Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1279

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 19 februari 2021
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 10 februari 2021
over de geannoteerde agenda videoconferentie voor landbouw- en
visserijministers op 22 februari 2021 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1275). De
overige vragen zijn beantwoord bij brief van 18 februari 2021 (Kamerstuk
21 501-32, nr. 1277).
De vragen en opmerkingen zijn op 15 februari 2021 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 9 maart
2021 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-21501-32-1279
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Verslag videoconferentie van Landbouw en Visserijministers 25 januari
2021.
Een van de prioriteiten van het Portugees voorzitterschap is het sluiten
van een overeenkomst over het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(GLB) in het voorjaar. Kan de Minister toelichten wanneer aanvullende
informatie beschikbaar komt en wanneer de Kamer hierover kan spreken?
Antwoord
De trilogen tussen Raad en Europees Parlement om tot een overeenkomst
te komen over het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) zijn in
november 2020 onder Duits voorzitterschap gestart. Het Portugese
voorzitterschap leidt de besprekingen namens de Raad sinds 1 jan jl. en
verwacht dat een akkoord onder haar voorzitterschap in de eerste helft
van 2021 kan worden bereikt. Op de momenten dat de voortgang en/of
uitkomsten van de triloog in de Landbouw- en Visserijraad worden
geagendeerd, zal uw Kamer op de gebruikelijke wijze via de geannoteerde
agenda of het verslag van de Raad hierover worden geïnformeerd.
De leden van de VVD-fractie spreken hun verbazing en zorg uit dat in
tijden van een economische crisis als gevolg van de pandemie, de stand
van zaken, de negatieve impact voor verschillende sectoren en de
voortgang met betrekking tot (steun) maatregelen niet op de agenda staan
of, zoals blijkt, niet in de brief zijn opgenomen. Kan de Minister toelichten
wat haar inbreng op dit punt zal zijn? Kan zij tevens de ontwikkelingen in
Nederland schetsen?
Antwoord
Portugal als huidige voorzitter van de Landbouw- en Visserijraad heeft de
agenda van de vergaderingen opgesteld. Gelet op het belang van het
visserijbeleid voor veel lidstaten en de onderwerpen die op dat terrein
spelen, heeft de voorzitter besloten om in februari de gehele vergadering
van de Raad aan dit onderwerp te wijden. Ik deel met de opvatting van de
leden van de VVD-fractie dat het belangrijk is dat op Europees niveau de
gevolgen van de Covid19-pandemie voor de land- en tuinbouw goed
gemonitord wordt en waar nodig wordt ingegrepen. De Europese
Commissie volgt de situatie nauwgezet en informeert de lidstaten
hierover in de regelmatige vergaderingen van het beheerscomité in het
kader van de Gemeenschappelijke Marktordening. Mochten Nederland
en/of andere lidstaten zorgen hebben over de ontwikkelingen, dan wordt
dat zeker ook op die wijze aan de orde gesteld. De verwachting is dat het
Portugese voorzitterschap de marktsituatie in maart weer op de agenda
plaatst. Uw Kamer wordt daarover geïnformeerd via de geannoteerde
agenda van de Raad.
Over het algemeen liggen de prijzen voor veel vleessoorten nog steeds op
een relatief laag niveau maar lijken ze niet verder weg te zakken. De
prijzen voor veel granen en oliehoudende gewassen zijn momenteel
hoog, wat gunstig is voor de akkerbouw, maar nadelig voor de veehouderijsectoren waar deze gewassen gebruikt worden voor veevoer. Al met al
heeft COVID-19 nog steeds een grote impact op bedrijven in de land- en
tuinbouwsector. Om die reden is in de regeling Tegemoetkoming Vast
Lasten (TVL) de Regeling specifieke kosten land- en tuinbouw
opgenomen. Het kabinet reserveert € 40 miljoen voor het eerste kwartaal
van 2021 voor deze regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

2

Brief inzake de aardappelsector
Kan de Minister bevestigen dat vanaf maandag 15 februari 2021 de
regeling Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL) voor het eerste kwartaal
2021 ook toegankelijk is voor de landbouw? Op welke manier heeft de
Minister deze regeling onder de aandacht van de sectoren gebracht? Op
welke manier gaat zij monitoren of deze regeling ook daadwerkelijk
uitkomst biedt voor de zwaar getroffen sectoren zoals bijvoorbeeld de
kalverhouderij, de eendenhouderij en andere sectoren die zwaar getroffen
worden door de langdurig uitgevallen vraag van horeca en foodservice,
zoals de (friet)aardappelsector?
Antwoord
De regeling voor de Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL) voor het eerste
kwartaal 2021 is ook voor de landbouw opengesteld. Hierbij geldt dat alle
steun- en herstelmaatregelen worden gecommuniceerd via de rijksoverheid.nl website. Voor land- en tuinbouwbedrijven is daar ook een aparte
pagina voor. Verder onderhoud ik intensief contact met de getroffen
sectoren. TVL is een belangrijk hulpmiddel voor ondernemers die hun
omzet zien kelderen. Desalniettemin ben ik mij er bewust van dat het
helaas niet voor elke ondernemer soelaas biedt.
Naar aanleiding van de brief inzake «noodpakket banen en economie»
(Kamerstuk 35 420, nr. 220) vragen de leden van de VVD-fractie een
toelichting op de regeling van 21%-punt voor de betreffende landbouwsectoren. De Minister schrijft dat het kabinet 40 miljoen euro reserveert
voor het eerste kwartaal van 2021 voor deze opslag. Hoe ziet deze regeling
eruit en hoe wordt de 40 miljoen verdeeld?
Antwoord
De opslag van 21%-punt zal op dezelfde wijze worden vormgegeven als
de opslag horeca en de non-food detailhandel. Dat betekent dat voor
ondernemers binnen de SBI-codes 1.1 tot en met 1.5 bovenop de subsidie
uit de reguliere TVL, een opslag krijgen van 21%. De opslag van 21%-punt
wordt bij het percentage vaste lasten opgeteld.
De berekening wordt dan als volgt:
Reguliere subsidie:
Omzet 1e kwartaal 2019 * Omzetverlies% * Vaste lasten (20%) * 85%.
Met daarboven op:
Omzet 1e kwartaal 2021 * Omzetverlies% * Opslag (21%) * 85%.
De € 40 mln. is een inschatting, het totale benodigde budget hangt af van
het aantal aanvragen en het omzetverlies. De koppeling aan TVL betekent
dat de bedrijven dus een aanvragen voor TVL Q1 moeten indienen (en
krijgen) om aanspraak te kunnen maken op deze opslag. Het is daarom
niet van te voren te zeggen hoe deze € 40 miljoen zal worden verdeeld.
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de communicatie en
daarmee over de bekendheid van de verschillende steunmaatregelen
waartoe het kabinet besloten heeft. De verschillende sectoren zitten in
zwaar weer en kunnen alle steun gebruiken. Is de Minister bereid om de
bestaande regelingen (waaronder ook de mogelijkheid tot uitstel van
belasting) en de uitbreiding in de TVL, de borgstelling
MKB-landbouwkredieten en de «opslagregeling» actief te communiceren
via de verschillende landbouwmedia en tuinbouwmedia? Zo nee, waarom
niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

3

Antwoord
Het kabinet communiceert regelmatig via de geijkte kanalen over de
verschillende steunmaatregelen. Daarnaast worden de social media
kanalen van het Ministerie van LNV ingezet om specifiek over de steun- en
herstelmaatregelen voor de land- en tuinbouwsector te communiceren. Ik
kan niet van de media vragen dat zij hier actief over communiceren, maar
zorg er wel voor dat de (vak)media voorzien is van voldoende informatie,
zodat zij – indien gewenst – hierover kunnen communiceren. Eveneens
verwacht ik dat veel brancheverenigingen hun leden hier ook over zullen
informeren. Ondernemers met vragen over de steunmaatregelen kunnen
terecht bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl).
Borgstelling MKB-landbouwkredieten aangepast voor Capital Requirements Regulation (CRR) en Regeling tegemoetkoming land- en tuinbouwondernemers COVID-19
De leden van de VVD-fractie hebben recent schriftelijke vragen gesteld
over de borgstelling door banken (2021Z02182). Deze vragen zijn nog niet
beantwoord maar gezien de urgentie vragen de leden naar de laatste
stand van zaken. De Minister heeft eerder de oproep in de richting van de
banken gedaan om gebruik te maken van de overheidsregelingen om
ondernemers te helpen. Kan de Minister de huidige stand van zaken
geven?
Antwoord
Vanaf 18 maart 2020 tot en met januari 2021 zijn door de banken in
verband met de coronacrisis 204 kredieten onder de Borgstelling
MKB-Landbouwkredieten Corona (BL-C) verstrekt. Hiervan zijn 146
kredieten verstrekt in de sierteeltsector (snijbloemen, potplanten en
bloembollen). Totaal gaat het om krediet van bijna 84 miljoen euro
waarvoor de overheid (deels) garant staat. De overige kredieten zijn breed
verspreid over de overige agrarische bedrijfstakken, met inbegrip van
visserij- en aquacultuurbedrijven. Het gemiddeld versterkte krediet bedrag
is circa 0,4 miljoen euro.
Op 14 december heb ik uw Kamer geïnformeerd over de stand van zaken
met betrekking tot de tegemoetkoming voor de sierteelt, het
horecasegment van de voedingstuinbouw en de fritesaardappels
(Kamerstuk 35 650 XIV, nr. 4). RVO.nl rondt de beoordeling en afhandeling
van de tegemoetkomingen naar verwachting in februari af. Daarna zal ik
uw Kamer informeren over de definitieve resultaten.
Met de banken is, via de Klankbordgroep Agrarische Zaken, regelmatig
overleg geweest over de BL-C. De banken hebben ook gebruik gemaakt
van deze regeling zoals uit de genoemde cijfers is te lezen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de achterliggende stukken met betrekking tot de Landbouw- en Visserijraad
22 februari 2021 en willen de Minister nog enkele vragen voorleggen.
II. Andere consultaties: trilaterale consultatie (VK en Noorwegen) en
bilaterale consultatie (Noorwegen)
De leden van de CDA-fractie lezen: «Noorwegen heeft recent in nationale
wetgeving limieten vastgesteld voor de EU en het VK voor de visserij op
kabeljauw in de wateren van Spitsbergen zonder de EU daarover te
consulteren». Deze leden vragen zich af of dit gevolgen heeft voor
Nederlandse vissers. Kan de Minister dit toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

4

Antwoord
Dit heeft geen directe gevolgen voor de Nederlandse vissers. Nederland
heeft geen quotum en geen visserij op kabeljauw in de wateren van
Spitsbergen.
III. Ecoregelingen
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de voorbeelden
die de Europese Commissie heeft gepresenteerd van landbouwpraktijken
die zouden kunnen worden gesteund door ecoregelingen. Staan er wat de
Minister betreft voorbeelden tussen die overgenomen kunnen worden in
de ecoregelingen? Zo ja, welke? Kan de Minister aangeven wat de status
op dit moment is van de ecoregelingen in Nederland?
Antwoord
De voorbeelden geven een goede indicatie van wat er mogelijk is met
ecoregelingen, en sluiten grotendeels aan bij activiteiten die momenteel
samen met belanghebbenden in Nederland voor de ecoregelingen
worden uitgewerkt. Het zijn vrij veel voorbeelden, waarbij niet alle
voorbeelden voor het Nederlandse Nationaal Strategisch Plan (NSP)
prioritair zijn of beter passen binnen een andere interventie dan de
ecoregelingen. Zo is bijvoorbeeld bij sommige voorbeelden onvoldoende
uitgewerkt hoe deze te controleren zijn. In zo’n geval wil ik graag eerst
samen met een groep agrariërs en andere belanghebbenden experimenteren hoe dit op termijn in een ecoregeling kan werken, en er dus niet nu
al kiezen om het onder een ecoregeling onder te brengen. Daarnaast zijn
er voorbeelden, zoals bijvoorbeeld het beheer van leefgebieden, dat in
Nederland met het agrarisch natuurbeheer wordt ingevuld. Het komende
half jaar wordt het NSP verder uitgewerkt, met daarin de kaders
waarbinnen de interventies in Nederland kunnen worden ingevuld. Dit
najaar zal ik uw Kamer het NSP doen toekomen.
Overige
De leden van de CDA-fractie hebben geconstateerd dat Lidl in Duitsland
de consumenten meer liet betalen voor vlees in hun winkels. Echter, de
verhoging is teruggedraaid omdat de vleesverkoop in deze winkels
stagneerde wegens de hogere prijs en er overgestapt werd naar een
concurrerende supermarkt. Een soortgelijke situatie vindt plaats in de
zuivelketen, waarbij het aanbod van PlanetProof-melk groter is dan de
vraag. Daardoor heeft de zuivelcoöperatie waaraan de boeren leveren
besloten om met minder PlanetProof-boeren verder te gaan. Is de Minister
het met deze leden eens dat geconstateerd moet worden dat
duurzaamheid en een prijs naar een zogenaamd eerlijker, en hoger,
prijsniveau door het grote publiek niet geaccepteerd wordt? Welke
conclusies trekt de Minister hieruit voor de Nederlandse markt?
Antwoord
De voorbeelden laten zien dat verduurzaming niet aan marktpartijen
alleen kan worden overgelaten, laat staan aan individuele bedrijven.
Bedrijven die vrijwillig verduurzamen en de meerkosten daarvan willen
doorberekenen aan de klant, krijgen te maken met een ongelijk speelveld.
Immers, andere bedrijven kunnen lagere kosten in rekening brengen dan
bedrijven die deze kosten proberen te verminderen en ze doorberekenen
in de prijs van hun product. In mijn visie Landbouw, natuur en voedsel:
waardevol en verbonden heb ik benadrukt dat ook de consument een
belangrijke rol speelt in de verdere verduurzaming. Cijfers uit de Monitor
Duurzaam Voedsel 2019 laten zien dat de Nederlandse consument steeds
vaker kiest voor voedsel dat op een duurzamere wijze geproduceerd is.
Het aandeel duurzaam voedsel binnen de totale voedselbestedingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

5

bedroeg in dat jaar 14%. Tegelijkertijd tonen de voorbeelden aan dat het
niet langer voldoende is dat deze ontwikkeling zich blijft voortzetten, ze
moet worden versneld (zie ook Kamerstuk 32 670, nr. 199). Dat kan de
consument niet alleen. De PBL-studie Voedselconsumptie veranderen laat
zien dat dit alleen lukt in samenwerking met ketenpartijen (zoals supermarkten, horeca en voedingsmiddelenproducenten) en overheden.
Tegelijkertijd zoek ik naar wegen om externe kosten van consumptie en
productie in de marktprijs tot uitdrukking te laten komen. Het doel van
«milieubeprijzing» is om consumenten, ketenpartijen en producenten te
prikkelen actiever te zoeken naar mogelijkheden om externe maatschappelijke kosten te verlagen. Dat kan op verschillende manieren, zoals door
het verschaffen van heldere en eenduidige informatie over de «echte
prijs» van voedsel (informatie over duurzaamheid om bewustwording te
creëren), en/of door het daadwerkelijk in rekening brengen van deze
kosten en baten. In geval van een belasting op relatief vervuilende
voedselproducten is een aandachtspunt of supermarkten de hogere prijs
wel of niet doorberekenen aan klanten. Als niet iedereen dat doet, en
supermarkten elkaar beconcurreren, leidt dat tot chaos en ineffectiviteit,
want consumenten laten zich ook en in sommige groepen vooral door
prijs leiden. Met als gevolg: wat goedkoper is op een andere plek, trekt de
vraag naar zich toe. Maar dat is niet het hele verhaal. Want hoewel prijs
een belangrijk, en in sommige situaties het belangrijkste aankoopcriterium is, laten de berichten óók zien dat duurzaamheid zich niet als
vanzelf «verkoopt». Zolang de meerwaarde van duurzaamheid niet
zichtbaar is, is het niet verwonderlijk dat consumenten hun keuze alleen
baseren op de prijs.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de grondstoffenmarkt
overspannen aan het raken is. De belangrijkste oorzaken lijken de grote
vraag naar veevoergrondstoffen uit China en een kleine wereldwijde
voorraad te zijn. Heeft de Minister hier ook een beeld bij en bespreekt ze
deze situatie in Europees verband? Heeft de Minister zicht op exportbeperkingen uit bijvoorbeeld Brazilië, Argentinië, Midden-Amerika en Rusland?
Welke maatregelen kunnen Europees worden getroffen om de verhoging
van grondstofprijzen te beperken?
Antwoord
De prijzen van granen en oliehoudende zaden liggen momenteel
inderdaad op een erg hoog niveau. Deze hoge prijzen in zijn in belangrijke
mate terug te voeren op omstandigheden en ontwikkelingen zoals
tegenvallende opbrengsten door ongunstige weersomstandigheden,
exportheffingen, stakingen in belangrijke productielanden, wisselkoerseffecten en een hoge vraag. De ontwikkeling van de prijzen wordt daarnaast
ook beïnvloed door verwachtingen over de productie in de nabije
toekomst.
De Europese Commissie monitort de ontwikkelingen van zowel de prijzen
als wereldwijde graanvoorraden nauwgezet, voert toekomstanalyses uit
en informeert de lidstaten hierover in de vergaderingen van het beheerscomité in het kader van de Gemeenschappelijke Marktordening (GMO).
Haar analyses worden ook op internet gepubliceerd1. De huidige hoge
prijzen leiden ook tot hogere prijzen voor veevoer wat negatief uitpakt
voor veehouderijsectoren die voor hun voervoorziening (mede) afhankelijk zijn van aangevoerd veevoer. Dit effect is ook al aan de orde
gekomen in een recente vergadering van het GMO-beheerscomité. De

1

https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/farming/facts-and-figures/markets/overviews/
market-observatories/crops_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

6

hoge prijzen kunnen overigens gunstig zijn voor akkerbouwers die tegen
relatief hogere prijzen graan in de voorverkoop kunnen afzetten.
De EU heeft geen effectieve mogelijkheden om aan de huidige hoge
prijzen iets te doen. Het gegeven dat de huidige prijzen hoog zijn, leidt
naar verwachting wel tot een reactie in de markt (bijvoorbeeld mondiaal
meer inzaai) die zou moeten leiden tot een groter mondiaal aanbod van
granen en oliehoudende zaden waardoor schaarste zou moeten afnemen
en de prijzen zouden moeten gaan dalen. Voor de langere termijn streven
de EU en de EU-lidstaten naar een hogere zelfvoorzieningsgraad voor
grondstoffen zoals eiwitten door deze te betrekken uit nieuwe bronnen
(insecten, kroos, algen), hergebruik van rest- en nevenstromen (eiwitten)
en vergroting van de eigen productie van eiwit (zie ook de Nationale
Eiwitstrategie, Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 70).
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
stukken ten behoeve van de aankomende Landbouw- en Visserijraad en
hebben hier nog enkele vragen en opmerkingen over.
Mercosur
De leden van de D66-fractie lezen dat ten aanzien van het akkoord tussen
de EU en de Mercosur-landen een «landingsgebied» is gevonden. Wat is
de huidige inzet van de Europese Commissie ten aanzien van Mercosur?
Hoe groot acht de Minister de kans dat een daadwerkelijk akkoord wordt
gesloten? De Minister geeft aan dat zij onder andere heeft ingezet op het
verankeren van duurzaamheid, het aangaan van ambitieuze verplichtingen op het gebied van dierenwelzijn en dat zij het gebruik van
pesticiden heeft onderstreept. Deze leden onderschrijven dat deze doelen
van groot belang zijn en zijn benieuwd naar de precieze voorstellen die de
Minister heeft gedaan in het kader hiervan.
Antwoord
De Europese Commissie heeft recent aangegeven met de lidstaten in
gesprek te willen over de vraag aan welke voorwaarden voldaan moet
worden, met name waar het gaat om de duurzaamheidsinzet, om
ondertekening van het akkoord politiek mogelijk te maken. Op het
moment van de beantwoording van deze vragen is echter nog geen
uitnodiging daartoe of een concreet, inhoudelijk voorstel voor een
dergelijk gesprek ontvangen.
Het kabinet wil niet vooruit lopen op de besluitvorming over het EU
Mercosur akkoord. Het kabinet heeft eerder toegezegd zich een mening te
zullen vormen over het Mercosur-akkoord als alle daarvoor relevante
documenten beschikbaar zijn, waaronder de Sustainable Impact
Assessment (SIA) die in opdracht van de Europese Commissie uitgevoerd
wordt. De SIA wordt naar verwachting in het voorjaar gepubliceerd.
De inzet op handelsakkoorden valt onder het de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Tijdens meerdere
Landbouwraden heb ik echter een aantal aspecten van die inzet benadrukt
die ik vanuit mijn verantwoordelijkheid belangrijk vindt, zoals het belang
van ontbossingsvrije waardeketens, een gelijker speelveld, implementatie
van afgesloten handelsakkoorden en dierenwelzijn. De inzet over
dierenwelzijn met betrekking tot handelsakkoorden is opgenomen in de
voortgangsbrief Landbouwhuisdieren (Kamerstuk 28 286, nr. 1063).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

7

Bijen
De leden van de D66-fractie hebben meermaals gevraagd naar de inzet
van de Minister omtrent het bijenrichtsnoer en zijn benieuwd naar de
uitkomsten van de bijeenkomst hierover op 23 februari. Deze leden vragen
daarnaast waarom het proces van de uitwerking van het bijenrichtsnoer
vertraging heeft opgelopen, waardoor de publieke consultatie pas eind dit
jaar zal plaatsvinden.
Antwoord
Voor mijn inzet verwijs ik naar mijn brief aan uw Kamer over de bijeenkomst van 23 februari (2021Z03474) en de beantwoording van de
Kamervragen van het lid Wassenberg. Tijdens deze bijeenkomst heeft de
Europese Commissie lidstaten gevraagd naar hun inzet bij het vaststellen
beschermdoelen van de honingbij. De Europese Commissie streeft er naar
om op 24/25 maart in het ScoPAFF een voorstel hiertoe voorleggen aan de
lidstaten. Ik informeer uw Kamer over mijn inzet hierop.
EFSA heeft in 2019 het mandaat van de Europese Commissie gekregen
om het bijenrichtsnoer uit te werken. De uitwerking van het bijenrichtsnoer verloopt volgens het vooraf bepaalde werkplan2. Gedurende het
werk van EFSA worden lidstaten en stakeholders regelmatig meegenomen en geconsulteerd over de tussentijdse resultaten. Mede gezien de
grootte aandacht voor dit onderwerp in heel Europa duurt dit proces
langer dan vooraf verwacht.
Dierenwelzijnslabel
De leden van de D66-fractie waren blij met de vorige stand-van-zakenbrief
over het dierenwelzijnslabel waarvoor de Europese Raad inmiddels
opdracht heeft gegeven aan de Europese Commissie. Deze leden staan
pal achter het principe van meer transparantie in de keten en verwelkomen daarom de ontwikkeling van een EU-brede geharmoniseerde set
aan criteria boven op bestaande wettelijke EU-dierenwelzijnsvoorschriften
ten zeerste. Deze leden zijn benieuwd wanneer de Minister resultaat
verwacht van deze opdracht. Ook zijn zij benieuwd naar de reactie van de
Minister op het initiatief dat is gestart door de Dierenbescherming en LTO
om een Noord-Europese pilot op te zetten in de aanloop naar de bredere
ontwikkeling van het Europese Method of Production-label (MOP+). Ten
slotte zijn zij benieuwd of de Minister hun mening deelt dat de criteria
voor het label in elk geval niet lager mogen zijn dan bestaande
EU-dierenwelzijnsvoorschriften en dat het verdienmodel voor de boer een
prominent aspect moet zijn waarnaar gekeken wordt in de ontwikkeling
van dit model.
Antwoord
De Raad van de Europese Unie heeft de Europese Commissie uitgenodigd
om verschillende aspecten te overwegen alvorens een voorstel met
betrekking tot labeling van dierenwelzijn in te dienen. Zoals eerder
aangegeven zal de Commissie zich dit jaar eerst nader op labelingsopties
oriënteren. Pas als de Commissie besluit dat er EU-regelgeving voorgesteld zal gaan worden zullen formulering van regelgevingsopties en
impact assessment volgen. Het is derhalve moeilijk om op dit moment in
te schatten wanneer de Commissie met een concreet voorstel voor
EU-regelgeving met betrekking tot labeling van dierenwelzijn kan komen,
maar de inschatting is op dit moment niet voor eind 2023.
De oproep en inzet van de Dierenbescherming en LTO Nederland met
betrekking tot een «Method of Production Plus» label sluit aan bij mijn
2

https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/event/Bee_Guidance_review.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

8

inzet op een overkoepelend EU-kader met criteria en indicatoren over
productieomstandigheden en dierenwelzijn. Bovendien werkt mijn
ministerie samen met de Dierenbescherming en LTO Nederland aan het
opzetten van de genoemde pilot in het kader van het project Advancing
Sustainable Animal Products in Northwest Europe (ASAP;
www.asapconference.eu). De criteria voor het label mogen inderdaad in
elk geval niet lager zijn dan bestaande EU-dierenwelzijnsvoorschriften en
het systeem moet veehouders stimulansen bieden om aan verbeteringsstappen te voldoen, producten daarmee positief te profileren en hogere
opbrengstprijzen te kunnen ontvangen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
Daarnaast willen de leden van de GroenLinks-fractie ingaan op de
trilaterale consultatie met het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen en de
bilaterale consultatie met Noorwegen. De trilaterale consultaties zijn ver
gevorderd, maar nog niet afgerond. Er is met name discussie over de
hoogte van de Total Allowable Catch (TAC) voor kabeljauw en haring.
Wanneer verwacht de Minister een akkoord? Wat is de inzet van
Nederland met betrekking tot de discussie over de TAC voor kabeljauw en
haring? Noorwegen heeft recent in nationale wetgeving limieten
vastgesteld voor de EU en het Verenigd Koninkrijk voor de visserij op
kabeljauw in de wateren van Spitsbergen zonder de EU daarover te
consulteren. Wat zijn de consequenties voor de duurzaamheid van de
visstand van de door Noorwegen vastgestelde limieten voor de visserij op
kabeljauw? In hoeverre worden duurzaamheids- en vissenwelzijnscriteria
meegenomen in de onderhandelingen? Wat heeft dit voor invloed op de
bilaterale consultatie die later nog plaatsvindt met Noorwegen?
Antwoord
Ik verwacht dat de trilaterale consultaties op korte termijn kunnen worden
afgerond. De inzet van Nederland bij de discussie over haring en
kabeljauw in de Noordzee heb ik met uw Kamer gedeeld op 4 december
2020 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1268). Voor beide is mijn inzet het volgen
van het advies van de International Council for the Exploration of the Sea
(ICES) op basis van de Maximum Sustainable Yield (MSY).
De kabeljauw in de wateren van Spitsbergen is onderdeel van het
arctische kabeljauw bestand. Volgens ICES staat het bestand er goed voor
en wordt er voor 2021 een toename in de vangstmogelijkheden geadviseerd van +20% ten opzichte van de hoeveelheden die in 2020 golden.
Noorwegen heeft de EU unilateraal een lager quotum gealloceerd door
het aandeel van het Verenigd Koninkrijk (VK) uit dit quotum te halen. Dat
is echter niet conform de afspraken met Noorwegen (in het Spitsbergenverdrag) en vloeit ook niet voort uit het akkoord met het VK. Ik verwacht
niet dat deze discussie direct gevolgen zal hebben voor de duurzaamheid
van de visstand. Dat laat onverlet dat Noorwegen en de EU overeenstemming moeten vinden over de hoeveelheden die gevist worden van dit
visbestand. Deze discussie heeft ertoe geleid dat de trilaterale consultaties
tijdelijk zijn stilgezet, maar inmiddels zijn de consultaties hervat en wordt
dit discussiepunt los daarvan besproken. Omdat in de trilaterale consultaties de adviezen van ICES als basis worden gezien, wordt het duurzaamheidsaspect voor de betreffende bestanden (schol, kabeljauw, haring en
wijting) meegewogen. Er is echter geen expliciete aandacht voor
vissenwelzijn. De bilaterale consultaties tussen de EU en Noorwegen
zullen naar verwachting op korte termijn starten. De verwachting is dat de
discussie over kabeljauw in de wateren van Spitsbergen hier geen rol
meer zal spelen, aangezien Noorwegen en de EU hebben afgesproken
deze discussie los van de consultaties te zullen voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

9

De leden van de GroenLinks-fractie hebben verder nog wat andere vragen
over de rol van Nederland in de verduurzaming van de internationale
visserij. Dit wordt namelijk voor een groot deel georganiseerd via de vijf
zogenaamde regionale visserij managementorganisaties, beter bekend
onder het Engelstalige acroniem RFMO. Nederland is in deze RFMO’s al
dan niet via de Europese Commissie vertegenwoordigd en heeft daar,
bijvoorbeeld als het gaat om de blauwvintonijn en haaien, in het verleden
vaak een actieve rol gespeeld bij het verdedigen van de duurzaamheidsbelangen. Maar deze leden hebben begrepen dat deze rol op het spel staat
omdat een aantal RFMO’s het niet eens kunnen worden over praktische
beleidsmaatregelen en de uitvoering die moeten zorgen voor het in stand
houden van de tonijn en andere vis die onder hun beheer vallen. En dat
terwijl de duurzaamheid van tonijnvoorraden flink onder druk staat en er
juist steeds meer vraag is naar duurzame vis. Een van de redenen is dat
de visserijbelangen binnen de RFMO’s veel te grote rol spelen. De
belangen van de consument, retail en handel lijken in veel mindere mate
meegenomen te worden, terwijl deze belangen juist meer vragen om
duurzame vis. De RFMO’s kunnen die niet meer voldoende bieden; de
geelvintonijn en skipjack worden in de Indische Oceaan met uitsterven
bedreigd. Er zijn daarom terecht enkele retailers die nu al geen tonijn
meer kopen uit de Indian Ocean Tuna Commission (IOTC), de RFMO van
de Indische Oceaan. Daarom hebben deze leden de volgende vragen aan
de Minister. Hoe kijkt zij aan tegen de huidige rol van RFMO’s bij de
verduurzaming van de vissector? In welke mate worden de belangen van
de consument die duurzaam gecertificeerde vis wil eten en supermarkten
die dit aan willen bieden, meegenomen in de RFMO’s? Hoe is Nederland
in elk van de vijf RFMO’s vertegenwoordigd? Hoe kan de Minister zich
sterk maken voor een langetermijnstrategie in de RFMO’s? Hoe kijkt de
Minister aan tegen de rol van China, die naar aanleiding van het coronavirus eerder dit jaar heeft besloten zijn eigen tonijnindustrie aanzienlijk te
vergroten om in de nabije toekomst verzekerd te zijn van voldoende
aanvoer van veilige en gezonde eiwitten? Kortom, deze leden maken zich
grote zorgen over de rol van de RFMO’s in de visserij en vragen de
Minister om zich in te zetten voor de versnelde verduurzaming van de
visserijsector en tonijn in het bijzonder.
Antwoord
RFMO’s spelen een belangrijke rol in het duurzaam beheer van visbestanden. Dit geldt zowel voor tonijn als voor andere visbestanden.
RFMO’s hebben een mandaat om, met het oog op duurzaamheid van de
visserij, beheermaatregelen te nemen. Deze maatregelen gaan bijvoorbeeld over vangst-hoeveelheden, zonering in tijd en ruimte en toegestane
visserijtechnieken. Door het faciliteren van een duurzame visserij wordt
indirect het belang van duurzaam gevangen vis voor consument en retail
gediend. RFMO’s richten zich echter primair op visserij als zodanig en niet
op belangen van consumenten en retail. RFMO’s hebben dan ook niet als
taak om gevangen vis te certificeren als duurzaam. Hiervoor zijn andere
instrumenten beschikbaar, zoals het MSC-keurmerk.
Nederland is geen zelfstandig lid van de door de leden van de GroenLinksfractie bedoelde RFMO’s de EU is lid namens de EU-lidstaten. Nederland
heeft overigens ook geen direct visserij belang in deze tonijn RFMO’s.
Toch zet ik mij actief in voor het zo duurzaam mogelijk maken van tonijn
visserij; nu en voor de lange termijn. Ik doe dit vanuit het welbegrepen
belang van duurzame visserij voor natuur, handel en consument.
Mijn inzet binnen de EU is gericht op het realiseren van wetenschappelijk
onderbouwde visserij-maatregelen in RFMO’s, die een gezond bestandsbeheer mogelijk maken. Bovendien zet ik mij nadrukkelijk in voor het zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

10

veel mogelijk verminderen van ongewenste bijvangsten van ongewenste
vissoorten, haaien, zeezoogdieren en zeevogels.
In algemene zin deel ik de zorgen van de leden van de GroenLinks-fractie
over de expansie van de Chinese tonijnvisserij. Ik volg dit, samen met
mijn EU collega’s, dan ook kritisch. Ik zal samen met de EU blijven pleiten
voor het realiseren van duurzame visserij; ongeacht welk land of welke
beheersorganisatie hiervoor verantwoordelijk is.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen verder in de geannoteerde
agenda dat in totaal 77,1 miljoen euro is uitbetaald aan de 40 agrarische
collectieven. Vorig jaar was dat 71,2 miljoen euro. Deze leden zien
Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) als een belangrijke
manier om de biodiversiteit in het agrarisch gebied en het verdienvermogen van de boer te verbeteren. Zij hebben hierover dan ook enkele
vragen. Wat zijn de resultaten van de miljoenen die aan de collectieven
gegeven worden? Hoe kan de Minister aantonen dat ANLb tot meer
biodiversiteit heeft geleid?
Antwoord
Sinds de invoering van het ANLb in 2016 is door het Rijk, de provincies,
RVO.nl, BIJ12, BoerenNatuur en de agrarische collectieven hard gewerkt
om het nieuwe stelsel in uitvoering te brengen en verder te versterken. De
maatregelen waren gericht op intensivering van beheer en inrichting op
de goede plek, kennisontwikkeling en kennisdelen, verbeteren van de
monitoring, professionalisering van de collectieven en verbeteren van de
gebiedssamenwerking. Ondanks al deze inspanningen zien we dat de
ontwikkeling van de boerenlandvogels nog steeds een dalende trend laat
zien en toont aan dat ANLb niet het enige instrument kan zijn om de
biodiversiteit in het agrarische gebied te versterken.
Op korte termijn verwacht ik de resultaten van de lerende evaluatie van
het ANLb beschikbaar te krijgen en zal ik deze aan uw Kamer toezenden.
In de evaluatie staat de volgende vraag centraal: Hoe hebben het Rijk, de
provincies, de agrarische collectieven en andere stakeholders uitvoering
gegeven aan de stelselvernieuwing, worden de verwachtingen op het vlak
van de uitvoerbaarheid, doelgerichtheid en ecologische effectiviteit
waargemaakt en wat kan er geleerd worden voor de resterende periode
tot en met 2022 en voor het nieuwe GLB?
Dit jaar werd 99,8% van de aangevraagde subsidie uitbetaald, zogezegd
omdat de aanvragen dit jaar van hoge kwaliteit waren. Waar zit verder het
verschil in met 2019? Waarom werd toen ruim 6 miljoen euro minder
uitbetaald?
Antwoord
Het uitbetalingspercentage in 2019 was eveneens 99,8%. Jaarlijks kunnen
de agrarische collectieven bij de provincies een uitbreidingsaanvraag
indienen. De provincies stellen het budget beschikbaar. Met een uitbreidingsaanvraag neemt het beheerde areaal toe. Door de uitbreidingen in
de omvang van het beheerde areaal is de omvang van de subsidie in 2020
met 6 miljoen euro toegenomen.
Daarnaast zijn zij benieuwd of, als er meer geld vanuit het GLB
beschikbaar zou zijn, er ook meer geld naar de agrarische collectieven zou
kunnen gaan. In andere woorden, is er genoeg interesse vanuit boeren
om te doen aan ANLb?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

11

Antwoord
Ja. Uit de jaarlijkse groei van het beheerde areaal kan worden opgemaakt
dat er voldoende interesse van deelnemers om mee te doen aan het
ANLb.
Zo ja, is de Minister bereid om zich bij de onderhandelingen over het GLB
en de inrichting van haar Nationaal Strategisch Plan (NSP) te richten op
uitbreiding van de ANLb-regeling?
Antwoord
De deelnamebereidheid van agrariërs aan het ANLb is hoog en de
wachtlijsten tonen aan dat deze nog groter zou kunnen zijn. Momenteel
zijn beschikbaar budget en de begrenzing van de leefgebieden de
beperkende factoren voor groei. Uitbreiding en invulling van het ANLb is
onderwerp van bespreking bij de invulling van het Nationaal Strategisch
Plan. Daarnaast zal het door de toekomstige ecoregelingen mogelijk
worden voor alle landbouwers om maatregelen te nemen ten behoeve
van milieu, klimaat en biodiversiteit.
Verder hebben de leden van de GroenLinks-fractie de door de Europese
Commissie gepresenteerde lijst met voorbeelden van landbouwpraktijken
die zouden kunnen worden gesteund door de ecoregelingen gelezen. Kan
de Minister aangeven welke voorbeelden van de Europese Commissie zij
wil overnemen in de ecoregelingen? Kan de Minister aangeven in welk
stadium de vormgeving van de ecoregelingen in Nederland zich bevindt?
Wanneer verwacht de Minister een concept van de ecoregelingen klaar te
hebben? Wil de Minister deze concept-ecoregelingen met de Kamer delen
alvorens deze ter goedkeuring aan de Europese Commissie worden
voorgelegd? Dan nog een wat specifiekere vraag: geeft de lijst volgens de
Minister voldoende aanknopingspunten om het verhogen van het
waterpeil hieronder te laten vallen en zouden natte teelten in het
veenweidegebied ook onder de ecoregelingen kunnen vallen? Zo ja, is de
Minister bereid om dit onder de aandacht te brengen tijdens de
Landbouw- en Visserijraad?
Antwoord
Op dit moment worden activiteiten voor ecoregelingen samen met
belanghebbenden in Nederland uitgewerkt, en getoetst in pilots. Een
groot deel van de voorbeelden die de Europese Commissie schetst
worden hierin meegenomen. Daarbij wordt ook een afweging gemaakt of
een ecoregeling wel het juiste instrument is om de activiteit te subsidiëren. Voor het verhogen van het waterpeil en/of natte teelten in het
veenweidegebied kan bijvoorbeeld een gebiedsspecifieke compensatie of
het agrarisch natuurbeheer een effectievere interventie zijn. Het NSP
wordt het komend half jaar in concept uitgewerkt, en dit najaar aan uw
Kamer voorgelegd. Het NSP wordt eind dit jaar, dus nadat uw Kamer is
geconsulteerd, ter goedkeuring voorgelegd aan de Europese Commissie.
De leden van de GroenLinks-fractie weten dat het systeem van nationale
visquota afgesproken is voor een verantwoorde en eerlijke visserij. Door
overnames zijn visrechten van veel landen echter in handen gekomen van
een kleine groep mondiale visgiganten, blijkt uit een artikel van de Groene
Amsterdammer dat 10 februari 2021 verscheen.1 In veel landen spelen
visschandalen waar Nederlandse bedrijven bij worden genoemd. Het
komt vaak voor dat vissers hun ruim legen in de zee als ze een school
duurdere vis tegenkomen. Hierdoor zijn de visstanden in de wereld
vertekend en staan deze veel meer onder druk dan de officiële cijfers laten
zien. Deelt de Minister de zorgen van deze leden over dit fenomeen? Kan
zij dit toelichten? Ziet de Minister een kans om tijdens de consultaties dit
probleem aan de orde te stellen? Zo ja, hoe wil zij dit doen? Hoe kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

12

worden voorkomen dat visrechten in handen komen van een kleine groep
visgiganten? In het artikel wordt namelijk ook genoemd dat kleine vissers
uit o.a. het Verenigd Koninkrijk en Bretagne de dupe zijn van de
megatrawlers die alle vis voor hun neus wegvissen. In Namibië zitten
lokale vissers zelfs thuis omdat er niets meer te vangen is. Wat vindt de
Minister hiervan? Waarom komt het vrijwel nooit tot veroordelingen
wanneer vissers worden beschuldigd van het dumpen van dode vis in de
zee? Is de Minister het met deze leden eens dat het voor de stand van de
vis van belang is dat dit soort schandalen niet meer voorkomt? Zo ja, wat
wil de Minister doen om te voorkomen dat de visstanden nog meer onder
druk komen te staan door dit soort praktijken?
Antwoord
Om het illegaal overboord gooien als ook het illegaal aanlanden en
verkopen van vis te voorkomen, geldt een complex systeem aan Europese
regels. Deze zien op de vangstmethoden, verwerking aan boord en de
vangstgebieden alsmede op hoe het toezicht hierop in te richten. Alle
Europese vissers dienen zich aan deze maatregelen te houden, ook als zij
buiten Europese wateren vissen. Voor invoering van de aanlandplicht was
het overboord gooien van ondermaatse vis en vis waarvoor de visser
geen quotum heeft, legaal. Het overboord gooien van verkoopbare vis,
voor een betere soort of kwaliteit, is al veel langer verboden. Sinds
invoering van de aanlandplicht hebben de Nederlandse freezer-trawlers
het discardgootje in het ruim dichtgelast. Bovendien worden de vangstadviezen jaarlijks vastgesteld op basis van grootschalig onderzoek. Als een
bestand er slecht voor staat – of dat nou door highgrading zou zijn of door
andere factoren – wordt dit weerspiegeld in het advies.
Om te voorkomen dat quota in handen komen van een kleine groep
visgiganten, is de Nederlandse visserijsector gebonden aan Europese
regels ten aanzien van monopolie- en oligopolievorming. Zoals ik ook heb
aangegeven in mijn antwoorden op vragen van de leden van de fractie
van Forum voor Democratie uit de Eerste Kamer van 9 april 2020
(Kamerstuk 21 501-32, C) is het de rol van de Autoriteit Consument en
Markt (ACM) in Nederland om het risico van monopoly- en oligopolievorming te beoordelen. Het externe visserijbeleid van de EU is eveneens
gericht op duurzaam beheer van de bestanden buiten Europa. Alleen het
surplus van de quota, dus wat de landen niet voor hun eigen visserijsector
gebruiken dan wel reeds aan vangstrechten aan niet-EU-landen
beschikbaar is gesteld, wordt voor onderhandelingen met de EU benut.
Het is aan de betreffende landen zelf om ervoor te kiezen hun eigen quota
(deels) beschikbaar te stellen aan buitenlandse bedrijven en op deze
manier buitenlandse investeringen aan te trekken.
Het blijft bij vermeende misstanden heel lastig om deze hard te maken,
omdat niet zichtbaar is wat zich op zee precies afspeelt. Andersom is het
voor bedrijven ook lastig om te laten zien dat ze wel volgens de regels
opereren of dat in een bepaalde situatie bijvoorbeeld sprake was van
overmacht. Juist om de controle en handhaving op zee effectiever te
maken, wordt op Europees niveau gesproken over verplichte invoering
van deze technieken. Daarnaast werk ik aan de invoering van de bestuurlijke boete, voor meer lik-op-stuk beleid, met als doel de handhaving op
visserijmaatregelen effectiever te maken en de nalevingsbereidheid van
vissers te vergroten. Internationaal worden stappen gezet om de
samenwerking tussen landen te verbeteren en hiermee illegale,
ongemelde en ongereglementeerde visserij nog beter tegen te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

13

Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
Visserij
Uit recente artikelen in de Groene Amsterdammer blijkt dat er in Europa
gesjoemeld wordt met visrechten en vangstcijfers. 2 In de praktijk
schijnen vissers hun vangst uit een ander gebied te halen dan ze op
papier aangeven. Op deze manier kunnen quota voor andere vangstgebieden vrijgehouden worden. Ook blijkt dat er in de praktijk nog steeds
veel vis overboord gaat, omdat er bijna geen controle op zee is. Problematisch is dat wetenschappers bij het vaststellen van de quota geen rekening
meer houden met het overboord zetten van vis, omdat dit niet in
toegestaan en dus niet meer zou kunnen. Deelt de Minister de mening van
de leden van de Partij voor de Dieren-fractie dat deze fraude zorgelijk en
onacceptabel is? Kan zij fraude met visrechten, vangstcijfers en aanlandplicht bespreken in Europa en de uitkomsten delen met de Kamer? Is de
Minister bereid te onderzoeken hoe fraude effectiever opgespoord en
aangepakt kan worden? Zo nee, waarom niet? Wat is de stand van zaken
met betrekking tot de implementatie van de aanlandplicht en hoe wordt
hierop gecontroleerd? Is de Minister bereid om in Europa bespreekbaar te
maken dat wetenschappers de quota moeten herzien door een mogelijk
percentage van fraude met de aanlandplicht mee te nemen? Zo nee,
waarom niet? Is de Minister het met deze leden eens dat fraude met de
aanlandplicht niet mag lonen? Zo ja, kunnen de quota voor 2021 naar
beneden worden bijgesteld, rekening houdend met de fraude met de
aanlandplicht? Kan de Minister aangeven wat de positie van Nederland is
met betrekking tot flexibiliteit van quota tussen gebieden en jaarflexibiliteit, ten behoeve van het meerjarenbeheer van de visbestanden? Wat zijn
de huidige voorstellen voor flexibiliteit van quota tussen gebieden en hoe
wordt het advies van de International Council for the Exploration of the
Sea (ICES) hierin meegenomen? Hoe wordt fraude tegengegaan bij
flexibiliteit van quota en bij het meerjarenbeheer van de visbestanden,
rekening houdend met de huidige problematiek van fraude met visrechten
en visvangsten?
Antwoord
Ik deel de mening van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
dat fraude in welke vorm dan ook zorgelijk en onacceptabel is. Het
effectiever aanpakken van illegale visserij wereldwijd heeft continu
aandacht en er wordt continu gewerkt aan verbeteringen. Ik verwijs hierbij
ook naar de antwoorden op de vragen die over dit onderwerp gesteld zijn
door de leden van de fractie van GroenLinks.
Om fraude met visrechten en visvangsten tegen te gaan, moeten vissers
bij elke trek in het digitale logboek opgeven wat de locatie van de vangst
is. Controle hierop vindt plaats bij controle op zee en aan wal via
kruiscontroles tussen gegevens uit het digitale logboek en het Vessel
Monitoring Systeem. Met de huidige controlemiddelen blijft het echter erg
lastig om zogenaamde verschrijving van quota tussen gebieden echt hard
te maken. Om de controle en handhaving op zee effectiever te maken,
wordt op Europees niveau gesproken over verplichte invoering van deze
technieken.
Bijenrichtsnoer
In het verslag van een schriftelijk overleg over de Landbouw- en Visserijraad van 25 januari 2021 lezen de leden van de Partij voor de Dierenfractie dat op 23 februari 2021 de beschermdoelen voor bijen besproken
worden in een bijeenkomst met lidstaten. De Minister stelt in dit verslag
dat zij de positie van Nederland nog moet bepalen, maar deze leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

14

wijzen haar erop dat de Kamer zich hier reeds over uitgesproken heeft in
de motie van het lid Wassenberg (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 50). Zij
vertrouwen erop dat de Minister deze motie uitvoert en daarmee een
positie inneemt die honingbijen, hommels en wilde, solitaire bijen
beschermt en dat zij zich niet laat leiden door de belangen van de
pesticidenindustrie. Heeft de Minister kennisgenomen van de brandbrief
die vier maatschappelijke organisaties aan de Europese Commissie
hebben verzonden, waarin zij hun zorgen uiten over de nieuwe voorgestelde methode van de European Food Safety Authority (EFSA), waarin
nog steeds gebruik wordt gemaakt van het BEEHAVE-model?3 Kan zij
bevestigen dat ook vele burgers zich hier grote zorgen om maken, gezien
de petitie met ruim 83.000 ondertekenaars die haar op 14 oktober 2020 is
overhandigd?4 Deelt de Minister het inzicht dat wanneer het
beschermdoel van maximaal 7% bijensterfte – waar de Kamer en het
maatschappelijk middenveld om vragen – met een bepaald model niet
werkbaar zou zijn, dat betekent dat het model aangepast of vervangen
moet worden, maar niet dat het beschermdoel losgelaten moet worden?
Aangezien de discussie zich in Europa erg toespitst op honingbijen,
vragen deze leden nogmaals wat de inzet van de Minister is voor
hommels en wilde, solitaire bijen. Heeft zij reeds bij de Europese
Commissie kenbaar gemaakt dat het Nederlandse parlement van mening
is dat niet alleen honingbijen maar zeker ook wilde bijensoorten scherpe
beschermdoelen nodig hebben?
Antwoord
Ik heb uw Kamer op 19 februari (2021Z03474) en aanvullend met
antwoorden op Kamervragen (Aanhangsel Handelingen II 2020/21,
nr. 1783) geïnformeerd over mijn inzet voor de bijeenkomst op 23 februari
en hoe ik invulling geef aan de motie van het lid Wassenberg.
Ik heb daarnaast kennisgenomen van de vele inbreng van bezorgde
organisaties en burgers. Het doet mij goed om te weten dat de
gezondheid van bijen zo velen aan het hart gaat. Ik deel hun mening dat
bijen een goede bescherming verdienen.
Tijdens de bijeenkomst van 23 februari is gesproken over het
beschermdoel voor honingbijen. Ik heb de Europese Commissie tijdens
deze bijeenkomst opgeroepen om ook voorstellen te doen voor beschermdoelen voor hommels en solitaire bijen. De Europese Commissie heeft
toegezegd dergelijke voorstellen te doen zodra het beschermdoel voor
honingbijen is vastgesteld.
Automatische verlengingen azolen
De besmetting van coronapatiënten die op de IC liggen met resistente
varianten van de Aspergillus-schimmel maakt de langlopende discussie
over het gebruik van azolen in de landbouw opnieuw urgent. 5 Het gebruik
van azolen als landbouwgif zorgt voor de ontwikkeling van resistentie bij
schimmels, waardoor deze, wanneer mensen ermee besmet raken, niet
meer reageren op medicatie. Ook in ziekenhuizen worden namelijk azolen
gebruikt en om de effectiviteit daarvan te behouden en levens te redden,
vinden de leden van de Partij voor de Dieren-fractie dat het gebruik van

3

https://www.pan-europe.info/sites/pan-europe.info/files/20210208%20Letter%20Kyriakides%26
Timmermans%20on%20BGD%20and%20SPGs_PAN_BeeLife-Apimondia_Pollinis.pdf.
4
https://secure.avaaz.org/community_petitions/nl/
minister_carola_schouten__het_finale_gevecht_voor_de_bijen_/
?fbclid=IwAR2kruDoas_ccrX9RTDSu0pLqKBneGkWdg9zu8lyPUkCfczDuw2jhEXbcJ0.
5
https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/gevaarlijke-schimmel-vaker-resistent-tegenmedicijnen-en-bedreiging-voor-coronapatinten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

15

azolen in de landbouw niet te verantwoorden is. Al in 2014 nam de
Tweede Kamer daarom een motie van het lid Ouwehand aan om vijf
soorten azolen van de markt te halen (Kamerstuk 27 858, nr. 222). Twee
daarvan hebben inmiddels geen toelating meer, maar de overige drie
worden nog steeds gebruikt. Kan de Minister bevestigen dat de toelating
van bromuconazool al eens procedureel verlengd is (dus zonder herbeoordeling op de veiligheid voor mens, die en milieu), tebuzonazool al twee
keer, en difenoconazool maar liefst driemaal? Kan de Minister bevestigen
dat Nederland daar nooit tegen heeft gestemd, ondanks de genoemde
aangenomen motie van het lid Ouwehand? Kan de Minister bevestigen
dat deze stoffen dit jaar opnieuw ter stemming zullen komen voor een
automatische verlenging?
Antwoord
De goedkeuring van tebuconazoool en difenoconazoool is tijdelijk
verlengd omdat de herbeoordeling, buiten de schuld van de aanvrager,
niet tijdig kon worden afgerond. Het is de verwachting dat in de tweede
helft van dit jaar besluitvorming zal voorliggen over deze twee werkzame
stoffen. De toelating van de werkzame stof bromuconazool loopt nog tot
en met 31 januari 2024.
Ik heb uw Kamer geïnformeerd hoe ik om ga met voorstellen van tijdelijke
procedurele verlengingen van een pakket aan werkzame stoffen waar ook
stoffen in zitten waar uw Kamer zich eerder bij moties over heeft
uitgesproken. Ik geef met een stemverklaring over de betreffende stoffen
invulling aan de moties.
Ook loopt de discussie al lange tijd over het stemmen in pakketten. Kan de
Minister bevestigen dat zij eraan vasthoudt om niet tegen één stof te
willen stemmen, omdat zij niet tegen het hele pakket wil stemmen? Kan zij
bevestigen dat het vaker is voorgekomen dat een lidstaat tegen een heel
pakket stemt en dat dit dus niet ongebruikelijk is? Waarom doet zij dat in
de gevallen met azolen niet? Kan zij bevestigen dat de Europese
Commissie heeft aangegeven dat het niet praktisch haalbaar is om per
stof te stemmen? Deelt zij het inzicht dat wanneer Nederland (en andere
lidstaten) uit voorzorg – en omdat de Kamer daarop aandringt – wél tegen
hele pakketten van procedurele verlengingen stemt, dit de Europese
Commissie mogelijk snel zal overtuigen om voortaan toch per individuele
stof te stemmen? Is zij bereid bij de volgende stemmingen binnen het
Standing Committee on Plants, Animals, Food and Feed (SCoPAFF) over
procedurele verlengingen tegen de pakketten te stemmen waar de azolen
in zitten, waar stoffen in zitten waarvan bekend is dat ze een grote
bedreiging vormen voor de biodiversiteit (in het bijzonder bijen en
hommels) of die kankerverwekkend, mutageen, hormoonverstorend en/of
giftig voor de voortplanting zijn, zoals waartoe de motie van het lid
Ouwehand oproept (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1176)? Zo nee, kan zij
uitleggen waarom zij deze moties niet uitvoert en daarmee voor lief neemt
dat daarmee met Aspergillus besmette patiënten in gevaar worden
gebracht?
Antwoord
Het tijdelijk procedureel verlengen van de goedkeuring vind ik een
ongewenste ontwikkeling. In het verslag van de evaluatie van de
verordening gewasbeschermingsmiddelen heeft de Europese Commissie
voorstellen gedaan om dit tegen te gaan. Ik steun die voorstellen.
Vooralsnog is de Europese Commissie gehouden aan de bepalingen in de
verordening om te besluiten tot deze procedurele tijdelijke verlengingen,
zolang er geen wetenschappelijke of juridische grondslag is om daar van
af te wijken en vanwege rechtmatig handelen jegens de aanvrager. Ik volg
hierin het advies van het Ctgb en de lijn van de Europese Commissie. Het
klopt dat in enkele situaties lidstaten tegen de procedurele verlenging van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

16

de goedkeuring van een heel pakket stemmen, maar dat wijzigt de
grondslag niet waarmee de Europese Commissie haar besluiten moet
onderbouwen. Verder betreft een besluit over een tijdelijke procedurele
verlenging een pakket van werkzame stoffen waar ook laag risico stoffen
in kunnen zitten, bijvoorbeeld stoffen van biologische herkomst, en
waarvan het gewenst is dat deze beschikbaar blijven.
Europees verbod op de nertsenfokkerij
De Minister schreef in reactie op vragen van de leden van de Partij voor
de Dieren-fractie dat zij en haar collega van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, ondanks de eerdere toezeggingen, nog niet hebben gepleit voor
een algemeen verbod op de commerciële pelsdierhouderij in de EU.6 Wel
zijn zij bezig met de voorbereiding hiervoor, om zo veel mogelijk
draagvlak bij de andere lidstaten en de Europese Commissie te verkrijgen.
«Een dergelijke inzet vraagt om een effectief proces en goede onderbouwing gericht op zoveel mogelijk draagvlak bij andere lidstaten en de
Europese Commissie», schrijft de Minister. Deze leden vragen de Minister
om hier nader op in te gaan. Wat verstaat de Minister onder een «effectief
proces» en hoe gaat zij hiervoor zorgen? Wat ontbreekt er nog aan
onderbouwing voor dit pleidooi? Hoeveel en welke lidstaten steunen deze
inzet al? Betrekt de Minister deze «welwillende» lidstaten ook bij het
voorbereiden van haar pleidooi om zo de krachten te bundelen? Bij welke
lidstaten voorziet de Minister problemen? Welk tijdpad ziet de Minister
voor zich?
Antwoord
Zoals aangegeven zal ik mij inzetten voor een verbod op de pelsdierhouderij in de EU. Met een effectief proces bedoel ik een pleidooi dat,
vanwege de goede onderbouwing, kan rekenen op draagvlak onder zoveel
mogelijk EU-lidstaten en bij de Europese Commissie. Dit draagvlak is een
vereiste voorwaarde om agendering van een verbod in EU-verband een
vervolg te geven. Alleen op die manier kan op termijn daadwerkelijk effect
gesorteerd worden.
In de aankomende weken bekijk ik of Nederland met enkele gelijkgestemde EU-lidstaten tot een gezamenlijk standpunt kan komen. Dit
standpunt kan daarna gedeeld worden met de andere EU-lidstaten,
voorafgaand aan agendering van het onderwerp in de Landbouw- en
Visserijraad. De agendering vindt plaats wanneer dit opportuun wordt
geacht.
Kan de Minister bevestigen dat ook in Denemarken, de grootste producent
van nertsenbont binnen Europa, op dit moment de nertsenfokkerij geheel
stilligt, dat alle 15 miljoen dieren sinds deze maand zijn gedood en dat
daar tot 2022 geen nertsen meer mogen worden gefokt?
Antwoord
Ja, dat heeft Denemarken aangegeven. De nertsenhouderij is in
Denemarken verboden tot en met 31 december 2021.
Kan de Minister bevestigen dat nu ook bij een Poolse nertsenfokkerij een
variant van het coronavirus is gevonden die over kan springen van nerts
op mens en andersom?7 Deelt de Minister de mening dat juist nu het
moment is om een einde te maken aan deze sector?

6

Verslag van een schriftelijk overleg over de geannoteerde Agenda Landbouw- en Visserijraad
25 januari 2021 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1272), 08-02-2021.
7
https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-poland-mink/coronavirus-strain-foundin-polish-mink-can-pass-to-humans-government-says-idUSKBN2AD0CX.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

17

Antwoord
Polen heeft een melding bij de Europese Commissie gedaan van een
besmetting van een nertsenfokkerij. Bij de laatste bijeenkomst van het
Standing Committee on Plants, Animals, Food and Feed is hierover
gerapporteerd. De Poolse autoriteiten doen nog onderzoek naar de
karakteristieken van het virus. Ik kan daarom nog niet bevestigen dat er
een variant is gevonden die over kan springen van nerts op mens en
andersom. Wel zal ik mij inzetten voor een verbod op de pelsdierhouderij
in de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1279

18