Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 774

Besluit congestiemanagement elektriciteit

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE

Ontvangen ter Griffie van de Tweede Kamer
op 3 mei 2011.
De voordracht voor de vast te stellen
algemene maatregel van bestuur kan niet
eerder worden gedaan dan op 2 juni 2011.
De ministeriële regeling kan niet eerder in
werking treden dan op 2 juni 2011.

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 mei 2011
Hierbij zend ik u een tweetal ontwerpen van regelgeving. De eerste1
betreft een ontwerpbesluit met nadere regels voor congestiemanagement
en voorrang voor duurzaam geproduceerde elektriciteit (Besluit congestiemanagement elektriciteit). Het tweede1 is een ontwerpregeling waarmee
een artikel wordt geschrapt omdat deze overbodig wordt vanwege het
ontwerpbesluit. Voor de inhoud van het ontwerpbesluit en van de
ontwerpregeling verwijs ik naar de toelichtingen.
De voorlegging geschiedt in het kader van de wettelijk voorgeschreven
voorhangprocedure in de Elektriciteitswet 1998 (artikel 24a, negende lid,
voor het ontwerpbesluit en artikel 26b, derde lid, voor de ontwerpregeling), en biedt uw Kamer tevens de mogelijkheid zich uit te spreken over
de ontwerpregeling en over het ontwerpbesluit voordat deze aan de Raad
van State zullen worden voorgelegd en vervolgens zullen worden
vastgesteld. De raad van bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit heeft advies uitgebracht over beide wijzigingen. Deze adviezen zijn
bijgevoegd.1

1

Het wetsvoorstel waarin congestiemanagement en voorrang voor
duurzaam is geregeld, is in november vorig jaar door de Eerste Kamer
aangenomen. Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel in de Eerste
Kamer is vooral de bepaling dat de kosten van congestiemanagement
terecht zouden komen bij de producenten die moeten participeren in het
systeem, onderwerp van discussie geweest. Naar aanleiding van vragen
van de Eerste Kamer heeft de Raad van State in haar voorlichting van
8 oktober 2010 (EK 31 904, H) gesteld dat deze kostenallocatie juridisch
gezien weliswaar lijkt te zijn toegestaan op basis van de Europese
regelgeving, maar heeft zij niettemin geadviseerd de Europese Commissie
te vragen om toetsing van de conformiteit met de Europese richtlijnen. In
het licht hiervan heb ik aan de Eerste Kamer en aan uw Kamer in
november vorig jaar (brief van 1 november 2010, TK 31 904 nr. 64 en brief
van 10 november 2010, EK 31 904, K) aangegeven bereid te zijn om de

kst-32 774-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 774, nr. 1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

1

twee onderdelen met betrekking tot de kostenallocatie van het
wetsvoorstel voorlopig niet in werking te laten treden.
Ik heb vorig jaar met uw Kamer afgesproken dat het principe van
voorrang voor duurzaam op zo kort mogelijke termijn in de praktijk
gebracht moet worden. Om de netbeheerders in staat te stellen dit in te
bouwen in het huidige systeem van congestiemanagement hebben ze
nadere regels nodig, die zijn vastgelegd in onderhavig conceptbesluit. Het
systeem waarbij de kosten van congestiemanagement worden gesocialiseerd op basis van de reeds bestaande standaard kostenbepalingen in de
Elektriciteitswet 1998 wordt voorlopig gehandhaafd. Dit tot het moment
dat duidelijk is hoe we de kostenallocatie definitief vorm kunnen gaan
geven. Met de huidige voorhangprocedure geef ik derhalve invulling aan
mijn eerdere toezegging om in ieder geval het principe van voorrang voor
duurzaam in de praktijk optimaal te faciliteren.
Achtergrond voorrang voor duurzaam
De wet van 2 december 2010 tot wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en houdende regels met betrekking
tot de voorrang voor duurzame elektriciteit, alsmede enkele andere
wijzigingen van deze wetten is op 17 december 2010 in het Staatsblad
gepubliceerd. Een van de onderdelen van deze wet is een artikel over
voorrang voor duurzame elektriciteit op het transportnet. De aanleiding
voor deze maatregel is het feit dat er in toenemende mate sprake is van
schaarste aan netcapaciteit. Dat komt onder meer omdat netbeheerders er
vaak langer over doen om het netwerk te verzwaren dan dat een
producent bezig is met het realiseren van een nieuwe installatie. Er kan
ook sprake zijn van plots wegvallende vraag in een regio, waardoor de in
die regio opgewekte energie elders heen moet. Verderop in het net kan
dat leiden tot congestie. Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement
en de Raad van 23 april 2009 ter bevordering van het gebruik van energie
uit hernieuwbare energiebronnen en houdende wijziging van en
intrekking van Richtlijn 2001/77/EG en Richtlijn 2003/30/EG roept lidstaten
op om drempels weg te nemen zodat het aandeel opgewekte elektriciteit
uit hernieuwbare bronnen wordt verhoogd. Een van de instrumenten die
deze richtlijn daartoe biedt is het geven van voorrang aan duurzaam
opgewekte elektriciteit bij het transport over het net. Dat houdt kort
gezegd in dat in geval van congestieproblemen op een bepaald netvlak,
elektriciteit uit hernieuwbare bronnen onbelemmerde toegang tot het net
behoudt, en dat de producent van elektriciteit uit niet-hernieuwbare
bronnen tijdelijk de productie moet verminderen. Om dat te realiseren
dienen de regionale netbeheerders en de netbeheerder van het landelijke
hoogspanningsnet congestiemanagement toe te passen. Aan dit systeem
zijn kosten voor de netbeheerder verbonden. De veruit grootste
kostenpost betreft de vergoeding die de netbeheerder betaalt aan de
producent van elektriciteit buiten het congestiegebied die meer moet
produceren dan deze eigenlijk van plan was.
De achtergrond hiervan is als volgt: producenten sluiten al ver van
tevoren leveringscontracten met hun klanten af. Een producent die als
gevolg van congestiemanagement minder mag produceren kan dus niet
feitelijk leveren, maar heeft nog wel een leveringscontract met zijn klant.
De netbeheerder zorgt vervolgens voor het opvullen van het «gat» door
een producent in een andere regio waar geen congestie is te vragen om
extra te produceren zodat de contractueel overeengekomen hoeveelheid
te leveren elektriciteit nagekomen kan worden. Dat deze producent die
extra capaciteit beschikbaar heeft komt meestal omdat zijn initiële
vraagprijs te hoog was, anders had hij deze hoeveelheid elektriciteit wel
eerder via de APX verkocht. Voor het niet hoeven produceren betaalt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 774, nr. 1

2

producent in het congestiegebied een vergoeding aan de netbeheerder.
Hij bespaart immers brandstofkosten. Deze prijs zal lager zijn dan de
vergoeding die een producent die extra gaat produceren zal vragen. Dat is
de reden dat de netbeheerder uiteindelijk met netto kosten zal blijven
zitten.
In artikel 24a van de wet is opgenomen dat deze kosten terecht komen bij
de producenten die participeren in het congestiemanagementsysteem.
Producenten van duurzame energie doen als uitgangspunt aan dat
systeem niet mee omdat zij voorrang genieten. In dat geval dragen ze ook
niet de kosten voor hun eigen voorrang. Alleen als er onvoldoende
niet-duurzame productie beschikbaar is om de congestie op te lossen,
moeten ook producenten van duurzame energie participeren.
Achtergrond ontwerpbesluit en ontwerpregeling
Het ontwerpbesluit is van belang om de netbeheerders in staat te stellen
op zo kort mogelijke termijn het principe van voorrang voor duurzaam in
de praktijk te kunnen toepassen in geval van congestie op het net. Om dat
te realiseren moeten de gezamenlijke netbeheerders voorstellen doen
voor het wijzigen van de voorwaarden op grond van artikel 31 van de
Elektriciteitswet 1998 (Netcode). Mijn planning is erop gericht dat de
betreffende regelgeving, te weten artikel 24a van de Elektriciteitswet 1998,
het ontwerpbesluit en de wijziging van de Netcode op 1 oktober 2011 in
werking zullen treden.
De ontwerpregeling betreft een wijziging van de Regeling inzake
tariefstructuren en voorwaarden elektriciteit met het oog op het
schrappen van artikel 18a. De betreffende bepaling was noodzakelijk als
tijdelijke maatregel tot het moment dat er een wettelijk vastgelegd regime
voor congestiemanagement zou zijn. In de toelichting bij artikel 18a is
reeds aangegeven dat artikel 18a niet voorzag in een volledig systeem van
congestiemanagement. Een definitief systeem, waarin ook het principe
van voorrang voor duurzaam besloten zou zijn, werd daarbij al aangekondigd. Artikel 24a van de Elektriciteitswet 1998 en het ontwerpbesluit
congestiemanagement elektriciteit voorzien hierin en daarmee vervalt de
noodzaak voor de betreffende bepaling in de regeling.
Met betrekking tot het onderwerp van kostenallocatie vindt op dit moment
overleg plaats met de Europese Commissie. Dit overleg is nog niet
afgesloten en ik beschik daarom nog niet over een formele reactie van de
Europese Commissie. Ik kan dus ook nog geen conclusies trekken die ik
met u kan delen. In het Europese kader is verder nog van belang dat de
Europese Commissie in september vorig jaar een verordening heeft
aangenomen (838/2010) betreffende het vergoedingsmechanisme voor
elektriciteitsstromen tussen transmissienetbeheerders en een gemeenschappelijke regelgevingsaanpak voor de transmissietarifering. In de
bijlage bij de verordening is een tariefplafond opgenomen voor het tarief
dat de hoogspanningsnetbeheerder in rekening mag brengen bij
producenten voor het gebruik van het transmissienetwerk. Momenteel
wordt in overleg met de NMa en de netbeheerder van het landelijke
hoogspanningsnet onderzocht in hoeverre dit tariefplafond van invloed is
op de discussie over de allocatie van congestiekosten.
Volgende stappen
Zodra het overleg met de Europese Commissie is afgesloten en ik mijn
analyse en voorstellen voor het vervolg gereed heb, zal ik in overleg met u
treden. Een aantal scenario’s is dan denkbaar:
1) de commissie ziet geen bezwaar in de oorspronkelijk voorgestelde
methode van kostenallocatie. In dat geval kunnen de beide kostengerelateerde artikelen alsnog in werking treden. In dat geval moeten die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 774, nr. 1

3

2)

artikelen ook nader worden uitgewerkt in de AMvB en dient deze later
dit jaar te worden aangepast.
de voorgestelde methode van kostenallocatie kan definitief niet
worden gehandhaafd. In dat geval zal ik met een voorstel komen
waarbij de keuzemogelijkheden liggen tussen het 100% neerleggen
van congestiekosten bij gebruikers of een bepaalde verdeling van
deze kosten tussen producten of tussen gebruikers en producenten.
Afhankelijk van de uiteindelijke keuze kan het zijn dat hiervoor de
AMvB ook moeten worden aangepast.

Ik ben mij ervan bewust dat de kans bestaat dat dit proces leidt tot het
tweemaal in relatief korte tijd behandelen van dezelfde AMvB. Om
voorrang op het net voor duurzame energie op korte termijn te
waarborgen, hebben we de AMvB echter als basis nodig. Het ontwerpbesluit is op dit moment de facto ontdaan van het onderwerp waarover de
meeste politieke discussie is geweest. Dat zou naar mijn mening een
voorspoedige behandeling in uw Kamer kunnen faciliteren. Ik verwijs u
naar de illustratie hieronder voor de samenhang tussen en indicatieve
planning van de verschillende stappen.
Illustratie: vervolgstappen en indicatieve planning

Huidige congestieprognoses
De eerdere prognoses met betrekking tot het optreden van daadwerkelijke
congestie worden door de netbeheerder van het landelijke hoogspanningsnet nog steeds gehandhaafd. Zo houdt TenneT TSO B.V. er nog
steeds rekening mee dat er vanaf april dit jaar op sommige momenten
capaciteitsschaarste zou kunnen optreden op de Maasvlakte. In deze regio
is de beschikbare netcapaciteit afhankelijk van een samenhang van
omstandigheden zoals het gereedkomen van nieuwe centrales, invloed
van de BritNed-kabel en de voortgang van de aanleg van de Randstad380-ring. In de Eemshaven kunnen soortgelijke risico’s op congestie
ontstaan in de loop van 2012, mede afhankelijk van de voortgang van de
bouw van nieuwe productie-installaties in dat gebied. TenneT verwacht
dat schaarstesituaties voorlopig nog sporadisch zullen zijn, maar in de
loop van 2012 wel ernstiger zouden kunnen worden en frequenter kunnen
gaan optreden. Het systeem van congestiemanagement op basis van
artikel 24a van de Elektriciteitswet zorgt er nu al voor dat de netbeheerders in situaties van transportschaarste een effectief marktmiddel in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 774, nr. 1

4

handen hebben om de voorzieningszekerheid en de netbalans op peil te
houden. Op dit moment ontbreekt daarbij vooralsnog de mogelijkheid om
onderscheid te maken tussen grijze en groene elektriciteit.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 774, nr. 1

5