Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1721
Vragen van het lid Wiersma (VVD) aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over techniekopleidingen die ingehaald worden door nieuwe
ontwikkelingen (ingezonden 29 maart 2017).
Antwoord van Minister Bussemaker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 26 april 2017)
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Techniekopleidingen ingehaald door nieuwe
ontwikkelingen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de zorgen geuit in het artikel dat het middelbaar beroepsonderwijs
zich niet snel genoeg kan aanpassen aan de wensen van het afnemend
beroepenveld? Wat heeft u gedaan om het onderwijs beter aan te laten
sluiten?
Antwoord 2
Een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt blijft een stevige
uitdaging, zelfs voor het Nederlandse beroepsonderwijs dat op dit punt
internationaal hoge waardering oogst. Ik heb deze aansluiting dan ook
onderdeel gemaakt van een verbeteragenda voor het mbo. Hierover heb ik u
eerder geïnformeerd in mijn brief over een toekomstbestendig mbo.2 In deze
brief heb ik onder andere maatregelen aangekondigd om de responsiviteit
van het mbo te verhogen, zodat onderwijsinstellingen beter in staat zijn om
in te spelen op de groeiende dynamiek op de arbeidsmarkt. Ik heb met dit
doel de kwalificatiestructuur herzien, waardoor er meer ruimte is ontstaan
voor vernieuwing. Onder andere door de introductie van keuzedelen en de
start van het experiment cross-overs hebben scholen nu meer ruimte om aan
de actuele behoefte van de regionale arbeidsmarkt te voldoen. Daarnaast heb
ik het door mij ingestelde Regionaal investeringsfonds mbo, waarmee ik de
afgelopen jaren 100 miljoen euro heb geïnvesteerd in innovatieve publiek-

1
2

ah-tk-20162017-1721
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

FD van 27 maart 2017
kamerstuk 31 524, nr. 250

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

private samenwerking in het mbo, met nog een jaar verlengd voor 2018. Dit
heb ik gedaan vanuit mijn overtuiging dat innovaties vooral in de regio en
samen met het bedrijfsleven vorm krijgen. De regeling werpt zijn eerste
vruchten af, zoals u heeft kunnen lezen in de evaluatie die ik op 10 februari
2017 naar uw Kamer heb gezonden.3 Ten slotte wil ik u wijzen op de
maatregelen uit het Techniekpact van afgelopen kabinetsperiode, zoals de
verbeterde aansluiting van het vmbo op het mbo in doorlopende leerlijnen in
de techniek en het behoud van de hogere bekostiging van technische
mbo-opleidingen.
Vraag 3
Deelt u de mening dat we hadden kunnen zien aankomen dat techniekopleidingen worden ingehaald door nieuwe ontwikkelingen en daarmee onvoldoende aansluiten op wat er in de beroepspraktijk gevraagd wordt?
Antwoord 3
Zoals hierboven geschetst heb ik concrete maatregelen genomen die het mbo
helpen bij deze uitdagingen. Mbo-instellingen zijn daardoor steeds beter in
staat om aan te sluiten op de behoefte van de arbeidsmarkt. Naast maatregelen vanuit OCW, vraagt dit vraagstuk echter ook om een beroepenveld dat
verantwoordelijkheid neemt om mee te werken aan oplossingen. Bijvoorbeeld
door aan afgestudeerden aantrekkelijke beroepsperspectieven aan te bieden,
bbl-plekken en stageplekken te creëren, docenten stage te laten lopen om
up-to-date beroepskennis op te doen, de nieuwste technieken en materialen
beschikbaar te stellen voor studenten en andere vormen van samenwerking
met onderwijsinstellingen aan te gaan. Ik daag de werkgevers in de techniek
dan ook uit om hier concreet invulling aan te geven. Samen moeten we
zorgen dat Nederland ook in de toekomst verzekerd is van voldoende goed
opgeleide technici.
Vraag 4
Bent u bekend met het VVD Pamflet Toekomstproof MBO, aan u overhandigd
in 2014?
Antwoord 4
Ja.
Vraag 5
Hoe beoordeelt u de daarin al in 2014 genoemde oplossingen om leerlingen
klaar te stomen voor de banen van «morgen»? Bent u het ermee eens dat
deze belangrijk zijn om het mbo toekomstproof te maken?
Antwoord 5
Zie de antwoorden op vragen 2 en 6.
Vraag 6
Deelt u de opvatting dat er een stevige wijziging van het mbo-bestel nodig is,
naar een systeem dat flexibel kan inspelen op een veranderende vraag? Deelt
u de mening dat daarin ook private aanbieders opleidingen kunnen aanbieden die via vraagfinanciering publiek gefinancierd worden?
Antwoord 6
Ik deel deze mening niet. Het Nederlandse mbo-onderwijs is van hoog
niveau. Voor het antwoord op uw vraag over het publiek financieren van
private onderwijsaanbieders via vraagfinanciering verwijs ik u naar mijn
Kamerbrief Een responsief mbo voor hoogwaardig vakmanschap uit 2015
waarin ik heb gereageerd op onder andere de voorstellen uit het VVD pamflet
Toekomstproof mbo.4
Daarnaast heb ik u eerder geïnformeerd over de voortgang van het beleid
omtrent Leven Lang Leren in mijn brief Voortgangsrapportage Leven Lang
Leren.5 Hierin komt de inzet van vraagfinanciering als instrument aan de

3

kamerstuk 31 524, nr. 310
Kamerstuk 31 524, nr. 250
5
Kamerstuk 30 012, nr. 72
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

orde. Omtrent het onderwerp van vraagfinanciering zijn er ook recent
adviezen verschenen van de Commissie vraagfinanciering mbo6 en de SER7.
Het volgende kabinet zal uw Kamer nader informeren over deze adviezen.
Vraag 7
Deelt u de opvatting dat we in het mbo moeten overgaan op een systeem
van accreditatie (gebruikelijk in het hoger onderwijs) in plaats van ingewikkelde en landelijke kwalificatiedossiers zoals nu het geval is? Kunt u dit
toelichten?
Antwoord 7
Nee, die opvatting deel ik niet. De kwalificatiestructuur in het mbo borgt de
civiele waarde van diploma’s maar biedt ook voldoende ruimte voor eigen
invulling van het opleidingsprogramma door de instelling en de stakeholders
in de regio. Door de verbreding en flexibilisering van de kwalificatiedossiers
en de invoering van keuzedelen, is deze ruimte verder toegenomen. Een
systeem van accreditatie is niet minder ingewikkeld dan de huidige
kwalificatiestructuur en examinering in het mbo en de waarborgen voor
onderwijskwaliteit zijn niet per definitie beter in een accreditatiestelsel. Zoals
eerder gemeld ben ik van mening dat elementen van een accreditatie-/
visitatiesysteem, wel nuttig en bruikbaar zijn voor het mbo ter versterking van
de kwaliteitscultuur.8 Daarbij denk ik bijvoorbeeld aan audits en peer reviews.
Hiermee wordt ook al ervaring opgedaan in de mbo-sector, bijvoorbeeld via
de stichting Kwaliteitsnetwerk mbo waar mbo-instellingen al instellingsaudits
bij elkaar doen.
Vraag 8
Hoe beoordeelt u de zorgen dat de vraag naar technisch geschoold personeel
sneller groeit dan het onderwijs aan kan?
Antwoord 8
Ik deel deze zorgen en die heb ik ook al eerder met uw Kamer gedeeld. Al
geruime tijd is er sprake van een mismatch tussen vraag en aanbod van
technisch geschoold personeel. Daarom heb ik in 2013 het Techniekpact
ondertekend samen met werkgevers, werknemers, onderwijsinstellingen en
de ministeries van EZ en SZW. Inmiddels blijkt dat de aanpak van het
Techniekpact succesvol is, steeds meer jongeren kiezen voor een technische
opleiding. Veruit de meeste jongeren die kiezen voor de bèta/techniek kunnen
starten met de opleiding van hun eerste keuze. In het mbo geldt dit zelfs voor
alle jongeren, mits zij (in het geval van een bbl-opleiding) een leerwerkplek
kunnen vinden.
Wel wil ik opmerken dat het aantal ingevulde bbl-plekken fors is teruggelopen, waardoor opleiden in de praktijk een stevige teruggang heeft gekend. De
bbl is bij uitstek een opleidingsroute die bij de technische sector past. Ik roep
werkgevers dan ook op om niet alleen de mismatch te agenderen, maar om
ook zelf hun deuren open te zetten voor jongeren om in de praktijk te leren. Ik
zal hen hierbij ondersteunen middels een bbl-offensief, zoals eerder
aangekondigd in de kabinetsreactie op adviezen van de SER en Onderwijsraad.9 Wat ook in het oog springt, is dat we technici kwijtraken doordat zij na
hun opleiding niet doorstromen naar een technisch beroep. Van de technisch
opgeleiden jonger dan 35 jaar gaat 32% aan de slag in een niet-technisch
beroep, zo staat te lezen in de Monitor Techniekpact 2016 die ik uw Kamer
eerder heb toegezonden.10 Het is aan het bedrijfsleven om afgestudeerde
technici een aantrekkelijk perspectief te bieden.

6

Het advies van de Commissie vraagfinanciering mbo is met uw Kamer gedeeld bij brief van
11 april 2017 (Kamerstuk 31 524, nr. 314)
7
SER-advies, Leren en ontwikkelen tijdens de loopbaan: een advies over postinitieel leren, publicatienr. 17/04, Den Haag: SER, 2017
8
Kamerstuk 34 402, nr. 6.
9
kamerstuk 31 524, nr. 312
10
kamerstuk 32 637, nr. 249

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Vraag 9
Hoe beoordeelt u de zorgen dat wanneer meer jongeren voor techniek
zouden kiezen er onvoldoende docenten in de technische vakken zouden zijn
om hen te onderwijzen? Welke oplossingen ziet u voor een dergelijk
scenario?
Antwoord 9
Ik deel deze zorgen. In onze brief over de onderwijsarbeidsmarkt van
29 november 2016 hebben de Staatssecretaris en ik uw Kamer over de
arbeidsmarktontwikkelingen en (verwachte) toekomstige tekorten in de
verschillende onderwijssectoren geïnformeerd.11 In het Plan van aanpak
lerarentekort dat op 24 februari jongstleden naar uw Kamer is verstuurd,
wordt een aantal oplossingsrichtingen en acties voorgesteld die ook
bijdragen aan het tegengaan van dreigende tekorten aan docenten techniek.12
Specifiek met betrekking tot docenten techniek en het beroepsonderwijs
verwacht ik veel van een regionale aanpak waarbij (v)mbo-instellingen,
lerarenopleidingen en bedrijfsleven samenwerken om nieuwe doelgroepen te
interesseren en te mobiliseren voor het technisch docentschap, om een
flexibel en modulair opleidingsaanbod voor deze doelgroepen te ontwikkelen
en om de mobiliteit tussen bedrijfsleven en beroepsonderwijs te vergroten
(circulaire carrières, hybride docenten). Komend najaar wordt u geïnformeerd
over de uitvoering en uitwerking van de acties in dit plan.
Vraag 10
Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat belangrijke innovatieve
bedrijven als Tesla in Nederland geen monteurs kunnen vinden, omdat een
opleiding inhoudelijk niet aansluit? Deelt u de opvatting dat dit er op termijn
toe zou kunnen leiden dat bedrijven zich hier niet vestigen, omdat er
onvoldoende gekwalificeerd personeel beschikbaar is? Deelt u de mening dat
dit moet worden meegenomen in de fundamentele wijzigingen die nodig zijn
in het mbo?
Antwoord 10
Het Nederlandse mbo-stelsel is gebaseerd op intensieve samenwerking
tussen onderwijs en bedrijfsleven. Dit biedt ook kansen voor bedrijven als
Tesla om voldoende gekwalificeerd personeel te borgen. Het (georganiseerd)
bedrijfsleven praat en besluit mee over de eisen die aan toekomstig
personeel worden gesteld, omdat zij deelnemen aan de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB).

11
12

kamerstuk 27 923, nr. 232
kamerstuk 27 923, nr. 245

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4