Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 935

Beleidsdoorlichting Financiën

Nr. 64

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 november 2020
Hierbij ontvangt u de antwoorden op de aanvullende Kamervragen van de
Commissie Financiën over de plannen van aanpak van de beleidsdoorlichtingen 2021 van artikel 4 (Internationale financiële betrekkingen) en artikel
6 (Btw-compensatiefonds) (ingezonden 9 oktober 2020).
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

kst-31935-64
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 935, nr. 64

1

Beleidsdoorlichting artikel 4 (Internationale financiële betrekkingen)
De commissie constateert dat het plan van aanpak van de beleidsdoorlichting weinig informatie geeft over de focus (de «scope») van de
evaluatie en dat het pas over enkele jaren inzichten oplevert waarvan
geleerd kan worden. Bovendien lijkt de aanpak sterk te leunen op externe
evaluaties en zal deze naar verwachting vooral lessen opleveren op
processen waar de Minister van Financiën weinig invloed op heeft. Graag
zou de commissie een nadere toelichting ontvangen op de keuze voor de
focus van het onderzoek en de timing ervan.
De commissie onderschrijft het belang van een gedegen evaluatie van de
verschillende crisismaatregelen. Dit zou echter ook als een apart
onderzoek kunnen worden uitgevoerd zonder dat dit in plaats komt van
een reeds geplande beleidsdoorlichting. Ook benadrukt de commissie het
belang van beleidsdoorlichtingen voor inzicht in doelmatigheid en
doeltreffendheid van beleid, evenals verantwoordingsinstrument over het
gevoerde (eigen) beleid.
***
Uw commissie vraagt om een nadere toelichting op de keuze voor de
focus van het onderzoek en de timing ervan. Daarbij vraagt de commissie
zich af of de aanpak vooral lessen zou opleveren op processen waar
Nederland weinig invloed op heeft.
Het beleid dat op artikel 4 van de begroting van Financiën wordt verantwoord is vrijwel volledig op Europees of mondiaal niveau vormgegeven.
Bij de gedachtevorming over de invulling van de voor 2021 geplande
beleidsdoorlichting begin dit jaar is in eerste instantie vastgesteld dat er
sinds de vorige beleidsdoorlichting beperkte wijzigingen binnen het
begrotingsartikel plaatsgevonden hadden. Het uitbreken van de Covid-19
pandemie heeft juist voor forse wijzigingen gezorgd als gevolg van het
treffen van verschillende crisismaatregelen. Er is daarom gekozen voor
een strategische invulling van de beleidsdoorlichting van artikel 4, met
een focus op deze recent overeengekomen Europese en mondiale
crisismaatregelen in reactie op de financieel economische gevolgen van
de Covid-19 crisis. Dit betreft de crisismaatregelen van de Internationale
Financiële Instellingen (IFI’s) en Europese instellingen die opgenomen zijn
op de Financiënbegroting onder artikel 4, zoals deze ook te vinden zijn in
het overzicht coronamaatregelen onder hoofdstuk 2.1.2. van de Financiënbegroting 2021. Deze maatregelen die in EU of multilateraal verband zijn
overeengekomen hebben rechtstreekse gevolgen voor de Nederlandse
begroting en daarom is het van belang dat de overeengekomen maatregelen zowel doelmatig als doeltreffend zijn geweest. Hier zal in de analyse
die aan uw Kamer toegezonden wordt in 2024/2025 uitgebreid aandacht
aan worden besteed.
Voor het uitvoeren van deze analyse ben ik afhankelijk van informatie van
de IFI’s en de Europese instellingen. Het gaat om diverse en omvangrijke
maatregelen en deze organisaties beschikken over de relevante data voor
het uitvoeren van een gedegen evaluatie, bijvoorbeeld wat betreft het
gebruik en de uitvoering van de maatregelen. Zonder deze informatie zou
een zuiver nationale analyse slechts een beperkt beeld opleveren van de
werking van de maatregelen, en weinig mogelijkheden geven voor het
trekken van lessen. Omdat een beleidsdoorlichting een syntheseonderzoek is, zal uit de informatie van de Europese instellingen en de IFI’s
worden geput ten behoeve van de nationale beleidsevaluatie.
Daarbij geldt dat veel van de getroffen crisismaatregelen in ieder geval in
het komende jaar nog worden uitgevoerd. De effectiviteit van de
maatregelen zal in de periode na het aflopen van de maatregelen moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 935, nr. 64

2

blijken. Dat geldt zowel voor Europese maatregelen (zoals SURE van de
EU en de Pandemic Crisis Support van het Europees Stabiliteitsmechanisme, die beide in principe tot eind 2022 beschikbaar zijn en het
pan-Europees Garantiefonds uitgevoerd door de Europese Investeringsbank) als de mondiale maatregelen (bijvoorbeeld de maatregelen
zoals die genomen zijn door bijvoorbeeld het IMF via het verstrekken van
noodliquiditeit via het Rapid Financing Instrument en de Rapid Credit
Facility en de vergrote inzet van concessionele Poverty and Growth Trust
(PRGT) leningen aan lage inkomenslanden, waarbij ook Nederland een
aanvullende bijdrage heeft geleverd aan de PRGT-leningenaccount. De
eerste evaluaties van de maatregelen worden verwacht richting 2024. Met
het oog op bovenstaande is er voor gekozen om in 2024/2025 de
beleidsdoorlichting plaats te laten vinden.
De verwachting is dat met deze aanpak in 2024/2025 een analyse kan
worden opgesteld die zowel ingaat op de doeltreffendheid en doelmatigheid van de genomen maatregelen, als eventuele lessen naar de
toekomst toe. Doordat Nederland in zowel de IFI’s als de Europese
instellingen meebeslist over de vormgeving van het beleid en de
randvoorwaarden alsmede de uitvoering van dergelijke crisismaatregelen
kan de analyse een effectieve bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de
toekomstige Nederlandse inzet binnen de IFI’s en de Europese instellingen.
De exacte vormgeving van de beleidsdoorlichting zal in 2021 worden
uitgewerkt in de Strategische Evaluatie Agenda van het Ministerie van
Financiën.
Beleidsdoorlichting artikel 6 het Btw-compensatiefonds
Ten aanzien van het Plan van Aanpak van de beleidsdoorlichting van
artikel 6 is de commissie van mening dat de huidige opzet van de
beleidsdoorlichting nog onvoldoende garantie biedt ten aanzien van de
onafhankelijkheid. Uw commissie zou daarom graag meer informatie
ontvangen over de wijze waarop de onafhankelijkheid van de beleidsdoorlichting wordt geborgd en wat de betrokkenheid van de onafhankelijke
externe deskundige bij de beleidsdoorlichting is.
De onafhankelijkheid van de beleidsdoorlichting van artikel 6 wordt, in
navolging van artikel 3 van de RPE, op twee manieren gewaarborgd:
1. Alle betrokken partijen bij het Btw-compensatiefonds (BCF) nemen
zitting in de te vormen werkgroep. Hierdoor krijgen alle betrokkenen
een stem in het onderzoek. Op deze wijze worden de verschillende
invalshoeken goed geborgd, belangen tegen elkaar afgewogen en
een kritischere blik op de doorlichting gevormd en daarmee ook een
onafhankelijk onderzoek opgeleverd.
2. Daarnaast zal, conform artikel 3 van de RPE, een onafhankelijke
deskundige betrokken zijn bij het uit te voeren onderzoek. Gezien de
omvang van de beleidsdoorlichting lijkt het logisch om ten minste
één externe deskundige te betrekken die een oordeel velt over de
kwaliteit van de beleidsdoorlichting. Dit oordeel maakt onderdeel uit
van het uiteindelijke rapport, waarin ook toegelicht zal worden hoe de
deskundige tot zijn of haar oordeel is gekomen en dit zal de werkgroep meenemen in haar rapport.
Bij de vorige beleidsdoorlichting is een externe deskundige van het CPB
betrokken geweest. Destijds woonde deze deskundige de overleggen van
de werkgroep bij en voerde hij diverse gesprekken met andere deskundigen om zich een oordeel te vormen. Ook nu zal de externe onafhankelijke deskundige gevraagd worden om aan te sluiten bij de werkgroepbijeenkomsten.
***

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 935, nr. 64

3

Daarnaast heeft de commissie de suggestie gedaan om aandacht te
schenken aan externaliteiten die meer inzicht geven in de afweging van de
decentrale overheden om te kiezen voor in- en uitbesteding. Daarbij zou in
het bijzonder bekeken kunnen worden welke invloed de uitbreiding van
het takenpakket van decentrale overheden daarop heeft. Dit om te
garanderen dat de beleidsdoorlichting duidelijke meerwaarde heeft en
bijdraagt aan het leerproces in de beleidscyclus.
In het verleden is er uitgebreid onderzoek1 gedaan naar de effectiviteit van
het BCF op afwegingen die Nederlandse gemeenten en provincies maken.
De conclusie van dit onderzoek was dat het BCF een adequate oplossing is
voor de btw-verstoring voor een groot deel van de activiteiten van
gemeenten en provincies. Het onderzoek concludeerde tevens dat een
direct verband tussen het bestaan van het BCF en uitbesteding niet is
vastgesteld omdat gemeenten een groot aantal motieven kunnen hebben
om taken al dan niet uit te besteden. Door de geringe beleidsmatige
wijzigingen zijn er geen redenen om dit onderzoek op dezelfde schaal te
herhalen. De conclusies uit dit onderzoek zijn nog actueel.
Sinds de invoering van het BCF hebben zowel de gemeenten als
provincies diverse extra taken overgedragen gekregen vanuit het Rijk. De
vraag welke invloed de uitbreiding van het takenpakket van de decentrale
overheden heeft op het BCF en de keuze tot in of uitbesteden (alsmede
onderlinge samenwerking) is daarom zeker relevant. Zoals aangegeven in
het Plan van Aanpak zal de beleidsdoorlichting daarom hiertoe ingaan op
de ontwikkeling van de benutting van het BCF. Dit in het bijzonder als
gevolg van de uitbreiding van het takenpakket (zoals de decentralisaties in
het Sociaal Domein in 2015) van de decentrale overheden en de gevolgen
daarvan voor de keuze tot in- of uitbesteden (alsmede onderlinge
samenwerking).
Daarnaast zal deze beleidsdoorlichting ook de ontwikkeling van het
plafond2 in relatie tot de uitputting van het BCF in de afgelopen periode
nader onderzoeken. Iets wat in de voorgaande beleidsdoorlichting niet
mogelijk was vanwege de recente invoering van het plafond.

1

Wassenaar (2011) The Dutch VAT compensation fund and municipalities» contracting out
decisions.
2
Sinds 2015 is er een plafond gesteld aan de uitgaven binnen het BCF. Het plafond volgt de
ontwikkeling van het Gemeentefonds en het Provinciefonds en wordt aangepast voor
overhevelingen van taken die gepaard gaan met onttrekkingen of toevoegingen aan het BCF.
Het plafond is op dit moment, evenals het accres, bevroren voor de jaren 2020 en 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 935, nr. 64

4