{Gemeente

Afdeling
Onderwerp

RO&U/
Advies Winningsplan Groningen gasveld 2016

uronlngen
~

~

'\

Bezoekadres

Zuiderdiep98
Openingstijden

Z•e gemeente.gronlngen.nl

Ministerie van Economische Zaken
Energie en Omgeving

Postadres

Postbus
Groningen

Postbus 2040 1
2500 EK S GRAVENHAGE

Telefoon

14050
E·ma I la dre s

info@groningen.nl
Website

Telefoon
Datum

(050) 367 83 31

Bîilage(n)

Ons kenmerk

2 7 ME f 2016 Uw brief van 19-04-2016

Geachte

5712374

gemeente.groningen,nl

Uw kenmerk

,

Op 19 april 2016 hebben wij van u het verzoek ontvangen om advies uit te
brengen op het Winningsplan Groningen gasveld 2016. Wij zijn u erkentelijk
voor dit verzoek. Vanwege de zorg die over de directe en indirecte gevolgen
van de gaswinning voor inwoners, ondernemers en eigenaren in de gemeente
Groningen, maakt ons college gebruik van dit adviesrecht. In de bijlage vindt
u ons rapport Advies Winningsplan Groningen gasveld 2016.
Met ons advies hopen we bij te dragen aan een meer transparante
besluitvorming door uw minister. Transparante besluitvorming draagt naar
onze mening bij aan het terugwinnen van het vertrouwen van onze inwoners.
Uit ons advies blijkt echter dat er nog een lange weg te gaan is.
Ons college ziet dat in de afgelopen vier jaar veel wetenschappelijk
onderzoek is gedaan. Dat zien we terug in het winningsplan 2016. Het is juist
dan ook teleurstellend dat nog onvoldoende duidelijk is wat gaswinning en de
effecten daarvan betekent voor de veiligheid en het veiligheidsgevoel van
onze inwoners en de schade aan huizen en panden in de gemeente Groningen.
Dit geldt in het bijzonder voor de specifieke situatie ten aanzien van
meedaagse bouw en zogenaamde 'soft-storey'gebouwen (bijvoorbeeld wonen
boven winkels en bedrijven).
De door de NAM berekende verschillen in dreiging en risico's van december
2015 en van het huidige winningsplan roepen bij ons college vragen op.
Daarom onderschrijven wij nogmaals het belang van onathankelijke validatie
van alle NAM-onderzoeken op een zo kort mogelijke termijn. Ons college
bepleit dan ook voor het oprichten van een onafhankelijk kennisinstituut,
gelieerd aan de Groningse kennisinstellingen.

B adza1de
Onderwerp

1 \an 3

{Gemeente

uronlngen

~

Wij zien dat. ondanks de wettelijke verplichting. de NAM geen maatregelen
heeft aangegeven om schade te voorkomen. Zij gaat er voetstoots \anuit dat
licht tot matige schade " broadly acceptable·· is. Dit onderschrijft nogmaals
(zie onze brief' an 13 april 2016, kenmerk 20 16-19519) dat het ,·an belang is
dat het Rijk op alle onderdelen op korte termijn met heldere en eenduidige
kaders komt. Kaders voor een integraal en consistent veiligheidsbeleid met
harde termijnen waarbinnen eventuele versterking gerealiseerd moet zijn.
maar ook met betrekking tot acceptatiecriteria en afhandelingstermijnen \·oor
schade. Alleen dan kan toetsing van gaswinning plaatsvinden en kunnen wc
werken aan een betere acceptatie en perceptie van deze onvrij,,iiJige risico's.
Bij het vergroten van de acceptatie hoort ook voldoende risicocompensatie:
regelingen die vanuit de overheid en maatschappelijke organisaties worden
opgesteld en waarvoor voldoende middelen beschikbaar zijn om continuïteit
te garanderen. Na de publicatie van de nieuwe (witte) NPR ziet ons college
wederom stagnatie in nieuwbouwprojecten optreden. De NAM heeft na de
witte NPR eenzijdig de tijdelijke nieuwboU\\Tegeling aangepast, zonder
gezamenlijk overleg met uw ministerie en de gemeente. Dit terwijl de
tijdelijke regeling tot op dat moment duidelijkheid en rust bood.
De gemeente Groningen als economische motor van het Noorden \\Ordt
hierdoor in zijn ontwikkeling belemmerd doordat investeringen \\Orden
uitgesteld of afgeblazen. Dit levert een wezenlijke bedreiging op voor de
gehele economie van het Noorden, naast de onzekerheid en onrust die dit
veroorzaakt bij kopers en particuliere ontwikkelaars.
Wij bepleiten bij de NCG en het Rijk het onverkort doorzetten van tijdelijke
nieU\vbouwregeling, zoals vorig jaar overeengekomen met het Ministerie mn
Economische Zaken en NAM.
In het kader van de in Nederland noodzakelijke energietransitie ontbreekt
volgens ons in het gaswinningsplan een strategie om versneld de gaswinning
afte bouwen. Versnelde beëindiging van de gaswinning in Nederland kan de
energietransitie een grote stap vooruit helpen. In Groningen hebben wij
daartoe uiteenlopende initiatieven ontplooit en gestimuleerd. zoals ook
benoemd in het meerjarenprogramma van de NCG.

(Gemeente

Bladzijde

uronlngen

3 van 3

"-J

Onderwerp

Wij adviseren u de alternatieven voor gaswinning expliciet en transparant te
betrekken in uw afweging en zo snel mogelijk een plan te maken voor de
atbouw van de gaswinning.

roet,
ethouders van Groningen,

~---

de burgeme ster,
Peter den 0 a~s:r.te;;;n~---

CC. raad van de gemeente Groningen

de secretaris,
Peter Teesink

Bijlage.
Advies Winningsplan Groningen Gasveld 2016
Gemeente Groningen

1

Inhoud

Inleiding .................................................................................................................................................. 4
Samenvatting ......................................................................................................................................... 4
Hoofdadvies ........................................................................................................................................... 7
Onderbouwing van ons advies ............................................................................................................. 8
1. Algemeen ........................................................................................................................................... 8
1.1 Bestuurlijke documenten ............................................................................................................. 8
2. Ontbrekende zaken ............................................................................................................................ 9
2.1 Ontbrekende onderwerpen risicobeoordeling .......................................................................... 9
2.2 Gebrek aan kaders ........................................................................................................................ 9
3. Veiligheid .......................................................................................................................................... 10
3.1 Veiligheid algemeen .................................................................................................................. 10
3.2 Maatschappelijke impact en leefbaarheid .............................................................................. 11
3.3 Economische impact .................................................................................................................. 13
3.4 Rapport Maatschappelijk veiligheidsrisico .............................................................................. 13
3.5 Veilig wonen en leven ............................................................................................................... 14
3.6 Risicoanalyse gebouwen ........................................................................................................... 14
3.7 Vallende objecten ....................................................................................................................... 16
3.8 Industrie ...................................................................................................................................... 17
3.9 Kritische infrastructuur .............................................................................................................. 18
4. Productieniveau ............................................................................................................................... 20
4.1 Doorgerekende scenario's ......................................................................................................... 20
4.2 Productiehoeveelheid ................................................................................................................ 21
4.3 Verwachte aantal bevingen ....................................................................................................... 22
4.4 Grond- en gebouwversnellingen .............................................................................................. 23
4.5 Leveringszekerheid .................................................................................................................... 24
5. Versterking ....................................................................................................................................... 26
5.1 Voortgang inspectieprogramma ............................................................................................... 26
5.2 Voortgang versterkingsprogramma ......................................................................................... 26
5.3 Onderzoek ................................................................................................................................... 27
5.4 Scholen ....................................................................................................................................... 28
6. Regelingen ........................................................................................................................................ 29
6.1 Regelingen algemeen ................................................................................................................ 29
6.2 Nieuwbouwregeling ......................................•............................................................................ 29
6.3 Koopregeling .............................................................................................................................. 29
6.4 Regeling achterstallig onderhoud· woonfonds ...................................................................... 30
6.5 Regeling waardevermeerdering ............................................................................................... 30
7. Schade .............................................................................................................................................. 31
7.1 Wettelijk criterium ...................................................................................................................... 31
7.2 Voorkomen schade .................................................................................................................... 31

2

7.3 Omvang en aard schade ............................................................................................................ 32
8. Meet- en regelprotocol .................................................................................................................... 34
8.1 Protocol ....................................................................................................................................... 34
8.2 Dashboard................................................................................................................................... 34
8.3 Sig naaiparameters ..................................................................................................................... 34
9. Study and Data Acquisition Plan .................................................................................................... 36

3

Inleiding
Bij brief van 19 april 2016 heeft u ons college gevraagd een advies te geven op het
Winningsplan Groningen Gasveld 2016 (winningsplan), zoals NAM dat heeft opgesteld en u dat
ons heeft doen toekomen. Met dit adviesrecht wordt vooruitgelopen op de wijziging van de
Mijnbouwwet Daaruit maken wij op dat u waarde hecht aan de visie van lokale en regionale
overheden inclusief de veiligheidsregio Groningen en de waterschappen als het gaat om het
ingrijpende dossier van de gaswinning in het Groningenveld.
Wij zijn u erkentelijk dat u in een vroegtijdig stadium van uw besluitvorming ons om advies
vraagt op het winningsplan 2016 van de NAM. Wij maken graag gebruik van dit adviesrecht
vanwege de zorg die wij hebben over de directe en indirecte gevolgen van de gaswinning op
het leven van de inwoners van het gebied. Hoewel in de afgelopen periode meer aandacht is
gekomen voor de veiligheid en het welzijn van onze inwoners, menen wij blijvend te moeten
aandringen om de positie van de inwoners centraal te stellen. Ons advies zal om die reden dan
ook breed zijn en zich niet beperken tot een beoordeling van de technische inzichten op de
winning en de omstandigheden waaronder dit kan plaatsvinden, maar vooral gericht zijn op de
lokale en regionale effecten. Daarbij moet worden opgemerkt dat wij hebben gemeend geen
nacalculatie te laten doen van de berekeningen in het winningsplan met bijbehorende addenda
door een (onafhankelijke) derde deskundige partij. Dit laten wij in dit stadium graag over aan
andere door u gevraagde adviseurs.
Wij vertrouwen erop dat u het advies behandelt conform de relevante bepalingen van de
Algemene wet bestuursrecht en de overwegingen uit ons advies transparant meeweegt in uw
besluit.
Leeswijzer
Wij hebben onze bevindingen, hoofdconclusies en hoofdadvies samengevat in het eerste
hoofdstuk. In de analyse daarachter treft u een uitgebreidere beoordeling aan van het
winningsplan met op onderdelen deelconclusies en -adviezen.
Wij wijzen u daarnaast op de begeleidende brief van ons college (kenmerk 5712374),waarin wij
een aantal onderdelen van dit advies voor de gemeente Groningen benadrukken.

Samenvatting
Vanuit betrokkenheid en zorg en oprechte belangstelling hebben wij de rapporten intensief
bestudeerd. Uitgangspunten voor het beoordelen van het winningsplan zijn voor ons:
de vier sporen benoemd door de commissie Meijer;
het bestuurlijk akkoord "Herstel van vertrouwen, vertrouwen op herstel, januari 2014
inclusief de aanvulling hierop van februari 2015;
de aanbevelingen uit het rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) d.d.
18 februari 2015;
de uitspraak van de Afdeling Rechtspraak van de Raad van State (Raad van State) d.d.18
november 2015;
het Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen van de
Nationaal Coördinator Groningen (NCG) d.d. 18 december 2015.
In het kader van bovenstaande en uw meerdere malen herhaalde toezegging het afgelopen jaar,
zou veiligheid voor inwoners de belangrijkste invalshoek moeten zijn van het winningsplan.
Veiligheid van inwoners en het voorkomen van schade gaat vóór alles. Alle andere aspecten
moeten daaraan ondergeschikt zijn, waaronder economische aspecten en leveringszekerheid.
Veiligheid wordt door de OvV breed gedefinieerd in termen van objectieve- en subjectieve
veiligheid, respectievelijk het uitblijven van lichamelijk letsel ten gevolge van aardbevingen en
gemoedsrust van bewoners. "Het gaat om veiligheid van burgers. Kunnen zij erop rekenen dat

4

incidenten worden voorkomen, schade wordt beperkt, risico's worden beheerst en
onzekerheden worden verkend?" U hebt hierop gereageerd met: "De Raad heeft met haar
rapportage en aanbevelingen vooral willen bereiken dat bij activiteiten in de diepe ondergrond
nu en in de toekomst het veiligheidsbelang voldoende aandacht krijgt'". U heeft alle
aanbevelingen uit het rapport van de OvV overgenomen. Veiligheid van de inwoners staat
heden ten dage volgens u en NAM voorop bij gaswinning en besluitvorming daaromtrent. NAM
heeft de aanbevelingen rond de versterking van het veiligheidsbelang, erkenning en
communicatie van onzekerheden volgens eigen zeggen geïntegreerd in het winningsplan 2016 2 •
De OvV geeft over het erkennen van onzekerheden en communiceren de volgende toelichting 3:
Onzekerheid en het reduceren ervan dienen uitgangspunten te zijn van het handelen van
betrokken partijen, ook in de communicatie naar burgers. Onderzoek over onzekerheden en het
daaraan verbinden van maatregelen is daarbij van cruciaal belang volgens de Raad. Onderzoek
mag geen excuus zijn om geen maatregelen te treffen of besluiten uit te stellen. Zij pleit
derhalve ook voor het hanteren van het voorzorgsprincipe in dat geval "Better safe than
sorry"4 • Dat betekent in de communicatie over onzekerheden in samenspraak met deskundigen
en risicodragers zoeken naar manieren van beheersing van het risico. Communiceren met
burgers moet volgens de OvV meer zijn dan alleen voorlichting geven.
Bovenstaande in ogenschouw nemende hebben wij samengevat de volgende bevindingen
gedaan bij bestudering van het plan. We hebben ook geconstateerd dat in het winningsplan
nog een aantal essentiële onderdelen ontbreekt en het plan gepaard gaat met veel
onzekerheden die betrekking hebben op een veilige gaswinning:
• De risicobeoordeling is niet compleet en richt zich vooral op bovengrondse maatregelen
ten aanzien van gebouwen en productiefaciliteiten. NAM spreekt over "veiligheid voor
bewoners in voldoende mate gewaarborgd". NAM benadrukt daarmee vooral één kant
van de medaille namelijk de effectmaatregelen ten aanzien van de kwetsbaarheid
bovengronds. Hiermee wordt voorbijgegaan aan een belangrijke constatering van de
OvV, die zegt dat technische, bouwkundige en andere maatregelen noodzakelijk zijn
maar geen voldoende voorwaarde zijn om het vertrouwen van de Groningse bevolking
in de veiligheid van gaswinning en daarbij betrokken partijen te herstellen.
• Schade is veel meer dan het voorkomen van ernstige schade aan gebouwen. Het betreft
ook psychosociale schade van inwoners, economische schade van de regio en
reputatieschade.
• In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd.
NAM bepaalt daarmee zelf welk niveau van acceptatie daarbij aan de orde is. Er wordt
geen aandacht geschonken aan maatregelen om schade door bodembeweging te
voorkomen dan wel te beperken, terwijl dit een voorschrift in de Mijnbouwwet is.
• Het plan geeft onvoldoende aan welke maatregelen aan de andere kant van de medaille,
het beperken van de dreiging door gaswinning, worden genomen om schade en
onveiligheidssituaties te voorkomen.
• Naast een complete risicobeoordeling ontbreken in de technische beschouwing over
veiligheid:
o een aangepast risicomodel gebouwen met tweede schudtafeltest;
o toetsingskader vallende objecten;
o toetsing· en normenkader industrie en infrastructuur;
o aanpassing risicomethodiek 5•
• Er lopen nog veel studies en onderzoeken naar essentiële vraagstukken om op een
veilige wijze gaswinning te realiseren en schade te beperken.

1 Brief minister aan Tweede Kamer, 18 februari 2015
2 Winningsplan Groningen Gasveld 2016, pag.B
3 Onderzoeksraad voor de Veiligheid, Aardbevingsrisico's in Groningen; Onderzoek naar de rol van

veiligheid van burgers in de besluitvorming over gaswinning (1959·2014), 18 februari 2015, pag. 10
4 Onderzoeksraad voor de Veiligheid, Aardbevingsrisico's in Groningen; Onderzoek naar de rol van
vei ligheid van burgers in de besluitvorming overgaswinning (1959·2014), 18 februari 2015, pag. 68
5 Terug naar de regio: Risicomethodiek Aardbevingen Groningen, NAM, februari 2015

5

•
•

•

•

•

•

•

Studies, onderzoeken en conclusies worden door NAM georganiseerd en getrokken.
Een onafhankelijke validatie ontbreekt.
En ondanks stappen die reeds zijn gezet, is nog steeds onderzoek gaande naar de
aardbevingsbestendigheid van de industriële installaties bij BRZO-bedrijven en overige
risicovolle inrichtingen en is nog geen geaccepteerde norm gerealiseerd.
Ook voor de kritische infrastructuur bestaan nog veel vraagtekens en ontbreekt het aan
een transparant toetsing- en normenkader. Bovendien is het onduidelijk welke
cumulatieve effecten aan de orde kunnen zijn bij calamiteiten.
Met waardering voor uw inspanningen en met begrip voor de complexiteit, is
desondanks nog geen consistent risicobeleid geformuleerd aan de hand waarvan
besluitvorming in het kader van risicobeheersing kan worden getoetst.
Het productieniveau en de productieverdeling op korte en lange termijn worden niet
gemotiveerd vanuit veiligheidsperspectief. Bestaande onzekerheden lijken niet
meegewogen in voorstellen.
Communicatie over onzekerheden blijft beperkt tot de opsomming van onzekerheden
zonder aan te geven welke (alternatieve) maatregelen worden voorgesteld en hoe deze
onzekerheden worden gewogen in het voorstel voor de gaswinning. Er is nauwelijks
aandacht voor de subjectieve veiligheid van burgers.
Onbetwist is dat een verlaging van het productieniveau leidt tot meer veiligheid en
minder schade. In het winningsplan is onvoldoende onderzocht wat de mogelijkheden
van productiebeperking zijn.

Vanuit maatschappelijk oogpunt moeten wij helaas constateren dat NAM in haar winningsplan
nauwelijks oog heeft gehad voor de effecten op de veiligheidsbeleving, de schadebeperking en
het welzijn van inwoners. De rapportage met bijbehorende addenda kent vooral een technisch
invalshoek en gaat daarmee voorbij aan de maatschappelijke impact en de maatschappelijke
acceptatie, terwijl met name bij het Groningengasveld deze zeer zwaar weegt, zoals ook de OvV
aangeeft. De eerste resultaten van het onderzoek door het Groningerperspectief (RUG) geven
aan dat het welzijn van inwoners wordt geschaad en vooral bij inwoners die te maken hebben
met meervoudige schades. Behoudens met betrekking tot de landbouworganisaties geeft NAM
niet aan welke maatregelen worden getroffen om schade en onveiligheidssituaties te
voorkomen. Er wordt zelfs uitgegaan van mogelijke verhoging van de productie van 27 naar 33
bcm terwijl in die situatie minimaal de schade zal toenemen, zowel in omvang als in ernst. Een
onderbouwing hierbij ontbreekt, terwijl ook u in uw aanbiedingsbrief d.d. 19 april 2016 bij het
winningsplan 2016 aan de Tweede kamer zegt dat: "Echter, gegeven de ontwikkelingen in
Groningen is het vanuit het oogpunt van het voorkomen van risico's ten gevolge van de
beweging van de aardbodem op voorhand niet aannemelijk dat het nog vast te stellen
winningsniveau boven het huidige winningsniveau uitkomt"6 • NAM redeneert hier ons inziens
vanuit het economisch belang en het maatschappelijk effect, de maatschappelijke acceptatie en
de veiligheidsrisico's worden niet belicht en daarmee wordt de gaswinning onvoldoende vanuit
het brede perspectief veiligheid en risicobeheersing, zoals beoogd door de OvV, benaderd.
Het is wellicht te verwachten dat NAM in het winningsplan redeneert vanuit haar commercieel
belang. NAM dient echter ook maatschappelijk verantwoord te opereren. Dit komt in het
winningsplan onvoldoende tot uitdrukking. Wij verwachten dat u in uw besluit uw
maatschappelijke verantwoordelijkheid duidelijk naar voren laat komen.
Samenvattend concluderen wij dat bij het opstellen van het winningsplan de maatschappelijke
impact en maatschappelijke acceptatie onvoldoende is beschouwd en meegewogen. Het
winningsplan gaat uit van a) een te beperkt veiligheids· en schadebegrip en b) veel meer van
mitigatie en compensatie van schade, dan van voorkomen van schade en aantasting van
veiligheid. Wie de veiligheid echt vooropstelt, streeft naar minimalisatie van de gasproductie,
omdat onweersproken vaststaat dat alleen op die manier aardbevingen zo veel als mogelijk
voorkomen kunnen worden met als doel de veiligheid te waarborgen en schade te beperken. In
december 2015 heeft u aangegeven dat u een dalende lijn in de gasproductie wilt inzetten en
een perspectief op alternatieven bieden. Wij verwachten een krachtige, concrete invulling
hiervan op korte termijn.
6 Bri efTK, 19 apri l2016, DGETM-E0/16060541

6

Tot slot willen wij opmerken dat het meet- en regelprotocol, bedoeld als
risicobeheersingssysteem, conform het voorstel een instrument dreigt te worden dat gebruikt
wordt voor een besluit om de productie te verhogen als de aardbevingsactiviteit, het
versterkingsprogramma en de schadeafhandeling ongeveer de verwachtingswaarde betreffen.
Daarbij is het protocol reactief terwijl juist het voorkomen van grotere gevolgen aan de orde
moet zijn. Wij zijn van mening dat verhoging van productie enkel en uitsluitend kan
plaatsvinden via een gewijzigd of nieuw winningsplan van NAM waarop uw instemming
noodzakelijk is en waartegen de reguliere rechtsmiddelen openstaan.

Hoofdadvies
Onze bevindingen afgewogen hebbende en uitgaande van de geformuleerde uitgangspunten
komen wij tot het volgende hoofdadvies:
Wij adviseren u vanwege de bestaande omissies, bestaande onzekerheden en het ontbreken
van een beschouwing en weging van de maatschappelijke effecten:
Primair:

niet in te stemmen met het winningsplan Gaswinning Groningen Gasveld 2016
zoals het nu voorligt;

Subsidiair:

vanwege de grote onzekerheden en ontbrekende onderdelen slechts in te
stemmen met het winningsplan door het hanteren van het voorzorgprincipe
"Better safe than sorry" en daarbij:
1. de productie aanzienlijk te beperken ten opzichte van het huidige
productieniveau, waarbij concreet, op korte termijn, invulling wordt gegeven
aan de dalende lijn in de productie die u hebt toegezegd en het perspectief
op alternatieven 7;
2. een termijn te stellen aan het winningsplan;
3. het meet- en regelprotocol niet leidend te laten zijn voor het nemen van een
tussentijds besluit voor verhoging van de productie, maar besluiten
uitsluitend te nemen op basis van nieuwe winningsplannen;
4. te voorzien in onafhankelijke validatie van onderzoeken en bevindingen;
5. NAM, binnen een door u gestelde termijn, onvolkomenheden te laten
aanvullen.

In onderstaande hoofdstukken vindt u de onderbouwing van ons hoofdadvies en overige
adviezen.

7 Brief TK, 18 december 2015

7

Onderbouwing van ons advies
1.Aigemeen

Als gevolg van de aardbevingen zijn in de provincie Groningen veel documenten en rapporten
verschenen die een kader zijn gaan vormen voor het beleid van de overheden op dit terrein.
Bestuurlijk is een aantal documenten volgtijdelijk verschenen en vastgesteld. Juridisch zijn
eveneens uitspraken gedaan die het beleid beïnvloed hebben en moet wet- en regelgeving te
allen tijde worden geëerbiedigd. Wij hebben het winningsplan beoordeeld in het licht van deze
kaders.
1.1 Bestuurlijke documenten

De commissie Meijer heeft in het rapport "Vertrouwen in een duurzame toekomst" een uitweg
gewezen uit de penibele situatie waarin Noord-Oost Groningen zich bevindt als gevolg van de
aardbevingen. Deze weg bestaat uit vier basale sporen:
1. vergroting van de veiligheid en preventief versterken van huizen en gebouwen;
2. verbetering van de schadeafhandeling en waardevermeerdering;
3. verbetering van de leefbaarheid;
4. verbetering van het economisch perspectief.
In navolging op dit rapport zijn in het bestuurlijk akkoord 'Vertrouwen in herstel. herstel van
vertrouwen' door het ministerie van economische zaken, provincie en gemeenten afspraken
gemaakt voor de invulling van de vier sporen.
Deze bestuurlijke afspraken zijn in januari 2014 gemaakt in reactie op de toename van het aantal
en de kracht van de bevingen. In februari 2015 is dit akkoord aangevuld met een aanvullend
maatregelenpakket. Deze bestuurlijke akkoorden vormen het breed aanvaarde bestuurlijke
kader voor gaswinning uit het Groningenveld. Daarom moeten het winningsplan en zijn
effecten passen binnen en aansluiten op de afspraken die gemaakt zijn.
In februari 2015 doet de OvVeen aantal aanbevelingen over de wijze waarop het
veiligheidsvraagstuk bij aardbevingen beter aangepakt moet worden. Deze aanbevelingen zijn
door u overgenomen
Op 18 november 2015 bepaalt de Raad van State dat de winning terug moet naar 27 bcm en dat
u een nieuw winningsbesluit moet nemen voor 1 oktober 2016. De uitspraak van de Raad van
State maakt duidelijk dat u bij de besluitvorming de bescherming van de grondrechten dient te
betrekken8 • Hiermee wordt duidelijk dat de maatschappelijke impact direct samenhangt met de
hoogte van de gaswinning. De Raad van State verwijst hierbij uitdrukkelijk naar de
besluitvorming waar u nu voor staat.
In december 2015 is het Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansriik Groningen
van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) vastgesteld. In het Nationaal Bestuurlijk overleg
van 15 december 2015, voorafgaande aan de vaststelling van het Meerjarenprogramma, heeft u
aan de twaalf aardbevingsgemeenten en de provincie aangegeven te willen werken aan een
perspectief dat tot vermindering van de gaswinning leidt.
Wij adviseren u:
1. genoemde documenten als aanvullend toetsingskader te gebruiken;
2. uw toezegging, te werken aan een perspectief tot verdere vermindering van de
gaswinning, gestand te doen;
3. de bescherming van de grondrechten, expliciet en transparant, zo te betrekken in uw
afweging dat dit leidt tot een veilig niveau van gaswinning.

8 Uitspraak Raad van State, Onderdeel C, rechtsoverwegingen 36, 39.5 en 41 .6

8

2. Ontbrekende zaken
2.1 Ontbrekende onderwerpen risicobeoordeling
In het winningsplan en de addenda worden de veiligheidsrisico's beschreven. De beschouwing
over de veiligheid richt zich met name op gebouwen en op productiefaciliteiten van NAM. In
deze beschouwing ontbreken nog veel onderwerpen:
aangepast risicomodel gebouwen met tweede schudtafeltest;
- toetsingskader vallende objecten;
gevolgen van repeterende kleinere bevingen;
onderzoek, toetsings-en normenkader industrie en infrastructuur;
aanpassing risicomethodiek Aardbevingen Groningen van NAM;
- volledige risicoanalyse.
Voor gebouwen geldt dat de risicoparagraaf ingaat op risico's in of nabij deze gebouwen (inside
local personal risk) en niet op het totale individuele risico (overall individu al risk) waarbij alle
aardbeving gerelateerde risico's worden meegenomen. NAM geeft aan dat zij voor de
berekening van de risico's in of nabij gebouwen nog niet alle gegevens heeft ingevoerd en
medio 2016 met een verbeterde versie komt.
Uit het winningsplan blijkt dat er nog geen inzicht is in:
effect gelijkmatige productie;
Mmax (maximum magnitude).
Conclusie:
De risicobeoordeling is onvolledig. NAM geeft dit in het winningsplan zelf ook aan. Er is
gefocust op de beoordeling van risico's voor gebouwen, terwijl er voor industrie en
infrastructuur noch eentoetsings-en normenkader is, noch een volledig onderzoek naar de
aardbevingsbestendigheid is uitgevoerd. Ook is er geen toetsingskader voor vallende objecten.
Wij concluderen dat deze essentiële punten in de beoordeling van de risico's ontbreken.
Voor de beoordeling van de risico's is het zeer belangrijk dat er snel inzicht komt in de
verwachte maximale zwaarte van de bevingen en inzicht in het effect van een gelijkmatige
productie. Het is van belang te weten of het aantal aardbevingen en de zwaarte door een
gelijkmatige productie werkelijk verminderd worden. Op dit moment is dat slechts een
verwachting.
Wij adviseren u:
4. NAM op te dragen een volledige risicoanalyse uit te voeren en deze transparant te
toetsen aan het risicobeleid;
5. de volledige risicoanalyse te laten valideren door een onafhankelijk
kennisplatform/instituut
2.2 Gebrek aan kaders
De Raad van State geeft in zijn uitspraak aan 'dat met het ontbreken van een op risico's van
gaswinning toegesneden beleidskader, doorslaggevend is of de minister zijn afweging als
zodanig, op goede gronden maakt' 9 • Er is op dit moment nog steeds geen op risico's van
gaswinning toegesneden beleidskader geformuleerd. Met het ontbreken daarvan, is het aldus
de Raad van State des te belangrijker dat afwegingen als zodanig, op goede gronden gemaakt
kunnen worden.
We hebben in bovenstaande paragraaf geconstateerd dat een aantal documenten, behorend bij
het winningsplan ontbreekt. Ten aanzien van de uitgevoerde berekeningen in het winningsplan
9 Raad van State, Uitspraak 201501544/1/A4, 18 november 2015, rechtsoverweging 22.1

9

bestaan nog grote onzekerheidsmarges. Ook ontbreekt een beleids· en toetsingskader voor ons
advies. Hier hebben wij u met de brief van 15 april 2016 al op gewezen. U geeft in uw brief van
2 mei 2016 aan dat deze in de maak is, maar dat dit een complexe aangelegenheid is. De
termijn waarop de kaders gereed zijn, onzekerheidsmarges geminimaliseerd zijn en
ontbrekende stukken aangevuld zijn, is onbekend. Het winningsplan is hiermee nog steeds
gebaseerd op teveel onzekerheden.
Conclusie:
Als gevolg van het ontbreken van beleid, het ontbreken van de benodigde toetsingskaders èn
het ontbreken van goede gronden, concluderen wij dat instemming met dit winningsplan zoals
het voorligt, niet acceptabel is. De veiligheid van de inwoners van Groningen is met dit
winningsplan niet gegarandeerd.
Wij adviseren u:
6. op korte termijn de kaders voor een consistent risicobeleid vast te stellen, waarin alle
aardbeving gerelateerde risico's zijn meegenomen.

3. Veiligheid
3.1 Veiligheid algemeen
De OvV en de NCG doen beide in hun rapporten uitspraken over de veiligheid van de inwoners.
Het eerste uitgangspunt van de NCG in het Meerjarenprogramma is 'veiligheid voorop'. Het
betreft hier de veiligheid van de gebouwen waar inwoners veilig moeten kunnen wonen en
leven. Met het versterkingsprogramma wordt invulling gegeven aan het weer veilig kunnen
wonen in het gebied.
De OvV concludeert in haar onderzoek 10 dat tot 2013 aardbevingen door betrokken partijen bij
de gaswinning niet als veiligheidsvraagstuk werd gezien, maar als probleem van lichte schade
dat vergoed moest worden. In uw reactie op het rapport aan de Tweede Kamer (18·02·2015)
erkent u deze conclusie. Betrokken partijen gingen volgens de OvV daarmee voorbij aan de
onzekerheden waarmee de risico·inschatting werd omgeven.
Veiligheid wordt door de OvVbreed gedefinieerd in termen van objectieve· en subjectieve
veiligheid, respectievelijk het uitblijven van lichamelijk letsel ten gevolge van aardbevingen en
gemoedsrust van bewoners. NAM heeft de aanbevelingen rond de versterking van het
veiligheidsbelang, erkenning en communicatie van onzekerheden volgens eigen zeggen
geïntegreerd in het winningsplan 2016 11 •
De OvVgeeft over het erkennen van onzekerheden en communiceren de volgende toelichting 12 :
Onzekerheid en het reduceren ervan dienen uitgangspunten te zijn van het handelen van
betrokken partijen, ook in de communicatie naar burgers. Onderzoek over onzekerheden en het
daaraan verbinden van maatregelen is daarbij van cruciaal belang. Onderzoek mag geen
excuus zijn om geen maatregelen te treffen of besluiten uit te stellen. De OvV pleit derhalve ook
voor het hanteren van het voorzorgsprincipe in dat geval "Better safe than sorry" 13• Dat
betekent in de communicatie over onzekerheden in samenspraak met deskundigen en
risicodragers zoeken naar manieren van beheersing van het risico. Communiceren met burgers
moet volgens de OvV meer zijn dan alleen voorlichting geven.

10
Onderzoeksraad voor de Veiligheid, Aardbevingsrisico's in Groningen; Onderzoek naar de rol van
veiligheid van burgers in de besluitvorming over gaswinning ( 1959·20141, 18 februari 2015
11
Winningsplan Groningen Gasveld 2016, pag.8
12 Onderzoeksraad voor de Veiligheid, Aardbevingsrisico' s in Groningen, februari 2015, pag. 10
13 Onderzoeksraad voor de Veiligheid, Aardbevingsrisico' s in Groningen, februari 2015, pag. 68

10

Conclusie:
Uit het winningsplan blijkt dat er nog veel onzekerheden zijn met betrekking tot veilige
gaswinning.
Er wordt veel aandacht besteed aan de bovengrondse maatregelen, gelieerd aan het
Meerjarenprogramma van de NCG. NAM spreekt over "veiligheid voor bewoners in voldoende
mate gewaarborgd". NAM benadrukt vooral één kant van de medaille namelijk technische en
bouwkundige maatregelen. Hiermee gaat NAM voorbij aan een belangrijke constatering van de
OvVdie zegt dat technische, bouwkundige en andere maatregelen noodzakelijk zijn, maar geen
voldoende voorwaarde zijn om het vertrouwen van de Groningse bevolking in de veiligheid van
gaswinning en daarbij betrokken partijen te herstellen. Het plan geeft onvoldoende aan welke
maatregelen aan de andere kant van de medaille van gaswinning worden genomen om schade
en onveiligheidssituaties te voorkomen.
Het productieniveau op korte en lange termijn wordt onvoldoende gemotiveerd vanuit
veiligheidsperspectief. Bestaande onzekerheden lijken niet meegewogen in voorstellen.
Communicatie over onzekerheden blijft beperkt tot de opsomming van onzekerheden zonder
aan te geven welke maatregelen worden voorgesteld en hoe deze onzekerheden worden
gewogen in het gaswinningsvoorstel. Er is nauwelijks aandacht voor de subjectieve veiligheid
van burgers.
Wij adviseren u:
7. NAM op te dragen, binnen een door u gestelde termijn, expliciet en transparant te
onderbouwen op welke wijze bestaande onzekerheden meewegen tot voorgestelde
productieniveaus met betrekking tot een veilig gaswinningsniveau. En daarbij aan te
geven welke maatregelen NAM voorziet om onveilige situaties en zoveel mogelijk
schade te voorkomen;
8. de subjectieve veiligheid van bewoners expliciet en transparant mee te nemen in uw
afweging zodat dit leidt tot een veilig niveau van gaswinning en bijbehorende
veiligheidsbeleving;
9. bestaande onzekerheden en missende factoren expliciet en transparant zo te betrekken
in uw afweging, dat dit leidt tot een veilig niveau van gaswinning en hierbij het
voorzorgprincipe zoals gedefinieerd door de OvV te hanteren.

3.2 Maatschappeliike impact en leefbaarheid
Het winningsplan gaat niet of nauwelijks in op de maatschappelijke effecten van het huidige
winningsniveau. De gevolgen van de gaswinning doen veel met de inwoners en hebben effect
op de leefbaarheid van het gebied. Bij het voorgestelde winningsniveau blijven
veiligheidsrisico's bestaan zoals wij in dit advies onderbouwen en zal er ook in de toekomst
veel nieuwe en herhaalde schade optreden. Met name het aantal schadegevallen (70% tot 100%
schades in bepaalde plaatsen) heeft een onmiskenbare maatschappelijke impact. Hetzelfde zal
gelden voor de verwachting dat bij een productie van 27 bcm de komende vijf jaren zich elke
twee weken een beving groter dan M1 ,5 zal voordoen en in 2035 zich nagenoeg elke tien dagen
een beving groter dan M1,5 zal voordoen.
Gevolgen voor het maatschappelijk teven komen terug in onder meer het Woningmarkt en
leefbaarheidsonderzoek aardbevingsgebied Groningen van januari 2016. Uit dit rapport blijkt
dat 29% van de bewoners in het aardbevingsgebied zich onveilig voelen. Dit komt door:
• onzekerheid over veiligheid in de eigen woning;
• onzekerheid over verantwoordelijkheid voor schade aan derden door vallende
elementen;
• onzekerheid over veiligheid van industrie en dijken;
• het gevoel dat de veiligheidsnorm in Groningen lijkt af te wijken van de rest van
Nederland.
Tevens blijkt uit het onderzoek dat van de inwoners 10% zeker en 28% misschien binnen twee
jaar wil verhuizen. Landelijk liggen deze percentages op respectievelijk 7% en 16%. 45% van de

11

ondervraagden noemt de aardbevingen als een van de belangrijkste redenen. Dit heeft grote
effecten op de leefbaarheid van het gebied.
In april 2016 heeft de Rijksuniversiteit Groningen het eerste rapport uitgebracht van Gronings
Perspectief een onderzoek over gezondheid, veiligheidsgevoelens en toekomstperspectief van
Groningers in alle 23 gemeenten in de provincie. Uit dit onderzoek komt naar voren dat 86%
van de respondenten tevreden is over de buurt of het dorp waar men woont. Echter vertoont
14% van de respondenten met meervoudige schade gezondheidsklachten tegen 9%
respondenten zonder schade. Dit betekent dat ongeveer anderhalf keer zoveel mensen in het
gebied aardbevingsgerelateerde gezondheidsklachten heeft. 13% van de mensen met
meervoudige schade kampen met een slechte geestelijke gezondheid tegen 9% zonder schade.
Groningers met aardbevingsschade hebben een somberder toekomstperspectief, ze
verwachten in de toekomst nog meer last te krijgen van aardbevingen.
Uit de jaarrapportage 2015 van de Onafhankelijke Raadsman blijkt dat in 2015 51,7% meer
klachten zijn binnengekomen. In tegenstelling tot 2014 komen de klachten in 2015 niet alleen uit
het kerngebied rond Loppersum maar uit meerdere gemeenten verspreid in de provincie en
betreffen het meestal klachten over NAM. De Onafhankelijke Raadsman constateert dat de
sociaal-maatschappelijke gevolgen van de gaswinning groter zijn geworden. In veel klachten
klinkt frustratie en boosheid door, inwoners geven soms aan de moed te verliezen en voelen
zich machteloos. Er is een groep getroffen mensen die de grens van hun incasseringsvermogen
heeft bereikt. Het gaswinningsdossier heeft een stevige impact op de psyche van deze
inwoners. "De algehele sfeer binnen de gaswinningsproblematiek is er in 2015 niet beter op
geworden."
Genoemde rapporten tonen de negatieve maatschappelijke effecten van de aardbevingen op de
inwoners uit Groningen aan.
Ook verwachten wij dat de uitspraak van NAM in het winningsplan over de toenemende Cschades in relatie tot afnemende aardbevingen een effect op de inwoners zal hebben. De
indeling naar A-, B- en C-schades wordt niet inhoudelijk onderbouwd met criteria. Inwoners
kunnen zich onheus bejegend voelen en niet gerespecteerd voor alle ellende die ze als gevolg
van de aardbevingen dagelijks ervaren. Naar onze mening ontbreekt hier bij NAM het gevoel
voor maatschappelijke sensitiviteit of wordt hier een eerste signaal gegeven dat op termijn leidt
tot hardere stellingname en wijzigingen in het productieniveau.
De maatschappelijke gevolgen zijn niet voor alle gemeenten hetzelfde. In het kerngebied leeft
een deel van de inwoners met een gevoel van onveiligheid en boosheid vanwege het feit dat
men "schade op schade" aan hun huis te verwerken heeft. Aan de randen van het gebied leven
gevoelens van boosheid en machteloosheid, ook vanwege het afwijzen danwel niet in
behandeling nemen van hun schademelding.
Wij lezen in het huidige winningsplan geen verklaring tussen de hoogte van de gaswinning in
relatie tot de maatschappelijke effecten. Wij zien in het winningsplan geen verbinding tussen de
voortgang van het versterkingsprogramma, het aantal schades, de snelheid van afhandeling en
de hoogte van de gaswinning.
Wel zien wij een "ontsnappingsclausule" naar een hoger winningsplafond indien noodzakelijk
voor gasleverantie. Wij zien geen concreet "neerwaarts" gerichte clausule indien de snelheid
van de versterkingseparatie tegenvalt of indien schade en herstel niet voldoet aan
maatschappelijke opvattingen zoals in de regio heersen.
Conclusie:
Er wordt in het winningsplan geen rekening gehouden met een maatschappelijk effect van het
niveau van de gaswinning. Bij het huidige gaswinningsplafond blijft veel schade ontstaan. Het
voorgestelde niveau van gaswinning leidt niet tot afname van de negatieve maatschappelijke
effecten.

12

Wij adviseren u:
10. de maatschappelijke impact expliciet en transparant zo te betrekken in uw afweging, dat
dit leidt tot een veilig niveau van gaswinning en beperking van schade.

3.3 Economische impact
In het winningsplan geeft NAM aan dat zij voor het economisch perspectief € 65 miljoen heeft
bijgedragen aan het programma voor de Economie Board Groningen. NAM geeft aan dat circa
200 tot 400 aannemersbedrijven in de regio zijn ingezet voor de uitvoering van het
versterkingsprogramma.
Conclusie:
NAM benadert de economische impact van de gaswinning eenzijdig. NAM benoemt positieve
effecten, maar gaat voorbij aan de negatieve effecten zoals imagoschade (mede gelet op de in
de toekomst toenemende seismiciteit). Bedrijven kunnen te maken met een negatief effect op
hun bedrijfsvoering als zij te maken hebben of krijgen met schade of versterking aan hun
bedrijfsgebouwen en/of installaties. Daarnaast gelden voor bedrijven niet dezelfde regelingen
als voor particulieren.
Wij adviseren u:
11. bij het opstellen van de regelingen rekening te houden met de positie van bedrijven;
12. de economische impact voor de regio expliciet en transparant zo te betrekken in uw
afweging dat dit leidt tot een veitig niveau van gaswinning en voorkomt dat schade aan
de economie van de regio ontstaat.

3.4 Rapport Maatschappelijk veiligheidsrisico
U heeft de methodiek voor het berekenen van het maatschappelijk veiligheidsrisico dat door de
commissie Meijdam is opgesteld, overgenomen. NAM heeft deze methodiek vervolgens in
berekeningen toegepast. Op 29 april 2016 heeft dit tot een supplement bij het winningsplan
geleid 14• Hierin is het maatschappelijk veiligheidsrisico berekend voor zeven gemeenschappen.
Deze gemeenschappen zijn in overleg met de NCG gekozen. Het is onduidelijk waarom de
berekening niet uitgevoerd is voor Hoogezand-Sappemeer en Slochteren, terwijl een
verschuiving van de aardbevingendichtheid naar deze plaatsen wordt verwacht.
Het maatschappelijk veiligheidsrisico wordt berekend bij een winningsniveau van 33 bcm. De
berekening is niet uitgevoerd voor andere productiescenario's. In het rapport worden echter
geen conclusies getrokken ten aanzien van de doorwerking van het maatschappelijk
veiligheidsrisico.
Conclusie:
Het maatschappelijk veiligheidsrisico is gedefinieerd en berekend. Het is niet duidelijk hoe dit
door gaat werken in het integrale risicobeleid, de versterkingsopgave en wat dit betekent voor
de hoogte van de gaswinning.
Wij adviseren u:
13. het gebrek aan doorvertaling van het maatschappelijk veiligheidsrisico expliciet en
transparant zo te betrekken in uw afweging, dat dit leidt tot een veilig niveau van
gaswinning;
14. te onderzoeken of deze methodiek relevant wordt gevonden voor de risicobeoordeling
en het te bepalen risicobeleid;
15. het maatschappelijk veiligheidsrisico ook voor andere productiescenario's te laten
berekenen;
16. het maatschappelijk veiligheidsrisico voor het totale gebied te laten berekenen.
14 Supplem ent tot he Techni ca! Addendum for W inningsplan Groningen 2016, Subsidence, Development

of Seismicity, Maat schappelijk Veiligheidsrisico, Epistamie Uncertaînties

13

3.5 Veilig wonen en leven
In het winningsplan worden de uitkomsten van modelberekeningen gepresenteerd in
verschillende technische addenda. Deze modelberekeningen dienen uiteindelijk om de risico's
te berekenen 15 • Vanwege een eerdere foutieve doorberekening van het model, worden nu
lagere grondversnellingen en lagere risico's berekend. Uit de berekeningen komt naar voren dat
in het gebied · statistisch gezien· slechts honderd gebouwen aanwezig zijn die niet aan de norm
van 10·5 voldoen (zie ook paragraaf 3.6). De vraag is of dit de enige fout is die in het model zit.
Conclusie:
Er is een fout ontdekt in de modelberekeningen. Correctie van deze fout geeft een veellager
risico. NAM geeft aan dat er nog veel onzekerheden in de modellen zitten. Wij hebben deze
modelberekeningen echter niet volledig kunnen doorgronden. Niet uit te sluiten is dat er nog
meer fouten aanwezig zijn in de modelberekeningen. Dit geeft aanleiding om weinig
vertrouwen te hebben in deze berekeningen. Wij verwachten dat de modelberekeningen een
onderschatting van de risico's geven. Als wij in ogenschouw nemen hoe de gebouwen in het
gebied erbij staan, het grote aantal woningen in stutten, de woningen die door NAM
aangekocht zijn en het hoge aantal schademeldingen, worden wij hierin bevestigd.
Wij adviseren u:
17. het aantal gebouwen in stutten, aangekochte woningen en aantal schademeldingen
expliciet en transparant zo mee te wegen in uw afweging, dat dit leidt tot een veilig
niveau van gaswinning.

3.6 Risicoanalyse gebouwen
In het winningsplan stelt NAM dat bij alle onderzochte productieniveaus het aantal gebouwen
dat niet voldoet aan de veiligheidsnorm van 10'5 slechts honderd tot enkele honderden
bedraagt voor de periode tot 2021 16 •

15 Technica! Addendum to the Winningsplan Groningen 2016, Part IV, Risc
16 Winningsplan Groningen Gasveld 2016, figuur 6.3

14

(buildi ngs c. 100)
10 '· < LPR ~ 10 I (B:113. p; 1096)

610

600

590

580

570

230
-7.0

240

250

260

-6.5 -6.0 -5.5 -5.0 -4.5
log 111 local personal risk {lyear)

270
-4.0

NAM stelt dat mogelijk een groter aantal gebouwen versterkt moet worden omdat de
berekening uitgaat van een probabilistische analyse die nog gevalideerd moet worden via
inspecties van de betreffende gebouwen en gebouwtypen. Deze probabilistische benadering
kan niet direct worden vertaald naar elk individueel gebouw.
De te versterken gebouwen bevinden zich in een relatief smalle strook, grofweg tussen Bedum
en Delfzijl. Er is een kans van 10% dat het om duizend gebouwen gaat die, zoals blijkt uit de
door de NAM beschikbare figuur, ruim verspreid over de provincie voorkomen. Circa 1.0001.500 personen leven met een groter veiligheidsrisico 17• Er bestaat een 10%-kans dat circa 6.000
personen met een verhoogd veiligheidsrisico leven.
Als gevolg van de toenemende seismiciteit met de verdere gaswinning geeft NAM aan in de
periode 2021-2026 rekening te houden met nog eens honderd te versterken gebouwen. Omdat
in de periode daarna de seismiciteit nog verder toeneemt, betekent dit dat ook daarna opnieuw
een aantal gebouwen versterkt moet worden. Over het aantal na 2026 zijn geen gegevens
verstrekt.
De risicoberekeningen zijn gebaseerd op de kwetsbaarheidscurves van 56 gebouwtypes 18• In de
kwetsbaarheid (fragility) van de gebouwtypes zijn nog zeer aanzienlijke onzekerheden
aanwezig 19 • Als naar de top tien zwakste gebouwtypes wordt gekeken dan bestaat deze
voornamelijk uit bepaalde types bakstenen vrijstaande woonhuizen, bepaalde types bakstenen
211 kappers, bepaalde types bakstenen rijtjeshuizen, appartementen/hoogbouw en bepaalde
type bedrijfspanden met een grote overkapping 20 •
17 Technica! Addendum, Part IV, Risk, figuur 8.3
18

Development of v2 partial collapse fragility, november 2015

19 Technica! Addendum, Part IV, Risk. figuur 8.15

20 Technica! Addendum, Part IV, Risk, figuur 8.7

15

Nam geeft aan dat zij in deze berekening tot veel lagere aantallen komt dan in december 2015
(circa 4.000 gebouwen voldoen niet aan norm) doordat meer informatie beschikbaar is
gekomen en fouten zijn gecorrigeerd. Verdere informatie hierover is niet beschikbaar gesteld.
NAM geeft tevens aan dat nog niet alle informatie verwerkt is, zoals bijvoorbeeld de gegevens
over de tweede schudtafeltest
De berekeningen zijn voor ons niet inzichtelijk en controleerbaar. De huidige berekeningen
hebben nog steeds grote onzekerheidsmarges in zich die pas kleiner wordt naarmate er meer
onderzoek wordt gedaan. Een goede gevoeligheidsanalyse zou meer inzicht bieden in de
bandbreedte die uit de berekeningen volgt. Het versterkingsprogramma van de NCG is
gebaseerd op de NPR 9998 21 .1n deze NPR zijn de dreigingskaarten van het KNMI opgenomen.
Dit betekent dat de NPR tot een uitgebreider versterkingsprogramma leidt dan waar NAM van
uit gaat.
Conclusie:
In het winningsplan wordt gesteld dat slechts enkele honderden gebouwen versterkt moeten
worden. Deze conclusie is onnavolgbaar, mede gezien het feit dat NAM aangeeft dat we niet in
"statistische huizen" wonen. Alleen het inspectieprogramma kan inzicht bieden in het aantal te
versterken gebouwen. De onzekerheden in de probabilistische risicoberekening zijn nog erg
groot. Wij vragen ons af, mede gelet op het aantal verschillende gebouwtypes en de verschillen
binnen de gebouwtypes, of met deze aanpak tot een relevante vermindering van de
onzekerheden is te komen. De vergelijking met het aantal genoemd in vorige rapporten geeft
aanleiding geen vertrouwen te hebben in de berekeningen. Daarnaast staat een groot aantal
gebouwen in de stutten en zijn circa 45 woningen aangekocht door NAM. Het model lijkt voor
ons ver van de werkelijkheid af te staan. Alleen op basis van onafhankelijk onderzoek onder
publieke regie kunnen op termijn conclusies worden getrokken over de omvang van het
versterkingsprogramma.
Wij adviseren u:
18. niet te acteren op het standpunt van NAM dat slechts enkele honderden gebouwen
hoeven te worden versterkt, waarmee NAM feitelijk een discussie over de omvang van
het versterkingsprogramma aangaat;
19. in uw afweging expliciet en transparant te betrekken dat de risicoberekeningen nog
steeds grote onzekerheidsmarges bevatten en dat u daarom voor uw afweging over
instemming met het winningsplan uitgaat van een risicoberekening op basis van
conservatieve aannames en niet op de huidige berekeningen van de NAM;
20. opdracht te geven tot een onafhankelijke review van de risicoberekening en
onderliggende kwetsbaarheidscurves, waarbij expliciet aandacht is voor nut en
noodzaak van verdere ontwikkeling van de systematiek.
3.7 Vallende objecten
Het grootste risico op slachtoffers bij aardbevingen vormen zogenaamde vallende objecten. In
het winningsplan is aangegeven dat circa 4.000 objecten zoals gemetselde schoorstenen,
balustrades en kopgevels gevonden zijn die nader onderzocht dienen te worden om vast te
stellen of zij een risico vormen. Er zijn inmiddels circa 1.000 objecten (met name schoorstenen)
aangepakt.
Op basis van onder meer empirische gegevens van vallend puin na een aardbeving uit
bijvoorbeeld Nieuw Zeeland, Nederland, Groot Brittanniê en België zijn tabellen samengesteld
voor de kwetsbaarheid van deze elementen bij een bepaalde grondversnelling. Daarnaast is een
model met verblijftijden opgezet om de objecten in te delen naar risico klassen. In totaal zijn
zo'n 120.000 objecten gescreend.

21 NPR 9998, bijlage 10, december 2015, beoordeling van de constructieve veiligheid van een gebouw

16

Uit de rapportage blijkt dat er een onzekerheidsfactor van 10 in de berekeningen zit. Dit
betekent dat de aantallen kunnen variëren van 400 tot 40.000 potentieel vallende objecten.
Onduidelijk is hoe de verdeling van deze objecten dan over de regio is.
Conclusie:
De aanpak om tot het relatief eenvoudige risicomodel te komen is duidelijk beschreven. Echter
ook hier zijn de onzekerheden nog erg groot. De methodiek is niet gevalideerd. Bij lage
versnellingen bestaat nog grote onzekerheid over de kwetsbaarheid van de vallende objecten.
Er is nog geen onderzoek gedaan naar overkappingen met grote glasplaten. Onduidelijk is hoe
onderzoek naar individuele elementen wordt opgepakt en hoeveel tijd het kost om de potentieel
vallende elementen daadwerkelijk te identificeren.
Wij adviseren u:
21. zo snel mogelijk een norm en een methodiek voor vallende objecten te ontwikkelen en
vast te stellen in lijn met de reeds vastgestelde norm en methodiek van NPR;
22. een harde termijn vast te stellen waarbinnen NAM het nader onderzoek naar vallende
objecten uitgevoerd moet hebben;
23. de uitkomsten van het onderzoek onafhankelijk te laten valideren;
24. NAM op te dragen de gevalideerde uitkomsten aan de NCG te overleggen, zodat de
NCG passende maatregelen kan laten treffen.
3.81ndustrie
NAM geeft in het winningsplan aan welke activiteiten er plaatsvinden, al dan niet onder regie
van de NCG, om voor de risicovolle bedrijven (BRZO en Rie-4 bedrijven) een methodiek en
norm- en toetsingskader te bieden waaraan bedrijven in de eigen (verplichte)
veiligheidsrapporten het risico dat aardbevingen met zich mee brengt kunnen adresseren. NAM
geeft aan betrokken te zijn bij diverse onderzoeken die in dit kader gaande zijn, maar niet
verantwoordelijk te zijn voor de risicoanalyse (veiligheidsrapport) die de bedrijven moeten
opleveren. Met ingang van 1 juni 2016 zijn bedrijven verplicht conform de Regeling Risico's
Zware Ongevallen ter uitwerking van de regelgeving BRZO, om aardbevingen en
overstromingsrisico's onderdeel te laten zijn van het veiligheidsrapport. Nu er nog geen
toetsingskader ligt is het voor bedrijven niet mogelijk om over de weerbaarheid van hun
bedrijven met betrekking tot aardbevingsbelasting iets zinnigs te zeggen en weet men niet of en
welke maatregelen eventueel noodzakelijk zijn.
In het Meerjarenprogramma bevestigt de NCG dat er geen norm bestaat voor
aardbevingsbestendigheid van industriële installaties. De omvang van het risico en de
eventuele benodigde maatregelen zijn onderwerp van overleg in een brede werkgroep SBE met
uw ministerie en NAM.
Door de NCG is een stuurgroep Industrie ingesteld met daarin bedrijven, ministeries,
gemeenten, Omgevingsdienst Groningen, Veiligheidsregio Groningen, provincie en NAM.
Hierin wordt de voortgang van de onderzoeken besproken.
Conclusie:
Bedrijven vallend onder de risicovolle inrichtingen nemen een belangrijke plaats in in de regio
en kunnen bij een gebrekkig maatregelenpakket ten aanzien van risico's een substantieel risico
vormen voor de veiligheid van bewoners en milieu. Er lopen veel onderzoeken en er wordt
naarstig samengewerkt in de regio om te komen tot een hanteerbaar toetsingskader, maar dit is
er nog niet.
Bedrijven in deze categorie weten niet of hun gebouwen en installaties voldoende weerbaar zijn
met betrekking tot de aardbevingen die zich kunnen voordoen. Zij weten niet welke en kunnen
derhalve ook nog geen passende maatregelen treffen indien deze noodzakelijk blijken. NAM
geeft op geen enkele wijze aan op welke wijze dit substantieel risico al of niet is meegewogen in
haar afweging om te komen tot productievoorstellen op korte en lange termijn.

17

Wij adviseren u:
25. vanwege alle onzekerheden van de aardbevingsbestendigheid van industrie, het
voorzorgprincipe, zoals gedefinieerd door de OvV, expliciet en transparant zo te
betrekken in uw afweging, dat dit leidt tot een veilig niveau van gaswinning;
26. bedrijven te stimuleren en te ondersteunen in hun onderzoeken;
27. zo snel mogelijk hanteerbare normen en een toetsingskader vast te stellen;
28. financiële compensatie voor bedrijven en meerkosten overheden beschikbaar te stellen.

3.9 Kritische infrastructuur

In het winningsplan wordt vermeld dat naar aanleiding van het Deltaras-onderzoek uit 2014 22
een aantal kritische dijkvakken nader onderzocht is door de waterschappen. In het plan wordt
volstaan met de feitelijke constatering dat het waterschap Noorderzijlvest heeft besloten tot
versnelde versterking en het aardbevingsbestendig maken van de primaire waterkering en een
aantal regionale waterkeringen, terwijl het waterschap Hunze en Aa's heeft vastgesteld dat de
zuidelijke helft van het Eemskanaal geen versterking behoeft. Deze onderscheiden beslissingen
zijn mede gebaseerd op de uiteenlopende beheersituaties ter plaatse van het noordelijk en het
zuidelijk deel van het kadetraject
Het winningsplan bevat de opmerking dat er tot op heden als gevolg van geïnduceerde
aardbevingen nog geen schade aan kritische infrastructuur (dijken, bruggen,
hoogspanningsmasten, etc.) is geconstateerd. Dit is een zeer voorbarige uitspraak, omdat de
inventarisatie van de schade aan kritische infrastructuur nog moet worden opgestart; de NCG
heeft in april 2016 een rapportage voor een plan van aanpak vrijgegeven 23 •
Ten aanzien van het vraagstuk van verweking wordt hieraan toegevoegd dat de studie van
Deltaras uit 2014 rond infrastructuur geen indicatie voor significante schadeverwachting heeft
opgeleverd . Wel vermeldt de studie dat een zwaardere aardbeving in Groningen zandgrond kan
doen verweken, hetgeen bijvoorbeeld zou kunnen leiden tot verlaging van de stabiliteit en
kruinhoogte van waterkeringen en tot ongelijke zettingen van constructies.
Bij kunstwerken speelt niet alleen het risico van ongelijke zetting een rol, maar kan door
verweking de grond onder het kunstwerk ook inklinken. Dit resulteert in een holle ruimte onder
het kunstwerk. Tijdens extreem hoogwatersituaties kan zich hierdoor versneld een situatie van
"piping" voordoen. Bij dat proces spoelt zand onder het kunstwerk vandaan wat uiteindelijk kan
resulteren in een open verbinding met het buitenwater en desastreuze gevolgen kan hebben
voor de stabiliteit van het kunstwerk en het aangrenzende dijkvak.
Deltaras heeft een methode voor prioritering van de versterkingen van diverse objecten op
basis van de veiligheidsrisico's ontwikkeld. Het resultaat van fase 1 is neergelegd in vijftig
aanbevelingen, opgenomen in het rapport Aardbevingen Groningen: naar een methode van
risicogebaseerd prioriteren versterkingen. Met het oog op het winningsplan wensen wij in
algemene zin meer duidelijkheid over de rol die de aanbevelingen van Deltaras over normatieve
kaders 24 spelen in de verdere besluitvorming. Bijzondere aandacht in uw besluit zou daarbij
moeten uitgaan naar het advies om duidelijk en expliciet te zijn over de grote onzekerheden
waarmee het berekenen van risico's is verbonden2s.

22 Deltares, Effecten aardbevingen op kritische infrastructuur in Groningen, 15 januari 2014

Z3 Nationaal Coördinator Groningen, Plan van Aanpak - Inventarisatie versterkingsopgave Infrastructuur,
april 2016
24 Deltares, Aardbevingen Groningen, naar een methode van risicogebaseerd prioriteren versterkingen,
2015,pag.44
25 Deltares, Aardbevingen Groningen, naar een methode van risicogebaseerd prioriteren versterkingen,
2015, advies nu mmer 46.

18

Uit de probabilistische hazard assessment blijkt de aardbevingsdichtheid zich op termijn te
verschuiven 26 (zie ook paragraaf 4.3 en 4.4). De verschuiving levert onduidelijkheid en mogelijk
risico's op voor andere dijkvakken langs het Eemskanaal en het Winschoterdiep.
Conclusie:
Aan het winningsplan is geen recenter onderzoek dan de studie van Deltaras uit 2014 ten
grondslag gelegd, terwijl deze studie nog veel onzekerheden bevat. Deltaras heeft een kritische
grens vastgesteld voor de grondversnelling waarbij bij overschrijding substantiële schade aan
infrastructuur kan optreden. Deze kritische grens is de maximaal berekende grondversnelling
die volgens NAM zal optreden, namelijk 0,21 g. Dit bevat dus ook veel onzekerheden. Een norm
en toetsingskader voor kritische infrastructuur is nog niet ontwikkeld.
Verschuiving van de aardbevingsdichtheid levert risico's op voor andere dijkvakken langs het
Eemskanaal en het Winschoterdiep.
Wij adviseren u:
29. vanwege alle onzekerheden van de aardbevingsbestendigheid van kritische
infrastructuur, het voorzorgprincipe, zoals gedefinieerd door de OvV, expliciet en
transparant zo te betrekken in uw afweging, dat dit leidt tot een veilig niveau van
gaswinning;
30. uw afweging zodanig te maken dat er geen verschuiving van de aardbevingsdichtheid
op kan treden;
31. zo snel mogelijk een norm en methodiek voor kritische infrastructuur zoals dijken,
kunstwerken, hoogspanningsmasten etc vast te stellen;
32. aan te geven hoe de vijftig aanbevelingen, zoals deze zijn weergegeven in het
slothoofdstuk van het Deltaras-rapport Aardbevingen Groningen: naar een methode van
risicogebaseerd prioriteren versterkingen, 2015- worden gerespecteerd en
gewaarborgd.

26 Technica! Addendum, Part 111, Hazard, figuren 7.3 tlm 7.6

19

4. Productieniveau
4.1 Doorgerekende scenario's
NAM geeft aan met een zestal scenario's rekening te houden (zie tabel 1) waarbij drie
verschillende productieniveaus en twee verschillende gebiedsindelingen zijn gehanteerd. Er is
geen scenario doorgerekend die uitgaat van een substantieellagere winning (zie hiervoor ook
paragraaf 4.3 Verwachte aantal bevingen).

Tb
1 en d e scenano s:
a e11 T e w1nnen h oevee lh ed en per c uster .1n d e verse hll
geo ptimaliseerde indeling
huidige indeling
scenario
totaal
Oost 13,2; Emkl 1,0; ZW
Noord 4; NW 1,5; Centr 5; SW
• 21 bcm
5,3; Loppz 1,6
0,5; Zuid 10,0
Oost
17,0;
Emkl
1
,3;
ZW
Noord
5,5; NW 1,5; Centr 5,5;
27 bcm
SW 0,5; Zuid 14 BCM
7,0; Loppz 1,7
Oost 21 ,0; Emkl 1,7; ZW
Noord 5,5; NW 1,5; Centr 10,5,
33 bcm
8,6; Loppz 2,0
SW 0,5; Zuid 15
'

I

•
•

Op een kaartje geeft dit het volgende beeld:

De geoptimaliseerde gebiedsindeling heeft NAM bepaald aan de hand van een meer
gelijkmatige drukverdeling over het veld 27 • Uit het winningsplan blijkt echter niet altijd dat alle
zes scenario's zijn doorgerekend. Zo is voor de bepaling van de risico's voornamelijk de
doorrekening van 33 bcm voor de geoptimaliseerde gebiedsindeling gebruikt.
27 Technica! Addendum, Part I, Summary and Production, figuren 5.2 en 5.3

20

Alleen voor de geoptimaliseerde clusterindeling is een lange termijnbeeld voor jaarlijkse en
maandelijkse productie gegeven 28 • Hieruit blijkt dat de seizoenvariaties voor de drie scenario's
beperkt zijn, waarbij hoe lager de totaalproductie hoe vlakker geproduceerd kan worden.
Daarnaast is de drukverdeling over het veld voor deze hoeveelheid vlak29 •
In het winningsplan stelt NAM voor om voor het eerstvolgende gasjaar (2016-2017) de
heersende verdeling over de clusters te handhaven.
Conclusie:
De motivering voor het doorrekenen van de drie scenario's ontbreekt. Indien dit gebaseerd is
op temperaturen in de winter, is onduidelijk waarom 33 bcm gekozen is. Volgens de laatste
inzichten is in een koude winter 31 bcm nodig. Ook is onduidelijk of deze
productiehoeveelheden in- of exclusief de benodigde 2 bcm is voor technische eventualiteiten.
Het is opmerkelijk dat de meest vlakke productie zich voordoet bij het laagste productiescenario
van 21 bcm. Wij hebben diverse malen vernomen dat juist het omgekeerde het geval is: de
productie kon niet verder verlaagd worden omdat dan met fluctuaties geproduceerd moet
worden.
Met deze invoergegevens worden vervolgens de compactie, de seismiciteit, de
grondversnellingen en het risico berekend. Dit geeft uitkomsten die afstaan van de
werkelijkheid.
In de berekening van de diverse productiescenario's worden geen gevoeligheidsanalyses in de
doorberekening naar risico uitgevoerd. Hetzelfde geldt voor seizoensfluctuaties.
NAM geeft geen inzicht hoe zij, bijvoorbeeld als gevolg van putonderhoud, snelle
productiefluctuaties zal vermijden.
Hoewel een vlakkere drukverdeling wordt berekend over het veld bij de geoptimaliseerde
clusterindeling, stelt NAM voor de heersende verdeling te handhaven. De onderbouwing voor
dit voorstel ontbreekt.
Wij adviseren u:
33. NAM op te dragen, vooraf aan uw definitieve besluitvorming, een onderbouwing van de
gekozen scenario's te leveren;
34. NAM op te dragen, vooraf aan uw definitieve besluitvorming, een onderbouwing voor
het handhaven van de huidige clusterindeling te leveren;
35. modelberekeningen uit te laten voeren waarbij de simulering van de productie
overeenkomt met de verwachting;
36. op korte termijn modelberekeningen/gevoeligheidsanalyses uit te laten voeren waarbij
rekening wordt gehouden met (seizoens)variaties in de productie;
37. deze modelberekeningen onafhankelijk te laten valideren.
4.2 Productiehoeveelheid

Voor het eerstvolgende gasjaar (2016-2017) stelt NAM voor om de huidige jaarproductie van 27
bcm te handhaven. Alleen bij gebleken onvoorziene omstandigheden of bij een koude winter
zal NAM hiervan afwijken, zoals dat nu erkend en mogelijk is. In de toekomst zou de productie
jaarlijks neerwaarts of opwaarts op een beheerste en gelijkmatige wijze kunnen worden
aangepast, op basis van de systematiek en metingen beschreven in het Meet- en RegelprotocoL
NAM stelt een productie van 33 bcm als bovengrens. In de berekeningen met betrekking tot
risico's en veiligheid die hier aan ten grondslag liggen zitten echter nog onzekerheden.

28 Technica! Addendum, Part 1, Summary and Production, figuur

5.1

29 Technica! Addendum, Part 1, Summary and Production, figuur 5.3

21

De Raad van State 30 spreekt van de onbestreden positieve effecten op de seismiciteit van een zo
laag mogelijke jaarlijkse winning. De Raad van State acht de gaswinning, gelet op de
grondrechtelijke beschermde belangen van de bewoners van het aardbevingsgebied, alleen
aanvaardbaar voor zover die winning strikt noodzakelijk is in het kader van leveringszekerheid.
Dit is ook in lijn met de rapportage van het SodM over het seismisch risico van het
Groningenveld 31 • Het SodM adviseert de gasproductie terug te brengen tot een niveau waarbij
het seismisch risico geminimaliseerd en zoveel mogelijk gestabiliseerd wordt, maar waarbij
zodanig gelijkmatig wordt geproduceerd, dat snelle productiefluctuaties (tijdsduur
week/maand) vermeden worden.
Conclusie:
In de risicoberekeningen van NAM zitten nog veel onzekerheden. Dit geeft aanleiding geen
vertrouwen te hebben in en veel vraagtekens te zetten bij die risicoberekeningen. Bij de huidige
productie treden nog zeer veel aardbevingen op die tot veel onrust leiden en waarbij veel
schade optreedt.
Daarnaast wordt ook volledig voorbijgegaan aan de gevoelens van onveiligheid die veroorzaakt
worden door de aardbevingen. Het Woningmarkt en leefbaarheidsonderzoek
aardbevingsgebied Groningen van januari 2016 geeft hiervan een duidelijk beeld: 29% van de
bewoners in het aardbevingsgebied voelt zich onveilig. Dit wordt bevestigd in het onderzoek
van de Rijksuniversiteit Groningen waarvan de resultaten op 29 april 2016 gepresenteerd zijn.
Met name de Groningers die vaker schade hadden, kampen vaker met specifieke
gezondheidsklachten. De groep Groningers met meervoudige schade voelt zich bovendien
beduidend minder veilig. Zie hiervoor ook paragraaf 3.2 Maatschappelijke impact en
leefbaarheid.
Wij adviseren u:
38. vanwege alle onzekerheden en de huidige situatie tot een lager productieplafond te
besluiten;
39. niet in te stemmen met de mogelijkheid de productie op termijn te verhogen.

4.3 Verwachte aantal bevingen
Voor de zes productiescenario's berekent NAM de aardbevingsdichtheid en het seismisch
moment. Uit de figuren 32 blijkt dat bij een geoptimaliseerde clusterindeling de verwachte
jaarlijkse aardbevingsdichtheid in het kerngebied iets minder hoog wordt, maar dat er een
verschuiving in zuidelijke richting plaatsvindt. Dus het aantal bevingen blijft gelijk maar ze
worden over een groter gebied uitgesmeerd.
Er lijkt een gering positief effect te zijn op het aantal bevingen tussen de optimale
clusterverdeling en de huidige clusterverdeling op de korte termijn . In de lange-termijnprognose berekent NAM een negatief effect. Ook blijkt dat bij een lagere productie het
maximum aantal bevingen lager is33 •
Voor het jaarlijks seismisch moment komen de door de NAM geleverde berekeningen uit op
een hoeveelheid van circa 1 014 Nm. Het onderscheid tussen de verschillende scenario's is slecht
af te lezen uit de figuren.
Op de langere termijn neemt het seismisch moment en het aantal bevingen in de drie
scenario's toe.
Er is geen scenario doorgerekend die een steeds verdere afname van het seismisch moment en
het aantal bevingen te zien geeft.

30 Raad van State, Uitspraak 201501544/1/A4, 18 november 2015, rechtsoverweging 31.14
31 Staatstoezicht op de Mijnen, Seismisch risico Groningenveld Beoordeling rapportages en advies
december 2015
32 Technica! Addendum, Part til, Hazard, figuren 7.3 t/m 7.5
33 Technica! Addendum, Part 111, Hazard, figuren 7.5 en 7.6

22

Conclusie:
Het aantal bevingen zal ook bij een productie van 27 hem toe blijven nemen de komende vijf
jaren tot elke twee weken een beving groter dan M1,5. In 2035 zal zich nagenoeg elke tien
dagen een beving groter dan M1,5 voordoen. Uit het verwacht aantal bevingen blijkt dat de
geoptimaliseerde clusterverdeling uiteindelijk leidt tot meer bevingen per jaar. Een lagere
productie leidt tot minder bevingen per jaar zowel op de korte termijn als op de langere termijn.
Bij een toename van het aantal bevingen is de verwachting dat ook de maatschappelijke onrust
verder zal toenemen. Na deze relatief rustige periode zullen binnen een aantal jaren onze
inwoners nagenoeg continue de dreiging van de aardbevingen weer voelen.
Het is niet bekend bij welk productiescenario het seismisch moment en het aantal bevingen
jaarlijks verder af gaat nemen.
Wij adviseren u:
40. het toenemende seismisch moment en het aantal verwachte aardbevingen groter dan
M1,5 expliciet en transparant zo te betrekken in uw afweging, dat dit tot een veilig
niveau van gaswinning leidt;
41. NAM op te dragen het productiescenario door te rekenen, waarbij seismisch moment en
aantal aardbevingen jaarlijks verder afnemen en dit scenario mee te nemen in uw
afweging.

4.4 Grond- en gebouwversnellingen
De maximale grondversnellingen laten een afname zien ten opzichte van december 2015 34 •
Volgens NAM is dit te wijten aan een fout in de GMPE-berekening. In onderstaande tabel is een
overzicht van de maximale grondversnellingen weergegeven.
a eI 2; max1ma e gron d versne mgen
Tb
Scenario
HRA2015
WP2016
2016-2021
2016-2021
21 huidig
0,24g
0,20g
27 huidig
0,25g
0,21g
33 huidig
0,27g
0,22g
21 optimaal
0,20g
27 optimaal
0,21g
33 optimaal
0,22g

WP2016
2021-2026
0,21g
0,23g
0,23g
0,21g
0,23g
0,23g

NAM geeft aan dat het RTCiM-compactiemodel de beste overeenkomsten in tijd en ruimte
geeft. Toch is dit model niet gebruikt om de grondversnellingen te berekenen. De uitkomsten
geven voor de verschillende productiescenario's nagenoeg hetzelfde beeld. In de periode 20222026 is een geringe toename in de grondversnellingen te zien.
Opvallend is dat er een groot verschil is ontstaan tussen de dreigingskaarren van NAM en de
dreigingskaart van het KNMI. Die laatste laat een maximum van 0,36g zien.
De huidige kaart met grondversnellingen geeft een grillig beeld ten aanzien van de contouren.
Uit de figuren is niet af te lezen of de afname van de dreiging overal in het gebied plaatsvindt.
Naast de grondversnellingen zijn ook kaarten gemaakt met de spectraalversnellingen
(maximale gebouwversnellingen als gevolg van de grondversnelling) 35 • Hieruit blijkt dat bij
gebouwen met een eigentrilling tussen de T=0,3s en T=0,5s er een fors opslingeringseffect is te
verwachten, die kan zorgen voor een verdrievoudiging van de krachten die op het gebouw
komen. Gebouwtypes die hiervoor gevoelig zijn, zijn bepaalde grote loodsen, commerciële

34 Technica! Addendum, Part

111, Hazard, figuren 7.15 en 7.16 (genoemd: 8.16)

35 Technica! Addendum, Part V, Damage and Appendices, figuren A1 tlm A3

23

panden, ziekenhuizen, winkelpanden met daarboven een woonfunctie, appartementgebouwen
en één type rijtjeshuizen. 36
Conclusie:
De onduidelijkheid in de kaarten neemt verder toe doordat het verschil ten opzichte van
december 2015 groot is en er een steeds groter verschil ontstaat tussen de NAM~ kaarten en de
KNMI-kaarten. De lokale dreiging en de lokale veranderingen in de dreiging zijn met de
beschikbare gegevens niet te duiden. U heeft in uw brief aangegeven met een gedragen en
onafhankelijk verankerde methodiek en proces rondom actualisatie en publicatie te komen 31 •
Hierover hebben wij nog geen informatie ontvangen.
De onzekerheden rondom gedrag van gebouwen als gevolg van de aardbevingen zijn nog erg
groot en de effecten voor sommige gebouwtypes kunnen erg groot zijn. De kaarten van NAM
zijn niet te gebruiken voor het bepalen van de lokale gevolgen.
Wij adviseren u:
42. zo snel mogelijk met een gedragen en onafhankelijk geborgde methodiek te komen voor
de weergave van de grondversnellingen en de gebouwversnellingen in kaarten;
43. NAM op te dragen afleesbare kaarten met eenduidige legenda te leveren.

4.5 Leveringszekerheid
NAM vraagt instemming op het winningsplan waarin beschreven is hoe een maximale
hoeveelheid gas per gasjaar gewonnen kan worden. Deze hoeveelheid is echter niet nodig om
de leveringszekerheid te garanderen. De studie van Gasunie Transport Services (GTS)38 wijst uit
dat bij een relatief warme winter een winning van 21 bcm uit het Groningenveld voldoende is
om de leveringszekerheid te garanderen. De afgelopen winter was opnieuw relatief warm. In
het winningsplan wordt hieraan geen aandacht besteed.
Hoewel in de afgelopen jaren volgens GTS kon worden volstaan met 21 bcm, heeft de NAM die
jaren veel meer dan 21 bcm gas gewonnen. Waar is dat gas gebleven? Is dit gas bestemd voor
verkoop aan derden in verband met leveringsverplichtingen aan het buitenland? Hieruit kan
worden afgeleid dat voor NAM winstmaximalisatie zwaarder weegt dan de veiligheid van de
Groningers en de leefbaarheid van het gebied.
Hier brengen wij de uitspraak van de Raad van State opnieuw onder uw aandacht. De Raad van
State acht de gaswinning, gelet op de grondrechtelijke beschermde belangen van de bewoners
van het aardbevingsgebied, alleen aanvaardbaar voor zover die winning strikt noodzakelijk is in
kader van leveringszekerheid. Gelet op de uitspraak van de Raad van State is een verdere
verlaging van gaswinning onontkoombaar. Deze leveringszekerheid kunt u deels opvangen
door de inzet van de conversiemiddelen.
Groningen maakt werk van de energietransitie, zoals ook in de rest van het land. Wij missen
echter een plan om versneld de gaswinning af te bouwen in relatie tot de energietransitie. Een
versnelde afbouw van de gaswinning kan de energietransitie vooruit helpen.
Conclusie:
Bij de huidige winters is een kleinere hoeveelheid gas uit het Groningenveld nodig dan dat er
gewonnen wordt. Dit lijkt verband te houden met de leveringsverplichting naar afnemers buiten
Nederland. Deze extra winning is in strijd met de uitspraak van de Raad van State die stelt dat
gaswinning alleen aanvaardbaar als in het kader van leveringszekerheid.
Wij adviseren u:

J6 Development of v2partial collapse fragility, november 2015
37
38

Brief aan TK. 18 december 2015
Rapportage GTS onderzoek 7, 3 oktober 2013,

24

44. een veilige gaswinning in uw afweging bovengeschikt te laten zijn aan de
leveringszekerheid;
45. NAM niet toe te staan meer gas te produceren dan volgens de GTS berekeningen nodig
is (dus niet meer dan 21 bcm in een warme winter);
46. de leveringsverplichtingen met het buitenland versneld te beëindigen;
47. de alternatieven voor gaswinning expliciet en transparant te betrekken in uw afweging;
48. zo snel mogetijk een plan te maken voor de afbouw van de gaswinning in relatie tot de
inzet van conversiemiddelen en de energietransitie.

25

5. Versterking
5.1 Voortgang inspectieprogramma

In het winningsplan schrijft NAM dat ondanks de door hen voorziene lagere versterkingsopgave
er op korte termijn geen directe aanpassing van het programma van de NCG nodig is. "Voor de
komende periode blijft het versterkingsprogramma in lijn met het huidige MJP". De tijdsspanne
van 'komende periode' wordt niet omschreven.
Het inspectie- en versterkingsprogramma van de NCG is gebiedsgericht en van binnen naar
buiten. Dit betekent dat de woningen in de kern van het gebied het eerst worden onderzocht en,
indien nodig, versterkt. De NCG is daarbij afhankelijk van CVW. De beschikbare capaciteit bij
CVW om de gegevens die voortkomen uit de inspecties te verwerken en door te rekenen is
dusdanig beperkt dat het inspectieprogramma uitermate traag verloopt, mede door het
hanteren van de NPR-rekenmethodes. Er is geen reden om aan te nemen dat deze capaciteit
snel zal toenemen en de snelheid van het inspectieprogramma omhoog gaat. Omdat wij geen
inzicht hebben in de afspraken tussen NAM en CVW weten wij ook niet wat de invloed is van
NAM op de gehanteerde methodes en capaciteit. Wel zien wij dat het aantal woningen dat
daadwerkelijk is onderzocht en versterkt, zeer laag is. Ook verwachten wij dat in de komende
vijf jaren wanneer zich eens per twee weken een beving groter dan M1,5 zal voordoen de
benodigde capaciteit voor schadeafhandeling effect zal hebben op de voortgang van het
inspectie- en versterkingsprogramma van de NCG en de herstel- en
versterkingswerkzaamheden van het CVW.
Conclusie:
NAM stelt dat met een gericht en risico-gestuurd inspectieprogramma de gebouwen binnen de
daarvoor geldende termijn van vijf jaar opgespoord en versterkt kunnen zijn en daarmee geen
van de onderzochte productieniveaus in de weg staat. Wij vragen ons af of met dit tempo de
stelligheid van NAM over inspecties en versterking wel gerechtvaardigd is.
Onafhankelijkheid is hierin een belangrijk aspect. Het gaat immers om de veiligheid van de
inwoners van Groningen. Op dit moment is deze veiligheid niet gelijk aan die in andere delen
van het land. Het is niet aan NAM om uitspraken te doen over wat er nodig is om de veiligheid
op een acceptabel niveau te krijgen. Het is aan NCG om een inspectie- en
versterkingsprogramma te ontwikkelen en uit te laten voeren. Dat de NCG daarbij afhankelijk is
van CVW en daarmee van NAM, komt de onafhankelijkheid niet ten goede.
Wij adviseren u:
49. de uitloop van de versterkingsopgave expliciet en transparant zo te betrekken in uw
afweging dat zolang er niet op grote schaal versterkt is, een veilige gaswinning
gewaarborgd is;
50. nog meer dan nu in te zetten op een versnelling van beschikbare inspectie- en
rekencapaciteit, zodat sneller een totaalbeeld beschikbaar is van de opgave;
51. de onafhankelijkheid te waarborgen in het inspectieprogramma.

5.2 Voortgang versterkingsprogramma

NAM geeft aan dat een versterking van 5.000, 10.000 en 20.000 gebouwen haalbaar is. Dit is
mede op basis van een verwachte 'learning curve' en een toenemende uitvoeringscapaciteit
Daarnaast houdt NAM rekening met het vastzetten van circa 4.000 vallende objecten. Bij de
berekening van de scenario's gaat NAM ervan uit dat reeds in 2015 circa 1.250 gebouwen
zouden zijn versterkt en 1.750 vallende objecten zouden zijn aangepakt. Dit aantal gebouwen is
echter niet versterkt, NAM geeft aan dat circa 1.000 vallende objecten zijn vastgezet.
Conclusie:
Een goede onderbouwing/planning van de te realiseren versterkingsopgave ontbreekt. Juist nu
blijkt dat met name het onderzoekstraject inclusief benodigde rekenwerk voor individuele
26

gebouwen een veel grotere opgave is dan eerder werd verwacht. NAM geeft niet aan hoeveel
gebouwen onderzocht moeten worden om de zwakkere gebouwen te kunnen identificeren.
Daarnaast blijft de realisatie van de versterking achter bij de door NAM gehanteerde aantallen
bij haar haalbaarheid.
De grootste efficiency is te behalen met het aanpakken van de rijtjeswoningen en 2 onder
1kappers, omdat binnen deze gebouwtypes veel vergelijkbare gebouwen te vinden zijn. Het
doorrekenen van vrijstaande woningen is veel tijdrovender omdat de variaties binnen de
gebouwtypes veel groter zijn. Dit is niet in de haalbaarheid meegenomen.
Onduidelijk is hoe u met de eis van vijf jaar omgaat, waarbinnen gebouwen op norm moeten
worden gebracht39 • NAM gaat uit van in ieder geval een periode van tien jaar waarin versterkt
moet gaan worden en waarschijnlijk vijftien jaar.
Wij adviseren u:
52. voorwaarden in uw besluit op te nemen zodat de regie op de versterkingsopgave
steviger bij de NCG komt te liggen;
53. de beperkte voortgang in daadwerkelijke versterking expliciet en transparant mee te
wegen in uw besluit en de haalbaarheid van de versterkingsopgave te onderbouwen;
54. de onderbouwing van de haalbaarheid te laten toetsen;
55. eenduidigheid te geven over de termijn voor de versterkingsopgave en te besluiten dat
alle gebouwen met een voorzienbaar risico > 1o·5 uiterlijk in 2021 moeten zijn versterkt
en niet zoals NAM voorstelt op basis van de toenemende seismiciteit dan opnieuw een
aantal gebouwen te versterken en in de periode daarna opnieuw;
56. te bevestigen dat het versterkingsprogramma niet een mandaat is voor verhoging van
de gaswinning.

5.3 Onderzoek
In het Study and Data Acquisition Plan is nadere studie aangekondigd naar gebouwen en
mensen40 • Zo wil NAM meer inzicht in de 20.000 gebouwen binnen de 0,2g PGA-contour. Het
doel is om een database te ontwikkelen met unieke typologieën die voor elk individueel
gebouw bruikbaar is. Dit om de risico's te bepalen van ieder gebouw, plaatsafhankelijk en
afhankelijk van het aantal mensen die er zich in en rondom zo'n gebouw bevinden. Zo'n
overzicht is er op dit moment nog niet.
In het bijzonder is er aandacht voor de zogenaamde "soft story" gebouwen. Dit zijn gebouwen
waarbij op de begane grond grote open ruimten zijn met daarboven appartementen,
bijvoorbeeld winkelpanden. NAM verwacht dat deze gebouwen gevoelig zijn. Nog niet eerder
werd er aandacht gevraagd voor dit specifieke type. In het huidige inspectieprogramma is
hiervoor dan ook nog geen aandacht.
Naast aandacht voor gebouwtypes is er aandacht voor bouwmethodes en -materialen 41 • Er
worden momenteel meerdere onderzoeken uitgevoerd. Zo zijn in laboratoria samples van 13
verschillende gebouwen getest. Ook zijn er woningen op een zogenaamde schudplaat gezet.
Specifieke aandacht is er voor baksteen en gewapend beton (met name tunnelgietbouw
constructies). NAM schrijft dat met deze lage aantallen een doorvertaling op algemene
statistische wijze lastig is. Met andere woorden, de onderzoeken zijn nog te beperkt om
algemene uitspraken te kunnen doen. Toch wordt deze suggestie in het winningsplan wel
gedaan.

39 Brief TK, 18 december 2015
40

41

St udy and Dat a Acquisition Plan, hoofdstuk 10
St udy and Dat a Acquisition Plan, hoofdstuk 11

27

Eveneens geeft NAM in het winningsplan aan42 dat het aantal gebouwen dat geïnspecteerd
wordt jaarlijks zal worden bijgesteld op basis van de laatste inzichten in de
modelvoorspellingen voor onder meer grondversnellingen en de gebouwsterkte. Dit laatste
suggereert in combinatie met alle onderzoeken genoemd in het SOAP dat NAM uiteindelijk ook
bepaalt op welke onderdelen huizen wel of niet versterkt moeten worden. Het
versterkingsprogramma en de invulling daarvan is echter een verantwoordelijkheid van de NCG
en de onderzoeken naar gebouwsterktes gedaan door NAM dienen voordat ze in uitvoering
worden genomen door een onafhankelijke instantie gevalideerd te worden.
Conclusie:
Ook voor gebouwen bestaan er nog zeer veel onzekerheden in de risicoberekeningen. Er dient
nog veel onderzoek uitgevoerd te worden. Het effect van "schade op schade" voor de
constructieve veiligheid is niet doorgerekend. Alle onderzoeken gedaan door NAM mogen er
niet toe leiden dat NAM ook bepaalt hoe de versterkingsopgave invulling moet krijgen.
Wij adviseren u:
57. het onderzoek uit het Study and Data Acquisition Plan onafhankelijk te valideren;
58. een onderzoek uit te laten voeren naar het effect van "schade op schade" op de
constructieve veiligheid.

5.4Scholen
Scholen nemen in de versterkingsopgave een bijzondere positie in. Hierover zijn
onderhandelingen gaande tussen NAM, gemeenten en Rijk. Wij constateren dat de financiering
van nieuwbouw door partijen moeizaam verloopt, terwijl deze nieuwbouw vanuit oogpunt van
aardbevingen en veiligheid van kinderen noodzakelijk is. Daarbij dient in, met name de
krimpgebieden, voldoende ruimte te zijn om scholen toekomstbestendig te maken.
Wij adviseren u:
59. de voortgang van nieuwbouw van scholen te stimuleren en voldoende middelen
hiervoor beschikbaar te stellen.

42 Winningsplan, paragraaf 6.3.2 pagina 54

28

&.Regelingen
6.1 Regelingen algemeen
In het winningsplan geeft NAM aan in de afgelopen jaren aan een groot deel van de initiatieven
ter vergroting van de leefbaarheid financieel te hebben bijgedragen. Tevens geeft NAM aan op
een groot deel van de regelingen geen of beperkte invloed te hebben en de invulling daarvan
nu juist aan de overheden en maatschappelijke organisaties over te laten.
Wij zijn van mening dat NAM toch een behoorlijke sturing aan de invulling van de regelingen
geeft door het stellen van financiële kaders. Wij vinden dat er geen limiet in tijd of geld aan de
regelingen gesteld mag worden.
Wij adviseren u:
60. in samenspraak met NCG snel te komen met duidelijkheid over de regelingen. Deze
regelingen zijn noodzakelijk als tegenwicht voor de schade en overlast die de
gaswinning voor onze regio teweegbrengt;
61. voor alle regelingen te garanderen dat voldoende financiële middelen beschikbaar zijn.

6.2 Nieuwbouwregeling
In het winningsplan spreekt NAM zich uit over de nieuwbouwregeling. NAM gaat er hierbij
vanuit dat technische en financiële ondersteuning zich beperkt tot de periode totdat de normen
voor aardbevingsbestendiger ontwerpen duidelijk zijn. NAM spreekt van een redelijke
vergoeding voor projecten die vrij ver gevorderd zijn in ontwerpstadium. Daarnaast wil NAM
slimmer en innovatiever ontwerpen stimuleren zodat meerkosten voor aardbevingsbestendige
bouw beperkt blijven en in de toekomst verder afnemen.
Op dit moment zien wij stagnatie in de nieuwbouwprojecten optreden. Met name de gemeente
Groningen als economische motor van het Noorden heeft hier last van. Dit levert een wezenlijke
bedreiging op voor de gehele economie van het Noorden.
Conclusie:
De doelen van NAM stroken niet met de afspraken zoals die nu zijn gemaakt in het
bestuursakkoord en het aanvullend maatregelenpakket en levert naar onze mening beperkingen
op voor toekomstige bouwers en levert onzekerheid op voor toekomstige investeerders. De
meerkosten moeten te allen tijde vergoed worden binnen het gebied waarin
aardbevingsbestendige bouw wordt geadviseerd danwel na opname in het bouwbesluit
verplicht worden gesteld.
Wij adviseren u:
62. in uw besluit helderheid te geven over de voorwaarden van een nieuwbouwregeling die
voldoet aan de huidige doelstellingen zoals overeengekomen in het aanvullend
maatregelenpakket.

6.3 Koopregeling
In het winningsplan spreekt NAM over de pilot-koopregeling die recent voor inwoners uit het
gebied is opengesteld. Voor deze pilot is slechts €1 0 miljoen beschikbaar waardoor slechts
vijftig woningen aangekocht kunnen worden. Het maatschappelijk effect van de regeling wordt
niet beschreven, beschreven terwijl hier in het woningmarkt- en leefbaarheidsonderzoek toch
voldoende aanknopingspunten zijn opgenomen (zie paragraaf 3.2).
Conclusie:
De financiële kaders van NAM zijn hier leidend, terwijl het probleem onder de inwoners naar
verwachting groter is, getuige de uitkomsten van het woningmarktonderzoek dat wij breed
29

onderschrijven. Conform het woningmarktonderzoek zijn wij van mening dat de aanwezigheid
van een regeling rust op de woningmarkt brengt. Wij zijn daarom van mening dat in de pilot
ervaringen opgedaan kunnen worden die daarna verwerkt dienen te worden in een generieke
regeling. Hiermee wordt aan alle inwoners uit het gebied een perspectief op een toekomst
geboden.
Wij adviseren u:
63. uit te spreken dat de pilot bedoeld is om ervaring op te doen, waarna een generieke
regeling voor de aankoop van woningen wordt opgesteld en vastgesteld.
6.4 Regeling achterstallig onderhoud - woonfonds
Het winningsplan beschrijft de totstandkoming van de pilot voor achterstallig onderhoud. Ook
voor deze regeling geldt dat NAM geen maatschappelijk effect beschrijft. NAM heeft wel
aangegeven de bijdrage voor dit fonds in heroverweging te willen nemen wanneer
besluitvorming over de omkering van de bewijslast heeft plaatsgevonden. Op deze manier
onttrekt NAM middelen aan een fonds die inwoners perspectief biedt voor de negatieve
effecten en gevolgen die ze ervaren. Over de pilots achterstallig onderhoud heeft recent
bestuurlijke besluitvorming plaatsgevonden. Dit heeft tot gevolg dat de uitvoering pas in de
tweede helft van 2016 van start zal gaan en vanaf dan pas de effecten hiervan ervaren kunnen
worden.
Wij adviseren u:
64. uit te spreken dat de pilots bedoeld zijn om ervaring op te doen, waarna een generieke
regeling voor achterstallig onderhoud wordt opgesteld en vastgesteld en definitief
woonfonds wordt ingesteld.
6.5 Regeling waardevermeerdering
NAM geeft in het winningsplan een beschrijving van de inhoud van de regeling
waardevermeerdering maar zegt hierbij niets over de maatschappelijke impact die deze
regeling voor de regio heeft. De regeling biedt een perspectief voor de inwoners van de regio
en een genoegdoening voor alle negatieve effecten en gevolgen. Daarnaast levert deze regeling
een waardevolle toevoeging aan de noodzakelijke energietransitie.
Wij adviseren u:
65. de regeling waardevermeerdering te continueren.

30

7.Schade
7.1 Wettelijk criterium
Op dit moment ligt een wetsvoorstel tot wijziging van de Mijnbouwwet ter behandeling in de
Tweede Kamer-43• U heeft aangegeven dat bij het besluitvormingstraject met betrekking tot het
winningsplan 2016 al wordt gewerkt als was het wetsvoorstel reeds in werking 44•
Dit wetsvoorstel beoogt wijziging van o.a. artikel 36, waarin limitatief de gronden worden
gegeven op basis waarvan instemming met het winningsplan kan worden geweigerd. In de
beoogde redactie wordt gesproken van het voorkomen van ernstige schade. De huidige
redactie van het betreffende artikel spreekt van risico op schade. Het beginsel van
rechtszekerheid brengt met zich dat u bij de vraag of u kunt instemmen met het onderhavige
winningsplan uw besluitvorming dient te baseren op de vigerende wetgeving. De huidige tekst
van artikel 36 sluit daarenboven beter aan bij de zorgplicht van de vergunninghouder zoals
opgenomen in artikel 33 Mijnbouwwet45 , dat spreekt over het voorkomen van schade,
veroorzaakt door bodembeweging.
Conclusie:
Het toetsingskader voor instemming met het winningsplan wordt gevormd door de vigerende
tekst van artikel 36 Mijnbouwwet Instemming weigeren kan daarom reeds in verband met het
risico van schade en niet pas indien het voorkomen van ernstige schade aan gebouwen,
infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan daartoe aanleiding geeft.
Wij adviseren u:
66. het winningsplan te toetsen aan de huidige tekst van artikel 36 van de Mijnbouwwet
7.2 Voorkomen schade
In de Mijnbouwwet ligt primair de nadruk op het voorkomen van schade door
mijnbouwactiviteiten (preventief handelen), en niet op het geoorloofd zijn van
mijn bouwactiviteiten, mits de nadelige gevolgen daarvan door de exploitant I operator worden
weggenomen of verzacht (curatief handelen).
Wij hebben vastgesteld dat ten aanzien van het optreden van schade de nadruk in het
winningsplan sterk ligt op het herstellen van schade en niet op het voorkomen van schade.
Het Mijnbouwbesluit schrijft voor dat het winningsplan een beschrijving bevat van de mogelijke
omvang en verwachte aard van de schade door bodembeweging. Uit het winningsplan blijkt
dat het niet goed mogelijk is de omvang en de verwachte aard adequaat te beschrijven. NAM is
niet in staat causaliteit aan te geven tussen aardbevingen en omvang en aard van de schade.
In het winningsplan wordt niet of nauwelijks aandacht besteed aan maatregelen om de schade
te voorkomen of het ontstaan van schade te beperken.
Conclusie:
In het winningsplan worden optredende schades als niet te voorkomen beschouwd. Het
winningsplan lijkt op dit punt niet te voldoen aan de eisen die de wet stelt aan een plan (artikel
24 Mbb, lid 1 onder q). Als gevolg hiervan is ook geen adequate invulling te geven aan de eis
die artikel 24 Mbb, lid 1 onder s voorschrijft: maatregelen om schade door bodembeweging te
voorkomen dan wel te beperken.
NAM komt hiermee ook niet tegemoet aan het advies van het SodM 46 , die het belangrijk vindt
om, in aanloop naar het winningsplan 2016, aandacht te vragen voor de brede interpretatie van
Tweede Kamer, TK 34 348, nr 2
brief EZ met verzoek om advies uit te brengen
45 Wijziging van artikel 33 Mbw i s niet voorzien in het eerdergenoemde wetsvoorstel.
46 Staatstoezicht op de Mijnen, Seismisch risico Groningenveld, beoordeling rapportages en advies,
december 2015
43
44

31

het begrip veiligheid in de Mijnbouwwet Daarin is sprake van aard en omvang van de
mogelijke schade aan gebouwen, mensen en infrastructuur, inclusief de (niet) structurele
schade waaraan geen of slechts een heel beperkt overlijdensrisico verbonden is. In lijn met de
andere risico's in de mijnbauwindustrie dient aak deze schade in beeld te kamen en zover als
redelijkerwijs mogelijk is te worden beperkt4 7•
De analyse van het seismisch risico van NAM gaat vooral over de veiligheid: de kans dat
mensen gevaar lopen door het bezwijken van woningen. Het aspect "schade aan gebouwen"
(scheuren e.d.) blijft in deze seismisch risicoanalyse buiten beeld. De mijnbouwwet geeft echter
aan dat er ook maatregelen moeten worden genomen om schade aan gebouwen te beperken of
te voorkómen.
Wij adviseren u:
67. wegens het ontbreken van twee essentiële onderdelen in het winningsplan, deze
omissies zwaar mee te wegen in uw besluit, waarbij niet denkbeeldig is dat deze
omissies leiden tot weigering van uw instemming met het winningsplan.

7.3 Omvang en aard schade
NAM geeft aan dat veiligheid van de inwoners, de mijnbouwwetgeving en het MJP in het
winningsplan centraal staan. Om die reden is de risicobeoordeling in hoofdzaak gebaseerd op
potentieellevensbedreigende situaties (vallende objecten en bezwijken van gebouwdelen). Dat
er ook schades zijn die niet levensbedreigend zijn maar wel hinder veroorzaken benoemt NAM
ook maar geeft hierbij meteen aan dat bij een voorgezette productie deze schade- en
hindereffecten blijven bestaan. De schades waar we het dan over hebben, de zgn. DS1 en DS2
schades worden door NAM niet relevant geacht. Om aan de hinderlijke gevolgen van deze
schades tegemoet te komen benoemt NAM een aantal maatregelen:
• verdere verbetering van het schadeprotocol door aanstelling arbiters en
vertrouwenspersonen door de NCG;
• innovatie in schadeherstel door de verschillende regelingen die voortgekomen zijn uit
het bestuursakkoord van januari 2014 en het aanvullend maatregelenpakket van februari
2015 hierbij;
• koppelkansen waarbij NCG en Economie Board bijvoorbeeld met de landbouwsector
zoeken naar slimme combinaties die leiden tot toekomstbestendige nieuwbouw.
Conclusie:
Het feit dat NAM aangeeft dat hinderlijke schades blijven bestaan en opgevangen worden door
een aantal maatregelen geeft aan dat de maatschappelijke impact van het geheel nog niet goed
bij NAM is doorgedrongen. De wijze waarop schades worden afgehandeld leidt
maatschappelijk tot groot ongenoegen. Het feit dat NAM met een "schadecontour" werkt, is
onbegrijpelijk. Ook het feit dat voor schade met verschillende maten wordt gemeten heeft
maatschappelijk een groot effect.
De nog niet onderzochte constatering van NAM in het winningsplan dat het aantal C-schades48
in de laatste jaren erg toeneemt terwijl het aantal bevingen afneemt, leidt eveneens tot
maatschappelijk ongenoegen. Hoewel NAM aangeeft dat het hier een eerste constatering
betreft die nog nader onderzoek vergt, wordt hier wel een negatief beeld van het gedrag van de
inwoners van het gebied gesuggereerd.
Sinds 2012 is een groot aantal schades gemeld bij NAM/CVW. De stand van zaken tot en met
april 2016 is 66.173 meldingen. Volgens informatie op de website van NAM is er, van de totaal
66.173 meldingen, tot nu toe in 60.790 gevallen een aanbod gedaan voor vergoeding van
schade. Dit geeft een ander beeld dan door NAM in het winningsplan wordt geschetst.

47 Mijnbouwbesluit, artikel 24, 1e li d onder s
48 Technica! addendum, Part V, Damage and Appendices

32

Schades in de categorie DS1 en DS2 worden vanuit de risicomethodiek als niet relevant en
aanvaardbaar aangemerkt. Deze benadering achten wij niet passend en niet onderbouwd
gezien de maatschappelijke impact. De uitspraken over C-schade in relatie tot aardbevingen is
eveneens maatschappelijk niet verstandig.
Wij adviseren u:
68. een onderbouwing te leveren betreffende de aanvaardbaarheid van optredende schades
in de categorie DS1 en DS2;
69. NAM/CVW op te dragen alle schademeldingen op te nemen en te behandelen;
70. NAM/CVW op te dragen de afhandeling van schade te blijven verbeteren;
71. de analyse van de C-schades door een onafhankelijke instantie uit te laten voeren.

33

8. Meet- en regelprotocol

8.1 Protocol
Het Meet- en Regelprotocol wordt door NAM gepresenteerd als een risicobeheerssysteem. Om
het aardbevingsrisico en de hinder te beperken is dit systeem ontwikkeld. Met dit systeem is het
mogelijk meetwaarden te vergelijken met verwachtingswaarden.
Er zijn verschillende routes met maatregelen beschreven in het protocol. De keuze voor een
route hangt af van de gemeten waarden met betrekking tot de aardbevingen, de versterking en
het schadehersteL Route "0" betreft een continue optimalisatie, route "I" een specifieke analyse
van het risico en route "11" directe actie door de minister. NAM heeft het Meet- en Regelprotocol
opgesteld én vult deze met parameters (zie hieronder in paragraaf 6.3) én monitort de
uitkomsten. Hier is geen sprake van onafhankelijkheid meer hetgeen maatschappelijk niet
verantwoord is.
NAM geeft aan dit protocol ook te willen gebruiken voor een besluit over verhoging van de
productie als de aardbevingsactiviteit, de versterking en de schadeafhandeling ongeveer de
verwachtingswaarden betreffen.
Conclusie:
Het Meet- en Regelprotocol wordt gepresenteerd als een beheerssysteem dat door NAM
ontwikkeld is, in plaats van het Ministerie dat de kaders dient op te leggen. De invulling en
monitoring van het protocol dient onafhankelijk plaats te vinden.
Dit Meet- en Regelprotocol is een reactief systeem. Pas nadat zware bevingen opgetreden zijn
(de beving bij Huizinge van M3,6 wordt als acceptabel gezien), wordt er gehandeld, terwijl alles
in het werk gesteld moet worden om deze bevingen te voorkomen.
Wij adviseren u:
72. het Meet- en Regelprotocol door een onafhankelijke partij te laten borgen, op termijn te
laten evalueren en wellicht aan te laten passen;
73. het Meet- en Regelprotocol onafhankelijk te laten monitoren;
74. te besluiten dat het Meet- en Regelprotocol niet gebruikt mag worden om de productie
te verhogen.
8.2 Dashboard
NAM geeft in het Meet- en Regelprotocol aan dat de relevante meetgegevens en de
verwachtingswaarden op een voor het publiek toegankelijke website weergegeven worden in
een dashboard. Het dashboard dient inzichtelijk te maken of het aardbevingsrisico binnen de
gestelde kaders blijft.
Wij adviseren u:
75. de website met het dashboard door een onafhankelijke partij te laten beheren;
76. deze onafhankelijke partij de taak te geven te reageren indien het aardbevingsrisico de
kaders overschrijdt.
8.3 Signaalparameters
NAM presenteert in het Meet- en Regelprotocol ook de signaalparameters. Deze parameters zijn
grenswaarden waarna, bij overschrijding van deze parameters, actie ondernomen wordt. De
mate van overschrijding bepaalt welke actie ondernomen wordt (route 0, route I of route 11). De
opgenomen waarden gelden bij een winning van 33 bcm.
NAM vult zelf de signaalparameters in en bepaalt daarmee zelf welke actie op welk moment
ondernomen gaat worden.

34

-

-

--

---

-

-- -

--

-

-

-

- - - - -

-

------

- -

Signa a !parameter

Verwachting

0

I

11

Actlvity Rate

29

N ~ 37

37 < N !i 45

· N >45

PGA s 0.08

0.08 < PGA s 0,15

PGA > 0.15

Ns5

5 < NS7

N >7

(aantal M > 1.5)

PGA (g)
M > 2.5 (Richter)

3

Gebouwenverste rkl ng

Statu sniveau o p basis van de rapportage door NCG en CVW

Schadeafhandellnc

Statusniveau op basis van de r apportage door NCG en CVW

De verwachtingswaarden voor de aardbevingsactiviteit is gebaseerd op de bevingen in het jaar
2015. Hieruit blijkt dat, voordat specifieke analyse uitgevoerd gaat worden, het aantal en de
zwaarte van de bevingen nog verder op mag lopen. Pas bij optredende grondversnellingen
hoger dan de beving van Huizinge wordt een specifieke analyse uitgevoerd, met andere
woorden: de zwaarte van de beving bij Huizinge op grond waarvan partijen zijn gekomen tot
het eerste bestuursakkoord wordt door NAM acceptabel geacht.
Omtrent de versterking en schadeafhandeling staat het volgende geschreven 49 : "Het
Meerjarenprogramma van de NCG geeft invulling aan hetgebouwinspectie-en
versterkingsprogramma dat nodig is om de veiligheidsnorm (10" 5 ) voor alle gebouwen in het
gebied binnen vijf jaar te realiseren (besluit kabinet). CVW voert uit en NCG voert regie. De
voortgang wordt jaarlijks gerapporteerd door de NCG aan NAM. Op basis van deze rapportages
evalueert NAM of het halen van de norm binnen de termijn realistisch is". Niet acceptabel
hierin is de rolverdeling tussen NCG, CVW en NAM waarbij NAM evalueert of het halen van de
norm realistisch is.
Conclusie:
De huidige aardbevingsactiviteit en de grondversnellingen van de beving van Huizingeworden
opgenomen als signaalparameters, en dus gezien als acceptabel. Onbekend is wat er met de
signaalparameters gebeurt wanneer het winningsniveau lager dan 33 bcm wordt vastgesteld.
Er zijn geen signaalparameters voor de versterking en ook niet voor de schadeafhandeling
opgenomen. NAM evalueert of het versterkingsprogramma op koers ligt.
Wij adviseren u:
77. in uw besluit lagere signaalparameters vast te stellen die recht doen aan het beheersen
van het aardbevingsrisico en dichter bij de beleving van de inwoners komen;
78. de versterking en de schadeafhandeling te kwantificeren en toetsbare getallen op te
nemen;
79. de evaluatie onafhankelijk te laten plaatsvinden;
80. een signaalparameter op te nemen waarin de brede scope van het totale individuele
risico wordt meegenomen.

49 Meet- en rege lprotocol, parag raaf 4.4

35

9. Study and Data Acquisition Plan
Met het winningsplan heeft NAM een Study and Data Acquisition Plan ingediend. Dit
omvangrijk onderzoeksplan ondersteunt nogmaals dat er nog veel onzekerheden en omissies in
het winningsplan zitten. Het is erg belang rijk dat op korte termijn een perspectief wordt
geschetst waarbinnen de onzekerheden en omissies worden teruggebracht tot een acceptabel
niveau. Voor ons is primair van belang dat duidelijkheid komt over de gevolgen van de
gaswinning in relatie tot de veiligheid van onze inwoners en de op te treden schade. In het
onderzoeksplan missen wij harde termijnen waarbinnen de verschillende deelonderzoeken
gereed zijn. Wij zouden graag zien dat de NCG advies uitbrengt over de hoofdstukken 10, 11 en
12 (gebouwinventarisatie, -sterkte en risicoanalyse) waarbij zij met name de toepasbaarheid
van de verdere onderzoeken voor haar aanpak prioriteert. Indien nodig moet de NCG ruimte
krijgen om aanvullend onderzoek uit te voeren.
Wij adviseren u:
81. harde termijnen te verbinden aan de diverse deelresultaten van het onderzoeksplan;
82. de NCG te vragen advies uit te brengen over de onderzoeksdelen van het
onderzoeksplan van de NAM die betrekking hebben op versterking;
83. indien nodig de NCG ruimte te geven voor aanvullend onderzoek.

36