jeugdzorg. Ook de geestelijke gezondheidszorg voor
jeugdigen (de jeugd-ggz) valt onder de verantwoordelijkheid van gemeenten.
Het doel van de Jeugdwet was om “het jeugdstelsel te vereenvoudigen en het efficiënter en
effectiever te maken, met het uiteindelijke doel het versterken van de eigen kracht van de jeugdige

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

10

en van het zorgend en probleemoplossend vermogen van diens gezin en sociale omgeving.”1 Door
de decentralisatie van de jeugdzorg kregen gemeenten de mogelijkheid om lokaal keuzes te maken
met betrekking tot het beleid, de uitvoering en de financiering van de jeugdzorg. Deze lokale
keuzevrijheid is gericht op het leveren van maatwerk en het bieden van een passend aanbod voor
iedere jeugdige.
Zoals uit de genoemde doelstelling van de Jeugdwet blijkt, is hulp vanuit de Jeugdwet gericht op
ontwikkeling van de jeugdige. Het uitgangspunt is dat jeugdhulp tijdelijk is, gericht op het versterken
van de jeugdige en zijn of haar omgeving.
Zorg voor jeugdigen met een psychische stoornis valt in de huidige situatie onder de Jeugdwet.
Gemeenten hebben de toegang tot jeugdhulp vaak georganiseerd via een wijkteam of Centrum
voor Jeugd en Gezin (CJG). In de toegang wordt gekeken naar een passend aanbod voor de
jeugdige, waarna een indicatie wordt afgegeven voor een hulpaanbod dat wordt geleverd door één
of meerdere zorgaanbieders waar de gemeente een contract mee heeft. Het is ook mogelijk dat de
jeugdige een persoonsgebonden budget (pgb) ontvangt, waarmee de jeugdige (of eigenlijk de
ouders van de jeugdige) zelf zorg kunnen inkopen. Ook voor deze pgb’s hebben gemeenten veel
lokale vrijheid in het bepalen van de randvoorwaarden en regels met betrekking tot beleid, de
uitvoering en financiën.

2.1.2. Wet langdurige zorg
De Wet langdurige zorg is niet gericht op een specifieke doelgroep (jeugdigen), maar op een
specifieke zorgvraag. De criteria op grond waarvan iemand in aanmerking komt voor de Wlz zijn
drieledig:
•

Duur
De Wlz is bedoeld voor zorgvragen met een blijvend karakter. Dit houdt in dat de cliënt blijvend,
oftewel levenslang, zorg nodig heeft. De cliënt zal in de toekomst niet herstellen (de grondslag
blijft) en zijn of haar toestand zal niet zodanig verbeteren dat intensieve zorg niet meer nodig is.

•

Intensiteit
De Wlz is bedoeld voor cliënten die behoefte hebben aan permanent toezicht of 24-uurs zorg in
de nabijheid. Permanent toezicht is nodig als er elk moment iets ernstig mis kan gaan met de

1

Ministerie van VWS, Memorie van Toelichting bij de Jeugdwet, Den Haag 2013

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

11

gezondheid of door het gedrag van de cliënt. Om op tijd te kunnen ingrijpen is het noodzakelijk
dat zorgverleners voortdurend (dag en nacht) opletten, ook als de cliënt zelf geen hulp oproept.
Blijvend 24 uur per dag zorg in de nabijheid om ernstige (gezondheids)problemen te voorkomen
is alleen nodig als de cliënt niet (altijd) zelf op tijd hulp kan oproepen.
•

Grondslag
De Wlz is bedoeld voor zorgvragen met één of meerdere van de volgende grondslagen:
o

Een somatische aandoening of beperking;

o

Een psychogeriatrische aandoening of beperking;

o

Een verstandelijke handicap;

o

Een lichamelijke handicap;

o

Een zintuigelijke handicap (visueel, auditief-communicatief of een (zeer) ernstige
spraak- of taalstoornis);

o

Een psychische stoornis (alleen voor volwassenen, per 2021).

Bij de grondslag ‘psychische stoornis’ wordt momenteel een onderscheid gemaakt tussen
volwassenen en jeugdigen. Deze grondslag was tot voor kort volledig uitgesloten van de Wlz,
maar per 2021 is dit een grondslag voor volwassenen om toegelaten te worden tot de Wlz. Het
gaat hierbij om de doelgroep die vanuit de Wmo (beschermd wonen) de overgang heeft
gemaakt naar de Wlz (zie ook paragraaf 2.3.1). Voor jeugdigen is dit in de huidige situatie nog
niet het geval, zoals in artikel 3.2.1, het 6e lid, van de Wlz te lezen is: “In afwijking van het
eerste lid heeft een jeugdige […] geen recht op zorg indien hij vanwege een psychische
stoornis een blijvende behoefte heeft aan permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de
nabijheid […].”
De verantwoordelijkheid voor de toegang en uitvoering van de Wlz ligt bij het CIZ en de
zorgkantoren. Het CIZ is verantwoordelijk voor de toegang tot de Wlz. Cliënten kunnen bij het CIZ
een aanvraag voor de Wlz doen, waarna het CIZ beoordeelt of de cliënt aan de bovengenoemde
criteria voldoet. Als een cliënt een indicatie voor de Wlz heeft gekregen, dan is het de
verantwoordelijkheid van het zorgkantoor om een passend zorgaanbod te bieden. Dit zorgaanbod
kan, net als onder de Jeugdwet, worden aangeboden in de vorm van zorg in natura (ZIN) of in de
vorm van een persoonsgebonden budget (pgb). Er zijn in Nederland 31 zorgkantoorregio’s, elk met
een eigen zorgkantoor. Hoewel er verschillen zijn per zorgkantoor hoe zij de zorg inkopen, is de
Wlz in vergelijking met de Jeugdwet dus veel landelijker georganiseerd, met minder lokale of
regionale keuzevrijheid.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

12

Gezien het blijvende karakter van de zorgvraag, wat één van de criteria is om toegelaten te worden
tot de Wlz, is het zorgaanbod meer gericht op het stabiliseren en beheersbaar maken van de
situatie van de cliënt.

2.1.3. Knelpunten in de huidige situatie
De doelgroep waarop deze wijziging betrekking heeft, zijn jeugdigen met een psychische stoornis
(grondslag), die blijvend (duur) behoefte hebben aan permanent toezicht of 24-uurs zorg in de
nabijheid (intensiteit). Deze doelgroep valt in de huidige situatie onder de Jeugdwet. Hierbij
ontstaan regelmatig verschillende knelpunten.
•

Onduidelijkheid over de grondslag
De jeugdigen waar het bij deze wijziging om gaat, vormen een doelgroep waarbij vaak sprake is
van een combinatie van verschillende grondslagen. Veel van deze jeugdigen hebben niet alleen
een psychische stoornis, maar bijvoorbeeld ook een verstandelijke beperking. Aangezien een
verstandelijke beperking wel een grondslag kan zijn voor de Wlz, maar een psychische stoornis
niet, is voor de betrokken partijen (jeugdigen en hun ouders, zorgaanbieders, gemeenten) vaak
niet duidelijk of de jeugdige wel of niet voor de Wlz in aanmerking komt. Vaak is hierbij de vraag
welke grondslag als voorliggend wordt gezien.

•

Kortlopende beschikkingen
Onder de Jeugdwet worden vaak kortdurende beschikkingen afgegeven, met een geldigheid
van maximaal een jaar. Bij de jeugdigen waar het hier om gaat, is sprake van een blijvende
behoefte aan zorg. Zij zouden dus meer gebaat zijn bij een langer lopende beschikking. Dit zou
hen, maar ook de zorgaanbieders, stabiliteit en duidelijkheid bieden. Ondanks het feit dat de
Jeugdwet geen juridische belemmeringen kent om langdurige beschikkingen af te geven, geven
gemeenten onder de Jeugdwet vrijwel nooit langer lopende beschikkingen af. Dit heeft
enerzijds te maken met het karakter van de Jeugdwet, waarbij gemeenten kijken naar
ontwikkelmogelijkheden en het uitgangspunt hanteren dat jeugdhulp tijdelijk is, gericht op het
versterken van de jeugdige en zijn of haar omgeving. Daarnaast spelen echter ook financiële
overwegingen een rol. Het gaat bij deze doelgroep vaak om complexe en dure zorg, die een
groot beslag legt op de budgetten van de gemeente. Dit maakt dat gemeenten juist deze dure
casussen strak willen monitoren en om die reden geen langlopende beschikkingen afgeven.

•

Geen passend aanbod
Voor de doelgroep die in deze uitvoeringstoets centraal staat, is het standaardaanbod van de
reguliere jeugdhulpaanbieders vaak niet passend. In de praktijk moet vaak gezocht worden

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

13

naar een zorgaanbod op maat, dat aansluit bij de behoeften van de individuele jeugdige. Dit
kan een aanbod zijn bij een grote instelling, maar ook een ambulant aanbod in de thuissituatie,
in een pleeggezin of in een kleinschalige voorziening. In veel gevallen is ook een gecombineerd
aanbod van verschillende aanbieders nodig, die elk een deel van het zorgaanbod kunnen
leveren. Doordat de doelgroep relatief beperkt en divers is, gecombineerd met de complexiteit
van de zorgvraag, is een passend aanbod in veel gevallen niet direct voorhanden.
•

Onvoldoende aanbod
Ook als duidelijk is wat een passend aanbod zou zijn, is dit in veel gevallen onvoldoende
voorhanden. De doelgroep dit het hier betreft heeft behoefte aan intensieve, specialistische en
dure zorg. Deze zorgplekken zijn beperkt, wat maakt dat jeugdigen in veel gevallen op een
wachtlijst komen of op een andere, minder passende plek terechtkomen.

2.2. Toekomstige situatie
In deze paragraaf is op basis van de 7 w’s (wie, wat, waar2, wanneer, waarom, op welke wijze en
met welke middelen) een beschrijving gemaakt van de toekomstige situatie na inwerkingtreding van
de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met een psychische stoornis. Deze beschrijving is
opgesteld op basis van de factsheet ‘Toegang Wlz voor jeugdigen met een psychische stoornis’ van
VWS, de ‘Cliëntschetsen jeugdigen’ die door het CIZ zijn opgesteld3 en het rapport ‘Jeugd-GGZ in
de Wlz’ van Bureau HHM4, aangevuld met observaties uit het gemeentelijk veld.

2.2.1. Waarom?
Medio juli 2019 heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel ‘Toegang tot de Wlz voor mensen met
een psychische stoornis’ aangenomen. Hierin is geregeld dat vanaf 2021 ook volwassenen met
psychische problematiek toegang kunnen krijgen tot de Wlz, als ze een blijvende behoefte hebben
aan 24 uur zorg in de nabijheid of permanent toezicht.
Tegelijk is het Amendement aangenomen dat jeugdigen met een psychische stoornis op een nader
te bepalen tijdstip toegang kunnen krijgen tot de Wlz, wanneer inzichtelijk is wat de omvang van de

2

De ‘waar’ is hier minder relevant, het betreft een verplichting voor alle gemeenten.
CIZ, Cliëntschetsen jeugdigen; Wet langdurige zorg voor jeugdigen met een psychische stoornis, juli 2021
4
Bureau HHM, Jeugd-GGZ in de Wlz; Onderzoek naar de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met GGZproblematiek, juni 2020
3

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

14

doelgroep is en welke uitvoeringsconsequenties en financiële consequenties zijn verbonden aan de
toegang tot de Wlz voor deze doelgroep.
Het Ministerie van VWS noemt in haar factsheet ‘Toegang Wlz voor jeugdigen met een psychische
stoornis’ een aantal redenen voor de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met een psychische
stoornis:
“De veronderstelde meerwaarde van het wetsvoorstel is de structurele zekerheid voor cliënten tegenover
kortstondige indicaties vanuit de Jeugdwet. Daarbij is de veronderstelling dat er in de Wlz betere zorgverlening
mogelijk is voor zorgverlening multiproblematiek en betere mogelijkheden voor toezicht en zorg voor 24 uur in
de nabijheid. Ten slotte leidt deze wetswijziging tot een uniforme toegang tot de Wlz voor alle jeugdigen met
alle soort beperkingen.”

2.2.2. Wat?
Door de wijziging kunnen jeugdigen met een psychische stoornis toegang krijgen tot de Wlz.
Voorwaarde is wel dat zij aan de overige criteria voor de Wlz voldoen, dus een blijvende behoefte
hebben aan permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid.
De zorg die vanuit de Wlz aangeboden wordt, kan verschillende vormen hebben. Het kan gaan om
verblijf in een instelling, maar het kan ook gaan om zorg in de thuissituatie, een pleeggezin of een
kleinschalige voorziening. De zorg kan geleverd worden als zorg in natura, maar ook in de vorm
van een persoonsgebonden budget (pgb).
De precieze afbakening van de zorg die wel of niet overgaat naar de Wlz is nog niet duidelijk. Zo is
het nog de vraag of de Wlz dusdanig aangepast wordt dat vormen van zorg die momenteel nog niet
vanuit de Wlz worden aangeboden, zoals systeemtherapie en klinische behandeling, in de toekomst
wel vanuit de Wlz aangeboden kunnen worden.

2.2.3. Op welke wijze?
Als de wijziging ingaat, kunnen jeugdigen die tot de doelgroep behoren en hun ouders een
aanvraag voor de Wlz indienen. Deze aanvraag loopt via het CIZ. Zorgaanbieders, gemeenten of
cliëntondersteuners kunnen ondersteunen bij de aanvraag, maar het is de verantwoordelijkheid van
jeugdigen en hun ouders om de aanvraag te doen.
Het CIZ beoordeelt op basis van de aanvraag of de jeugdige in aanmerking komt voor de Wlz en
geeft, als dit het geval is, een indicatie af. Vervolgens is het zorgkantoor verantwoordelijk voor het
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

15

leveren van zorg vanuit de Wlz. De gemeente kan vervolgens de zorg die overgaat vanuit de
Jeugdwet stopzetten. De precieze afbakening van de zorg die wel of niet overgaat naar de Wlz is
nog niet duidelijk.

2.2.4. Wie?
Bij de wijziging zijn verschillende partijen betrokken. De belangrijkste worden hier genoemd.
Jeugdigen en hun ouders
De doelgroep waarop de wijziging betrekking heeft, kan vanuit de Wlz-criteria beschreven worden
als: jeugdigen met een psychische stoornis (grondslag), die blijvend (duur) behoefte hebben aan
permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid (intensiteit).
Het Ministerie van VWS heeft in haar factsheet ‘Toegang Wlz voor jeugdigen met een psychische
stoornis’ de volgende nadere omschrijving van deze doelgroep gegeven:
“Het gaat vaak om jeugdigen met (naast een psychische stoornis) hechtingsproblematiek, een (licht)
verstandelijke beperking en/of verslavingen (bij de 16/17-jarigen). Bij veel van deze jeugdigen is ook sprake
van trauma’s. De verwachting is dat het zwaartepunt bij de leeftijdsgroep van 14-18 jaar ligt. Professionals
geven aan dat het organiseren van passende zorg voor deze doelgroep ingewikkeld is vanwege de specifieke
zorgbehoefte. Er is vaak behoefte aan maatwerk.”
“Bij deze doelgroep is sprake van problematiek waarbij één of meer symptomen veroorzaakt worden door
psychische factoren. Denk hierbij aan diagnoses die worden gehanteerd binnen de DSM-5, zoals ASS,
AD(H)D, ODD, OCD, schizofrenie, angst-, paniek-, hechtings-, trauma gerelateerde- of
persoonlijkheidsstoornissen en/of verslavingsproblematiek. Ook kan sprake zijn van een combinatie van
grondslagen en een stapeling van problematieken: chronisch somatische of een (licht) verstandelijke,
lichamelijke of zintuiglijke beperking.
Daarnaast geven de experts aan dat sprake is van één of meer van de onderstaande kenmerken:
•

disharmonisch ontwikkelingsprofiel: verschil tussen enerzijds performaal IQ en anderzijds verbaal IQ,

•

traumatische ervaring,

•

hechtingsproblematiek,

•

emotie-regulatieproblematiek,

•

beperkt leervermogen; onvoldoende behandeleffect.

De effecten van deze kenmerken kunnen tot uiting komen in meerdere levensdomeinen en levensfases en
maken dat jeugdigen (bijna dagelijks) een hulpvraag hebben op ongeplande momenten.”
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

16

Het CIZ heeft bovendien enkele cliëntprofielen opgesteld, die inzicht geven in welke jeugdigen door
de wijziging onder de Wlz gaan vallen5.
Bureau HHM heeft in haar onderzoeksrapport naar de opstelling6 een inschatting gemaakt van de
omvang van de doelgroep. Op basis van een uitvraag bij primair zorgaanbieders komen zij tot een
bandbreedte van 300 tot 800 jeugdigen die voor de openstelling in aanmerking komen.
Zorgaanbieders
De jeugdigen die het betreft kunnen verblijven bij (grote) GGZ-instellingen. Het kan ook zijn dat
jeugdigen verblijven in een kleinschalige voorziening of ambulante hulp ontvangen in een andere
setting, bijvoorbeeld thuis of in een pleeggezin. De verhouding tussen jeugdigen die in een instelling
verblijven en jeugdigen die een ander zorgaanbod krijgen, kan sterk verschillen per regio.
Zorgaanbieders hebben over het algemeen een goed beeld van de situatie van de jeugdige en
kunnen belangrijke informatie aanleveren voor de dossieropbouw en ook voor de eventuele
aanvraag voor de Wlz. Hierbij is een verschil tussen enerzijds de huidige Jeugdwet-aanbieders die
eveneens een Wlz-contract hebben en daardoor de criteria voor de Wlz goed kennen en weten
welke informatie daarvoor moet worden aangeleverd en anderzijds de huidige Jeugdwetaanbieders die geen Wlz-contract hebben. Deze laatste groep kent de criteria voor de Wlz vaak
minder goed en is ook minder gewend om bij haar cliënten te kijken onder welke wet de jeugdige
het meest past. Zij hebben ook nog geen ervaring in informatie die moet worden aangeleverd voor
een indicatiestelling door het CIZ.
Gemeenten
Gemeenten hebben een rol als uitvoerende en financierende partij onder de Jeugdwet. Bij de
openstelling van de Wlz voor jeugdigen met een psychische stoornis hebben gemeenten formeel
geen directe rol. De aanvraag voor de Wlz moet namelijk door de jeugdigen en hun ouders zelf
gedaan worden en het CIZ bepaalt vervolgens of de jeugdige toegelaten wordt tot de Wlz. Onder de
Jeugdwet zijn gemeenten nu verantwoordelijk voor de zorg van deze jeugdigen. Als zij vermoeden
dat een jeugdige gezien hun zorgvraag en behoefte aan toezicht en 24-uurs zorg in de nabijheid
voldoet aan de criteria van de Wlz, dan kunnen zij deze jeugdigen wijzen op de mogelijkheid om
een aanvraag voor de Wlz te doen. Ook kunnen zij jeugdigen en hun ouders hierbij zelf

5

CIZ, Cliëntschetsen jeugdigen; Wet langdurige zorg voor jeugdigen met een psychische stoornis, juli 2021
Bureau HHM, Jeugd-GGZ in de Wlz; Onderzoek naar de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met GGZproblematiek, juni 2020

6

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

17

ondersteunen, dan wel via cliëntondersteuners. Gemeenten kunnen ook met aanbieders in gesprek
om de potentiële doelgroep in beeld te krijgen.
Huisartsen en gecertificeerde instellingen (GI’s)
De toegang tot de Jeugdwet verloopt niet alleen via de gemeentelijke toegang. Ook huisartsen en
gecertificeerde instellingen (GI’s) kunnen jeugdigen toegang verlenen tot jeugdhulp. GI’s zijn
instellingen die maatregelen in het kader van de jeugdbescherming en jeugdreclassering mogen
uitvoeren. Jeugdigen die via de huisartsen en GI’s toegang krijgen tot jeugdhulp, zijn bij gemeenten
vaak minder ‘in beeld’. Pas als een herindicatie afgegeven moet worden, krijgt de gemeente meer
zicht op de jeugdige en diens problematiek en zorgbehoefte.
Cliëntondersteuning
Jeugdigen en hun ouders kunnen ondersteund worden bij het indienen van een aanvraag voor de
Wlz door cliëntondersteuners. Gemeenten werken vaak samen met vaste organisaties voor
cliëntondersteuning en financieren deze ook vanuit de Jeugdwet. Het kan gaan om algemene
cliëntondersteuningsorganisaties, maar voor deze wijziging kunnen ook cliëntondersteuners ingezet
worden die specifiek gericht zijn op de Wlz.
CIZ
Het CIZ is verantwoordelijk voor de toegang tot de Wlz. Het CIZ neemt aanvragen voor de Wlz in
behandeling en beoordeelt of een jeugdige voldoet aan de criteria om toegelaten te worden tot de
Wlz. Als dit het geval is, dan geeft het CIZ de indicatie af.
Zorgkantoren
Zodra het CIZ een indicatie voor de Wlz heeft afgegeven, is het zorgkantoor verantwoordelijk voor
het zorgaanbod vanuit de Wlz en de financiering van dit zorgaanbod. Er zijn in Nederland 31
zorgkantoorregio’s, elk met een eigen zorgkantoor.
Ministerie van VWS
Het Ministerie van VWS is stelselverantwoordelijk en dient te zorgen voor het wettelijk kader voor
de wijziging en de benodigde randvoorwaarden waaronder de wijziging uitgevoerd kan worden.

2.2.5. Wanneer?
De huidige planning voor het openstellen van de Wlz voor jeugdigen met een psychische stoornis,
is dat voor deze doelgroep per 1 januari 2022 aanvragen voor de Wlz kunnen worden ingediend.
De daadwerkelijke levering van zorg vanuit de Wlz voor deze doelgroep gaat dan per 1 januari
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

18

2023 in. Eind 2021 is een Go/NoGo-moment, waar bepaald wordt of aan deze planning
vastgehouden kan worden. De resultaten van deze uitvoeringstoets vormen mede input voor dit
Go/NoGo-moment.

2.2.6. Met welke middelen?
De verschuiving van de zorgkosten die door de openstelling zal plaatsvinden van de Jeugdwet naar
de Wlz, wordt verrekend door middel van een uitname uit het Gemeentefonds via een
verdeelsleutel. De omvang van deze uitname zal worden berekend op basis van de omvang van de
doelgroep en de aard van het zorgaanbod dat overgaat.
Naast de verschuiving van de zorgkosten zijn er ook uitvoeringskosten aan de openstelling
verbonden. Gemeenten en andere partijen moeten kosten maken om de openstelling voor te
bereiden en uit te voeren. Over de vergoeding van deze kosten moeten eveneens nog afspraken
gemaakt worden. Deze uitvoeringstoets geeft een eerste indicatie van de wijze waarop deze kosten
berekend kunnen worden en wat nodig is om tot deze berekening te komen.

2.3. Samenhangende ontwikkelingen en regelgeving
Er zijn verschillende relevante ontwikkelingen die samenhangen met openstelling van de Wlz voor
jeugdigen met een psychische stoornis. In het navolgende is een korte uitwerking gemaakt van
relevante ontwikkelingen, aanpalende regelgeving en overige initiatieven.

2.3.1. Openstelling Wlz voor volwassen doelgroep met psychiatrische
problematiek
De openstelling van de Wlz voor jeugdigen met een psychische stoornis, die in deze
uitvoeringstoets centraal staat, is een direct uitvloeisel van de openstelling die per 2021 is ingegaan
van de Wlz voor volwassenen met een psychische stoornis. Bij de vaststelling van het wetsvoorstel
‘Toegang tot de Wlz voor mensen met een psychische stoornis’ in juli 2019 is een amendement
aangenomen om deze toegang ook voor jeugdigen met een psychische stoornis mogelijk te maken,
wanneer inzichtelijk is wat de omvang van de doelgroep is en welke uitvoeringsconsequenties en
financiële consequenties zijn verbonden aan de toegang tot de Wlz voor deze doelgroep.
Het is van belang dat bij de openstelling voor de doelgroep jeugdigen gekeken wordt naar de
leerpunten vanuit de openstelling voor de volwassen doelgroep. Aangezien de openstelling voor
volwassenen pas recent, per 1 juli 2021, is ingegaan, is er nog geen uitvoerige evaluatie van deze
wijziging. Enkele leerpunten kunnen echter al wel benoemd worden, waarvan het belangrijk is dat
deze meegenomen worden in de openstelling voor de doelgroep jeugdigen:
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

19

•

De omvang van de doelgroep die in aanmerking kwam voor de openstelling van de Wlz bleek in
de praktijk veel groter dan vooraf verwacht. Dit had onder andere te maken met het feit dat bij
de inschatting vooraf vooral was gekeken naar de doelgroep die bij (grotere) instellingen
verbleef. In de praktijk bleek een groot deel van de doelgroep ook bij kleinschalige
voorzieningen te zitten, nog thuis te wonen en/of een pgb te ontvangen.

•

Gemeenten hebben informatie-uitwisseling met het CIZ over de voortgang van de aanvragen
als knelpunt ervaren. Juridisch waren er belemmeringen om dit goed in te richten. Gemeenten
wisten niet welke cliënten een aanvraag hadden gedaan voor de Wlz, of deze aanvragen al in
behandeling waren genomen en wat de voortgang was. Hierdoor wisten gemeenten niet of en
op welk moment de zorg die onder de gemeentelijke verantwoordelijkheid viel stopgezet kon
worden.

2.3.2. Transformatie
Gemeenten zijn momenteel bezig met de transformatie van de jeugdhulp. Dit houdt onder andere in
dat zij zoeken naar mogelijkheden om meer ambulante zorg in de thuissituatie te bieden, op maat
voor de betreffende jeugdige. Hierbij hoort ook het afbouwen van het aantal residentiële plaatsen
en het hiervoor in de plaats opbouwen van een alternatief aanbod van kleinschalige voorzieningen
en nieuwe vormen van (ambulant) aanbod.
Gemeenten geven aan dat zij geen goed beeld hebben in hoeverre deze transformatie ook binnen
de Wlz gaande is. Bij de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met een psychische stoornis is van
belang dat jeugdigen zoveel mogelijk continuïteit van zorg krijgen. Dit betekent dat het aanbod
vanuit de Wlz zoveel mogelijk moet aansluiten bij het huidige aanbod vanuit de Jeugdwet en dat
dus eveneens gekeken wordt naar de mogelijkheden voor ambulant aanbod in de thuissituatie of in
kleinschalige voorzieningen. Later in deze rapportage wordt nog nader ingegaan wat deze
continuïteit van zorg concreet betekent voor de voorbereiding van de openstelling.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

20

3. Beschrijving processen openstelling Wlz
voor jeugd-ggz
Dit hoofdstuk beschrijft aan de hand van de processen rond de openstelling van de Wlz voor
jeugdigen met een psychische stoornis wat er verandert in de werkwijze van gemeenten en andere
betrokkenen. In onderstaande figuur zijn de verschillende processen weergegeven.
I. Voorbereidend overleg
openstelling

A. Hulpvraag

B. Toegang

C. Aanvraag en
indicatie

D. Zorgaanbod
Jw

E. Herindicatie
Jw

F. Blijvende
zorgbehoefte

G. Aanvraag
Wlz

H. Zorg-aanbod
Wlz

1. Selectie potentiële
doelgroep
2. Wijzen op / ondersteunen bij aanvraag
3. Aanleveren
informatie
II. Casuïstiekoverleg

4. Indicatiestelling CIZ
5. Zorgaanbod
Zorgkantoor

6. Beëindiging zorgaanbod gemeente

III. Informatieuitwisseling
aanvraag Wlz

Figuur 1 – Klantreis, werkprocessen en informatie-uitwisseling
In dit hoofdstuk wordt de individuele klantreis van een jeugdige met ggz-problematiek als startpunt
genomen. Deze klantreis, en wat hierin verandert door de wijziging, is in figuur 1 met de oranje
blokjes weergegeven en wordt in paragraaf 3.1 beschreven.
In paragraaf 3.2 worden de werkprocessen van gemeenten en ketenpartners gekoppeld aan deze
klantreis. Hierbij wordt beschreven wat de verschillende betrokken partijen moeten doen en hoe dat
verandert door deze wijziging. In figuur 1 zijn dit de blauwe blokjes.
In paragraaf 3.3 wordt tot slot beschreven wat de openstelling betekent voor de informatieuitwisseling tussen de verschillende partijen. Dit is in figuur 1 weergegeven met de grijze ovalen.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

21

3.1. Klantreis jeugdige met ggz-problematiek
De klantreis van een jeugdige met een psychische stoornis kan in de praktijk op vele verschillende
wijzen verlopen. De problematiek van de jeugdige kan van diverse aard zijn, het systeem rondom
de jeugdige (het gezin en/of de bredere context waarbinnen de jeugdige opgroeit) en er kunnen
specifieke gebeurtenissen zijn die van invloed zijn op het verloop van de klantreis. In deze
paragraaf wordt desondanks een poging gedaan om de klantreis van een jeugdige met ggzproblematiek te beschrijven. Hierin wordt bij de verschillende stappen ook aangegeven waar de
mogelijke variaties zitten.
A. Ik heb een hulpvraag
Jeugdigen met ggz-problematiek kunnen heel verschillende hulpvragen hebben. Zoals in hoofdstuk
2 al is beschreven, kan sprake zijn van een breed scala van diagnoses, zoals ASS, AD(H)D, ODD,
OCD, schizofrenie, angst-, paniek-, hechtings-, trauma gerelateerde of persoonlijkheidsstoornissen
en/of verslavingsproblematiek. Ook kan sprake zijn van een combinatie van grondslagen en een
stapeling van problematieken: chronisch somatische of een (licht) verstandelijke, lichamelijke of
zintuiglijke beperking. De aard van de hulpvragen kan dus zeer divers zijn, evenals het moment
waarop deze hulpvragen gaan spelen. Dit kan al op jonge leeftijd zijn, maar het kan ook dat een
hulpvraag pas op latere leeftijd gaat spelen. Ook kunnen er in het gezin, naast de individuele
hulpvraag van de jeugdige, meerdere hulpvragen spelen.
De hulpvraag kan vanuit de jeugdige zelf komen van zijn of haar ouders of verzorgers en soms ook
uit het netwerk en/of de directe omgeving van de jeugdige.
B. Ik kom bij de toegang
Een jeugdige met een hulpvraag kan, vaak met ouders/verzorgers, bij de toegang terecht. Dit kan
de gemeentelijke toegang zijn, zoals het Centrum voor Jeugd en Gezin of het wijkteam. Het kan
ook zijn dat de jeugdige bij de huisarts of een andere verwijzer komt. In de toegang wordt naar de
achterliggende problematiek gekeken en naar wat de jeugdige nodig heeft en wat een passend
hulpaanbod zou kunnen zijn. Ook wordt, indien nodig, gekeken naar de bredere hulpvragen die in
het systeem van de jeugdige (het gezin) spelen. Zeker bij jonge kinderen zal vaak in eerste
instantie gezocht worden naar een zorgaanbod binnen de Jeugdwet, gericht op herstel en
ontwikkeling. Vanuit de transformatie wordt waar mogelijk geprobeerd om ambulante zorg in de
thuissituatie te bieden.
Als nog niet duidelijk is welke zorg passend is wordt de jeugdige doorverwezen naar een
zorgaanbieder om dit nader te onderzoeken.
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

22

C. Ik dien een aanvraag in voor de Jeugdwet en krijg een indicatie
In de praktijk lopen stap B en C in elkaar over. Formeel zit er wel een knip, omdat de jeugdige (c.q.
zijn ouders/verzorgers) een aanvraag voor de Jeugdwet moeten indienen. Op basis van deze
aanvraag geeft de gemeente een indicatie af. Als de aanvraag via de gemeentelijke toegang komt,
heeft de gemeente meer inhoudelijke kennis over de jeugdige, dan wanneer de aanvraag via
bijvoorbeeld de huisarts of een gecertificeerde instelling (GI) komt. In dat geval volgt de gemeente
de verwijzing van de huisarts of GI.
D. Ik ontvang een zorgaanbod vanuit de Jeugdwet
Zodra de indicatie vanuit de Jeugdwet is afgegeven, ontvangt de jeugdige een zorgaanbod. Dit
aanbod kan heel divers zijn. Het kan gaan om zorg in natura, waarbij de jeugdige zorg krijgt van
aanbieders die door de gemeente gecontracteerd zijn, maar het kan ook gaan om een pgb, waarbij
ouders/ verzorgers zelf de benodigde zorg kunnen inkopen.
De zorg kan bestaan uit verblijf in een instelling, maar het kan ook gaan om ambulante zorg in de
thuissituatie of in een pleeggezin. Steeds vaker wordt ook zorg geboden in kleinschalige
voorzieningen, om jeugdigen zo lang mogelijk in de eigen vertrouwde omgeving te laten wonen.
Gezien de complexiteit van zorgvraag kan het zijn dat de zorg aangebonden wordt door
verschillende zorgaanbieders, die elk een onderdeel van de zorg voor hun rekening nemen.
E. Ik vraag een herindicatie aan
Onder de Jeugdwet wordt vaak gewerkt met beschikkingen van maximaal een jaar. Hoewel
gemeenten vanuit de Jeugdwet de mogelijkheid hebben om ook langer lopende beschikkingen af te
geven, gebeurt dit in de praktijk vrijwel niet. Hiervoor zijn twee redenen aan te wijzen:
•

Omdat de Jeugdwet gericht is op herstel en ontwikkeling van de jeugdige, willen gemeenten
tijdelijke zorg inzetten en bijtijds evalueren of de ingezette zorg tot het gewenste resultaat heeft
geleid;

•

Vanwege de financiële tekorten in de jeugdhulp waarmee gemeenten geconfronteerd worden,
wordt er vooral bestuurlijk strak gestuurd op de uitgaven. Dit geldt in versterkte mate voor de
complexe, en daarmee dure, casussen.

Ook jeugdigen met een psychische stoornis die een indicatie vanuit de Jeugdwet hebben, moeten
dus regelmatig een herindicatie aanvragen. Ook als de situatie van de jeugdige niet of nauwelijks
veranderd is, betekent dit toch een extra administratieve last voor de jeugdige en zijn ouders/
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

23

verzorgers, maar ook voor zorgaanbieders. De kortlopende beschikkingen onder de Jeugdwet
worden dan ook als één van de aanleidingen genoemd om te kijken of de Wlz opengesteld kan
worden voor jeugdigen met een psychische stoornis. Door deze openstelling zou deze doelgroep
meer stabiliteit en zekerheid krijgen over het zorgaanbod en minder met de administratieve lasten
van herindicaties geconfronteerd worden. Herindicaties zijn vaak ook een emotionele belasting voor
deze doelgroep.
F. Mijn zorgbehoefte neemt toe in intensiteit en wordt van blijvende aard
Bij de jeugdigen met een psychische stoornis die in deze uitvoeringstoets centraal staan, is vaak
nog sprake van veranderingen in de zorgbehoefte. Waar eerst nog minder intensieve zorg
voldoende is, of er nog perspectief is op verbetering van de situatie, kan het zijn dat op een later
moment duidelijk wordt dat de zorgbehoefte van de jeugdige blijvend is en dermate intensief dat
permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid nodig is. Volgens de gemeenten die voor
deze uitvoeringstoets geïnterviewd zijn, blijkt dit vaak pas vanaf 14-jarige leeftijd of later. Het kan
echter voorkomen dat al eerder vastgesteld wordt dat de jeugdige blijvend behoefte heeft aan
permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid.
In de huidige situatie komen jeugdigen met een psychische stoornis niet in aanmerking voor de
Wlz, ook niet als zij blijvend behoefte hebben aan permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de
nabijheid. Zij blijven in de huidige situatie dus onder de Jeugdwet vallen. Bij jeugdigen waar sprake
is van een gecombineerde grondslag, bijvoorbeeld een psychische stoornis gecombineerd met een
verstandelijke beperking, leidt dit regelmatig tot onduidelijkheid voor jeugdigen en hun ouders, voor
zorgaanbieders en gemeenten. De verstandelijke beperking vormt wel een grondslag voor de Wlz,
maar een psychische stoornis niet. Hierbij is dus de vraag welke grondslag voorliggend is.
In de toekomstige situatie komen jeugdigen met een psychische stoornis wel in aanmerking voor de
Wlz, mits zij blijvend behoefte hebben aan permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de
nabijheid.
G. Ik dien een aanvraag in voor de Wlz en krijg een indicatie
Jeugdigen met een psychische stoornis die blijvend behoefte hebben aan permanent toezicht of 24
uur per dag zorg in de nabijheid komen door de voorgestelde wijziging in de toekomst in
aanmerking voor de Wlz. Zij kunnen hiervoor een aanvraag voor de Wlz indienen bij het CIZ. In de
praktijk worden jeugdigen en hun ouders hierbij vaak ondersteund door de gemeente (bijvoorbeeld
het wijkteam), hun zorgaanbieder of een cliëntondersteuner. Dit verschilt per geval, maar is ook
afhankelijk van de wijze waarop de toegang en clientondersteuning is geregeld in een gemeente.
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

24

De gemeenten die voor deze uitvoeringstoets geïnterviewd zijn, geven aan dat het aanvraagproces
voor jeugdigen en hun ouders vaak complex is. Het aanvraagformulier is volgens hen ingewikkeld
en zij weten vaak niet precies welke informatie zij moeten aanleveren. Dit maakt ook dat zij
ondersteuning van anderen nodig hebben.
Naast het complexe aanvraagproces kunnen er ook andere drempels zijn voor jeugdigen en hun
ouders om een aanvraag voor de Wlz in te dienen. De geïnterviewde gemeenten noemen enkele
van deze drempels:
•

Het aanvraagproces heeft voor de jeugdige en zijn ouders een onzekere uitkomst. Ook als zij
zelf, de zorgaanbieder en de gemeente denken dat de jeugdige voldoet aan de criteria voor de
Wlz, is het uiteindelijk het CIZ dat bepaalt of de jeugdige daadwerkelijk toegelaten wordt. Vanuit
de huidige praktijk kennen gemeenten vanuit andere doelgroepen voorbeelden van jeugdigen
die een lang en complex aanvraagproces doorlopen en uiteindelijk toch geen indicatie voor de
Wlz krijgen. Dit kan voor jeugdigen en hun ouders ontmoedigend werken. Er is in de praktijk
momenteel weinig overleg tussen gemeenten en het CIZ over een concrete casus. Hierdoor
kan het zijn dat de inschatting van de gemeente, op basis van de (beperktere) kennis van de
Wlz-criteria die bij gemeenten aanwezig is, anders is dan het oordeel van het CIZ. Het kan ook
zijn dat er onvoldoende informatie is aangeleverd bij het CIZ en de aanvraag om die reden
wordt afgewezen. Het komt daardoor voor dat voor eenzelfde jeugdige er meerdere aanvragen
worden gedaan, voordat uiteindelijk een indicatie wordt afgegeven. Meer overleg tussen
gemeenten en het CIZ op casusniveau kan helpen om de kennis van en beoordeling op basis
van de WLZ-criteria, als ook de informatiebehoefte die hierbij hoort, beter op elkaar af te
stemmen.

•

De Wlz heeft bij jeugdigen en hun ouders vaak een negatief imago. Hoewel het voordeel van de
Wlz kan zijn dat de jeugdige een langdurige beschikking krijgt en daarmee stabiliteit en
duidelijkheid heeft, heeft het langdurige karakter van de Wlz voor veel jeugdigen en hun ouders
ook een negatieve connotatie. Zij ervaren de Wlz als een ‘eindstation’ en zien een indicatie voor
de Wlz als een bewijs dat je jeugdige ‘geen perspectief’ meer heeft. Dit kan een drempel voor
jeugdigen en hun ouders zijn om een aanvraag voor de Wlz in te dienen.

•

Bij een deel van deze doelgroep leeft ook een zekere angst voor verandering. Het gaat hier om
jeugdigen die vaak al een hele weg afgelegd hebben binnen de (jeugd)zorg. Gezien hun
complexe problematiek hebben de jeugdigen vaak al veel verschillende vormen van hulp
gehad, van verschillende aanbieders. Als jeugdigen na een dergelijke lange zoektocht een
passend aanbod binnen de Jeugdwet hebben gevonden, kan het indienen van een aanvraag
voor de Wlz een grote stap zijn. Jeugdigen en hun ouders kunnen de angst hebben dat zij de
passende plek die zij gevonden hebben kwijt zullen raken en weer naar een ander zorgaanbod
en/of een andere zorgaanbieder moeten gaan.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

25

H. Ik ontvang een zorgaanbod vanuit de Wlz
Zodra een jeugdige van het CIZ een indicatie voor de Wlz heeft ontvangen, is het de
verantwoordelijkheid van het zorgkantoor om voor een passend aanbod te zorgen. Ook het aanbod
vanuit de Wlz kan divers zijn: in de vorm van zorg in natura of in de vorm van een pgb en in de
vorm van verblijf in een instelling of via een aanbod van ambulante zorg. Het aanbod en de
aanbieders vanuit de Wlz komen echter niet altijd overeen met het zorgaanbod en de aanbieders
vanuit de Jeugdwet. Dit kan in de praktijk betekenen dat de jeugdige bij de overgang van de
Jeugdwet naar de Wlz een ander aanbod krijgt of ook naar een andere instelling moet verhuizen.
Voor veel vormen van zorgaanbod is een tekort aan plaatsen. Dit probleem speelt zowel onder de
Jeugdwet als onder de Wlz. Dit betekent dat het kan voorkomen dat een jeugdige die is toegelaten
tot de Wlz op een wachtlijst komt te staan. De zorg vanuit de Jeugdwet zal in deze gevallen langer
voortgezet moeten worden, om te voorkomen dat de jeugdige tijdelijk geen zorg ontvangt. De
financiering tijdens deze overbrugging is de verantwoordelijkheid van het zorgkantoor.
Na het ontvangen van een Wlz indicatie kan de zorg blijvend worden geleverd en hoeft de jeugdige
of de ouders/ verzorgers geen herindicatie meer aan te vragen.

3.2. Processen bij gemeenten en ketenpartners
Gekoppeld aan de klantreis, zoals die in de vorige paragraaf is beschreven, zijn er enkele
belangrijke processen bij gemeenten en ketenpartners die geraakt worden door de openstelling van
de Wlz voor jeugdigen met een psychische stoornis. In figuur 1 zijn deze processen weergegeven
met de blauwe blokjes. Deze worden hieronder kort toegelicht en er komen gewenste vervolgacties
aan bod, die zijn getoetst in een klankbordbijeenkomst met geïnterviewde gemeenten en regio’s.
1. Selectie potentiële doelgroep bij indicatie en herindicatie
Bij de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met een psychische stoornis is van belang om te
weten hoe groot deze doelgroep is en welk zorgaanbod deze groep nodig heeft. Voor deze
uitvoeringstoets is aan de geïnterviewde gemeenten gevraagd of zij een inschatting konden geven
van de potentiële doelgroep. Op basis van deze gesprekken bleek dat het vooraf bepalen van de
omvang van de doelgroep niet mogelijk is. Pas gedurende de verdere voorbereidingen van de
openstelling en zelfs nog tijdens de overgangsfase na de daadwerkelijke openstelling kan deze
inschatting goed worden gemaakt. Hiervoor zijn verschillende redenen aan te wijzen.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

26

Niemand overziet de gehele doelgroep
Gemeenten geven aan dat zij de doelgroep die mogelijk in aanmerking komt voor de openstelling
van de Wlz voor jeugdigen met ggz-problematiek niet volledig overzien.
Dit heeft er deels mee te maken dat een deel van de jeugdigen via een andere dan de
gemeentelijke toegang in de jeugdhulp terechtgekomen zijn. Van jeugdigen die bijvoorbeeld door
de huisarts zijn doorverwezen, hebben gemeenten minder inhoudelijke informatie dan van
jeugdigen die via het Centrum voor Jeugd en Gezin of het wijkteam een beschikking voor jeugdhulp
hebben ontvangen. Ook bij een herindicatie heeft een gemeente vaak niet de juiste informatie van
de jeugdige of de zorgaanbieder om deze inschatting te maken. Daarnaast speelt ook mee dat
gemeenten vaak niet de specialistische expertise in huis hebben om de complexe problematiek van
deze jeugdigen goed te kunnen duiden. Zij missen dan de kennis om te kunnen bepalen of een
jeugdige door deze wijziging al dan niet in aanmerking komt voor de Wlz.
Voor het onderzoek van Bureau HHM uit 20207 is een uitvraag gedaan bij zorgaanbieders om te
bepalen hoe groot de potentiële doelgroep is die voor de openstelling in aanmerking komt.
Gemeenten geven aan dat ook dit waarschijnlijk een onvolledig beeld geeft. Zorgaanbieders
hebben weliswaar vaak beter inhoudelijke expertise om te kunnen bepalen of jeugdigen die bij hen
in zorg zijn potentieel in aanmerking zouden komen voor een Wlz-indicatie, maar zij kunnen dit
alleen beoordelen voor hun eigen cliënten. Gemeenten geven aan dat een deel van de doelgroep
niet bij de grotere instellingen zit, maar bijvoorbeeld nog thuis, in een pleeggezin of een
kleinschalige voorziening woont. Dit deel van de doelgroep is dus waarschijnlijk niet goed in beeld
gebracht in de inventarisatie van Bureau HHM.
‘Blijvendheid’ is in de praktijk een complex criterium
Een andere factor die maakt dat het lastig is om de omvang van de potentiële doelgroep te bepalen
is, dat het criterium van ‘blijvendheid’ dat een centrale rol speelt in de Wlz in de praktijk complex
blijkt te zijn. Dit heeft met een aantal zaken te maken:
•

Voor jeugdigen en hun ouders, maar ook voor behandelaars, ligt het criterium ‘blijvendheid’
vaak gevoelig. Zij proberen vaak zo lang mogelijk vast te houden aan de hoop dat de situatie
nog kan verbeteren en proberen om met nieuwe behandelopties nog resultaat te bereiken. De

7

Bureau HHM, Jeugd-GGZ in de Wlz; Onderzoek naar de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met GGZproblematiek, juni 2020
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

27

constatering dat de zorgbehoefte van de jeugdige blijvend is, voelt voor hen vaak als
bevestiging dat er voor de jeugdige geen ontwikkelperspectief meer is en dat de situatie nooit
meer beter zal worden. Om een aanvraag voor de Wlz te doen, moeten jeugdigen en hun
ouders dus vaak over een drempel heenstappen. Het is belangrijk dat medewerkers van de
gemeente, maar ook zorgaanbieders en cliëntondersteuners, hier aandacht voor hebben in hun
gesprekken met de potentiële doelgroep.
•

Het criterium van ‘blijvendheid’ is moeilijk algemeen te definiëren. De grondslag ‘psychische
problematiek’ kent, zoals eerder genoemd, veel verschillende symptomen en diagnoses.
Jeugdigen kunnen zich vaak op verschillende vlakken nog ontwikkelen, maar desondanks kan
de zorgbehoefte wel blijvend zijn. Om te bepalen of de zorgbehoefte blijvend is, is in de meeste
gevallen kennis op individueel casusniveau nodig.

•

Het criterium van ‘blijvendheid’ kan door verschillende experts anders beoordeeld worden. Bij
de selectie van de potentiële doelgroep kan de gemeente in eerste instantie afgaan op de
kennis bij haar eigen medewerkers, bijvoorbeeld vanuit de toegang. Vaak zal ook een
behandelaar geraadpleegd moeten worden. Maar uiteindelijk wordt de beoordeling of de
jeugdige in aanmerking komt voor de Wlz gemaakt door het CIZ. In de praktijk blijkt dat deze
beoordelingen niet altijd overeenkomen. Dit maakt dat het van belang is om in een vroegtijdig
stadium met verschillende expertises om tafel te gaan om te bespreken hoe de potentiële
doelgroep bepaald kan worden.

De doelgroep heeft een complexe zorgvraag en vaak meerdere grondslagen
De geïnterviewde gemeenten wijzen op het feit dat de potentiële doelgroep niet alleen bestaat uit
jeugdigen met puur psychische problematiek. Vaak is sprake van een combinatie van grondslagen,
bijvoorbeeld psychische problematiek gecombineerd met somatische problematiek en/of een
verstandelijke beperking. Juist de zorgvraag van deze doelgroep met een gecombineerde
grondslag is volgens gemeenten complex. In de huidige situatie worden deze jeugdigen soms niet
toegelaten, omdat het CIZ beoordeelt dat de psychische grondslag maakt dat zij niet in de Wlz
horen. Voor gemeenten is vaak niet duidelijk welke grondslag voorliggend is en wanneer een
jeugdige dus wel of niet in aanmerking komt voor de Wlz. Gemeenten maken zich bovendien vanuit
de huidige situatie zorgen dat een jeugdige op basis van de afzonderlijke grondslagen niet in
aanmerking kan komen voor de Wlz, terwijl dit door de combinatie van grondslagen wel het geval
is.
Verschil tussen potentiële doelgroep en daadwerkelijke aanvragen
Een belangrijk aandachtspunt is dat er in de praktijk een verschil kan bestaan tussen de potentiële
doelgroep, die ‘op papier’ aanspraak kan maken op de Wlz, en de doelgroep die daadwerkelijk een
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

28

Wlz-aanvraag zal indienen. Zoals hierboven al is aangegeven, kunnen jeugdigen en hun ouders
verschillende drempels ervaren om een Wlz-aanvraag in te dienen. Dit kan betekenen dat zij,
ondanks dat zij in aanmerking zouden kunnen komen voor de Wlz, toch onder de Jeugdwet blijven
vallen. Ditzelfde geldt voor jeugdigen en ouders die nog willen wachten tot duidelijk is wat de
voorliggende wijziging in de praktijk zal betekenen en pas op een later moment een Wlz-aanvraag
indienen. Het is uiteindelijk de doelgroep die daadwerkelijk een Wlz-aanvraag gaat indienen die de
impact van de wijziging bepaalt en juist deze doelgroep is extra moeilijk vooraf in te schatten.
Daarnaast geven gemeenten aan dat er jeugdigen zijn die nu al wel in aanmerking zouden komen
voor de Wlz, maar daar om onduidelijke redenen toch niet zitten. Dit kan gaan om jeugdigen met
somatische en/of VG-problematiek die geen aanvraag voor de Wlz hebben ingediend of waarvan
de Wlz-aanvraag om voor gemeenten onduidelijke redenen is afgewezen. Gemeenten geven aan
dat het kan zijn dat deze jeugdigen door de nu voorliggende wijziging alsnog of nogmaals een Wlzaanvraag zullen gaan indienen
Gewenste vervolgactie:
Ter voorbereiding op de wijziging is een voorbereidend overleg tussen de verschillende
ketenpartners nodig om scherpere afspraken te maken over definities, afbakening en het te volgen
proces. Op basis hiervan kan de potentiële doelgroep, gezamenlijk met de betrokken partijen,
geleidelijk beter in kaart gebracht worden.
Daarnaast is een structureel casuïstiekoverleg wenselijk, waarbij complexe casussen besproken
kunnen worden met de verschillende betrokkenen. Hierdoor kan al in een vroegtijdig stadium
bepaald worden of een aanvraag voor de Wlz kansrijk is. Bovendien heeft een dergelijk overleg een
lerend effect, omdat ketenpartners van elkaars expertise en ervaring kunnen leren. Mogelijk kan
hierbij worden aangesloten bij bestaande regionale expertise overleggen.
2. Wijzen op en ondersteunen bij aanvraag Wlz bij (vermoeden van) blijvende zorgbehoefte
Zodra een beeld is gevormd van de potentiële doelgroep die in aanmerking komt voor de
openstelling van de Wlz voor jeugdigen met psychische problematiek, moet deze doelgroep
gewezen worden op de mogelijkheid om een Wlz-aanvraag in te dienen. Gemeenten geven aan dat
jeugdigen en hun ouders, gezien de complexiteit van het aanvraagformulier en -proces, in veel
gevallen ook ondersteuning nodig zullen hebben. Hierbij kunnen verschillende partijen een rol
spelen, mede afhankelijk van de lokale of regionale afspraken die hierover gemaakt zijn:

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

29

•

Gemeenten kunnen de doelgroep wijzen op de mogelijkheid om een Wlz-aanvraag in te dienen.
Het is belangrijk dat zij hierbij gebruik kunnen maken van en kunnen verwijzen naar landelijke
informatiematerialen over de wijziging. Dit kan een website, flyer of ander communicatiekanaal
zijn dat door het Ministerie van VWS beschikbaar wordt gesteld. Vervolgens kunnen gemeenten
er ook voor kiezen om zelf deze jeugdigen en hun ouders te ondersteunen bij het indienen van
de Wlz-aanvraag. Dit zal dan in veel gevallen gedaan worden door medewerkers van het CJG
of het wijkteam.

•

Zorgaanbieders kunnen ook een rol spelen bij de ondersteuning van hun cliënten bij het
indienen van een Wlz-aanvraag. Zorgaanbieders hebben vaak goede inhoudelijke expertise en
kunnen vanuit hun kennis van de jeugdige de juiste informatie aanleveren. Keerzijde is wel dat
zorgaanbieders niet altijd de benodigde kennis hebben van de Wlz (met name aanbieders die
geen Wlz-contract hebben) en ook niet altijd de prikkel om hun cliënten over te laten gaan naar
de Wlz. Bovendien gaat het hier om werkzaamheden die voor zorgaanbieders een extra
administratieve belasting kunnen vormen, zeker gezien de beperkte aantallen.

•

Cliëntondersteuners kunnen ook een rol spelen bij de ondersteuning van jeugdigen en hun
ouders bij het indienen van een Wlz-aanvraag. Veel gemeenten werken momenteel al met
cliëntondersteuningsorganisaties, die zij ook (vanuit de Jeugdwet) financieren. Dit kunnen
cliëntondersteuners zijn die algemene kennis hebben van meerdere wetten, maar ook
cliëntondersteuners die specifiek kennis hebben van de Wlz. Door deze (onafhankelijke)
cliëntondersteuners in te zetten, hoeven gemeenten niet zelf de specialistische kennis in huis te
hebben die nodig is voor het indienen van een Wlz-aanvraag.
Gemeenten geven wel aan dat het in hun ogen niet terecht is dat zij moeten betalen voor deze
inzet van cliëntondersteuners als dit zo specifiek gekoppeld is aan de toegang tot de Wlz. Bij de
voorbereiding van de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggz-problematiek zouden
daarom duidelijke afspraken gemaakt moeten worden over de vraag wanneer deze
cliëntondersteuning vanuit de Wlz betaald kan worden. Een mogelijke afspraak zou kunnen zijn
dat, indien een aanvraag daadwerkelijk leidt tot een Wlz-indicatie, de kosten voor de
cliëntondersteuning bij het indienen van deze aanvraag dan met terugwerkende kracht vergoed
worden vanuit de Wlz. Om de administratieve lasten te beperken, kunnen landelijk afspraken
gemaakt worden over een vaste vergoeding per casus.

Gewenste vervolgactie:
Het Ministerie van VWS zal moeten zorgen voor landelijke communicatiemiddelen om de potentiële
doelgroep te kunnen informeren over de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggzproblematiek. Hierbij kan gedacht worden aan een website waarnaar gemeenten kunnen
doorverwijzen of een flyer die uitgedeeld kan worden.
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

30

Duidelijke afspraken zijn wenselijk over de financiële verantwoordelijkheid voor de ondersteuning
van cliënten bij het aanvraagproces. Hierbij moet duidelijk zijn wanneer de ondersteuning gericht is
op het indienen van een Wlz-aanvraag en wanneer de kosten voor deze ondersteuning dan ook
vanuit de Wlz bekostigd dienen te worden.
3. Aanleveren van informatie t.b.v. de aanvraag Wlz
Voor het indienen van een Wlz-aanvraag moet specifieke informatie meegeleverd worden, op basis
waarvan het CIZ de aanvraag kan beoordelen. Vaak gaat het vooral om informatie die door
behandelaars aangeleverd moet worden over de aard en complexiteit van de grondslag en de
zorgbehoefte. Gemeenten geven aan dat dit in de praktijk nog wel eens tot problemen leidt. In de
huidige situatie bij jeugdigen, waarbij psychische problematiek niet voorliggend is, moet soms nog
aanvullende informatie aangeleverd worden of moet een aanvraag meerdere malen ingediend
worden, omdat de juiste informatie ontbreekt of omdat, zo geven gemeenten aan, de
‘bewoordingen’ in het dossier niet aansluiten bij de beoordelingscriteria van het CIZ. Als voorbeeld
geven gemeenten aan dat behandelaars vanuit hun professionele achtergrond geneigd zijn om zo
lang mogelijk het ontwikkelperspectief van de jeugdige centraal te stellen en dat ook in hun
beschrijvingen door te laten klinken. Dat kan betekenen dat een behandelaar opschrijft dat een
jeugdige ‘nog’ niet zindelijk is of een bepaalde handeling ‘nog’ niet zelfstandig kan uitvoeren. Het
woordje ‘nog’ wekt de indruk dat er nog ontwikkeling nodig is en de zorgbehoefte op dit punt dus
niet blijvend is. De bewoordingen in het dossier kunnen in dit geval een Wlz-indicatie in de weg
staan, ook als eigenlijk duidelijk is dat de jeugdige de betreffende handelingen nooit zelfstandig zal
kunnen uitvoeren. Ook noemen gemeenten dat behandelaren vaak zeer terughoudend zijn met het
vaststellen dat een zorgbehoefte van een jeugdige blijvend is. Gemeenten geven daarom aan dat
het van belang is om in overleg met de betrokken partijen, waaronder de behandelaren, te kijken
hoe het dossier van een jeugdige zo realistisch mogelijk opgesteld kan worden, zodat het een goed
beeld geeft van de situatie en het perspectief van de jeugdige. Hierdoor kan voorkomen worden dat
een jeugdige niet wordt toegelaten tot de Wlz, omdat het dossier informatie bevat die meer
ontwikkelperspectief suggereert dan reëel te verwachten is.
Gewenste vervolgactie:
Gesprekken vanuit gemeenten met behandelaren zijn nodig om te zorgen dat de juiste benodigde
informatie wordt aangeleverd voor het indienen van de Wlz-aanvraag.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

31

4. Indicatiestelling door CIZ
Zodra de Wlz-aanvraag is ingediend, wordt deze door het CIZ beoordeeld. De gemeenten die voor
deze uitvoeringstoets geïnterviewd zijn geven aan dat voor hen vaak onvoldoende duidelijk is op
basis waarvan het CIZ een aanvraag goedkeurt of afkeurt. Zij geven aan dat het voor gemeenten,
maar mogelijk ook voor andere betrokken partijen, goed zou zijn om meer inzicht te krijgen in het
proces van indicatiestelling door het CIZ. Hierdoor kunnen gemeenten en andere partijen leren het
aanvraagproces in de toekomst beter te kunnen volgen c.q. ondersteunen. Gemeenten stellen
daarom voor om in gesprek te gaan met het CIZ en andere partijen om te kijken hoe deze
‘feedback-loop’ georganiseerd kan worden.
Gewenste vervolgactie:
Gemeenten hebben behoefte aan gesprekken met het CIZ en eventueel ook andere partijen om te
kijken hoe een ‘feedback-loop’ georganiseerd kan worden, waardoor gemeenten en andere partijen
kunnen leren het aanvraagproces op een effectievere wijze te kunnen volgen c.q. ondersteunen.
5. Zorgaanbod door zorgkantoor na indicatie
Als het CIZ de Wlz-indicatie heeft afgegeven, is het de verantwoordelijkheid van het zorgkantoor
om een passend zorgaanbod te bieden aan de jeugdige. Gemeenten geven aan dat bij de
openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggz-problematiek van belang is dat er continuïteit is in
het zorgaanbod voor deze jeugdigen. Dit houdt een aantal zaken in:
•

Voordat een Wlz-aanvraag gestart wordt, is het voor de jeugdige en zijn ouders van belang dat
er perspectief is op een passend zorgaanbod onder de Wlz. Als er immers geen (passende)
plek is, dan is het voor jeugdigen en hun ouders niet aantrekkelijk om een Wlz-aanvraag in te
dienen, zeker als zij op dit moment onder de Jeugdwet wel een passende plek hebben. Dit
betekent dat het zorgkantoor al aan de voorkant betrokken moet worden om te kijken of er
onder de Wlz een passend aanbod beschikbaar is.

•

Onder de Jeugdwet wordt vaak gezocht naar maatwerkoplossingen. Dit geldt zeker voor
complexere casussen, zoals ook onder deze doelgroep veel voorkomen, waarbij het ‘standaard’
aanbod vaak niet goed aansluit op de zorgbehoefte van de jeugdige. De Jeugdwet biedt
gemeenten ruimte om dit maatwerk te ontwikkelen. Gemeenten geven aan dat het van belang
is bij de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggz-problematiek, dat dit maatwerk ook
vanuit de Wlz kan worden geboden.

•

Gemeenten werken onder de Jeugdwet met een breed scala van aanbieders. Dit kunnen
grotere instellingen zijn, maar ook aanbieders van kleinschalige voorzieningen en aanbieders

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

32

van ambulante zorg. Om continuïteit van zorg te kunnen garanderen, is het van belang dat
zorgkantoren zoveel mogelijk contracten afsluiten met dezelfde aanbieders. Dit voorkomt dat
jeugdigen door de openstelling moeten wisselen van aanbieder. Dit kan betekenen dat gewerkt
moet worden met een overgangsperiode, waarin zorgkantoren in ieder geval de continuïteit van
zorg bij dezelfde aanbieder kunnen garanderen. Voor de langere termijn kan dan naar
structurele oplossingen worden gezocht.
•

Gemeenten wijzen op het feit dat een deel van de potentiële doelgroep momenteel vanuit de
Jeugdwet een pgb ontvangt. Bij de overgang naar de Wlz is van belang dat zij ook een pgb
kunnen ontvangen, onder vergelijkbare voorwaarden. Bij de voorbereiding van de openstelling
is het van belang om uit te zoeken in hoeverre hier knelpunten zijn en hoe deze kunnen worden
opgelost.

•

Gemeenten geven aan dat het van belang is dat het zorgaanbod voor de betreffende jeugdige
zoveel mogelijk in zijn geheel overgaat van de Jeugdwet naar de Wlz. Het is voor jeugdigen en
hun ouders wenselijk dat zij zoveel mogelijk met één wet, en daarmee ook met één
verantwoordelijke partij (gemeente of CIZ/zorgkantoor) te maken hebben. Voor gemeenten is
dit ook van belang, omdat dit voorkomt dat er onduidelijkheden of discussies ontstaan over wie
verantwoordelijk is voor (de financiering van) het zorgaanbod.

Gewenste vervolgactie:
Ter voorbereiding op de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggz-problematiek is van
belang dat uitgezocht wordt hoe continuïteit van zorg voor de potentiële doelgroep zo goed mogelijk
gegarandeerd kan worden.
6. Beëindiging zorgaanbod door de gemeente
Zodra de jeugdige een zorgaanbod vanuit de Wlz ontvangt, kan de gemeente de zorg vanuit de
Jeugdwet beëindigen. Hierbij is van belang dat het nieuwe zorgaanbod vanuit de Wlz goed aansluit
op het zorgaanbod vanuit de Jeugdwet en dat er geen dubbelingen of gaten ontstaan in het
zorgaanbod. Voor gemeenten is daarom van belang dat zij door het CIZ en het zorgkantoor goed
op de hoogte worden gehouden van de voortgang van de indicatiestelling en het zorgaanbod voor
de betreffende jeugdige, zodat zij hier goed op kunnen inspelen.
Gewenste vervolgactie:
Afstemming tussen CIZ en zorgkantoor en gemeente over de voortgang van de indicatiestelling en
het zorgaanbod is van belang om te zorgen dat er een soepele overgang is van het zorgaanbod
vanuit de Jeugdwet naar het zorgaanbod vanuit de Wlz.
VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

33

3.3. Informatie-uitwisseling
In de vorige paragraaf is al een paar keer verwezen naar vormen van informatie-uitwisseling tussen
ketenpartners die nodig zijn voor een goed lopend proces. In deze paragraaf worden deze vormen
van informatie-uitwisseling, die in figuur 1 zijn weergegeven in de grijze ovalen, nog eens op een rij
gezet.
I. Voorbereidend overleg openstelling Wlz
Ter voorbereiding op de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggz-problematiek is overleg
tussen ketenpartners nodig om heldere en uitvoerbare afspraken te maken over de wijziging. Dit
voorbereidend overleg moet op twee niveaus gevoerd worden:
•

Op landelijk niveau is overleg nodig tussen het Ministerie van VWS, het CIZ, zorgkantoren en
gemeenten om afspraken te maken over heldere definities, afbakening van de doelgroep,
afbakening van het zorgaanbod dat overgaat en financiële verrekeningen.

•

Op regionaal niveau is overleg nodig tussen gemeenten, jeugdhulpregio’s, zorgkantoren en
zorgaanbieders om afspraken te maken over het regionale zorgaanbod, de inkoop en het
proces voor de overgangsfase.

II. Casuïstiekoverleg
Zodra de openstelling ingaat, is een casuïstiekoverleg nodig, waar ketenpartners complexe
casussen kunnen bespreken en vanuit de gezamenlijke expertise kunnen leren hoe de overgang
van Jeugdwet naar Wlz goed kan verlopen. Bij dit casuïstiekoverleg, dat op regionaal niveau
gehouden kan worden, kunnen verschillende partijen aanschuiven. Dit zijn in ieder geval
gemeenten en jeugdhulpregio’s, zorgkantoren, zorgaanbieders, maar mogelijk ook
cliëntondersteuners en jeugdigen en hun ouders. Waar mogelijk is het goed om dit overleg te laten
aansluiten bij reeds bestaande regionale overlegtafels. Dit casuïstiekoverleg is nodig voor de
overgangsfase, maar ook daarna is het wenselijk dat dit overleg op structurele basis blijft
plaatsvinden.
III. Informatie-uitwisseling aanvraag, indicatiestelling en zorgaanbod Wlz
Tijdens de overgangsfase is het voor gemeenten van belang dat zij goed op de hoogte worden
gehouden van de voortgang van de indicatiestelling en het zorgaanbod vanuit de Wlz. Hierdoor
weten gemeenten welke van hun cliënten mogelijk overgaan naar de Wlz en op welk moment deze
overgang daadwerkelijk zal plaatsvinden.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

34

Het Ketenbureau i-Sociaal Domein is bezig met een analyse om te kijken of het instrument ‘WlzSignalen’ ingezet kan worden om domeinovergangen tussen Jeugdwet of Wmo en Wlz te
verbeteren. In gesprekken met gemeenten, CIZ en zorgkantoren wordt de informatiebehoefte vanuit
de verschillende partijen in kaart gebracht en wordt gezamenlijk gekeken naar oplossingsrichtingen.
Voor de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggz-problematiek kan deze analyse
interessante inzichten opleveren.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

35

4. Impact voor gemeenten
Dit hoofdstuk geeft een nadere uitwerking van de impact van de openstelling van de Wlz voor
jeugdigen met psychiatrische problematiek voor gemeenten. De impact van de deze openstelling is
beschouwd aan de hand van het primair proces bij gemeenten en de bedrijfsvoering, waarbij we
onderscheid maken in de SCOPAFIJTH-elementen.8
Om de impact voor gemeenten te bepalen is nemen we de processen beschreven in hoofdstuk 3
als basis. We kijken naar het verschil tussen de huidige situatie (IST) en de toekomstige situatie
(SOLL). Bovendien maken we onderscheid in de impact gedurende drie fases:
•

Voorbereidingsfase voorafgaand aan de openstelling;

•

Overgangsfase gedurende de eerste jaren van de openstelling;

•

Structurele situatie daarna.

4.1. Impact voor gemeenten tijdens de voorbereidingsfase
De voorbereidingsfase start voor gemeenten zodra het definitieve besluit is genomen voor de
openstelling en zodra bekend is, wanneer Wlz-aanvragen ingediend kunnen worden en wanneer de
levering van zorg vanuit de Wlz voor de doelgroep kan ingaan. In deze fase zal het CIZ vanaf de
afgesproken datum starten met het stellen van indicaties. Zorgkantoren gaan zich voorbereiden op
het laten aansluiten van de verwachte zorgbehoefte op het zorginkooptraject. Het is belangrijk dat
de verschillende processen bij de ketenpartners op elkaar aansluiten voor de implementatie, zodat
de zorg voor deze doelgroep geborgd is.
De in het vorige hoofdstuk beschreven processen hebben op verschillende manieren impact voor
gemeenten. Deze impact volgt uit de gesprekken met gemeenten en regio’s en is vervolgens
getoetst in een bijeenkomst van de klankbordgroep.

8

SCOPAFIJTH is een acroniem voor ondersteunende processen in een organisatie. Hieronder wordt
verstaan: Security (en privacy), Communicatie, Organisatie, Personeel, Administratieve organisatie,
Financiën, Informatievoorziening, Juridisch, Technologie en Huisvesting. In dit rapport zijn deze elementen
alleen beschreven als deze relevant zijn.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

36

Organisatie: voorbereidend overleg met ketenpartners over de openstelling
Om zekerheid, continuïteit en een passend zorgaanbod voor de doelgroep te kunnen bieden is in
de voorbereidingsfase voor de openstelling overleg met ketenpartners nodig. Dit overleg dient op
twee niveaus gevoerd te worden:
•

Op landelijk niveau zullen scherpere afspraken over definities, afbakening en het te volgen
proces moeten worden gemaakt tussen VWS (stelselverantwoordelijke), gemeenten
(verantwoordelijk voor uitvoering Jeugdwet), CIZ (toegang Wlz) en zorgkantoren (uitvoering
Wlz). De definities gaan over de doelgroep, afbakening gaat onder andere over het zorgpakket
dat overgaat naar de Wlz en over wanneer cliëntondersteuning vanuit de Wlz gaat worden
betaald. Dit laatste kan bijvoorbeeld gebeuren op basis van een vaste vergoeding per casus en
met terugwerkende kracht. Op landelijk niveau is voor dit overleg een rol voor de VNG namens
de gemeenten weggelegd.

•

Op regionaal niveau is een voorbereidend overleg tussen gemeenten/jeugdregio’s,
zorgkantoren, CIZ en zorgaanbieders nodig over de omvang en vindplaats van de doelgroep,
het benodigde zorgaanbod, contractering en afspraken voor de overgangsfase met betrekking
tot het garanderen van continuïteit van zorg bij dezelfde aanbieder en met dezelfde ruimte voor
maatwerk. Op regionaal niveau zullen gemeenten per jeugdregio hier invulling aan moeten
geven.

Gewenste vervolgactie:
Organisatie van landelijk (door VWS) en regionaal overleg (door jeugdregio’s) ter voorbereiding op
de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggz-problematiek om de continuïteit van zorg voor
de doelgroep zo goed mogelijk te garanderen.
Communicatie: informeren van de potentiële doelgroep, verwijzers en zorgaanbieders
Als stelselverantwoordelijke is het de taak van VWS om landelijke informatiematerialen over de
wijziging ter beschikking te stellen en de verschillende stakeholders te informeren. Als de potentiële
doelgroep beter te vinden is na bovenstaand voorbereidend overleg, kunnen gemeenten vervolgens
de doelgroep wijzen op de mogelijkheid om een Wlz-aanvraag in te dienen en gebruik maken van
of verwijzen naar deze landelijke informatiematerialen.
Gemeenten zullen ook contact opnemen met verwijzers (toegang) en zorgaanbieders. Daarbij is het
belangrijk dat zij gebruik kunnen maken van heldere en eenduidige informatie.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

37

Gewenste vervolgactie:
Landelijke informatiematerialen met heldere en eenduidige informatie voor de potentiële doelgroep,
verwijzers en zorgaanbieders vanuit VWS.
Inkoop en contractering: afspraken zorgaanbieders en clientondersteuning
Gemeenten zullen in gesprek gaan met jeugdzorgaanbieders om afspraken te maken over de juiste
expertise, benodigde informatie (dossieropbouw) om de potentiële doelgroep te signaleren en aan
te melden voor de Wlz en daarvoor de juiste benodigde informatie aan te leveren. De overgang van
deze doelgroep naar een andere financiering zal ook gevolgen hebben voor de inkoop en
contractering vanuit de jeugdwet. Zeker in het geval van lump sum financiering van hoog complexe
zorg. Hoewel de omvang van de doelgroep waarschijnlijk beperkt is, gaat het vaak om hoge
bedragen per casus.
Gemeenten kunnen ervoor kiezen om niet zelf de specialistische kennis in huis te hebben die nodig
is voor het indienen van een Wlz-aanvraag, maar te werken met cliëntondersteuning. Dit kunnen
cliëntondersteuners zijn die algemene kennis hebben van meerdere wetten, maar ook
cliëntondersteuners die specifiek kennis hebben van de Wlz. Daarnaast willen gemeenten
afspraken maken met de zorgkantoren over vergoeding van de cliëntondersteuning vanuit de Wlz.
Dit kan betekenen dat contracten of subsidies voor cliëntondersteuning worden aangepast.
Gewenste vervolgactie:
Gemeenten hebben meer inzicht nodig in de afbakening en verwachte omvang van de potentiële
doelgroep om goed afspraken met zorgaanbieders en cliëntondersteuning te kunnen maken over
expertise, informatie-uitwisseling en financiering.
Personeel: werkprocessen en informatievoorziening in de toegang aanpassen
Om de doelgroep op de juiste en beste plek te krijgen is het nodig dat de gemeentelijke toegang de
juiste kennis en werkprocessen heeft. Bij de eerste toegang of bij herindicatie is kennis over de
criteria voor toegang tot de Wlz bij deze doelgroep nodig.
Als gemeenten ervoor hebben gekozen om zelf deze jeugdigen en hun ouders te ondersteunen bij
het indienen van de Wlz-aanvraag dan hebben de betreffende medewerkers van het CJG of het
wijkteam ook de juiste expertise nodig om dit goed te kunnen doen. Dit vergt instructie en training.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

38

Gewenste vervolgactie:
Aanpassen van werkprocessen in de gemeentelijke toegang. Ontwikkelen van kennis en expertise
over de criteria voor toegang en het indicatieproces door instructie en training.
Administratieve organisatie: informatie-uitwisseling voorbereiden
Gemeenten willen dat er een soepele overgang van jeugdigen met en indicatie naar de Wlz.
Hiervoor is goede afstemming tussen gemeente, CIZ en zorgkantoor nodig over de status van een
casus. Het Ketenbureau i-Sociaal Domein is een traject gestart om te kijken naar de
berichtuitwisseling tussen CIZ en gemeenten. De uitkomsten van dat traject gaan gemeenten
gebruiken om zich voor te bereiden op deze informatie-uitwisseling.
Gewenste vervolgactie:
Afspraken maken over berichtuitwisseling tussen CIZ, zorgkantoren en gemeenten. Gemeenten
gebruiken deze om de informatie-uitwisseling bij indicatiestelling voor te bereiden.

4.2. Impact voor gemeenten tijdens de overgangsfase
De eerste paar jaar van de openstelling zijn nodig voor een overgangsfase. In deze fase staan
zekerheid, continuïteit en een passend zorgaanbod voor de doelgroep centraal. In de toegang, bij
zorgaanbieders en bij cliëntondersteuning wordt ervaring opgedaan met de criteria en het CIZ kan
meer inzicht geven in het proces van indicatiestelling. Gemeenten geven aan het belangrijk is, dat
zorgkantoren tijdens deze fase continuïteit van zorg bij dezelfde aanbieder en
maatwerkoplossingen kunnen garanderen. En dat zij zorgaanbieders begeleiden naar de
structurele situatie van zorginkooptrajecten. In deze fase kunnen afspraken en werkprocessen waar
nodig worden bijgesteld.
Organisatie: regionaal casuïstiekoverleg met CIZ
In deze fase is het belangrijk om regionaal casuïstiekoverleg in te richten, waarbij (complexe)
casussen besproken kunnen worden met de verschillende betrokkenen. Hierdoor kan al in een
vroegtijdig stadium bepaald worden of een aanvraag voor de Wlz kansrijk is. In de overgangsfase
staat vooral het lerend effect centraal door een ‘feedback-loop’ te organiseren voor effectievere
aanvragen. Mogelijk kan hierbij worden aangesloten bij bestaande regionale expertise-overleggen.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

39

Gewenste vervolgactie:
Afspraken tussen ketenpartijen maken over regionaal casuïstiekoverleg. Tijdens de overgangsfase
intensiever en meer gericht op feedback voor effectievere aanvragen.
Inkoop en contractering: afspraken zorgkantoren en zorgaanbieders over overgangsregeling
In deze periode zullen gemeenten/jeugdregio’s met de zorgkantoren en de zorgaanbieders
afspraken moeten maken over het proces waarbij de continuïteit van zorg wordt gegarandeerd en
toegewerkt wordt naar de structurele situatie. Dit geldt met name voor zorgaanbieders die geen
Wlz-contract hebben, maatwerkoplossingen en voor de overgang van pgb’s.
Gemeenten stimuleren dat Jeugdwetaanbieders zoveel mogelijk ook een Wlz-contract hebben om
continuïteit van zorgaanbod te bevorderen.
Om te voorkomen dat er perverse financiële prikkels liggen bij zorgaanbieders is het verstandig om
kennis uit te wisselen tussen zorgkantoren en jeugdregio’s over de hoogte en de opbouw van
tarieven en declaraties. Vervolgens kan besproken worden hoe deze prikkels zijn te veranderen.
Gewenste vervolgactie:
Regionale afspraken maken over een overgangsregeling tussen jeugdregio’s, zorgkantoren en
aanbieders met duidelijkheid over de uiteindelijke structurele situatie. Begeleiding zorgaanbieders
door de zorgkantoren, stimuleren van Wlz-contracten bij zorgaanbieders door gemeenten.
Personeel: aandacht voor drempels bij de doelgroep
Het is belangrijk dat medewerkers van de gemeente, maar ook zorgaanbieders en
cliëntondersteuners in hun gesprekken met de potentiële doelgroep aandacht hebben voor de
drempels die jeugdigen en hun ouders ervaren richting Wlz. Omdat het over een beperkte
doelgroep gaat en dus geen dagelijkse kost is, is het uitwisselen van kennis en ervaring hiervoor
belangrijk. Het beleggen van deze specialistische kennis bij bijvoorbeeld cliëntondersteuners is een
optie die naar voren kwam in de gesprekken met gemeenten.
Gewenste vervolgactie:
Kennisuitwisseling tussen toegang, zorgaanbieders en cliëntondersteuners over begeleiding van de
potentiële doelgroep bij een Wlz-aanvraag.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

40

Administratieve organisatie: informatie-uitwisseling
In de voorbereidingsfase zijn de afspraken gemaakt, tijdens de overgangsfase blijkt of deze goed
werken of dat aanpassing nodig is voor de juiste informatie-uitwisseling.
Gewenste vervolgactie:
Toetsen en waar nodig aanpassen van de berichtuitwisseling tussen CIZ, zorgkantoren en
gemeenten bij indicatiestelling en overgang.
Financiën: afspraken over uitname gemeentefonds en zorgpakket
Door de onzekerheid over de omvang van de doelgroep en over de bereidwilligheid vanuit de
doelgroep om een Wlz-indicatie aan te vragen is het lastig vooraf te ramen hoeveel jeugdigen uit de
doelgroep over zullen gaan, wanneer zij een indicatie hebben en wanneer deze verzilverd kan
worden via zorgaanbod via het zorgkantoor. Daarnaast gaat het om jeugdigen met een complexe
zorgvraag, waarmee hoge kosten gemoeid zijn. Beide factoren zorgen samen voor grote financiële
risico’s voor gemeenten. In de interviews stellen de gemeenten daarom voor om de financiële
uitname uit het gemeentefonds te baseren op de verzilverde indicaties en dus achteraf vast te
stellen.
Als er afgesproken kan worden dat het hele zorgpakket, inclusief systeemtherapie en klinische
behandeling, overgaat naar de Wlz dan voorkomt dit onduidelijkheden of discussies over wie
verantwoordelijk is voor de financiering van het zorgaanbod. Dit is ook voor jeugdigen en hun
ouders wenselijk, omdat zij hierdoor zo min mogelijk met verschillende wetten (en dus verschillende
instanties) te maken hebben. Natuurlijk blijven er rafelranden indien in een gezin ook andere
ondersteuning is vanuit de gemeente.
Gewenste vervolgactie:
Afspraken tussen gemeenten (via VNG) en VWS over de uitname uit het gemeentefonds.
Afspraken tussen gemeenten (via VNG) en VWS over het zorgpakket dat overgaat. Dit vraagt
mogelijk ook om aanpassingen in de Wlz om mogelijk te maken dat zorgaanbod dat nu nog niet
vanuit de Wlz aangeboden wordt, in de toekomst wel onder de Wlz aangeboden kan worden.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

41

4.3. Structurele impact voor gemeenten
Na de overgangsfase gaat de structurele situatie in. Het doel is dat de doelgroep dan goed in beeld
is, alle ketenpartijen goed zijn geïnformeerd en door zorgkantoren voldoende passende zorg is
ingekocht via reguliere zorginkooptrajecten. Afspraken zijn gemaakt en werkprocessen zijn
aangepast.
Organisatie: regionaal casuïstiekoverleg met CIZ
In deze fase blijft regionaal casuïstiekoverleg van belang, maar ligt de focus meer op de
gezamenlijke verantwoordelijkheid om jeugdigen naar de juiste toegang en passende zorg te
bieden bij deze complexe casuïstiek.
Gewenste vervolgactie:
In stand houden van het regionaal casuïstiekoverleg met de focus op passend zorgaanbod.
Financiën: afspraken over financiële risico’s
Het is belangrijk dat er in de overgangsfase een goede overgang tussen de uitname op basis van
verzilverde indicaties en de structurele uitname van het gemeentefonds komt. Ook na de
overgangsfase zullen er complexe casussen zijn die in het grijze gebied zitten tussen Jeugdwet en
Wlz. Deze kunnen zeker voor kleinere gemeenten een enorme impact hebben op het budget en
dus een financiële risico voor gemeenten. In de interviews kwam het belang van heldere afspraken
voor dergelijke situaties als wenselijke optie naar voren, om de financiële risico’s voor met name
kleinere gemeenten te kunnen opvangen.
Gewenste vervolgactie:
Goede afspraken met VWS over de uitname uit het gemeentefonds in de structurele situatie en
afspraken over het opvangen van de financiële risico’s voor complexe casussen voor met name
kleinere gemeenten.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

42

5. Conclusies en aanbevelingen
In dit hoofdstuk zijn de conclusies en aanbevelingen opgenomen van de uitvoeringstoets naar de
openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggz-problematiek. De aanbevelingen geven richting
aan de gewenste vervolgacties voor de implementatie van de openstelling.

5.1. Conclusies
Deze uitvoeringstoets is gedaan vanuit het perspectief van gemeenten. Dit betekent dat ook de
conclusies vanuit dit perspectief zijn opgesteld. De conclusies geven antwoord op de
onderzoeksvragen van deze uitvoeringstoets. Hierbij dient opgemerkt te worden dat er grote
verschillen zijn tussen gemeenten, bijvoorbeeld qua gemeentegrootte en wijze waarop de jeugdhulp
georganiseerd is. Ook leven er bij gemeenten nog veel onduidelijkheden en vragen over de
beoogde openstelling. Dit maakt dat de conclusies op onderdelen nog niet heel concreet kunnen
worden uitgewerkt. Hiervoor zijn verdere voorbereidende stappen nodig, die in dit hoofdstuk worden
beschreven.

5.1.1. Wijzigingen in de werkwijze van de gemeente
De openstelling van de Wlz voor jeugdigen met een psychische stoornis betekent voor gemeenten
dat een deel van de huidige doelgroep die onder de Jeugdwet valt, over zal gaan naar de Wlz en
daarmee niet langer onder de verantwoordelijkheid van de gemeente valt. Hoewel gemeenten
formeel geen rol hebben bij het indienen van een aanvraag voor de Wlz (dit is de
verantwoordelijkheid van jeugdigen en hun ouders), heeft de openstelling wel degelijk gevolgen
voor de toegang vanuit gemeenten.
In de overgangsfase moet gekeken worden welk deel van de huidige doelgroep die onder de
Jeugdwet valt, door de openstelling onder de Wlz komt te vallen. Gemeenten kunnen hiervoor een
selectie maken van de potentiële doelgroep en deze jeugdigen en hun ouders wijzen op de
mogelijkheid om een aanvraag voor de Wlz in te dienen. Het verschilt per gemeente hoe actief men
hiermee om wil gaan. Sommige gemeenten laten de verantwoordelijkheid voor het indienen van
een Wlz-aanvraag bij jeugdigen en hun ouders zelf of bij de zorgaanbieder. Andere gemeenten
ondersteunen jeugdigen en hun ouders hierbij vanuit de toegang (bijvoorbeeld het CJG of
wijkteam). Weer andere gemeenten zetten hiervoor cliëntondersteuning in, om jeugdigen en hun
ouders te ondersteunen.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

43

Op dit moment is het niet mogelijk om een inschatting te maken van de omvang van de doelgroep
die voor de openstelling in aanmerking komt. De verwachting is ook dat dit op korte termijn niet zal
lukken. Dit heeft met verschillende factoren te maken:
•

Niemand (zowel gemeenten als zorgaanbieders) overziet de gehele doelgroep;

•

Het criterium van ‘blijvendheid’ dat mede bepaalt of iemand in aanmerking komt voor de Wlz, is
in de praktijk vaak lastig te beoordelen;

•

Bij deze doelgroep is vaak sprake van een combinatie van grondslagen en een complexe
zorgbehoefte;

•

Er kan een verschil bestaan tussen de potentiële doelgroep (die voldoet aan de Wlz-criteria) en
het aantal jeugdigen dat daadwerkelijk een Wlz-aanvraag indient. Drempels en onduidelijkheid
bij de doelgroep spelen daarbij een rol.

Voor de structurele situatie betekent de openstelling voor gemeenten dat zij in de toegang kennis
moeten hebben van de criteria om te bepalen of een jeugdige potentieel in aanmerking komt voor
de Wlz.

5.1.2. Betekenis van deze veranderingen voor de gemeentelijke organisatie
De wijzigingen in de werkwijze van gemeenten hebben gevolgen voor verschillende aspecten van
de gemeentelijke uitvoering.
Communicatie
Gemeenten moeten jeugdigen en hun ouders die potentieel in aanmerking komen voor de
openstelling, informeren over de mogelijkheid om een Wlz-aanvraag in te dienen. Hiervoor hebben
zij landelijke communicatiemiddelen nodig, die door het Ministerie van VWS als
stelselverantwoordelijke dienen te worden ontwikkeld.
Gemeenten hebben deze communicatiemiddelen ook nodig om op basis van heldere en eenduidige
informatie te kunnen overleggen met verwijzers en zorgaanbieders.
Personeel
Gemeenten moeten hun medewerkers die betrokken zijn bij deze openstelling informeren over de
Wlz-criteria en de wijzigingen in de werkwijze van de gemeente. Het gaat hierbij vooral om de
medewerkers in de toegang, bijvoorbeeld het wijkteam of het CJG, die moeten weten wanneer zij
jeugdigen en hun ouders kunnen wijzen op de mogelijkheid om een Wlz-aanvraag in te dienen.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

44

Informatie-uitwisseling
Gemeenten hebben behoefte aan een goede informatie-uitwisseling met het CIZ en zorgkantoren
over de status van Wlz-aanvragen. Hierdoor weten zij of een jeugdige een aanvraag heeft
ingediend bij het CIZ, of deze aanvraag al in behandeling is genomen, wat de status is van de
indicatie en als de indicatie is afgegeven, wanneer de jeugdige daadwerkelijk overgaat naar aanbod
en financiering vanuit de Wlz.
Het Ketenbureau i-Sociaal Domein is bezig met een analyse om te kijken of het instrument ‘WlzSignalen’ ingezet kan worden om domeinovergangen tussen (onder andere) Jeugdwet en Wlz te
verbeteren. Deze analyse kan voor de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met ggzproblematiek interessante inzichten opleveren.
Juridisch
In lijn met het bovengenoemde punt is het mogelijk dat er juridische bezwaren zijn om de
informatie-uitwisseling tussen gemeenten, CIZ en zorgkantoren op de gewenste praktische wijze in
te richten. De analyse van het Ketenbureau i-Sociaal Domein zal hier mogelijk meer inzicht in
bieden. Als dit het geval is, zal gekeken moeten worden met het Ministerie van VWS in hoeverre
deze juridische bezwaren kunnen worden weggenomen.
Inkoop en contractmanagement
Met betrekking tot de inkoop is voornamelijk de vraag in hoeverre voor jeugdigen continuïteit van
zorg geboden kan worden. Als jeugdigen overgaan van de Jeugdwet naar de Wlz en nu een
passend aanbod hebben, dan is wenselijk dat zij zorg blijven ontvangen van dezelfde aanbieder(s).
Hiervoor is nodig dat zorgkantoren contracten hebben met deze zorgaanbieders. Gemeenten
hebben onvoldoende zicht in hoeverre dit nu al het geval is. Dit zal dus in de voorbereidingsfase
samen met zorgkantoren nader onderzocht moeten worden.
Het wegvallen van een deel van de doelgroep kan voor gemeenten ook impact hebben op de
inkoop en het contractmanagement. Met name bij gemeenten die werken met een lump sum
financiering, is de vraag hoe het teruglopende volume verrekend wordt met zorgaanbieders. Ook dit
zal in de voorbereidingsfase nader moeten worden uitgezocht.

5.1.3. Mate waarin gemeenten toegerust zijn voor de wijziging
Gemeenten zijn op dit moment nog niet voldoende toegerust voor de openstelling van de Wlz voor
jeugdigen met ggz-problematiek. Dit heeft met verschillende factoren te maken:
•

Onduidelijkheid over de omvang van de doelgroep
De omvang van de doelgroep is op dit moment niet vast te stellen en gemeenten verwachten
ook niet dat dit voorafgaand aan de openstelling mogelijk is. Dit brengt echter wel risico’s met

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

45

zich mee voor gemeenten en andere partijen. De impact van de openstelling wordt immers
mede bepaald door de omvang van de doelgroep die overgaat van de Jeugdwet naar de Wlz.
Daarom is van belang dat tijdens de voorbereidingen en de overgangsperiode nauw contact is
tussen de verschillende betrokken partijen, om de voortgang goed te kunnen monitoren.
•

Onvoldoende duidelijke kaders van de openstelling
Voor gemeenten is nog onvoldoende duidelijk wat de (wettelijke) kaders zijn waaronder de Wlz
wordt opengesteld. Zo is bijvoorbeeld nog niet duidelijk welke zorg precies overgaat naar de
Wlz. Voor gemeenten is van belang dat bij de jeugdigen die overgaan, zoveel mogelijk alle zorg
die met de jeugdige samenhangt overgaat van de Jeugdwet naar de Wlz. Dit betekent dat
bijvoorbeeld ook systeemtherapie en klinische behandeling overgaan. Dit maakt dat de zorg
rond een jeugdige zoveel mogelijk vanuit één wet wordt georganiseerd en ouders één ‘loket’
hebben.

•

Onderlinge afhankelijkheid van ketenpartners
Gemeenten geven aan dat de expertise om deze overgang goed te kunnen maken, verspreid
zit over verschillende ketenpartners. Gemeenten hebben daarom behoefte aan overleg op
verschillende niveaus en over verschillende onderwerpen, om de openstelling zo goed mogelijk
te kunnen uitvoeren. Zo is overleg met het CIZ nodig om heldere afspraken te kunnen maken
over het indicatieproces van de Wlz, met de zorgkantoren over het zorgaanbod vanuit de Wlz,
maar ook met zorgaanbieders over de zorgbehoefte van jeugdigen en mogelijk ook met
cliëntondersteuners en jeugdigen en hun ouders zelf. In de volgende paragraaf worden enkele
concrete aanbevelingen gedaan voor deze overleggen.

5.1.4. Kosten en besparingen voor de gemeentelijke uitvoering
Bij de kosten maken we onderscheid in de kosten voor de zorg vanuit de Jeugdwet (‘grote’
geldstroom) en de uitvoeringskosten bij gemeenten (‘kleine’ geldstroom).
De bedoeling bij de openstelling is dat de besparing in de uitgaven van gemeenten vanuit de
Jeugdwet één op één worden omgezet naar een even grote uitname uit het gemeentefonds. Goede
afspraken over het zorgpakket dat overgaat en de bijbehorende financiering zijn hiervoor nodig. Net
als duidelijkheid over (welk deel van) de cliëntondersteuning bij de indicatie vanuit de Wlz wordt
betaald.
Door de onzekerheid omtrent de omvang van de doelgroep zijn de aantallen en bijbehorende
kosten niet vooraf te ramen. Bovendien zal de gehanteerde verdeelsleutel niet overeenkomen met
de besparing op korte termijn bij individuele gemeenten. Zeker bij kleinere gemeenten kan dat flinke

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

46

financiële risico’s opleveren. Gemeenten stellen daarom voor de initiële uitname op basis van
verzilverde indicaties te doen.
Vooral de voorbereiding en overgangsfase zullen impact hebben op de uitvoeringskosten van
gemeenten. De meeste kosten zullen gaan zitten in de benodigde overleggen met ketenpartners,
communicatie met de potentiële doelgroep en in mindere mate in de instructie van de medewerkers
in de toegang en de aanpassingen bij inkoop en contractering en de informatie-uitwisseling. De
omvang van deze kosten is in deze fase nog niet te ramen door de gemeenten. In de structurele
situatie is de impact op de uitvoeringskosten naar verwachting beperkt.

5.1.5. Verwachte effecten van de wijziging
Het belangrijkste effect van de wijziging is bij de cliënten en hun ouders/verzorgers die overgaan
naar de Wlz. Zij krijgen meer helderheid, rust en continuïteit op langere termijn dan nu onder de
Jeugdwet (in principe tot 18 jaar en geen langdurige beschikking). Op korte termijn kunnen er wel
zorgen zijn over voldoende beschikbaar en passend zorgaanbod.
Voor de helderheid, rust en continuïteit is van belang dat zoveel mogelijk het hele zorgpakket van
een jeugdige overgaat naar de Wlz. Wel kan in gezinnen waar meer zorgvragen spelen een grijs
gebied en rafelrandjes overblijven over waar men moet zijn voor welke zorg.
Voor zorgaanbieders kan de openstelling leiden tot meer continuïteit en zekerheid.

5.1.6. Aandachtspunten, risico’s en randvoorwaarden
Om de voorbereiding voor de openstelling en de overgangsfase zo goed mogelijk te laten verlopen
zijn er vanuit gemeentelijk perspectief meerdere aandachtspunten:
•

Een voorbereidend overleg met ketenpartners over de openstelling en de overgangsfase is
nodig over om processen goed in te richten, op tijd voldoende en passend zorgaanbod te
creëren, et cetera.

•

Het delen van expertise en gezamenlijk bespreken van complexe casussen is nodig om tot het
juiste zorgaanbod te komen voor jeugdigen met een psychische stoornis (zowel als dit vanuit de
Jeugdwet of de Wlz wordt gefinancierd);

•

Het verkrijgen van de juiste expertise bij de toegang, verwijzers, cliëntondersteuners en
zorgaanbieders is belangrijk;

•

Andere informatie-uitwisseling met zorgaanbieders is belangrijk om de juiste doelgroep te
kunnen signalering en de aanvragen goed te laten verlopen.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

47

Belangrijke randvoorwaarden waaraan moet worden voldaan, zodat gemeenten voldoende
toegerust zijn voor deze openstelling:
•

Duidelijkheid over de wijziging, definities en het proces zijn belangrijk voor gemeenten om met
voorbereidingen te kunnen starten;

•

Meer inzicht in het proces en de toetsing bij indicatiestelling door het CIZ en de benodigde
informatie voor een aanvraag;

•

Heldere financiële afspraken over de overgang bij een Wlz-indicatie (zorgpakket,
cliëntondersteuning) en afspraken over het tijdelijk overnemen van contracten met kleine
aanbieders door zorgkantoren voor de continuïteit in zorgaanbod;

•

Goede afstemming tijdens de overgang tussen ketenpartners over de status van casussen
(gemeente – CIZ – Zorgkantoor): dit zorgt voor een soepele overgang en voorkomt dubbelingen
of gaten in aanbod en/of financiering. Een regionaal aanspreekpunt bij het CIZ om zaken kort te
sluiten, is hierbij wenselijk.

Gemeenten lopen een aantal risico’s bij de openstelling. Het belangrijkste financiële risico is dat de
uitname uit het gemeentefonds bij sommige gemeenten positief kan uitvallen en bij andere duidelijk
negatief. Dit laatste kan zeker bij kleinere gemeenten consequenties hebben voor de overige
jeugdzorg.
Zoals al eerder benoemd, is de omvang van de doelgroep bepalend voor meerdere zaken. Doordat
een deel van de toegang buiten het zicht van gemeenten plaatsvindt (huisarts en GI), vormt dit ook
een risico.

5.2. Aanbevelingen
In deze paragraaf zijn de aanbevelingen uit het rapport in samenhang gepresenteerd. Het is een
overzicht van de gewenste vervolgacties die nodig zijn voor de implementatie van de wijziging van
de wet vanuit het perspectief van gemeenten. Ze zijn gegroepeerd voor de verschillende fases bij
openstelling.
Voor het besluit
•

De eerste aanbeveling is om snel een besluit te nemen over de datum van ingang van de
wijziging en de tijd tot aan de ingangsdatum te gebruiken om goede afspraken te maken en op
tijd de voorbereiding te starten.

•

Maak afspraken tussen VNG en VWS over de uitname uit het gemeentefonds, zodat de
financiële risico’s voor gemeenten zo veel mogelijk worden beperkt.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

48

•

Maak afspraken tussen gemeenten (via VNG) en VWS over de overgang van het hele
zorgpakket. Mogelijk is ook aanpassing in de Wlz nodig om zorgaanbod dat nu nog niet vanuit
de Wlz wordt aangeboden, in de toekomst wel onder de Wlz aan te kunnen bieden.

•

Maak ook duidelijke afspraken over de financiële verantwoordelijkheid voor de
cliëntondersteuning bij het aanvraagproces: als de ondersteuning gericht is op een Wlzaanvraag die daadwerkelijk leidt tot een Wlz-indicatie, dan behoren de kosten hiervoor vanuit
de Wlz betaald te worden.

Voorbereidingsfase
•

Organiseer op landelijk niveau een voorbereidend overleg tussen de verschillende
ketenpartners (VWS, gemeenten, CIZ, zorgkantoren) om scherpere afspraken te maken over
definities, afbakening en het te volgen proces. Op basis hiervan kan de potentiële doelgroep,
gezamenlijk met de betrokken partijen, geleidelijk beter in kaart gebracht worden.

•

Het Ministerie van VWS zal moeten zorgen voor landelijke communicatiemiddelen om de
potentiële doelgroep te kunnen informeren over de openstelling van de Wlz voor jeugdigen met
ggz-problematiek. Hierbij kan gedacht worden aan een website waarnaar gemeenten kunnen
doorverwijzen of een flyer die kan worden uitgedeeld.

•

Organiseer op regionaal niveau per jeugdregio of zorgkantoorregio een overleg met
gemeenten/jeugdzorgregio’s, zorgkantoren, CIZ en zorgaanbieders om gezamenlijk de
(omvang van de) doelgroep beter in beeld te krijgen en afspraken te maken over continuïteit
van zorg door via een overgangsregeling Wlz-contracten af te sluiten met huidige aanbieders.

•

Gebruik de inzichten uit de analyse van het Ketenbureau i-Sociaal Domein over de inzet van
het instrument ‘Wlz-Signalen’ om de informatie-uitwisseling tussen CIZ, zorgkantoren en
gemeenten bij domeinovergangen tussen Jeugdwet en Wlz te verbeteren.

•

Organiseer per jeugdzorgregio een structureel casuïstiekoverleg, waarbij complexe casuïstiek
besproken kan worden met de verschillende betrokkenen. Mogelijk kan hierbij worden
aangesloten bij bestaande regionale expertise overleggen.

•

Organiseer per gemeente de ondersteuning van cliënten bij een Wlz-aanvraag: door de
gemeentelijke toegang, door cliëntondersteuning of door zorgaanbieders.

•

Pas als gemeente of regio de werkprocessen van de toegang aan en instrueer medewerkers
over de nieuwe werkwijze.

Overgangsfase
•

Gebruik het regionaal casuïstiekoverleg om een ‘feedback-loop’ te organiseren over het
indicatieproces en de benodigde informatie in Wlz-aanvragen.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

49

•

Stimuleer als gemeenten het afsluiten van Wlz-contracten door zorgkantoren met betreffende
Jeugdwet-zorgaanbieders.

•

Begeleid als zorgkantoren in deze fase deze nieuwe zorgaanbieders met een
overgangsregeling wat betreft contractering om continuïteit van zorg te kunnen bieden.

•

Ga per jeugdregio gesprekken aan met zorgaanbieders en cliëntondersteuning over expertise,
informatie-uitwisseling voor Wlz-aanvragen en financiering.

•

Toets en pas waar nodig het proces van berichtuitwisseling tussen CIZ, zorgkantoren en
gemeenten bij indicatiestelling en overgang aan.

Structurele fase
•

Houd het regionaal casuïstiekoverleg in stand (mogelijk minder frequent), waarbij de focus komt
te liggen op passend zorgaanbod.

•

Maak als VNG goede afspraken met VWS over de uitname uit het gemeentefonds in de
structurele situatie en vooral over het opvangen van de financiële risico’s voor complexe
casussen voor met name kleinere gemeenten.

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

50

Bijlage A: Gesprekspartners
Interviews
Organisatie

Naam

BUCH-gemeenten

Annet Heijne

CZW-bureau (Zeeland)

Renske Fraanje en Lodewijck van Dijk

Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond

Ron van Zon en Mos Sarwari

Gemeente Alkmaar

Carola Rothe en Daniëlle van Oorschot

Gemeente Almere

Rob Bosmann

Gemeente Bergen op Zoom

Imke Huijbrechts

Gemeente Borsele

Gerda van Bambost

Gemeente Den Haag

Jeroen Meijerink en Amiet Soekhoe

Gemeente Ede

Geerdien van der Hijden

Gemeente Emmen

Linda Imming en Gea Jalving

Gemeente Goes

Miranda Traas en Corine Goedhart

Gemeente Groningen

Arne Tiel Groenestege

Gemeente Helmond

Rosalie Wagemans, Yvonne van Lanen, Astrid
Alberts en Charlotte van Deursen

Gemeente Langedijk

Carin Vollebregt

Gemeente Maastricht

Miranda Muitjens en Marie José Smeets

Gemeente Rhenen

Melanie Janssen

Gemeente Rotterdam

Diana van der Waal

Jeugdhulp Friesland

Antiena Hilbrandie

Regio Alkmaar

Betty Pols

Werkorganisatie Druten-Wijchen

Kimm van Akkeren, Gerien Nefkens en Alfred Kip

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

51

Begeleidingscommissie
Organisatie

Naam

Ministerie van VWS

Koen Boin, Jenny Bosma en Carola van den Brink

VNG

Lilian de Graauw

VNG Realisatie

Ellen Koster

CIZ

Rona Bosman en Georget Bouman

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

52

Bijlage B: Gebruikte bronnen
•

CIZ, Cliëntschetsen jeugdigen; Wet langdurige zorg voor jeugdigen met een psychische
stoornis, juli 2021

•

Bureau HHM, Jeugd-GGZ in de Wlz; Onderzoek naar de openstelling van de Wlz voor
jeugdigen met GGZ-problematiek, juni 2020

•

Ministerie van VWS, Memorie van Toelichting bij de Jeugdwet, Den Haag 2013

•

Ministerie van VWS, Factsheet ‘Toegang Wlz voor jeugdigen met een psychische stoornis, Den
Haag 2021

VNG Realisatie
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435, 2500 GK Den Haag
070 373 8008 | realisatie@vng.nl

53