Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

28 973

Toekomst veehouderij

Nr. 193

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2017
Op 31 oktober 2016 heb ik, mede namens de Staatssecretaris van
Economische Zaken, vragen van uw Kamer beantwoord over de stalbeoordeling1. Ik heb bij deze beantwoording toegezegd u te informeren over
de verdere verbetering van het systeem van stalbeoordelingen. In deze
brief doe ik verslag van de verbeteringen die ik in 2016 en begin 2017 heb
doorgevoerd in het systeem van de stalbeoordeling door de Technische
adviescommissie Regeling ammoniak en veehouderij (TacRav). Tevens
doe ik voorstellen voor nieuwe aanpassingen op weg naar een transparanter, effectiever en efficiënter stelsel van stalbeoordelingen. Hiermee wil
ik bevorderen dat stalsystemen die de emissie van ammoniak, fijnstof en
geur reduceren sneller toegang krijgen tot de markt en beschikbaar
komen voor veehouders. Met de aanpassingen kom ik tegemoet aan de
wensen van provincies en gemeenten en van fabrikanten van luchtwassers en vloersystemen. Een goed functionerend systeem voor
stalbeoordeling is van groot belang, mede gezien de uitkomsten van het
VGO-onderzoek dat is gepubliceerd op 7 juli 20162. Zoals reeds aangekondigd in de reactie op het VGO-onderzoek van 1 juni 20173 geef ik in
deze brief aan op welke wijze ik invulling zal geven aan de versnelling van
de erkenning van maatregelen voor het beperken van fijnstof. Deze brief is
tevens een vervolg op mijn brief van 15 januari 20164 over de voortgang
van de uitvoering van de motie Bisschop (SGP) en Dik-Faber (CU)5. De
brief geeft ook invulling aan de ondersteuning van het Manifest Gezonde
Leefomgeving Veehouderij in de regio FoodValley, zoals verzocht in de
motie Dik-Faber (CU)6.

1

Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 351.
Kamerstuk 28 973, nr. 181.
3
Kamerstuk 28 973, nr. 191.
4
Kamerstuk 33 037, nr. 175.
5
Kamerstuk 34 300 XII, nr. 52.
6
Kamerstuk 28 973, nr. 190.
2

kst-28973-193
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 973, nr. 193

1

Systeem van de stalbeoordeling
In de Regeling ammoniak en veehouderij (Rav) worden emissiefactoren
vastgesteld voor ammoniak uit stalsystemen. Het bevoegd gezag kan met
deze emissiefactoren toetsen of initiatiefnemers voldoen aan de diverse
regels voor ammoniak bij het starten of wijzigen van een veehouderij. Het
betreft regels in het Activiteitenbesluit, de Wet ammoniak en veehouderij,
het Besluit emissiearme huisvesting en de Natuurbeschermingswet.
Initiatiefnemers kunnen binnen de Rav ook een proefstal aanvragen voor
innovatieve stallen die geen emissiefactor voor ammoniak hebben.
Daarnaast worden ook emissiefactoren vastgesteld voor geur uit
veehouderijen in de Regeling geurhinder en veehouderij (Rgv) en
emissiefactoren fijnstof in de Regeling beoordeling luchtkwaliteit (Rbl).
Het bevoegd gezag gebruikt deze emissiefactoren om te toetsen op
geurnormen in de Wet geurhinder en veehouderij respectievelijk op de
normen voor fijnstof in de Wet milieubeheer.
De TacRav adviseert mij over het toekennen van proefstallen en emissiefactoren van stalsystemen. De advisering voor de Rav is formeel
vastgelegd in het systeem voor stalbeoordeling dat RVO.nl in mijn
opdracht uitvoert. De advisering door de TacRav voor de Rgv en de Rbl is
niet formeel vastgelegd in het systeem, maar vindt in de praktijk wel
plaats als er daartoe verzoeken bij RVO.nl binnenkomen. Het is binnen de
Rgv en de Rbl niet mogelijk een proefstal aan te vragen.
Noodzaak van systeemvernieuwing
Van veel kanten is afgelopen jaren kritiek geleverd op het systeem en de
uitvoering van de stalbeoordeling. Deze kritiek komt ook naar voren in de
knelpunten die zijn gesignaleerd in een adviesrapport van Berenschot. Dit
rapport heb ik als bijlage bij de eerder genoemde brief van 15 januari
20164 aan uw Kamer verzonden. Belangrijkste kritiekpunten zijn dat het
systeem innovaties van stalsystemen remt en dat het beoordelingsproces
weinig transparant is en een lange doorlooptijd heeft. Daarnaast
behoeven administratieve processen verbetering en dient het systeem
meer integraal te toetsen op duurzaamheidsthema’s. Andere kritiekpunten
zijn de schijnnauwkeurigheid van het systeem en het niet bemeten van
proefstallen.
In de brief van 15 januari 2016 heb ik u geïnformeerd over verbeteringen
en veranderingen die naar aanleiding van het rapport van Berenschot al in
2015 zijn ingezet. Deze verbeteringen betroffen: de beperking van de
proefstalregeling tot meer innovatieve systemen, het aanpassen van
administratieve processen voor de gewenste professionalisering, en de
afspraken met fabrikanten om daadwerkelijk metingen te verrichten voor
de vaststelling van emissiefactoren.
In deze brief ga ik in op de veranderingen die ik na de brief van 15 januari
2016 heb doorgevoerd, en op de voorstellen waarmee ik een oplossing wil
bieden voor de nog resterende knelpunten.
Verbeteringen beoordeling stalsystemen
Sinds begin 2016 heb ik op onderstaande punten veranderingen
doorgevoerd.
Opnemen van certificaten
Een belangrijk en veelgenoemd knelpunt, dat ook in het rapport van
Berenschot is genoemd, is het feit dat de Rav het op de markt brengen
van innovatieve systemen remt. De eerste ontwikkelaar maakt kosten om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 973, nr. 193

2

het stalsysteem te bemeten om een definitieve emissiefactor te krijgen.
Daarna kan eenieder een soortgelijk systeem nabouwen en op de markt
brengen zonder te meten. Zo’n systeem krijgt nu nog dezelfde factor.
Fabrikanten kunnen daarom huiverig zijn hun systeem in Nederland in de
markt te zetten, waardoor innovaties uitblijven.
Om dit knelpunt op te lossen, heb ik in de Rav de mogelijkheid opengesteld om een systeem met een certificaat op te nemen. Daarbij vindt de
reguliere beoordeling en advisering plaats om te borgen dat ook
systemen met een certificaat voldoen aan de vereisten van de Rav. Deze
verandering koppelt de prestaties van één bepaald systeem nadrukkelijk
aan één fabrikant. De emissiefactor hoort alleen bij het systeem van de
fabrikant die het certificaat bezit. Dit vormt een bescherming van
innovaties die ook in andere landen gangbaar is. Het creëren van een
gunstiger bedrijfseconomisch klimaat, waarin het loont om te innoveren,
stimuleert de continue technologische verbetering van staltechnieken. Het
opnemen van certificaten voor luchtwassers is relatief eenvoudig, omdat
gebruik kan worden gemaakt van het reeds bestaande DLG-certificaat.
Voor andere technieken zijn certificaten in ontwikkeling. In de
afgelopen periode heb ik betrokkenen geïnformeerd over de mogelijkheden van het systeem voor Verification of Environmental Technologies
for Agricultural Production (VERA). Het VERA-systeem, een samenwerkingsverband van Denemarken, Duitsland en Nederland, is bedoeld om
zekerheid te bieden aan gebruikers over prestaties van agrarische
technologie, en internationale markttoegang te bieden aan ontwikkelaars.
De Rav staat in de toekomst in principe open voor alle certificaten die
bijdragen aan de borging van prestaties van stalsystemen en daarbij
voldoen aan de uniforme vereisten van de Rav.
Naast de opname van certificaten binnen de Rav, is het aanvragen van
een octrooi op een nieuw concept voor fabrikanten een mogelijkheid om
ontwikkelde stalconcepten te beschermen. In het verleden zijn enkele
octrooien op stalconcepten verleend. RVO.nl zal fabrikanten daarom
informeren over de mogelijkheden van een octrooiaanvraag voor
stalconcepten.
Nauwkeurigheid emissiefactoren
Berenschot signaleerde dat de uitkomsten van emissiemetingen aan
stalsystemen een grotere onzekerheid vertonen dan de vastgestelde
emissiefactoren weergeven. Hierdoor ontstaat een schijnnauwkeurigheid.
Deze is het grootst bij de emissiefactoren van stallen voor melkrundvee.
Om dit knelpunt op te lossen, heb ik met betrokkenen de mogelijkheid
besproken van een nieuw systeem van emissieklassen gebaseerd op het
werkingsprincipe van de emissiereducerende maatregel. Uit de
gesprekken is gebleken dat het met de huidige kennis over systemen niet
mogelijk is om tot zo’n systeem over te gaan. Daarom heb ik als alternatief hiervoor het besluit genomen om emissiefactoren voor
melkrundvee bij nieuwe vaststelling af te ronden op hele getallen. Deze
afronding is voor de eerste keer toegepast in de wijziging van de Rav van
1 oktober 2016.
Aanpassing beoordelingssystematiek
Een veel gesignaleerd knelpunt is het proces van totstandkoming van
emissiefactoren dat voor veel aanvragers ondoorzichtig is en een lange
doorlooptijd kent. Dit geldt voor zowel het toekennen van de proefstalstatus als het vaststellen van emissiefactoren. Om dit knelpunt op te
lossen, heeft RVO.nl begin 2017 de beoordelingssystematiek aangepast.
De beoordeling van aanvragen vindt daarmee alleen nog plaats door het
inschakelen van technische adviseurs. RVO.nl bewaakt de uniformiteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 973, nr. 193

3

tussen beoordelingen door afwegingskaders beschikbaar te stellen en
beoordelingen hierop te toetsen. De eerdere eindstap in de advisering,
namelijk het overleg met deskundigen over een aanvraag in een vergadering van de TacRav, is komen te vervallen. Met deze stappen heeft
RVO.nl het proces transparanter gemaakt en de doorlooptijd van
beoordelingen verkort.
Voorstellen voor resterende knelpunten
In 2017 wordt gewerkt aan het doorvoeren van onderstaande veranderingen in het systeem van stalbeoordeling.
Verbreding beoordeling
Een knelpunt is dat er voor innovaties aan geur- en fijnstofreducerende
technieken geen formele integrale beoordeling plaatsvindt en dat er geen
proefstallen mogelijk zijn. Uit overleg met agrariërs, fabrikanten en
overheden is gebleken dat zij grote behoefte hebben aan een verbreding
van de beoordelingssystematiek om innovaties voor fijnstof en geur te
bespoedigen. Om bovenstaand knelpunt op te lossen, wordt op de eerste
plaats aan RVO.nl gevraagd de advisering voor fijnstof en geur verder te
formaliseren. Hiermee ontstaat op de korte termijn meer duidelijkheid en
bekendheid over deze advisering voor alle betrokkenen. Verder is voor de
beoordeling van de technieken het reducerende rendement van belang. Er
wordt daarvoor in 2017 onderzoek naar de werking van luchtwassers
uitgevoerd.
Tevens wordt ruimte gecreëerd voor het experimenteren met nieuwe
technieken voor de reductie van fijnstof zoals plaatsvindt in de FoodValley.
Daartoe wordt een aanpassing van de Rbl voorbereid. Hiermee worden
experimenten in nieuwe stallen mogelijk met één of meerdere, gecombineerde, technieken gericht op een gewaarborgde reductie van minimaal
30%.
Ook onder de Omgevingswet zal het beproeven van stallen mogelijk
blijven. De Rav en een proefstalregeling voor ammoniak en fijnstof zullen
worden opgenomen in de uitvoeringsregelgeving van de Omgevingswet.
Daarbij zullen metingen aan de proefstallen vereist blijven. Voorstellen
voor een verbreding met geur zullen op een later moment aan uw Kamer
worden voorgelegd.
Nieuwe systematiek door ontwikkelingen meettechniek en IT
Naast het verbeteren van het huidige systeem richt ik mij in 2017 ook op
mogelijkheden voor modernisering van het systeem, als gevolg van
nieuwe technologische ontwikkelingen. Innovaties op het gebied van
meetsensoren en in de IT lijken kansen te bieden voor drastische
veranderingen in de beoordelingssystematiek. Mogelijk kan in de
toekomst hiermee de beoordeling vooraf zelfs vervallen, omdat de
emissies permanent kunnen worden gemeten. Dit is ook in het belang van
ondernemers en medewerkers om te zorgen voor goede werkomstandigheden. Daarnaast biedt het ruimte voor een scala van maatregelen in de
stal, zoals management- en voermaatregelen. Een onderzoek naar de
perspectieven door deze nieuwe technologische ontwikkelingen zal
worden gestart. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij initiatieven op dit
gebied die reeds plaatsvinden in een aantal regio’s, zoals de FoodValley.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 973, nr. 193

4

Instelling werkgroep stalbeoordeling
In 2017 en daarna zal de stalbeoordeling verder worden gemoderniseerd.
Om het bedrijfsleven en overheden hierbij nauw te betrekken, zal RVO.nl
een werkgroep formeren. De werkgroep is bedoeld om input te leveren bij
de bewaking van de uitvoering van de stalbeoordeling en advies te geven
bij de verdere voorstellen voor de verbetering van het beoordelingssysteem. De werkgroep zal niet adviseren over individuele aanvragen. De
werkgroep kan wel advies geven over gebleken knelpunten en beoordelingskaders. Een definitief besluit over de voorstellen voor verdere
modernisering wordt pas genomen nadat de werkgroep hierover advies
heeft gegeven. Hierbij zullen ook de resultaten van de toetsing van de
verbetervoorstellen en de juridische en financiële uitvoerbaarheid van die
voorstellen worden betrokken.
Vervolg
Op korte termijn zal de professionaliseringsslag die is gemaakt, worden
getoetst. De uitkomsten van deze toetsing zullen in het najaar aan uw
Kamer worden gezonden. Hiermee wil ik uitvoering geven aan de
toezegging die ik heb gedaan bij de eerdergenoemde beantwoording7 aan
uw Kamer op uw vragen 15 en 17.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

7

Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 351.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 973, nr. 193

5