Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-28

Defensieraad

Nr. 189

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 mei 2019
Inleiding
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken, het
verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) Defensie van 14 mei jl.
Op 14 mei kwam de Raad in Jumbo samenstelling bijeen en spraken de
Ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie gezamenlijk met hun
collega’s van de G5-Sahel landen over het vergroten van de betrokkenheid
van lidstaten in het licht van de verslechterende veiligheidssituatie in de
Sahel.
Voorts werd door de Ministers van Defensie, in aanwezigheid van de
plaatsvervangend secretaris-generaal van de NAVO, mevrouw Gottemoeller, gesproken over EU-NAVO samenwerking. Tot slot werd
gesproken over Permanent gestructureerde samenwerking (PESCO).
Aansluitend op de RBZ vond de ministeriële Steering Board van het
Europees Defensie Agentschap (EDA) plaats.
GEZAMENLIJK DEEL
De Sahel
Op 14 mei ontvingen de Europese Ministers van Buitenlandse Zaken en
Defensie hun collega’s van de G5-Sahel landen (Burkina Faso, Mali,
Mauritanië, Niger en Tsjaad) in Brussel. Laatstgenoemden benadrukten
dat terrorismebestrijding een lange termijn aanpak vereist en dat hun
inzet op veiligheid steeds zwaarder drukt op de nationale begroting,
hetgeen ten koste gaat van overige publieke diensten. Internationale steun
is dan ook onontbeerlijk.
De EU en EU-lidstaten benadrukten aan de zijde van de Sahel te staan
maar ook dat de regio zelf de primaire verantwoordelijkheid draagt voor
vrede en veiligheid. De EU onderstreepte voorts het belang van verdere

kst-21501-28-189
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-28, nr. 189

1

operationalisering van de G5-Sahel troepenmacht, inclusief de politiecomponent, met een zero tolerance voor mensenrechtenschendingen. Tevens
spraken Europese lidstaten de regio nadrukkelijk aan op het doorvoeren
van noodzakelijke hervormingen ter verbetering van het openbaar
bestuur, de veiligheidssector en het bevorderen van vrede.
Nederland onderstreepte dat interne en externe veiligheid nauw met
elkaar zijn verbonden en dat de uitdagingen in de Sahel gezamenlijk het
hoofd geboden moeten worden. Nederland vergroot zijn diplomatieke
presentie in de regio, ter ondersteuning van de geïntensiveerde, geïntegreerde samenwerking. Daarbij is de gezamenlijke verantwoordelijkheid
om snel concrete en zichtbare resultaten te behalen benadrukt.
DEFENSIE DEEL
EU-NAVO samenwerking
In aanwezigheid van de plaatsvervangend secretaris-generaal van de
NAVO, mevrouw Gottemoeller, werd gesproken over de stand van zaken
betreffende de samenwerking tussen de EU en de NAVO, met een focus
op hybride dreigingen.
De Hoge Vertegenwoordiger (HV) benadrukte het belang van goede
samenwerking tussen de EU en de NAVO en stelde dat het aanstaande
voortgangsrapport over de implementatie van de 74 concrete voorstellen
een goed fundament biedt voor verdere invulling van de samenwerking.
Gottemoeller onderstreepte dat hybride dreigingen sinds 2015 een van de
prioriteiten zijn van de NAVO en prees de samenwerking op dit gebied
tussen de EU en de NAVO. Gottemoeller benadrukte echter ook dat beide
organisaties zich verder moeten wapenen tegen hybride dreiging.
Vice-president Katainen stelde dat de EU-NAVO samenwerking nog nooit
zo sterk is geweest. Ook hij noemde de samenwerking op het gebied van
hybrid daarbij in het bijzonder en markeerde dat 20 van de 74 concrete
samenwerkingsvoorstellen gericht zijn op dit onderwerp. Eurocommissaris Bienkowska benadrukte eveneens dat hybrid een prioriteit is op de
agenda van de Europese Commissie en zegde toe zich in te blijven zetten
op het versterken van EU-NAVO samenwerking op dit vlak.
Lidstaten spraken steun uit voor de nauwe samenwerking tussen de EU
en de NAVO. Daarnaast was er aandacht voor desinformatie en de
noodzaak voor passende bestrijding hiervan. Het versterken van de
maatschappelijke weerbaarheid hiertegen werd als essentieel bestempeld.
Enkele lidstaten onderstreepten het belang van strategische communicatie richting de burgers, er gebeurt veel op het vlak van EU-NAVO
samenwerking, maar de burger ziet hier weinig van. Voorts werd een
oproep gedaan om het delen van gerubriceerde informatie tussen de EU
en de NAVO te vergemakkelijken.
PESCO
De Ministers van Defensie spraken tevens over de voortgang op het
gebied PESCO. Op basis van de nationale implementatieplannen (NIP) van
deelnemende lidstaten en de voortgangsrapportage over PESCOprojecten heeft de Hoge Vertegenwoordiger in april een eerste rapport
over de voortgang van PESCO opgesteld en zijn aanbevelingen voor de
tweede PESCO-projectcyclus geformuleerd. Deze aanbevelingen richten
zich op de concretisering van de output van PESCO-projecten en de
commitments waar deelnemende lidstaten aan moeten voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-28, nr. 189

2

Nederland heeft benadrukt dat PESCO een belangrijk instrument is, maar
bezien dient te worden in het hele spectrum van defensie-initiatieven.
PESCO-projecten dienen volgens Nederland bovendien een concrete
bijdrage te leveren aan het kunnen uitvoeren van missies en operaties.
Hiertoe is het wenselijk om in hogere mate dan nu het geval is prioriteiten
te stellen vanuit een gezamenlijke strategische politieke guidance. Voorts
heeft Nederland gesteld dat de lidstaten gebaat zijn bij een professionalisering van de selectieprocedure van PESCO-projecten.
Ook de mogelijke deelname van derde landen aan PESCO-projecten kwam
aan de orde, naar aanleiding van de moeizaam verlopende onderhandelingen over de voorwaarden hiervoor en zorgen die door partners zoals de
VS zijn geuit over dit thema. Het Raadsbesluit over de deelname van
derde landen aan PESCO-projecten is het nog ontbrekende onderdeel in
het PESCO-raamwerk. Veel lidstaten spraken steun uit voor de pragmatische, «open» aanpak die door Nederland en een relatief grote groep
gelijkgezinden wordt nagestreefd. Een kleine groep lidstaten blijft zich
inzetten voor een restrictieve benadering ten aanzien van de deelname
van derde landen aan PESCO-projecten. Vrijwel alle lidstaten wezen op
het belang van het afronden van de onderhandelingen en zowel de HV als
verschillende lidstaten spraken de wens uit om het Raadsbesluit over de
deelname van derde landen aan PESCO-projecten tijdens de Raad
Buitenlandse Zaken op 17 juni aanstaande aan te nemen. De discussie
onderstreepte het belang dat door een grote groep lidstaten wordt
gehecht aan de mogelijke deelname van strategische partners aan
PESCO-projecten.
EDA Steering Board
Tijdens de Steering Board van het Europees Defensie Agentschap (EDA)
werden de verschillende werkzaamheden besproken die het EDA
gedurende het afgelopen half jaar heeft uitgevoerd. De HV benadrukte dat
het EDA, in samenwerking met de lidstaten en de Europese Commissie,
veel focus heeft gelegd op het creëren van coherentie tussen de verschillende defensie-initiatieven.
De directeur van het EDA Domecq gaf aan dat de ontwikkelde Strategic
Context Cases een belangrijk instrument zullen worden voor het
aanbrengen van prioriteiten ten aanzien van capaciteitsontwikkeling. In de
Strategic Context Cases wordt uitgewerkt wat nodig is om bepaalde
prioriteiten op het gebied van capaciteitsontwikkeling gegenereerd te
krijgen. Daarnaast is er gewerkt aan het opzetten van een digitale
«marktplaats» voor lidstaten en bedrijven, voor het Europees Defensiefonds (EDF) en het industrieel ontwikkelingsprogramma (EDIDP), mede op
initiatief van Nederland. Hier wordt gepoogd vraag en aanbod betreffende
gezamenlijke capaciteitsontwikkelingsprojecten bij elkaar te brengen.
Eurocommissaris Bienkowska benadrukte dat er sprake is van goede
samenwerking tussen de Commissie, de Europese Dienst voor Extern
Optreden (EDEO) en het EDA ten aanzien van het EDF en de voorbereidende programma’s hierop. In de toekomst blijft deze samenwerking
essentieel, op deze wijze kan het EDF- werkprogramma zo goed mogelijk
worden ingezet voor het mitigeren van Europese capaciteitstekorten.
Bienkowska onderstreepte het belang van coherentie in nationale
defensieplannen. Lidstaten blijven eindverantwoordelijk voor het
mitigeren van de tekorten die door het EDA worden geïdentificeerd.
Europese defensie-initiatieven kunnen hieraan bijdragen, maar
Bienkowska riep lidstaten op ook zelf meer te gaan investeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-28, nr. 189

3

Meerdere lidstaten spraken hun steun uit voor het gedane werk van het
EDA, daarnaast werd het belang van coherentie tussen de verschillende
defensie-initiatieven bevestigd.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-28, nr. 189

4