Van der Staaij
Van der Staaij en Teeven. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 65 (31700-VI).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat goed georganiseerd vrijwilligerswerk
onder ex-gedetineerden een belangrijke bijdrage kan
leveren aan de terugdringing van recidive;
verzoekt de regering, te komen met een beleidsvisie over
de betekenis en mogelijke medefinanciering van
vrijwillige inzet bij begeleiding en nazorg van (ex)gedetineerden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van der Staaij en Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 66 (31700-VI).
©
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris en de minister voor de beantwoording
van de vragen. De minister van Justitie staat een
begroting te verdedigen waarin veel beleidsmaatregelen
en veel mooie plannen zijn opgenomen. De doelstellingen zijn echter niet te kwantificeren en het blijft onhelder
wat de mogelijke effectiviteit zal zijn.
Het verbaast mij dat de minister niet weet wat er
onder de burgers in Nederland leeft. Ik vind dat ook heel
jammer. Slechts een zeer klein percentage van de
burgers heeft vertrouwen in de rechtsstaat. De belangrijkste redenen daarvoor zijn de volgende. De straffen
voor een aantal misdrijven en overtredingen zijn te laag.
Dossiers zijn weg, waardoor verdachten vrijuit gaan.
Rechterlijke uitspraken zijn onduidelijk, waardoor de
aangiftebereidheid heel erg laag is. Mensen kijken weg
en durven zich niet meer te verdedigen. Wat raadt de
minister een snackbarhouder aan die voor de derde keer
een overvaller in de ogen kijkt en die voor de derde keer
bedreigd en mishandeld wordt? Wat mag die snackbarhouder nu wel doen, anders dan dat hij onder de
toonbank gaat zitten? Dit is een heldere vraag waarop ik
een helder antwoord wil hebben. Ik wil dus niet horen
wat er allemaal niet mag, maar wat er wel mag.
In eerste termijn heb ik geen duidelijk antwoord
gekregen op mijn vraag over het plan-Nordholt, de
ov-coördinator. Dit project moet er eindelijk voor zorgen
dat buschauffeurs en trambestuurders veilig hun werk
kunnen doen. Wat is de concrete bijdrage van de
minister van Justitie aan dit project?
Wij debatteren nog verder over de godslastering. Ik
wacht dat debat af.
De staatssecretaris is nu achttien maanden in deze
functie. De instroom stijgt, de terugkeer daalt. De kosten
van de uitvoering van het generaal pardon zijn nog
steeds onduidelijk. Steeds meer categorieën mensen
mogen blijven. Opvang vindt gedurende een steeds

Tweede Kamer

Orgaandonatie

langere periode plaats. Naar aanleiding van een van mijn
vragen in eerste termijn ben ik door de staatssecretaris
verwezen naar haar brief. Daarin staat geen antwoord op
mijn vraag. Ik herhaal mijn vraag dus. Ik lees voor: ’’De
staatssecretaris van Justitie heeft aangegeven dat het
langdurig verblijf ... ’’. Wat is ’’langdurig’’? ’’... in een
periode van persoonlijke ontwikkeling ... ’’ Dat is zo’n
beetje het hele leven van de mens. ’’... en de daaruit
voortvloeiende kansen als element opgenomen dienen te
worden in de afweging van discretionaire gevallen.’’ Als
dat element erin zit, dan berust de staatssecretaris in het
verblijf.
Dit is een uitnodiging aan iedere asielzoeker om
procedure na procedure te starten. Je doet je kind op
school. Na drie jaar mag het kind, en dus de broertjes en
de zusjes en de ouders, blijven. Of je komt binnen als
alleenstaande minderjarige vreemdeling op 14-jarige
leeftijd. Je hebt dan op je achttiende hier vier jaar op
school gezeten. Dan mag je blijven.
Ik kan de staatssecretaris verzekeren dat wanneer zij
niet duidelijk maakt dat dit niet het geval is, de door haar
gesubsidieerde asieladvocaten tienduizenden procedures
zullen beginnen. Zij zal de inkomensgrens voor de
rechtsbijstand dan nog verder moeten verhogen. Zo
wordt het voor de gemiddelde burger, niet voor die
zeurpiet, bijna onmogelijk om zijn gelijk te krijgen via de
rechter.
Ik dank de staatssecretaris voor haar toezegging een
overzicht te geven van de kosten van rechtsbijstand voor
vreemdelingen. Ik wil graag een helder overzicht!
Tot slot heb ik nog een vraag aan de staatssecretaris.
Klopt het, zoals ik las in de Vreemdelingenrapportage
van januari tot juni 2008, dat het percentage vreemdelingen dat aantoonbaar is vertrokken uit Nederland, 37% is
van het totaal aantal geregistreerde vertrekken? Klopt het
ook dat dit percentage vanaf de tweede helft van 2005
constant rond de 50 heeft gelegen?
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter: Wij zijn hiermee gekomen aan het eind
van de tweede termijn van de kant van de Kamer. Het
antwoord van de regering komt vanavond na de
dinerpauze.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Aan de orde is het debat naar aanleiding van een
algemeen overleg op 21 oktober 2008 over orgaandonatie.
©
De heer Ormel (CDA): Voorzitter. De CDA-fractie
constateert met grote zorg dat er een enorm tekort aan
donororganen is. Wij hebben hierover uitgebreid
gedebatteerd met elkaar, dus ik zal hierover verder niet
uitweiden. Mede namens mijn collega Gill’ard van de
PvdA-fractie wil ik de volgende motie indienen.
Motie
De Kamer,

5 november 2008
TK 20

20-1509

Ormel
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er een groot en groeiend tekort aan
postmortale organen is;
van mening dat de keuze inzake postmortale donatie
door eenieder kenbaar gemaakt zou moeten worden;
constaterende dat het aantal registraties in het centrale
donorregister lager is dan het aantal mensen dat zegt,
donor te willen zijn;
van mening dat de overheid een rol heeft om mensen in
staat te stellen tot en te ondersteunen bij het maken van
een keuze inzake postmortale donatie;
van mening dat het kenbaar maken van de keuze om
donor te zijn niet alleen via centrale registratie, maar ook
via een donorkaart en door het te bespreken met naasten
bevorderd kan worden;
van mening dat onderbouwde donorwervingscampagnes, georganiseerd door derden zoals de
patiëntenorganisaties, zullen bijdragen aan meer
orgaandonaties;
verzoekt de regering, subsidie te verstrekken voor
donorwervingscampagnes via derde partijen zoals de
patiëntenorganisaties,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Ormel en Gill’ard. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 52 (28140).
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Ik hoor één verzoek.
De heer Ormel wil dat behalve de organisaties die al
ondersteund worden, ook allerlei andere organisaties
subsidie kunnen krijgen voor donorwervingscampagnes.
Dit lijkt mij een prima idee. Echter, ik hoor hem daarnaast
in zijn overwegingen stellen dat erkend moet worden dat
men zich ook op een andere manier kan laten registreren
dan door middel van het donorregister. Dit maakt het
voor mijn partij wel heel erg moeilijk om deze motie
mede te ondersteunen. Immers, wat nu als je ’’nee’’ hebt
laten registeren in het centraal register en in een later
stadium ’’ja’’ op een van de kaartjes waarop de heer
Ormel doelt?
De voorzitter: Een kort antwoord, want dit punt is
uitvoerig aan de orde geweest.
De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Uiteindelijk gaat het
erom dat je het van elkaar weet. Net zoals je moet
vertellen of je begraven of gecremeerd wilt worden,
moet je je naasten vertellen of je orgaandonor wilt zijn.
In de kern gaat het hierom. Als iemand in het centraal
donorregister geregistreerd is, worden desondanks ook
altijd de nabestaanden verwittigd. Als er dan ook een
kaart is, betekent dit een extra argument om donor te
zijn. Ik begrijp dat mevrouw...

Mevrouw Koşer Kaya (D66): De donorkaart komt niet in
het dictum voor. Ik begrijp niet waarom het in de
overwegingen staat. Kan de heer Ormel mij uitleggen op
basis van welk onderzoek hij van mening is dat deze
kaart betere resultaten zal opleveren?
De voorzitter: Dit punt is tijdens het algemeen overleg
uitvoerig aan de orde geweest. Ik geef hiervoor geen
toestemming. Ik sluit deze discussie.
De heer Ormel (CDA): Ik moet naar u luisteren,
voorzitter.
De voorzitter: Het is niet anders.
©
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Voorzitter. Ik bedank de
minister voor zijn toezeggingen tijdens het algemeen
overleg, met name voor zijn sterke inzet ten aanzien van
de ziekenhuizen; hierdoor zullen de wachtlijsten zeker
afnemen. Wij willen goed op de hoogte gehouden
worden van de successen.
Op het punt van de orgaandonatie vindt de PvdA dat
de overheid van mensen mag vragen om verplicht een
keuze te maken, niet dat deze keuze positief of negatief
moet zijn. Dit is immers aan de betrokkenen zelf.
Aangezien postmortale organen mensenlevens kunnen
redden, vinden wij het gerechtvaardigd, mensen te
verplichten om een keuze te maken. Dat moet wel
gepaard gaan met een sterke inzet om mensen te helpen
bij het maken van die keuze. Maar maken mensen geen
keuze, dan moeten zij zich bewust zijn dat zij hun
naasten, geliefden en kinderen opzadelen met een
moeilijke beslissing op een moeilijk moment. Mensen
zijn het maken van een keuze over orgaandonatie als het
ware verplicht aan de zieken op de wachtlijsten en aan
hun eigen nabestaanden.
Voorzitter. Ik wil graag de volgende motie indienen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat van te veel mensen die voor orgaandonatie in aanmerking kunnen komen op het moment
van overlijden niet duidelijk is of zij wel of geen donor
willen zijn;
overwegende dat het feit dat mensen op de wachtlijst
gered kunnen worden met postmortale organen,
rechtvaardigt dat de overheid van mensen mag vragen
om een keuze over orgaandonatie te maken;
overwegende dat mensen het aan hun nabestaanden
verplicht zijn om hen te helpen bij het maken van de
keuze op een moeilijk moment door bij leven aan te
geven of zij wel of geen orgaandonor willen zijn;

De voorzitter: Mijnheer Ormel, u stelde vooraf voor om
dit debat kort te houden. Het punt is duidelijk.

verzoekt de regering, een wettelijke plicht tot het maken
van een keuze inzake orgaandonatie uit te werken, en
daarbij vast te leggen dat voor diegenen die zich aan
deze wettelijke plicht onttrekken, zal gelden dat wordt

Tweede Kamer

5 november 2008
TK 20

Orgaandonatie

20-1510

Gill’ard
vastgelegd dat de keuze wordt overgelaten aan de
nabestaanden,

constaterende dat voor zelfstandigen hier onvoldoende
voorzieningen voor zijn;

en gaat over tot de orde van de dag.

verzoekt de regering, met een voorstel te komen om
ervoor te zorgen dat ook zelfstandigen geen financieel
nadeel ondervinden van donatie bij leven,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Gill’ard. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 53 (28140).
©
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Het debat over
orgaandonatie heeft niet gebracht wat patiënten, artsen
en een grote meerderheid van de samenleving hoopten,
namelijk de invoering van het Actief Donor Registratiesysteem; een systeem waarbij orgaandonatie en
solidariteit uitgangspunt zijn, waarbij volgens de
commissie-Terlouw het zelfbeschikkingsrecht volwaardig
wordt gerespecteerd en waarbij naar verwachting het
aantal donoren met ten minste 15% zal kunnen stijgen.
Ook al zou het slechts één donor extra opleveren, dan
nog is het een Kameruitspraak waard. Met deze motie
vragen wij alle Kamerleden, een persoonlijke afweging te
maken. De motie is medeondertekend door mevrouw
Halsema en mevrouw Koşer Kaya.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat van te veel mensen niet bekend is of
zij orgaandonor willen zijn;
van mening dat alle maatschappelijk aanvaardbare
mogelijkheden benut moeten worden die leiden tot
verhoging van het orgaanaanbod, zodat mensen minder
lang op de wachtlijst staan;
verzoekt de regering, over te gaan tot invoering van een
systeem van actieve donorregistratie (ADR),
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van Gerven, Halsema en Koşer Kaya. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 54 (28140).
De heer Van Gerven (SP): Dan nog een tweede motie.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Gerven. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 55 (28140).
©
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Voorzitter. De
Coördinatiegroep Orgaandonatie redeneert dat je
mensen moet dwingen om te kiezen, en ook een aantal
politieke partijen in deze Kamer is daar voorstander van.
Daarbij wordt gesteld dat door een gedwongen keuze het
meest recht gedaan wordt aan het zelfbeschikkingsrecht
van betrokkenen. De VVD is echter van mening dat het
recht om te twijfelen of om geen keuze te willen maken,
ook onderdeel uitmaakt van het zelfbeschikkingsrecht.
Zelfbeschikkingsrecht en ons verzet tegen opgelegde
solidariteit zijn altijd de kern van ons standpunt geweest
ten aanzien van orgaandonatie. Daarnaast hebben wij
altijd betoogd, dat goede en continue voorlichting
noodzakelijk is om mensen te verleiden toch een keuze te
maken. Maar bovenal vinden wij dat er alles aan gedaan
moet worden om zo veel mogelijk organen die potentieel
bruikbaar zijn, ook daadwerkelijk te verkrijgen.
Een paar jaar geleden constateerde de VVD al dat in
Spanje met een eigenzinnige aanpak geweldige
resultaten worden geboekt. Wij zijn dan ook blij dat de
minister ervoor heeft gekozen, deze aanpak over te
nemen en hopen dat die zo snel mogelijk positieve
resultaten zal opleveren. Kan de minister aangeven
wanneer hij verwacht dat de eerste resultaten daarvan
zichtbaar worden?
Mevrouw de voorzitter. Voor de VVD telt het resultaat.
Wij verwachten dat de minister snel het benodigde geld
voor de aanpak vrijmaakt en dat de resultaten ook snel
zichtbaar zijn. Wij hebben vertrouwen in die aanpak,
maar wij willen in de komende jaren niet horen dat
noodzakelijk investeringen in zaken die volgens de
minister moeten gebeuren, vanwege geldgebrek niet
worden gedaan.
©
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. De Wet op de
orgaandonatie kent een hiaat met betrekking tot de
12-minners. Daarom de volgende motie.

Motie
De Kamer,

Motie

gehoord de beraadslaging,

De Kamer,

overwegende dat mensen die bij leven een orgaan
doneren daar geen financieel nadeel van mogen
ondervinden;

gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer

Orgaandonatie

verzoekt de regering, artikel 5 van de Wet op de
orgaandonatie zodanig te wijzigen dat de tekst als volgt
komt te luiden: de verwijdering geschiedt niet dan nadat

5 november 2008
TK 20

20-1511

Agema
de toestemming van beide ouders die de ouderlijke
macht uitoefenen of de voogd en van de kinderrechter
schriftelijk is verkregen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Agema. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 56 (28140).
Mevrouw Agema (PVV): Het zou goed zijn om de
zogeheten non-responders jaarlijks aan te schrijven,
zodat wij in ieder geval van steeds meer mensen zeker
weten wat zij willen. Daarom de volgende motie.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Agema. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 58 (28140).
©
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. Er sterven
mensen omdat er geen donororgaan beschikbaar is. Dat
lijkt mij iets waarmee men niet gelukkig zou moeten zijn.
Eigenlijk zouden wij hier hard van leer moeten trekken en
een integraal advies, waarom de Kamer zelf heeft
gevraagd, moeten overnemen. Daarom heb ik drie
moties.
Motie

Motie
De Kamer,
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, zogeheten non-responders die niet
zijn opgenomen in het donorregister, jaarlijks aan te
schrijven met het verzoek om hun keuze alsnog kenbaar
te maken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Agema. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 57 (28140).
Mevrouw Agema (PVV): Nierpatiënten die een donor
meebrengen van wie zijzelf de nier niet kunnen
ontvangen, mogen van minister Klink geen voorrang
krijgen op de wachtlijst. Levende nierdonoren haken
daardoor af. Wij vinden het daarom van belang dat
Living Donor List Exchange wel mogelijk wordt. Daarom
de volgende motie.

overwegende dat er te veel mensen wachten op een
donor en te veel mensen hierdoor onnodig sterven;
constaterende dat de Coördinatiegroep Orgaandonatie de
regering adviseert, het door deze groep opgestelde
advies integraal over te nemen omdat een integrale
invoering van deze voorstellen de meeste kans van
slagen heeft;
verzoekt de regering, het advies van de Coördinatiegroep
Orgaandonatie, zoals vastgelegd in het Masterplan
Orgaandonatie, integraal over te nemen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Koşer Kaya, Halsema en Van Gerven. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 59 (28140).
Motie

Motie
De Kamer,
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat met LDLE (Living Donor List
Exchange) meer patiënten via levende donatie aan een
nier geholpen kunnen worden en zij beter af zijn omdat
een postmortale nier gemiddeld twee jaar meegaat en
een nier van een levende donor gemiddeld 24 jaar;
verzoekt de regering, eventueel via een pilot te bewerkstelligen dat in kaart wordt gebracht hoeveel extra
nierdonoren LDLE oplevert, omdat levende nierdonoren
in voorkomende gevallen in het geheel afhaken omdat
LDLE niet is toegestaan en een oplossing te vinden voor
het mogelijke nadeel dat nierpatiënten met bloedgroep O
van LDLE kunnen ondervinden,

overwegende dat de uitkomst van een onafhankelijk
onderzoek niet bij voorbaat vast kan staan;
verzoekt de regering, te garanderen dat het ADR-systeem
niet al voorafgaand aan het vergelijkingsonderzoek naar
de doelmatigheid van het ATS- en ADR-systeem
buitenspel wordt gezet, en als volwaardige optie in het
onderzoek mee wordt genomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Koşer Kaya, Halsema en Van Gerven. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 60 (28140).

en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Orgaandonatie

5 november 2008
TK 20

20-1512

Koşer Kaya
andere invalshoek worden gekozen dan met ’’garanderen
dat ...’’.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de politieke beraadslagingen over
orgaandonatie sinds de invoering van de Wet op de
Orgaandonatie (WOD) geen concrete vooruitgang in het
aantal beschikbare donororganen hebben opgeleverd;
overwegende dat echter voor geen van de voorliggende
voorstellen een duidelijke meerderheid in de Kamer lijkt
te bestaan;
overwegende dat mensen die een orgaandonatie nodig
hebben niet de dupe mogen worden van deze politieke
besluiteloosheid;
overwegende dat de veldpartijen zich in meerderheid
voor invoering van het actieve donorregistratie (ADR)systeem hebben uitgesproken;
overwegende dat de regering zichzelf afrekenbare en
heldere doelstellingen stelt;
verzoekt de regering, te garanderen dat het aantal
beschikbare donororganen in Nederland binnen de
termijn van een jaar, niet lager ligt dan dat van de best
presterende Europese lidstaten op dit gebied, ongeacht
het gebruikte registratiesysteem voor orgaandonoren,
en gaat over tot de orde van de dag.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik zal daarover nadenken,
voorzitter, maar ik ben van mening dat wij genoeg
gepraat hebben en dat wij de mensen die wachten op
een donororgaan, antwoord moeten geven. Dat betekent
dat wij het aantal orgaandonaties substantieel moeten
verhogen. Ik kan geen andere insteek vinden dan die met
’’gelijk aan de best presterende landen’’.
©
Minister Klink: Mevrouw de voorzitter. De heer Ormel en
mevrouw Gill’ard vragen bij motie om subsidie voor
patiëntenorganisaties om zodoende te komen tot meer
orgaandonaties. Hierover hebben wij tijdens het
algemeen overleg uitvoerig gesproken. Ik heb gezegd
onderzoek te laten doen naar het systeem dat door de
heer Ormel en mevrouw Gill’ard is voorgesteld. Ik laat
het oordeel over deze motie graag aan de Kamer.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. De minister laat
het oordeel aan ...
De voorzitter: Het ontging u wellicht, maar ik had u het
woord niet gegeven. De minister laat het oordeel aan de
Kamer. Dat is een helder antwoord.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): De minister zegt een
onderzoek te laten doen en nu wordt er toch een motie
ingediend. De minister kan de aanneming van die motie
ontraden, maar hij kan niet het oordeel aan de Kamer
laten.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Koşer Kaya en Halsema. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 61 (28140).

De voorzitter: De minister vervolgt zijn betoog.

De heer Van der Vlies (SGP): Mevrouw de voorzitter. De
overwegingen van deze motie komen ons allen heel
bekend voor en zijn ons soms zelfs sympathiek, maar de
motie vraagt toch eigenlijk het onmogelijke van de
regering. Hoe kan een regering in gemoede garanderen
dat er hier net zoveel orgaandonaties zullen zijn als in
het best presterende Europese land? Het gaat bij
orgaandonatie om de allerindividueelste beslissing.

De voorzitter: Het spijt me, de minister vervolgt zijn
betoog. Degenen die de motie hebben ingediend, kunnen
daarover vragen stellen, maar anderen niet.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. Ik heb inderdaad
gevraagd om hier evenveel donaties te realiseren als in
de best presterende Europese lidstaten. Wij modderen al
jaren met onze pogingen om zoveel mogelijk organen
beschikbaar te krijgen. De Kamer laat tot op heden geen
eenstemmig geluid voor een bepaald systeem horen. Ik
heb er genoeg van om weer jaren te moeten wachten op
een besluit en weer jaren te moeten hopen op de
aanmelding van voldoende orgaandonoren. Mij lijkt, dat
als de minister zegt met zijn systeem of welk ander
systeem dan ook te kunnen bewerkstelligen dat meer
mensen zich aanmelden als donor, hij met dat systeem
op zijn minst evengoed moet kunnen presteren als de
regering in de best presterende landen in Europa.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik wil hierop wel antwoord
van de minister.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. Ik maak hier echt
bezwaar tegen.
De voorzitter: Dat merk ik, maar ik geef het woord aan
de minister.

De heer Van der Vlies (SGP): Als er in de motie zou
staan ’’bevorderen dat ...’’ zou daarmee voor een geheel

Minister Klink: Mevrouw Gill’ard vraagt in haar motie op
stuk nr. 53 of ik een wettelijke plicht tot het maken van
een keuze wil uitwerken en daarbij wil vastleggen dat
voor degenen die zich daaraan onttrekken, de nabestaande beslist. Ik heb tijdens het algemeen overleg
gezegd dat ik daar grote aarzelingen bij heb, omdat zo’n
wettelijke plicht uiteindelijk geen tanden heeft. Zij voegt
hieraan toe dat het uitvloeisel daarvan is, dat degene die
zich daaraan onttrekt, zich uiteindelijk moet beraden op
het feit dat de nabestaanden aan zet zijn en zullen
moeten kiezen, wat op zichzelf positief is. Daar zit nog
een tweede dimensie aan die mij aanspreekt. Ik heb dit
tijdens het algemeen overleg al gezegd. Ik was van
oudsher, ook persoonlijk, groot voorstander van een
verplicht keuzesysteem, om mensen de indringendheid
van de donorvraag te doen beseffen. Uit het onderzoek

Tweede Kamer

5 november 2008
TK 20

Orgaandonatie

20-1513

Klink
van de commissie-Terlouw blijkt dat als je daaraan
sancties verbindt, mensen eerder afhaken dan dat zij
welwillend staan tegenover die keuze. Die sancties haalt
mevrouw Gill’ard in feite weg met deze wettelijke plicht.
Er zit dus een balans in en gelet de nadelen die eraan
kleven, zoals symboolwetgeving, laat ik het oordeel over
deze motie aan de Kamer over.
De voorzitter: Mevrouw Gill’ard, over uw eigen motie
kunt u vragen stellen.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Wij hebben uitgebreid
hierover gedebatteerd. In het debat zei de minister
eigenlijk wat anders. Toen heeft hij mij min of meer de
zachte toezegging gedaan dat hij dat uit ging werken. Ik
verwacht nu dat hij hetzelfde gaat doen.
Minister Klink: U kunt in mijn bijdrage van toen niet
hebben verstaan dat ik dat zou gaan uitwerken. Ik laat
het oordeel graag aan de Kamer over. Ik heb wel gezegd
dat het een verkenning waard is. Als ik al een toezegging
gedaan heb, dan betreft die meer de onderzoekssfeer
dan de uitwerking. Dat moet u toch echt verkeerd
begrepen hebben.
De voorzitter: Als het oordeel aan de Kamer is en de
Kamer het beslist, dan gaat de minister aan de slag.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): De minister heeft het
onderzoek in het AO toegezegd. Ik wil graag dat hij die
toezegging hier herhaalt.
Minister Klink: Ik laat het oordeel over deze motie graag
aan de Kamer over. Ik wil het verslag van het algemeen
overleg er nog wel eens op naslaan. Het staat mij niet
helder voor de geest. Het kan best zijn dat ik een
verkenning heb toegezegd, maar volgens mij geen
onderzoek. Maar als ik het toegezegd heb, dan doe ik
het. Dat moge duidelijk zijn.
De voorzitter: U vervolgt uw betoog.
Minister Klink: Ik wil de aanneming van de motie-Van
Gerven c.s. op stuk nr. 54, waarin wordt verzocht om de
invoering van een Actief Donorregistratie Systeem,
ontraden. Daar is een groot deel van het debat in feite
over gegaan.
De heer Van Gerven verzoekt de regering in zijn motie
op stuk nr. 55 om zelfstandigen geen nadeel te laten
ondervinden van donatie bij leven. Ik beschouw deze
motie als ondersteuning van het beleid, want daar zijn
wij op dit moment mee bezig. Desalniettemin laat ik het
oordeel aan de Kamer over, om dat van haar kant
wellicht te preciseren.
Ik kom te spreken over de motie op stuk nr. 56 van
mevrouw Agema. Zij wil dat beide ouders uitdrukkelijk
schriftelijk bewilligen dat er gedoneerd wordt. Ik heb in
het algemeen overleg al gezegd dat de wet duidelijk is.
Bij het overlijden van een jong kind mag er geen verschil
van mening bestaan over de toestemming voor donatie.
Als men het niet eens is, dan is er geen geldige
toestemming. Daarom, en omdat de wet glashelder is,
ontraad ik de aanneming van deze motie.

woordje ’’beide’’ noch het woordje ’’schriftelijk’’. Dat is
ook mijn bezwaar. Als er mondeling toestemming is
verkregen van één of beide ouders, dan geeft dat
onduidelijkheid, want er is niets schriftelijk toegezegd en
er is al een proces in gang gezet. Er ontstaan drama’s
doordat de wet onduidelijk laat bestaan over hoe in deze
gevallen te handelen. Beide ouders zouden moeten
tekenen voor de donatie.
Minister Klink: Naar mijn beleving is de wet wel helder
en wordt eenstemmigheid geëist. Daarom ontraad ik de
aanneming van deze motie.
Mevrouw Agema verzoekt de regering in motie op
stuk nr. 57 om non-responders die niet zijn opgenomen
in het donorregister, jaarlijks aan te schrijven. Ook
daarover hebben wij gesproken in het algemeen overleg.
Ik heb toen gewezen op de effectiviteit van deze
maatregel, de kosten die ermee gemoeid zijn en het feit
dat je elke euro maar één keer kunt uitgeven. Een
besteding van deze euro anderszins, bijvoorbeeld in de
ziekenhuizen, waar de VVD-fractie op wees, is effectiever.
Ik ontraad dan ook de aanneming van deze motie.
Mevrouw Agema (PVV): De effectiviteit was de laatste
keer toch 15%?
Minister Klink: Ook daar hebben wij uitvoerig bij
stilgestaan. Die 15% zijn alleen maar mensen die
bewilligen: in het geval dat ik kom te overlijden, wil ik
donor zijn. Het is niet een ophoging van het aantal
donoren met 15%. De effectiviteit is gewoon te gering,
gemeten aan de kosten die ervoor moeten worden
gemaakt. Dat geld kun je beter anders inzetten.
Wij hebben uitvoerig gesproken over de Living Donor
List Exchange. Ik heb gezegd dat er zowel juridische –
onder andere heb ik verwezen naar artikel 3 van het
biogeneeskundeverdrag – als morele bezwaren aan
kleven. Ik wil aanneming van de motie van mevrouw
Agema dan ook graag ontraden.
Mevrouw Agema (PVV): Als het zo’n bezwaar is, waarom
zouden zij het in Amerika dan wel doen?
De voorzitter: Ik kan mij niet voorstellen dat dit niet aan
de orde is geweest.

Mevrouw Agema (PVV): Om die reden heb ik de
letterlijke wettekst maar geciteerd. Daarin staat noch het

Minister Klink: Wij zijn in elk geval gehouden aan het
biogeneeskundeverdrag. Er is ook een politieke wil van
mijn kant, want ik vind dat mensen niet achteraan de
wachtlijst moeten komen omdat men niet over iemand in
de kennissenkring of anderszins beschikt die donor wil
zijn. Dat moet voor anderen geen nadeel opleveren.
Ik kom bij de motie van mevrouw Koşer Kaya over het
integraal overnemen van het advies van de coördinatiegroep. Ik moet aanneming van deze motie ontraden,
gegeven het debat dat wij hebben gehad. Dat moge op
zichzelf duidelijk zijn.
Ik kom bij de motie van mevrouw Koşer Kaya die
vraagt om een garantie dat het aantal beschikbare
donoren in Nederland binnen de termijn van een jaar
niet lager ligt dan dat van de best presterende Europese
lidstaten. Alle inspanningen zullen daarop gericht zijn,
maar garanderen kan ik dat jammer genoeg niet. Ik moet
aanneming van deze motie dan ook ontraden.
De laatste motie vraagt om in het onderzoek rondom
ATS het ADR-systeem niet op voorhand buitenspel te

Tweede Kamer

5 november 2008
TK 20

Orgaandonatie

20-1514

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Dan moet u het ontraden.
Minister Klink: Nee, dat doe ik niet. Ik laat het oordeel
aan de Kamer over. Ik heb niet gezegd dat het kabinet
niet voor ADR kiest omdat ATS per se ingevoerd moet
worden of omdat wij dat gaan vergelijken. Er waren
overwegingen bij die meer te maken hadden met
datgene wat mevrouw Van Miltenburg zei. Op het
moment dat de ziekenhuizen over de hele linie tot een
hoog toestemmingspercentage komen, kunnen die
effecten uiteindelijk hoger zijn dan die van ADR. ATS
heeft daarbij weliswaar een rol gespeeld, maar mijn
hoofdoverwegingen waren gerelateerd aan de prestaties
die ziekenhuizen kunnen realiseren, als wij daadwerkelijk
daarin gaan investeren. Dat zal ook gebeuren. Afgezet
tegen ADR en de morele overweging dat nabestaanden
op een gegeven moment te maken krijgen met een
verondersteld ’’ja’’ wat geen expliciet ’’ja’’ is, waren dat
de overwegingen om er niet toe over te gaan.
De heer Van Gerven (SP)
© M. Sablerolle – Gouda

verklaren. Dat is in feite een verzoek aan de regering om
het ADR-systeem als reële optie mee te nemen. Wij
hebben de argumenten gegeven waarom dat in onze
beleving niet zou moeten. Ik ontraad dan ook aanneming
van deze motie.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Wij zijn weer helemaal
terug! Coalitiegenoten dienen twee moties in waarmee
de minister totaal korte metten heeft gemaakt, maar
waarover hij vervolgens het oordeel aan de Kamer
overlaat. Ik vraag dat, als er een onderzoek wordt gedaan
naar zowel ATS als het ADR-systeem om te kijken naar
de mogelijke gevolgen daarvan, het ADR-systeem niet
buitenspel wordt gezet terwijl ATS wel mee kan gaan.
Wat is dat voor flauwekul?
Minister Klink: Het is geen flauwekul, want ADR is
uitvoerig onderzocht en het andere model niet. Natuurlijk
zal er gespiegeld worden aan de uitkomsten van het
onderzoek naar ADR; daarom betrekken wij de
coördinatiegroep bij het onderzoek rondom ATS. Maar
ADR als reële optie is naar onze overtuiging voldoende
bediscussieerd binnen het kabinet en met u. Wij zijn tot
het eindoordeel gekomen dat wat ons betreft ADR het
niet zou moeten zijn.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Het ADR-systeem is door
de minister buitenspel gezet met de opmerking dat uit
onderzoek niet blijkt dat het tot substantieel meer
orgaandonoren zal leiden. Hetzelfde gold voor ATS. Dan
is het toch raar dat je het ene wel meeneemt en die
mogelijkheid openhoudt en het andere nu al wegzet? Dat
kan ik niet volgen. De minister heeft over de moties van
de coalitiegenoten gezegd dat die ook totaal niet deugen
of dat er in ieder geval onderzoek naar moet worden
gedaan. Maar hij laat het oordeel daarover wel aan de
Kamer over terwijl hij aanneming van mijn moties
ontraadt.
Minister Klink: Ik vind sowieso dat er onderzoek moet
worden gedaan naar het systeem dat is voorgesteld door
de fracties van het CDA en de PvdA. Dat heb ik zo-even
ook gezegd bij mijn overwegingen...

De heer Van Gerven (SP): Als ik het mij goed herinner,
hebben wij in het debat afgesproken dat de minister het
ATS nader zal onderzoeken. Het zal vergeleken worden
met het ADR-systeem en het ADR-plussysteem. Bij die
volledige vergelijking zal de commissie-Terlouw weer
ingeschakeld worden. Wij gaan het netjes naast elkaar
zetten zodat er een ordentelijke vergelijking gemaakt kan
worden. Heb ik dat zo goed begrepen?
Minister Klink: Ja, die vergelijking zal gemaakt worden.
Ik wil de coördinatiegroep bij het onderzoek betrekken.
Wij willen het onderzoek langs dezelfde lijnen laten lopen
om de uitkomsten met elkaar te kunnen vergelijken.
Maar dat doen wij wat ons betreft niet om vervolgens de
discussie over ADR weer te openen. De Kamer speelt
hier echter ook een belangrijke rol in.
De heer Van Gerven (SP): Dat is toch niet in strijd met
de motie?
Minister Klink: Dat is wel in strijd met de motie. De
motie laat de mogelijkheid open dat ADR in beeld komt
als ATS minder donaties zou opleveren dan ADR.
Daarover heb ik zo-even mijn overwegingen gegeven.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Zojuist heeft de
minister met zijn reactie op mevrouw Koşer Kaya ook
een van mijn vragen beantwoord. Ik heb nog een vraag
gesteld. Kan hij aangeven wanneer hij de eerste
positieve resultaten van het nieuwe beleid verwacht? Ik
neem aan dat dit niet meteen vanaf de start het geval zal
zijn.
Minister Klink: Tijdens het AO heb ik toegezegd dat wij
de Kamer op de hoogte zullen houden van de vorderingen van onze prestaties. Ik zal de Kamer zo spoedig
mogelijk schriftelijk op de hoogte brengen van het
moment en de manier waarop wij inzicht zullen bieden.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Ik dank de minister voor zijn antwoorden.
De stemmingen over de moties vinden volgende week
dinsdag plaats.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Orgaandonatie

5 november 2008
TK 20

20-1515