Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 830 XVI

Jaarverslag en Slotwet Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport 2020

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT (XVI)
Ontvangen 19 mei 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

1

INHOUDSOPGAVE
Gerealiseerde uitgaven en ontvangsten

4

A.

5

Algemeen
1.

2.
B.

5
7
8

Leeswijzer

9

Beleidsverslag

12

3.
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Beleidsprioriteiten
Coronacrisis
Organiseerbaarheid en betaalbaarheid van de zorg
Arbeidsmarkt
Preventie en publieke gezondheid
Jeugd, meedoen met een beperking en psychische
gezondheid
Medische ethiek en 75 jaar vrijheid
Beleidsdoorlichting
Garanties

12
12
17
23
25

49
49
58
66
77
87
94

4.8

Beleidsartikelen
Artikel 1 Volksgezondheid
Artikel 2 Curatieve zorg
Artikel 3 Langdurige zorg en ondersteuning
Artikel 4 Zorgbreed beleid
Artikel 5 Jeugd
Artikel 6 Sport en bewegen
Artikel 7 Oorlogsgetroffenen en Herinnering
Wereldoorlog II
Artikel 8 Tegemoetkoming specifieke kosten

101
106

5.
5.1
5.2
5.3

Niet-beleidsartikelen
Artikel 9 Algemeen
Artikel 10 Apparaat Kerndepartement
Artikel 11 Nog onverdeeld

109
109
111
116

6.

Bedrijfsvoeringsparagraaf

117

3.6
3.7
3.8
4.
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7

C.

Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot
dechargeverlening
Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Dechargeverlening door de Eerste Kamer

31
39
41
45

Jaarrekening

141

7.

Departementale verantwoordingsstaat

141

8.

Samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen

142

9.

Jaarverantwoording agentschappen per 31 december
2020
Agentschap College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen (aCBG)
Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg
(CIBG)
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)

9.1
9.2
9.3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

143
144
151
161

2

D.

10.

Saldibalans

169

11.

WNT-verantwoording 2020 Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

179

Financieel beeld zorg

185

1.

Inleiding

186

2.
2.2
2.3

Zorguitgaven in vogelvlucht
Actualisering Zvw-zorguitgaven en effecten corona
Samenstelling van de bruto zorguitgaven en ontvangsten
Ontwikkeling van de netto zorguitgaven
Ontwikkeling van het Uitgavenplafond Zorg
Toetsing van de netto zorguitgaven aan het
Uitgavenplafond Zorg

187
189

3.
3.1
3.2
3.3

Verticale ontwikkeling van de zorguitgaven
Zorgverzekeringwet (Zvw)
Wet langdurige zorg (Wlz)
Begrotingsgefinancierde zorguitgaven

198
198
207
216

4.

Horizontale ontwikkeling van de zorguitgaven en ontvangsten
Factsheet zorguitgaven en -ontvangsten 2017-2020 per
deelsector
Meerjarige ontwikkeling van de zorguitgaven en –
ontvangsten 2011-2020 per financieringsbron
Horizontale ontwikkeling van de netto zorguitgaven
2017-2020

2.4
2.5
2.6

4.1
4.2
4.3

5.
5.1
5.2
5.3

E.

Financiering van de zorguitgaven
Ontwikkeling premies voor Zvw en Wlz
Ontvangsten, uitgaven en vermogens van de
zorgfondsen (Zvw, Wlz en AWBZ)
Wat heeft de gemiddelde burger in 2020 aan zorg
betaald?

Bijlagen

192
194
195
196

220
220
222
224
227
227
228
232
233

Bijlage 1: Toezichtrelaties rwt's en zbo's

234

Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek

237

Bijlage 3: Inhuur externen

249

Bijlage 4 Overzicht coronasteunmaatregelen

251

Bijlage 5 Focusonderwerp 2020, naleving CW 3.1

252

Bijlage 6 Lijst met afkortingen

254

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

3

GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Figuur 1 Gerealiseerde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en nietbeleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal € 27.249,8

1. Volksgezondheid

2.508,6

2. Curatieve zorg
3. Langdurige zorg en
ondersteuning

4.372,9
10.062,5

4. Zorgbreed beleid

3.051,9

5. Jeugd

136,5

6. Sport en bewegen
7. Oorlogsgetroffenen en
Herinnering WO II
8. Tegemoetkoming
specifieke kosten
9. Algemeen

433,9
246,9
5.866,4
121,4

10. Apparaatsuitgaven

448,8

11. Nog onverdeeld

0,0

0

2.500

5.000

7.500

10.000 12.500

Figuur 2 Gerealiseerde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en nietbeleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal € 751,3

1. Volksgezondheid

36,0

2. Curatieve zorg
3. Langdurige zorg en
ondersteuning

12,9
6,8

4. Zorgbreed beleid

86,7

5. Jeugd

7,7

6. Sport en bewegen
7. Oorlogsgetroffenen en
Herinnering WO II
8. Tegemoetkoming
specifieke kosten
9. Algemeen

20,0
3,5
552,7
8,4

10. Apparaatsuitgaven

16,6

11. Nog onverdeeld

0,0

0

200

400

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

600

4

A. ALGEMEEN
1. Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening
AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de StatenGeneraal.
Hierbij bied ik, mede namens de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, het departementale jaarverslag van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) over het jaar 2020 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet
2016 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport decharge te verlenen over het in het jaar
2020 gevoerde financiële beheer.
Voor de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot
dechargeverlening stelt de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 7.14 van de Comptabiliteitswet 2016 een rapport op. Dit
rapport wordt op grond van artikel 7.15 van de Comptabiliteitswet 2016 door
de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport
bevat de bevindingen en het oordeel van de Algemene Rekenkamer over:
1. het gevoerde begrotingsbeheer, financieel beheer, materiële bedrijfs­
voering en de daartoe bijgehouden administraties van het Rijk;
2. de centrale administratie van de schatkist van het Rijk van het Ministerie
van Financiën;
3. de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;
4. de totstandkoming van de niet-financiële verantwoordingsinformatie in
de jaarverslagen;
5. de financiële verantwoordingsinformatie in het Financieel jaarverslag
van het Rijk.
Bij het besluit tot dechargeverlening worden verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken betrokken:
1. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2020;
2. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag
samenhangt;
3. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het onderzoek van de
centrale administratie van de schatkist van het Rijk en van het Financieel
jaarverslag van het Rijk;
4. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer over de in
het Financieel jaarverslag van het Rijk, over 2020 opgenomen rekening
van uitgaven en ontvangsten over 2020, alsmede over de saldibalans
over 2020 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 7.14, tweede
lid, van de Comptabiliteitswet 2016.
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

5

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,

H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

6

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargever­
lening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van
De Voorzitter van de Tweede Kamer,
Handtekening:
Datum:
Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden
aan de voorzitter van de Eerste Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

7

Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargever­
lening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van
De Voorzitter van de Eerste Kamer,
Handtekening:
Datum:
Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele
exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de
hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van
Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

8

2. Leeswijzer
1. Inleiding
Voor u ligt het departementale jaarverslag 2020 van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
Het onderdeel Algemeen omvat het verzoek tot dechargeverlening en deze
leeswijzer.
Het jaarverslag is opgebouwd uit zeven onderdelen:
• De beleidsprioriteiten. Deze paragraaf gaat in op de belangrijkste
resultaten van het Ministerie van VWS over het afgelopen jaar. Het gaat
om de hoofdlijnen van het beleid en de beleidsprioriteiten van het
huidige kabinet en bewindspersonen.
• De beleidsartikelen. Hierin wordt per artikel de algemene doelstelling
vermeld en wat de rol en verantwoordelijkheden zijn van de Minister.
Daarnaast bevat elk beleidsartikel beleidsconclusies waarin een oordeel
wordt gegeven over de uitvoering van beleid in het afgelopen jaar. Ten
slotte is de budgettaire tabel opgenomen inclusief een toelichting op
de belangrijkste bestedingen van middelen en op de opmerkelijke
verschillen tussen de gerealiseerde en begrote uitgaven en ontvangsten.
• De niet-beleidsartikelen. De artikelen bestaan uit een budgettaire tabel
en een toelichting op de verschillen tussen de gerealiseerde en begrote
uitgaven en ontvangsten.
• De bedrijfsvoeringsparagraaf. Deze paragraaf geeft informatie op het
gebied van rechtmatigheid, de totstandkoming van beleidsinformatie,
financieel en materieel beheer en overige aspecten van de bedrijfs­
voering. De bedrijfsvoeringsparagraaf is uitgebreider dan gebruikelijk
omdat het ministerie van VWS in de aanpak van de coronacrisis verant­
woordelijkheden heeft genomen en taken heeft uitgevoerd, die voor
VWS buitengewoon zijn. Daarin is veel bereikt, maar dat heeft ook meer
risico’s in de rechtmatigheid en de getrouwheid met zich meegebracht,
waaruit lessen worden getrokken. De aanpak van de coronacrisis heeft
grote impact gehad op de primaire processen van VWS. Er is een groot
beroep gedaan op de slagvaardigheid, wendbaarheid en capaciteit van
het ministerie. Uit de bijzondere omstandigheden waarin VWS zijn werk
in het verslagjaar 2020 heeft moeten doen, is lering te trekken. Zonder
uitputtend te zijn, worden deze lessen in de bedrijfsvoeringsparagraaf
beschreven.
• De jaarrekening is opgebouwd uit de departementale verantwoordings­
staat, de samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen, de
jaarverantwoordingen van de agentschappen, de saldibalans en het
overzicht van de topinkomens.
• Vervolgens wordt het Financieel Beeld Zorg (FBZ) gepresenteerd. Het
FBZ geeft inzicht in de ontwikkeling van de uitgaven en ontvangsten
onder het Uitgavenplafond Zorg.
• Tot slot bevat het jaarverslag een aantal bijlagen, te weten: de toezicht­
relaties op Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT’s) en de
Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s), afgerond evaluatie- en overig
onderzoek, externe inhuur, focusonderwerp CW 3.1. en steunmaatre­
gelen vanwege COVID-19.
2. Grondslagen voor de vastlegging en de waardering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

9

De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing
zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend
aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving,
waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2021 en de Regeling
agentschappen. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt
het verplichtingen-kassstelsel toegepast en voor de baten-lasten agentschappen het baten-lastenstelsel.
3. Groeiparagraaf
VWS is in 2018 de pilot Lerend evalueren gestart. De pilot maakt inmiddels
onderdeel uit van de Rijksbrede Operatie Inzicht in Kwaliteit. Het doel van
de pilot is het verbeteren van het inzicht in de kwaliteit van het beleid. Dit
gebeurt door de evaluaties onderdeel te laten uitmaken van de beleids­
cyclus en zodoende te leren van de resultaten van de evaluatie en beleid
hierop aan te kunnen passen. Dit leidt ertoe dat wordt afgeweken van het
in de Rijksbegrotingsvoorschriften opgenomen format voor het overzicht
van de beleidsdoorlichtingen. In de bijlage zijn verwijzingen naar Kamer­
stukken en rapporten en niet in alle gevallen de brieven opgenomen.
In de begroting 2020 zijn de budgettaire tabellen bij de beleidsartikelen
gewijzigd zodat de budgettaire gevolgen van beleid meer aansluiten bij de
beoogde beleidsdoelen en in samenhang worden gepresenteerd. Dit leidt
ertoe dat in de budgettaire tabel in jaarverslag de jaren voor 2020 niet meer
helemaal aansluiten bij de eerdere jaarverslagen.
De VWS-monitor wordt naar aanleiding van het wetgevingsoverleg d.d.
18 juni 2019 over het jaarverslag 2018 van VWS separaat aan de Tweede
Kamer verzonden tegelijk met de ontwerpbegroting van VWS. Voorts wordt
invulling gegeven aan de motie van de leden Van den Berg en Kerstens uit
datzelfde wetgevingsoverleg. Een verdere verbetering van de meetbaarheid
wordt gedaan door indicatoren in het beleidsverslag en de beleidsartikelen
toe te voegen en door in de aanbiedingsbrief bij de VWS-monitor
aanvullende informatie op te nemen. Dit conform de motie uit het VSO over
het jaarverslag van de leden Wörsdörfer en Renkema.
4. Afwijkingen van de Rijksbegrotingsvoorschriften
Norm toelichting verschillen tussen budgettaire raming en realisatie
Bij toepassing van de normen conform de Rijksbegrotingsvoorschriften
worden er maar enkele onderdelen toegelicht. Om meer inzicht te geven in
de verschillen tussen de budgettaire raming en de realisatie zijn de
gehanteerde toelichtingsnormen in dit jaarverslag als volgt:
• Als het verschil tussen de budgettaire raming en de realisatie op de
onderdelen van een instrument groter of gelijk is aan € 2,5 miljoen.
• Als het verschil kleiner dan € 2,5 miljoen is, maar het onderdeel van
beleidsmatig of politiek belang is.
De departementale verantwoordingsstaat
In de departementale verantwoordingsstaat wordt een indeling van de
artikelen weergegeven waarmee duidelijk wordt welke minister verant­
woordelijk is voor welke artikelen.
Beleidsverslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

10

Het beleidsverslag is in afwijking op de Rijksbegrotingsvoorschriften langer
dan de voorgeschreven 10 pagina's. Dit om recht te doen aan de beleids­
prioriteiten en de omvang van het beleidsveld van VWS. Ook is de hoofd­
stukindeling in het beleidsverslag gewijzigd t.o.v. de begroting, mede
omdat in het beleidsverslag een paragraaf over COVID-19 toegevoegd.
COVID-19 was logischerwijs niet opgenomen in de begroting 2020 omdat
deze in de zomer van 2019 is opgesteld. Daarnaast zijn enkele indicatoren
opgenomen die inzicht bieden in hoe het ervoor staat in de zorg, deze komen
voornamelijk uit de VWS-monitor en de Staat van Volksgezondheid en Zorg.
In enkele gevallen zijn andere bronnen gebruikt om de indicatoren op te
stellen.
Beleidsartikelen
De beleidsartikelen zijn zo kort en bondig mogelijk opgesteld, maar in
afwijking op de Rijksbegrotingsvoorschriften in enkele gevallen wel langer
dan de voorgeschreven 10 pagina's per artikel.
5. Motie Schouw
In juni 2011 is de motie Schouw ingediend en aangenomen. Deze motie zorgt
ervoor dat de landenspecifieke aanbevelingen van de Raad op grond van
de nationale hervormingsagenda’s een eigenstandige plaats krijgen in de
departementale begrotingen. De Europese Commissie heeft geen landen­
specifieke aanbevelingen gedaan voor de VWS-begroting.
6. Focusonderwerp: CW 3.1
De Tweede Kamer heeft CW 3.1 als focusonderwerp aangemerkt. In het
jaarverslag is een bijlage over dit onderwerp opgenomen
7. Staat van Volksgezondheid en Zorg
De Staat van Volksgezondheid en Zorg presenteert sinds 2016 actuele en
eenduidige cijfers over de verschillende domeinen van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS): volksgezondheid, zorg,
maatschappelijke ondersteuning en jeugd. Ook sport komt aan bod, voor
zover het samenhangt met volksgezondheid en zorg. Hiermee kan het beleid
van VWS worden gevolgd en verantwoord. De Staat van Volksgezondheid
en Zorg wordt gemaakt door een kennisconsortium met onder andere
RIVM, Nivel, SCP, en CBS, onder regie van het RIVM en met VWS als
opdrachtgever.
Het maken van de Staat van VenZ is een dynamisch proces. De kerncijfers
van de Staat VenZ vormen een dynamische basis en kunnen worden
aangevuld om duiding, een goed beeld en meer inzicht te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

11

B. BELEIDSVERSLAG
3. Beleidsprioriteiten
Door de wereldwijde uitbraak van het coronavirus is 2020 een heel ander
jaar geworden dan eenieder ons van tevoren had voorgesteld. Uiteraard
heeft de coronacrisis invloed gehad op het beleid van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in 2020 en daarmee ook op de
uitvoering van onze beleidsvoornemens voor 2020. In dit beleidsverslag
wordt daarom ingegaan op de invloed van deze crisis op de werkzaamheden
in 2020 en wordt gereflecteerd op de beleidsvoornemens uit de ontwerp­
begroting 2020.
Corona heeft ons allen hard geraakt. Mensen hebben afscheid moeten
nemen van hun geliefden of kampen zelf tot op de dag van vandaag nog
met de vaak langdurige gevolgen van het virus. De maatregelen die we
hebben moeten nemen waren en zijn ingrijpend. Voor mensen die zieken­
huiszorg nodig hadden, mensen in zorginstellingen, mensen met een
beperking of chronische ziekte, ouderen die thuis wonen, (kwetsbare)
jongeren en mantelzorgers. Reguliere zorg en ondersteuning werden
afgeschaald en mensen durfden thuis niet altijd zorgmedewerkers toe te
laten. Een belangrijke voorziening als dagbesteding kon niet altijd meer (op
de gebruikelijke manier) plaatsvinden. Ook was er tijdelijk geen bezoek
meer mogelijk in verpleeghuizen. Het mentale welbevinden van ons als
samenleving is heel groot en mensen in een kwetsbare positie zijn zwaar
op de proef gesteld.
De impact van het virus op de gezondheidszorg is groot. De coronacrisis
heeft helder gemaakt hoezeer de inzet van de zorgprofessionals van belang
is. Zij zijn onder deze moeilijke omstandigheden in staat geweest een
prestatie van formaat te leveren.
Wij hebben samen met alle VWS-medewerkers alles op alles gezet om het
virus te bestrijden en onder controle te krijgen. Naast deze enorme eigen
inspanningen van de medewerkers bij VWS zijn wij het afgelopen jaar,
samen met ziekenhuizen, zorginstellingen, brancheorganisaties, patiënten­
verenigingen, professionals en al die andere partijen die aan een gezond
Nederland werken, zoveel als mogelijk verder gegaan met het uitvoeren van
het regeerakkoord en andere kabinetsprioriteiten. Een kwalitatief goede,
toegankelijke en betaalbare gezondheidszorg blijft de missie waar we als
kabinet voor staan. Zodat iedereen de juiste zorg en ondersteuning krijgt,
nu en in de toekomst.
Dit beleidsverslag staat in het teken van de coronacrisis (hoofdstuk 1),
organiseerbaarheid en betaalbaarheid (hoofdstuk 2), arbeidsmarkt
(hoofdstuk 3), preventie en publieke gezondheid (hoofdstuk 4), zorg voor
de jeugd, meedoen met een beperking en psychische gezondheid
(hoofdstuk 5) en medische ethiek en viering 75 jaar vrijheid (hoofdstuk 6).
3.1 Coronacrisis
De coronacrisis vraagt veel van organisaties in de zorg. Wij hebben daarom
het afgelopen jaar zo veel als mogelijk het zorgveld ondersteund bij het
bestrijden van de crisis door verschillende nieuwe samenwerkingsver­
banden (mede) op te zetten, maar ook door nieuwe interventies te doen
soms ook buiten de gebruikelijke rollen, taken en andere instrumenten. Zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

12

hebben we in 2020, 17 coronasubsidieregelingen gepubliceerd, gestart en
uitgevoerd, waarvan 9 nieuwe regelingen en 8 gewijzigde regelingen. Een
voorbeeld van een andere taak is de grootschalige inkoop van beademings­
apparatuur, persoonlijke beschermingsmiddelen en testmiddelen geweest
(in tijde van grote schaarste). In eerste instantie is dit door het ministerie
zelf opgepakt. Naarmate de centrale inkoop van persoonlijke beschermings­
middelen verder werd opgeschaald, werd de behoefte aan centrale inkoop
groter. Wij zijn daarom met veldpartijen een gezamenlijk initiatief gestart:
het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH). Via het LCH zijn persoonlijke
beschermingsmiddelen en testmaterialen ingekocht. Ook heeft het LCH de
ingekochte beademingsapparatuur in beheer genomen. Uiteindelijk is het
gelukt het tekort aan beschermingsmiddelen op te lossen zodat de zorg op
een veilige manier geleverd kon blijven worden.
Zowel de inkoop van beademingsapparatuur en persoonlijke bescher­
mingsmiddelen als de bevoorschotting van een dergelijk consortium was
voor VWS nieuw. De bestrijding van het coronavirus vroeg om snelle
(organisatorische) acties die ervoor zorgden dat de rol van VWS vaak anders
was dan normaal. De aanpak van deze crisis betekent echter ook dat wij
ervan kunnen en moeten leren en dat niet alles in een keer goed gaat. Om
die reden is er na de eerste golf een evaluatietraject gestart. In dit «Lessons
Learned»-traject is in totaal met meer dan honderd experts gesproken. Uit
deze gesprekken kwam onder meer naar voren dat de drempels om je te
laten testen op corona lager moesten worden, dat het gerichter inzetten van
maatregelen beter moest worden ondersteund en dat een goede commu­
nicatie van maatregelen en voorlichting erg belangrijk is (Kamerstukken II,
2019/20, 25295, nr. 508).
Wij hebben met de VWS-medewerkers hard gewerkt om deze evaluatie­
punten mee te nemen in de crisisbestrijding tijdens de tweede golf, waar
we eind 2020 nog middenin zaten. Dit is onder meer gedaan door het
inrichten van (X)L teststraten en daarmee de testcapaciteit uit te breiden
naar 130.000 testen per dag, het opzetten en inrichten van het coronadash­
board, de ontwikkeling van de CoronaMelder en de inzet van verschillende
mediacampagnes (Kamerstukken II 2019/20, 25295, nr. 771). Aan het eind
van 2020 zaten we in de tweede golf, een evaluatie van de crisisbestrijding
tijdens de tweede golf heeft daarom niet meer in 2020 plaatsgevonden.
Het bestrijden van de coronapandemie is van grote invloed geweest op
het handelen van de overheid. Aanvankelijk werden, op basis van de Wet
publieke gezondheid, crisismaatregelen genomen via aanwijzingen van de
minister aan de voorzitters van de veiligheidsregio’s die noodverorde­
ningen opstelde. Het besef groeide al snel dat daarmee niet volledig
volstaan kon worden. Daarom is vanaf het voorjaar met spoed gewerkt aan
de totstandkoming van een andere wettelijke basis. Het voorstel voor de
«coronawet» is in juli 2020 ingediend bij de Tweede Kamer. Op 1 december
2020 is deze Tijdelijke wet maatregelen covid-19 in werking getreden. Naast
de hierboven genoemde subsidieregelingen en deze wet zijn nog tal van
andere wettelijke en juridische (crisis)maatregelen getroffen die het
mogelijk hebben gemaakt dat de zorg zo veel mogelijk kon worden verleend
aan mensen die in hun leven hierop zijn aangewezen.
Zorgcapaciteit en beschermings- en hulpmiddelen
In de eerste maanden van 2020, na de eerste coronabesmettingen in
Nederland, moest er snel gehandeld worden. Er zijn ingrijpende
maatregelen afgekondigd om de verdere verspreiding van het virus te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

13

voorkomen, kwetsbare groepen te beschermen en ervoor te zorgen dat onze
zorgverleners en ziekenhuizen de grote druk aankonden (Kamerstukken II
2019/20, 25295, nr. 200). De capaciteit van de Nederlandse ziekenhuizen is
op de proef gesteld door de stijging van het aantal patiënten dat in het
ziekenhuis moest worden opgenomen, zowel op de intensive care (ic) als
op de klinische verpleegafdelingen.
De uitgangspunten waren: ervoor zorgen dat ziekenhuizen de toestroom
van patiënten aankonden en dat dit zo min mogelijk ten koste ging van de
reguliere zorg. Daarvoor waren ingrijpende veranderingen in de zorgorga­
nisatie noodzakelijk, zodat de zorg voor coronapatiënten en reguliere
medisch noodzakelijke zorg kon worden geleverd. Zo zijn verpleegafde­
lingen samengevoegd en zorgverleners geschoold en getraind om op
andere afdelingen ingezet te kunnen worden. Daarnaast zijn 8.000 mensen
die voorheen in de zorg werkten gekoppeld aan zorgorganisaties, waarvan
een deel uiteindelijk daadwerkelijk is ingezet (Kamerstukken II 2020/21,
29282, nr. 416). Ook heeft het ministerie van Defensie ondersteuning
geboden in de strijd tegen het coronavirus, bijvoorbeeld door de inzet van
medisch geschoold personeel in de corona-ziekenhuiszorg (Kamerstukken
II 2020/21, 2021D03625). Met deze al deze inspanningen is geprobeerd
zoveel mogelijk patiënten van de juiste zorg te voorzien. Desalniettemin
heeft de toestroom van het aantal coronapatiënten gevolgen gehad voor
de continuïteit van de reguliere zorg: behandelingen zijn uitgesteld of
verplaatst (Kamerstukken II 2019/2020, 25295, nr. 200).
Het organiseren van goede zorg en voldoende opvangcapaciteit voor alle
coronapatiënten in Nederland was en is van groot belang. Om de werklast
van de patiëntenzorg tijdens de crisis zo effectief mogelijk te spreiden over
het land is het Landelijk Centrum Patiënten Spreiding (LCPS) ingericht.
Daarnaast is tijdens de eerste golf de reguliere ic-capaciteit opgeschaald.
Het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) heeft samen met een brede groep
deskundige partijen een ‘Opschalingsplan COVID-19’ opgesteld met als
doel: goed voorbereid zijn wanneer weer in korte tijd moet worden
opgeschaald en zoveel mogelijk voorkomen dat (acute) reguliere zorg wordt
verdrongen (Kamerstukken II 2019/20, 25295, nr. 455). Het opschalingsplan
sluit aan bij de lessen die door experts naar voren zijn gebracht na de eerste
golf, zoals het opleiden en behouden van personeel en de samenhang
tussen regionale en landelijke coördinatie (Kamerstukken II, 2019/20, 25295,
nr. 508). Het kabinet vindt het van groot belang om dit plan te (blijven)
uitvoeren. In 2020 is een subsidieregeling opengesteld voor ziekenhuizen
om opschaling van ic-capaciteit te realiseren. Mede door deze subsidiere­
geling is het aantal ic-bedden tijdelijk verhoogd naar 1.350 (Kamerstukken
II, 2019/20, 25295, nr. 508). Eind 2020 is er gewerkt om het aantal ic-bedden,
indien nodig, op te kunnen schalen naar 1.700.
Een belangrijke les uit de eerste golf was dat afschaling en uitstel van
reguliere zorg zoveel mogelijk voorkomen moet worden. Om de kwaliteit en
toegankelijkheid van de acute zorg tijdens de tweede golf op peil te houden
is het tijdelijk beleidskader voor het waarborgen van acute zorg in de
coronapandemie uitgebracht. In dit beleidskader wordt ingezet op een
evenwichtige patiëntspreiding en planmatige sturing vanuit het LCPS, het
ontwikkelen van een kaderstelling voor prioritering van zorg en het maxima­
liseren van regionale ketensamenwerking van alle zorgaanbieders in het
Regionaal Overleg Acute Zorgketen (ROAZ) (Kamerstukken II 2020/21,
29247, nr. 317). Uit berekeningen van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
blijkt dat er in het najaar van 2020 meer zorgverlening overeind is gebleven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

14

dan tijdens de eerste golf en dat het aantal verwijzingen naar medischspecialisten in deze periode van de tweede golf minder hard is gedaald
(Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 713). Desondanks is reguliere zorg
afgeschaald, zo kon eind december 29% van de ziekenhuizen kritieke
planbare zorg1 nog maar deels leveren. Het is niet gelukt om in het najaar
uitstel van reguliere zorg volledig te voorkomen en uit data van de NZa blijkt
dat er in 2020 nauwelijks inhaalzorg heeft kunnen plaatsvinden. Met
inkopende partijen (zorgverzekeraars, zorgkantoren en gemeenten) zijn
goede financiële afspraken gemaakt om de zorgcapaciteit zoveel als
mogelijk in stand te houden, zodat zorg ook na de coronacrisis geleverd kan
blijven worden.
Aan het begin van de coronacrisis steeg wereldwijd de vraag naar beade­
mingsapparatuur en persoonlijke beschermingsmiddelen, waardoor
schaarste ontstond (Kamerstukken II, 2019/20, 25295, nr. 508). De reguliere
kanalen voor de aanschaf van deze middelen waren veelal ontoereikend.
VWS heeft zich het afgelopen jaar ingezet om grootschalig persoonlijke
beschermingsmiddelen en beademingsapparatuur in te kopen en te
verstrekken aan zorginstellingen, zodat zorgmedewerkers goed beschermd
kunnen werken. Dit is een taak die VWS voorheen niet uitvoerde.
Daarnaast heeft VWS om het tekort aan beademingsapparatuur aan te
vullen onder andere een beroep gedaan op Defensie, zelfstandige klinieken
en andere partijen die over deze apparatuur beschikken (Kamerstukken II,
2019/2020, 25295, nr. 200). De inkoop is verlopen via het Landelijke
Consortium Hulpmiddelen (LCH). Zo is een speciaal opgezette luchtbrug
met Azië vormgegeven (Kamerstukken II 2019/20, 25295, nr. 351). Daarnaast
heeft VWS, in nauwe samenwerking met het ministerie van Economische
Zaken en Klimaat (EZK), initiatieven ondersteund voor de productie van
beademingsapparatuur en mondkapjes in Nederland (Kamerstukken II
2019/20, 25295, nr. 277). Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM) heeft richtlijnen opgesteld over het gebruik van verschillende
persoonlijke beschermingsmiddelen.
Dit allemaal met het doel zorgaanbieders en verpleeginstellingen in hun
vraag naar persoonlijke beschermingsmiddelen te kunnen voorzien (Kamer­
stukken II 2019/20, 25295, nr. 351). Inmiddels zijn voldoende voorraden
beschikbaar (Kamerstukken II, 25295, nr. 771). Van het LCH hebben we
geleerd dat het landelijk bundelen van kennis en expertise van de verschil­
lende betrokken partijen op het gebied van inkoop, logistiek en kwaliteit,
belangrijk is om tekorten aan onder meer beschermingsmiddelen tijdens
een pandemie op te lossen (Kamerstukken II, 2019/20, 25295, nr. 508).
Ook in Caribisch Nederland heeft de coronacrisis een enorme invloed gehad
op de zorg. VWS heeft ook daar ingezet op het bestrijden van het virus.
Onder meer door steun te bieden bij de opbouw en uitbreiding van de
zorgcapaciteit, het aanleveren van ic-apparatuur, het inzetten van extra icpersoneel, het versterken van de publieke gezondheid en testcapaciteit en
het aanleveren van beademingsapparatuur en persoonlijke beschermings­
middelen (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 949). Hierbij is intensief
samengewerkt met de ziekenhuizen in het Caribische gebied, gezaghebbers

1

Zorg die binnen zes weken moet plaatsvinden om gezondheidsschade te voorkomen. Bron: https://
www.nza.nl/actueel/nieuws/2020/12/30/ziekenhuizen-schalen-zorg-verder-af-verwijzingen-ggzen-ziekenhuiszorg-redelijk-stabiel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

15

in Caribisch Nederland, Ministers van volksgezondheid van de landen en
het RIVM. Het kabinet heeft in 2020 ruim € 78 miljoen bijgedragen aan de
bestrijding van het coronavirus in Caribisch Nederland.
Zorgprofessionals hebben het afgelopen jaar een buitengewone prestatie
geleverd. Daarom heeft het kabinet voor zorgmedewerkers, die naar het
oordeel van de zorgaanbieder waarvoor zij werkzaam zijn significant
hebben bijgedragen in de strijd tegen het virus, een bonus van € 1.000 netto
beschikbaar gesteld. In totaal is voor 1,1 miljoen werknemers een bonus
aangevraagd (Kamerstukken II, 25295, nr. 771). Om op korte termijn de
personeelscapaciteit in de zorg te verruimen, heeft VWS een aantal initia­
tieven ondersteund die hieraan een bijdrage hebben geleverd. Hierop wordt
in hoofdstuk 3 (Arbeidsmarkt) verder ingegaan.
Testen, traceren en vaccinontwikkeling
De GGD, GGD-GHOR en de Veiligheidsregio’s zijn belangrijke schakels in
de bestrijding en beheersing van het virus. Deze partijen werden (financieel)
ondersteund door VWS, zodat zij zich konden blijven ontfermen over de
publieke gezondheid. Een cruciale rol was het testen en traceren, omdat
deze de verspreiding van het virus helpen tegengaan. Hiervoor zijn
voldoende testcapaciteit, toegankelijke testfaciliteiten en voldoende
capaciteit om bron- en contactonderzoek uit te voeren noodzakelijk (Kamer­
stukken II 2019/20, 25295, nr. 351). Hoe meer mensen zich bij klachten snel
laten testen en de adviezen voor zelfisolatie en quarantaine opvolgen, hoe
effectiever we de keten van besmettingen doorbreken en de verspreiding
van het virus kunnen beheersen (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 874).
Een belangrijke les uit de eerste golf is dat snel opschaalbare testcapaciteit
een belangrijke pijler is om het virus te kunnen controleren. Capaciteit voor
testen moest verder worden opgeschaald, evenals de doorloopsnelheid
tussen testaanvraag en -uitslag, zodat ook mensen zonder klachten, die
een hoog risico hebben gelopen op een besmetting, getest kunnen worden.
Om de capaciteit voor het analyseren van testen uit te bereiden hebben wij
met meerdere laboratoria overeenkomsten gesloten (Kamerstukken II
2020/21, 25295, nr. 713). Tevens zijn in 2020 acht (X)L testlocaties gebouwd
om te zorgen voor extra testcapaciteit (Kamerstukken II, 25295, nr. 771).
Daarnaast is er een (antigeen) sneltest ontwikkeld die zorgt voor een snelle
testuitslag. Hierdoor was het mogelijk om vanaf 1 december 2020 ook
mensen zonder klachten te testen op het virus. Om extra testcapaciteit te
creëren op plekken waar de prevalentie hoog is en/of bij uitbraken kunnen
er bovendien tien mobile testunits van de GGD ingezet worden. Onder meer
door deze maatregelen is de doorloopsnelheid tussen de testaanvraag- en
uitslag versneld (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 713).
Daarnaast moeten de drempels voor het testen zo laag mogelijk zijn.
Daarom zijn meer testlocaties ingericht, zodat meer mensen en ook mensen
die minder mobiel zijn zich makkelijker kunnen laten testen (Kamerstukken
II, 2019/20, 25295, nr. 508). Hiermee hebben we bereikt dat de testcapaciteit
is gestegen van 2.000 testen per dag in maart 2020 naar 130.000 testen per
dag vanaf 1 januari 2021. Dit blijven we verder verhogen in 2021 (Kamer­
stukken II, 25295, nr. 771).
Om verspreiding van het virus tegen te gaan is het noodzakelijk dat bronen contactonderzoek plaatsvindt. Dit helpt om sneller en preciezer te
detecteren waar besmettingshaarden en clusters zitten. In sommige regio’s
was in 2020 vanwege de hoge besmettingsdruk soms onvoldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

16

capaciteit beschikbaar om alle bron- en contactonderzoeken uit te voeren
(Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 543). Waar dit het geval was zijn risico­
gerichte bron- en contactonderzoeken gedaan.
Een van de lessen uit de eerste golf is dat de capaciteit van de uitvoering
van bron en contactonderzoek een gelijke tred moet houden met de groei
en capaciteit van testen (Kamerstukken II, 2019/20, 25295, nr. 508).
Gedurende het jaar is daarom de capaciteit van het bron- en contacton­
derzoek versterkt en opgeschaald (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 543).
Daarnaast heeft VWS in samenwerking met externe partijen de Corona­
Melder-app ontwikkeld. Deze app waarschuwt mensen als zij in de buurt zijn
geweest van iemand met corona (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 620).
Alle GGD-en ondersteunen het gebruik van de app (Kamerstukken II
2020/21, 25295, nr. 620). De CoronaMelder is een aanvulling op het reguliere
bron- en contactonderzoek, met als doel om sneller en meer nauwe
contacten in kaart te brengen en zo bij te dragen aan het bestrijden van
het virus. Middels de app worden meer contacten van een besmet persoon
bereikt. Ook mensen buiten het eigen netwerk kunnen via de app anoniem
gewaarschuwd worden. Eind december 2020 heeft ruim 25% van de
Nederlandse bevolking de CoronaMelder app gedownload. Alleen in
Duitsland, Finland en Ierland heeft een groter deel van de bevolking een
vergelijkbare app gedownload. De eerste resultaten laten zien dat de
CoronaMelder-app mensen sneller bereikt dan het reguliere bron- en
contactonderzoek (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 713).
Geen enkele test, hoe frequent ook afgenomen, kan het virus verslaan.
Daarvoor is een vaccin onontbeerlijk. Het kabinet heeft ernaar gestreefd zo
snel als mogelijk te beschikken over een veilig en effectief vaccin. Uitein­
delijk is besloten om de overeenkomsten voor aankoop van vaccins in
Europees verband te laten plaatsvinden. Er zijn overeenkomsten gesloten
met kansrijke producenten, terwijl hun vaccins de noodzakelijke testfases
nog doorliepen (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 713). De Europese
Commissie heeft, namens de EU-lidstaten, in 2020 afspraken gemaakt met
zes producenten van vaccins (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 745).
Onderhandelingen met andere vaccinproducenten liepen eind 2020 nog.
Door de inkoop van onder meer ultra-vriezers, veiligheidsnaalden en
spuiten kan zo snel als mogelijk worden gevaccineerd zodra de vaccins
beschikbaar komen, ook in de Caribische delen van het Koninkrijk. Uiteraard
nadat het vaccin is goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelen
Agentschap (EMA). Eind 2020 werd het eerste vaccin goedgekeurd. Kort
daarna is gestart met het vaccineren van Nederlanders (Kamerstukken II
2020/21, 25295, nr. 713).
Vaccinatiestrategie
Op basis van het advies van de Gezondheidsraad is een vaccinatiestrategie
ontwikkeld (Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 745),. Kwetsbaren (die door
het coronavirus de meeste kans op ernsitge ziekte en overlijden hebben) en
degenen die voor hen zorgen worden als eersten gevaccineerd (Kamer­
stukken II, 25295, nr. 771).
3.2 Organiseerbaarheid en betaalbaarheid van de zorg
Het bieden van welbevinden, ondersteuning en goede zorg vraagt om het
voorkomen van (duurdere) zorg, het verplaatsen van zorg (dichtbij de
mensen) en vervangen van zorg door meer innovatieve zorgvormen. Om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

17

dit te bereiken werkt het zorgveld al een aantal jaar aan de veranderbe­
weging van de Juiste zorg op de juiste plek (JZOJP). De urgentie is groot:
zowel vanuit het oogpunt van kwaliteit van zorg als organiseerbaarheid en
betaalbaarheid. Door de coronacrisis is de noodzaak van de JZOJP nog
duidelijker geworden. Zaken die voorheen lastig te organiseren leken, zijn
in een stroomversnelling geraakt: het e-consult wordt nu door 98% van de
huisartsen gebruikt (NIVEL, 2020); regionale samenwerking over de
domeinen heen bleek noodzakelijk voor doelmatige zorg; en de coronacrisis
toonde het nut van een gezonde leefstijl en preventie nadrukkelijk aan.
Voor de zomer van 2020 is de Kamer geïnformeerd over de voortgang van
de beweging en de ondersteunende acties die vanuit het ministerie van
VWS zijn ingezet (Kamerstukken II 2019/20, 29689, nr. 1070). Via het ZonMwprogramma JZOJP heeft VWS in het afgelopen jaar in een tweetal rondes
subsidies gegeven aan een groot aantal regionale samenwerkingsver­
banden die werken aan vernieuwing in de zorg. Een overzicht van de
gehonoreerde projecten is te vinden op de website van ZonMW. De JZOJP
organiseer je samen, daarom is het belangrijk om met betrokken partijen
een beeld te vormen van de huidige- en toekomstige zorgvraag. De in 2020
beschikbaar gekomen regiobeelden vormen hiervoor de basis, deze zijn in
opdracht van VWS opgesteld. Onderzoeksbureau Berenschot heeft gecon­
cludeerd dat de regiobeelden verschillen in de mate waarin thema’s zoals
bevolkingsontwikkeling, gezondheid en leefstijl en sociale omgeving aan
bod komen (Kamerstukken II 2019/20, 31765, nr. 516). Ook zijn nog niet alle
relevante partijen betrokken en is het regiobeeld nog niet overal vertaald
naar concrete opgaven en afspraken (Kamerstukken II 2019/20, 31765, nr.
516). Het RIVM voert een lerende evaluatie uit om partijen te ondersteunen
bij het verder vormgeven van regiobeelden en regionale samenwerkings­
afspraken (Kamerstukken II 2018/19, 31865, nr. 153). Hiermee wordt onder
andere in kaart gebracht wat de belangrijkste leerervaringen zijn en wat er
voor nodig is om de beweging verder te realiseren.
Communicatie over de JZOJP is van belang om kennis en ervaringen te
delen, te leren van elkaar en het zorgveld te inspireren en te stimuleren om
met het gedachtegoed van de JZOJP aan de slag te gaan. Het ministerie van
VWS heeft daarom een website ingericht met een eenvoudig doorzoekbare
database met inmiddels 150 praktijkvoorbeelden (www.dejuistezorgopde­
juisteplek.nl). Geïnteresseerden kunnen via de website in contact komen
met initiatiefnemers van projecten, waardoor het programma het delen van
praktische kennis en ervaringen bevordert en best practices rondom JZOJP
door het hele land helpt verspreiden. Het Kennisplatform de JZOJP heeft in
2020 een eerste, jaarlijks terugkerende, kennisagenda opgesteld, welke
concrete aanbevelingen bevat om kennis uit te breiden, te delen en toe te
passen in de praktijk.
Er is een aantal programma’s die deze beweging van de JZOJP onder­
steunen, waaronder het programma Uitkomstgerichte Zorg en het
programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik. Om de Juiste Zorg op de
Juiste Plek te kunnen leveren moeten patiënten en zorgverleners inzicht
hebben in de gevolgen van de behandelkeuze op de kwaliteit van leven van
de patiënt. Patiënt en zorgverlener kunnen daarmee samen besluiten over
de best passende behandeling. Het programma Uitkomstgerichte Zorg, dat
we uitvoeren in nauwe samenwerking met de brancheorganisaties in de
medisch-specialistische zorg, is daarop gericht. In 2020 is onder meer
gestart met de ontwikkeling van uitkomstindicatoren (klinische indicatoren
en door patiënten gerapporteerde uitkomsten), is een website
(www.uitkomstgerichtezorg.nl) gelanceerd en een «invitational

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

18

conference» georganiseerd met als doel direct betrokken partijen te
informeren over en te inspireren tot uitkomstgerichte zorg (Kamerstukken
II 2019/20, 31476, nr. 31). Het programma loopt nog tot en met 2022, het is
daarom nog te vroeg om resultaten te melden.
Daarnaast is zorgevaluatie en gepast gebruik van belang. In 2020 is door
het programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik een implementatie­
agenda opgesteld. Deze implementatieagenda dient als basis voor veldpar­
tijen om kennis over gepast gebruik te kunnen implementeren.
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Nederlandse Vereniging van
Ziekenhuizen (NVZ) hebben op basis daarvan concrete afspraken gemaakt
over de inkoopgesprekken 2021. Deze implementatieagenda is een
belangrijke stap in het daadwerkelijk bereiken van gepast gebruik. In
december 2020 is een brief aan de Kamer gestuurd met daarin een aankon­
diging van te zetten (vervolg)stappen in 2021 (Kamerstukken II 2020/21,
29248, nr. 326). Deze brief is onder meer tot stand gekomen op basis van
het advies «Samenwerken aan Passende Zorg» van het Zorginstituut en
de NZa (Kamerstukken II 2020/21, 31765, nr. 536). Ook het rapport
«Verzekerd van Zinnige Zorg» van de Algemene Rekenkamer is afgelopen
jaar gepubliceerd. Beide rapporten identificeren te zetten stappen op het
gebied van gepast gebruik.
Om de zorg zo dicht als mogelijk bij huis te organiseren, is de afgelopen
kabinetsperiode extra ingezet op digitale zorg. Via het communicatiepro­
gramma Zorg van Nu (www.zorgvannu.nl) is gewerkt aan het vergroten van
de bekendheid van slimme zorgoplossingen en e-health. Om die reden heeft
in januari 2020 een succesvolle e-healthweek plaatsgevonden met meer dan
tweehonderd georganiseerde evenementen door heel Nederland (Kamer­
stukken II 2019/20, 27529, nr. 212). Het afgelopen jaar is ook meer focus
gelegd op het bereiken van zorgprofessionals, wat heeft geresulteerd in
social media posts met een wekelijks bereik van 200.000 zorgprofessionals
(Kamerstukken II 2020/21, 27529, nr. 218). Door de coronacrisis is er in 2020
meer gebruik gemaakt van digitale zorg, hier is vanuit Zorg van Nu ook
aandacht voor geweest, bijvoorbeeld door een filmserie te maken over de
ervaringen met beeldbellen tijdens corona. Uit onderzoek van het NIVEL
blijkt dat 64% van de onderzochte huisartsen inmiddels gebruik maken van
beeldbellen, waar dat in 2019 nog nauwelijks werd ingezet. Ook in de
verpleeghuiszorg, gehandicaptenzorg, en thuiszorg is het gebruik van
beeldtechnologie toegenomen (Kamerstukken II 2020/21, 27529, nr. 218).
Het RIVM formuleert in 2021 nieuwe, meetbare, doelstellingen voor digitale
zorg, die aansluiten bij de rol en verantwoordelijkheid van de overheid.
Indicator - De beweging naar de Juiste Zorg Op de Juiste Plek
We willen dat mensen de juiste zorg en ondersteuning op de juiste plek
krijgen. Als het kan in de eigen omgeving. Het liefst gewoon thuis. We
willen dat in 2030 zorg 50% meer (of vaker) in de eigen leefomgeving
(in plaats van in zorginstellingen) wordt georganiseerd, samen met
het netwerk van mensen. Recente cijfers zijn nog niet bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

19

0-meting
Zorg meer (of vaker) in de eigen
leefomgeving (in plaats van in
zorginstellingen) *

‒

Actuele
stand
‒

*In het kader van het vernieuwde Topsectorenbeleid heeft het ministerie van VWS in
samenwerking met andere departementen en stakeholders missies opgesteld op het gebied
van Gezondheid en Zorg. Deze missies geven richting aan de activiteiten van de Topsectoren
in de komende jaren, en richten zich specifiek op een aantal terreinen waar VWS een
meerwaarde ziet voor de Topsectoren. Deze missies zijn in april 2019 door het kabinet
vastgesteld (kst-33009-82). Hoewel de missies oorspronkelijk bedoeld zijn voor het
Topsectorenbeleid, hebben ze betekenis voor het beleid van VWS in de volle breedte.
De centrale missie is: In 2040 leven alle Nederlanders tenminste vijf jaar langer in goede
gezondheid, en zijn de gezondheidsverschillen tussen de laagste en hoogste sociaaleconomische groepen met 30% afgenomen.
Daaronder vallen vier missies die elk bijdragen aan de realisatie van de centrale missie:
Missie 1: In 2040 is de ziektelast als gevolg van een ongezonde leefstijl en ongezonde
leefomgeving met 30% afgenomen;
Missie 2: In 2030 wordt zorg 50% meer (of vaker) in de eigen leefomgeving (in plaats van in
zorginstellingen) georganiseerd, samen met het netwerk rond mensen;
Missie 3: In 2030 is het aantal mensen met een chronische ziekte of levenslange beperking
dat naar wens en vermogen kan meedoen in de samenleving met 25% toegenomen;
Missie 4: In 2030 is de kwaliteit van leven van mensen met dementie met 25% toegenomen.

In 2019 was aangekondigd dat het kabinet voor de zomer van 2020 een
Contourennota publiceert met voorstellen om de toekomstbestendigheid
van de gezondheidszorg te waarborgen. Door de coronacrisis is deze
planning gewijzigd en is deze als discussienota begin 2021 naar de Tweede
Kamer gezonden en voor consultatie gepubliceerd. De kernvraag van deze
nota is hoe we de houdbaarheid van de Nederlandse zorg kunnen
waarborgen (Kamerstukken II 2020/21, 35570, nr. 38).
De huidige economische onzekerheid vergroot de noodzaak heldere
politieke keuzes te maken bij toekomstige uitgaven in de collectieve sector.
De coronapandemie leidt tot additionele uitgaven (zowel binnen de VWSbegroting, als ook Rijksbreed) en daarnaast hebben de coronamaatregelen
gevolgen voor onze economie. Ook voor de coronapandemie was er al
sprake van de noodzaak om te kijken naar de toekomstige betaalbaarheid
en organiseerbaarheid van de zorg. Het is dan ook nodig voldoende
afgewogen beleidsopties in beeld te brengen voor het beheersen van de
zorguitgaven. Dit is de reden dat er het afgelopen jaar is ingezet op een
brede basis van beleidsopties om de houdbaarheid en organiseerbaarheid
van de zorguitgaven te verbeteren. In 2020 is de publicatie van Zorgkeuzes
in Kaart gerealiseerd, waarin, op verzoek van politieke partijen, de effecten
van een breed scala aan beleidsopties voor de zorg zijn geanalyseerd
(Kamerstukken II 2019/20, 29689, nr. 1075). Daarnaast is in de brede
maatschappelijke heroverweging inzicht verschaft in effectieve beleids- en
uitvoeringsopties en de mogelijke gevolgen daarvan, zonder oordeel over
de wenselijkheid (Kamerstukken II 2019/20, 32359, nr. 4). Naast deze
ambtelijke trajecten heeft het kabinet sociale partners en andere
deskundigen gevraagd om te adviseren over beleidsopties om de stijgende
zorguitgaven te beheersen. In 2020 hebben de Sociaal-Economische Raad
(SER) en de Commissie Toekomst zorg thuiswonende ouderen (Kamer­
stukken II 2019/20, 31765, nr. 511) hiertoe adviezen uitgebracht over de
organiseerbaarheid en betaalbaarheid van de zorg. Op verzoek van het
kabinet brengt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)
medio 2021 een advies uit over de beheersing van de zorgkosten op de
lange termijn. Het oordeel over deze adviezen is uiteindelijk aan een volgend
kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

20

Bij aanpassingen in de organiseerbaarheid van zorg hoort ook herbezinning
op de inhoud en organisatie van het toezicht op de zorg. In 2020 zijn de
nodige verbeteringen aangebracht op het terrein van Goed Bestuur en
toezicht. Goed Bestuur betekent dat de maatschappelijke doelstelling
centraal staat bij de besluitvorming van zorgaanbieders. De verbeteringen
hebben onder andere betrekking op de toetreding van nieuwe zorgaan­
bieders2, het verbeteren van de bedrijfsvoering van zorgaanbieders en het
toezicht daarop3 en de transparantie over de besteding van publieke
middelen. Zo wordt de groep zorgaanbieders die verantwoordingsplichtig
is uitgebreid naar in beginsel alle zorgaanbieders voor het verslagjaar 2022.
Bij zorgaanbieders in financiële problemen staat de continuïteit van zorg
centraal. Naar aanleiding van de faillissementen van het MC Slotervaart­
ziekenhuis en de MC IJsselmeerziekenhuizen zijn in rapporten van onder
meer de onderzoekscommissie faillissementen ziekenhuizen en de Onder­
zoeksraad voor Veiligheid aanbevelingen gedaan om het systeem op dit
punt te verbeteren. In de gebundelde beleidsreactie op deze rapporten is
aangegeven hoe deze aanbevelingen opgevolgd zijn of opgevolgd zullen
worden (Kamerstukken II 2019/20, 31016, nr. 288). Zo is het continuïteits­
beleid, het systeem van vroeg signalering (Kamerstukken II 2020/21, 29689,
nr. 1088) en de zorgplicht van zorgverzekeraars aangescherpt (Kamer­
stukken II 2019/20, 32620, nr. 235), met als doel ongecontroleerde faillisse­
menten in de toekomst te voorkomen.
Omdat digitaal het «nieuwe normaal» moet worden, worden zorgverleners
en zorginstellingen stap voor stap bij wet verplicht tot de elektronische
uitwisseling van gegevens. Met het programma Elektronische gegevens­
uitwisseling in de Zorg willen we op zorgvuldige, transparante en
herhaalbare wijze tot verplichtstelling van gegevensuitwisseling komen.
Dat moet leiden tot het volledig elektronisch en interoperabel uitwisselen
van zorggegevens. Om de digitale vaardigheden van zorgprofessionals te
vergroten is het traject digivaardig in de zorg opgezet. Op deze pagina staan
leermiddelen waarmee zorgverleners hun digitale vaardigheden kunnen
verbeteren en tips voor organisaties over hoe digitale vaardigheden een
plek in de organisatie kunnen krijgen. In 2020 is de website met drie sectoren
uitgebreid naar vijf zorgsectoren en is er een aparte pagina ontwikkeld voor
docenten in het zorgonderwijs (Kamerstukken II 2020/21, 27529, nr. 218).
De kennissite is dit jaar ruim 100.000 keer bezocht en voldoet daarmee aan
onze doelstelling van 75.000 bezoeken.
Naast de inzet op de organiseerbaarheid van de zorg, heeft het kabinet
stappen gezet om de betaalbaarheid van de zorg te verbeteren. Een
belangrijke bijdrage aan de beheersing van de zorguitgaven is geleverd met
de hoofdlijnenakkoorden en maatregelen op het gebied van genees- en
hulpmiddelen. De werking hiervan zien we terug in de zorguitgaven en in
onderstaande indicatoren.
Betaalbare geneesmiddelen dragen bij aan betaalbare, toegankelijke zorg.
De Wet geneesmiddelenprijzen is in 2020 aangepast, waarbij referentieland
Duitsland is vervangen door Noorwegen. Voor geneesmiddelen die buiten
het ziekenhuis worden toegepast zorgt de wetswijziging voor een besparing
die oploopt tot ongeveer € 160 miljoen per jaar (Kamerstukken II 2020/21,

2

De Wet toetreding zorgaanbieders is aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer, inwerking­
treding is voorzien op 1 januari 2022.
3
Onder de Wet toetreding zorgaanbieders wordt de positie van het intern toezicht versterkt, de NZa
en de IGJ hebben een kader Goed toezicht uitgebracht en het wetsvoorstel integere bedrijfs­
voering zorgaanbieders is in voorbereiding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

21

29477, nr. 687). Ook zijn er besparingen van eenzelfde orde van grootte bij
geneesmiddelen die binnen het ziekenhuis worden toegepast. Bij nieuwe,
dure medicijnen blijven we onderhandelen over de prijs (Kamerstukken II
2020/21, 29477, nr. 691). Er zijn in 2020 acht nieuwe financiële arrange­
menten afgesloten voor intramurale geneesmiddelen, daarnaast zijn er zes
aflopende arrangementen voor intra- en extramurale geneesmiddelen
verlengd. Op basis van voorlopige cijfers hebben dergelijke financiële
arrangementen geleid tot een uitgavenverlaging van € 435 miljoen in 2019,
voor 2020 zijn er nog geen gegevens hierover bekend (Kamerstukken II
2020/21, 29477, nr. 691).
In 2020 hebben we de organisatie en de werkwijze van het ‘International
Horizon Scanning Initiative’ (IHSI) bepaald en is er een Europese aanbe­
steding gestart. Meer inzicht in de prijsopbouw van geneesmiddelen is
belangrijk. Er wordt groot internationaal onderzoek gedaan naar het
‘financiële ecosysteem’ van geneesmiddelenontwikkeling, om meer inzicht
te krijgen in de financiële stromen en belangen die ertoe leiden dat een
geneesmiddel ontwikkeld wordt en uiteindelijk beschikbaar komt voor de
patiënt. Daarom is na een Europese aanbesteding de opdracht voor een
onderzoek naar dit ecosysteem gegund aan een internationaal consortium
(Kamerstukken II 2020/21, 29477, nr. 681). Hiermee beogen we meer inzicht
te krijgen in de prijsstelling van geneesmiddelen. De uitkomsten hiervan
worden in 2021 opgeleverd.
De coronacrisis heeft consequenties voor de uitvoering van de afspraken
uit de hoofdlijnenakkoorden, al is de exacte impact van de crisis op de
inhoudelijke en financiële afspraken nog niet vast te stellen. Bepaalde
thema’s uit de akkoorden, zoals de toepassing van digitale zorg, zijn qua
uitvoering in een versnelling gekomen, terwijl de uitvoering op andere
thema’s (tijdelijk) stil kwam te liggen. Ongeacht de effecten van de corona­
crisis op de inhoudelijke en financiële resultaten, staan de afspraken uit
de akkoorden nog steeds overeind. De Kamer is in juni 2020 geïnformeerd
over de voortgang van de uitvoering van de bestuurlijke akkoorden en
afspraken die met vijf sectoren in de curatieve zorg zijn afgesloten (Kamer­
stukken II 2019/20, 31765, nr. 510).
Indicator - Betaalbaarheid van de zorg
De directe, beïnvloedbare indicator voor de betaalbaarheid is de
plafondtoets voor de zorg, omdat die aangeeft of de zorguitgaven
binnen het door het kabinet gestelde maximum blijven. Zoals in het
Financieel Beeld Zorg (VWS-jaarverslag 2020) beschreven blijven de
netto-zorguitgaven jaarlijks meer dan € 1 miljard onder dat gestelde
plafond. Daarmee wordt dus ruimschoots voldaan aan de doelstelling.
Twee bredere relevante indicatoren voor de betaalbaarheid van de
zorg betreffen het aandeel van het BBP dat wordt besteed aan zorg en
de gemiddelde lasten per volwassene. De lasten per volwassene zijn
gestegen van € 5.178 in 2018 naar € 5.606 in 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

22

Plafond zorguitgaven (€ mld.)1
Zorguitgaven onder plafond (€ mld.)1
Zorguitgaven brede definitie (€ mld.)

2018
(nulmeting)

2019

2020

72,52

71,2

74,9

71

69,7

73,9
93,6

78,7

84,4

% BBP besteed aan zorg3

10,0%

10,0%

‒

Zorglasten per volwassene1

€ 5.178

€ 5.438

€ 5.606

1 bron: FBZ
2 bovenste twee indicatoren zijn niet gecorrigeerd voor de overheveling van Wmo/jeugd-budgetten per
2019. Dat verklaart de schijnbare daling van de uitgaven in 2019 ten opzichte van 2018.
3 https://opendata.cbs.nl/statline/?dl=BA24#/CBS/nl/dataset/84047NED/table

3.3 Arbeidsmarkt
Voor de zorgprofessionals was 2020 een bijzonder intensief en erg belastend
jaar. Daarom is VWS praktische ondersteuning gaan bieden (Kamerstukken
II 2020/21, 29282, nr. 416). Om op korte termijn de capaciteit in de zorg te
verruimen, heeft VWS bijvoorbeeld meegewerkt aan matching tussen vraag
en aanbod van extra zorgpersoneel. Via Extra handen voor de zorg (een
initiatief van onder andere de sociale partners en VWS) konden professi­
onals die niet meer in de zorg werkten zich aanmelden om tijdelijk te helpen
in de zorg. In de eerste coronagolf meldden zich rond de 20.000 mensen aan
om tijdelijk te helpen. Uiteindelijk zijn ongeveer 8.000 mensen daadwer­
kelijk gekoppeld aan zorgorganisaties, waarvan 2.800 uiteindelijk door
zorgorganisaties zijn ingezet (Kamerstukken II, 2020/21, 29282, nr. 416). Uit
de ervaringen tijdens de eerste golf heeft de Commissie Werken in de Zorg
geconcludeerd dat er sprake is van frictie tussen vraag en aanbod, bijvoor­
beeld omdat een deel van de mensen die zich aanmeldde geen medische
achtergrond had (Kamerstukken II 2020/21, 29282, nr. 425).
Op basis van de adviezen van de commissie is in het najaar geïnvesteerd in
professionalisering van de matching. Zo is VWS gaan samenwerken met
uitzendbureaus en is een crisisnummer ingericht ter ondersteuning van
organisaties in acute personeelsnood (Kamerstukken II 2020/21,
25295, nr. 874). Om de frictie tussen vraag en aanbod te overbruggen is
de Nationale Zorgklas opgericht, waar herintreders en mensen met weinig
zorgervaring trainingen kunnen volgen om beter ingezet te kunnen worden
in de zorg. Er zijn in het voorjaar van 2020 ongeveer 200 mensen van onder
andere KLM en het Rode Kruis geschoold tot crisishulp (Kamerstukken II,
2020/21, 29282, nr. 416). Sinds december is de Nationale Zorgklas verder
opgeschaald naar een maximumcapaciteit van 800 mensen per week,
waarvan ongeveer 300 mensen per week gebruik maken. In de periode eind
november tot eind december 2020 zijn er 1.208 mensen opgeleid. Daarnaast
is er door VWS samen met beroepsverenigingen en de Inspectie Gezond­
heidszorg en Jeugd (IGJ) een kader opgesteld, waardoor voormalig zorgper­
soneel tijdelijk weer zelfstandig ingezet kan worden in de zorg. Ook is de
herregistratie verplichting tijdelijk opgeschort voor alle artikel 3 Wet BIGberoepsbeoefenaren.
De uitbraak van corona heeft een zware wissel getrokken op zorgverleners.
Daarom hebben we tevens maatregelen genomen om mentale onder­
steuning van zorgprofessionals te bevorderen. Zorgprofessionals kunnen,
in aanvulling op wat al vaak in de eigen organisatie wordt geboden, terecht
voor coaching bij Sterk in je Werk – Extra Coaching en voor meer complexe
vragen bij het contactpunt ‘Psychosociale ondersteuning voor zorgprofes­
sionals’ van ARQ IVP (Kamerstukken II 2020/21, 29282, nr. 416). Ongeveer
1.900 mensen hebben de online ‘zelfscreener’ ingevuld van ARQ-IVP,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

23

ongeveer 170 mensen hebben het contactpunt gebeld en ARQ-IVP heeft
ongeveer 50 zorganisaties advies gegeven over hun opvang en nazorg­
beleid.
Door de uitbraak van het coronavirus is een aantal activiteiten van het
actieprogramma Werken in de Zorg in 2020 niet of in aangepaste vorm
doorgegaan. Zo zijn bijeenkomsten in het kader van de Regionale Actie­
plannen Aanpak Tekorten (RAATs) en het actieleernetwerk geannuleerd of
waar mogelijk vervangen door online alternatieven. Daarnaast is de
campagne Ik Zorg tijdelijk stopgezet en is deze nu weer zichtbaar (Kamer­
stukken II 2020/21, 29282, nr. 416). De Commissie Werken in de Zorg heeft
meegedacht over de uitvoering van het actieprogramma ten tijde van
corona. Mede hierdoor is op onderdelen van het programma vooruitgang
geboekt, met name op het behoud van medewerkers (Kamerstukken II
2020/21, 29282, nr. 416). Begin 2020 is de Zorginspirator gelanceerd,
waardoor meer mogelijkheden voor loopbaanontwikkeling in kaart
gebracht worden. Via de gelijknamige website kunnen zorgverleners
ontdekken welke loopbaanperspectieven zij hebben en wat aan aanvullende
competenties, vaardigheden en opleiding nodig is voor de volgende stap.
Met een persoonlijke aanpak op maat biedt ‘Sterk in je Werk (Plus)’ inzicht
in de arbeidsmarktpositie van een (toekomstige) medewerker in Zorg en
Welzijn en geeft daarmee een impuls aan hun loopbaanoriëntatie. Sinds
de start van het project zijn tot 1 oktober 2020 inmiddels 33.000 aanmel­
dingen ingediend, dit zijn 10.000 aanmeldingen meer dan verwacht.
Ongeveer 90% van de aanmeldingen leidt tot een daadwerkelijk gevolgd
traject.
Vanwege een toenemende en veranderende zorgvraag is het belangrijk te
blijven kijken naar de beste manier om functies, bevoegdheden en verant­
woordelijkheden in de zorg in te delen. De urgentie voor deze flexibiliteit is
tijdens de coronapandemie voor iedereen duidelijk geworden. In 2020 heeft
VWS taakherschikking tussen tandartsen en mondhygiënisten mogelijk
gemaakt (Kamerstukken II 2019/20, 32620, nr. 263). Het experiment waarbij
geregistreerd-mondhygiënisten enkele voorbehouden handelingen
zelfstandig kunnen verrichten is per 1 juli 2020 van start gegaan en loopt tot
eind 2023. Meer mogelijkheden in loopbaanontwikkeling en taakher­
schikking leveren een positieve bijdrage aan het terugdringen van de perso­
neelstekorten. Het verwachte personeelstekort in 2022 pakt op basis van
de actuele prognoses lager uit en het aantal medewerkers stijgt sinds de
start van het actieprogramma, zoals ook te zien is in onderstaande
indicatoren.
Indicator – Werken in de zorg
Een actuele visuele weergave van alle kernindicatoren van het actie­
programma is te vinden op https://dashboards.cbs.nl/v1/AZWDash­
board/ onder het kopje ‘Werken in de Zorg’.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

24

0-meting

Actuele
stand

Verwachte personeelstekort in 2022

100-125
dzd (2018)

56-74 dzd.
(2020)

Aantal werknemers, seizoensgecorrigeerd

1.172 dzd.
(Q4 2017)

1.374 dd.
(Q3 2020)

Percentage medewerkers binnen zorg en
welzijn dat (zeer) tevreden is2

67%
(2017)3

78% (Q4
2019)

Percentage medewerkers binnen zorg en
welzijn dat vindt dat ze goed toegerust zijn2

89%
(2017)3

87% (Q4
2019)

Zij-instromers

31.800
(Q4-2017)

37.550 (Q3
2020)

Herintreders

33.710
(Q4-2017)

36.670 (Q3
2020)

Uitstroom uit de sector

112.430 119.080 (Q3
(Q4 2017)
2020)

Ziekteverzuim

5,1%
(Q2-2017)

1

5,9% (Q3
2020)

1 https://dashboards.cbs.nl/v2/AZWDashboard/
2 Door een andere methode van meten zijn de waarden vanaf 2019 niet helemaal vergelijkbaar met die in
2017. De waarden over 2019 worden desondanks wel gezien als een verbetering, zoals ook gerapporteerd
in de voortgangsrapportage https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/12/20/
voortgangsrapportage-werken-in-de-zorg.
3 inclusief kinderopvang bij de 0-meting.

Om de regeldruk in de zorg merkbaar te verminderen wordt het programma
[Ont]Regel de Zorg uitgevoerd. In 2020 is het merendeel van de acties op
landelijk niveau gerealiseerd (inmiddels zijn 103 van de 171 actiepunten
afgerond, liggen er 35 op schema en lopen er 33 achter op schema)(Kamer­
stukken II 2020/21, 29515, nr. 452). Zo is in 2020 de herziene richtlijn fysio­
therapeutische dossiervoering in werking getreden, waardoor
fysiotherapeuten alleen nog de minimaal noodzakelijke gegevens in het
patiëntdossier hoeven te noteren4. Monitoring laat zien dat de aanpak van
het programma voorzichtig zijn vruchten afwerpt, ondervraagde zorgver­
leners uit de sectoren farmacie, huisartsen, curatieve GGZ, medisch-speci­
alistische zorg en paramedische zorg geven aan dat de ervaren regeldruk in
2020 ten opzichte van 2019 in beperkte mate is afgenomen. Hoewel er een
voorzichtige positieve trend is, is dit effect nog niet over de gehele linie
zichtbaar. Komende periode is nog genoeg te doen om de regeldruk verder
terug te dringen. De Kamer is hierover per brief geïnformeerd (Kamer­
stukken II 2020/21, 29515, nr. 452).
3.4 Preventie en publieke gezondheid
Het belang van vaccineren is in deze tijd van corona nadrukkelijk naar voren
gekomen. Vaccinaties bieden de belangrijkste en meest effectieve
bescherming tegen ernstige infectieziekten. Vanwege de coronamaatre­
gelen moesten vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma (tijdelijk)
worden uitgesteld. Aan het begin van de coronapandemie liep de deelname
aan de zuigelingenvaccinaties van het Rijksvaccinatieprogramma achter ten
opzichte van 2019. Inmiddels lijkt deze terugloop verminderd tot ≤ 1%; de
definitieve cijfers over 2020 worden medio 2021 bekend en de hoop is dat
positieve trend in de vaccinatiegraad zich doorzet (Kamerstukken II 2020/21,
32793, nr. 511). Voor zowel pneumokokken- als griepvaccinatie lijkt in 2020
de opkomst hoger dan verwacht. In beginsel is het goed nieuws dat er zoveel
mensen hun vaccinatie kwamen halen. We leren hiervan dat een pandemie

4

Een totaaloverzicht van de actuele stand van zaken van alle actiepunten is te raadplegen op
www.ordz.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

25

voor enorme afwijkingen in opkomstpercentages kan zorgen en dat we hier
zo goed als mogelijk rekening mee dienen te houden bij de inkoop van
vaccins.
Indicator – Gezondheidsbescherming
We spannen ons in om de vaccinatiegraad te bevorderen. Uit het
Vaccinatiegraadrapport 2020 blijkt dat de vaccinatiegraad is gestegen.
Van de kinderen die in 2017 geboren zijn, heeft in 2020 90,8% vóór
het bereiken van de tweejarige leeftijd alle vaccinaties volgens het
Rijksvaccinatieprogramma (RVP) ontvangen. In 2018 en 2019 was dat
90,2%. Ten opzichte van 2017 is nog wel sprake van een daling.
0-meting

Actuele
stand

Vaccinatiegraad1

91,2%
(2017)

90,8%
(2020)

Aantal verloren gezonde levensjaren ten
gevolge van voedselinfecties2

4.200 4.200 (2019)
(2017)

Voedselvertrouwen3

61% (2015)

68% (2018)

1 Betreft (in afwijking van de wijze van rapporteren in de begroting 2020) het percentage in het verslagjaar
over het jaar daaraan voorafgaand, conform de wijze waarop hierover gerapporteerd wordt in de Staat
van Volksgezondheid en Zorg.
2 https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/voedselinfecties-aantal-verloren-gezonde-levensjaren
3 Bron: NVWA consumentenmonitor 2018

Consumenten moeten er op kunnen vertrouwen dat voedsel in Nederland
over het algemeen veilig is. Dit wordt periodiek door de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) gemeten in de monitor consumenten­
vertrouwen: de laatste was in 2018 en de volgende staat in 2021 gepland.
Tussen 2015 en 2018 is het voedselvertrouwen gestegen van 61% naar 68%
(NVWA Consumentenmonitor 2018). Het afgelopen jaar is de uitvoering van
het Actieplan Voedselveiligheid afgerond en is het systeem voor voedsel­
veiligheid in Nederland op diverse van punten verstevigd (Kamerstukken II
2020/21, 26991, nr. 576). Het actieplan richtte zich op het versterken van
het opdrachtgeverschap voor de NVWA, snelle afhandeling van signalen
over onveilig voedsel, het verbeteren van de crisisbeheersing voedselvei­
ligheid en het stimuleren van de private zelfregulering. Om het opdracht­
geverschap van de NVWA te versterken is er in 2020 voor de eerste keer
door VWS en het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) een gezamenlijke opdracht voor voedselveiligheid verleend aan de
NVWA. Deze eenduidige werkwijze maakt de aansturing en relatie met de
toezichthouder duidelijker. Daarnaast is in 2020 een coördinerende eenheid
opgericht die opkomende voedselveiligheidsrisico’s tijdig in beeld moet
brengen. Dit naar aanleiding van de aanbevelingen van de Onderzoeksraad
voor Veiligheid (OvV). Enkele acties uit het actieplan zijn nog in uitvoering,
zoals de voorgenomen aanpassingen van de wetgeving voor versterken van
het toezichtinstrumentarium van de NVWA. De voorbereiding van deze
wetstrajecten vraagt veel afstemming. In het najaar van 2021 vindt een
gezamenlijke evaluatie plaats van het actieplan voedselveiligheid en wordt
de Kamer hierover geïnformeerd (Kamerstukken II 2020/21, 26991, nr. 576).
Ook leefstijl heeft grote invloed op de gezondheid van mensen. Met het
Nationaal Preventieakkoord zijn stevige ambities voor 2040 afgesproken
over een rookvrije generatie, een afname in overgewicht en een vermin­
dering van problematisch alcoholgebruik. Samen met ruim 70 partijen
voeren we sinds november 2018 ruim 200 acties uit om deze ambities te
realiseren (Kamerstukken II 2018/19, 32793, nr. 391). De coronapandemie is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

26

in 2020 van invloed geweest op de prioriteiten van veel partijen en heeft
geleid tot vertraging van sommige acties (zo zijn onderzoeken naar de
naleving van de leeftijdsgrens bij de verkoop van alcohol en tabak beperkt
uit te voeren als de horeca dicht is en zijn campagnes uitgesteld) (Kamer­
stukken II 2019/20, 32793, nr. 484). De voortgangsrapportage over 2020
wordt in het voorjaar van 2021 opgeleverd.
Het hoofddoel van het eerste deelakkoord roken is een rookvrije generatie
in 2040. Er roken dan geen jongeren en zwangere vrouwen meer. Ook rookt
nog maar 5% of minder van de Nederlanders van 18 jaar en ouder (Kamer­
stukken II 2019/20, 32793, nr. 484). Om dit te bereiken is nieuwe wetgeving
in 2020 in werking getreden, zoals het uitstalverbod in supermarkten, de
verplichte rookvrije schoolterreinen en een mentholverbod voor sigaretten
en shag Kamerstukken II 2019/20, 32793, nr. 484)5. In oktober 2020 is de
stoppen-met-rokencampagne PUUR rookvrij van start gegaan om rokers
aan te zetten tot een serieuze stoppoging, net zo lang tot ze definitief gestopt
zijn. Ook zijn per 1 januari 2020 stoppen-met-rokenprogramma’s door de
verzekeraars vrijgesteld van het eigen risico. Het aantal stoppogingen lijkt
in 2020 te zijn toegenomen. Uit onderzoek van Vektis blijkt dat in de eerste
5 maanden van 2020 bijna 20.000 mensen een poging deden om te stoppen
met roken met hulp van de huisarts. Terwijl in heel 2019 dit iets meer dan
18.000 mensen waren (Vektis, 2020).
De doelstelling van het tweede deelakkoord is een afname van
overgewicht. Via de Jongeren op Gezond Gewicht aanpak (JOGG) is er
het afgelopen jaar gewerkt aan het gezonder maken van wijken. In het
preventieakkoord is de ambitie opgenomen dat 50% van alle gemeenten in
2020 een JOGG-gemeente is. Inmiddels doen 174 gemeenten mee met de
JOGG beweging en daarmee werd het doel bijna behaald. Onderzoek van
het RIVM naar de invloed van de JOGG-aanpak op overgewicht bij kinderen
laat zien dat er in 31 JOGG-gemeenten een daling te zien is van het BMI. In
buurten waar de JOGG-aanpak al vier jaar bestaat, ligt het gemeten
percentage kinderen en jongeren met overgewicht 9 procent lager dan in
buurten zonder die aanpak (RIVM, 2020). Ook het plaatsen van een water­
tappunt in en rond de school draagt bij aan bewustwording omtrent het
maken van gezonde voedingskeuzes. Ons doel was om in 2020 op 1.000
scholen een watertappunt te hebben. In 2020 zijn er 290 watertappunten
gerealiseerd en 810 toegekend. De ervaring tot nu toe heeft echter geleerd
dat niet 100% van de scholen die een toekenning hebben ook daadwerkelijk
een watertappunt zal plaatsen. Daarom vindt er begin 2021 een extra subsi­
dieronde plaats, zodat het doel van 1.000 watertappunten bereikt wordt
(Kamerstukken II 2020/21, 32793, nr. 510).
De derde ambitie is een vermindering van problematisch alcoholgebruik.
Het wetsvoorstel tot wijziging van de Drank en Horecawet is eind 2020
aangenomen door de Tweede Kamer en de Eerste Kamer. Met dit
wetsvoorstel zijn vanaf juli 2021 prijsacties van meer dan 25% en weder­
verstrekking aan minderjarigen verboden. Ook zijn er regels voor verkoop
op afstand. Verschillende onderzoeken naar marketing, verkooppunten en

5

Overzicht van de in 2020 in werking getreden wetgeving omtrent rookvrije generatie: Europese
regels voor tracering en veiligheidskenmerken in januari, accijnsverhoging in april, menthol­
verbod voor sigaretten en shag in mei, uitstalverbod in supermarkten in juli, uitbreiding
rookverbod eveneens in juli, rookvrije schoolterreinen in augustus, neutrale verpakkingen
sigaretten en shag in oktober en het Protocol tot uitbanning van illegale handel in tabaksproducten
bij het WHO kaderverdrag inzake tabaksontmoediging is in oktober geratificeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

27

prijs worden eind 2020 opgeleverd en in 2021, al dan niet met een beleids­
reactie, aangeboden aan de Tweede Kamer. In 2020 zijn verschillende prtrajecten en campagnes gestart en uitgevoerd om het bewustzijn van de
schadelijkheid van alcohol en het eigen drinkgedrag te vergroten: Ik Pas,
Zien Drinken Doet Drinken en Dranquilo. Daarnaast is in 2020 een e-learning
ontwikkeld voor drankverstrekkers die moet helpen bij een betere naleving
van de wet. Deze e-learning was in juni 2020 al door 6.000 barmedewerkers
afgenomen, met name door sport- en studentenverenigingen (Kamer­
stukken II 2019/20, 32793, nr. 484). Tevens zijn door brancheorganisaties
(horeca, supermarkten, gemeenten) pilots gestart om de naleving van de
leeftijdsgrens te vergroten, deze hebben als gevolg van corona vertraging
opgelopen, maar worden zodra dat kan in 2021 verder uitgevoerd en
afgerond.
Het gebruik van harddrugs – met name tijdens het uitgaan – en de norma­
lisering daarvan leidt tot grote zorgen. Het is daarom belangrijk om stevig
in te zetten op het tegengaan van deze normalisering, op het voorkomen
van gebruik en het voorkomen van gezondheidsschade ten gevolge van
drugsgebruik. Dit wordt bijvoorbeeld gedaan door het testen van drugs
mogelijk te maken bij drugstestcentra, die ook tijdens de intelligente
lockdown telefonisch bereikbaar zijn geweest voor extreme gevallen.
Daarnaast laat VWS een aantal onderzoeken uitvoeren op het gebied van
drugspreventie, bijvoorbeeld over de inzet van ervaringsdeskundigen op
scholen die jongeren al vroeg kunnen vertellen over de schadelijke gevolgen
van drugs (Kamerstukken II 2020/21, 24077, nr. 468). Door de coronapan­
demie ligt het uitgaansleven stil en zijn er geen festivals, waardoor in die
setting geen drugsgebruik en drugspreventie mogelijk is (Kamerstukken II
2020/21, 24077, nr. 468). De cijfers over 2020 laten hierdoor een wisselend
beeld zien: het gebruik van uitgaansdrugs (zoals ecstasy en speed) is
gedaald door de coronacrisis, terwijl het gebruik van psychedelica (zoals
LSD en paddo’s) juist is gestegen (Kamerstukken II, 24077, nr. 468). Bij de
ontwikkeling van het Experiment gesloten coffeeshopketen is een
belangrijke mijlpaal behaald, de wet om het experiment mogelijk te maken
is namelijk op 1 juli 2020 in werking getreden (Kamerstukken II 2019/20,
34997, nr. 34). Op 3 december heeft de loting plaatsgevonden om de tien
telers te selecteren die de gereguleerde teelt binnen het experiment
mogelijk zullen maken, mits zij door de Bibob-toetsing komen (Kamer­
stukken II 2020/21, 24077, nr. 467)
Met het Nationaal Preventieakkoord zijn doelstellingen voor de langere
termijn gesteld. Het gaat immers om gedragsveranderingen waarbij het
enige tijd vergt voordat de effecten van beleid zichtbaar zijn. Het is daarom
nog te vroeg om conclusies te trekken over het al dan niet behalen van de
doelen en ambities in 2040. Dit komt mede omdat we met de uitvoering van
het akkoord pas ruim een jaar onderweg zijn. De eerste quickscan van de
mogelijke impact van het Nationaal Preventieakkoord (RIVM, 2018), onder­
schreef dat op alle drie de thema’s winst behaald kan worden. Dit vergt
een lange adem en blijvend commitment van alle betrokken partijen. De
quickscan wordt elke vier jaar herhaald, zodat duidelijk wordt in hoeverre
de afspraken bijdragen aan het behalen van de ambities.
In 2020 is deels uitvoering gegeven aan het zevenpuntenplan voor de
preventie en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschappen. Vanwege
de coronacrisis is het niet gelukt om alle activiteiten volledig en/of tijdig uit
te voeren. Onderdelen van de campagne seksuele gezondheid en
onbedoeld zwangerschap zijn vertraagd. Door de sluiting van de scholen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

28

konden niet alle projecten over relaties en seksualiteit doorgaan. Daarnaast
werd de capaciteit van de GGD noodgedwongen ingezet bij de crisisbe­
strijding.
Indicator – Preventie
Eind 2018 is het Nationaal Preventieakkoord gesloten. Doel is om
een zichtbare bijdrage te leveren aan de afname van het percentage
rokers, het problematisch alcoholgebruik en mensen met overgewicht
en obesitas. Het gaat om gedragsveranderingen waarbij het enige tijd
vergt voordat de effecten van beleid zich materialiseren. Daarom zijn
er doelstellingen voor de langere termijn gesteld. Daarnaast is in het
kader van het missiegedreven topsectorenbeleid de volgende missie
geformuleerd: In 2040 leven alle Nederlanders tenminste vijf jaar
langer in goede gezondheid, en zijn de gezondheidsverschillen tussen
de laagste en hoogste sociaal-economische groepen met 30%
afgenomen.
1

Roken (volwassenen)

0-meting

Actuele Doelstelling
stand

23% 22% (2019)
(2017)

< 5% (2040)

Roken (jongeren)

8% (2017)

8% (2019

0% (2040)

Roken (zwangere vrouwen)

9% (2017)

7% (2018)

0% (2040)

Overmatig drinken (volwassenen)

9% (2017)

9% (2019)

5% (2040)

Overgewicht (volwassenen)

49% 50% (2019) < 38% (2040)
(2017)

Overgewicht (jongeren)

14% 13% (2019) < 9,1% (2040)
(2017)

Levensverwachting in goed ervaren
gezondheid bij geboorte

64,4 jaar
(2017)

Verschil in levensverwachting in goed
ervaren gezondheid tussen hoge en
lage SES

14,7 jaar
(2015-2018)

64 jaar
(2019)
‒

+ 5 jaar
(2040)
‒ 30% (2040)

1 Alle indicatoren zijn opgenomen in de Staat van VenZ; de indicatoren die betrekking hebben op jongeren
en zwangere vrouwen zijn ook in de VWS-monitor opgenomen.

Ook vroegtijdige opsporing van ziekten kan vaak erger voorkomen. Bij de
bevolkingsonderzoeken naar kanker streven we daarom naar een goede
bereikbaarheid voor deelnemers. In 2020 is de Gezondheidsraad (GR) om
advies gevraagd hoe de zelfafnameset (ZAS) binnen het bevolkingson­
derzoek baarmoederhalskanker breder ingezet kan worden. Tijdens de
coronacrisis daalde de deelname, vermoedelijk omdat vrouwen de huisarts
meden. Het is gelukt deze daling te ondervangen door, vooruitlopend op
het GR-advies, de ZAS nadrukkelijker aan te bieden. Bij het bevolkingson­
derzoek borstkanker daarentegen leidt de coronacrisis, gekoppeld aan de
gespannen arbeidsmarkt, tot grote vertragingen in de uitnodigingen,
waardoor het uitnodigingsinterval tijdelijk maximaal drie jaar zal zijn
(Kamerstukken II 2020/21, 32793, nr. 508). De monitors die in 2021 uitkomen
zullen een uitgebreider inzicht geven in de gevolgen van de coronacrisis
voor de bevolkingsonderzoeken (Kamerstukken II 2020/21, 32793, nr. 508).
Om gemeenten en zorgverzekeraars te stimuleren gezamenlijk werk te
maken van preventie voor risicogroepen, zoals mensen met overgewicht en
kwetsbare ouderen, voeren we het programma Preventie in het zorgstelsel
uit. In 2020 is veel aandacht besteed aan het verder brengen van kansrijke
interventies op het snijvlak van het curatieve en sociale domein. Er is in kaart
gebracht wat de knelpunten voor opschaling van deze interventies zijn zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

29

onduidelijkheid over verantwoordelijkheid, gebrek aan (structurele) financiering en onzekerheid over effectiviteit (Kamerstukken II 2019/20, 32793, nr.
486). Vanuit het Bestuurlijk Overleg over de regionale samenwerkings­
structuur werken VWS, Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) in een werkgroep aan oplossingsrich­
tingen. Zo wordt op dit moment in kaart gebracht welke preventie-infra­
structuur nodig is om samenwerking tussen financiers en diverse
zorgverleners uit verschillende domeinen structureel te borgen. Ook wordt
gewerkt aan het oplossen van knelpunten rond de implementatie van de
Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI). Denk aan problemen met
contracteren, declareren, accreditatie-eisen, de hoogte van het tarief, het
beschikbare GLI-aanbod en onbekendheid bij patiënten en huisartsen. De
doelstelling voor 2020 (zorgen dat de GLI in het hele land beschikbaar is voor
iedereen die hier aanspraak op maakt) is deels gehaald. Er is meer aanbod
van GLI dan in 2019 en meer mensen zijn aan een GLI begonnen, maar het
oplossen van sommige knelpunten is weerbarstig en kost tijd (Kamer­
stukken II 2019/20, 32793, nr. 486). Om hieruit lessen te trekken heeft VWS
onderzoek laten uitvoeren naar het voortraject, de resultaten hiervan volgen
in 2021.
Of je nou in Nederland woont of in Caribisch Nederland, iedereen moet
kunnen rekenen op de best mogelijke zorg en aandacht voor preventie. In
2020 is onder andere voor jeugdhulp een Algemene Maatregel van Bestuur
Pleegzorg BES in werking getreden, zodat regels en voorwaarden voor de
uitvoering van kwalitatief verantwoorde pleegzorg duidelijk zijn. Daarnaast
is de uitvoering van het Caribisch Sport- en Preventieakkoord in 2020
voortvarend verder gegaan. Zo is een voetbalontwikkelingsprogramma op
Bonaire gestart samen met de KNVB en de lokale voetbalbond FFB en staan
er veel verbeteringen aan de sportinfrastructuur op de planning. De
doelstellingen en ambities van het akkoord lopen door tot 2040. De
uitvoering is pas een jaar bezig, het is daarom nog te vroeg om resultaten
te kunnen melden.
Voldoende beweging en sport zijn belangrijk voor ons welbevinden en we
realiseren ons des te meer dat sport ook een groot sociaal aspect heeft. In
de coronacrisis is de sport- en beweegdeelname onder druk komen te staan,
maar is ook het belang daarvan extra onderstreept. Sportaanbieders,
gemeenten en de overheid hebben zich afgelopen jaar ingezet om de sport
zoveel mogelijk open te houden. Het aantal sportaanbieders is mede
hierdoor in 2020 vrijwel gelijk gebleven. Het sport- en beweeggedrag van
kinderen is in september 2020 weer op hetzelfde niveau gekomen als vóór
de coronacrisis in februari 2020 (77% van de kinderen tussen de 5 – 18 sport
vier keer per maand of vaker in september tegenover 78% in februari), maar
bij volwassenen is dit nog niet het geval. Ook blijft het beweeggedrag van
specifieke doelgroepen, zoals ouderen en mensen met een beperking, een
belangrijk aandachtspunt (Monitor Sport en Corona II, Mulier Instituut,
2020).
De coronacrisis heeft ervoor gezorgd dat afspraken uit het Nationale Sport­
akkoord onder druk zijn komen te staan. Toch is er duidelijke voortgang
geboekt in de landelijke programma’s, en in de lokale akkoorden die in 344
van de 355 gemeenten zijn gesloten (Monitor Sportakkoord, Mulier
Instituut, 2020). Uit de eerste evaluaties van het Sportakkoord blijkt dat in
veel van deze gemeenten nieuwe netwerken rondom de sport zijn ontstaan,
waarin ook partijen uit andere sectoren (zoals zorg, onderwijs en het
bedrijfsleven) zijn aangehaakt. Op de korte termijn bewijst dit netwerk al
direct zijn meerwaarde, bijvoorbeeld doordat vragen en uitdagingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

30

rondom de coronamaatregelen sneller en constructiever kunnen worden
beantwoord. Aandachtspunt voor de komende twee jaar is dat niet alle
problemen in de sfeer van het Sportakkoord kunnen worden opgelost, zoals
de activiteiten in het thema Positieve sportcultuur. De komende periode
kijken we daarom naar de inzet van andere instrumenten.
Indicator – Sport en bewegen
Onze doelstelling is het aantal buurtsportcoaches te verhogen van
2.900 in 2016 naar 3.665 in 2021. Op 1 september 2020 was hiervan
3.468 fte (95%) gerealiseerd.6 Dat is een lichte stijging ten opzichte van
2019 (93% realisatie).
Daarnaast willen we het aandeel van de bevolking verhogen dat sport,
dat voldoet aan de beweegrichtlijn, dat voldoende en goede sportfa­
ciliteiten in de buurt heeft, en dat actief is als vrijwilliger in de sport.
Het sportdeelnamecijfer groeide licht in 2019, net als de mate waarin
aan de beweegrichtlijn wordt voldaan. De coronamaatregelen hebben
beide cijfers echter negatief beïnvloed, dus er is nog een lange weg te
gaan voordat in 2040 de beweegrichtlijn door 75% van de Neder­
landers moet worden behaald.
Vrijwilligerswerk in de sport is licht gedaald richting 2018 en dit jaar
trekt de coronacrisis ook een zware wissel op vrijwilligers in de sport.
7
Daarom zetten we extra in op ondersteuning van vrijwilligers via
NOC*NSF. Ook wordt in het programma Maatschappelijke Diensttijd
gekeken hoe jongeren meer als vrijwilliger bij de sportclub kunnen
worden ingezet.
0-meting

Actuele stand Doelstelling

Aantal buurtsportcoaches (fte)1

2.900
(2016)

3.600 (2020) 3.665 (2021)

Sporten wekelijks2

55%
(2017)

54% (2019)

‒

Voldoet aan beweegrichtlijn

47%
(2017)

49% (2019)

75% (2040)

Tevreden met sportfaciliteiten in de
buurt3

86%
(2016)

86% (2018)

‒

Vrijwilligers in de sport4

10%
(2016)

9% (2018)

‒

1 Bron: https://www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart/beleid-gemeente-wijk-en-buurt#!
node-buurtsportcoaches-en-combinatiefunctionarissen-gemeente
2 https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/sporters-wekelijks
3 https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/sport-tevredenheid-sport-en-beweegaanbod
4 Bron:https://www.sportenbewegenincijfers.nl/kernindicatoren/vrijwilligerswerk

3.5 Jeugd, meedoen met een beperking en psychische gezondheid
Vanuit de overtuiging dat ieder kind de best mogelijke start van zijn of haar
leven verdient en de eerste 1.000 dagen cruciaal zijn voor een kans op een
goede toekomst, is in 2018 het actieprogramma Kansrijke Start gelanceerd
(Kamerstukken II 2017/18, 32279, nr. 124). Uit de monitorgegevens van het
RIVM blijkt dat van de 275 gemeenten die de impuls Kansrijke Start hebben
ontvangen, 75% een lokale of regionale coalitie heeft gevormd of dat deze
in wording is (Kamerstukken II 2019/20, 32279, nr. 210). Ook blijkt dat veel
gemeenten bezig zijn met interventies en programma’s op het gebied van

6
7

Monitor Brede Regeling Combinatiefuncties 2020, Mulier Instituut (2020)
Vrijetijdsomnibus (VTO) | Onderzoeksbeschrijvingen SCP | Sociaal en Cultureel Planbureau

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

31

Kansrijke Start, zoals Nu Niet Zwanger, Centering Parenting en het prenataal
huisbezoek. De gezondheidsuitkomsten van het actieprogramma laten op
landelijk niveau een wisselend beeld zien. Er zijn indicatoren die licht dalen,
zoals het percentage kinderen met een vroeggeboorte en/of laag geboorte­
gewicht voor de duur van de zwangerschap. Andere uitkomstindicatoren
stijgen of blijven gelijk (RIVM monitor Kansrijke Start, december 2020).
Hoewel een causaal verband tussen de uitkomsten en het actieprogramma
lastig vast te stellen is, blijven we het actieprogramma monitoren. Eind 2021
zal de eerstvolgende monitor Kansrijke Start worden gepubliceerd door
het RIVM.
Met het programma Zorg voor de Jeugd hebben Rijk, gemeenten, jeugd­
hulpaanbieders en andere organisaties zich ingezet voor betere jeugdhulp
aan kinderen en gezinnen die dat nodig hebben. Weten waar je terecht kunt
en het ontvangen van tijdig passende hulp zijn daarbij uitgangspunten.
Kinderen zo veel mogelijk in een gezinssituatie te laten opgroeien en minder
in gesloten jeugdhulp te plaatsen is een belangrijk doel van het programma
(Kamerstukken II 2020/21, 31839, nr. 751). In de eerste helft van 2020
verbleven circa 1.400 jongeren in de gesloten jeugdhulp. Dit is een daling
van 27% ten opzichte van dezelfde periode in 2019 (Kamerstukken II 2020/21
31839, nr. 751). Jeugdhulpaanbieders bouwen met financiële steun van
het Rijk hun vastgoed om, zodat hulp kleinschaliger kan worden ingericht.
Kwetsbare jongeren beter op weg te helpen zelfstandig te worden is een
ander doel. Voor jongeren is daartoe de overgang naar volwassenheid
versoepeld met een hogere leeftijdsgrens in pleegzorg en gezinshuizen.
De gemeenten en jeugdhulpaanbieders blijken deze versoepeling te
benutten: het aantal jongeren boven de 18 in de pleegzorg is in de eerste
helft van 2020 met 50% gestegen ten opzichte van de eerste helft van 2019.
Daarnaast zijn in medio 2020 bovenregionale expertisecentra gestart, met
als doel het ondersteunen bij het organiseren van passende hulp voor een
kleine groep kinderen en jongeren met meervoudige en complexe
problemen, zoals anorexia. Hiervoor heeft het kabinet structureel
€ 26 miljoen beschikbaar gesteld. Evaluatie hiervan vindt in de loop van 2021
plaats. Naast deze positieve ontwikkelingen signaleert de stuurgroep Zorg
voor de Jeugd dat er nog veel werk te verrichten is. Kinderen, jongeren en
ouders ontvangen nog te vaak niet (tijdig) passende hulp en professionals
ervaren nog te veel administratieve lasten en kunnen niet altijd tijdig de
ondersteuning bieden de ze nodig achten.
Met het programma Geweld hoort Nergens Thuis is in 2020 gewerkt aan
het tegengaan van huiselijk geweld en kindermishandeling. In 2020 heeft
iedere Veilig Thuis-regio een aanpak om geweld eerder en beter in beeld te
krijgen, geweld te stoppen en duurzaam op te lossen en hebben de regio’s
de implementatie opgepakt om merkbare effecten te realiseren. Er zijn 60
projecten gestart in 2020, om onder meer lokale (wijk)teams op het gebied
van huiselijk geweld en kindermishandeling te versterken, een MDA++ in te
richten en het versterken van de samenwerking tussen de partners uit de
zorg- en strafrechtketen (Kamerstukken II 2019/20, 28345 nr. 236). Dit zijn
onderdelen van de aanpak die bijdragen aan het verminderen en stoppen
van geweld in gezinnen, zo blijkt uit onderzoek. Door de effecten die de
coronamaatregelen mogelijk hebben op huiselijk geweld en kindermishan­
deling en op de aanpak, is op dit moment moeilijk iets te zeggen over de
effecten van de onderdelen van het programma. Er was een trend zichtbaar
dat steeds meer huiselijk geweld en kindermishandeling in beeld komt bij
Veilig Thuis. Uit de beleidsinformatie van Veilig Thuis blijkt dat het aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

32

adviesvragen toeneemt en het aantal meldingen bij Veilig Thuis is gestabi­
liseerd. Mogelijke verklaring is dat professionals en politie hun signalerende
taken tijdelijk moeilijker konden uitvoeren door corona.
In maart 2020 is Maatschappelijke diensttijd (MDT), na een experimentpe­
riode, officieel van start gegaan. Inmiddels doen ruim 21.000 jongeren mee
of hebben zij meegedaan aan 183 MDT-projecten verdeeld over Nederland.
Met de in 2020 verleende subsidies wordt er landelijk opgeschaald naar
circa 60.000 jongeren. In totaal zijn meer dan 1.800 organisaties betrokken
bij MDT (Onderzoeksrapport Maatschappelijke dienststijd, ‘De experimen­
teerfase voorbij: MDT voor de toekomst’, maart 2021). De vormgeving van
de projecten is gebaseerd op de input van de jongeren zelf. De drie doelstel­
lingen van MDT zijn: (1) jongeren doen iets voor een ander en/of de
samenleving, (2) jongeren ontwikkelen via MDT hun talenten en (3)
jongeren ontmoeten via MDT andere mensen (Kamerstukken II, 2019/20,
35034, nr. 18). Het doorlopende evaluatieonderzoek dat in 2020 is uitgevoerd
laat onder andere zien dat 86% van de jongeren vindt dat hij of zij iets voor
een ander en/of samenleving heeft gedaan tijdens MDT. 74% van de
jongeren geeft aan MDT heel leerzaam te vinden en 77% van de jongeren
geeft aan nieuwe mensen te hebben leren kennen (Onderzoeksrapport
Maatschappelijke dienststijd, ‘De experimenteerfase voorbij: MDT voor de
toekomst’, maart 2021). Tijdens corona heeft MDT een extra subsidieronde
gedaan (19 projecten, waarmee circa 2.800 jongeren zijn bereikt) en het
gemeentelijk project Jeugd aan Zet gefinancierd. Ruim 300 gemeenten
hebben hieraan deelgenomen. Tevens is MDT betrokken bij het gemeen­
telijk plan Perspectief voor de Jeugd (plan Depla) waarvan de voorberei­
dingen in 2020 zijn gestart.
In 2020 is begonnen met de verkenning naar een structurele inrichting van
MDT. In het bestuurlijk overleg is een aanpak opgesteld over het toekomst­
bestendig inrichten van de beheerorganisatie voor MDT. Daarnaast zijn er
in 2020 stappen gezet voor langlopende financiering van MDT. Met het
Oranjefonds is een gezamenlijk fonds opgezet waarmee meer kleinschalige
MDT-projecten worden opgezet (Kamerstukken II 2019/20, 35034, nr. 18 en
Kamerstukken II 2020/21, 35034, nr. 20).
Indicator - Jeugd en gezin
We willen dat alle kinderen een goede start maken en dat jongeren en
gezinnen zich in de jeugdhulp merkbaar beter ondersteund voelen. In
het kader van het programma Zorg voor de Jeugd willen we dat meer
kinderen en ouders weten waar ze terecht kunnen als ze hulp nodig
hebben en sneller geholpen geworden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

33

% kinderen vroeggeboorte en/of
laaggeboortegewicht (BIG2)
Aantal lokale coalities Kansrijke Start2

0-meting

Actuele
stand

15,6%
(2017)1

15,2%
(2019)

0 (2017)

275 (2020)3

Ik weet waar ik terecht kan als ik hulp nodig
heb4

87%
(2017)

87% (2018)

Ik ben snel geholpen4

65%
(2017)

64% (2018)

Passende jeugdhulp (Traject eenzijdig
door cliënt beëindigd)4

3,4%
(2017)

4% (2019)

% herhaald beroep bij start traject5

25% 26% (eerste
(2017) helft 2020)

% medewerkers binnen jeugdzorg dat
(zeer) tevreden is

69%
(2017)

78% (2019)

1 In de begroting 2020 stond een 0-meting van 16,5% in 2017. Door verdere validering van de methode
van berekening en de dynamische aard van de dataset is dit percentage bijgewerkt naar 15,6%.
2 Bron: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/01/29/kamerbrief-over-vierdevoortgangsrapportage-kansrijke-start
3 Dit betreft de gemeenten die zich aangemeld hebben.
4 Bron: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/05/31/vierde-voortgangsrapportageactieprogramma-zorg-voor-de-jeugd
5 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/11/16/jeugdhulp-1e-halfjaar-2020

Het programma Thuis in het Verpleeghuis streeft naar voldoende tijd,
aandacht en goede zorg voor alle bewoners in elk verpleeghuis. Ondanks
corona en de beperkingen in bezoeken zijn er positieve ontwikkelingen
geweest. Zo waarderen bewoners en naasten de verpleeghuiszorg steeds
beter. In 2020 is de gemiddelde cliënttevredenheidsscore gestegen naar
een 8,4, vergeleken met een 8,3 in 2019, een 8,0 in 2018 en een 7,9 in 2017
(Kamerstukken II 2019/20, 31765, nr. 494). Daarnaast is in de eerste negen
maanden van 2020 het aantal werknemers in de verpleeghuiszorg gestegen
met 8.000. De uitstroom van het personeel, het ziekteverzuim en de ervaren
werkdruk vormen echter nog steeds een uitdaging. De uitstroom van
personeel is in 2020 onveranderd hoog gebleven, de werkdruk en het ziekte­
verzuim zijn door corona verder gestegen. Inzetten op goed werkgever­
schap blijft dan ook belangrijk (Kamerstukken II 2019/2020, 31765, nr. 494).
De doelstelling van het programma Eén tegen eenzaamheid is eenzaamheid
onder ouderen te signaleren, bespreekbaar te maken en duurzaam aan te
pakken (Kamerstukken II 2020/21, 29538, nr. 323). Inmiddels zijn 227
aangesloten gemeenten in Nederland daar actief mee aan de slag en krijgen
zij ondersteuning en advies bij het vormen van lokale coalities met o.a.
lokale ondernemers, sportverenigingen en vrijwilligers. De Nationale
Coalitie tegen eenzaamheid is in 2020 gegroeid tot 140 landelijke bedrijven
en organisaties. Dit is een invloedrijk netwerk dat samenwerkt om dicht bij
de leefwereld van ouderen het verschil te maken. Met een ZonMw-subsi­
dieregeling worden initiatieven gericht op het verminderen van
eenzaamheid ondersteund (Kamerstukken II 2020/21, 29538, nr. 323).
Ondanks de groeiende beweging tegen eenzaamheid, is door de corona­
maatregelen in 2020 de ervaren emotionele eenzaamheid met 8%
toegenomen (SCP, 2020 onderzoek). Meerdere instrumenten zijn ingezet om
juist in deze tijd het verschil te kunnen maken. Bijvoorbeeld een publieks­
campagne van september tot en met december met de oproep ‘een klein
gebaar kan het verschil maken’. De effectrapportage van de campagne
wordt in de loop van 2021 verwacht.
Met het programma Langer Thuis willen we de kwaliteit van leven van
zelfstandig wonende ouderen verbeteren. In 2020 is het aantal projecten en
initiatieven nagenoeg verdubbeld, zoals de integrale netwerken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

34

ouderenzorg (hiertoe zijn in 2020, 97 subsidies verstrekt). Daarnaast zijn in
2020 tien pilots opgezet voor de versterking van de sociale basis waarbinnen
gemeenten met bewoners en professionals de initiatieven, voorzieningen
en netwerken in een buurt, wijk of dorp versterken, zodat inwoners daar
makkelijker naartoe kunnen. In 2020 gaf 68% van de 75-plussers aan een
goede kwaliteit van leven te ervaren en 75% zegt de regie te hebben over
zijn of haar leven (Kamerstukken II 2020/21, 31765, nr. 523). Het Actieplan
‘samen sterk voor mantelzorg’ is gelanceerd samen met VNG, VNO NCW
en ZN. In brede zin is de doelstelling de ondersteuning voor mantelzorgers
te verbeteren, privé en in de werksituatie (Kamerstukken II 2020/21, 31765,
nr. 523). Een landelijke campagne voor mantelzorg heeft veel aandacht
gegeven voor de noodzakelijke steun voor mantelzorgers. Er zijn tien pilots
logeerzorg georganiseerd, waarin de waarde van het ontlasten van de
mantelzorger en het wennen van een oudere op een ander verblijf dan thuis
is onderzocht. De resultaten zijn positief waarbij nu wordt onderzocht hoe
dit op de lange termijn kan worden ingericht.
Indicator - Waardig ouder worden
We willen dat er meer tijd en aandacht is voor bewoners van verpleeg­
huizen en dat er voldoende, gemotiveerde en deskundige zorgver­
leners zijn. Dit meten we onder andere aan de hand van cijfers over
cliënttevredenheid en medewerkerstevredenheid.
Ook willen we dat het aandeel ouderen dat zich eenzaam voelt (in 2016:
55%, waarvan 12% ernstig) afneemt en dat zij een goede kwaliteit van
leven ervaren. Een actuele stand met betrekking tot deze indicator is
nog niet beschikbaar. Daarnaast rapporteert het RIVM in de Monitor
Langer thuis dat het percentage 75-plussers dat een goede kwaliteit
van leven ervaart in 2020 68% bedroeg.

Cliënttevredenheid verpleeghuiszorg1

0-meting

Actuele
stand

7,9 (2017)2

8,4 (2020)

Medewerkerstevredenheid
verpleeghuiszorg3

59% 77% (najaar
(2017)
2019)4

% 75-plussers dat zich eenzaam voelt

55%
(2016)

‒

65%
(2014-2019)

68% (2020)

% 75-plussers met een goede kwaliteit van
leven5

1 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/06/10/infographic-thuis-in-het-verpleeghuis
2 In de begroting 2020 stond een 0-meting van 83% in 2017, o.b.v. de jaarlijkse cijfers van het Zorginstituut.
Per 2019 wordt er gebruik gemaakt van de tweejaarlijkse medewerkersenquête van ZorgkaartNederland,
die ook voor eerdere jaren beschikbaar is. Daarom is de 0-meting 2017 aangepast.
3 De actuele stand is niet goed te vergelijken met de 0-meting door een breuk in de meetmethode. De
waarden over 2019 worden desondanks wel gezien als een verbetering, zoals ook gerapporteerd in de
voortgangsrapportage: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/12/12/derdevoortgangsrapportage-thuis-in-het-verpleeghuis
4 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/06/10/vierde-voortgangsrapportage-thuis-inhet-verpleeghuis
5 https://www.rivm.nl/monitor-langer-thuis/resultaten-2019/percentage-75-plussers-met-goede-kwaliteitvan-leven

Het persoonsgebonden budget (pgb) is 25 jaar geleden ingevoerd om
mensen met een zorgvraag de mogelijkheid te bieden om zelf hun zorg in
te kopen en zo regie te voeren over hun eigen leven. In 2020 is gewerkt aan
de Agenda pgb met als doel om de toekomstbestendigheid van het pgb te
verbeteren en te borgen. Zo is samen met uitvoerende partijen nieuw
voorlichtingsmateriaal ontwikkeld voor (potentiële) budgethouders en
zorgverleners. Door infographics en films wordt snel duidelijk voor wie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

35

het pgb geschikt is en wat er bij het beheer van een pgb komt kijken (Kamer­
stukken II 2020/21, 25657, nr. 332). Daarnaast is er in 2020 een begin gemaakt
met de introductie van het kader pgb-vaardigheden bij zorgkantoren en
gemeenten: een uniforme methode om vast te stellen of een pgb een
passend instrument is. Ter ondersteuning van budgethouders, zorgver­
leners en ketenpartijen, wordt daarnaast een nieuw PGB2.0-systeem
doorontwikkeld en ingevoerd (Kamerstukken II 2019/20, 25657, nr. 330). In
het najaar van 2020 zijn twee zorgkantoren (CZ en Zilveren Kruis Achmea)
succesvol aangesloten. Op dit moment maken ongeveer 6.000 budget­
houders en 10.000 zorgverleners gebruik van PGB2.0, zij zijn tevreden en
waarderen PGB2.0 gemiddeld met een 7,8 (Kamerstukken II 2019/20, 25657,
nr. 330). De digitaliseringsgraad van de declaraties is hierdoor substantieel
toegenomen.
De verbeteracties uit de Agenda pgb en de doorontwikkeling van het
PGB2.0-systeem worden in samenwerking met belangenorganisaties en
ketenpartners geïnitieerd en uitgevoerd en leveren resultaat op. Tegelij­
kertijd hebben de verbeteracties – samen met de ervaringen door het
uitbreken van de coronapandemie – aangetoond hoe complex het huidige
pgb-stelsel is. Een reflectie op de huidige werking van het pgb als
instrument in het zorglandschap is daarom gewenst. VWS laat samen met
uitvoerende partijen een onderzoek uitvoeren voor het leggen van een
stevig fundament voor de toekomst van het pgb. De resultaten van dit
onderzoek worden in de zomer van 2021 aan de Kamer aangeboden (Kamer­
stukken II 2020/21, 25657, nr. 332).
Met het programma Onbeperkt Meedoen! willen we dat mensen met een
beperking merkbaar minder drempels in het leven gaan ervaren. Op
meerdere thema’s binnen Onbeperkt meedoen! zijn in 2020 betekenisvolle
stappen gezet richting meer inclusie (Kamerstukken II 2020/21, 24170, nr.
237). Er zijn diverse initiatieven vanuit VWS ondersteund, zoals het ZonMW
programma Onbeperkt Meedoen, het What if Lab en de innovatie challenge
‘Toegankelijk Stemmen’. Als resultaat van deze challenge worden er in
aanloop naar de Tweede Kamer verkiezingen 2021 vlogs en flyers in begrij­
pelijke taal en kleurplaten met verkiezingsinformatie gemaakt. In 2020 is
de landelijke beweging naar meer en blijvende toegankelijkheid verder
gegroeid, dit blijkt ook uit de stijgende lijn die een aantal indicatoren van dit
programma laten zien (Kamerstukken II 2020/21, 24170, nr. 237). Zo is het
percentage treinreizigers dat van of naar een toegankelijk station reist
toegenomen tot 66% in 2020 (39% in 2016). Tevens is het aantal mensen
werkzaam onder de Wet banenafspraak of op een beschutte werkplek
toegenomen tot 167.089 in 2020 (137.894 in 2016). Tegelijkertijd zijn nog lang
niet alle drempels weggenomen die mensen met een beperking in het
dagelijks leven ervaren. De indicatoren van het programma laten ook de
verschillen zien tussen de participatie van mensen met een beperking in
vergelijking met de algemene bevolking.
Met het programma Volwaardig leven willen we ervoor zorgen dat de
langdurige intensieve zorgbehoefte van mensen met een beperking (Wlz)
en de beschikbare zorg op elkaar blijven aansluiten. In 2020 zijn de eerste
resultaten van het programma Volwaardig leven zichtbaar geworden
(Kamerstukken II 2020/21, 24170, nr. 234). Zo zijn er in 2020 voor de zorg in
de meest complexe situaties zestien crisis- en ondersteuningsteams
opgezet. Dit zijn er twee meer dan aanvankelijk was bedacht. Dertien
daarvan zijn ook daadwerkelijk gestart en de rest volgt begin 2021.
Daarnaast hebben zorgkantoren afspraken gemaakt over zeventig
maatwerkplekken. Afgelopen jaar is het aantal deelnemers aan de pilots

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

36

voor gespecialiseerde cliëntondersteuning toegenomen van 150
deelnemers naar ruim 450 deelnemers (Kamerstukken II 2020/21, 24170, nr.
234). De eerste ervaringen van cliënten en naasten die hieraan meedoen zijn
overwegend positief (Kamerstukken II 2020/21, 24170, nr. 234).
Indicator - Leven met een beperking
We willen een merkbare verbetering realiseren voor mensen met
een beperking. We willen dit realiseren door mensen met een
beperking die een complexe zorgvraag hebben, beter passende zorg
en ondersteuning te bieden en de maatschappelijke participatie van
personen met een beperking of chronische ziekte te verhogen. In de
voortgangsrapportages van de programma’s Volwaardig Leven en
Onbeperkt Meedoen! is dit verder geoperationaliseerd. In onder­
staande tabel is een aantal kernindicatoren uit die rapportages
opgenomen.
Als missie is geformuleerd dat in 2030 van de mensen met een
chronische ziekte of levenslange beperking het deel dat naar wens en
vermogen kan meedoen in de samenleving met 25% is toegenomen.
0-meting
Aantal deelnemers pilots
cliëntondersteuning volwaardig leven1

Actuele
Doelstelling
stand

0 (2017) 450 (2020)

450
(2021)

Gemeenten die werken aan/met een
lokaal inclusieplan2

26%
(2018)

60,5%
(2020)

Treinreizigers die van of naar een
toegankelijk station reizen2

39%
(2016)

66% 90%
(2019) (2021)

Aantal banen voor mensen uit de
doelgroep banenafspraak2

97.733
(2016)

136.794200.179
(2019) (2025)

‒

‒ + 25%
(2030)

Mensen met een chronische ziekte of
levenslange beperking die naar wens en
vermogen kunnen meedoen in de
samenleving

‒

1 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/10/12/kamerbrief-2evoortgangsrapportage-programma-volwaardig-leven
2 https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-volksgezondheid-welzijn-en-sport/
documenten/rapporten/2020/11/20/cijferoverzicht-2020-programma-onbeperkt-meedoen

Bij een hulpvraag voor een psychisch probleem is het belangrijk dat iemand
niet lang hoeft te wachten op de juist zorg. Daarom hebben we met de
betrokken veldpartijen afspraken gemaakt om de wachttijden in de ggz terug
te dringen. Afgelopen jaar zijn voor regio’s waar de wachttijden de grootste
problemen kennen ‘versnellers’ gefinancierd door VWS. De versnellers
brengen de knelpunten die het terugdringen van de wachttijden
belemmeren in kaart en stellen een aanpak op om deze terug te dringen
(Kamerstukken II 2020/21, 25424, nr. 555). Daarnaast hebben de IGJ en de
NZa het afgelopen jaar hun gezamenlijke toezicht op de wachttijden geïnten­
siveerd. Verder hebben verzekeraars en ggz-aanbieders in maart 2020 het
plan hoogcomplexe ggz gepresenteerd en geïmplementeerd. Met dit plan
garanderen zij dat voor mensen met een hoog complexe zorgvraag een
passend zorgaanbod gevonden wordt (Kamerstukken II 2019/20, 25424, nr.
525). Tenslotte hebben de partijen die onderdeel uitmaken van de landelijke
stuurgroep wachttijden in december 2020 afgesproken dat eind maart 2021
in alle regio’s waar de wachttijden te lang zijn, zogenaamde ‘transferme­
chanismen' operationeel zijn. Binnen deze transfermechanismen spannen
verwijzers, aanbieders en financiers zich samen in om cliënten tijdige en
passende zorg te bieden. Het terugdringen van de lange wachttijden in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

37

ggz is een proces van lange adem; het duurt even voordat ingezette acties
hun vruchten afwerpen. De cijfers laten zien dat de wachttijden in de ggz
relatief stabiel zijn gebleven. Net als aan het einde van 2019 overschrijden
de totale gemiddelde wachttijden eind 2020 bij vier hoofddiagnosegroepen
de Treeknorm van 14 weken. Het is belangrijk om de ingezette acties vast te
houden.
Per 1 januari 2020 is de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)
in werking getreden. In de nieuwe wet is de rechtsbescherming bij dwang
beter gewaarborgd en krijgen familie en betrokkenen meer inspraak in de
zorg en ondersteuning. De uitvoering van de wet wordt gemonitord door
de ketenpartners en ondersteund door het ketenprogramma Wvggz.
Signalen van zorgaanbieders over de uitvoerbaarheid van de wet zijn
opgepakt met onder meer een reparatiewetsvoorstel dat op 3 december
2020 aan de Kamer is aangeboden.
Eén van de pijlers van de meerjarenagenda beschermd wonen en
maatschappelijke opvang is het actieprogramma Dak- en Thuisloze
Jongeren 2019-2021. Het doel van het actieprogramma is forse vermin­
dering van het aantal dak- en thuisloze jongeren in Nederland. Voor de
deelnemende pilotgemeenten geldt een ambitie om het aantal Nederland
eind 2021 met 100% te verminderen. De aanpak van dak- en thuisloosheid
is vanwege de coronacrisis urgenter geworden, omdat mensen in die
situatie zich niet of lastig aan de maatregelen kunnen houden. De aanpak is
dan ook gericht op dak- en thuisloosheid voorkomen, de opvang
vernieuwen (eenpersoonskamers i.p.v. slaapzalen) en extra woonplekken
realiseren (eigen veilige woonplek). Als gevolg van de coronamaatregelen
die leiden tot oplopende spanningen thuis, is het goed mogelijk dat we
een toename zullen zien in het aantal dak- en thuisloze jongeren in 2020. In
de loop van 2021 publiceert het CBS nieuwe cijfers, waarin deze gevolgen
mogelijk zichtbaar zullen worden. In 2020 hebben alle centrumgemeenten
regionale plannen opgesteld voor de brede aanpak van dak- en thuis­
loosheid (Een (t)huis, een toekomst). In 2020 zijn 21 van de 43 centrumge­
meenten gestart met de uitvoering van deze plannen, de overige gemeenten
zijn in januari 2021 gestart (Kamerstukken II 2020/21, 29325, nr. 126). Alle
centrumgemeenten werken aan het behalen van zeven doelstellingen op
het gebied van preventie, vernieuwing van de opvang en wonen met
begeleiding. Eén van de centrale doelstellingen is het realiseren van 10.000
extra woonplekken voor 1 januari 2022. Het monitoringstraject behorende
bij het actieprogramma van de brede aanpak is gericht op het inzichtelijk
maken van het aantal dak- en thuisloze mensen, het verbeteren van de
registratie en het eenvoudiger ontsluiten van data bij de gemeenten (Kamer­
stukken II 2020/21, 29325, nr. 126).
Indicator - Psychische kwetsbaarheid
We willen dat zorg en ondersteuning voor personen met psychische
problemen tijdig en zoveel mogelijk in de eigen omgeving plaatsvindt.
Een steeds groter deel van de ggz-uitgaven betreft daarom zorg zonder
verblijf.
De gemiddelde wachttijd in de curatieve ggz lag eind 2020 in de basis
ggz onder en in de gespecialiseerde ggz net boven de Treeknorm van
14 weken. Het aantal wachtenden op Wlz-zorg in de ggz, langer dan
de Treeknorm en zonder overbruggingszorg, is gestegen. Er is door
het kabinet actie ondernomen om in samenwerking met het veld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

38

overschrijdingen van de Treeknorm terug te dringen. Sinds eind 2020
is via de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein meer informatie
beschikbaar over de wachttijden in het Wmo-domein beschermd
wonen.
Uiteindelijk willen we dat meer mensen zich gezond voelen. Ruim één
op de tien personen van 12 jaar of ouder heeft helaas psychische
problemen.
0-meting
Uitgaven ggz zonder verblijf als
percentage van totale ggz-uitgaven1
Basis ggz: gemiddelde wachttijd in weken

Actuele
stand

51% 55% (2020)
(2015-2017)
9 (nov.
2018)

9,2 (Q4
2020)3

13 (nov.
2018)

14,9 (Q4
2020)4

Aantal wachtenden op Wlz-zorg in de ggz5

2 (oktober
2017)

35 (dec
2020)

% personen dat zich psychisch ongezond
voelt

11,0%
(2017)

11,5%
(2019)6

2

Gespecialiseerde ggz: gemiddelde
wachttijd in weken2

1 Betreft de uitgaven binnen de Zvw
2 Het onderscheid tussen instellingen en vrijgevestigden dat in de begroting 2020 was opgenomen wordt
in de informatiekaart van de NZa niet langer gemaakt.
3 https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/wachttijd-generalistische-basis-ggz-overschrijding-treeknorm-enwachttijd
4 https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/wachttijd-gespecialiseerde-ggz-overschrijding-treeknorm-engemiddelde-wachttijd
5 https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/wachtenden-op-wlz-gefinancierde-zorg
6 https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/psychisch-ongezonde-personen

3.6 Medische ethiek en 75 jaar vrijheid
Het doel van het kabinet is om bij medisch-ethische vraagstukken te komen
tot beleid dat kan rekenen op breed draagvlak binnen onze samenleving en
dat aansluit bij ons moreel kompas. In 2020 zijn de voornemens uit de nota
medische ethiek grotendeels uitgevoerd (Kamerstukken II, 2017/18 34 990,
nr.1). Er is een groot aantal onderzoeksrapportages en maatschappelijke
dialogen afgerond, waaronder de tweede evaluatie van de Wet afbreking
zwangerschap (Kamerstukken II, 2019/20, 30371, nr. 42). Uit de evaluatie
blijkt dat de doelstelling, van bescherming van het ongeboren menselijk
leven en tegelijkertijd hulp bieden aan vrouwen die onbedoeld zwanger zijn,
wordt gerealiseerd. Daarnaast zijn er een aantal verbetermogelijkheden
geconstateerd, zoals het verschaffen van helderheid over de begrippen
zwangerschap en overtijdbehandeling (Kamerstukken II, 2019/20, 30371, nr.
42). In 2020 is er tevens onderzoek gedaan naar de groep mensen van 55
jaar en ouder, die hun leven als voltooid beschouwen zonder dat zij ernstig
ziek zijn (Kamerstukken II, 2019/20, 34990, nr. 5). Deze studie laat zien dat
de mate waarin de persisterende en actieve wens tot levensbeëindiging zich
vertaalt naar handelingen om het leven daadwerkelijk te beëindigen,
beperkt is. Gezien de uitkomsten heeft het kabinet besloten geen initiatief
te nemen tot het verruimen van de Wet toetsing levensbeëindiging op
verzoek en hulp bij zelfdoding of een andere wettelijke regeling voor hulp
bij zelfdoding voor deze ouderen.
Deze kabinetsperiode zijn meerdere maatschappelijke dialogen over
verschillende complexe medisch-ethische vraagstukken gestart. Zo komt uit
de maatschappelijke dialoog over het speciaal kweken van embryo’s voor
onderzoek (Kamerstukken II, 2019/20, 29323, nr. 135) naar voren dat zich
een meerderheid lijkt af te tekenen voor het toestaan van speciaal kweken,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

39

maar dat het draagvlak wel afhankelijk is van de voorwaarden die er aan
verbonden worden. Verder is de Embryowet gewijzigd om geslachtskeuze
bij een ernstige erfelijke aandoening met ongelijke geslachtsincidentie
mogelijk te maken (Kamerstukken II, 2018/19, 35173, nr. 2). Daarnaast heeft
het kabinet besloten met een regeling te komen voor actieve levensbeëin­
diging van ongeneeslijke zieke kinderen van 1 t/m 12 jaar. De dialogen die
zijn uitgevoerd geven zicht op de perspectieven van burgers en leveren
bovendien waardevolle lessen op voor het betrekken van de samenleving
bij politieke besluitvorming over medisch-ethische vraagstukken. Verdere
besluitvorming op een aantal onderwerpen, bijvoorbeeld aanpassing van
de Wet afbreking zwangerschap of de Embryowet, wordt overgelaten aan
een volgend kabinet.
Viering 75 jaar vrijheid
Vanaf eind augustus 2019 tot en met 15 augustus 2020 heeft Nederland in
allerlei vormen stilgestaan bij de bevrijding van Nederland, de capitulatie
van Japan en het einde van de Tweede Wereldoorlog in voormalig
Nederlands-Indië, 75 jaar geleden. Via educatieprojecten, oorlogsmusea en
herinneringscentra zorgen we ervoor dat we het verhaal van de Tweede
Wereldoorlog, gerelateerd aan democratie en rechtsstaat, blijven
doorgeven aan toekomstige generaties. Op vele plekken en op allerlei
wijzen hebben mensen de bevrijding herdacht en gevierd. Een vijftal grote
herdenkingen hebben in aanwezigheid van leden van het kabinet plaatsge­
vonden: de herdenking van de Slag om de Schelde, dat de bevrijding van
Zuid-Nederland markeerde, de Holocaustherdenking in januari 2020, de
nationale dodenherdenking op 4 mei en de nationale Bevrijdingsdag op
5 mei. 75 jaar vrijheid is afgesloten met de herdenking van het einde van
de Tweede Wereldoorlog met de capitulatie van Japan in voormalig
Nederlands-Indië. Vanwege de coronapandemie zijn veel herdenkingen en
festiviteiten op en rond 4 en 5 mei afgelast of konden in beperktere (digitale)
vorm doorgang vinden. De Nationale Dodenherdenking op 4 mei op de Dam
was stil zonder publiek, maar indrukwekkend met een toespraak van Zijne
Majesteit de Koning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

40

3.7 Beleidsdoorlichting
Tabel 1 Realisatie beleidsdoorlichtingen
Art.

Naam artikel

1

Volksgezondheid

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Geheel
artikel?
Nee1

Gezondheidsbescherming
Ziektepreventie

X

Gezondheidsbevordering2
Ethiek
2

Nee3

Curatieve zorg
Kwaliteit en veiligheid

X

Toegankelijkheid en betaalbaarheid
van zorg
Bevordering van de werking van
het stelsel
3

X
X
Nee4

Langdurige zorg en ondersteuning
Participatie en zelfredzaamheid van
mensen met beperkingen
Zorgdragen voor goede en
toegankelijke langdurige zorg tegen
maatschappelijk aanvaardbare
kosten

4

Nee5

Zorgbreed beleid
Versterking van de positie van de
cliënt

X

Opleidingen, beroepenstructuur en
arbeidsmarkt

X

Kwaliteit , transparantie en
kennisontwikkeling

X

Inrichting uitvoeringsactiviteiten
Zorg, welzijn en jeugdzorg op
Caribisch Nederland

X
Ja

5

Jeugd

6

Sport en bewegen

7

Oorlogsgetroffenen en Herinnering
WO II

Ja

8

Tegemoetkoming specifieke kosten

Ja

X

Ja

1 Voor artikel 1 is, gegeven de diversiteit van de beleidsonderwerpen en de omvang van het beleidsartikel, gekozen om het beleid per artikelonderdeel door te lichten.
2 Vanaf begrotingsjaar 2013 is sprake van een nieuwe indeling van de beleidsartikelen.
3 Voor artikel 2 is, gegeven de diversiteit van de beleidsonderwerpen en de omvang van het beleidsartikel, gekozen om het beleid per artikelonderdeel door te lichten.
4 Omdat er al diverse stelselevaluaties over de AWBZ beschikbaar waren, is ervoor gekozen om de beleidsdoorlichting te richten op een operationele doelstelling betreffende
de toegankelijkheid van de AWBZ-zorg via de indicatiestelling.
5 Voor artikel 4 is, gegeven de diversiteit van de beleidsonderwerpen en de omvang van het beleidsartikel, gekozen om het beleid per artikelonderdeel door te lichten.

Pilot Lerend evalueren
VWS is in 2018 gestart met de pilot Lerend evalueren, de beleidsdoorlich­
tingen komen vanaf deze datum te vervallen. Het doel van de pilot is om
werkende weg het inzicht in de kwaliteit van het beleid te verbeteren. De
thema’s zijn complexe beleidsvraagstukken op het brede terrein van VWS.
De inhoud staat centraal en wordt niet begrensd door de begrotingsindeling
van VWS. Anders dan bij de huidige beleidsdoorlichtingen worden naast
de betreffende uitgaven op de VWS-begroting ook - waar dat aan de orde
is - de betreffende uitgaven die vallen onder het uitgavenplafond Zorg
betrokken in de evaluatieonderzoeken. Voor het overzicht van het meerja­
renprogramma zie Meerjarenprogramma VWS pilot 2018-2022 en verder is
er ook bijlage 2 afgerond evaluatie- en overig onderzoek. In deze bijlage zijn
alle afgeronde onderzoeken opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

41

In onderstaande tabel wordt aangegeven welke evaluaties in 2018, 2019 en
2020 zijn afgerond. De opzet en resultaten van evaluatie gepubliceerd in
2020 in het kort zijn:
Ex durante evaluatie Maatschappelijke diensttijd (nr.01)
Een samenleving waar we naar elkaar en anderen omkijken en jongeren in
staat stellen hieraan een bijdrage te leveren. Met dat doel is de maatschap­
pelijke diensttijd (MDT) in 2017 opgenomen in het regeerakkoord
‘Vertrouwen in de toekomst’. Sinds de introductie van Maatschappelijke
Diensttijd (MDT) zijn verschillende proeftuinen gestart met MDT. Bij deze
proeftuinen wordt continu onderzoek gedaan naar wat wel en niet werkt in
het kader van MDT. Deze uitkomsten worden gebruikt om het ontwerp MDT
aan te scherpen en te groeien naar een landelijk dekkend netwerk. Ook het
afgelopen half jaar is onderzoek gedaan naar de lopende proeftuinen.
Daarbij is gekeken naar de voortgang van MDT, de werkzame elementen en
de wijze waarop de doelstellingen van MDT tot uiting komen. In het ex
durante onderzoek is gemeten hoe jongeren de doelstellingen van MDT
ervaren. Uit de enquête onder jongeren blijkt dat 86% van de jongeren vindt
dat hij of zij daadwerkelijk een ander heeft geholpen tijdens MDT. Ook kijken
jongeren na hun MDT-traject licht positiever (10%) aan tegen vrijwillige inzet.
61% van de jongeren geeft zelf aan zijn/haar vaardigheden te hebben
ontwikkeld. Jongeren die een MDT van meer dan 80 uur volgen, scoren
significant beter op de mate waarin zij zeggen hun vaardigheden te hebben
ontwikkeld. Ook geeft bijna de helft van de jongeren aan zich persoonlijk te
hebben ontwikkeld. Daarbij is te zien dat het ontwikkelen van talenten, de
combinatie van persoonlijke ontwikkeling en het ontwikkelen van vaardig­
heden, een positief effect heeft op de waardering van MDT door jongeren.
67% van de jongeren geeft aan mensen te hebben leren kennen met een
andere achtergrond. Jongeren in proeftuinen die meer dan 80 uur omvatten
geven vaker aan dat ze nieuwe mensen hebben leren kennen dan jongeren
die een MDT-traject volgden van minder dan 80 uur. De komende tijd wordt
verder gewerkt aan de opvolging van de in de onderzoeksrapportage
opgenomen aanbevelingen. Ook wordt samen met de MDT-partners en organisaties verder gewerkt aan een stevige verankering van MDT in onze
samenleving.
Ex durante evaluatie Uitkomstgerichte zorg (nr. 12)
Het doel van de ex durante evaluatie uitkomstgerichte zorg is om werkende
weg inzicht te krijgen in succesvolle en minder succesvolle beleidsmaatre­
gelen van VWS. De evaluatie geeft antwoord op de vraag: Op welke manier
kan VWS het realiseren van uitkomstinformatie voor 50% van de ziektelast
het beste faciliteren? De rapportage beschrijft de opzet en uitkomsten van
het eerste evaluatiejaar. Geconstateerd wordt dat de beslissingen van VWS
tot nu toe grotendeels in goede aarde vallen bij het veld. De inhoudelijke
regie van veldpartijen om te komen tot ‘Meer inzicht in uitkomsten’ met
daarbij ondersteuning van het Zorginstituut ziet het veld als een logische
zet. Desalniettemin vraagt deze samenwerking een duidelijk beleid en
duidelijke onderlinge afspraken.
Ex durante evaluatie Cliëntondersteuning (nr. 13)
De lerende evaluatie cliëntondersteuning betreft een kwalitatief onderzoek
en is gericht op de doelmatigheid en doeltreffendheid van het programma
om lokaal onafhankelijke cliëntondersteuning te versterken. Als het gaat om
de doeltreffendheid wordt op basis van deze eerste fase van de evaluatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

42

geconstateerd dat het koploperprogramma volgens de betrokkenen in grote
mate heeft bijgedragen aan de versterking van de onafhankelijke cliënton­
dersteuning in de lokale situatie. Als het gaat om de doelmatigheid van
het programma wordt geconstateerd dat volgens betrokken partijen
voldoende financiële middelen beschikbaar zijn binnen het koploperproject
om een grote ontwikkelslag te kunnen slaan op het gebied van de
versterking van cliëntondersteuning.
Ex post evaluatie ‘Goed bestuur in de zorg’ (nr. 16)
In het kader van de evaluatie van de agenda ‘Goed bestuur in de zorg’ zijn
drie onderzoeken in opdracht van het ministerie van VWS, de Brancheor­
ganisaties Zorg (BoZ), de Nederlandse Vereniging voor Bestuurders in de
zorg (NVZD) en de Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in Zorg e
Welzijn (NVTZ) uitgevoerd. Eén van de pijlers van deze agenda was het
‘aanscherpen van verantwoordelijkheden van bestuurders en toezichthou­
ders’. Dit heeft zijn weerslag gekregen in de (door)ontwikkeling van de
Governancecode Zorg (BoZ), het accreditatieprogramma voor zorgbe­
stuurders (NVZD) en het programma Goed Toezicht (NVTZ). De
onderzoeken gaan in op de vraag welke bijdrage deze instrumenten hebben
geleverd aan de professionalisering van bestuur en toezicht in de zorg.
Het ministerie van VWS zal in de komende maanden een overkoepelende
analyse uitvoeren en een beleidsreactie op de onderzoeken opstellen. In
de eerste helft van 2021 zal de Kamer hierover nader worden geïnformeerd.
Ex durante evaluatie Eén tegen eenzaamheid (nr. 18)
De ex durante evaluatie richt zich op de effectiviteit van de strategie die is
gekozen bij de opzet van het programma ‘Eén tegen Eenzaamheid'. Uit
het onderzoek blijkt dat het programma een duidelijke versnelling geeft aan
het werken aan het verminderen van eenzaamheid. Het thema eenzaamheid
is op de kaart gezet, er is veel publicitaire aandacht gegenereerd, er is
gewerkt aan taboedoorbreking, er zijn landelijke acties in gang gezet met
veelal ook een lokale koppeling en veel partijen, nationaal en lokaal, hebben
zich gecommitteerd aan het tegengaan van eenzaamheid onder ouderen.
Veel ouderen in Nederland hebben dit kunnen ervaren. Een belangrijke
uitdaging voor het programma is de duurzame aandacht voor het
verminderen van eenzaamheid maatschappelijk te verankeren. Hier gaan
de komende evaluaties nader op in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

43

Tabel 2 Beleidsthema's voor evaluatie
Nr

Beleidsthema voor evaluatie

2018

2019

2020

X

X

Volksgezondheid en Jeugd
1

Maatschappelijke Diensttijd

3

Preventie w.o.
a) Alles is gezondheid…
b) Aanpak overgewicht jeugd

X

c) Sport en bewegen in de buurt
d) Gezond, veilig en kansrijk opgroeien
4

X

Rijksvaccinatieprogramma
Jeugdwet

5

Transitie Autoriteit Jeugdhulp

6

Topsport1

X
X

Curatieve zorg
7

De juiste zorg op de juiste plek2

8

Bestuurlijke afspraken zorg

9

Geneesmiddelenvisie

10

Zvw-pgb 2017

11

Wanbetalers Zvw-premie

X

12

Uitkomstgerichte zorg

X

X
X
X

Langdurige zorg
13

Onafhankelijke (cliënt)ondersteuning

14

Langer thuiswonende ouderen

15

Experimenten persoonsvolgende zorg

16

Goed bestuur

17

Arbeidsmarkt en opleiden1
Evaluatie Hervorming Langdurige Zorg

18

X
X
X
X
X

Eenzaamheid

X

VWS-breed
2

Kennisfunctie VWS1

19

Evaluatie subsidies

X

Interdepartementaal: resultaten pilot
20

Evaluatie Pilot Lerend evalueren

X

1 In de uitvoering was meer tijd nodig dan voorzien. De evaluatie volgt in 2021.
2 In de uitvoering was meer tijd nodig dan voorzien. De eerste rapportage volgt in 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

44

3.8 Garanties
Tabel 3 Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Artikel 2. Curatieve zorg

Voorzieningen tbv De
Hoogstraat

Artikel 2. Curatieve zorg

Voorzieningen tbv
ziekenhuizen

Garantieplafond

Uitstaande
garanties
20191

Verleend
2020

Vervallen
2020

Uitstaande
garanties
2020

8.043

0

833

7.210

7.210

167.626

0

27.057

140.569

140.569

Artikel 3. Langdurige zorg Voorzieningen tbv
en ondersteunig
verpleeghuizen

7.012

0

1.558

5.454

5.454

Voorzieningen tbv
Artikel 3. Langdurige zorg
psychiatrische
en ondersteunig
instellingen

15.888

0

2.480

13.408

13.408

Voorzieningen tbv
Artikel 3. Langdurige zorg
zwakzinnigen
en ondersteunig
inrichtingen

3.260

0

713

2.547

2.547

Artikel 3. Langdurige zorg Voorzieningen tbv
en ondersteunig
overige instellingen

151

0

43

108

108

Voorzieningen tbv
Artikel 3. Langdurige zorg
instellingen
en ondersteunig
gehandicapten

12.706

0

1.765

10.941

10.941

Voorzieningen tbv
Artikel 3. Langdurige zorg
zwakzinnigenen ondersteunig
inrichtingen

3.391

0

400

2.991

2.991

Voorzieningen tbv
Artikel 3. Langdurige zorg
instellingen
en ondersteunig
gehandicapten

44.847

180

4.615

40.412

40.412

Voorzieningen tbv
ziekenhuizen

201

0

34

167

167

463

0

127

336

336

Artikel 2. Curatieve zorg

Artikel 3. Langdurige zorg Niet sedentaire
en ondersteunig
personen

22.624

0

0

22.624

22.624

Artikel 1. Volksgezondheid Garantie U-Diagnostics

0

5.850

0

5.850

23.400

Artikel 1. Volksgezondheid Garantie Eurofins

0

67.500

0

67.500

169.700

Artikel 1. Volksgezondheid Garantie Synlab

0

59.220

0

59.220

123.600

Artikel 1. Volksgezondheid Garantie testmaterialen

0

214.4483

0

214.448

230.500

0

171.445

0

171.445

171.455

Artikel 2. Curatieve zorg

Garantie NRG Petten

Totaal
plafond

2

Artikel 1. Volksgezondheid

Garantie
vaccinontwikkeling

Artikel 2. Curatieve zorg

Garantie LCH/Mediq

0

0

0

0

0

Artikel 2. Curatieve zorg

Garantie Vereniging van
Ziekenhuisapothekers
(NVZA)

0

20.400

1.288

19.112

19.112

286.212

539.043

40.913

784.342

Totaal

4

0

Totaalstand
risicovoorziening

984.534

0

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Betreft geen nieuwe verlening in 2019 maar een gedeeltelijke overheveling van een bestaande garantie van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat naar het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
3 Totale verplichting m.b.t testkits is €259.482 inclusief btw, ivm met vrijstelling van btw van €45 komt het bedrag lager uit op €214.448
4 Deze garantie kent geen plafondbedrag.

Toelichting WFZ
Doel en werking garantieregeling
De in de tabel vermelde verstrekte garanties komen grotendeels voort uit
drie aparte regelingen: de Garantieregeling inrichtingen voor gezond­
heidszorg 1958, de Rijksregeling Dagverblijven voor gehandicapten inzake
erkenning, subsidiëring, verlening van garanties en toezicht uit 1971 en de
Rijksregeling Gezinsvervangende Tehuizen voor gehandicapten, ook uit
1971. De betreffende regelingen dateren uit een tijd dat de overheid een
expliciete verantwoordelijkheid had voor bouw en spreiding van
intramurale zorgvoorzieningen. Door het afgeven van de garanties was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

45

het voor zorginstellingen eenvoudiger om via institutionele beleggers, en
in latere jaren door banken, financiering te krijgen voor investeringen in hun
vastgoed.
Beheersing risico’s en versobering
De Rijksgarantieregelingen zijn rond de eeuwwisseling gesloten voor
nieuwe gevallen waardoor het financiële risico van het ministerie van VWS
door reguliere en vervroegde aflossing van de uitstaande leningen
geleidelijk wordt afgebouwd. De laatste rijksgegarandeerde lening loopt af
in 2043. Het monitoren van de instellingen aan wie een rijksgarantie
verstrekt is, alsmede van de leningen, wordt sinds 2004 in mandaat
uitgevoerd door het Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ) namens de
minister van VWS (Besluit van 17 december 2003, Stcrt. 2004, nr. 7, blz. 11).
Instellingen die financieel in de gevarenzone dreigen te komen, worden
door het WFZ onder verscherpte bewaking gesteld waarbij onder meer
frequent informatie wordt ingewonnen. Indien een zorginstelling met een
geborgde lening niet in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen
dan neemt het ministerie van VWS in een dergelijk geval de betalingsver­
plichting van de zorginstelling over. Dit betekent dat een schade niet ineens
hoeft te worden uitgekeerd, maar ook verspreid over de resterende looptijd
van de lening kan worden betaald.
Premiestelling en kostendekkendheid
Voor de afgegeven garanties worden geen risicopremies doorberekend en
dit is op basis van de afgesloten contracten ook niet mogelijk.
Tabel 4 overzicht verstrekte garantie (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Artikel 2. Curatieve zorg

GO Cure

Totaal

Uitstaande
garanties
2019

Verleend
2020

Vervallen
2020

Uitstaande
garanties
2020

Garantie­
plafond

Totaal
plafond

Totaalstand
risicovoor­
ziening

1.633
1.633

0

1.633

0

0

0

0

0

1.633

0

0

0

0

Toelichting GoCure
Garantie ondernemingsfinanciering cure
De tijdelijke regeling Garantie Ondernemingsfinanciering Curatieve Zorg
(GO Cure) is in het kader van de kredietcrisis ingesteld om de bouw in de
curatieve gezondheidszorg te stimuleren. Ziekenhuizen, categorale instel­
lingen, geestelijke gezondheidszorg en zelfstandige behandelcentra hebben
tot en met 2012 gebruik kunnen maken van de regeling. Bij de GO Cure heeft
de overheid garanties verstrekt voor 50% van een nieuwe banklening vanaf
€ 1,5 tot € 50 miljoen, met een maximale looptijd van 8 jaar. De verstrekte
garanties zijn in 2020 komen te vervallen.
De GO Cure maakt deel uit van de bredere Garantieregeling Ondernemings­
financiering (GO) die wordt uitgevoerd door de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO), onderdeel van het Ministerie van
Economische Zaken.
Tabel 5 Overzicht achterborgstellingen (bedragen x €1.000.000)
Omschrijving
Achterborgstelling
Bufferkapitaal

2019

2020

6.705,9

6.390,2

291,3

295,3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

46

Omschrijving

2019

2020

Obligo

202,3

191,2

0

0

Stand risicovoorziening

Toelichting
Doel en werking garantieregeling
De bovenstaande tabel is gebaseerd op gegevens van het Waarborgfonds
voor de Zorgsector (WFZ). Het WFZ verstrekt garanties aan financiële instel­
lingen voor leningen van de bij het WFZ aangesloten leden. De Staat is
achterborg voor het WFZ. Het WFZ is voortgekomen uit de financieringsproblemen voor zorginstellingen die ontstonden begin jaren '90 van de
vorige eeuw. Het WFZ is door de koepels in de sector opgericht om de
financiering voor zorginstellingen te vergemakkelijken en daarmee de conti­
nuïteit van de zorg veilig te stellen. Het totaalbedrag aan uitstaande verplich­
tingen is volgens de raming van het WFZ € 6,1 miljard in 2021.
Beheersing risico’s en versobering
De risico’s voor het ministerie van VWS van de achterborg worden beperkt
door een aantal maatregelen. Allereerst kent het WFZ een selectieve
toelating. Voor deelname aan het WFZ moeten zorginstellingen hun
financiële situatie voldoende op orde hebben. Daarnaast worden garanties
alleen verstrekt aan vertrouwenwekkende investeringen. Te risicovolle
projecten worden niet geborgd. Verder zijn aangesloten leden gebonden
aan het reglement van het WFZ en de daarin omschreven risicobeperkende
bepalingen. Een deelnemer mag bijvoorbeeld niet zonder toestemming van
het WFZ gebruik maken van rentederivaten. In het kader van het kabinets­
beleid van versobering van risicoregelingen heeft een evaluatieonderzoek
van het WFZ plaatsgevonden. Dit onderzoek is in maart 2015 afgerond
(Kamerstukken II 2014/15, 34000 XVI, nr. 108). Het onderzoek laat zien dat
de doelstellingen van het WFZ nog steeds actueel zijn: bevorderen van de
continuïteit van financiering, beperken van de macrorentekosten en
stimuleren van goed financieel management bij zorginstellingen. Het WFZ,
met het Rijk als achterborg, speelt kortom nog steeds een waardevolle rol
bij de financierbaarheid van investeringen in zorgvastgoed.
Premiestelling en kostendekkendheid
Het ministerie van VWS ontvangt geen premie voor de achterborg. Zorgin­
stellingen betalen een eenmalige premie (disagio) voor de garantstelling
aan het WFZ. Hiermee bouwt het WFZ een risicovermogen op waarmee
eventuele claims kunnen worden gedekt. Als dit risicovermogen
onvoldoende zou zijn om eventuele schades te dekken, kunnen de
deelnemers aan het WFZ via de zogenaamde obligo worden verplicht een
financiële bijdrage te leveren van maximaal 3% van de uitstaande garanties
van de instelling. Als het risicovermogen van het WFZ en de obligover­
plichting van de deelnemers tezamen niet voldoende zijn voor het WFZ om
aan zijn verplichtingen richting geldverstrekkers te kunnen voldoen, kan
het WFZ zich richting VWS beroepen op de achterborg. Dit houdt in dat op
dat moment VWS het WFZ van een lening zal voorzien zodat het WFZ aan
zijn verplichtingen kan voldoen. Het WFZ heeft nog nooit een beroep hoeven
doen op de obligoverplichting van de WFZ-deelnemers.
Begrotingsreserve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

47

Het is nog nooit nodig geweest voor het WFZ om de achterborg van het Rijk
in te roepen. Niettemin is besloten om in het kader van de verdere beperking
van de risico’s vanaf het jaar 2017 een begrotingsreserve aan te leggen voor
eventuele schade in het kader van de achterborg. Deze begrotingsreserve is
opgenomen onder artikel 9.
Tabel 6 Overzicht verstrekte garanties t.b.v. COVID-19 maatregelen (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Uitstaande
garanties
2019

Verleend
2020

Vervallen
2020

Uitstaande
garanties
2020

Garantie­
plafond

Totaal
plafond

Artikel 1. Volksgezondheid Garantie U-Diagnostics

0

5.850

0

5.850

23.400

Artikel 1. Volksgezondheid Garantie Eurofins

0

67.500

0

67.500

169.700

Artikel 1. Volksgezondheid Garantie Synlab

0

59.220

0

59.220

123.600

Artikel 1. Volksgezondheid Garantie testmaterialen

0

214.4481

0

214.448

230.500

Artikel 1. Volksgezondheid Garantie
vaccinontwikkeling

0

171.445

0

171.445

171.455

Artikel 2. Curatieve zorg

Garantie LCH/Mediq

0

0

0

0

0

Artikel 2. Curatieve zorg

Garantie Vereniging van
Ziekenhuisapothekers
(NVZA)

0

20.400

1.288

19.112

19.112

0

538.863

1.288

537.575

Totaal

0

737.767

Totaalstand
risicovoor­
ziening

0

1 Totale verplichting m.b.t testkits is €259.482 inclusief btw, ivm met vrijstelling van btw komt het bedrag lager uit op €214.448

Toelichting verstrekte garanties t.b.v. COVID-19 maatregelen
Als onderdeel van de noodmaatregelen voor de beheersing van COVID-19
zijn op 23 maart en 7 april 2020 garanties afgegeven om de inkoop van
noodzakelijke genees- en hulpmiddelen te borgen. Met de garantieregeling
Landelijk Consortium Hulpmiddelen (Mediq) is beoogd de inkoop van
medische hulpmiddelen (waaronder mondkapjes en andere beschermings­
materialen) te borgen en met de garantieregeling met de Nederlandse
Vereniging van Ziekenhuisapothekers (NVZA) wordt beoogd om de
aankoop van geneesmiddelen, grondstoffen en andere geneeskundige
middelen voor de gezondheidszorg gerelateerd aan de behandeling van
COVID-19 patiënten te borgen.
Het oorspronkelijke toetsingskader voor deze Garantieregeling is
opgenomen in de 1e suppletoire wet van de begroting van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport 2020. In de bijlage van de tweede incidentele suppletoire
begroting 2020 zijn voor de garantieregeling met Mediq en de NVZA
gewijzigde toetsingskaders opgenomen. Dit gewijzigde toetsingskader
heeft betrekking op de wijziging van de looptijd tot respectievelijk 31 juli
2021 en 24 juni 2021.
Daarnaast is de Staat in 2020 een aantal principeovereenkomsten
aangegaan met verschillende leveranciers voor zogeheten polymerase
chain reaction-tests (hierna PCR). Het betreft garantstellingen van VWS
zodat GGD’en de afgenomen testmonsters kunnen sturen naar gecontrac­
teerde laboratoria. De leveranciers garanderen beschikbaarheid van een
afgesproken hoeveelheid tests per dag. Deze overeenkomsten zijn nodig om
– tijdig – voldoende afname-capaciteit voor laboratoria te garanderen om
tests te kunnen verwerken. Dit als onderdeel van het beleid van het kabinet
om te testen en daarmee het coronavirus te kunnen traceren, monitoren en
beheersen en sluit aan bij de beschikbaar gestelde middelen in de derde
incidentele suppletoire begroting 2020. In de bijlage van de derde
incidentele suppletoire begroting 2020 zijn de toetsingskaders opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

48

4. Beleidsartikelen
4.1 Artikel 1 Volksgezondheid
A. Algemene doelstelling
Een goede volksgezondheid, waarbij mensen zo min mogelijk bloot staan
aan bedreigingen van hun gezondheid én zij in gezondheid leven.
1981

2005

2010

2016

2017

2018

2019

1. Absolute
levensverwachting in
jaren:1
- mannen

72,7

77,2

78,8

79,9

80,1

80,2

80,5

- vrouwen

79,3

81,6

82,7

83,1

83,3

83,3

83,6

2. Waarvan jaren in
goed ervaren
gezondheid:2
- mannen

59,9

62,5

63,9

64,9

65,0

64,2

64,8

- vrouwen

62,4

61,8

63,0

63,3

63,8

62,7

63,2

1 Staat van Volksgezondheid en Zorg De levensverwachting van in Nederland geboren vrouwen in 2018 bedroeg
83,3 jaar. Dat is 3,1 jaar hoger dan die van mannen (80,2 jaar). Sinds 1981 is het verschil in levensverwachting
tussen de seksen kleiner geworden. Mannen boekten vanaf 1981 een winst van 7,5 jaar, vrouwen zijn gemiddeld
4 jaar ouder geworden.
2 Staat van Volksgezondheid en Zorg Voor het berekenen van levensverwachting in goed ervaren gezondheid is
het aantal «gezonde» jaren bepaald op basis van een vraag naar de ervaren gezondheid. In de loop der jaren is
de vraag naar de ervaren gezondheid op twee (vrijwel identieke) manieren gesteld, namelijk: 1. Hoe is het over
het algemeen met uw gezondheid? 2. Hoe is over het algemeen de gezondheidstoestand van de onderzochte
persoon? Mensen die deze vraag beantwoorden met «goed» of «zeer goed» worden gezond genoemd.

B. Rol en verantwoordelijkheid
Een belangrijke beleidsopgave voor de Minister van VWS is het beschermen
en bevorderen van de gezondheid van burgers. Mensen zijn in eerste
instantie echter wel zelf verantwoordelijk voor hun gezondheid en dienen
zichzelf -indien mogelijk- te beschermen tegen gezondheidsrisico’s. De
verantwoordelijkheid voor veilig voedsel en veilige producten ligt primair
bij het bedrijfsleven. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA),
een agentschap van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwa­
liteit (LNV), ziet namens VWS onder meer toe op de naleving van de
Warenwet en de Tabakswet. Op het gebied van voedselveiligheid en consu­
menteninformatie zijn vrijwel uitsluitend Europese Verordeningen recht­
streeks van toepassing.
De Minister vervult de volgende rollen:
Stimuleren:
– Bevorderen dat mensen gezonder leven door gezonde keuzes
makkelijker te maken en te zorgen voor betrouwbare informatie over
een gezonde leefstijl.
– Inzetten op een gezonder aanbod van voeding (Akkoord Verbetering
Productsamenstelling).
Financieren:
– Financieren van doelmatige, kwalitatieve en toegankelijke bevolkings­
onderzoeken ter voorkoming en vroegtijdige opsporing van levensbe­
dreigende ziekten, zoals borstkanker, baarmoederhalskanker en
darmkanker.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

49

–
–

–
–

–
–
–
–

Financiering Nationaal Programma Grieppreventie.
Financiering van de neonatale hielprikscreening, de Prenatale Screening
Infectieziekten en Erytrocytenimmunisatie (PSIE), de prenatale
screeningen en de Niet Invasieve Prenatale Test (NIPT).
Vroegtijdige opsporing en bestrijding van infectieziekten. Dit betreft
onder andere het Rijksvaccinatieprogramma.
Financiering voor het uitvoeren van wettelijke taken en beleidsonder­
steuning zorgbreed door het RIVM. Dit betreft onder andere infectieziek­
tebestrijding en medische milieukunde.
Financiering van de Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting.
Financiering van de abortusklinieken.
Financiering van de landelijke ondersteuningsstructuur ten behoeve van
de kwaliteit en doelmatigheid van zorg.
Het financieren van projecten en onderzoek op het gebied van
gezondheid, preventie en zorg (ZonMw).

Regisseren:
– Het opstellen van wettelijke kaders voor de:
• Bescherming van consumenten tegen onveilige producten en levens­
middelen en het handhaven ervan door de NVWA.
• Bescherming van de gezondheid van burgers tegen de risico’s van
het gebruik van alcohol en tabak en doen handhaven ervan door
gemeenten respectievelijk de NVWA.
• Bescherming van proefpersonen bij medisch-wetenschappelijk
onderzoek zonder de voortgang van de medische wetenschap
onnodig te belemmeren en het toezicht houden op de toetsing en
uitvoering van het onderzoek.
• Jeugdgezondheidszorg en het doen handhaven van de kwaliteit van
deze zorg door de IGJ.
– Aandacht voor een gezonde, beweegvriendelijke en veilige omgeving
waarin de gezonde keuze de makkelijke keuze is.
– Het tegengaan van ontstaan en verspreiding van resistentie tegen
antibiotica en andere middelen in de gezondheidszorg, voedsel, milieu
en binnen de dierhouderij, in nauwe samenwerking met het Ministerie
van LNV, onder meer door het beter schoonmaken en het beperken van
het gebruik van desinfectantia.
– In het geval van A-ziekten (Wet publieke gezondheid) geeft de minister
leiding aan de bestrijding van deze infectieziekten.
– Coördinatie van het interdepartementaal drugsbeleid en zorgen voor
het wettelijk kader (Opiumwet) en voor de gezondheidsaspecten van
het drugsbeleid.
– Het formuleren van wet- en regelgeving en beleid op het terrein van
medisch-ethische vraagstukken.
– Het bevorderen van de seksuele gezondheid en de preventie en onder­
steuning bij onbedoelde (tiener) zwangerschappen.
C. Beleidsconclusies
De voorgenomen beleidswijzigingen uit de begroting 2020 zijn grotendeels
volgens planning uitgevoerd of in gang gezet. Daarnaast zijn, voornamelijk
als gevolg van de coronacrisis aanvullende beleidswijzigingen uitgevoerd.
Het beleidsverslag gaat inhoudelijk op de belangrijkste conclusies in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

50

Vaccinatiealliantie
De Vaccinatiealliantie, die als doel heeft om de vaccinatiegraad met de inzet
van de verschillende partners te verhogen, is in 2020 tweemaal digitaal
bijeengekomen. Eén bijeenkomst stond in het teken van COVID-19 en
vaccinaties en de andere ging over volwassenenvaccinatie, desinformatie
en bijwerkingen en veiligheid van vaccins. Omdat de Vaccinatiealliantie
draait om ontmoeting en samenwerking blijkt het een uitdaging om deze
aspecten online tot uitdrukking te laten komen, maar de deelnemers
waarderen de bijeenkomsten desondanks en de opkomst is hoog. Ruim
honderd artsen, verpleegkundigen, doktersassistenten, apothekers,
verloskundigen, communicatiedeskundigen, wetenschappers en
beleidsmakers gingen met elkaar in gesprek over initiatieven om de
vaccinatiegraad verder te verhogen (Kamerstukken II 2019/20, 32 793, nr.
473).
In 2020 is er een start gemaakt met de voorbereidingen voor de implemen­
tatie van de COVID-19 vaccinatie, zodat er in 2021 gevaccineerd kan worden.
Er vindt nauwe samenwerking plaats met het RIVM en de uitvoerders van
de COVID-19 vaccinatie (o.a., de huisartsen en GGD'en), om vorm te geven
aan zaken rond de logistiek, distributie, registratie en communicatie
rondom de vaccinatie.
Nationaal Preventieakkoord
Met het Nationaal Preventieakkoord zijn stevige ambities voor 2040
afgesproken. De gevolgen van COVID-19 waren van invloed op de priori­
teiten van veel partijen in 2020, toch hebben veel partijen aangegeven juist
extra gemotiveerd te zijn om ook na deze kabinetsperiode door te willen
gaan met de inzet van het Nationaal Preventieakkoord. Het coronavirus
heeft het belang van leefstijl immers duidelijk gemaakt. In 2020 is het RIVM
gestart om in samenwerking met experts uit het veld te inventariseren welke
effectieve maatregelen er substantieel aan kunnen bijdragen om deze
ambities te bereiken. Het rapport zal in maart 2021 afgerond zijn en dan is
het aan een volgend kabinet om te bezien hoe de maatregelen worden
uitgevoerd.

Subsidieregeling abortusklinieken
Mede op basis van de evaluatie (ADR, 2019) is de Subsidieregeling abortus­
klinieken inhoudelijk gewijzigd en is de werkingsduur verlengd. Voortzetting
van de subsidieregeling werd zeer wenselijk geacht vanwege het belang van
goede, voldoende beschikbare en toegankelijke abortushulpverlening. De
wijzigingen gaan om de definities van de activiteiten, een aantal nieuwe
financiële begrippen, de uitbreiding van subsidiabele activiteiten,
toevoeging van aparte tarieven binnen de late zwangerschapsafbrekingen
en voor de inzet van een anesthesioloog (Kamerstukken II 2019/20,
29 214, nr. 83).
Subsidieregeling KID
Er is een subsidieregeling ingericht voor kunstmatige inseminatie met
donorzaad voor vrouwen zonder mannelijke partner (KID), omdat deze geen
aanspraak hebben op deze behandeling vanuit de Zorgverzekeringswet. Dit
is voortgekomen uit het feit dat zorgverzekeraars hebben aangekaart dat
KID-behandelingen niet op grond van deze wet kunnen worden vergoed
voor vrouwen zonder mannelijke partner, omdat er bij hen, door ontbreken
van een mannelijke partner, geen sprake is van een medische indicatie
(Kamerstukken II 2018/19, 35 300, nr 95). In 2020 is voor 10.693 behande­
lingen subsidie aangevraagd. Dit is meer dan verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

51

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 7 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 1 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

776.570

862.659

948.043

1.484.927

5.417.362

841.280

4.576.082

Uitgaven

714.222

757.151

822.505

980.201

2.508.610

1.039.858

1.468.752

1. Gezondheidsbeleid

‒ 27.788

227.762

243.033

283.045

354.671

405.933

433.721

Subsidies

2.363

3.980

6.927

14.903

23.194

25.007

‒ 1.813

(Lokaal) gezondheidsbeleid

2.233

3.703

6.577

14.329

22.538

24.520

‒ 1.982

Overige
Opdrachten

130

277

350

574

656

487

169

1.645

1.895

1.730

1.878

2.429

2.080

349

(Lokaal) gezondheidsbeleid

1.645

1.895

1.730

1.878

2.429

2.080

349

Bijdragen aan agentschappen

104.371

101.464

103.373

111.032

128.582

108.907

19.675

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

80.354

81.760

83.474

87.264

94.964

90.474

4.490

RIVM: wettelijke taken en beleidsondersteuning
zorgbreed

23.726

19.704

19.375

23.533

33.618

17.846

15.772

Overige

291

0

524

235

0

587

‒ 587

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

119.258

135.676

170.981

226.858

251.728

297.590

‒ 45.862

ZonMw: programmering

‒ 45.862

119.098

135.469

170.943

226.858

251.728

297.590

Overige

160

207

38

0

0

0

0

Bijdragen aan medeoverheden

125

18

34

0

0

137

‒ 137

Aanpak Gezondheidsachterstanden

0

0

‒ 17

0

0

0

0

125

18

51

0

0

137

‒ 137

2. Ziektepreventie

371.428

393.503

414.601

475.109

1.935.975

439.164

1.496.811

Subsidies

163.382

185.307

190.366

218.333

312.752

206.085

106.667

Ziektepreventie

44.824

46.895

45.093

73.791

104.770

9.069

95.701

Bevolkingsonderzoeken

118.558

138.412

145.273

144.542

146.184

147.196

‒ 1.012

Vaccinaties

0

0

0

0

61.798

49.820

11.978

Overige

0

0

0

0

0

0

0

Opdrachten

508

476

394

655

1.113.067

10.355

1.102.712

Ziektepreventie

508

476

394

655

1.113.067

10.355

1.102.712

0

0

0

0

0

0

0

Bijdrage aan agentschappen

206.613

206.831

222.927

255.202

328.201

221.680

106.521

RIVM: Opdrachtverlening aan kenniscentra

113.447

Overige

Overige

206.613

64.220

63.404

255.202

206.843

93.396

RIVM: Bevolkingsonderzoeken

0

0

0

0

39.661

37.631

2.030

RIVM: Vaccinaties

0

0

0

0

81.697

89.640

‒ 7.943

Overige

0

142.611

159.523

0

0

1.013

‒ 1.013

Bijdrage aan medeoverheden

925

889

914

919

181.955

1.044

180.911

Overige

925

889

914

919

181.955

1.044

180.911

3. Gezondheidsbevordering

96.724

101.168

105.822

127.635

136.571

140.318

‒ 3.747

Subsidies

79.255

84.363

88.823

107.333

115.431

116.037

‒ 606

Preventie van schadelijk middelengebruik

2.203

1.900

10.007

18.051

22.007

19.114

2.893

Gezonde leefstijl en gezond gewicht

11.730

15.067

17.611

23.992

31.352

23.857

7.495

Letselpreventie

3.931

3.987

4.297

4.519

4.729

4.301

428

Bevordering van seksuele gezondheid

36.181

36.778

38.633

43.445

56.350

67.788

‒ 11.438

Overige

25.210

26.631

18.275

17.326

993

977

16

Opdrachten

3.344

3.228

3.365

6.463

6.920

9.029

‒ 2.109

Gezondheidsbevordering

‒ 2.109

3.344

3.228

3.365

6.463

6.920

9.029

Overige

0

0

0

0

0

0

0

Bijdragen aan agentschappen

0

0

0

60

174

1.242

‒ 1.068

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

52

Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Overige

0

0

0

60

174

1.242

‒ 1.068

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

0

0

0

0

0

114

‒ 114

Overige

0

0

0

0

0

114

‒ 114

Bijdragen aan medeoverheden

14.125

13.577

13.634

13.779

14.046

13.896

150

Heroïnebehandeling op medisch voorschrift

14.125

13.577

13.634

13.779

14.046

13.896

150

Overige

0

0

0

0

0

0

0

4. Ethiek

18.308

19.447

19.037

22.786

30.131

26.655

3.476

Subsidies

17.197

18.363

17.383

20.613

27.054

24.374

2.680

Abortusklinieken

15.913

16.543

15.675

18.162

18.271

17.482

789

Medische Ethiek

1.284

1.820

1.708

2.451

8.783

6.892

1.891

Opdrachten

79

83

41

523

500

772

‒ 272

Medische Ethiek

79

83

41

523

500

772

‒ 272

Bijdragen aan agentschappen

1.032

1.001

1.613

1.650

2.577

1.509

1.068

CIBG: Uitvoeringstaken medische ethiek

1.032

1.001

1.613

1.650

2.577

1.509

1.068

Ontvangsten

16.000

18.716

35.248

23.488

36.024

13.903

22.121

Overige

16.000

18.716

35.248

23.488

36.024

13.903

22.121

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

E. Toelichting op de instrumenten
1. Gezondheidsbescherming
Bijdragen agentschappen
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
De opdrachtverlening aan de NVWA bedroeg in 2020 € 95 miljoen en dat is
€ 4,5 miljoen hoger dan begroot. Dit is grotendeels gevolg van aanvullend
budget (circa € 1,9 miljoen) voor diverse domeinen en de loon- en prijs­
compensatie (€ 1,9 miljoen) die bij eerste suppletoire begroting 2020
beschikbaar zijn gekomen. Daarnaast is er € 0,7 miljoen budget overge­
heveld uit 2019.
RIVM: wettelijke taken en beleidsondersteuning zorgbreed
De opdrachtverlening aan het RIVM voor uitvoering van programma’s
bedroeg in 2020 € 33,6 miljoen en is € 15,8 miljoen hoger dan oorspronkelijk
geraamd. Dit als gevolg van een groot aantal aanvullende opdrachten
waarvoor bij de eerste, tweede suppletoire begroting en slotwet budget is
overgeheveld naar dit instrument. Het betreft opdrachten die zijn onderge­
bracht en uitgevoerd in de RIVM-programma’s Volksgezondheid en Zorg
(€ 8,9 miljoen), Beleidsondersteuning Geneesmiddelen en Medische
technologie (€ 0,7 miljoen) en Risicoschatting en beoordeling ten behoeve
van beleid (€ 1,9 miljoen). Voorts is additioneel budget beschikbaar gesteld
in het kader van de bestrijding van de COVID-19 uitbraak voor uitvoering
van gedragsgericht onderzoek (€ 4,1 miljoen).
Bijdragen aan ZBO's/RWT's
ZonMw: programmering
Conform de begroting heeft ZonMw een groot aantal projecten en
onderzoeken op het gebied van gezondheid, preventie en zorg laten
uitvoeren. Per saldo zijn de uitgaven € 45,9 miljoen lager dan begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

53

Door de coronacrisis is vertraging opgetreden in programma's die door
ZonMw worden uitgevoerd. De hiermee gemoeide middelen
(€ 76,0 miljoen) schuiven daarom door naar latere jaren. Tevens zijn
middelen voor de uitvoering van de Maatschappelijke Diensttijd
(€ 10,8 miljoen) overgeboekt naar artikel 4 Zorgbreed beleid.
Verder is het budget verhoogd voor de uitvoering van de programma’s Zorg
voor Innoveren (€ 4,6 miljoen), Een tegen eenzaamheid (€ 3,3 miljoen),
Juiste zorg op de juiste plek (€ 2,8 miljoen), Zorgevaluatie en Gepast Gebruik
(€ 2,8 miljoen), Zingeving en Geestelijke verzorging (€ 2,1 miljoen), Kwali­
teitsgelden (€ 3,1 miljoen) en Gewoon bijzonder (€ 1,6 miljoen).
Voorts is additioneel budget toegevoegd in het kader van de bestrijding van
de COVID-19 uitbraak voor een actie- en onderzoeksprogramma gericht op
mitigatie van zowel de effecten van de coronapandemie als de effecten van
de maatregelen tegen de pandemie (€ 13,6 miljoen) en een urgent
onderzoek BCG-vaccinatie kwetsbare ouderen (4,1 miljoen). De overige
mutaties bedragen per saldo € 3,0 miljoen.
2. Ziektepreventie
Tabel 8 Kengetallen Deelname aan vaccinatieprogramma, bevolkingsonderzoeken en screeningen in procenten
2005

2010

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Percentage deelname aan
Rijksvaccinatieprogramma

95,8%

95,0%

94,8%

93,1%

91,2%

90,2%

90,2%

90,8%2

Percentage deelname aan
Nationaal Programma
Grieppreventie

76,9%

68,9%

50,1%

53,5%

49,9%

51,3%

52,6%3

n.n.b.

Percentage deelname aan
Bevolkingsonderzoek
borstkanker

81,7%

80,7%

77,6%

77,3%

76,8%

76,6%

75,7%4

n.n.b.

Percentage deelname aan
Bevolkingsonderzoek
baarmoederhalskanker

65,5%

64,3%

64,4%

60,3%

56,9%

57,6%.

56,0%5

n.n.b.

Percentage deelname aan
Bevolkingsonderzoek
darmkanker

‒

‒

73,0%

73,0%

72,7%

72,7%

71,5%6

n.n.b.

Percentage deelname aan
hielprik

99,6%

99,7%

99,3%

99,2%

99,2%

99,1%

99,3%7

n.n.b.

Percentage deelname aan
NIPT

‒

‒

‒

‒

39,2%

43,9%

46,5%8

n.n.b.

1

1 In de tabel zijn de meest actuele kengetallen uit de staat van Volksgezondheid en Zorg opgenomen. Deze worden jaarlijks geactualiseerd.
2 Staat van Volksgezondheid en Zorg Voor het verslagjaar 2020 (betreft alle vaccinaties gegeven t/m 2019) is dit percentage 90,8%. Dit betreft het percentage kinderen geboren
in 2015 dat alle vaccinaties volgens het RVP-schema toegediend heeft gekregen vóór het bereiken van de leeftijd van 2 jaar.
3 Staat van Volksgezondheid en Zorg Dit kerncijfer betreft het percentage gevaccineerde personen in de groep patiënten die conform het advies van de Gezondheidsraad in
aanmerking komen voor vaccinatie tegen influenza.
4 Staat van Volksgezondheid en Zorg Dit kerncijfer betreft het percentage vrouwen uit de doelgroep, dat deelneemt aan het bevolkingsonderzoek borstkanker. De doelgroep
van het bevolkingsonderzoek bestaat uit vrouwen van 50 tot 75 jaar.
5 Staat van Volksgezondheid en Zorg Dit kerncijfer betreft het percentage vrouwen uit de doelgroep, dat deelneemt aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker.
De doelgroep van dit bevolkingsonderzoek bestaat uit 30-60 jarige vrouwen.
6 Staat van Volksgezondheid en Zorg Dit kerncijfer betreft het percentage personen dat deelneemt aan het bevolkingsonderzoek dikke darmkanker.
7 Staat van Volksgezondheid en Zorg Dit kerncijfer betreft het percentage pasgeborenen dat gescreend is.
8 Staat van Volksgezondheid en Zorg Deelname NIPT vanaf april 2017. Dit kerncijfer betreft het percentage zwangere vrouwen dat deelneemt aan de NIPT ter bepaling van
een eventuele verhoogde kans op een kind met het downsyndroom, edwardssyndroom of patausyndroom.

Deze cijfers geven een goede indicatie van de ontwikkelingen op de beleids­
terreinen met dien verstande dat de nadruk op geïnformeerde keuze voor
deelname ligt en niet op een zo hoog mogelijk percentage. Hierbij moet in
acht worden genomen dat de beschermingsgraad in de praktijk hoger ligt
dan het met het deelnamepercentage weergegeven cijfer in verband met
bijvoorbeeld de groepsimmuniteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

54

Subsidies
Ziektepreventie
De gerealiseerde uitgaven bedragen € 104,8 miljoen. Dat is circa
€ 95,7 miljoen hoger dan het geraamde bedrag van € 9,1 miljoen. Het budget
voor de tegemoetkoming Q-koorts patiënten is verhoogd met € 3,1 miljoen
als gevolg van de verruiming van de subsidieregeling (Kamerstukken II
2018/19, 25295, nr. 70). Verder is additioneel budget beschikbaar gesteld in
het kader van de bestrijding van de COVID-19 uitbraak voor de geplande
opschaling van IC-capaciteit inclusief het opleiden van IC-personeel
(€ 91,5 miljoen). De overige mutaties bedroegen per saldo € 1,1 miljoen.
Vaccinaties
De deelname aan de griep- en pneumokkenvaccinatie in het najaar 2020 was
hoger dan geraamd. Daarom is besloten om voor beide vaccinaties extra
vaccins aan te schaffen. Naast de aanschafkosten zijn er aanvullende kosten
voor de inenting van de extra deelnemers (vaccinatiekosten € 12,0 miljoen)
gemaakt.
Opdrachten
Ziektepreventie
Voor de uitvoering van vaccinonderzoek (€ 5,8 miljoen) en het onderzoek
naar alternatieven voor dierproeven (€ 1,6 miljoen) is budget overgeboekt
naar artikel 10 Apparaatsuitgaven. Voorts zijn binnen artikel 1 middelen
overgeheveld naar het instrument RIVM: Opdrachtverlening aan kennis­
centra voor de uitvoering van de opdracht Aanpak Antibioticaresistentie
(€ 2,2 miljoen) en naar het instrument Nederlandse Voedsel- en Warenau­
toriteit voor de uitvoering van de Exotische muggenbestrijding.
Verder is additioneel budget beschikbaar gesteld in het kader van de
bestrijding van de COVID-19 uitbraak. De GGD GHOR heeft in totaal
€ 564,4 miljoen ontvangen voor de verrichting van de door de minister
aangewezen taken ten bate van de publieke gezondheid. Dit betreft onder
andere de realisatie en coördinatie van een Klant contact centrum corona­
testen, het realiseren en coördineren van ondersteuning voor het
telefonisch bron- en contactonderzoek, het ontwikkelen en implementeren
van CoronlT en de realisatie van een Landelijk Serviceloket Teststraten
(LST). Voorts is € 241,1 miljoen beschikbaar gesteld voor de financiering van
de laboratoriumkosten voor de analyse van de testen, € 257,2 miljoen voor
de aankoop van testmaterialen, € 18,4 miljoen voor de realisatie van
aanvullende afnamecapaciteit op de GGD XL-lokaties én complementaire
testlocaties en € 6,0 miljoen voor de aanschaf van Batch Devices (Neuzen)
voor het doen uitvoeren van een implementatie studie naar de werking en
resultaten van een diagnostische module (ademtest). Voor overige uitgaven
(onder andere de financiering van het Landelelijk Centrum Diagnostische
Keten en het coronadashboard) is € 24,6 miljoen beschikbaar gesteld.
Bijdrage aan agentschappen
RIVM: Opdrachtverlening aan kenniscentra
De deelname aan de griep- en pneumokkenvaccinatie in het najaar was
hoger dan eerder geraamd. Daarom is besloten om voor beide vaccinaties
extra vaccins aan te schaffen (€ 7,7 miljoen). Verder is het budget verhoogd
voor de additionele opdrachten Verder met vaccineren (€ 1,5 miljoen),
implementatie 13-weken echo (€ 2,9 miljoen), en Aanpak Antibioticaresis­
tentie (€ 4,1 miljoen). Daarnaast is € 8,0 miljoen overgeheveld van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

55

instrument RIVM: Vaccinaties voor de implementatiekosten van de
maternale kinkhoestvaccinatie, de rotavirusvaccinatie en de pneumokok­
kenvaccinatie voor ouderen. Tevens is- zoals aangegeven in de tweede
suppletoire begroting -op dit budget een correctieboeking van € 7,3 miljoen
gedaan om de voorgenomen activiteiten te kunnen uitvoeren. De overige
mutaties bedragen per saldo € 6,1 miljoen.
Verder is additioneel budget beschikbaar gesteld in het kader van de
bestrijding van de COVID-19 uitbraak voor de levering van het medicijn
Veklury (remdesivir) (€ 33,8 miljoen) en overige (genees)middelen voor
preventie of behandeling van COVID-19 (€ 2,8 miljoen), voor de rioolwater­
surveillance (€ 14,0 miljoen) en voor extra kosten van de RIVM-organisatie
(€ 25,2 miljoen).
RIVM: Vaccinaties
Er is € 8,0 miljoen overgeheveld naar het instrument RIVM: Opdrachtver­
lening aan Kenniscentra voor de (implementatie)kosten van de maternale
kinkhoestvaccinatie, de rotavirusvaccinatie en de pneumokokkenvaccinatie
voor ouderen.
Bijdrage aan medeoverheden
Overige
Er is in het kader van de bestrijding van de COVID-19 een additioneel budget
van € 180,9 miljoen beschikbaar gesteld voor de meerkosten die GGD’en en
Veiligheidsregio’s maken. Het gaat hier onder meer om het uitvoeren van
tests, bron- en contactonderzoek, extra gemaakte kosten voor reguliere
taken en Inkomstenderving door wegvallen van inkomsten.
3. Gezondheidsbevordering
Subsidies
Preventie van schadelijk middelengebruik
In 2020 is € 22 miljoen aan subsidies preventie van schadelijk middelenge­
bruik verstrekt. Dit is een verschil € 2,9 miljoen ten opzichte van de oorspron­
kelijke begroting van € 19,1 miljoen. € 2 miljoen is door andere directies
bijgedragen voor de verstrekking van diverse subsidies. Daarnaast is
€ 1,9 miljoen besteed aan subsidies in het kader van Nationaal Preventie­
akkoord alcohol en tabak uit de beschikbaar gekomen middelen van de
kasschuif bij voorjaarsbesluitvorming. Voor de uitvoering van het wietex­
periment is € 0,8 miljoen overgeboekt naar het ministerie van J&V. De
overige mutaties bedragen € 0,2 miljoen.
Gezonde leefstijl en gezond gewicht
In het kader van gezonde leefstijl en gezond gewicht is in 2020 € 7,5 miljoen
meer aan subsidies verstrekt dan begroot namelijk in totaal € 31,4 miljoen.
Voor de uitvoering van het Stimuleringsprogramma Seksuele en relationele
vorming is € 6,8 miljoen overgeheveld van subsidies Bevordering van
seksuele gezondheid. De overige mutaties bedragen € 0,7 miljoen.
Bevordering van seksuele gezondheid
De gerealiseerde uitgaven bedragen € 56,3 miljoen. Dat is € 11,5 miljoen
lager dan het geraamde bedrag van € 67,8 miljoen. Zoals al eerder toegelicht
in de tweede suppletoire begroting 2020 is voor de uitvoering van de subsi­
dieregeling Kunstmatige inseminatie met donorsemen € 2,3 miljoen
overgeheveld naar het artikelonderdeel Ethiek, is voor het onderdeel Stimu­
leringsprogramma Seksuele en relationele vorming van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

56

Zevenpuntenplan € 6,8 miljoen overgeheveld naar Subsidies Gezonde
leefstijl en gezond gewicht en was voor de goede en tijdige uitvoering van
het Zevenpuntenplan € 2,3 miljoen minder nodig dan eerder geraamd. De
overige mutaties bedragen per saldo minus € 0,1 miljoen.
Ontvangsten
Overige ontvangsten
De hogere ontvangsten van € 22,1 miljoen worden veroorzaakt door niet
geraamde ontvangsten in verband met de afrekening van betaalde
voorschotten uit voorgaande jaren aan:
• de screeningsorganisaties voor de uitvoering van de bevolkingsonder­
zoeken op basis van de Subsidieregeling Publieke Gezondheid in
verband met de afroming van bestemmingsreserves (€ 16,8 miljoen);
• VUMC Amsterdam, AZ Maastricht en Erasmus MC voor de uitvoering
van de Niet invasieve preventieve test op basis van de subsidieregeling
NIPT (€ 3,1 miljoen);
• de overige niet geraamde ontvangsten bedragen € 2,2 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

57

4.2 Artikel 2 Curatieve zorg
A. Algemene doelstelling
Een kwalitatief goed, toegankelijk en betaalbaar aanbod voor curatieve zorg.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister voor Medische Zorg is verantwoordelijk voor een goed werkend
en samenhangend stelsel voor curatieve zorg. De Zorgverzekeringswet
vormt samen met de zorgbrede wetten, zoals de Wet marktordening
gezondheidszorg (Wmg) en de Wet Toelating Zorginstellingen (WTZi) de
wettelijke basis van dit stelsel.
Vanuit deze verantwoordelijkheid vervult de Minister de volgende rollen:
Stimuleren:
– Het bevorderen van de kwaliteit, (patiënt)veiligheid en innovatie in de
curatieve zorg.
– Het bevorderen van voldoende beschikbaarheid van medische
producten en lichaamsmateriaal.
– Het ondersteunen van initiatieven om de toegankelijkheid en betaal­
baarheid van de curatieve zorg te garanderen en/of te verbeteren.
Belangrijk daarin zijn de initiatieven om te komen tot een betrouwbare
en veilige informatie-uitwisseling. Het ondersteunen van initiatieven om
fraude in de zorg zoveel mogelijk te voorkomen.
– Het bevorderen van de werking van het stelsel door het systeem van
risicoverevening.
– Het bevorderen dat verzekerden beschikken over de juiste en begrijpe­
lijke informatie om een keuze te kunnen maken voor een zorgverze­
kering.
– Het stimuleren van regionale samenwerking tussen zorgaanbieders in
de eerste- en de tweedelijn om antibioticaresistentie aan te pakken.
– Het faciliteren en ondersteunen van gemeenten en regio’s in het
realiseren van een sluitende aanpak voor personen met verward gedrag.
Financieren:
– Het bevorderen van de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg
door het financieren van de zorguitgaven voor kinderen tot 18 jaar.
– Het bevorderen van kwalitatief goede zorg door medefinanciering van
hoogwaardig oncologisch onderzoek.
– Het financieren van onderzoek dat gericht is op een snellere ontwikkeling
van waarde toevoegende medische producten en behandelwijzen tegen
aanvaardbare prijzen.
– Het financieren van onderzoek dat bijdraagt aan kwalitatief goed en
gepast gebruik van genees- en hulpmiddelen.
– Het financieren van initiatieven voor het ontwikkelen van alternatieve
verdienmodellen voor de ontwikkeling van toekomstige geneesmid­
delen therapieën.
– Het verbeteren van de kwaliteit van de zorg door financiering van de
familie- en vertrouwenspersonen in ggz-instellingen.
– Het financieren van diverse initiatieven gericht op suïcidepreventie
waaronder 24/7 beschikbaarheid van acute anonieme psychische hulp.
– Het (mede)financieren van het digitale communicatiesysteem voor de
zwaailichtsector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

58

–

–
–

–
–

Het financieren van initiatieven die bijdragen aan een zorgvuldige
orgaan- en weefseldonorwerving in de ziekenhuizen, het onderhouden
van het donorregister en het geven van publieksvoorlichting over
orgaan- en weefseldonatie.
Het financieren van onderzoek ten behoeve van het monitoren van de
productveiligheid.
Het bevorderen van de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg
door het (deels) compenseren van de gederfde inkomsten van zorgaan­
bieders als gevolg van het verstrekken van zorg aan onverzekerde
(verwarde) personen, illegalen en andere onverzekerbare vreemde­
lingen.
Het compenseren van kostencomponenten die een gelijk speelveld
verstoren (risicoverevening).
Het financieren van initiatieven op het gebied van ICT-infrastructuur ten
behoeve van innovatieve zorgverlening en toegankelijkheid van
gegevens voor patiënten.

Regisseren:
– Het onderhouden van wet- en regelgeving op het gebied van genees­
middelen, medische hulpmiddelen, lichaamsmaterialen en bloedvoor­
ziening.
– Het (door)ontwikkelen van productstructuren op basis waarvan onder­
handelingen over bekostiging plaatsvinden.
– Het bepalen van de normen/criteria, waaraan de registers (bijvoorbeeld
het BIG-register) die worden bijgehouden om de werking van het stelsel
te bevorderen, moeten voldoen.
C. Beleidsconclusies
De voorgenomen beleidswijzigingen uit de begroting 2020 zijn grotendeels
volgens planning uitgevoerd of in gang gezet. Daarnaast zijn, voornamelijk
als gevolg van de coronacrisis aanvullende beleidswijzigingen uitgevoerd.
Het beleidsverslag gaat inhoudelijk op de belangrijkste conclusies in.
Bevorderen contracteren
Basis van het zorgverzekeringsstelsel is dat zorgverzekeraars afspraken
maken over de kwaliteit van geleverde zorg en de bijbehorende prijzen met
de zorgaanbieders. Dat is in het belang van patiënten en premiebetalers. Uit
onderzoek is gebleken dat (vooral) in de wijkverpleging en (deelsectoren
van) de ggz het aandeel niet-gecontracteerde zorg in de afgelopen jaar fors
toenam. Dit is zorgelijk omdat contractering hét vehikel is om de kwaliteit
van de zorg te verbeteren, de betaalbaarheid te vergroten en de toeganke­
lijkheid te waarborgen. In de hoofdlijnenakkoorden ggz en wijkverpleging
hebben partijen diverse maatregelen afgesproken om contractering te
bevorderen. Onderdeel van die afspraken was dat als ondanks alle inspan­
ningen en na gezamenlijke analyse de contracteergraad niet zou stijgen, dit
zou leiden tot aanpassing in de wet- en regelgeving. Om dit mogelijk te
maken, heeft VWS het wetsvoorstel bevorderen zorgcontractering
voorbereid. De wetswijziging zou de overheid de mogelijkheid geven om
voor bepaalde (deel)sectoren de hoogte van de vergoeding voor niet-gecon­
tracteerde zorg in (nadere) regelgeving vast te leggen en deze dus niet
langer over te laten aan verzekeraars en de daarover ontstane jurispru­
dentie. Nieuwe cijfers van Vektis (Kamerstukken II, 2020/21, 23 235, nr. 213)
over het aandeel niet-gecontracteerde zorg in de wijkverpleging (5,7% in
2019; tegen 9% in 2018 en 7,2% in 2017) en alle inspanningen die worden
ingezet, verkleinen de noodzaak om dit wetsvoorstel in te dienen. Ook
andere ontwikkelingen in de wijkverpleging en ggz, zoals de aanstaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

59

wijzigingen in de bekostiging, maken het aangaan van een contract naar
verwachting aantrekkelijker. Het kabinet heeft daarom besloten eerst te
bezien of dit voldoende bijdraagt aan het verminderen van niet-gecontrac­
teerde zorg.
Paramedische zorg
De uitvoering van de bestuurlijke afspraken paramedische zorg is in 2020
doorgelopen, maar met vertraging op een aantal onderdelen vanwege de
coronacrisis. Een voorbeeld van vertraging die is opgelopen is het
onderdeel organisatiegraad: het programmaplan hiervoor is enkele
maanden later dan gepland opgeleverd. Ook zijn de werkzaamheden voor
het verkennen van een ‘resultaatindex’ later gestart. Uitstel heeft nergens
tot afstel geleid. De paramedische zorg is hard getroffen door de corona­
crisis: veel praktijken moesten een periode de deuren sluiten. Desondanks
zijn er in het kader van de bestuurlijke afspraken verschillende project- en
programmaplannen, onderzoeksrapporten en andere producten
opgeleverd. Zo zijn een kostenonderzoek en een rapport over het ICTlandschap in de paramedische zorg opgeleverd, dit was een nulmeting en
met dit als uitgangspunt zal de gegevens uitwisseling verbeterd gaan
worden in de komende jaren. Verder is het programmaplan voor het
onderdeel organisatiegraad vastgesteld en is het ZonMw-programma
grotendeels volgens de oorspronkelijke planning doorgelopen (verschil­
lende subsidies zijn in dat kader reeds verstrekt) en is een haalbaarheids­
studie naar een nieuwe declaratiesystematiek gestart.
Wettelijke verankering verzekerdeninvloed
Het is belangrijk om het organiserend vermogen in de regio te versterken,
zodat toekomstige uitdagingen tijdig worden gesignaleerd en worden
aangepakt. Uit een debat over het rapport «Kwaliteit loont» in 2015 is
gebleken dat het belangrijk is, dat patiënten en verzekerden een stevige
stem hebben in de noodzakelijke verandering; zorg is alleen juist als het
mensen verder helpt in hun functioneren (Kamerstukken II 2014/15,
31 765, nr. 116). We ondersteunen patiënten daarom in hun betrokkenheid
in de regio en versterken de invloed van verzekerden bij verzekeraars.
Tevens is het wetsvoorstel invloed verzekerden per januari 2021 van kracht
geworden, die deze invloed formaliseert en versterkt. Op deze manier
krijgen verzekerden – die samen met verzekeraars en zorgaanbieders de
hoeksteen vormen van de Zvw – een duidelijke positie. Daarnaast moet
het organiserend vermogen van zorgorganisaties worden versterkt om de
samenwerking op te zoeken, zodat patiënten de goede, samenhangende
zorg krijgen die zij nodig hebben. We zouden bijvoorbeeld niet meer moeten
spreken van ontslag uit het ziekenhuis, maar van overdracht. We zien dat
koepelorganisaties en partijen in het veld hiervoor veel goede initiatieven
ontwikkelen. Overigens betekent de wetswijziging geen grote wijziging in
de praktijk, het is niet zo dat invloed van verzekerden op het (inkoop)beleid
van verzekeraars vóór invoering per 2021 niet gebeurde, integendeel, het is
een formalisering van grotendeels bestaande praktijk (Kamerstukken II
2017/18, 34 971, nr. 3).
Personen met verward gedrag
In het kader van de aanpak gericht op personen met verward gedrag is
eerder al het Verbindend Landelijk Ondersteuningsteam (VLOT) van start
gegaan. VLOT bestaat uit een klein kernteam van de vier landelijke opdracht­
gevers (BZK, VWS, JenV en de VNG) en een ondersteuningsteam met
10 regioadviseurs. Tot medio 2021 ondersteunt VLOT, gemeenten en keten­
partners in de regio bij het realiseren van een persoonsgerichte aanpak voor
kwetsbare personen (waaronder personen met verward gedrag) en verbindt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

60

VLOT landelijke programma’s met elkaar. De aanpak van VLOT valt binnen
het in 2020 vastgestelde prioriteitenplan, dat focus aanbrengt in de aanpak
gericht op personen met verward gedrag. In het kader van dit prioritei­
tenplan is in 2020 onder andere een dashboard beveiligde bedden
ontwikkeld, werk gemaakt van de ketenveldnorm levensloopfunctie en is
het landelijk meldnummer zorgwekkend gedrag gelanceerd (Kamerstukken
II 2019/20, 25 424, nr. 548). Dit heeft eraan bijgedragen dat in steeds meer
regio’s een goed werkende aanpak voor personen met verward gedrag van
de grond komt, zodat mensen eerder passende hulp en ondersteuning
krijgen.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 9 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 2 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

3.640.437

3.533.898

2.953.820

3.157.586

4.793.652

3.080.575

1.713.077

Uitgaven

4.236.317

3.735.342

3.449.505

3.112.270

4.372.943

3.117.206

1.255.737

1. Kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid
van de zorg

156.150

152.275

162.528

205.944

1.451.369

193.180

1.258.189

Subsidies

143.016

135.534

144.358

172.263

176.553

141.236

35.317

Medisch specialistische zorg

86.979

90.273

94.709

77.503

74.511

80.533

‒ 6.022

Curatieve ggz

14.810

16.715

19.320

20.832

18.719

18.909

‒ 190

Eerste lijnszorg

1.381

2.312

2.126

2.058

2.638

9.893

‒ 7.255

Lichaamsmateriaal

12.475

14.702

15.683

17.002

33.049

20.608

12.441

Medische producten

8.605

4.443

8.544

48.473

47.636

11.293

36.343

Overige

18.766

7.089

3.976

6.395

0

0

0

Opdrachten

7.927

6.977

5.917

14.668

1.237.410

17.542

1.219.868

Medisch specialistische zorg

1.397

874

450

1.914

743

1.157

‒ 414

Curatieve ggz

1.307

1.307

660

864

274

4.887

‒ 4.613

Eerste lijnszorg

150

‒ 179

391

28

781

153

628

Lichaamsmateriaal

1.965

1.909

625

7.933

6.793

8.335

‒ 1.542

Medische producten

2.534

2.608

3.691

3.877

1.228.819

3.010

1.225.809

574

458

100

52

0

0

0

5.157

9.421

10.883

17.300

34.744

32.208

2.536
819

Overige
Bijdragen aan agentschappen
aCBG

652

1.889

3.446

1.855

2.513

1.694

aCBG

0

2.700

450

284

2.200

2.200

0

CIBG

4.505

4.832

6.987

15.161

30.031

28.314

1.717

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

50

343

1.370

1.713

1.374

2.126

‒ 752

Overige

50

343

1.370

1.713

1.374

2.126

‒ 752

Bijdragen aan medeoverheden

0

0

0

0

0

68

‒ 68

Overige

0

0

0

0

0

68

‒ 68

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

0

0

0

0

0

0

0

Overige

0

0

0

0

0

0

0

Garanties

0

0

0

0

1.288

0

1.288

Overige

0

0

0

0

1.288

0

1.288

4.080.167

3.583.067

3.286.977

2.906.326

2.921.574

2.924.026

‒ 2.452

2.339

27.220

51.158

76.084

100.614

118.719

‒ 18.105

927

1.171

1.206

1.083

1.212

1.303

‒ 91

Regeling medisch noodzakelijke zorg
onverzekerden

0

94

2.421

21.000

30.594

14.250

16.344

Regeling veelbelovende zorg

0

0

0

0

1.213

25.946

‒ 24.733

3. Ondersteuning van het zorgstelsel
Subsidies
Stichting Klachten en Geschillen
Zorgverzekeringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

61

Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

0

25.428

47.016

42.481

51.826

59.431

‒ 7.605

1.120

80

120

9.020

4.861

8.981

‒ 4.120

0

0

0

0

10.908

8.702

2.206

292

447

395

2.500

0

106

‒ 106

Bekostiging

3.944.450

3.433.044

3.184.380

2.789.138

2.771.211

2.762.515

8.696

Rijksbijdrage Zorgverzekeringsfonds voor
financiering van verzekerden 18-

2.556.450

2.493.930

2.695.900

2.749.253

2.723.169

2.722.900

269

Zorg illegalen en andere onverzekerbare
vreemdelingen

35.000

37.114

37.480

39.885

48.042

39.615

8.427

Medisch-specialistische zorg
Curatieve ggz
Eerste lijnszorg
Overige

Overige

1.353.000

902.000

451.000

0

0

0

0

Inkomensoverdrachten

110.137

104.121

29.328

25.286

26.554

18.523

8.031

Overgangsregeling FLO/VUT ouderenregeling
ambulancepersoneel

25.048

23.056

24.469

25.185

26.461

18.397

8.064

Overige

85.089

81.065

4.859

101

93

126

‒ 33

Opdrachten

7.358

3.161

3.199

2.951

10.244

5.618

4.626

Risicoverevening

1.826

1.699

1.400

1.084

1.259

1.986

‒ 727

548

263

524

267

555

1.201

‒ 646

Medisch-specialistische zorg

0

0

0

0

7.208

118

7.090

Curatieve ggz

0

0

0

0

407

417

‒ 10

Eerste lijnszorg

0

0

0

0

72

100

‒ 28

Uitvoering zorgverzekeringstelsel

Overige

4.984

1.199

1.275

1.600

743

1.796

‒ 1.053

Bijdrage aan agentschappen

15.883

15.521

14.187

12.467

7.943

13.846

‒ 5.903

CJIB: Onverzekerden en wanbetalers

‒ 5.903

15.883

15.521

14.187

12.467

7.943

13.846

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

0

0

4.725

400

5.008

4.803

205

SVB: Onverzekerden

0

0

3.225

400

5.008

3.778

1.230

Overige

0

0

1.500

0

0

1.025

‒ 1.025

Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken

0

0

0

0

0

2

‒2

VenJ: Bijdrage C2000

0

0

0

0

0

2

‒2

Ontvangsten

152.126

8.906

5.701

6.158

12.924

5.053

7.871

Overige

152.126

8.906

5.701

6.158

12.924

5.053

7.871

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
1. Kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg
Subsidies
Medisch Specialistisch Zorg
Per 1 juli 2020 zijn de netwerkzorgactiviteiten op het gebied van palliatieve
zorg van IKNL (Integraal Kankercentrum Nederland) en Fibula (Stichting
Fibula Platform Netwerken Palliatieve Zorg Nederland) samengevoegd bij
Fibula. De overheveling van activiteiten heeft geleid tot een incidenteel
lagere uitgave van € 1,8 miljoen binnen artikel 2 op subsidies Medisch
specialistische zorg. De subsidie wordt vanaf nu verleend vanaf een ander
artikel (artikel 3) en de activiteiten worden gecontinueerd door Fibula. Op
artikel 3 was nog ruimte voor het uitvoeren van de subsidie en bleek overhe­
veling van de middelen daarom niet nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

62

Daarnaast is ter dekking van problematiek op de VWS-begroting is, vooruit­
lopend op de jaarlijkse onderuitputting, in de eerste suppletoire begroting
2020 reeds een korting verwerkt op diverse beleidsartikelen. Daarmee is
beoogd om het budget op de VWS-begroting zo goed mogelijk te verdelen
en het zo mogelijk te maken om extra middelen voor nieuw beleid in te
zetten en gedurende het jaar minder onderuitputting op te laten treden. Op
dit budget is een korting van circa € 4,5 miljoen verwerkt. Daarnaast is nog
een aantal kleinere mutaties verwerkt waardoor de realisatie op deze post
€ 6 miljoen lager uitvalt dan begroot.
Eerste lijnszorg
Zoals toegelicht in de tweede suppletoire begroting 2020, werd de verlaging
van het budget hoofdzakelijk veroorzaakt doordat een fors aantal
voornemens als gevolg van de coronacrisis geen doorgang konden vinden
(€ 3,1 miljoen) en een herschikking van het budget binnen artikel
2 (€ 4,1 miljoen). Hierdoor vielen de uitgaven voor de subsidies Eerstel­
ijnszorg € 7,3 miljoen lager uit.
Lichaamsmateriaal
De hogere uitgaven voor lichaamsmateriaal worden onder andere verklaard
door een bijdrage die is verstrekt om de plasmageneesmiddelenfaciliteit in
Nederland te kunnen behouden zodat de overdracht aan een derde partij
kon plaatsvinden. Deze bijdrage van € 12 miljoen bestaat uit voor € 6 miljoen
een beroep op de afgegeven garantie aan de Stichting Sanquin. De andere
helft is als lening aan Sanquin Holding BV verstrekt om de periode te
overbruggen tot de datum van overdracht op 1 januari 2021.
Medische producten
De uitgaven voor subsidies medische producten zijn € 36,3 miljoen hoger
uitgevallen. De hogere uitgaven voor medische producten kunnen onder
meer verklaard worden door een bijdrage aan de Stichting voorbereiding
Pallasreactor in verband met de voorzieningszekerheid van medische radioisotopen en een subsidie voor de stichting Nationaal Farmaceutische
Kennis-, ontwikkel en opleidingscentrum.
Opdrachten
Medische producten
Voor medische hulpmiddelen is een budget van € 1.228,8 miljoen
beschikbaar en € 1.225,8 miljoen uitgegeven. De hogere uitgaven betreffen
de inkoop van medische hulpmiddelen en het verzorgen van de logistiek
daaromtrent ter bestrijding van de COVID-19 pandemie. Deze medische
hulpmiddelen betreffen onder andere medische mondmaskers, beade­
mingsapparatuur, desinfectantia, testmaterialen en apparatuur. Slechts
een deel van de testmaterialen wordt op dit artikel verantwoord. Gedurende
het jaar is de verantwoordelijkheid voor het inkopen hiervan overgeheveld
naar beleidsartikel 1.
Curatieve ggz
De uitgaven geraamd onder de post opdrachten Curatieve ggz zijn
€ 4,6 miljoen lager uitgevallen. Een bedrag van € 3,6 miljoen is elders binnen
artikel 2 ingezet doordat de activiteiten waarvoor deze middelen zijn
geraamd niet worden uitgevoerd. Het resterende deel van de lagere
uitgaven betrof meerdere kleine mutaties, waaronder € 0,2 miljoen bestemd
voor de voor de uitvoering van de Hey campagne en een bedrag van
€ 0,3 miljoen bestemd voor de inrichting van een landelijk meldnummer dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

63

mensen kunnen bellen als ze zich zorgen maken over iemand in hun
omgeving (mensen met verward gedrag), of voor mensen die zelf voor nietacute situaties hulp of advies nodig hebben.
3. Ondersteuning van het zorgstelsel
Subsidies
Regeling medisch noodzakelijke zorg onverzekerden
In de eerste suppletoire begroting 2020 is op basis van op dat moment
beschikbare gegevens de uitgavenraming fors verhoogd. In de loop van
2020 bleek dat de werkelijke uitgaven minder sterk stijgen dan zich begin
2020 liet aanzien, maar ten opzichte van de in de begroting opgenomen
uitgavenraming is sprake van een overschrijding van € 16,3 miljoen. Deze
hogere uitgaven hangen samen met de versoepeling van de regeling en
de grotere bekendheid.
Regeling veelbelovende zorg
Er is sprake van een nieuwe regeling, waarvan de uitvoering nog niet
volledig op stoom gekomen is waardoor er € 24,7 miljoen is overgebleven.
Medisch-specialistische zorg
Voor het ontsluiten van patiëntgegevens in de medisch-specialistische zorg
en de uitwisseling tussen instellingen onderling is er de periode 2020-2023
in totaal € 75 miljoen beschikbaar voor ziekenhuizen, universitair medische
centra en overige instellingen voor medisch specialistische zorg (VIPPprogramma voor de MSZ). Als gevolg van de coronacrisis konden de
ziekenhuizen in 2020 geen prioriteit geven aan de subsidieaanvragen. De
verlaging van het budget met circa € 18,3 miljoen betreft dan ook een
kasschuif om het kasritme in overeenstemming te brengen met de uitgaven.
Daarnaast is sprake van een groot aantal andere kleine mutaties die per
saldo ertoe leiden dat het budget totaal met € 7,6 miljoen is wordt onder­
schreden.
Curatieve ggz
In 2020 is beperkt gebruik gemaakt van de Subsidieregeling overgang
integrale tarieven medisch specialistische zorg waarmee medisch specia­
listen worden gefaciliteerd bij de overstap naar loondienst. Hierdoor zijn
de uitgaven voor de subsidieregeling € 6,2 miljoen lager uitgevallen dan
begroot. Ter dekking van problematiek op de VWS-begroting is, vooruit­
lopend op de jaarlijkse onderuitputting, in de eerste suppletoire begroting
reeds een korting verwerkt op diverse beleidsartikelen. Daarmee is beoogd
om het budget op de VWS-begroting zo goed mogelijk te verdelen en het
zo mogelijk te maken om extra middelen voor nieuw beleid in te zetten en
gedurende het jaar minder onderuitputting op te laten treden. Bij de tweede
suppletoire begroting 2020 is gekeken waar de onderuitputting is
opgetreden. Op sommige plekken zijn ook correctieboekingen verwerkt. Op
dit budget heeft een correctieboeking van circa €2 miljoen plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

64

Bekostiging
Zorg illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen
In de afgelopen jaren was reeds sprake van een gestage stijging van de
uitgaven. In 2020 zijn de uitgaven voor zorg aan onverzekerbare
vreemdelingen fors toegenomen met € 8,4 miljoen. De oorzaak van deze
stijging wordt nog onderzocht.
Inkomensoverdrachten
Overgangsregeling FLO/VUT-ouderenregeling ambulancepersoneel
De uitgaven voor de FLO/VUT-ouderenregeling ambulancepersoneel zijn
(€ 8,1 miljoen) hoger uitgevallen, onder andere als gevolg van wijzigingen
in regelgeving waarvan is afgesproken dat deze risico’s voor VWS zijn.
Opdrachten
Medisch-specialistische zorg
Er is een opdracht verstrekt aan het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ)
om een Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS) in te
richten om de spreiding van patiënten over Nederland in goede banen te
leiden. Tevens zijn er middelen beschikbaar gesteld om patiënten te kunnen
vervoeren. De uitgaven hiervoor bedroegen in 2020 circa €7, 2 miljoen.
Ontvangsten
De hogere ontvangsten in 2020 worden veroorzaakt door afrekeningen van
eerder verstrekte subsidievoorschotten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

65

4.3 Artikel 3 Langdurige zorg en ondersteuning
A. Algemene doelstelling
Een stelsel voor maatschappelijke ondersteuning en langdurige zorg dat 1.
ieder mens in staat stelt om zijn leven zo lang mogelijk zelf in te vullen en
2. – wanneer dit nodig is - thuis of in een instelling kwalitatief goede
ondersteuning en zorg biedt. Daarbij worden ondersteuning en zorg
geboden aansluitend op informele vormen van hulp. De complexiteit van
de zorgvraag en de weerbaarheid van de burger staan centraal bij het
bieden van passende zorg. Er wordt gestreefd naar welbevinden en een
afname van de afhankelijkheid van ondersteuning en zorg. Dit alles tegen
maatschappelijk aanvaardbare kosten.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor een effectief en efficiënt werkend
systeem van langdurige zorg en maatschappelijke ondersteuning in
Nederland. Mensen die zorg en ondersteuning nodig hebben, dienen dit of
thuis of in een instelling op maat en van een goede kwaliteit te krijgen.
Gemeenten dragen zorg voor de ondersteuning via de Wet maatschappe­
lijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015).
Voor mensen met een blijvende behoefte aan permanent toezicht en die
24 uur per dag zorg in de nabijheid nodig hebben, is zorg vanuit de Wet
langdurige zorg (Wlz) beschikbaar. Zorgkantoren sluiten namens Wlzuitvoerders overeenkomsten met zorgaanbieders voor het leveren van
verzekerde zorg. Het kan onder andere gaan om verblijf in een instelling,
persoonlijke verzorging en verpleging en/of geneeskundige zorg in natura
of in de vorm van een persoonsgebonden budget.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Stimuleren:
– En aanjagen van een adequate uitvoering van betreffende wetten en
vernieuwing in de maatschappelijk ondersteuning en de langdurige
zorg. Vernieuwing wordt hoofdzakelijk door burgers, cliëntenorgani­
saties, gemeenten, zorg- en welzijnsaanbieders en zorgverzekeraars
vormgegeven.
– Van de ontwikkeling en verspreiding van kennis, waaronder goede
voorbeelden en innovaties op het gebied van maatschappelijke onder­
steuning en langdurige zorg en initiatieven om de kwaliteit en het
innoverend vermogen van de ondersteuning en zorg te versterken.
Financieren:
– Zorgdragen voor het financieren van de Wmo 2015 en de Wlz.
– (mede)financieren door onder meer de rijksbijdrage in de kosten van
kortingen (BIKK) in de Wlz en door het financieren van partijen die een
belangrijke rol vervullen binnen het stelsel, zoals het Centrum Indicatie­
stelling Zorg (CIZ) en het Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE).
Regisseren:
– Vaststellen van de wettelijke kaders van de Wmo 2015 en de Wlz en
sturen door het maken van bestuurlijke afspraken en door gebruik te
maken van de bevoegdheid van interbestuurlijk toezicht.
– Monitoren en evalueren van de werking van de Wmo 2015 en de Wlz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

66

C. Beleidsconclusies
De voorgenomen beleidswijzigingen uit de begroting 2020 zijn grotendeels
volgens planning uitgevoerd of in gang gezet. Daarnaast zijn, voornamelijk
als gevolg van de coronacrisis aanvullende beleidswijzigingen uitgevoerd.
Het beleidsverslag gaat inhoudelijk op de belangrijkste conclusies in.
Programma Eén tegen eenzaamheid
In 2020 is het aantal partijen dat meewerkt om de trend van eenzaamheid
te doorbreken gegroeid van 100 naar 140 partijen. Naast focus op meer
kwaliteit van de betrokkenheid van het netwerk is er ook kwantitatief een
significante groei. Het aantal deelnemende gemeenten die actief werk
maken van een lokale coalitie (met publiek-private samenwerking), huisbe­
zoeken bij 75-plussers en een signaalpunt, is gegroeid van 126 naar 210
gemeenten (Kamerstukken II 20/21, 29 538, nr. 323). De lokale aanpak zelf is
verder geworteld. In meer gemeenten is een kartrekker voor de lokale
coalitie en het aantal gemeenten dat in de jaarlijkse benchmark aangeeft
huisbezoeken eenzaamheid te doen is gegroeid van 39% in 2019 naar 57 %
in 2020 (Kamerstukken II 2020/21, 29 538, nr. 323).
De conclusie van het tweede rapport van de ex-durante beleidsevaluatie, is
dat het programma stevig staat en goed functioneert (Kamerstukken II
20/21, 29 538, nr. 323). Het programma is volgens deze evaluatie ook flexibel
en speelt snel en effectief in op veranderende omstandigheden en nieuwe
vraagstukken die naar voren komen. Zo zijn de aanbevelingen uit de eerste
evaluatie voortvarend opgevolgd en is bijvoorbeeld gewerkt aan de
verbinding tussen de nationale coalitie en de lokale coalitie en is de onder­
steuning aan gemeenten geprofessionaliseerd. Gemeenten zijn via het
verspreiden van goede voorbeelden, het organiseren van bijeenkomsten en
via de Eén tegen eenzaamheidsadviseurs, ondersteund bij de aanpak van
eenzaamheid in coronatijd (Kamerstukken II 2020/21, 29 538, nr. 323).
Programma Langer thuis
Vanuit het programma Langer Thuis is samen met de betrokken partijen
het afgelopen jaar gewerkt aan het verbeteren van de kwaliteit van leven
van thuiswonende ouderen. De tweede monitor van het programma is in
juli 2020 met de Tweede Kamer gedeeld. (Kamerstukken II 2019/20,
34 104, nr. 299). De reikwijdte van het programma is vergroot, door een groei
van de procesindicatoren. De tweede voortgangsrapportage is in november
2020 met de Tweede Kamer gedeeld. In deze rapportage is de voortgang van
de drie actielijnen binnen het programma in beeld gebracht. (Kamerstukken
II 2019/20, 31 765, nr. 523). In het tweede jaar is het aantal projecten en
initiatieven nagenoeg verdubbeld (bijvoorbeeld de integrale netwerken
ouderenzorg) en worden lessen en uitkomsten zichtbaar (bijvoorbeeld de
resultaten van de pilots logeerzorg). In 10 pilots zijn ervaringen opgedaan
met logeerzorg en hoe dit mantelzorgers helpt. Het eindrapport over de
logeerzorg bevestigt het belang van deze zorg. Mensen geven aan dat het
hun rust kan geven en waarderen het verblijf positief. Drie vervolgpilots zijn
gestart om verder te kijken wat een meer structurele vorm van logeerzorg
betekent voor de mantelzorger en hoe dit georganiseerd kan worden
(Kamerstukken II 2019/20, 31 765, nr. 494).
In de resterende looptijd van het programma wordt daarop voortgebouwd.
De coronacrisis heeft logischerwijs impact op het programma en op alle
betrokken partners van het programma gehad, ook zijn werkzaamheden
binnen het programma nauw verweven geraakt met de aanpak van corona.
Zo werd de speciale noodregeling SET COVID-19 gerealiseerd die veelvuldig
is aangevraagd en gehonoreerd, aan 1.369 initiatieven is subsidie vanuit
de noodregeling SET COVID-19 verstrekt (Kamerstukken II 2020/21, 31 765,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

67

nr. 523). Het actieprogramma ‘Samen sterk voor mantelzorg’ kwam bijvoor­
beeld van de grond en het ondersteuningsteam mantelzorg is van start
gegaan. De VNG, ActiZ, Aedes en de ministeries BZK en VWS zijn
gezamenlijk de Taskforce Wonen en Zorg gestart om het aanpakken van
de lokale woonopgave voor zelfstandig wonende ouderen via een
stappenplan om te zetten in acties, zoals het in kaart brengen van de
woonzorgopgave (Taskforce Wonen en Zorg (taskforcewonenzorg.nl))
Programma InZicht
Het programma InZicht heeft tot doel om veilige en eenduidige digitale
gegevensuitwisseling te versnellen. Het programma richt zich op de
verpleegkundige overdracht en op de persoonlijke gezondheidsomgeving
(PGO). In april 2020 is een aangepaste subsidieregeling gepubliceerd in
de Staatscourant. Mede als gevolg van de coronacrisis is het aantal
inschrijvers achter gebleven. Wel zijn veel potentiële inschrijvers
ondersteund bij het opstellen van een plan van aanpak en is er hard gewerkt
aan het creëren van de juiste randvoorwaarden, onder andere op het terrein
van de digitale infrastructuur. Door deze juiste randvoorwaarden is de
verwachting dat het aantal inschrijvers in 2021 snel zal toenemen.
Geestelijke verzorging
De coronacrisis heeft de inzet van geestelijke verzorgers in de thuissituatie
bemoeilijkt. In het algemeen waren er minder consulten en heeft er minder
multidisciplinair overleg en scholing plaatsgevonden. Fysiek contact was
niet altijd mogelijk. Ook wilden mensen soms de begeleiding door een
geestelijk verzorger uitstellen. Op diverse plaatsen werd wel digitaal
gewerkt. De verwachting was dat ongeveer 200 verzorgers aanvullend
konden worden ingezet (in totaal 50 fte). Dat aantal ligt op basis van
informatie van de Vereniging van Geestelijke Verzorgers (VGVZ) voorna­
melijk als gevolg van de coronacrisis lager, namelijk rond de 180 verzorgers.
Uw Kamer is door middel van separate voortgangsrapportages geïnfor­
meerd over de voortgang (Kamerstukken II 2020/21 34104, nr. 297.).
Leven met een beperking
Programma Onbeperkt meedoen
Op 14 juni 2018 is het kabinet het programma Onbeperkt meedoen! gestart
(Kamerstukken II 2017/18, 24 170, nr. 177). De ambitie van dit programma gebaseerd op het VN-verdrag handicap - is dat mensen met een beperking
meer naar eigen wens en vermogen kunnen meedoen aan de samenleving,
net als ieder ander. Hoofddoel van het programma is dat mensen met een
beperking merkbaar minder drempels gaan tegenkomen die het meedoen
in de weg staan.
De Tweede Kamer heeft in november 2020 de tweede voortgangsrapportage
en indicatorenmeting van het programma ontvangen (Kamerstukken II
2020/21, 24 170, nr. 237). Deze voortgangsrapportage is op 26 november
2020 in een notaoverleg door de Tweede Kamer behandeld. In deze
rapportage wordt ook ingegaan op initiatieven en activiteiten rond toegan­
kelijk (ver)bouwen, digitale toegankelijkheid, inclusiever onderwijs en een
meer inclusieve arbeidsmarkt, die bij de begroting 2020 zijn aangekondigd.
Algemeen beeld is dat de landelijke beweging naar meer en blijvende
toegankelijkheid groeit. De situatie van mensen met een beperking is zicht­
baarder gemaakt, geslaagde voorbeelden van toegankelijkheid krijgen
aandacht. Tegelijkertijd zijn nog lang niet alle drempels weggenomen die
mensen met een beperking in het dagelijks leven ervaren. Het eerder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

68

aangekondigde wetsvoorstel dat experimenten mogelijk maakt om kiezers
met een verstandelijke beperking hulp aan te bieden in het stemhokje,
wordt binnenkort door de minister van BZK in consultatie gebracht.
Toegang tot de Wlz voor mensen met een psychische stoornis
In het Regeerakkoord is het voornemen opgenomen om mensen met een
psychische stoornis, die voldoen aan de criteria van de Wlz, toegang te
geven tot de Wlz.
In 2020 zijn cliënten door het CIZ beoordeeld. In de eerste helft van 2020 was
het aantal aanvragen lager dan verwacht. In de tweede helft van 2020 is
het aantal aanvragen sterk gestegen, waardoor het totaal aantal aanvragen
op jaarbasis 50% hoger lag dan verwacht (Kamerstukken II 2020/21,
35 146, nr. 20). Door het grote aantal aanvragen in de tweede helft van het
jaar was het beoordelingsproces van het CIZ niet afgerond op 31 december
2020 en is dit doorgelopen in de eerste maanden van 2021. De Tweede
Kamer is tussentijds geïnformeerd over dit onderwerp via een brief op 8 juli
2020 (Kamerstukken II 2019/20, 35 146, nr. 18), schriftelijke vragen door de
Vaste Kamercommissie, die zijn beantwoord op 6 november 2020 (Kamer­
stukken II 2019/20, 35 146, nr. 19) en een brief op 16 december 2020 (Kamer­
stukken II 2019/20 35 146, nr. 20). In deze laatste brief is de Kamer eveneens
geïnformeerd over de voortgang van het aangenomen amendement om
ook jeugdigen met een psychische stoornis toegang tot de Wlz te
verschaffen. Omdat nog niet geconcludeerd kan worden of aan de in het
amendement geformuleerde randvoorwaarden voldaan kan worden, is nog
geen besluit genomen over de ingangsdatum hiervan. Het CIZ geeft aan dat
de risico’s voor het CIZ vooral op het gebied van afbakening van de
doelgroep en het volume van de aanvragen liggen. Een snelle ingangs­
datum is, gezien de randvoorwaarden en risico’s, niet mogelijk.
Overige beleidswijzigingen
Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte
cliënten (Wzd)
Het jaar 2020 was voor de Wet zorg en dwang (Wzd) een overgangsjaar
waarin leren en ontwikkelen door zorgaanbieders, professionals en cliënten
centraal staan. De ruimte voor implementatie die het overgangsjaar zou
bieden werd snel overschaduwd door COVID-19, waardoor de implemen­
tatie op de werkvloer deels is komen stil te liggen.
Samen met het veld is besloten om het overgangsjaar desalniettemin niet
te verlengen en om te werken aan het opstellen van een vervolg-imple­
mentatieagenda. Met de veldpartijen zijn vraagstukken geformuleerd voor
de verdere implementatie en de direct bij het vraagstuk betrokkenen zijn
gevraagd een aanpak op te stellen. Belangrijke thema’s en stappen die
terugkomen in deze implementatieagenda zijn de toepassing van onvrij­
willige zorg in de ambulante setting met behulp van regionale praktijktuinen
en het verankeren van de inspraak van de cliënt (Kamerstukken II 2020/21,
35 370, nr. 5). Ook zijn er twee reparatiewetsvoorstellen gemaakt om de
uitvoerbaarheid van de Wzd te verbeteren. De evaluatie van de Wzd zou
oorspronkelijk eind 2021 opgeleverd worden, maar vanwege de
voornoemde redenen is besloten deze gefaseerd uit te voeren. Eind 2021
zal de eerste fase van de evaluatie worden afgerond, de tweede en laatste
fase wordt medio 2022 afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

69

Onafhankelijke cliëntondersteuning
In 2020 hebben 45 gemeenten zich aangemeld als koplopergemeente.
Daarmee hebben in totaal 92 gemeenten zich nu aangemeld als koploper­
gemeenten cliëntondersteuning. Deze gemeenten werken aan de lokale
versterking van de functie cliëntondersteuning door meer bekendheid te
geven aan de mogelijkheden, maar ook door mensen te ondersteunen bij
het formuleren van hun zorgvraag. Deze gemeenten hebben daarbij een
ambassadeursfunctie binnen hun regio en hebben daarmee 58 aanvullende
gemeenten bereikt. Het doel is om zoveel mogelijk gemeenten te bereiken
omdat zij een belangrijke rol spelen bij het lokaal versterken van de functie
cliëntondersteuning.
Binnen het Koplopertraject zijn circa 20 gemeenten aan de slag met pilots
voor gespecialiseerde cliëntondersteuning voor specifieke doelgroepen,
zoals dak- en thuislozen, kwetsbare ouderen en jongeren of gezinnen met
problemen. De Kamer in het najaar van 2020 geïnformeerd over de
voortgang van de aanpak cliëntondersteuning gebeurd (Kamerstukken II
2020/21, 31 476, nr. 33). Uit deze evaluatie komt naar voren dat de bevraagde
koplopergemeenten positief zijn over het Koplopertraject. Daarbij wordt
aangegeven dat het Koplopertraject bijdraagt aan het lokaal versterken van
de functie van cliëntondersteuning. Belangrijk aandachtspunt dat uit de
evaluatie naar voren komt is de olievlekwerking die uit moet gaan van de
ambassadeursfunctie van de koplopergemeenten.
Eigen bijdragen Wmo 2015
Dit kabinet heeft een pakket aan maatregelen genomen om de stapeling van
eigen betalingen voor zorg en ondersteuning te beperken. Eén van deze
maatregelen betreft de invoering van het abonnementstarief voor Wmovoorzieningen. Vanaf 2020 is de invoering hiervan via een wetswijziging
volledig gerealiseerd. Het tarief geldt sindsdien voor Wmo-clienten die
gebruik maken van maatwerkvoorzieningen en een belangrijk deel van de
algemene voorzieningen (waarbij sprake is van een duurzame hulpverle­
ningsrelatie). Hierdoor vallen voorzieningen als begeleiding en huishoude­
lijke hulp onder het abonnementstarief, ongeacht of het algemene
voorzieningen of maatwerkvoorzieningen zijn. Door ICT problemen heeft
de implementatie van het abonnementstarief bij het CAK vertraging
opgelopen, waardoor cliënten later dan was voorzien de facturen van de
eigen bijdragen hebben ontvangen. Eind 2020 is de vertraging volledig
opgelost.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 10 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 3 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

3.783.240

3.973.923

4.981.713

8.287.933

14.199.190

7.423.429

6.775.761

Uitgaven

3.708.111

3.818.357

3.908.966

6.110.787

10.062.532

7.259.805

2.802.727

1. Participatie en zelfredzaamheid van mensen met
beperkingen

88.650

87.246

105.411

154.852

214.609

214.662

‒ 53

Subsidies

26.176

25.771

24.134

38.092

102.981

70.054

32.927

Toegang tot zorg en ondersteuning

0

1.367

3.436

2.915

4.440

18.668

‒ 14.228

Passende zorg en levensbrede ondersteuning

0

0

0

0

4.966

20.415

‒ 15.449

Inclusieve samenleving

0

0

0

0

70.834

15.256

55.578

Kennis en informatiebeleid

0

0

0

0

7.879

10.300

‒ 2.421

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

70

Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Overige

26.176

24.404

20.698

35.177

14.862

5.415

9.447

Opdrachten

62.474

61.475

81.277

80.829

73.166

101.761

‒ 28.595

Bovenregionaal gehandicaptenvervoer

57.736

56.908

57.187

63.678

62.153

63.721

‒ 1.568

Toegang tot zorg en ondersteuning

0

0

0

0

499

6.950

‒ 6.451

Passende zorg en levensbrede ondersteuning

0

0

0

0

2.287

3.200

‒ 913

Inclusiviteit

0

0

0

231

2.538

12.056

‒ 9.518

Kennis, informatie en innovatiebeleid

0

0

0

0

0

1.500

‒ 1.500

Aanbesteden Sociaal Domein

0

0

0

298

1.244

3.495

‒ 2.251

Overige

4.738

4.567

24.090

16.622

4.445

10.839

‒ 6.394

Bijdragen aan agentschappen

0

0

0

0

6.865

0

6.865

Overige

0

0

0

0

6.865

0

6.865

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

0

0

0

7.531

12.583

12.847

‒ 264

Overige

0

0

0

7.531

12.583

12.847

‒ 264

Bijdragen aan medeoverheden

0

0

0

0

4.714

0

4.714

Overige

0

0

0

0

4.714

0

4.714

Storting/onttrekking begrotingsreserve

0

0

0

28.400

14.300

30.000

‒ 15.700

Stimulerings regeling wonen en zorg

0

0

0

28.400

14.300

30.000

‒ 15.700

3.619.461

3.731.111

3.803.555

5.955.935

9.847.923

7.045.143

2.802.780
‒ 50.108

2. Zorgdragen voor langdurige zorg tegen
maatschappelijk aanvaardbare kosten
Subsidies

81.685

97.606

88.693

129.876

110.281

160.389

Zorg merkbaar beter maken

57.196

70.952

57.106

89.563

53.910

74.933

‒ 21.023

Kennis, informatie en innovatiebeleid

2.700

2.391

1.159

2.167

14.349

40.924

‒ 26.575

Palliatieve zorg en ondersteuning

21.789

24.263

30.428

38.146

42.022

44.532

‒ 2.510

0

0

0

0

0

0

0

Bekostiging

3.382.200

3.516.700

3.602.000

5.660.000

9.566.500

6.741.800

2.824.700

Bijdrage in de kosten van kortingen (BIKK)

3.382.200

3.516.700

3.602.000

3.710.000

3.666.500

3.691.800

‒ 25.300

0

0

0

1.950.000

5.900.000

3.050.000

2.850.000

Inkomendoverdrachten

135

0

0

0

0

0

0

Overige

135

0

0

0

0

0

0

Opdrachten

3.696

4.733

7.064

35.051

36.216

19.472

16.744

Zorgdragen voor langdurige zorg

3.696

4.733

7.064

35.051

36.216

19.472

16.744

0

0

0

0

0

0

0

2.824

0

0

244

45

0

45

Overige

Bijdrage Wlz

Overige
Bijdragen aan agentschappen
Overige

2.824

0

0

244

45

0

45

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

148.921

112.072

105.798

130.764

134.881

123.482

11.399

Uitvoeringskosten Sociale Verzekerings Bank

148.921

112.072

40.098

44.264

37.181

34.306

2.875

0

0

65.700

86.500

97.700

89.176

8.524

Ontvangsten

31.887

9.588

5.694

9.577

6.772

5.691

1.081

Overige

31887

9588

5694

9577

6772

5691

1.081

Uitvoeringskosten Centrum Indicatiestelling Zorg

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

71

E. Toelichting op de instrumenten
1. Participatie en zelfredzaamheid van mensen met beperkingen
Kengetal: De participatie van mensen met een lichamelijke beperking, lichte
of matige verstandelijke beperking, ouderen (≥ 65 jaar) en de algemene
bevolking in 2019 (percentages)
100
90
80
70
60

81

79

59

30

70

70

63

61

57

50
40

84
76

65
60

91

86

85
82

46
38

34

454346

48

44
37

34

36

26
17

20
10

4

0
lichamelijke
beperking

lichte of matige
verstandelijke
beperking

ouderen (≥65
jaar)

algemene
bevolking (≥18
jaar)

regelmatig gebruik van twee of meer buurtvoorzieningen
dagelijks buitenshuis
gebruik van openbaar vervoer
betaald werk (≥12 uur per week)*
vrijwilligerswerk
opleiding/werkgerelateerde cursus
maandelijks uitgaansgelegenheid bezoeken
maandelijks verenigingsactiviteit doen en/of cursus
maandelijks vrienden ontmoeten

«Bovenstaand kengetal geeft inzicht in de participatie van mensen met
beperkingen, ouderen en de algemene bevolking op negen deelgebieden in
2019 op basis van de Notitie NIVEL Participatiecijfers 2009–2019. »
Kernbevindingen participatie 2009-2019
· De afgelopen 10 jaar laten zien dat de participatie stabiel is van mensen
met een lichamelijke beperking of een verstandelijke beperking en van
ouderen. De participatie van de algemene bevolking is afgenomen in deze
periode.
· Mensen met een matige verstandelijke of ernstige lichamelijke beperking
participeren in de periode 2009-2019 minder dan mensen met een minder
ernstige beperking.
· Hoewel de participatie van de totale groep mensen met een lichamelijke
beperking niet is veranderd in de periode 2009-2019, is er wel een afname
in de participatie van mensen met een lichamelijke beperking in de leeftijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

72

van 15-39 jaar. Er is geen afname in participatie in de algemene bevolking
in dezelfde leeftijdsgroep. Dit is een indicatie dat de kloof tussen jongeren
met en zonder beperking groter wordt.
· In bijna alle jaren participeren mannen met een lichamelijke beperking
minder dan vrouwen. Ook gaan mannen niet mee in de stijgende trend in
het doen van vrijwilligerswerk en het bezoeken van uitgaansgelegenheden
die we wel bij vrouwen met een lichamelijke beperking zien.
· Het percentage mensen met een verstandelijke beperking dat naar een
dagactiviteitencentrum gaat is tussen 2009 en 2019 toegenomen.
· In de periode 2009-2019 zijn meer mensen met een lichamelijke beperking
en meer ouderen uitgaansgelegenheden gaan bezoeken en zijn minder
mensen gaan deelnemen aan verenigingsactiviteiten. Deze ontwikkelingen
zijn ook te zien bij de algemene bevolking.
· Mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking participeerden in
2019 op alle gebieden minder dan de algemene bevolking, met name op
het gebied van betaald werk.
· De participatie van ouderen (≥65 jaar) is in 2019 vergelijkbaar met die van
de algemene bevolking.
Subsidies
Toegang tot zorg en ondersteuning
De neerwaartse bijstelling van €14,2 miljoen betreft diverse overboekingen.
Dit betreft bijna €8,7 miljoen voor twee tranches koplopergemeenten cliën­
tondersteuning middels overboekingen naar het Gemeentefonds en naar
het instrument Bijdrage aan medeoverheden. Daarnaast heeft een
verschuiving van € 5,5 miljoen plaatsgevonden binnen het instrument
subsidies voor de Landelijke Luisterlijn. Deze uitgaven zijn verantwoord
onder overige subsidies.
Passende zorg en levensbrede ondersteuning
De negatieve bijstelling betreft een overboeking van middelen binnen het
instrument subsidies naar subsidies ‘inclusieve samenleving’ voor
€ 15,4 miljoen. Het gaat om uitgaven voor de regeling Stimulering e-health
die verantwoord zijn onder het subsidie-instrument inclusieve
samenleving.
Inclusieve samenleving
De stijging van de uitgaven komen voor rekening van de regeling SET
COVID-19 1.0 en 2.0 waarvoor gedurende 2020 per saldo € 66 miljoen extra
beschikbaar is gesteld. Deze middelen zijn echter niet geheel uitgegeven,
waardoor de mutatie ten opzichte van de oorspronkelijke begroting per
saldo €55,5 miljoen is. Er is uiteindelijk minder subsidie aangevraagd dan
verwacht, wellicht vanwege de korte looptijd van de tweede subsidiere­
geling na de zomer.
Overige
De hogere uitgaven bij overige subsidies komen door enkele grotere
(technische) verschuivingen binnen het instrument subsidies. Het gaat om
uitgaven, in het totaal € 7,6 miljoen, aan de Landelijke Luisterlijn (van
subsidies toegang tot zorg), de werkplaatsen sociaal domein (van subsidies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

73

Kennis, informatie en informatiebeleid) en circa € 1,8 miljoen voor het
Ketenbureau i-Sociaal Domein. De middelen zijn volgens plan besteed in
2020.
Opdrachten
Toegang tot zorg en ondersteuning
De neerwaartse bijstelling komt met name door afboekingen bij eerste- en
tweede suppletoire begroting 2020 vanwege de achterblijvende vraag voor
de gratis VOG voor vrijwilligers (totaal € 5,3 miljoen). Organisaties zoals
sportverengingen vragen minder vaak dan gedacht naar een VOG bij hun
vrijwilligers. Daarnaast zijn nog enkele kleinere uitgaven niet gedaan zodat
de totale bijstelling uitkomt op € 6,5 miljoen.
Inclusiviteit
De negatieve bijstelling van € 9,5 miljoen bestaat onder meer uit overboe­
kingen naar artikel 1 ten behoeve van verschillende ZonMw-programma’s
waar onder het programma Eén tegen Eenzaamheid (€ 3,5 miljoen).
Daarnaast zijn middelen overgeboekt ten behoeve van diverse voorlich­
tingcampagnes zoals de brede campagne mantelzorg (€ 2 miljoen), beeld­
vorming ouderen (€ 1,1 miljoen) en Eén tegen Eenzaamheid (€ 1,7 miljoen).
Verder is een generale beleidskorting ingeboekt voor € 1,2 miljoen.
Overige
De neerwaartse bijstelling bij overige opdrachten wordt veroorzaakt door
minder uitgaven op het programma Langer Thuis (€ 2,2 miljoen), Herwaar­
deren Ouderdom ( €1,2 miljoen) en persoonlijke beschermingsmiddelen
voor mantelzorgers (€ 1,7 miljoen). Daarnaast is € 1,2 miljoen overgeboekt
naar artikel 1 ten behoeve van het ZonMw-programma Beschermd Thuis.
Bijdrage aan agentschappen
Overige
Op dit instrument zijn gedurende het jaar de uitgaven verantwoord voor
betalingen aan agentschappen. Het gaat om de uitgaven aan Dienst Justis
voor de kosten van de gratis VOG’s voor vrijwilligers en de uitgaven aan
de RVO voor de uitvoering van de regelingen Wonen en Zorg en de Stimu­
leringsregeling E-health Thuis (SET) inclusief de noodregeling SET
COVID-19 1 en 2 voor een totaal van € 6,9 miljoen.
Bijdrage aan medeoverheden
Overige
Via het instrument bijdrage aan medeoverheden € 4,7 miljoen beschikbaar
gesteld aan de koplopergemeenten onafhankelijke cliëntondersteuning.
Storting/onttrekking begrotingsreserve
Stimuleringsregeling wonen en zorg
De stimuleringsregeling wonen en zorg is per april 2020 aangepast. Met
de wijziging is geregeld dat de Rijksdienst voor ondernemend Nederland
(RVO) leningen kan verstrekken voor de planontwikkelfase van de projecten,
met een maximum van € 200.000 per lening. Voor dit doel is per tweede
suppletoire begroting 2020 € 15,7 miljoen doorgeschoven naar 2021 zodat
deze middelen hiervoor beschikbaar blijven in de periode dat deze regeling
van kracht is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

74

2. Zorgdragen voor langdurige zorg tegen maatschappelijk aanvaardbare
kosten
Subsidies
Zorg merkbaar beter maken
Mede door corona zijn in 2020 middelen niet tot besteding gekomen
(€ 21,0 miljoen). Een deel van de onderbesteding in 2020 zijn via
kasschuiven (€ 27,6 miljoen) ter beschikking gesteld in latere jaren. Het
betreft hier de middelen ouderenzorg en het Groningerzorgakkoord. Uitein­
delijk is de negatieve bijstelling echter lager omdat de eerder waarneembare
groei 2019 in het aantal consultaties van het CCE nog niet structureel in
het budget voorzien (€ 1,7 miljoen), zijn de eerste subsidieaanvragen voor
het Groningerzorgakkoord (€ 1,2 miljoen) en de programmaorganisatie
aardbevingsbestendige zorg Groningen (€ 0,3 miljoen) verleend en hebben
zich mutaties voorgedaan van en naar andere instrumenten binnen de
begroting (€ 3,3 miljoen).
Kennis, informatie en innovatiebeleid
De subsidieregeling voor de versnelling van gegevensuitwisseling in de
langdurige zorg – InZicht – is per 2 september 2019 opengesteld. Om
ervaring op te doen met het uitwisselen van gegevens, binnen en buiten
de langdurige zorg, zijn 16 samenwerkingsverbanden in de zogenoemde
Proeftuinen InZicht gestart. Daarnaast is ter ondersteuning van de regeling
en de proeftuinen een programmabureau opgericht (waarvoor € 4,4 miljoen
is overgeheveld naar het opdrachtenbudget) en hebben brancheorgani­
saties een projectsubsidie ontvangen (€ 0,3 miljoen). Verder zijn niet alle
begrote uitgaven van deze regeling in 2020 tot besteding gekomen
(€ 20,6 miljoen). Als gevolg van de coronacrisis lagen de afgelopen periode
de prioriteiten van de zorgaanbieders bij het beheersen hiervan. Dit heeft
ertoe geleid dat aanbieders die voorheen wel gepland hadden een subsidie
aan te vragen, dit hebben uitgesteld. Hiernaast bleek voor een aantal
aanvragers de juiste randvoorwaarden te ontbreken. Hierdoor zijn
aanvragen later binnengekomen dan aanvankelijk voorzien. In 2020 zijn in
het creëren van de juiste randvoorwaarden wel belangrijke stappen gezet,
bijvoorbeeld op het terrein van infrastructuur. Ook is er hard gewerkt aan
de module e-overdacht uit de regeling.
Daarnaast is als gevolg van het opstarten en uitvoeren van meerjarige
projecten en -activiteiten in 2020 een gewijzigd kasritme ontstaan waardoor
incidentele onderbesteding is opgetreden en heeft een beperkte
herschikking van budgetten plaatsgevonden (per saldo € 1,2 miljoen).
Palliatieve zorg en ondersteuning
De mutatie tussen de stand ontwerpbegroting en jaarverslag heeft voorna­
melijk te maken met een overheveling voor het ZonMw programma
zingeving (€ 2,1 miljoen) en de kwaliteitsrichtlijnen palliatieve zorg
(€ 0,2 miljoen), welke via artikel 1 worden gefinancierd. Verder is er per saldo
minder aan subsidies aangevraagd dan wel herzien waardoor een beperkte
onderbesteding is opgetreden van per saldo € 0,2 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

75

Bekostiging
Bijdrage in de kosten van kortingen (BIKK)
De uitgavenraming voor de BIKK is op basis van het Centraal Economisch
Plan (CEP) van het Centraal Planbureau (CPB) bijgesteld. Bijdrage in de
kosten van de kortingen (BIKK) De raming is op basis van de actuele raming
van het Centraal Planbureau naar beneden bijgesteld en per saldo is dit
€ 25,3 miljoen.
Bijdrage Wlz
De rijksbijdrage Wlz is er om te voorkomen dat er in het Fonds langdurige
zorg een tekort ontstaat. Op basis van de uitgavenramingen uit de VWSbegroting en de raming van de Wlz-premies van het ministerie van
Financiën blijkt een hogere rijksbijdrage Wlz nodig te zijn om een
fondstekort te vermijden. Ten opzichte van de raming in de begroting 2020
is de raming van de uitgaven opwaarts bijgesteld (€ 0,9 miljard), terwijl de
raming van de inkomsten neerwaarts is bijgesteld (over 2018 tot en met 2020
samen circa 1,8 miljard, waarvan het grootste deel in 2020 in verband met
de lagere economische groei vanwege corona). Vanwege de tegenvaller bij
uitgaven en inkomsten is een hogere rijksbijdrage nodig, in totaal van
€ 2,85 miljard.
Opdrachten
Zorgdragen voor langdurige zorg
Het verschil met de stand vastgestelde begroting betreft de reeds gemelde
mutaties tussen de verschillende suppletoire begrotingen voor in totaal
€ 36,1 miljoen. De laatste verschillen komen met name uit de intensivering
voor de technisch noodzakelijke aanpassingen aan het PGB 2.0 systeem,
het beheer, invoering en communicatie (€ 12,0 miljoen). Verder is er ook
extra middelen ingezet voor de «Proeftuinen Inzicht» en het programma­
bureau voor deze proeftuinen en de regeling (€ 4,4 miljoen). Het restant is
een saldo van overboekingen van het opdrachtenkader naar andere
onderdelen binnen de VWS-begroting, uitgaven die betrekking hebben op
2019 en diverse kleine mutaties (€ 0,2 miljoen).
Bijdragen aan ZBO's/RWT's
Uitvoeringskosten Sociale VerzekeringsBank
De intensivering van € 2,5 miljoen bij de SVB is voornamelijk ingezet voor
de doorontwikkeling, het beheer en de implementatie van het PGB2.0systeem. Daarnaast vielen de uitvoeringskosten trekkingsrecht PGB 2019
€ 0,4 miljoen hoger uit dat het afgegeven kader.
Uitvoeringskosten Centrum Indicatiestelling Zorg
Het CIZ heeft een nieuwe rol bij de uitvoering Wet zorg en dwang en er was
een onverwachte toename in het aantal aanvragen Wlz waarneembaar, wat
tot meerkosten heeft geleid (samen € 4,8 miljoen). Tevens heeft het CIZ met
betrekking tot de BUK indicatiestelling meerkosten voor de uitvoering
gemaakt dan begroot. Het aantal adviesaanvragen waren hoger dan
verwacht (€1,4 miljoen). Verder is de jaarlijkse loonbijstelling (€ 2,3 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

76

4.4 Artikel 4 Zorgbreed beleid
A. Algemene doelstelling
Het scheppen van randvoorwaarden om het zorgstelsel verder te
optimaliseren zodat de kwaliteit, de toegankelijkheid en de betaalbaarheid
van de zorg voor de burger gewaarborgd blijft.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister bevordert de werking van het stelsel door partijen in staat te
stellen hun rol te spelen en door belemmeringen weg te nemen die een
goede werking van het stelsel in de weg staan.
Daar waar publieke belangen in het geding zijn die niet voldoende door
(partijen in) het stelsel behartigd kunnen worden, bevordert de Minister dat
deze belangen worden behartigd.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Stimuleren:
– Het stimuleren van zorg die waarde toevoegt voor de kwaliteit van leven
van de patiënt en waarbij sprake is van transparantie over kwaliteit en
kosten van de zorg, zodat keuzevrijheid voor de consumenten is.
– Stimuleren dat patiënten en verzekerden een stevige (informatie-)
positie innemen in het zorgstelsel, onder meer door patiënten te
voorzien van informatie uit hun eigen dossier.
– Stimuleren dat patiënten- en gehandicaptenorganisaties sterkere
organisaties worden en goede informatievoorziening, lotgenoten­
contact en belangenbehartiging tot stand brengen.
– Het stimuleren van een logische beroepenstructuur die aansluit op de
huidige en toekomstige zorg- en ondersteuningsvraag.
– Het stimuleren van beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerd
zorgpersoneel (via meer aantrekken en behoud), andere manieren van
werken en kwalitatief goede en toekomstbestendige opleidingen.
– Het stimuleren van innovaties in de zorg en de ontwikkeling en
toepassing van ontwikkelde kennis en bevorderen van (digitale) vaardig­
heden.
– Het stimuleren van veilige en betrouwbare informatie-uitwisseling en
authenticatie/identificatie en bewaking van een samenhangende basis­
infrastructuur in de zorg, uitgaande van het eenmalig slim vastleggen en
hergebruiken van informatie, gebaseerd op basis van een met het
zorgveld gedeelde prioritering. Waarbij aandacht is voor ontwikkelingen
die een (internationale) elektronische gegevensuitwisseling versnellen.
– Het stimuleren van vertrouwen om data te laten werken voor de zorg:
werken aan recht op organiseren van eigen gegevens, afspraken om
concurrentie op bezit van persoonlijke data te voorkomen en gestan­
daardiseerde vastlegging van data.
– Het stimuleren van een gezonde leefstijl voor de mensen woonachtig in
Caribisch Nederland.
Financieren:
– Het financieren van patiënten- en gehandicaptenorganisaties om de
belangen van hun doelgroep in het systeem te behartigen en hen goed
te informeren.
– Het financieren van ZBO’s en agentschappen om hun (wettelijke) verant­
woordelijkheid en taken in het zorgstelsel uit te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

77

–
–

–
–

Het financieren van projecten en onderzoek op het gebied van
gezondheid, preventie en zorg (ZonMw).
Het financieren van instrumenten om personeel in de zorg goed op te
leiden en bij te scholen (SectorplanPlus, Stagefonds Zorg, subsidiere­
gelingen kwaliteitsimpuls ziekenhuispersoneel, opleidingen in een
jeugd-ggz instelling, beschikbaarheidsbijdrage medische vervolgoplei­
dingen).
Het financieren van zorg, welzijn, preventie, jeugdzorg en sport in
Caribisch Nederland.
Het financieel stimuleren van de ontwikkeling en het gebruik van
persoonlijke gezondheidsomgevingen (PGO).

Regisseren:
– Het regisseren van een stevige positie van de patiënt in het zorgstelsel
door wet- en regelgeving (klachtrecht, geschillenbeslechting, medezeg­
genschap, Wet BIG) en toepassing en handhaving daarvan.
– Regisseren dat alle betrokken partijen in de zorg, waaronder de patiënt,
in staat zijn hun verantwoordelijkheid in het zorgstelsel waar te maken.
– Het regisseren van de verlaging van regeldruk in de zorg.
– Het voorkomen van systeemrisico’s bij financiering in de zorg.
– Het regisseren via het Informatieberaad en andere overlegorganen van
een duurzaam informatiestelsel voor de zorg door te sturen op vier
outcomedoelen (medicatieveiligheid, patiënt centraal, gestandaardi­
seerde informatie-uitwisseling, eenmalig vastleggen van gegevens) en
het maken van afspraken, standaarden en voorzieningen voor dit infor­
matiestelsel.
C. Beleidsconclusies
De voorgenomen beleidswijzigingen uit de begroting 2020 zijn grotendeels
volgens planning uitgevoerd of in gang gezet. Daarnaast zijn, voornamelijk
als gevolg van de coronacrisis aanvullende beleidswijzigingen uitgevoerd.
Het beleidsverslag gaat inhoudelijk op de belangrijkste conclusies in.
(Ont)Regel de Zorg
Het doel van het programma (Ont)Regel de Zorg is het zorgbreed merkbaar
verminderen van de ervaren regeldruk voor professional én patiënt/cliënt.
Uw Kamer is in december 2020 geïnformeerd over de voortgang van het
programma (Kamerstukken II 2020/21, 29 515, nr. 452). Van de inmiddels 171
acties en maatregelen uit het programma zijn er ruim 100 gerealiseerd. In
het voorjaar van 2020 is een tweede meting gedaan van de merkbaar­
heidsscan. Er is een effect merkbaar, maar nog niet over de gehele linie en
nog niet voldoende. De grootste afname zien we onder fysiotherapeuten,
waar het rapportcijfer is gedaald van een 7,5 naar een 6,7 (een hoger cijfer
staat voor hogere ervaren regeldruk). Om de komende jaren de positieve
trend in het verminderen van de ervaren regeldruk te kunnen voortzetten en
uitbouwen, zal een stevige inzet op dit onderwerp noodzakelijk blijven.
Met lokale ondersteuning van de [Ont]Regelbus zijn zo’n 20 zorginstellingen
gestart met het aanpakken van interne regeldruk, maar als gevolg van de
coronacrisis hebben die trajecten vertraging opgelopen.
In de wijkverpleging laten de uitkomsten van de monitoring zien dat in het
grootste deel van de deelnemende organisaties niet meer wordt gewerkt
met een handmatige vorm van vijfminutenregistratie (Kamerstukken II
2020/21, 23 235, nr. 215). Dat is een goede ontwikkeling, maar we hebben
extra maatregelen genomen om ook de steeds kleiner wordende groep die
nog werkt met een handmatige vorm van de vijfminutenregistratie (in de
laatste meting ongeveer 25%) hiermee te laten stoppen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

78

Corona Opt-in
In 2020 is door de coronacrisis de behoefte van het veld acuut geworden
om bij spoed medische gegevens van onbekende patiënten in te zien. Om
deze huisartsgegevens (professionele samenvatting: PS) te kunnen delen
met andere zorgverleners, moet de patiënt vooraf toestemming hebben
gegeven; dit is niet altijd het geval. Vanwege de coronacrisis willen de
Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en het Openbaar ministerie (OM)
gedogen dat de PS wordt ingezien, ook al is er vooraf geen toestemming
gegeven. Wel moet daarvoor een wettelijke basis worden gerealiseerd.
Daarom is een concept-AMvB (Algemene maatregel van bestuur) gemaakt,
die eind 2020 ter toetsing en advisering voorligt bij verschillende instanties,
en voor het realiseren van de technische oplossingen hebben we VZVZ en
Whitebox subsidie verleend.
Toegang
In 2020 is de eerste zorgverlener op DigiD aangesloten via de ToegangVer­
leningService (de TVS). De TVS is een routeringsdienst die er voor zorgt dat
alle zorgverleners straks eenvoudig en betaalbaar op alle inlogmiddelen
aangesloten kunnen worden die onder de nieuwe Wet digitale overheid
toegelaten worden. VWS is in 2020 begonnen met het aansluiten van de
zorg op de TVS en hoopt dit voor een groot deel in 2021 af te kunnen ronden.
Wegens de coronacrisis heefte een aantal zorgverleners aangegeven dat ze
het door het coronavirus erg druk hebben en dat ze daarom pas in de loop
van 2021 willen aansluiten.
Maatschappelijke Diensttijd (MDT)
MDT is na een experimentperiode in 2020 officieel van start gegaan.
Jongeren, scholen, gemeenten, maatschappelijke organisaties, rijk, e.a. hebben in opdracht van Kabinet Rutte III - MDT ontwikkeld. De investering
die het Kabinet de afgelopen drie jaar heeft gedaan in het opstarten en
ontwikkelen van MDT voor en door jongeren, betaalt zich nu uit. Het
resultaat is een gestaag groeiend MDT-netwerk - van inmiddels ruim 21.000
jongeren en 1.800 organisaties8 - dat weet wat er leeft onder jongeren en
slagvaardig jongeren kan werven, begeleiden en maatschappelijk relevante
activiteiten kan faciliteren. De belangrijkste werkzame elementen in de
aanpak van MDT zijn het werken vanuit de maatschappelijke opgave, de
jongere centraal, in cocreatie met de samenleving, vanuit de energie en
behoeften van de samenleving, (klein) begonnen in experimentvorm en zo
wendbaar en flexibel mogelijk.
Met de in 2020 verleende subsidie wordt er landelijk opgeschaald naar circa
60.000 jongeren. Ultimo 2020 zijn er in totaal 183 MDT-projecten verdeeld
over Nederland. De vormgeving van de projecten is gebaseerd op de input
van de jongeren zelf. De drie doelstellingen van MDT zijn: Jongeren doen
iets voor een ander en/of de samenleving (1), jongeren ontwikkelingen via
MDT hun talenten (2) en jongeren ontmoeten via MDT andere mensen (3)9.
Het doorlopende evaluatieonderzoek laat onder andere zien dat 86% van
de jongeren vindt dat hij of zij iets voor een ander en/of samenleving heeft
gedaan tijdens MDT. 74% van de jongeren geeft aan MDT heel leerzaam te
vinden en 61% meldt zelf zijn/haar vaardigheden te hebben ontwikkeld.
Daarnaast geeft 77% van de jongeren aan nieuwe mensen te hebben leren
kennen en 67% nieuwe mensen met een andere achtergrond dan zij zelf8.

8

Onderzoeksrapport Maatschappelijke dienststijd, ‘De experimenteerfase voorbij: MDT voor de
toekomst’, maart 2021
9
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/07/03/ kamerbrief-over-voortgangmaatschappelijke-diensttijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

79

De eerder gestelde doelstellingen van MDT zijn hiermee gehaald (iets doen
voor een ander/samenleving 85%, talentontwikkeling 60% en ontmoetingen
70%)10.
In de coronatijd is er een extra subsidieronde geweest in het voorjaar,
speciaal voor projecten die snel wilden inspringen op de ontstane situatie
door met jongeren ondersteuning te bieden aan groepen in de samenleving
die dit het meeste nodige hebben, waaronder ook jongeren zelf. Bijvoor­
beeld online hulp bij thuisonderwijs van kinderen en middelbare scholieren.
Aan deze ronde hebben 19 projecten (circa 2.800 jongeren) meegedaan.
In de zomer- en winterperiode heeft MDT op verzoek van het Veiligheids­
beraad meegewerkt aan het tot stand komen van het gemeentelijk project
Jeugd aan Zet waarbij gemeenten maatschappelijke activiteiten
organiseren met jongeren. Ruim 300 gemeenten hebben hieraan
deelgenomen. Dit project is financieel ondersteund door MDT. Daarnaast is
MDT betrokken bij het gemeentelijk plan Perspectief voor de Jeugd met
MDT, waarvan de voorbereidingen eind 2020 zijn gestart. Ook geeft Defensie
sinds maart 2020 uitvoering aan de MDT missie.
MDT heeft in 2020 aangetoond met haar infrastructuur van deelnemende
organisaties, gemeenten, scholen en bedrijven een waardevolle onder­
steuning te kunnen zijn bij (actuele) maatschappelijke opgaven zoals het
creëren van gelijke kansen en het tegengaan van eenzaamheid, jeugdwerk­
loosheid en onderwijsachterstanden.
In 2020 is begonnen met de verkenning naar een duurzame inrichting van
MDT. In het bestuurlijk overleg is een hoofdlijn aanpak opgesteld over het
toekomstbestendig inrichten van de beheerorganisatie voor MDT.
Daarnaast zijn er stappen gezet richting de duurzame financiering van MDT.
Onder andere is er samen met het Oranjefonds een gezamenlijk fonds
opgezet waarmee meer kleinschalige MDT-projecten worden opgezet
gericht op de duurzame vrijwillige inzet van jongeren. Tevens wordt via de
subsidieregeling het aandeel cofinanciering steeds verder verhoogd en is
er een advies opgesteld over een duurzame inrichting van het subsidies­
telstel11.
Arbeidsmarkt
Met de subsidieregeling SectorplanPlus (420 miljoen euro voor 2017-2021)
kunnen zorgaanbieders subsidie aanvragen voor het opleiden van (nieuwe)
medewerkers. Binnen het vierde tijdvak (dat loopt tot en met 2021) van de
subsidieregeling SectorplanPlus is de regeling verbreed naar activiteiten
gericht op het behoud van medewerkers. In de eerste drie tijdvakken zijn er
ruim 2.700 opleidingsprojecten en 71.000 opleidingstrajecten gerealiseerd.
Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG)
Voor wat betreft de regieverpleegkundige en functiedifferentiatie hebben
Boz, FNV, CNV, NU’91 en V&VN in 2020 een gezamenlijke verklaring
opgesteld dat bij de toegang tot functies van verpleegkundigen niet alleen
naar diploma’s wordt gekeken, maar ook naar bijvoorbeeld competenties,
ervaring en motivatie. Deskundigheidsbevordering maakt in overleg met
beroepsverenigingen, werkgevers en Patiëntenfederatie onderdeel uit van

10

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/07/03/ kamerbrief-over-voortgangmaatschappelijke-diensttijd, bijlage 3
11
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/12/11/kamerbrief-over-verslagschriftelijk-overleg-inzake-maatschappelijke-diensttijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

80

een verkenning naar de toekomstbestendigheid van de Wet BIG. Door
middel van dialoogtafels wordt onderzocht hoe dit onderwerp verder
gebracht kan worden. Het Zorginstituut heeft in 2020 geadviseerd over het
opnemen van beroepen in de Wet BIG waarbij het heeft getoetst aan de
geldende criteria voor beroepenregulering.
In augustus 2020 is een wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer dat
voorziet in een regionale herindeling van de tuchtcolleges voor de gezond­
heidszorg, een grondslag voor actualisatie van het deskundigheidsgebied
van de apotheker, en harmonisatie van het medisch tuchtrecht van Europees
Nederland en Caribisch Nederland op een aantal kleine punten.
Programma Duurzame Zorg
Verduurzamen van de zorg is van wezenlijk belang in de strijd om het klimaat
en de milieuvervuiling. De zorg produceert 7% van de CO2 uitstoot bij het
leveren van de zorg, naast bergen afval en medicijnen die, door gebruik,
de biotoop in het oppervlaktewater negatief beïnvloeden. Het programma
Duurzame Zorg faciliteert de partners van de Green Deal Duurzame Zorg
2.0., zorg voor een gezonde toekomst. Meer dan 250 partners onderte­
kenden de ambities verwoord in deze Green Deal die aansluiten bij het
streven van het Kabinet op deze dossiers. Het Programma Duurzame Zorg
doet dit door het stimuleren dat bestaande kennis wordt gedeeld en nieuwe
kennis wordt gecreëerd. Daarnaast wordt met communicatie, inzet van
een kwartiermaker en een congres bewustzijn vergroot, actie gestimuleerd
en handelingsperspectieven gedeeld. Met het digitale congres op 1 oktober
2020 zijn in tegenstelling tot de verwachte 300 mensen bij een fysiek
congres ruim 800 mensen geïnformeerd en geïnspireerd. Met het delen van
goede voorbeelden en de investering in de ontwikkeling van de groene OK
en het bevorderen duurzaam inkopen (middels pilots) zien we een steeds
groter wordende groep zorgprofessionals ontstaan die zich sterk maken om
het klimaat en milieu minder te belasten. Van een groot deel van de in 2020
gestarte activiteiten zal de zorg in 2021 de vruchten kunnen plukken en meer
handelingsperspectief hebben om de eigen omgeving te verduurzamen.
Met het bevorderen van de aandacht voor verduurzaming in het
(zorg)onderwijs en het verbinden van partners op lokaal niveau beogen we
de ambities te verankeren. Gezamenlijk streven we naar een gezonde leefen werkomgeving voor cliënt, patiënt en zorgprofessional, een gezonde
wereld (Kamerstukken II 2019/20, 32 813, nr. 557).
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 11 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 4 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

761.388

953.499

1.078.971

1.269.494

3.299.470

957.990

2.341.480

Uitgaven

760.350

860.213

959.120

1.121.528

3.051.899

1.079.709

1.972.190

1. Positie cliënt en transparantie van zorg

37.672

49.029

69.029

80.255

68.055

56.700

11.355

Subsidies

29.159

35.826

42.734

41.643

34.071

42.967

‒ 8.896

Patiënten- en gehandicaptenorganisaties

17.541

18.699

18.106

16.148

16.224

17.000

‒ 776

Transparantie van zorg

11.276

16.226

24.052

25.442

17.847

25.927

‒ 8.080

Overige

342

901

576

53

0

40

‒ 40

Opdrachten

6.990

9.243

20.415

32.774

27.464

8.740

18.724

Ondersteuning cliëntorganisaties

3.893

3.718

4.283

7.207

2.692

3.988

‒ 1.296

84

326

5.166

14.543

989

693

296

Transparantie van zorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

81

Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Overige

3.013

5.199

10.966

11.024

23.783

4.059

19.724

Bijdragen aan agentschappen

1.523

3.960

5.880

5.838

6.520

4.993

1.527

CIBG

1.523

3.960

5.880

5.838

6.520

4.993

1.527

2. Opleidingen, beroepenstructuur en
arbeidsmarkt

393.142

438.166

502.121

436.639

2.438.206

562.563

1.875.643

Subsidies

376.410

417.945

484.030

420.711

2.417.168

541.341

1.875.827

Opleidingen, beroepenstructuur en arbeidsmarkt

376.410

417.945

484.030

420.711

2.417.168

541.341

1.875.827

0

0

0

0

0

0

0

4.517

5.469

2.798

4.894

7.019

8.809

‒ 1.790

Overige
Opdrachten
Opleidingen, beroepenstructuur en arbeidsmarkt

4.517

5.469

2.798

4.894

7.019

8.809

‒ 1.790

Bijdragen aan agentschappen

12.215

14.752

15.293

10.973

13.969

12.413

1.556

CIBG

12.215

14.752

15.293

10.973

13.969

12.413

1.556

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

0

0

0

0

0

0

0

ZiNL

0

0

0

0

0

0

0

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

0

0

0

61

50

0

50

Overige

0

0

0

61

50

0

50

3. Informatiebeleid

2.276

4.473

19.456

18.425

76.890

74.626

2.264

Subsidies

1.770

3.839

7.588

4.378

24.141

35.943

‒ 11.802

Informatiebeleid
Overige
Opdrachten
Informatiebeleid
Overige

0

0

0

0

15.623

10.967

4.656

1.770

3.839

7.588

4.378

8.518

24.976

‒ 16.458

506

634

681

1.824

28.970

23.592

5.378

0

0

0

0

26.372

9.460

16.912

506

634

681

1.824

2.598

14.132

‒ 11.534

Bijdragen aan agentschappen

0

0

10.187

12.223

23.779

15.091

8.688

Informatiebeleid

0

0

10.187

12.223

23.779

15.091

8.688

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

0

0

1.000

0

0

0

0

Overige

0

0

1.000

0

0

0

0

Overige

4. Inrichting Zorgstelsel

0

214.965

241.637

237.149

458.249

256.165

251.889

4.276

Subsidies

0

0

6.334

0

335

200

135

Programma's Zorgstelsel

0

0

6.334

0

335

200

135

186

424

605

1.090

1.373

1.839

‒ 466
‒ 498

Opdrachten
Programma's Zorgstelsel

0

0

42

533

802

1.300

186

424

563

557

571

539

32

214.779

241.213

228.710

256.409

254.457

247.350

7.107

CAK

87.442

135.381

117.534

129.689

126.585

124.389

2.196

NZa

54.821

55.585

59.468

60.752

61.823

59.970

1.853

Zorginstituut Nederland

70.016

47.747

49.463

63.768

64.149

59.878

4.271

CSZ

Overige
Bijdragen aan ZBO's/RWT's

2.500

2.500

2.245

2.200

1.900

2.200

‒ 300

Overige

0

0

0

0

0

913

‒ 913

Bijdragen aan medeoverheden

0

0

1.500

750

0

0

0

Overige

0

0

1.500

750

0

0

0

Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken

0

0

0

0

0

2.500

‒ 2.500

EZK: ACM

0

0

0

0

0

2.500

‒ 2.500

Overige

0

0

0

0

0

0

0

Begrotingsreserve

0

0

0

200.000

0

0

0

Overige

0

0

0

200.000

0

0

0

110.954

125.422

131.365

127.960

212.583

133.931

78.652

0

0

0

0

3.316

0

3.316

5. Zorg, welzijn en jeugdzorg op Caribisch
Nederland
Subsidies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

82

Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

0

0

0

0

3.316

0

3.316

Bekostiging

110.954

125.422

131.365

127.870

203.118

133.331

69.787

Zorg en Welzijn

110.954

125.422

131.365

127.870

203.118

133.331

69.787

Bijdragen aan medeoverheden

0

0

0

90

6.149

600

5.549

Overige

0

0

0

90

6.149

600

5.549

6. Voorkomen oneigenlijk gebruik en aanpak
fraude

1.341

1.486

0

0

0

0

0

Subsidies

1.028

1.384

0

0

0

0

0

Overig

1.028

1.384

0

0

0

0

0

Opdrachten

313

102

0

0

0

0

0

Overig

313

102

0

0

0

0

0

11.375

90.082

85.356

76.293

86.701

70.655

16.046

0

70.310

72.272

58.492

60.073

59.502

571

11.375

19.772

13.084

17.801

26.628

11.153

15.475

Zorg en Welzijn

Ontvangsten
Wanbetalers en onverzekerden
Overige

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
1. Positie cliënt en transparantie van zorg
Subsidies
Transparantie van zorg
Vanuit het programma Uitkomstgerichte zorg is € 2,2 miljoen overgeheveld
naar artikel 1 (onderdeel 1 Gezondheidsbeleid) voor het ZonMw programma
Kwaliteitsgelden en is € 5,9 miljoen via een kasschuif in overeenstemming
gebracht met de uitvoering van reeds voorziene werkplannen.
Opdrachten
Overige
Onder deze post vallen voor het grootste deel de communicatiekosten van
VWS. Daarvoor is vanuit andere artikelen € 17,8 miljoen overgeheveld voor
onder andere de uitvoering van campagnes op het gebied van Corona (zoals
de CoronaMelder App, testen en vaccinatie), ‘Seksuele Gezondheid &
Onbedoeld Zwanger’, ‘Mantelzorg Langer Thuis’, ‘Zorg van Nu’, ‘Een tegen
eenzaamheid’ en ‘Beeldvorming ouderen’. Voorts zijn hier uitgaven van
€ 1,3 miljoen opgenomen die betrekking hebben op Ondersteuning cliën­
tenorganisaties en zijn onder andere uitgaven gedaan voor de overdracht
en opslag van medische dossiers van het failliete Slotervaart € 0,6 miljoen.
2. Opleidingen, beroepenstructuur en arbeidsmarkt
De realisatie is € 1,876 miljard hoger dan begroot. Zoals eerder toegelicht
in de eerste en tweede suppletoire wet én in de incidentele suppletoire
begrotingswetten, komt dit verschil voornamelijk door coronagerelateerde
uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

83

Zo heeft het kabinet in het voorjaar besloten tot een bonusregeling voor
medewerkers in de zorg. Een zorgaanbieder kon een subsidie aanvragen om
€ 1000 netto uit te kunnen keren aan bepaalde zorgprofessionals die een
uitzonderlijke prestatie hebben geleverd in verband met corona.
De uitgaven hiervan waren oorspronkelijk geraamd op € 1,44 miljard.
Doordat de bonus voor zorgprofessionals veel breder is aangevraagd dan
verwacht, is het budget bij tweede suppletoire wet bijgesteld. Het totaal
beschikbare budget kwam daarmee op een bedrag van € 2.240 miljoen.
De uiteindelijke realisatie ad € 2.054 miljoen wijkt af omdat in 2020 nog niet
alle aanvragen zijn verwerkt en uitbetaald.
Tot slot moet worden opgemerkt dat in de najaarsnota ten onrechte per
abuis op pagina 24 een budget van € 2.001 miljoen voor de zorgbonus
opgenomen. Het beschikbare budget was abusievelijk verlaagd gesaldeerd
met de verlaging/kasschuif van € 113 miljoen van het budget voor het
Stagefonds.
Tevens is € 10 miljoen ter beschikking gesteld aan de Stichting Zorg na Werk
in Coronazorg. Het gaat hier om een speciaal fonds voor (nabestaanden van)
zorgprofessionals die zelf getroffen zijn door het COVID-19-virus en aan de
gevolgen zijn overleden of schade hebben.
Ten behoeve de Sectorplan Plus € 62,1 miljoen doorgeschoven in de tijd.
Als gevolg van andere prioritering vanwege de coronapandemie zijn
diverse voornemens vertraagd. Hierdoor viel in 2020 een bedrag van
€ 4 miljoen vrij.
3. Informatiebeleid
Subsidies
Informatiebeleid
Zoals reeds eerder toegelicht bij de eerste suppletoire begroting 2020 is er
voor het subsidiebudget van Informatiebeleid budget beschikbaar gesteld
voor Nictiz (€ 3 miljoen) en Z-cert (€ 1 miljoen) naast het reguliere budget
van € 2,6 miljoen. Daarnaast is bij de eerste suppletoire begroting 2020
budget ontvangen voor subsidie voor corona opt-in (€ 5,7 miljoen),
waarvoor bij de tweede suppletoire begroting 2020 € 2,6 miljoen van het
budget in 2020 is doorgeschoven naar 2021.
Overige
Zoals reeds eerder toegelicht is vanuit de aanvullende post budget overge­
heveld naar de VWS-begroting voor het bevorderen van digitaal onder­
steunde zorg voor de jaren 2020 t/m 2023. Voor 2020 is € 0,8 miljoen
overgeheveld naar de VWS-begroting. Deze middelen waren voor de PGOgebruikersregeling. Daarnaast is sprake van diverse overhevelingen
(€ 3,2 miljoen), namelijk voor Pharos (€ 0,2 miljoen), voor het programma
Zorg van Nu (€ 1,2 miljoen) en ZonmW (€1,8 miljoen). Daarnaast
overboeking (€ 2,171 miljoen) voor programma I&z. Een bedrag van
€ 3 miljoen wordt doorgeschoven naar 2021, omdat ook in 2021 uitgaven
voor subsidies worden verwacht en hiervoor nog geen budget beschikbaar
is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

84

Ten behoeve van het RIVM is ruim € 0,1 mln overgemaakt. Tevens is
€ 4 miljoen ingezet voor subsidies binnen VWS mede als gevolg van
vertraging in de uitvoering door de coronacrisis.
Opdrachten
Informatiebeleid
Het opdrachtenbudget van Informatiebeleid bevat € 5,9 miljoen aan kosten
voor het programma Realisatie Digitale Ondersteuning. Deze kosten
bestaan vooral uit de kosten voor het Programma, de ontwikkeling, beheer
en doorontwikkeling van CoronaMelder en daarnaast is het programma in
2020 gestart met de ontwikkeling van GGD Contact.
Zoals reeds toegelicht bij de eerste suppletoire begroting 2020 is er voor
het opdrachtenbudget van Informatiebeleid budget beschikbaar gesteld
voor de programma’s Toegang (€ 6,8 miljoen) en Gegevensuitwisseling
(€ 2,6 miljoen) en budget voor corona-gerelateerde activiteiten
(€ 0,5 miljoen). Het overige betreft het saldo van technische mutaties die
reeds bij eerste en tweede suppletoire begroting 2020 zijn genoemd
(€ 1,5 miljoen).
Overige
In het Regeerakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld voor het
bevorderen van digitaal ondersteunde zorg. Een deel van deze middelen
stonden nog op de Aanvullende Post bij Financiën en zijn nu voor de jaren
2020 t/m 2023 beschikbaar gesteld. Voor 2020 wordt een budget van
€ 2,8 miljoen overgeheveld naar de VWS-begroting. Deze middelen worden
ingezet voor de impuls- en voucherregeling Juiste Zorg op de Juiste Plek.
Daarnaast is sprake van diverse overhevelingen (€ 1,5 miljoen) voor
opdrachten voor Zorg voor innoveren en de e-healthmonitor. Vanuit 2020
wordt € 5 miljoen doorgeschoven naar 2021, omdat ook in 2021 uitgaven
voor opdrachten worden verwacht en hiervoor nog geen budget
beschikbaar was. Er is ruim € 2,4 miljoen overgeboekt naar ZonMW voor
het opleiden van digicoaches bij zorginstellingen voor het vergroten van
digitale vaardigheden, voor advies op maat aan innovatoren en een
voucherregeling voor implementatie- en opschalingscoaching. Tevens is
€ 0,5 miljoen ingezet voor opdrachten binnen VWS.
Bijdrage agentschappen
Informatiebeleid
In de bijdragen aan agentschappen informatiebeleid is een additioneel
bedrag van € 1,7 miljoen opgenomen voor het beheer van CoronaMelder
door het CIBG.
Zoals reeds eerder toegelicht bij de eerste en tweede suppletoire begroting
2020 is er voor de bijdrage aan agentschappen voor Informatiebeleid een
bedrag van € 4 miljoen en later het jaar een aanvullend bedrag van
€ 1,4 miljoen voor UZI middelen opgenomen. Het overige betreft het saldo
van technische mutaties die reeds bij eerste en tweede suppletoire
begroting 2020 zijn genoemd (€ 1,5 miljoen).
4. Inrichting Zorgstelsel
Bijdragen aan ZBO/RWT's.
ZinNL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

85

Verschil is voornamelijk ontstaan door het later toevoegen van KIK-V (Keten­
informatie Kwaliteit Verpleeghuiszorg) voor € 4,8 miljoen.
Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
EZK: ACM
Voor investeringen in kennis en expertise en voor de voorbereiding van
het overhevelen van taken van de NZa naar de Autoriteit Consument en
Markt, te weten de zorgspecifieke fusietoets en het instrument van de
Aanmerkelijke marktmacht, is € 2,5 miljoen overgeheveld.
5. Zorg, welzijn en jeugdzorg op Caribisch Nederland
Subsidies
Zorg en Welzijn
Op het moment dat de begroting werd vastgesteld was het begrotingsin­
strument nog niet ingericht. Op Caribisch Nederland worden een aantal
jeugdorganisaties al jaren gesubsidieerd. Het betreft derhalve geen
wijziging in beleid, maar het voortzetten van beleid op de juiste plek in de
begroting voor € 3,3 miljoen.
Bekostiging
Zorg en Welzijn
In het kader van bestrijding COVID-19 helpen we het Caribisch deel van
het Koninkrijk bij de opbouw van de zorgcapaciteit, waaronder tijdelijke
inzet van ic-personeel, levering van persoonlijke beschermingsmiddelen en
ondersteunen van de organisaties op publieke gezondheid. De totale
omvang van de extra uitgaven is € 69,8 miljoen
Bijdrage aan medeoverheden
Overige
Het Ministerie van VWS verstrekt bijzondere uitkeringen aan de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor onder andere de publieke
gezondheidszorg, geneeskundige hulpverlening bij rampen en crises, het
Caribisch Sport- en Preventieakkoord en het Bestuursakkoord Huiselijk
Geweld en Kindermishandeling, dit is in het totaal voor € 6,1 miljoen.
Ontvangsten
In verband met de overschrijding van de overlooppost is - op basis van de
jaarrekening 2019 van ZonMw ‒ € 11,9 miljoen teruggevorderd.
Daarnaast is € 2,0 miljoen onder andere ontvangen naar aanleiding van
vaststellingen van instellings- en projectsubsidies op basis van de
ingediende verantwoording in 2019.
In de post wanbetalers en onverzekerden hoort € 63.678 miljoen te worden
verantwoord. Voor de onverzekerden is een deel opgenomen onder de post
overige, deze post zou dan ook € 23.023 miljoen moeten zijn. De
ontvangsten vanuit wanbetalers en onverzekerden zijn hoger dan verwacht
bij het opstellen van de begroting 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

86

4.5 Artikel 5 Jeugd
A. Algemene doelstelling
Kinderen in Nederland groeien gezond en veilig op, ontwikkelen hun
talenten en doen mee aan de samenleving.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Ouders/verzorgers zijn primair verantwoordelijk voor de opvoeding en
verzorging van hun kinderen. Als ouders of het ondersteunende sociale
netwerk hun rol niet kunnen vervullen, is er een taak weggelegd voor de
overheid om jeugdigen met hulp op maat naar een zelfstandige toekomst
te leiden. Kinderen die in hun ontwikkeling worden bedreigd, moeten
passende hulp krijgen en indien nodig in bescherming worden genomen.
Met de invoering van de Jeugdwet op 1 januari 2015 zijn gemeenten
bestuurlijk en financieel verantwoordelijk voor de ondersteuning, hulp en
zorg van jeugdigen (jeugdhulp). De Ministers van VWS en J&V zijn systeem­
verantwoordelijk voor het gedecentraliseerde stelsel van jeugdhulp,
waaronder het wettelijk kader (de Jeugdwet).
De Minister is verantwoordelijk voor:
Stimuleren:
– Gezond en veilig opgroeien van jongeren in Nederland.
– Jeugdhulp merkbaar en meetbaar beter maken voor de cliënt en
kwaliteit van de jeugdhulp borgen en waar nodig verbeteren.
– Kindermishandeling eerder en beter in beeld krijgen, stoppen en
duurzaam oplossen.
– Verbetering van de samenhang tussen beleid en uitvoering op de
terreinen van zorg, school en werk.
– Zorgen voor een landelijke kennisinfrastructuur voor beleidsontwik­
keling en -implementatie en zorgvernieuwing.
Financieren:
– Financieren van de gemeenten via het gemeentefonds om hun verant­
woordelijkheid voor jeugdhulp op grond van de Jeugdwet waar te
maken.
– Gemeenten ontvangen een bijdrage voor transformatie vanuit het trans­
formatiefonds in de vorm van een decentralisatie-uitkering uit het
Gemeentefonds.
– Uitvoeren van de Subsidieregeling schippersinternaten en subsidiëren
van vertrouwenswerk en kindertelefoon.
Regisseren:
– Het wettelijk kader (Jeugdwet) bevat regels voor de inrichting van het
systeem onder andere op het gebied van toegang, kwaliteit en beleids­
informatie.
– Bestuurlijk overleg met de relevante actoren in het jeugdstelsel gericht
op het realiseren van de maatschappelijke doelen van het jeugdstelsel.
– De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Inspectie van Justitie
en Veiligheid (J&V) zijn verantwoordelijk voor het uitvoeren van
onafhankelijk toezicht op de aanbieders van jeugdhulp.
– Monitoren en evalueren van de werking van het jeugdstelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

87

C. Beleidsconclusies
De voorgenomen beleidswijzigingen uit de begroting 2020 zijn grotendeels
volgens planning uitgevoerd of in gang gezet. Daarnaast zijn, voornamelijk
als gevolg van de coronacrisis aanvullende beleidswijzigingen uitgevoerd.
Het beleidsverslag gaat inhoudelijk op de belangrijkste conclusies in.
Jeugdhulp merkbaar en meetbaar beter
Met het programma Zorg voor de Jeugd werken Rijk, gemeenten, jeugd­
hulpaanbieders, cliëntenorganisaties en beroepsorganisaties langs zes
actielijnen samen om de jeugdhulp merkbaar en meetbaar beter maken:
betere toegang tot jeugdhulp voor kinderen en gezinnen (waaronder de
effectiviteit van lokale teams), kinderen zo veel mogelijk thuis laten
opgroeien, alle kinderen de kans bieden zich optimaal te ontwikkelen,
kwetsbare jongeren beter op weg helpen zelfstandig te worden, jeugdigen
beter beschermen als hun ontwikkeling gevaar loopt en investeren in
vakmanschap van jeugdprofessionals (Kamerstukken II 2017/18,
34 880, nr. 3). Gemeenten verbeteren de toegang tot jeugdhulp met behulp
van vijf geïnventariseerde basisfuncties voor lokale teams, waaronder de
beschikbaarheid van inhoudelijke expertise in de toegang.
Het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd (OZJ) biedt daarbij onder­
steuning. De overgang naar volwassenheid is voor jongeren versoepeld
door een hogere leeftijdsgrens in pleegzorg en gezinshuizen. De cijfers laten
ook zien dat er minder kinderen dan voorheen worden opgevangen in
gesloten jeugdhulp er is sprake van een daling van 27% (Kamerstukken II
2020/21, 31 839, nr. 751). Jeugdhulpaanbieders bouwen met steun van het
Rijk hun vastgoed om zodat hulp kleinschaliger kan worden ingericht. Ook
passen ze hun werkwijzen aan om jongeren alleen te separeren als het echt
niet anders kan.
Voor de resultaten en lessen van het programma wordt verwezen naar de
voortgangsrapportages van 17 juni (Kamerstukken II 2019/20, 31 839, nr. 730)
en 16 november 2020 (Kamerstukken II 2020/21, 31 839, nr. 751). De
stuurgroep Zorg voor de Jeugd signaleert verschillende positieve ontwik­
kelingen in het verbeteren van de jeugdhulp. Zo verbeteren gemeenten de
toegang tot jeugdhulp met behulp van vijf geïnventariseerde basisfuncties
voor lokale teams, waaronder de beschikbaarheid van inhoudelijke
expertise in de toegang. Het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd (OZJ)
biedt daarbij ondersteuning. Jeugdhulpaanbieders bouwen met steun van
het Rijk hun vastgoed om zodat hulp kleinschaliger kan worden ingericht.
Ook passen ze hun werkwijzen aan om jongeren alleen te separeren als
het echt niet anders kan. De stuurgroep constateert ook dat er nog veel werk
te verrichten is: kinderen, jongeren en ouders ontvangen nog te vaak niet
(tijdig) passende hulp en professionals ervaren nog teveel administratieve
lasten en kunnen niet altijd tijdig de ondersteuning bieden die ze nodig
achten.
In 2020 zijn acht coördinerende gemeenten gestart met de opzet van
regionale expertisecentra voor kinderen en jongeren met meervoudige en
complexe problemen. Hiervoor heeft het kabinet structureel € 26 miljoen
beschikbaar gesteld naar aanleiding van een amendement Klaver c.s.
(Kamerstukken II 20219/20, 35 300 XVI, nr. 7). Samen met expertteams,
professionals en ervaringsdeskundigen wordt binnen elk bovenregionaal
expertisecentrum gekeken waar de zorg voor een jeugdige vastloopt en wat
ervoor nodig is om dat op te lossen. Om regio’s te ondersteunen bij de opzet
van het expertisecentrum is onder leiding van de Landelijk Ambassadeur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

88

Oppakken en Leren van Casuïstiek een netwerk gestart met de projectleiders
van de expertisecentra. Hierin wordt gewerkt aan een kwaliteitsmonitor en
de leer- en kennisfunctie. Daarnaast wordt van elkaar geleerd, bijvoorbeeld
hoe vraag en aanbod in de regio het beste inzichtelijk gemaakt kunnen
worden.
De zorg aan kinderen met complexe problemen staat onder druk en is niet
automatisch geborgd in het decentrale jeugdstelsel. Belangrijke oorzaken:
vrijblijvendheid in de samenwerking van gemeenten zorgt voor instabiliteit,
onvoldoende regie van gemeenten op de ontwikkeling van het zorgland­
schap en diversiteit in de samenwerkingsafspraken van gemeenten zorgen
voor onnodig hoge uitvoeringslasten. Het kabinet gaat daarom de
organisatie van de jeugdhulp verbeteren. De Kamer is hierover bij brief van
20 maart 2020 geïnformeerd (Kamerstukken II 2019/20, 31 839, nr. 723).
Het doel van deze voorstellen is om de beschikbaarheid van weinig
voorkomende specialistische jeugdhulp beter te borgen door regionale
samenwerking van gemeenten bij de inkoop van jeugdhulp en de
governance bij aanbieders te versterken. Hiertoe is in 2020 een wijziging
van de Jeugdwet voorbereid en in consultatie gebracht. Het kabinet wil ook
het toezicht op jeugdhulp versterken. In september 2020 is het Instellings­
besluit Jeugdautoriteit in de Staatscourant geplaatst waarin de Jeugdauto­
riteit als taak krijgt de continuïteit van jeugdhulp,
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering te bevorderen.
Verder is in 2020 met de VNG en de branches gespecialiseerde jeugdhulp
(BGZJ) een ‘convenant continuïteit jeugdhulp’ voorbereid waarmee
invulling is gegeven aan de motie Voordewind c.s. om de Jeugdautoriteit
stevige bevoegdheden te geven vooruitlopend op een wijziging van de
Jeugdwet (Kamerstukken II 2019/20, 31 839, nr. 741).
Bij brieven van 8 oktober (Kamerstukken II 2020/21, 34 477, nr. 73) en
8 december 2020 (Kamerstukken II 2020/21, 25 295, nr. 771) is de Kamer
geïnformeerd over de kabinetsvoorstellen om de gevolgen van de corona­
crisis voor (kwetsbare) jongeren zo goed mogelijk op te vangen. Met een
Jeugdpakket van € 58,5 miljoen heeft het kabinet een gerichte (financiële)
impuls gegeven aan gemeenten om samen met jongeren, lokale organi­
saties en de evenementensector kleinschalige activiteiten (volledig
coronaproof) te programmeren op het gebied van cultuur, sport en andere
zinvolle vrijetijdsbesteding zoals sporttoernooien, museumbezoek,
workshops fotografie, activiteiten rond mentale weerbaarheid, beroepsori­
ëntatie, persoonlijke coaching, offline samenkomen en online samen
gamen. Bij brief van 13 oktober 2020 (Kamerstukken II 2020/21,
25 295, nr. 656) is de Kamer geïnformeerd dat gemeenten met € 170 miljoen
worden gecompenseerd voor de in 2020 gemaakte meerkosten met
betrekking tot de Jeugdwet en Wmo 2015 als gevolg van de coronacrisis in
2020.
Naar aanleiding van een breed onderzoek naar de gemeentelijke uitgaven
voor jeugdhulp heeft het kabinet in het voorjaar van 2019 € 1 miljard extra
uitgetrokken voor de uitvoering van de Jeugdwet voor de jaren 2019, 2020
en 2021 (Kamerstukken II 2018/19, 31 839, nr. 657). In 2020 hebben
gemeenten € 300 miljoen extra ontvangen. Bij Miljoenennota 2021 heeft
het kabinet besloten om ook in 2022 € 300 miljoen extra beschikbaar te
stellen. De Kamer is in december 2020 geïnformeerd over de uitkomsten
van het met gemeenten afgesproken onderzoek of, en zo ja in welke mate,
gemeenten structureel extra middelen nodig hebben bij een doelmatige en
doeltreffende uitvoering van de Jeugdwet (Kamerstukken II 2020/21,
31 839, nr. 760). Het door bureau AEF verrichte onderzoek laat zien dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

89

gemeenten in een paar jaar tijd na de decentralisatie fors meer zijn uit gaan
geven aan jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Rijk en
gemeenten gaan de uitkomsten van het onderzoek begin 2021 wegen. De
aanbevelingen van een speciaal ingestelde stuurgroep ‘maatregelen
financiële beheersbaarheid Jeugdwet’ worden hierbij betrokken.
Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling
In het programma Geweld Hoort Nergens Thuis werken meerdere partijen
samen om huiselijk geweld te bestrijden en kindermishandeling eerder te
signaleren. 1,2 miljoen personen vanaf 16 jaar geven aan in het afgelopen
jaar slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld, waarbij zes procent
aangeeft dat het geweld van structurele aard is. Naar schatting zijn 100.000
kinderen tot 18 jaar jaarlijks slachtoffer van kindermishandeling.
Bij Veilig Thuis zijn in het eerste half jaar van 2020 58.500 adviesvragen
binnengekomen en 64.425 meldingen (Kamerstukken II 2020/21,
28 345, nr. 236). Vergeleken met het eerste half jaar in 2019 is het aantal
adviesvragen licht gestegen, het aantal meldingen bleef gelijk. De
verwachting is dat de lockdown in het voorjaar, het voor professionals
tijdelijk moeilijker heeft gemaakt om hun signalerende rol goed op te
pakken.
Met de voortgangsrapportages van 18 juni (Kamerstukken II 2019/20,
28 345 nr. 234) en 21 december 2020 (Kamerstukken II 2020/21,
28 345, nr. 236) is de Kamer over de uitvoering van het programma geïnfor­
meerd. Met deze rapportages heb ik uw Kamer ook geïnformeerd over de
specifieke acties gericht op de zorgen die er waren over het effect van de
coronamaatregelen op kindermishandeling en huiselijk geweld.
De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling is gericht op
versterking van die aanpak in de regio’s. Alle regio’s hebben een regiovisie
ontwikkeld en werken aan de implementatie van de eigen aanpak. De
28 regio’s worden hierbij ondersteund. Zichtbare resultaten in de regio’s zijn
geboekt op het versterken van de lokale (wijk)teams op het gebied van
huiselijk geweld en kindermishandeling; het inrichten van een MDA++
(multidisciplinaire, systeemgerichte samenwerking over de grenzen van
domeinen voor gezinnen waar structureel geweld speelt) en het versterken
van de samenwerking tussen de partners uit de zorg- en strafrechtketen. In
de regio’s zijn 60 projecten ondersteund om deze ontwikkeling verder te
brengen en op andere verbeteracties, zoals het versterken van een traumaaanpak en het doorvoeren van verbeteringen in de vrouwenopvang.
Volgens het onderzoek naar de effecten van de aanpak van huiselijk geweld
en kindermishandeling ‘Een kwestie van lange adem’ zijn bovengenoemde
resultaten belangrijke onderdelen in de aanpak die nodig zijn om geweld in
gezinnen duurzaam te laten stoppen. De voortgang op deze onderdelen
wordt geboekt. Tegelijkertijd zijn we er nog niet.
In 2020 is de eerste impact-monitor opgeleverd waardoor inzicht ontstaat in
de inspanningen van betrokken partijen en in het uiteindelijke effect als
het gaat om de afname van geweld in de levens van mensen. Het onderzoek
laat zien dat in 29% van de gevolgde gezinnen het structurele geweld
anderhalf jaar na een melding bij Veilig Thuis gestopt is. Dit is een
vooruitgang ten opzichte van onderzoek dat in 2014 is verricht waaruit naar
voren kwam dat in geen van de onderzochte gezinnen het geweld na
anderhalf jaar was gestopt. In 53% van de gezinnen komt na anderhalf jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

90

helaas nog veelvuldig en ernstig geweld voor. Het geweld neemt sterker af
of stopt in die gezinnen, die hulp of ondersteuning hebben ontvangen van
instellingen die gespecialiseerd zijn in de aanpak van huiselijk geweld.
Een pilot is gestart met het ministerie van JenV, waarin een tijdelijke
regeling voor slachtoffers die in de acute fase na seksueel geweld hulp
krijgen via een Centrum Seksueel Geweld de mogelijkheid biedt een
vergoeding van het wettelijk verplicht eigen risico aan te vragen, met als
doel de drempel voor het vragen van hulp te verlagen.
De wet verplichte meldcode is geëvalueerd. Professionals staan positief
tegenover het gebruik van de meldcode. Het gebruik en de werking kan
volgens de evaluatie nog verder geoptimaliseerd worden met verbete­
racties zoals voorlichting voor professionals met de meldcodetour, onder­
steunen van pilots in de regio, project toepassing van de kindcheck en het
ontwikkelde handelingskader voor scholen.
Voor de versterking van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishan­
deling zijn bij voorjaarsnota extra middelen beschikbaar gesteld. Voor Veilig
Thuis is jaarlijks € 38,6 miljoen extra beschikbaar gesteld. Structureel is
€ 1,5 miljoen uitgetrokken voor de kosten die voortkomen uit de stijging van
het aantal slachtoffers dat contact legt met de Centra Seksueel Geweld
(CSG’s). In 2020 en 2021 jaarlijks € 5 miljoen beschikbaar voor gemeenten
voor de uitvoering van de actieagenda Schadelijke praktijken.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 12 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 5 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

120.533

103.759

118.463

110.659

121.864

107.273

14.591

97.631

110.227

117.753

90.989

136.507

107.273

29.234

1. Laagdrempelige ondersteuning bij het
opvoeden en opgroeien

497

241

0

0

0

0

0

2. Noodzakelijke en passende zorg

429

0

0

0

0

0

0

Verplichtingen
Uitgaven

3. Effectief en efficiënt werkend jeugdstelsel

96.705

109.986

117.753

90.989

136.507

107.273

29.234

Subsidies

94.013

105.933

101.922

84.840

78.427

97.359

‒ 18.932

Kennis en informatiebeleid

7.697

8.335

8.560

12.531

12.550

6.825

5.725

Jeugdbeleid

67.913

79.849

75.929

55.372

50.355

72.249

‒ 21.894

Jeugdstelsel

18.403

17.749

17.433

16.937

15.522

18.285

‒ 2.763

0

0

0

0

0

0

0

1.839

2.721

14.535

4.849

11.039

8.366

2.673

Overige
Opdrachten
Kennis en informatiebeleid

627

1.590

1.157

1.382

1.295

1.652

‒ 357

1.212

1.131

13.378

3.467

9.744

6.714

3.030

0

0

0

0

0

0

0

Bijdragen aan agentschappen

853

1.332

1.296

1.300

1.577

1.331

246

Overige

Jeugdbeleid
Overige

853

1.332

1.296

1.300

1.577

1.331

246

Bijdragen aan medeoverheden

0

0

0

0

45.464

0

45.464

Overige

0

0

0

0

45.464

0

45.464

Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken

0

0

0

0

0

217

‒ 217

Overige

0

0

0

0

0

217

‒ 217

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

91

Realisatie1

Vastgestelde
begroting2

Verschil
2020

2016

2017

2018

2019

2020

2020

Ontvangsten

42.192

10.399

7.190

4.650

7.746

26.085

‒ 18.339

Overige

42.192

10.399

7.190

4.650

7.746

26.085

‒ 18.339

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

E. Toelichting op de instrumenten
3. Effectief en efficiënt werkend jeugdstelsel
Uitgaven
Subsidies
Kennis en informatiebeleid
Betreft de structurele ophoging van de instellingssubsidie aan het
Nederlandse Jeugdinstituut (NJI) € 4,3 miljoen zoals opgenomen in de
eerste suppletoire begroting 2020. De overige mutaties betreffen diverse
reguliere en technische mutaties voor kennis en informatiebeleid voor
€ 1,4 miljoen.
Jeugdbeleid
De voornaamste oorzaak van het verschil tussen de begrote middelen en
de realisatie is te vinden in de overboeking van de middelen naar het
hoofdbudget bijdragen aan medeoverheden, voor specifieke uitkeringen
(m.b.t. expertisecentra jeugdhulp en projectenpool van het programma
Geweld hoort nergens thuis) aan gemeenten ad. € 12 mln. Dit is reeds nader
toegelicht in de 2e suppletoire begroting. Daarnaast is € 4,3 mln. met de 1e
suppletoire begroting overgeboekt naar het hoofdbudget subsidie kennis
en beleidsinformatie (zie toelichting aldaar). De overige mutaties voor dit
hoofdbudget betreffen diverse posten in het kader van (inter)departe­
mentale samenwerkingen op het terrein van jeugdhulp en onderwijs (ad.
2,1 mln.), jeugdhulp en veiligheid (ad. € 0,6 mln.), jeugdhulp en decentraal
onderzoek (ad. €1,3 mln.), overboeking uitvoeringskosten personeel en
inhuur externen programma Geweld hoort nergens thuis (ad. € 0,6 mln.),
overboeking uitvoeringskosten subsidies (ad. € 0,1 mln.), overboeking
programma PGB (ad. € 0,1 mln.) en overige verscheidene interne mutaties
(ad. 0,8 mln), met een totale omvang van €5,6 mln euro.
Jeugdstelsel
Voor de opvang en verzorging van minderjarige kinderen van binnen­
schippers, kermisexploitanten en circusartiesten hebben internaten
subsidie aangevraagd en ontvangen (€ 15,5 miljoen). Door de daling van
het kindertal is dit lager dan begroot (€ 18,3 miljoen).
Opdrachten
Jeugdbeleid
De voornaamste oorzaak van de mutatie is reeds toegelicht in de tweede
suppletoire begroting 2020 en betreft diverse technische en reguliere
mutaties in het kader van (inter)departementale samenwerkingen op het
gebied van jeugdbeleid samen voor € 3,0 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

92

Voor de hulpverlening aan minderjarigen die met hun ouder(s) terugkeren
uit jihadistisch strijdgebied was in 2020 € 2,2 miljoen gereserveerd, ook voor
2021 en 2022 zijn middelen beschikbaar. Ouders worden na terugkeer
gedetineerd. De minderjarigen worden geplaatst in een pleeggezin. Indien
nodig worden zij maximaal drie maanden ter observatie geplaatst in een
jeugdhulpaccommodatie, gericht op een advies voor jeugdhulp en een
definitieve plaatsing in een pleeggezin of jeugdhulpinstelling. Hiervoor is in
2021 de marktconsultatie gestart.
Bijdragen aan mede overheden
De bijdragen aan mede overheden betreffen, zoals nader toegelicht in de
tweede suppletoire begroting 2020, de overboekingen van de middelen
voor specifieke uitkeringen aan gemeenten voor in het totaal € 45,5 miljoen.
Ontvangsten
In de tweede suppletoire begroting 2020 is de mutatie m.b.t. de bijstelling
van de transitie autoriteit Jeugd subsidieontvangsten reeds toegelicht voor
een verschil van € 18,3 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

93

4.6 Artikel 6 Sport en bewegen
A. Algemene doelstelling
Een sportieve samenleving waarbij plezier in sport en bewegen belangrijk
is, waarin voor iedereen passende en veilige sport- en
beweegmogelijkheden aanwezig zijn en topsport mensen inspireert en
samenbrengt.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De minister is verantwoordelijk voor het landelijke sportbeleid. Aan dit
sportbeleid ligt vooral de maatschappelijke betekenis van sport ten
grondslag. Sport en bewegen dragen in belangrijke mate bij aan een betere
gezondheid, aan het verbeteren van leefbaarheid en veiligheid, sociale
samenhang en integratie, aan het verbeteren van schoolprestaties en het
verminderen van schooluitval. Daarnaast erkent de minister de intrinsieke
waarde van sport en het belang van sportevenementen. Vanuit die verant­
woordelijkheid vervult de minister de volgende rollen:
Stimuleren:
– Het bevorderen van de samenwerking tussen partijen zoals gemeenten,
bedrijfsleven, maatschappelijke (sport)organisaties, zodat op lokaal
niveau een passende en veilige sport- en beweeginfrastructuur en
cultuur tot stand komt en blijft.
– Het bevorderen van innovatie, kennisontwikkeling en kennisdeling.
Financieren:
– Het ontwikkelen en (mede)financieren van programma’s die er aan
bijdragen dat er voor iedereen passende en veilige sport- en beweegin­
frastructuur en cultuur in de buurt aanwezig zijn.
– Het versterken van de maatschappelijke impact van sport en bewegen
via het organiseren van internationaal aansprekende sportevene­
menten.
– Het faciliteren en mede financieren van de ambitie om te behoren tot
de beste tien sportlanden ter wereld. Het scheppen van randvoor­
waarden voor talenten en topsporters in Nederland, waardoor zij op
een professionele en verantwoorde wijze kunnen uitblinken in sport, ook
tijdens topsportevenementen in eigen land.
– Het (mede) financieren van innovatie, kennisontwikkeling en kennis­
deling.
Regisseren:
– Het bijeenbrengen van gemeenten, bedrijfsleven, maatschappelijke
organisaties en provincies binnen het Sportakkoord om tot een
gezamenlijke beleidsagenda te komen.
C. Beleidsconclusies
De voorgenomen beleidswijzigingen uit de begroting 2020 zijn grotendeels
volgens planning uitgevoerd of in gang gezet. Daarnaast zijn, voornamelijk
als gevolg van de coronacrisis en de noodzakelijke steunmaatregelen voor
sportverenigingen, aanvullende beleidswijzigingen uitgevoerd. Het beleids­
verslag gaat inhoudelijk op de belangrijkste conclusies in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

94

Nationaal Sportakkoord ‘Sport verenigt Nederland’
In 2018 is het Nationaal Sportakkoord gesloten. Hierin slaan de sport,
gemeenten, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties de handen
ineen om de kracht van sport de komende jaren nog beter te benutten en
Nederland door sport en bewegen samen te brengen.
Inmiddels werken 341 gemeenten met een lokaal sportakkoord, dat onder
begeleiding van een sportformateur is opgesteld. Hierin zijn de gemeente,
de sportverenigingen en commerciële aanbieders vertegenwoordigd, maar
worden ook andere sectoren bij de sport betrokken om gezamenlijk meer
mensen plezier te laten beleven aan sport en bewegen. Van 2020 tot en met
2022 kunnen deelnemende gemeenten via een specifieke uitkering uitvoe­
ringsbudget voor deze akkoorden aanvragen. Ten opzichte van vorig jaar
zijn er 281 nieuwe akkoorden gesloten en heeft het Nationaal Sportakkoord
in vrijwel alle gemeenten een lokale doorvertaling gekregen. Bovendien
werken ook diverse regio’s en provincies met een eigen sportakkoord.
Daarmee is het Sportakkoord succesvoller dan verwacht.
De invoering van het zesde deelakkoord ‘Topsport die inspireert’ is
uitgesteld omdat de Olympische Spelen in Tokyo ook zijn uitgesteld.
Hierdoor loopt de huidig Olympische cyclus door. Er is voor gekozen om
de bijbehorende topsportprogramma’s zoveel mogelijk intact te houden en
te blijven financieren, zodat de sporters in 2021 deel kunnen nemen aan
de Spelen.
Steunpakket sportverenigingen COVID-19
Net als vele andere sectoren, is ook de sport hard geraakt door de
maatregelen om het coronavirus tegen te gaan. Op amateursportvereni­
gingen is een zwaar beroep gedaan om zoveel mogelijk mensen in
beweging te houden. Voor deze verenigingen, die in tegenstelling tot andere
partijen niet goed uit de voeten kunnen met het rijksbrede COVID-19steunpakket, heeft het kabinet in 2020 een steunpakket ter beschikking
gesteld als tegemoetkoming voor de financiële schade in de periode van
maart tot en met mei, en juni tot en met augustus. Hiervoor zijn twee steun­
regelingen opgesteld: de Tegemoetkomingsregeling amateursportorgani­
saties (TASO) bedoeld voor sportverenigingen met een accommodatie in
(gedeeltelijk) eigendom, en de Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccom­
modaties (TVS) bedoeld voor verhuurders van sportaccommodaties die
de huur aan sportverenigingen wilden kwijtschelden.
De sportsector heeft in 2020 van beide regelingen goed gebruik gemaakt.
Hierdoor hebben bijna 4.000 amateursportorganisaties een tegemoet­
koming tussen de € 1.500 en € 12.000 ontvangen uit de TASO, en is met
ondersteuning uit de TVS de huur aan meer dan 19.000 organisaties kwijt­
gescholden.
Voor de schade die sportverenigingen lijden in de periode oktober tot en
met december 2020, heeft het kabinet een nieuw sport specifiek steunpakket
beschikbaar gesteld dat in 2021 wordt opengesteld.
Naast de steunregelingen is het borgstellingskapitaal van de Stichting
Waarborgfonds Sport (SWS) verhoogd. Hiermee wordt mogelijk gemaakt
dat sportclubs een kortlopend krediet tegen lage rentes kunnen afsluiten
met een borgstelling van SWS, als zij vanwege de coronacrisis extra
financiële middelen nodig hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

95

Verruiming btw-vrijstelling sport
Via de begroting van het ministerie van VWS wordt de sportsector gecom­
penseerd voor de gevolgen van de verruiming van de btw-sportvrijstelling.
Hiervoor zijn in 2019 de SPUK Stimulering Sport (voor gemeenten) en de
subsidieregeling Bouw en Onderhoud Sportaccommodaties (BOSA, voor
verenigingen, stichtingen en andere niet-winstbeogende investeerders in
sportaccommodaties) opengesteld.
In 2020 hebben gemeenten, net als in 2019, 80% van hun aanvraag
bevoorschot gekregen. Tegelijkertijd zijn de realisatiecijfers van gemeenten
over 2019 aangeleverd. Hieruit blijkt dat de meeste gemeenten minder
uitgaven hebben gedaan dan zij vooraf hadden voorzien, zodat het
beschikbare subsidiebudget voldoende is om achteraf alle gemeenten tot
100% te compenseren voor het btw-nadeel dat zij hebben geleden. Dit wordt
in 2021 afgewikkeld.
De BOSA-regeling is in 2020 ondervraagd, mede als gevolg van de corona­
crisis.
Aanpak racisme en discriminatie
Op 8 februari 2020 is het actieplan: 'Ons voetbal is van iedereen. Samen
zetten we racisme en discriminatie buitenspel’ (OVIVI) gelanceerd door
VWS, JenV, SZW en de KNVB. Ondanks beperkende coronamaatregelen is
een voortvarende start gemaakt met de voorgenomen werkzaamheden en
acties. Een groot aantal aanpassingen om racistische en andere discrimi­
natoire uitlatingen te voorkomen, op te sporen en er tegen op te treden is
reeds uitgevoerd. Ook zijn belangrijke (voorbereidende) werkzaamheden
uitgevoerd voor onder meer de ontwikkeling van aanvullende en nieuwe
technologieën en scholingsactiviteiten, die ook deels (online) doorgang
vonden. Of vanwege de coronamaatregelen de komende jaren een
inhaalslag gemaakt kan worden of dat einddoelen zullen moeten worden
bijgesteld is nu nog niet duidelijk, maar de partners werken gezamenlijk
verder aan de aanpak van racisme en discriminatie in het voetbal.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 13 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 6 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

58.866

83.088

90.689

364.819

439.953

343.374

96.579

Uitgaven

65.225

80.357

86.241

324.146

433.872

373.966

59.906

1. Passend sport- en beweegaanbod

17.387

19.010

16.238

2.114

1.457

976

481

Bekostiging

3.013

3.000

2.500

0

0

0

0

Overige

3.013

3.000

2.500

0

0

0

0

Subsidies

14.093

15.111

13.349

1.955

1.457

976

481

Passend sport- en beweegaanbod

14.093

15.111

13.349

1.955

1.457

976

481

Opdrachten

281

899

389

159

0

0

0

Overige

281

899

389

159

0

0

0

2. Uitblinken in sport

39.888

54.243

60.061

3.663

1.252

1.284

‒ 32

Subsidies

27.774

41.775

48.186

3.663

1.252

1.284

‒ 32

Uitblinken in sport

27.774

41.775

48.186

3.663

1.252

1.284

‒ 32

Inkomensoverdrachten

11.867

12.243

11.620

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

96

Realisatie1

Vastgestelde
begroting2

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

11.867

12.243

11.620

0

0

0

0

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

247

225

255

0

0

0

0

Dopingbestrijding

247

225

255

0

0

0

0

3. Borgen van innovatie, kennisontwikkeling en
kennisdeling

7.950

7.104

6.811

129

0

0

0

Subsidies

7.890

6.923

6.587

0

0

0

0

Uitblinken in sport

7.890

6.923

6.587

0

0

0

0

Opdrachten

7

128

169

129

0

0

0

Overige

7

128

169

129

0

0

0

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

53

53

0

0

0

0

0

Overige

53

53

0

0

0

0

0

Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken

0

0

55

0

0

0

0

Overige

0

0

55

0

0

0

0

4. Sport verenigt Nederland

0

0

3.131

318.240

431.163

371.706

59.457

Subsidies

0

0

3.131

113.985

185.631

162.909

22.722

Sportakkoord

0

0

3.131

61.918

119.669

68.307

51.362

Duurzame en toegankelijke sportaccommodaties

0

0

0

43.436

56.755

86.871

‒ 30.116

Kennis en innovatie

0

0

0

8.631

9.207

7.731

1.476

Inkomensoverdrachten

0

0

0

13.212

13.762

13.340

422

Financiële voorziening topsporters

0

0

0

13.212

13.762

13.340

422

Opdrachten

0

0

0

3.119

1.304

4.143

‒ 2.839

Sportakkoord

0

0

0

2.891

1.046

3.927

‒ 2.881

Kennis en innovatie

0

0

0

167

145

216

‒ 71

Overige

0

0

0

61

113

0

113

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

0

0

0

2.568

2.645

2.472

173

Dopingautoriteit

0

0

0

2.568

2.645

2.472

173

Bijdragen aan medeoverheden

0

0

0

184.943

227.479

177.924

49.555

Duurzame en toegankelijke sportaccommodaties

0

0

0

184.943

188.529

177.924

10.605

Sportakkoord

0

0

0

0

38.950

0

38.950

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

0

0

0

356

283

230

53

Dopingbestrijding

0

0

0

356

283

230

53

Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken

0

0

0

57

59

10.688

‒ 10.629

Sportakkoord

0

0

0

57

59

10.688

‒ 10.629

Ontvangsten

312

645

726

657

20.001

740

19.261

Overige

312

645

726

657

20.001

740

19.261

Stipendiumregeling

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

E. Toelichting op de instrumenten
4. Sport verenigt Nederland
Bijna de helft (49%) van de Nederlandse bevolking (4 jaar en ouder) voldoet
aan de beweegrichtlijnen om zowel (matig) intensieve inspanning als spieren botversterkende activiteiten te verrichten. Met name op het gebied van
matig tot zwaar intensieve inspanningen wordt maar door een beperkt deel
(54%) van de bevolking aan de normen voldaan. Voor spier- en botverster­
kende activiteiten is dit een stuk meer (83%). Dit percentage laat over de tijd
een licht stijgende trend zien voor zowel het voldoen aan de matig tot zwaar
intensieve activiteiten.
Bron: www.sportenbewegenincijfers.nl/kernindicatoren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

97

Daarnaast beogen we met topsport om structureel tot de 10 beste landen te
behoren. De internationale medaillespiegel is één van de kernindicatoren
voor het landelijk monitoren van sport en bewegen. Deze kernindicator sluit
aan bij de top-10 ambitie van Nederland. Met de top-10 ambitie wordt
gestreefd om structureel tot de tien beste topsportlanden ter wereld te
behoren. Deze cijfers worden gepresenteerd voor Olympische- en Paralym­
pische sporten. Op 1 januari 2020 stond Nederland zowel bij de Olympische
als Paralympische medaillespiegel op plek 7.
Bron: www.sportenbewegenincijfers.nl/kernindicatoren
Uitgaven
Subsidies
Sportakkoord
Vanuit de verschillende deelthema’s van het Sportakkoord is in 2020 via
subsidies ingezet op: Inclusief sporten, Vaardig in bewegen, Vitale sport­
aanbieders, Topsportevenementen, het Topsportprogramma en een
Positieve sportcultuur. Het betreft hoofdzakelijk een voortzetting van
bestaande activiteiten, aangevuld met nieuwe activiteiten zoals het plan
aanpak racisme en discriminatie. In totaal is een bedrag van € 68 miljoen
uitgegeven en is € 0,9 miljoen niet tot besteding gekomen.
Tegemoetkoming COVID-19
In 2020 is het borgstellingskapitaal van de Stichting Waarborgfonds Sport
(SWS) verhoogd met € 10,3 miljoen. Hiermee is het mogelijk gemaakt dat
sportclubs een kortlopend krediet tegen lage rentes kunnen afsluiten met
een borgstelling van SWS, als zij vanwege de coronacrisis extra financiële
middelen nodig hebben.
Voor sportverenigingen met een accommodatie in (gedeeltelijk) eigendom
is de Tegemoetkomingsregeling amateursportorganisaties (TASO)
opgesteld. Van de beschikbare € 45 miljoen is na beoordeling een bedrag
van € 21,9 miljoen aan 3.855 sportverenigingen toegekend en is
€ 0,6 miljoen aan uitvoeringskosten via een budgetmutatie overgeboekt.
Daarnaast is een bedrag van € 20,3 miljoen doorgeschoven naar 2021 voor
de schade die gemeenten in de periode oktober tot en met december 2020
geleden hebben. Het kabinet heeft daartoe een nieuw sportspecifiek
steunpakket ter waarde van € 60 miljoen beschikbaar gesteld dat in 2021
wordt opengesteld. Ook is € 1,8 miljoen als ruimte binnen de VWS begroting
ingezet. Een bedrag van € 0,4 miljoen is niet tot besteding gekomen.
Particulier verhuurders van sportaccommodaties en sportorganisaties die
de huur aan sportverenigingen wilden kwijtschelden, konden een beroep
doen op de Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccommodaties (TVS). Van
de beschikbare € 23,2 miljoen is na beoordeling een bedrag van
€ 19,5 miljoen toegekend. Hiermee is de huur aan duizenden organisaties
kwijtgescholden. Een bedrag van € 3,7 miljoen is niet tot besteding
gekomen. De mutaties zijn reeds toegelicht bij de eerste en tweede
suppletoire begrotingen en vierde incidentele begroting.
Duurzame en toegankelijke sportaccommodaties
Met de subsidieregeling stimulering bouw en onderhoud sportaccommo­
daties is in 2020 € 56,8 miljoen besteed voor de bouw of het onderhoud van
sportaccommodaties en voor de aanschaf of het onderhoud van sportma­
terialen. Daarnaast heeft een aantal budgettaire mutaties plaatsgevonden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

98

(€ 13 miljoen), waarvan de belangrijkste bij de eerste en tweede suppletoire
begroting 2020 zijn toegelicht. De onderbesteding van
€ 17,1 miljoen is ontstaan enerzijds doordat een flink deel van de aanvragen
uit de laatste periode van 2020 pas in 2021 tot een betalingsverplichting
leidt, anderzijds doordat er in 2020 door de coronapandemie minder
aanvragen zijn ontvangen dan geraamd.
Opdrachten
Sportakkoord
Vanuit de verschillende deelthema’s van het Sportakkoord is in 2020 via
opdrachten ingezet op: Duurzame en toegankelijke accommodaties,
Inclusief sporten, Vaardig in bewegen, Vitale sportaanbieders en een
Positieve sportcultuur. In totaal is aan diverse opdrachten via betalingen
€ 1,0 miljoen en budgetmutaties € 1,7 miljoen uitgegeven. Een bedrag van
€ 1,2 miljoen is niet tot besteding gekomen.
Bijdragen aan medeoverheden
Duurzame en toegankelijke sportaccommodaties
In 2020 is via de ‘specifieke uitkering stimulering sport’ € 188,5 miljoen
ingezet voor de ontwikkeling en instandhouding van sportaccommodaties
en de aanschaf van sportmaterialen door gemeenten. Hiertoe is bovenop
de oorspronkelijke raming via budgettaire bijstelling en budgettair neutrale
mutaties binnen artikel 6 in totaal € 10,3 miljoen extra middelen beschikbaar
gesteld. Dit is toegelicht in de eerste en tweede suppletoire begroting 2020.
De meeruitgaven van € 0,3 miljoen zijn budgettair gedekt met de minder­
uitgaven 'sportakkoord'.
Sportakkoord
In 2020 is € 12,3 miljoen uitgegeven aan gemeenten voor het tot stand
komen en uitvoeren van lokale en/of regionale sportakkoorden. Deze sport­
akkoorden zijn het aangewezen instrument om de ambities uit het Nationaal
Sportakkoord vorm te geven. Zo hebben inmiddels 341 gemeenten een
lokaal/regionaal akkoord gesloten. Voor de totstandkoming van lokale/
regionale sportakkoorden is budget beschikbaar gesteld voor procesbege­
leiders, de zogenoemde «sportformateur» (€ 15.000,– per gemeente die zich
aangemeld heeft). Daarnaast is door gemeenten aanspraak gemaakt op
uitvoeringsbudget (afhankelijk van het inwoneraantal op 1 januari 2019),
welke vrij kan worden besteed aan een of meer thema’s van het sportak­
koord. Daarnaast is € 0,3 miljoen niet tot besteding gekomen. Deze onder­
besteding is als dekking ingezet van de
meerkosten 'specifieke uitkering stimulering sport'.
Tegemoetkoming COVID-19
Gemeentelijke verhuurders van sportaccommodaties die de huur aan sport­
verenigingen wilden kwijtschelden, konden een beroep doen op de
Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccommodaties (TVS) met een budget
van € 66,8 miljoen. In 2020 is door gemeenten een bedrag van € 26,6 miljoen
aangevraagd en toegekend. Hierdoor is de huur aan duizenden organisaties
kwijtgescholden. Daarnaast is een bedrag van € 39,7 miljoen doorge­
schoven naar 2021 voor de schade die gemeenten in de periode oktober tot
en met december 2020 geleden hebben. Het kabinet heeft daartoe een
nieuw sportspecifiek steunpakket ter waarde van € 60 miljoen beschikbaar
gesteld dat in 2021 wordt opengesteld. Ook is een bedrag van € 0,2 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

99

aan uitvoeringskosten overgeboekt en is € 0,3 miljoen niet tot besteding
gekomen. De betreffende mutaties zijn reeds toegelicht bij de eerste en
tweede suppletoire begroting 2020 en ISB4.
Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
Sportakkoord
In 2020 is binnen artikel 6 budgettair neutraal € 10,6 miljoen overgeheveld
van het instrument bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken naar
het instrument bijdragen aan medeoverheden om de uitgaven met
betrekking tot het sportakkoord vanaf het juiste instrument te verant­
woorden. Deze mutatie is reeds toegelicht in de eerste suppletoire begroting
2020.
Ontvangsten
In 2020 heeft naast een aantal vaststellingen op reguliere subsidiedossiers
ook op de regelingen BOSA en SPUK 2019 de vaststelling plaatsgevonden.
Dit heeft geleid tot een meer dan verwacht aantal en hoger terug te vorderen
bedrag dan eerder geraamd. In totaal is een bedrag van € 19,3 miljoen meer
ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

100

4.7 Artikel 7 Oorlogsgetroffenen en Herinnering Wereldoorlog II
A. Algemene doelstelling
De zorg voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen uit de Tweede
Wereldoorlog (WO II) is geborgd en mensen beseffen, mede op basis van
de gebeurtenissen uit WO II, wat het betekent om in vrijheid te kunnen leven.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Continuïteit, kwaliteit, effectiviteit en toekomstgerichtheid van specifieke
zorg en het stelsel van pensioenen en uitkeringen voor verzetsdeelnemers
en oorlogsgetroffenen WOII moeten worden geborgd, ook bij een steeds
kleinere doelgroep. Het is belangrijk om de herinnering aan WO II levend te
houden en te borgen dat blijvend betekenis kan worden gegeven aan het
verhaal van ‘de oorlog’. Ook dit is onderdeel van de leidende begrippen
‘ereschuld’ en ‘bijzondere solidariteit’ ten aanzien van de deelnemers aan
voormalig verzet en de oorlogsgetroffenen. Het belang van het levend
houden van de herinnering geldt niet alleen voor (nabestaanden van)
mensen die deze oorlog hebben meegemaakt, maar juist ook voor nieuwe
generaties. Generaties van nu en later moeten - ook als de eerste generatie
is weggevallen - betekenis kunnen geven aan alle facetten van deze geschie­
denis. Dat geldt zowel voor de oorlog zoals deze zich in Nederland en Europa
heeft afgespeeld als voor de oorlog (en de Bersiap-periode ‒ 1945–1949) in
voormalig Nederlands-Indië. De betekenis van het levend houden van de
herinnering aan WO II is gerelateerd aan hedendaagse vraagstukken van
grondrechten, democratie, (internationale) rechtsorde, sociale samenhang
en vrijheid. De invulling hiervan vindt plaats langs vier domeinen: kennis,
museale functie, educatie en informatie alsmede herdenken en vieren.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Stimuleren:
– De herinnering aan WO II blijvend betekenis laten houden.
Financieren:
– Subsidiëring van begeleidende instellingen voor maatschappelijk werk
en sociale dienstverlening aan erkende deelnemers aan het voormalig
verzet en oorlogsgetroffenen.
– Subsidiëring van instellingen die de herinnering aan de WO II levend
houden.
Regisseren:
– Het in stand houden en ondersteunen van een infrastructuur die het
mogelijk maakt de zorg- en dienstverlening aan verzetsdeelnemers en
oorlogsgetroffenen WO II te garanderen en de herinnering aan WO II
blijvend betekenis te laten houden.
– Het actueel houden van de wet – en regelgeving voor verzetsdeelnemers
en oorlogsgetroffenen WO II.
(Doen) uitvoeren:
– Opdrachtgever van en toezichthouder op de zelfstandige bestuursor­
ganen Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR) en Sociale Verzekeringsbank,
afdeling Verzetsdeelnemers en Oorlogsgetroffenen (SVB-V&O), voor
toepassing en uitvoering van de wetten en regelingen voor verzetsdeel­
nemers en oorlogsgetroffenen WO II.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

101

–

Opdrachtgever van en toezichthouder op het Nationaal Comité 4 en
5 mei (NC) voor het invullen van herdenken en vieren.

C. Beleidsconclusies
75 jaar vrijheid
Het was in 2020 75 jaar geleden dat voor Nederland een einde kwam aan
de Tweede Wereldoorlog. Een groot deel van de feestelijkheden konden
door COVID-19 helaas niet doorgaan. Ook de jaarlijkse herdenking op de
Dam moest in aangepaste vorm doorgaan, maar de lege Dam maakte deze
herdenking misschien nog wel indrukwekkender.
Meer en meer mensen die ooggetuige waren van de oorlog ontvallen ons.
Daarom is het van groot belang om de herinnering actief in leven te houden.
Om die reden is het afgelopen jaar geïnvesteerd in een solide basis
waardoor we ook de komende jaren de gebeurtenissen van de Tweede
Wereldoorlog op indringende wijze kunnen blijven vertellen. Het gaat
daarbij om extra investeringen in onder andere educatie, vernieuwende
presentaties, modernisering oorlogsmusea, wetenschappelijk onderzoek,
digitalisering en digitale presentatie. Zo heeft de investering van
€ 15 miljoen die hiervoor beschikbaar was, via het Mondriaanfonds, tot
ondersteuning van 120 projecten geleid. Verder zijn samen met het fonds
vanwege de coronamaatregelen extra middelen beschikbaar gesteld aan
de oorlogsmusea en herinneringscentra, zodat zij hun belangrijke werk in
deze moeilijke tijden konden voortzetten. Ten slotte zijn middelen
beschikbaar gekomen voor extra activiteiten in het kader van de (educatie
over de) geschiedenis van voormalig Nederlands-Indië en het Indische
erfgoed in Nederland.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 14 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 7 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

37.117

528.658

252.001

252.093

229.165

254.599

‒ 25.434

Uitgaven

307.375

280.834

266.660

257.533

246.889

254.599

‒ 7.710

1. De zorg- en dienstverlening aan
verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen WOII en
de herinnering aan WO II

16.706

19.861

20.794

25.578

28.804

28.392

412

Subsidies

16.029

19.381

20.441

24.086

27.480

27.546

‒ 66

Nationaal Comité

1.079

765

650

1.429

6.357

5.824

533

Nationale herinneringscentra

1.900

1.990

4.204

3.371

3.836

3.522

314

Collectieve Erkenning Indisch Nederland

4.706

5.816

6.236

6.489

2.417

2.109

308
‒ 480

Zorg- en dienstverlening

915

808

978

1.855

5.635

6.115

Overige

7.429

10.002

8.373

10.942

9.235

9.976

‒ 741

0

37

0

500

0

400

‒ 400

Bekostiging
Overige

0

37

0

500

0

400

‒ 400

Opdrachten

119

443

353

992

189

421

‒ 232

Overige

119

443

353

992

189

421

‒ 232

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

558

0

0

0

0

0

0

Overige

558

0

0

0

0

0

0

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

0

0

0

0

1.135

0

1.135

Overige

0

0

0

0

1.135

0

1.135

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

102

Realisatie1

Vastgestelde
begroting2

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken

0

0

0

0

0

25

‒ 25

Overige

0

0

0

0

0

25

‒ 25

2. Pensioenen en uitkeringen voor
verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen WO II

290.669

260.973

245.866

231.955

218.085

226.207

‒ 8.122

Inkomensoverdrachten

277.170

247.865

234.360

221.147

208.455

215.815

‒ 7.360

Wetten en regelingen verzetsdeelnemers en
oorlogsgetroffenen

277.170

247.865

234.360

221.147

208.455

215.815

‒ 7.360

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

13.499

13.108

11.506

10.808

9.630

10.392

‒ 762

SVB

13.462

12.854

11.478

10.808

8.250

8.650

‒ 400

PUR

0

236

0

0

1.380

1.230

150

Overige

37

18

28

0

0

512

‒ 512

Ontvangsten

4.820

821

4.209

4.643

3.483

2.901

582

Overige

4.820

821

4.209

4.643

3.483

2.901

582

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
1. De zorg- en dienstverlening aan verzetsdeelnemers en
oorlogsgetroffenen WOII en de herinnering aan WO II
Het was in 2020 75 jaar geleden dat voor Nederland een einde kwam aan
de Tweede Wereldoorlog. Een groot deel van de feestelijkheden konden
door COVID-19 helaas niet doorgaan, de subsidies hiervoor zijn in aanloop
van de feestelijkheden al wel verstrekt.
2. Pensioenen en uitkeringen voor verzetsdeelnemers en
oorlogsgetroffenen WO II
Inkomensoverdrachten
Wetten en regelingen verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen
De wetten en regelingen voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen
worden alleen nog bijgesteld als wijzigingen in aanpalende wetten dat
noodzakelijk maken. Zoals, bijvoorbeeld op het terrein van zorg en sociale
zekerheid. In het kader van de wetten voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen uit WO II (Wuv, Wubo, Wiv en Wbp) worden onder andere
tegemoetkomingen (inkomensafhankelijk) en vergoedingen (inkomensten
afhankelijk) voor bijzondere voorzieningen toegekend als onderdeel van
de totale uitkering. Het betreft met name uitgaven voor medische voorzieningen, huishoudelijke hulp, deelname maatschappelijk verkeer en overige
voorzieningen zoals vervoer.
Voor 2020 is een bedrag van € 208,5 miljoen verstrekt in de vorm van
pensioenen en uitkeringen, waarvan het merendeel (€ 123,6 miljoen) voor
de Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers (Wuv)1940–1945. De overige
€ 84,9 miljoen is verstrekt op grond vande Wet uitkeringen burgeroorlogsslachtoffers 1940–1945 (Wubo), de Wet buitengewoon pensioen 1940–1945
(Wbp) en de Algemene Ongevallenregeling (AOR) (zie onderstaande
graﬁek).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

103

Als gevolg van een sterkere daling van het aantal personen dat gebruik
maakt van de regelingen voor voormalig verzetsdeelnemers en oorlogsge­
troffenen is in de eerste suppletoire wet het budget met € 8 miljoen naar
beneden gesteld. VWS heeft het bedrag bestemd voor deze uitkeringen hier
zo nauwkeurig mogelijk op aangepast.
Kengetal: Uitkeringen aan Oorlogsgetroffenen WO II (bedragen x
€1.000.000)
150

122,7

118,0
109,7
101,5

100

55,0

52,0

50

47,8

43,7

93,8

39,5

86,4

35,6

79,3

31,8

21,7

19,7

8,2

8,1

16,9
7,7

14,2
7,4

12,0
7,0

10,0
6,5

8,4
6,2

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

0

Wuv

Wubo

Wbp

AOR

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

104

Bijdragen aan ZBO's/RWT's
Prestatie-indicator: percentage eerste aanvragen dat door de PUR en de
SVB binnen de (verlengde) wettelijke termijn is afgehandeld.
100

99%
97%

97,5

97%

96%

96%

96%

95

92,5

90

90%

90%

90%

90%

90%

90%

2015

2016

2017

2018

2019

2020

87,5

Percentage eerste aanvragen dat binnen de (verlengde) wettelijke termijn is afgehandeld
Streefwaarde afhandeling eerste aanvragen binnen de (verlengde) wettelijke termijn

De realisatie van de gestelde behandeltermijnen is voor de eerste
aanvragen is in 2020 96%, ruim boven de norm. Het aantal nieuwe «eerste»
aanvragen in vanaf 2015 (inclusief AOR) 900, in 2016 833, in 2017 671 in 2018
483, in 2019 410 en in 2020 306 per jaar.
De realisatie van het percentage eerste aanvragen dat binnen de (verlengde)
wettelijke termijn is afgehandeld, is in 2020 evenals in 2019 96%. Er wordt
door de SVB gestreefd naar minimale doorlooptijden. Het percentage
aanvragen dat is afgehandeld binnen de (verlengde) wettelijke termijn is
een cruciale indicator voor de kwaliteit van de wetsuitvoering. De feitelijke
behandeltijd is mede afhankelijk van derden (dit geldt met name voor
medische gegevens).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

105

4.8 Artikel 8 Tegemoetkoming specifieke kosten
A. Algemene doelstelling
De zorg financieel toegankelijk houden.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor:
Financieren:
– Financieren van de zorgtoeslag, inclusief het
– vaststellen van de hoogte van de zorgtoeslag en de vormgeving van
het stelsel van wet- en regelgeving over de zorgtoeslag.
– De tegemoetkoming voor personen die in de inkomstenbelasting hun
uitgaven voor specifieke zorgkosten als gevolg van heffingskortingen
niet of niet geheel kunnen verzilveren.
C. Beleidsconclusies
Zorgtoeslag
Ten aanzien van de normpercentages voor zowel alleenstaande
huishoudens als meerpersoonshuishoudens heeft het kabinet besloten tot
een verlaging van 2019 op 2020 met als doel een meer evenwichtig
koopkrachtbeeld te verkrijgen.
Dit heeft er in samenhang met de stijging van de standaardpremie in 2020
met € 33 en de stijging van het minimumloon toe geleid dat de zorgtoeslag
voor alleenstaande huishoudens met een minimuminkomen in 2020 is
gestegen met € 61. Voor meerpersoonshuishoudens met een minimumin­
komen betekende dit een stijging van de zorgtoeslag met € 83 per jaar ten
opzichte van een stijging van de standaardpremie voor deze groep met € 66.
Hiermee zijn de zorgpremie en het eigen risico betaalbaar gebleven voor
huishoudens met lage inkomens.
Figuur 3 Kengetal: Het aantal eenpersoons- en tweepersoonshuishoudens
met een (voorlopige toekenning).
6.000.000
5.000.000
4.000.000
3.000.000
2.000.000
1.000.000

20
10
20
11
20
12
20
13
20
14
20
15
20
16
20
17
20
18
20
19
20
20

09

08

20

20

20

07

0

1-persoons

2 persoons

Bron: Toeslagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

106

Het aantal huishoudens kan variëren doordat er huishoudens kunnen
bijkomen of afvallen omdat de zorgtoeslag met terugwerkende kracht kan
worden aangevraagd of als blijkt dat het inkomen hoger is dan waar bij de
voorlopige beschikking van werd uitgegaan. Daarnaast wijzigt het aantal
ontvangers nog in verband met personen die uitstel van aangifte inkom­
stenbelasting hebben. Als alle aanvragen definitief beschikt zijn, is pas
duidelijk hoeveel rechthebbenden er zijn.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 15 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 8 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

4.980.306

4.994.298

5.348.340

5.582.755

5.866.368

5.238.449

627.919

Uitgaven

4.980.306

4.994.270

5.348.368

5.582.755

5.866.368

5.238.449

627.919

Inkomensoverdrachten

4.980.306

4.994.270

5.348.368

5.582.755

5.866.368

5.238.449

627.919

Zorgtoeslag

4.931.354

4.955.535

5.294.815

5.523.882

5.801.418

5.197.000

604.418

48.776

37.735

53.525

58.873

64.950

41.449

23.501

176

1.000

28

0

0

0

0

Ontvangsten

723.081

690.026

663.116

594.940

552.668

0

552.668

Overige

723.081

690.026

663.116

594.940

552.668

0

552.668

Tegemoetkoming specifieke zorgkosten
Wet tegemoetkoming chronisch zieken en
gehandicapten (Wtcg)

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

E. Toelichting op de instrumenten
Uitgaven
Inkomensoverdrachten
Zorgtoeslag
De zorgtoeslag is een inkomensafhankelijke tegemoetkoming van het Rijk
in de kosten van de nominale Zvw-premie en het gemiddelde eigen risico.
Hierdoor hoeft niemand een groter dan aanvaardbaar deel van zijn of haar
inkomen aan Zvw-premie te betalen. Toeslagen betaalt deze zorgtoeslag uit
en is verantwoordelijk voor de uitvoering en het bestrijden van misbruik en
oneigenlijk gebruik van de zorgtoeslag. De uitgavenraming voor de
zorgtoeslag is op basis van ramingen van het Centraal Planbureau verhoogd
bij eerste suppletoire begroting met € 22,6 miljoen en verhoogd bij tweede
suppletoire begroting met € 130,9 miljoen. Toeslagen heeft in 2020 in totaal
€ 5.801,4 miljoen betaald aan voorschotten zorgtoeslag en nabetalingen ten
behoeve van definitieve tegemoetkomingen in voorgaande jaren. Dit leidt
tot een opwaartse bijstelling van € 450,9 miljoen ten opzichte van de raming
in de tweede suppletoire begroting. Hier staan € 551,1 miljoen ontvangsten
zorgtoeslag tegenover. Dit betreft de terugontvangst van teveel uitgekeerde
zorgtoeslag. Per saldo zijn de netto-uitgaven aan zorgtoeslag € 100,2 miljoen
lager dan geraamd in de tweede suppletoire begroting 2020.
Tegemoetkoming specifieke zorgkosten (TSZ)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

107

Bij eerste suppletoire wet is de raming voor de uitgaven in het kader van
de Tegemoetkoming Specifieke Zorgkosten reeds verhoogd met € 17 mln.
tot € 58,4 mln. Uiteindelijk bleek nog een extra verhoging van € 6,5 mln.
noodzakelijk om de uitgaven ter hoogte van € 64,9 mln. over heel 2020 te
kunnen financieren. De belangrijkste oorzaak van de gestegen uitgaven is
een hoger gebruik van de regeling als gevolg van de verhoging van de
ouderenkorting waardoor meer belastingplichtigen met verzilveringspro­
blematiek van specifieke zorgkosten in de inkomensheffing te maken krijgen
en voor een beperkt deel de toename van de totale aftrek specifieke
zorgkosten.
Ontvangsten
De ontvangsten op het artikel tegemoetkoming specifieke kosten bedragen
€ 552,668 miljoen, bestaande uit de eeder genoemde € 551,1 miljoen
ontvangsten zorgtoeslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

108

5. Niet-beleidsartikelen
5.1 Artikel 9 Algemeen
A. Inleiding
In dit niet-beleidsartikel worden de departementsbrede uitgaven vermeld
die niet zinvol kunnen worden toegerekend aan een beleidsartikel.
B. Ministeriële verantwoordelijkheid
Het Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor het stimuleren, afstemmen
en waarborgen van internationale samenwerking op de beleidsterreinen
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Op specifieke gebieden wordt
hiertoe nadrukkelijk samengewerkt met andere ministeries. Vooral de
samenwerking met de Ministeries van Buitenlandse Zaken (WHO/VN,
drugs, Covid19/reizen, geneesmiddelenbeleid, strategische autonomie en
life sciences and health en HIV/Aids), Justitie en Veiligheid (drugs en radica­
lisering), Economische Zaken en Klimaat (life sciences and health, genees­
middelenbeleid en strategische autonomie), Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (antimicrobiële resistentie en gezonde voeding & voedsel­
veiligheid) en Sociale Zaken en Werkgelegenheid (sociale zekerheid), is
hierbij van belang.
C. Budgettaire gevolgen van niet-beleid algemeen
Tabel 16 Budgettaire gevolgen van niet-beleidsartikel 9 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

18.688

33.790

52.910

76.454

112.258

23.374

88.884

Uitgaven

21.398

33.369

53.691

34.920

121.442

26.572

94.870

1. Internationale samenwerking

6.274

6.854

4.178

10.203

102.681

5.482

97.199

Opdrachten

1.873

9

1

0

0

0

0

Overige

1.873

9

1

0

0

0

0

Bijdragen aan agentschappen

328

578

878

962

900

900

0

Overige

328

578

878

962

900

900

0

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

4.073

6.267

3.299

9.241

101.781

4.582

97.199

World Health Organization

3.488

3.150

2.990

2.906

2.968

2.968

0

0

0

0

0

5.071

0

5.071

585

3.117

309

6.335

93.742

1.614

92.128

3. Eigenaarsbijdrage RIVM

15.124

21.515

44.513

19.717

13.761

16.090

‒ 2.329

Bekostiging

15.124

0

0

0

0

0

Overige

EMA
Overige

15.124

0

0

0

0

0

Bijdragen aan agentschappen

0

21.515

44.513

19.717

13.761

16.090

‒ 2.329

Eigenaarsbijdrage RIVM

0

19.703

27.990

18.864

13.661

15.990

‒ 2.329

Eigenaarsbijdrage aCBG

0

1.812

4.448

500

100

100

0

Eigenaarsbijdrage CIBG

0

0

12.075

353

0

0

0

4. Begrotingsreserve achterborg WFZ-garanties

0

5.000

5.000

5.000

5.000

5.000

0

Garanties

0

5.000

5.000

5.000

5.000

5.000

0

Overige

0

5.000

5.000

5.000

5.000

5.000

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

109

Realisatie1

Vastgestelde
begroting2

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Ontvangsten

597

5.278

632

11.534

8.369

0

8.369

Overige

597

5.278

632

11.534

8.369

0

8.369

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

D. Toelichting op de instrumenten
Verplichtingen
De verplichtingen zijn ongeveer € 89 miljoen hoger dan begroot. De
toename hangt grotendeels samen met de bij de uitgaven toegelichte
mutaties.
1. Internationale samenwerking
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
EMA
Vanwege het karakter van de EMA-bijdragen heeft bij eerste suppletoire
begroting een (technische) budgetoverheveling plaatsgevonden vanuit
artikel 10 (€ 5,4 miljoen) en worden de daarmee samenhangende uitgaven
ook op artikel 9 verantwoord.
Overig
De hogere realisatie op overig hangt samen met de Nederlandse bijdrage
aan de Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI) voor vaccin­
onderzoek (€ 50 miljoen). Daarnaast is een bijdrage van € 43,1 miljoen
gedaan t.b.v. het Emergency Support Instrument (ESI) van de Europese
Commissie. Deze bijdrage is om aanvullende vaccins te verkrijgen en
hiervoor leveringsovereenkomsten met farmaceutische bedrijven af te
sluiten. Om deze verbintenissen aan te kunnen gaan, heeft de ESI een
verzoek gedaan o.a. aan Nederland voor aanvullende funding. De tabaks­
conferentie (COP9/MOP2) welke voor 2020 gepland was, is doorgeschoven
naar 2021 waardoor de uitgaven € 1 miljoen lager uitvallen.
3. Eigenaarsbijdrage RIVM
Eigenaarsbijdrage RIVM
De eigenaarsbijdrage is circa 2,3 miljoen lager uitgekomen dan begroot.
Enerzijds heeft een bijstelling plaatsgevonden van € 0,7 miljoen in verband
met het uitdelen van loon- en prijsbijstelling. Daarnaast is negatieve eigen
vermogen van de RIVM ultimo 2019 vanuit de eigenaar tot de minimumomvang aangezuiverd (€ 1,1 miljoen). Ook heeft vanuit deze bijdrage een
overheveling plaatsgevonden naar het budget van de projectdirectie
Antonie van Leeuwenhoekterrein (€ 2,1 miljoen). Ter dekking van VWSbrede knelpunten is bij najaarsnota een bijdrage geleverd van € 2,9 miljoen.
Ontvangsten
Bij eerste suppletoire begroting 2020 heeft een terugbetaling van het
surplus Eigen Vermogen ultimo 2020 van het aCBG (€ 1,9 miljoen) en het
CIBG (€ 6,4 miljoen) aan het moederdepartement plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

110

5.2 Artikel 10 Apparaat Kerndepartement
A. Inleiding
In dit niet-beleidsartikel wordt ingegaan op de personele en materiële
uitgaven en ontvangsten van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport.
B. Apparaatsuitgaven departement Budgettaire gevolgen
Tabel 17 Apparaatsuitgaven departement Budgettaire gevolgen (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

310.814

319.857

377.681

401.090

472.242

338.243

133.999

Uitgaven

301.662

322.291

361.603

398.874

448.761

340.989

107.772

Personele uitgaven

216.635

220.487

242.086

276.951

328.988

260.865

68.123

eigen personeel

197.445

199.636

219.981

246.138

272.621

247.990

24.631

inhuur externen

15.063

16.405

18.554

27.564

53.051

9.474

43.577

overige personele uitgaven

4.127

4.446

3.551

3.249

3.316

3.401

‒ 85

Materiële uitgaven

85.027

101.804

119.517

121.923

119.773

80.124

39.649

ICT

5.686

6.604

8.165

8.847

12.120

7.148

4.972

bijdrage aan SSO's

44.128

43.819

63.396

60.393

52.533

50.021

2.512

overige materiële uitgaven

35.213

51.381

47.956

52.683

55.120

22.955

32.165

Ontvangsten

28.887

32.956

30.200

17.108

16.620

8.603

8.017

Overige

28.887

32.956

30.200

17.108

16.620

8.603

8.017

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

111

C. Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten inclusief agentschappen en
Zelfstandige Bestuursorganen/Rechtspersonen met een wettelijke taak.
Tabel 18 Nadere uitsplitsing apparaatsuitgaven Ministerie (bedragen x € 1.000)
Realisatie1

Vastgestelde
begroting2

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Totaal apparaatsuitgaven Ministerie

301.662

322.291

361.603

398.874

448.761

340.989

107.772

Personele uitgaven

139.760

140.241

155.360

180.537

227.148

160.322

66.826

eigen personeel

126.311

124.821

139.343

156.642

177.199

149.589

27.610

inhuur externen

9.822

11.400

12.847

21.002

46.945

8.121

38.824

overige personele uitgaven

3.627

4.020

3.170

2.893

3.004

2.612

392

Materiële uitgaven

66.380

76.699

88.749

94.526

93.847

58.163

35.684

ICT

3.226

3.884

5.717

4.611

6.102

2.524

3.578

bijdrage aan SSO's

41.691

41.109

56.638

57.806

44.948

45.701

‒ 753

overige materiële uitgaven

21.463

31.706

26.394

32.109

42.797

9.938

32.859

Personele uitgaven inspecties

60.904

63.143

67.069

74.750

78.929

80.479

‒ 1.550

eigen personeel

55.850

58.381

62.070

69.772

74.014

78.670

‒ 4.656

inhuur externen

4.554

4.336

4.618

4.622

4.603

1.020

3.583

overige personele uitgaven

500

426

381

356

312

789

‒ 477

Materiële uitgaven inspecties

11.773

18.250

24.316

19.418

18.296

16.865

1.431

611

1.207

981

2.012

2.901

3.850

‒ 949

ICT
bijdrage aan SSO's

2.437

2.710

6.752

2.557

7.507

3.950

3.557

overige materiële uitgaven

8.725

14.333

16.583

14.849

7.888

9.065

‒ 1.177

Personele uitgaven SCP en raden

15.971

17.103

19.657

21.664

22.911

20.064

2.847

eigen personeel

15.284

16.434

18.568

19.724

21.408

19.731

1.677

inhuur externen

687

669

1.089

1.940

1.503

333

1.170

0

0

0

0

0

0

0

Materiële uitgaven SCP en raden

6.874

6.855

6.452

7.979

7.630

5.096

2.534

ICT

1.849

1.513

1.467

2.224

3.117

774

2.343

0

0

6

30

78

370

‒ 292

5.025

5.342

4.979

5.725

4.435

3.952

483

overige personele uitgaven

bijdrage aan SSO's
overige materiële uitgaven

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

112

Tabel 19 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten agentschappen en Zelfstandige Bestuursorganen/
Rechtspersonen met een wettelijke taak (bedragen x € 1.000)
Realisatie1

Vastgestelde
begroting

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Totaal apparaatskosten agentschappen

422.652

460.550

469.576

523.448

601.734

501.896

99.838

Agentschap College Ter Beoordeling van
Geneesmiddelen

38.250

47.405

51.835

49.641

54.439

49.966

4.473

Centraal Informatiepunt Beroepen
Gezondheidszorg

43.402

58.329

70.778

82.252

93.425

80.830

12.595

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu

341.000

354.816

346.963

391.555

453.870

371.100

82.770

Totaal apparaatskosten ZBO’s en RWT’s

290.935

312.808

310.631

344.723

343.768

349.9742

6.206

Zorg Onderzoek Nederland/ Medische
Wetenschappen (ZonMw)

5.366

6.351

4.518

6.652

6.652

6.147

‒ 505

Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)

67.316

58.838

67.140

84.307

84.307

86.500

2.193

Centraal Administratie Kantoor (CAK)

87.442

135.381

122.445

123.079

123.079

124.075

996

Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR)

2.761

2.700

1.928

1.570

1.570

1.604

34

2.900

3.352

4.186

4.186

4.895

709

Centrale Commissie voor Mensgebonden
Onderzoek (CCMO), inclusief Medisch
Ethische Commissies (METC’s)
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)

54.821

55.585

59.468

60.752

59.805

60.752

947

Zorginstituut Nederland (ZiNL)

70.016

47.747

49.479

61.748

61.748

63.088

1.340

College Sanering Zorginstellingen (CSZ)

2.500

2.500

1.717

1.773

1.773

2.200

427

713

806

584

656

648

713

65

College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen (CBG)**3

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 * De cijfers hebben betrekking op het verantwoordingsjaar 2019.
3 ** Cijfers CBG hebben betrekking op veranwtoordingsjaar 2020

E. Toelichting op de apparaatsuitgaven
5.2.1 Toelichting apparaatsuitgaven kerndepartement
Personele- en materiële uitgaven kerndepartement
Personele uitgaven kerndepartement
De personele uitgaven van het kerndepartement bestaan uit alle perso­
neelsuitgaven van het kernministerie inclusief de inhuur voor zowel
primaire als ondersteunende processen. De personele uitgaven van het
kerndepartement zijn € 66,9 miljoen hoger uitgevallen dan in de ontwerp­
begroting 2020 was voorzien.
De toename in de eigen personeelskosten (€ 27,6 miljoen) heeft voor
€ 5,9 miljoen betrekking op aan de begroting toegevoegde middelen in
verband met de corona-pandemie. Daarnaast heeft de toename betrekking
op de projectdirectie Antonie van Leeuwenhoekterrein (€ 10,8 miljoen) en
middelen in het kader van de Banenafspraak (€ 5,2 miljoen). Verder is een
aantal kleinere mutaties gedaan ten behoeve van noodzakelijke personele
intensiveringen van het kerndepartement, ter versterking van een aantal
directies.
De hogere uitgaven aan de inhuur van extern personeel (€ 38,9 miljoen)
houden voor € 7,9 miljoen samen met corona-gerelateerde inhuur. Verder
heeft de inhuur betrekking op de Dienst Uitvoering Subsidies aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

113

instellingen zowel voor de uitvoering (€ 4,6 miljoen) als voor het Subsidiep­
latform (€ 1,2 miljoen). Vanwege technische herschikkingen is € 8,4 miljoen
aan dit artikelonderdeel toegevoegd. Daarnaast is sprake van hogere
uitgaven als gevolg van versterking van juridische- en communicatiecapaciteit (€ 2,2 miljoen). Tenslotte heeft voor het Programma RDO heeft
een inhuur plaatsgevonden van € 1,5 miljoen.
Loonbijstelling 2020 /CAO Rijk en IKB
Jaarlijks ontvangt VWS een algemene compensatie voor de loonbijstelling.
Tevens heeft vanwege de invoering van het Individueel Keuzebudget (IKB)
in 2020 een eenmalige bijstelling van het budget plaatsgevonden van de
hiermee samenhangende extra uitgaven. Hierdoor zijn de personele
uitgaven op dit artikel met € 16,8 miljoen gestegen.
Materiële uitgaven kerndepartement
De materiële uitgaven voor kerndirecties zijn € 35,7 miljoen hoger dan
begroot. Dit heeft voor € 6,4 miljoen betrekking op corona-gerelateerde
maatregelen, welke aan de begroting zijn toegevoegd.
Van de hogere uitgaven wordt € 3,6 miljoen veroorzaakt door hogere ICTuitgaven. Deze houden met name verband met de uitgaven ter vervanging
van het ICT-systeem voor de Tuchtcolleges (€ 2,1 miljoen) en de budgetbij­
stelling in verband met de Wet open overheid (€ 0,9 miljoen).
De uitgaven aan Overige materiële uitgaven zijn € 32,9 miljoen hoger dan
begroot. Deze hogere uitgaven hebben voor € 20,4 miljoen betrekking op
de projectdirectie Antonie van Leeuwenhoekterrein, onder meer voor de
Afbouw van het BSL-III lab (€ 13,3 mln.) Tegenover deze hogere uitgaven
staan deels ook hogere ontvangsten. De tabaksconferentie schuift door naar
2021, dit leidt tot lagere uitgaven in 2020 (€ 2,0 miljoen). Tenslotte is de
directie Zorg en Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN) begin 2020 van start
gegaan en zijn middelen overgeheveld uit andere artikelonderdelen. Voor
2020 bedroeg de realisatie aan overige materiële uitgaven € 1,8 miljoen.
5.2.2 Toelichting apparaatsuitgaven inspecties
Personele- en materiële uitgaven inspecties
Personele uitgaven
De personele uitgaven van de inspecties vallen per saldo € 1,6 miljoen lager
uit, dan geraamd in de begroting 2020. De post eigen personeel is
€ 4,7 miljoen lager uitgevallen en de post voor externe inhuur is € 3,6 miljoen
hoger dan begroot. Dit is te verklaren door vacatureruimte veroorzaakt door
uitbreiding van taken, waar vooruitlopend op definitieve vervulling, externe
capaciteit ingehuurd wordt.
Materiële uitgaven
De materiële uitgaven bij inspecties zijn € 1,4 mln. hoger uitgevallen dan
begroot. De belangrijkste oorzaak hiervoor zijn de hogere bijdragen van
de IGJ aan de SSO's (€ 3,6 miljoen).
Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

114

De ontvangsten zijn in totaal € 16,6 miljoen en dit is € 8 miljoen hoger dan
oorspronkelijk begroot. Dit hangt ook samen met diverse desalderingen.
De realisatie bestaat uit de ontvangsten van projectdirectie Antonie van
Leeuwenhoekterrein (€ 4,4 miljoen), doorbelaste huurkosten (€ 2,8 miljoen),
de hogere ontvangsten van het SCP (€ 2,1 miljoen) en de IGJ (€ 1,4 miljoen),
de ontvangen pseudo-premies voor het Eigen Risico-dragerschap
(€ 1,9 miljoen). Tegenover deze hogere ontvangsten staan veelal navenant
hogere uitgaven. Behalve ontvangstenmeevallers is er in een aantal
gevallen ook sprake van lagere ontvangsten, o.m. m.b.t. de doorbelasting
van bedrijfsvoeringstaken (€ 1,2 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

115

5.3 Artikel 11 Nog onverdeeld
A. Inleiding
Dit niet-beleidsartikel heeft een technisch-administratief karakter. Vanuit dit
artikel vinden overboekingen van loon- en prijsbijstellingen naar de loonen prijsgevoelige artikelen binnen de begroting plaats. Ook worden er
taakstellingen of extra middelen op dit artikel geplaatst die nog niet aan
de beleidsartikelen zijn toegedeeld.
B. Budgettaire gevolgen van niet-beleid nog onverdeeld
Tabel 20 Budgettaire gevolgen van niet-beleidsartikel 11 (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting2

Realisatie1

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

0

0

0

0

0

7.869

‒ 7.869

Uitgaven

0

0

0

0

0

7.869

‒ 7.869

Personele uitgaven

0

0

0

0

0

6.111

‒ 6.111

Loonbijstelling

0

0

0

0

6.111

‒ 6.111

Materiële uitgaven

0

0

0

0

0

1.708

‒ 1.708

Prijsbijstelling

0

0

0

0

0

1.708

‒ 1.708

Overige

0

0

0

0

0

50

‒ 50

Overige

0

0

0

0

0

50

‒ 50

Nog te verdelen

0

0

0

0

0

0

0

Overige

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Overige

0

0

0

0

0

0

0

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

C. Toelichting op de instrumenten
Loonbijstelling
Op dit onderdeel worden de in het kader van de loonbijstelling ontvangen
bedragen geboekt totdat toerekening plaatsvindt aan begrotingsartikelen.
In 2020 is het restant van de in de begroting 2020 opgenomen loonbijstelling
van € 6,1 miljoen naar de verschillende onderdelen gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

116

6. Bedrijfsvoeringsparagraaf
In deze bedrijfsvoeringsparagraaf wordt ingegaan op de elementen die op
basis van de RBV 2021 nadere aandacht vergen of daarin verplicht zijn
voorgeschreven. Deze elementen komen achtereenvolgens aan de orde in:
• paragraaf 1 – Uitzonderingsrapportage;
• paragraaf 2 – Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen; en
• paragraaf 3 – Belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen bedrijfs­
voering.
De bedrijfsvoeringsparagraaf bij het Jaarverslag VWS 2020 is uitgebreider
dan gebruikelijk omdat het ministerie van VWS in de aanpak van de corona­
crisis verantwoordelijkheden heeft genomen en taken heeft uitgevoerd, die
voor VWS buitengewoon zijn. Daarin is veel bereikt, maar dat heeft ook
meer risico’s in de rechtmatigheid en de getrouwheid met zich meegebracht.
Dat vergt enige toelichting. Deze toelichting wordt gegeven in de inleiding
voorafgaand op de drie hiervoor genoemde paragrafen en bestaat uit de
onderdelen: context, verbetermogelijkheden en bereikte resultaten en
leerpunten. Bij laatstgenoemd onderwerp wordt ingegaan op: de
opschaling van IC-capaciteit, vaccins, COVAX, de bonus voor zorgmede­
werkers, activiteiten van GGD, GGD-GHOR en Veiligheidsregio, de Corona­
Melder-app, amateursport, het Caribisch deel van het Koninkrijk, de inkoop
van persoonlijke beschermingsmiddelen door VWS en de inkoop van
persoonlijke beschermingsmiddelen en testbenodigdheden door het
Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH).
Cijfermatige duiding
De aanpak van de coronacrisis heeft het afgelopen jaar ook een forse impact
gehad op de begroting en verantwoording van het ministerie van VWS.
De realisatie op de verplichtingen bedroeg afgelopen jaar namelijk circa
€ 34,9 mld. Dat betekende een toename van circa 88% ten opzichte van de
ramingen in de ontwerpbegroting. Van die € 34,9 mld. was circa € 4,3 mld.
fout en circa € 1,8 mld. onzeker ten aanzien van de rechtmatigheid. Dat is
samen circa 17,4% van het over 2020 verantwoorde bedrag. 89% daarvan
was gerelateerd aan de noodmaatregelen die VWS heeft genomen in het
kader van de aanpak van de coronacrisis. De overige 11% van de fouten en
onzekerheden houdt voor het overgrote deel verband met onzekerheden op
het terrein van staatssteun bij subsidies, waarvan een aantal in 2022 afloopt.
De realisatie op de uitgaven en ontvangsten bedroeg afgelopen jaar circa
€ 28 mld. Dat betekende een toename van circa 48% ten opzichte van de
ramingen in de ontwerpbegroting. Van die € 28 mld. was circa 1,5 mld. fout
en circa € 611 mln. onzeker ten aanzien van de rechtmatigheid. Dat is samen
circa 7,6% van het gerealiseerde bedrag. Circa 95% van de fouten en
onzekerheden is gerelateerd aan de noodmaatregelen die VWS heeft
getroffen voor de aanpak van COVID-19.
Het overgrote deel van de fouten en onzekerheden ten aanzien van de
rechtmatigheid – namelijk een bedrag ter hoogte van € 5,4 mld. – is corona­
gerelateerd. Van dat bedrag betreft circa € 4,95 mld. begrotingsonrechtma­
tigheden op grond van art. 2.27 lid 2 van de Comptabiliteitswet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

117

De twee financieel meest omvangrijke COVID-posten van VWS uit 2020 zijn
de Subsidieregeling bonus zorgprofessionals COVID-19 (circa € 2,1 mld.) en
de aanschaf en distributie van persoonlijke beschermingsmiddelen, ICapparatuur en testmaterialen (circa € 1,8 mld.). Op de rechtmatigheids­
vraagstukken die het afgelopen jaar hebben gespeeld, onder meer vanwege
de grote tijdsdruk waaronder gewerkt moest worden, wordt in deze bedrijfs­
voeringsparagraaf nader ingegaan.
Inleiding
Context
In de strijd tegen corona heeft het ministerie van VWS het afgelopen jaar
onder grote tijdsdruk maatregelen moeten treffen die niet voorzien waren
in de Ontwerpbegroting 2020 en een ander karakter hadden dan het gebrui­
kelijke beleidsinstrumentarium van een systeemverantwoordelijk
ministerie. VWS heeft bijvoorbeeld zelf mondkapjes en andere persoonlijke
beschermingsmiddelen ingekocht, heeft in korte tijd een subsidieregeling
opgesteld om zorgmedewerkers door middel van een bonus voor hun
bijzondere inzet te waarderen en heeft samen met de GGD’en en het RIVM
een niet eerder vertoond omvangrijk test- en vaccinatiebeleid opgezet. Dit
heeft ook tot gevolg gehad dat de beleidsinstrumentkeuzes en de financiële
administratie onder druk kwamen te staan. Dit heeft er ook toe geleid dat
binnen het departement veel energie moest worden gestoken in het, waar
mogelijk, achteraf repareren van zaken in het financieel beheer die niet
correct waren uitgevoerd of waar twijfels over bestonden. Dat leverde een
concentratie van werkzaamheden op eind 2020 en in het 1e kwartaal van
2021.
De aanpak van de coronacrisis heeft grote impact gehad op de primaire
processen van VWS. Er is een groot beroep gedaan op de slagvaardigheid,
wendbaarheid en capaciteit van het ministerie. VWS heeft vanaf het begin
van deze buitengewone situatie de focus gelegd op de voorkant van
processen. VWS heeft zich daarbij ingezet om de beschikbare middelen voor
de crisisaanpak zoveel mogelijk doelmatig en rechtmatig te besteden.
Daarbij is niet alles rechtmatig verlopen. Vandaar dat de minister van VWS
de Tweede Kamer al vanaf de 1e incidentele suppletoire begroting van 2020
inzake Coronamaatregelen heeft geïnformeerd over mogelijke rechtmatig­
heidsproblemen waarbij VWS uiteraard heeft geprobeerd om de rechtma­
tigheid na te streven12. Echter, de huidige comptabele wet- en regelgeving
verhouden zich niet altijd goed tot een crisissituatie. Crisisbestrijding gaat
gepaard met het continu maken van keuzes onder grote tijdsdruk. Zo heeft
VWS in een aantal gevallen noodgedwongen bewust gangbare procedures
losgelaten om zo slagvaardig mogelijk te kunnen handelen in het belang
van de volksgezondheid. Bijvoorbeeld bij de aanschaf van persoonlijke
beschermingsmiddelen, testmateriaal en IC-apparatuur was sprake van
dwingende spoed. Onder grote tijdsdruk en met grote risico’s moest VWS,
buiten de gebruikelijke verantwoordelijkheid als systeemdepartement,
contracten afsluiten met leveranciers in een markt die zeer gespannen was,
met leveranciers buiten de Europese Unie en tegen prijzen die hoger lagen
dan vóór de coronacrisis. In de aanpak van de coronacrisis was het voor
VWS echter zaak om alles op alles te zetten om de verspreiding van het virus
te beheersen en de negatieve gevolgen te beperken. Dat is ten koste gegaan
van de kwaliteit van het financieel en materieel beheer. Zo had VWS niet in

12

Kamerstukken II, 2019/20, 35 493, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

118

alle gevallen de tijd en de gelegenheid om bij de levering van de persoon­
lijke beschermingsmiddelen een bevoegde functionaris de prestatiever­
klaring te laten tekenen.
In andere gevallen, met name bij COVID-19-maatregelen die meer
aansluiten bij de gebruikelijke verantwoordelijkheden en taken van VWS,
was het wel mogelijk om de bestaande procedures zoveel mogelijk te
volgen en de rechtmatigheid te borgen. Dit betreft bijvoorbeeld de subsidies
die zijn verleend voor de opschaling van de IC-capaciteit en voor de
zorgbonus. Hoewel ook deze subsidies onder grote tijdsdruk tot stand zijn
gekomen en verleend, was het mogelijk om in dit geval een betere balans
te bereiken tussen snelheid en zorgvuldigheid.
De aanhoudende coronacrisis vergt een niet aflatende grote inzet van de
medewerkers van VWS, zowel de medewerkers in de beleidskolommen als
in de ondersteunende functies. Veel VWS-medewerkers zijn al geruime tijd
zwaar belast en hebben weinig tijd gehad om tussentijds te herstellen. Voor
VWS ligt de prioriteit onverminderd bij het nemen van maatregelen om
het coronavirus eronder te krijgen. Dit heeft ook gevolgen voor de wijze
waarop VWS zich kan verantwoorden over de bedrijfsvoering.
Voor de continuïteit van de crisisaanpak heeft VWS extra medewerkers
aangetrokken. Ook heeft VWS besloten dat beleidsmedewerkers en
financiële medewerkers in de beleidskolommen prioriteit moeten blijven
geven aan de huidige crisisaanpak en ontlast moeten worden ten aanzien
van het leveren van controle-informatie voor de financiële verantwoording
over het jaar 2020. Het ontsluiten en verzamelen van de relevante verant­
woordingsinformatie vergt namelijk veel tijd en inzet van deze medewerkers
en gaat onherroepelijk ten koste van de inzet van de crisisaanpak. De directie
Financieel-Economische Zaken is daarom gevraagd om op basis van de bij
hen beschikbare informatie een beeld te geven van de onzekerheden en
fouten in de rechtmatigheid ten aanzien van de corona-gerelateerde
verplichtingen en uitgaven ten behoeve van deze bedrijfsvoeringspara­
graaf. Op basis van de beschikbare informatie is het beeld dat ten aanzien
van het overgrote deel van de verplichtingen en uitgaven voor de aanpak
van de coronacrisis sprake is van onzekerheden in de rechtmatigheid.
In deze bedrijfsvoeringsparagraaf wordt toegelicht dat voor meer dan de
helft van de corona-gerelateerde uitgaven sprake is van één of meerdere
onzekerheden ten aanzien van de rechtmatigheid. Dit zou ten onrechte het
beeld kunnen geven dat deze coronamiddelen niet goed zijn besteed.
Daarom wordt hier bij uitzondering ook toegelicht hoe VWS het maatschap­
pelijk belang heeft gediend met de afzonderlijke coronamaatregelen, wat
daarmee is gedaan en in hoeverre de beoogde doelstellingen zijn gereali­
seerd. Dit onderbouwt VWS waar nodig ook op alternatieve manieren.
Immers, dat het maatschappelijk belang is gediend door de coronamaatre­
gelen kan ook plausibel worden gemaakt door naar de realisatie in de
werkelijkheid te kijken in plaats van alleen naar (financiële) administraties.
Verbetermogelijkheden
Uit de bijzondere omstandigheden waarin VWS zijn werk in het verslagjaar
2020 heeft moeten doen, is lering te trekken. Zonder uitputtend te zijn, wordt
hieronder een aantal lessen genoemd:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

119

•

•
•

•
•

verbetering van de vastlegging van aangegane verplichtingen en gerela­
teerde uitgaven in de financiële administratie, betere omschrijvingen en
archivering van relevante documentatie;
verspreiding en ontsluiting van informatie over beleidsinstrumenten,
procedures en verantwoordingsprotocollen;
vastlegging van verantwoordingseisen ten aanzien van opdrachten en
bijdragen aan derden en voor zover mogelijk reparatie van omissies uit
2020;
vergroting van kennis binnen het ministerie over de Comptabiliteitswet,
de Rijksbegrotingsvoorschriften en daaronder hangende regelingen; en
gerichtere en meer proactieve control op begrotingsartikelen met de
grootste risico’s gedurende het hele jaar waardoor noodzakelijke
reparaties worden beperkt.

De hiervoor genoemde aspecten dienen in ieder geval onderdeel te zijn van
een meer grondige probleemanalyse en daaruit volgende verbeteraanpak
die VWS in 2021 inzet. VWS schakelt daarbij externe deskundigheid in om
te helpen. Doel daarvan is de kwaliteit en objectiviteit van de probleem­
analyse te bevorderen en er tevens voor te zorgen dat er een verbeteraanpak
komt die inhoudelijk ambitieus én realistisch is voor wat betreft de
uitvoering ervan. Van belang is dat tekortkomingen in het financieel beheer
duurzaam worden opgelost. De belastbaarheid van de VWS-organisatie en
haar medewerkers zijn daarbij belangrijke aandachtspunten. De aanpak van
de coronacrisis duurt nu immers al langer dan een jaar en vraagt ook in 2021
om buitengewone inspanningen.
Bereikte resultaten
De hiervoor genoemde afwijkingen en onzekerheden moeten geplaatst
worden in de context van de uitzonderlijke situatie. Dat neemt niet weg dat
er zaken zijn die vanwege corona niet goed zijn gegaan en, zoals hiervoor
is aangegeven, waar VWS lering uit trekt. Hieronder wordt ingegaan op
de doelstelling en bereikte resultaten van maatregelen en acties in het kader
van de coronacrisis en, waar relevant, welke afspraken zijn gemaakt over
de verantwoording. Het gaat daarbij om:
• de opschaling van IC-capaciteit;
• de verwerving van vaccins;
• COVAX;
• de bonus voor zorgmedewerkers;
• de activiteiten van GGD, GGD-GHOR en de Veiligheidsregio;
• de CoronaMelder-app;
• de ondersteuning van de amateursport;
• het Caribisch deel van het Koninkrijk;
• de inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen door VWS; en
• de inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen en testbenodig­
heden door het LCH.
Opschaling IC-capaciteit
Nederland dreigde tijdens de eerste piek van de coronacrisis in een situatie
te belanden waarin te weinig IC-capaciteit beschikbaar was. Hierdoor zou in
ziekenhuizen gekozen moeten worden wie wél en wie géén plek op de IC
zou krijgen. Om die situatie te voorkomen, of op zijn minst het risico daarop
te verkleinen, heeft het ministerie van VWS met een subsidieregeling de ICcapaciteit en de daarmee samenhangende capaciteit van klinische bedden
laten opschalen. Aldus waren en zijn ziekenhuizen beter toegerust om de
eventueel (nog) hogere toestroom van COVID-19-patiënten op te vangen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

120

dit zo min mogelijk ten koste te laten gaan van de reguliere zorg. De
gefaseerde opschaling, verdeeld in vaste en flexibele capaciteit, omvat in
totaal circa 650 IC-bedden.
Tijdens de looptijd van deze subsidieregeling worden ziekenhuizen twee
keer gevraagd om een tussentijdse voortgangsrapportage op te leveren. Bij
de aanvraag tot vaststelling van een subsidie sturen ziekenhuizen een
financieel verslag waarbij inzicht wordt gegeven in de werkelijk gemaakte
kosten van de bouwkundige aanpassingen, de medische inventaris en het
geaggregeerde volume en de totaalkosten van de COVID-19-crisisvoorraad
aan geneesmiddelen. Daarnaast verstrekken ziekenhuizen een activiteiten­
verslag waarin inzicht wordt gegeven in het aantal gerealiseerde IC- en
klinische bedden op aangegeven peildata, de manier waarop aan de
voorwaarden en verplichtingen van de regeling is voldaan, de gegeven en
gevolgde opleidingen, inclusief het aantal opgeleide personen per
opleiding per opschalingsfase en tot slot de wijze waarop invulling is
gegeven aan de beschikbaarheid van personeel.
Het financieel verslag gaat vergezeld van een controleverklaring van een
accountant conform een door de minister van VWS vastgesteld model met
inachtneming van een door de minister vastgesteld accountantsprotocol.
Wat het aantal bedden (vast, flexibel, IC en klinisch) betreft, leggen zieken­
huizen verantwoording af aan VWS door het overleggen van een assurancerapport van een accountant.
Vaccins
Vaccinatie van de Nederlandse bevolking is een belangrijke maatregel om
uit de coronacrisis te komen. Vaccins zijn daarmee een belangrijke schakel
in de exitstrategie. Bij de verwerving van vaccins werkt Nederland samen
met Europese partners onder de vlag van de Europese Commissie. De
Europese Commissie sluit namens de lidstaten van de Europese Unie
contracten af met aanbieders van kandidaatvaccins. Daarbij zet de
Commissie het budget van het ‘Emergency Support Initiative’ in om voorin­
vesteringen te financieren die de producenten moeten doen om een
voldoende hoog productieniveau te bereiken. In september 2020 heeft
Nederland gehoor gegeven aan de oproep van de EC om extra middelen in
dit fonds te storten. Nederland krijgt daardoor een lager tarief in rekening
gebracht voor het uiteindelijke vaccin en hierdoor is Nederland één van
de partijen die vaccins toegewezen krijgt. De Commissie draagt dus de
kosten van de voorfinanciering en de lidstaten dragen de kosten voor de
aankoop van de vaccins. Daadwerkelijke afname is voorzien op het moment
dat het vaccin door het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) tot
de Europese markt toegelaten is.
Het ministerie van VWS heeft voor Nederland een optie genomen op alle
door de EU met vaccinproducenten gesloten contracten. Daarbij heeft
Nederland recht op het naar rato van het aantal inwoners door de EU
gecontracteerde totaalaantal doses vaccins per leverancier. In totaal had
Nederland in 2020 een optie op 38 miljoen doses door middel van 4 verschil­
lende hoofdcontracten.
De daadwerkelijk bestelling van vaccins doet het RIVM in opdracht van
VWS. Levering vindt plaats aan een door het RIVM aangewezen opslagfa­
ciliteit. Van daaruit vindt distributie plaats aan de organisaties die de vaccins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

121

toedienen. Deze organisaties leggen vast wie gevaccineerd zijn. Leveran­
ciers van vaccins factureren op basis van geleverde doses en de met de EU
overeengekomen prijs.
COVAX
De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) heeft in september 2020 met
onder andere de president van de Europese Commissie, de regeringsleiders
van Duitsland en Frankrijk, diverse andere overheden, NGO’s en filantropische organisaties de zogenoemde ACT-Accelerator opgericht. De ACTAccelerator is een wereldwijd samenwerkingsmechanisme dat gericht is op
het versnellen van de ontwikkeling, productie en globale beschikbaarheid
van vaccins en therapeutische en diagnostische middelen tegen COVID-19.
De ACT-Accelerator heeft een drietal pilaren opgericht om deze drie doelstel­
lingen (vaccins, therapieën en diagnostiek) te behalen. De vaccinpilaar is
COVAX genoemd. COVAX is een mechanisme waarin GAVI (the Global
Vaccin Alliance), CEPI (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations) en
de WHO nauw samenwerken en waarmee vraag en middelen worden
gebundeld om de beschikbaarheid van en de rechtvaardige toegang tot
COVID-19-vaccins voor alle landen te ondersteunen. Nederland heeft zich
aan het initiatief gecommitteerd om vaccins beschikbaar te krijgen voor
laag- en middeninkomenslanden en voor kleinere zelf financierende landen
door hiervoor een bijdrage te leveren.
VWS is betrokken bij het initiatief en ziet toe dat een hoeveelheid vaccins
bij deze laag- en middeninkomenslanden wordt geleverd. In Europese
setting wordt hierover gesproken en worden afspraken gemaakt.
Bonus voor zorgmedewerkers
Tijdens de eerste piek van de coronacrisis in het voorjaar van 2020 hebben
zorgmedewerkers zich uitzonderlijk ingezet bij het behandelen en verzorgen
van door COVID-19 getroffen patiënten. Om die reden is een motie van
Tweede Kamerlid Van Kooten-Arissen aangenomen die toeziet op de
uitbetaling van een bonus ter hoogte van € 1.000 netto aan professionals in
de sector zorg en welzijn die zich tussen 1 maart en 1 september 2020
uitzonderlijk hebben ingezet bij de bestrijding van COVID-19. Bij de
uitbetaling van de bonussen wordt gewerkt via subsidies die door de
zorgaanbieders aangevraagd kunnen worden. In de periode dat het
bonusloket openstond, is door ruim 8.600 zorgaanbieders een aanvraag
voor subsidie ingediend en is voor een bedrag van circa € 2,1 mld. uitbetaald
(stand februari 2021).
Controle vindt plaats aan de hand van gegevens die vooraf door VWS zijn
nagetrokken (SBI-code, 2 werkzame personen, KvK-inschrijving), in
combinatie met steekproeven bij subsidies. Steekproeven vinden plaats
voorafgaand aan de vaststelling. Voor subsidies tot een bedrag van € 25.000
beperkt de controle zich hiertoe. Voor hogere subsidies is er aanvullend
een controle die afhankelijk is van de hoogte van de toegekende subsidie.
Voor subsidies tussen € 25.000 en € 125.000 vindt controle plaats aan de
hand van een verklaring inzake werkelijke kosten, waaruit dient te blijken
dat de bonus is uitbetaald en dat is voldaan aan de aan de verleende subsi­
dieverbonden verplichtingen. Voor subsidies boven € 125.000 vindt controle
plaats aan de hand van een bijlage bij de jaarrekening die vergezeld gaat
van een verklaring van een externe accountant. Dit overeenkomstig een nog
door de minister vast te stellen en bekend te maken verantwoordingspro­
tocol. Voor subsidies vanaf € 125.000 aan GGD’en vindt controle plaats via

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

122

de SISA-systematiek. De door GGD’en af te leggen jaarverantwoording
vindt in de meeste gevallen plaats via de gemeentelijke begroting. Een
aantal GGD’en is onderdeel van een Gemeenschappelijke Regeling en
hebben een eigen jaarverantwoording.
Activiteiten GGD, GGD-GHOR en Veiligheidsregio
Door de coronacrisis zijn voor GGD, GGD-GHOR en veiligheidsregio’s activi­
teiten deels gewijzigd en zijn in dat kader ook meerkosten gemaakt.
Bij de GGD’en gaat het bijvoorbeeld om extra inzet op taken als bron- en
contactonderzoek en bemonstering. De 25 GGD’en hebben bijvoorbeeld
sinds begin april 2020 ruim 130 testlocaties in Nederland opgezet. Ook
wijzigden reguliere taken en werd reguliere dienstverlening deels stilgelegd
waardoor inkomsten uitbleven. De GGD’en worden bekostigd op basis van
voorschotten. Zij verantwoorden de middelen in september 2021 in een
jaarrekening met daarin een opgave van de werkelijk gemaakte meerkosten.
Daarbij wordt gebruik gemaakt van het systeem CoronIT.
GGD-GHOR heeft een aantal coördinatietaken opgepakt in opdracht van
VWS. Dat leidde onder andere tot meerkosten betreffende het Klant Contact
Centrum Testen, het Klant Contact Centrum Bron- en Contactonderzoek,
het Landelijk Serviceloket Teststraten en het automatiseringssysteem
CoronIT. Met GGD-GHOR zijn afspraken gemaakt over de verantwoording
in het jaarverslag 2020. Daarin wordt onder meer aangegeven welke taken
GGD-GHOR van VWS heeft gekregen, welke werkzaamheden in dat kader
zijn uitgevoerd en wat de omvang is van de kosten die hiermee gepaard
gingen. Prestatiebepaling is net als bij de GGD’en gebaseerd op het systeem
CoronIT.
Het Rijk draagt de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de corona-aanpak.
De veiligheidsregio’s spelen daarnaast een belangrijke rol in het vertalen en
uitvoeren van landelijk beleid en coördineren op regionaal niveau. De
voorzitters van de veiligheidsregio’s kunnen dwingende maatregelen
nemen om de uitbraak tegen te gaan.
Een belangrijke les voor VWS is dat bij deze interventies een afhankelijkheid
is ontstaan van de verantwoordingsinformatie van derden. Naast het
kunnen vertrouwen op financiële verantwoordingsinformatie uit systemen
van derden dienen ook bij contracten en bijdragen sluitende en aanvullende
beleidsmatige verantwoordingsafspraken te worden gemaakt.
CoronaMelder-app
Een belangrijk element in de COVID-bestrijding is het zo snel mogelijk
kunnen informeren over een mogelijke besmetting, zodat daarop acties
kunnen worden ondernomen (testen en eventueel in quarantaine gaan).
Met de CoronaMelder-app wordt beoogd een bijdrage te leveren aan het zo
snel mogelijk informeren van burgers over hun risico op besmetting met
COVID-19 en daarmee aan het beheersen van de verspreiding van het
coronavirus. De CoronaMelder is een aanvulling op de reguliere bron- en
contactopsporing (BCO) van de GGD’en om de verspreiding van COVID-19
zo veel en zo snel mogelijk te helpen beteugelen.
De CoronaMelder-app waarschuwt mensen nadat is gebleken dat zij
minimaal 15 minuten binnen een afstand van 1,5 meter in de buurt zijn
geweest van een met corona besmet persoon. Met de CoronaMelder-app

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

123

kunnen meer contacten van een besmette persoon sneller worden bereikt
en worden personen bereikt die besmette personen zich niet herinneren of
die ze niet kennen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan personen die bij een
besmet persoon in het openbaar vervoer in de buurt hebben gezeten. Mocht
iemand achteraf positief op COVID-19 worden getest, dan kan de app
contacten anoniem waarschuwen.
Uit marktconsultatie en de daaropvolgende openbare beproeving
(Appathon) is geen werkende oplossing gekomen die voldeed aan alle eisen
op het gebied van privacy, informatieveiligheid, nationale veiligheid, bruik­
baarheid en toegankelijkheid. Om aan deze eisen geen concessies te doen,
is een team van experts samengesteld die op transparante wijze, met open
source en aansluitend op het ‘framework’ van Apple en Google een app
heeft gebouwd. Het team bestond uit experts van binnen en buiten de
Rijksoverheid. Naast het bouwteam is een programmateam, twee
taskforces en een begeleidingscommissie ingesteld.
Naast het binnenhalen van experts voor het ontwikkelen van de app, is
een zorgvuldig traject van testen en checks ingericht om de app te
beproeven. Hiervoor zijn diverse inkoopopdrachten uitgezet. De werking
van CoronaMelder-app zal blijvend worden geëvalueerd aan de hand van
een evaluatieprotocol dat in samenwerking met het RIVM, de GGD’en, de
Universiteit Utrecht en de Rijksuniversiteit Groningen is opgesteld. Doel is
om te bekijken of er daadwerkelijk sprake is van breder, sneller en efficiënter
opsporen van besmette mensen en of er wellicht niet beoogde nevenef­
fecten zijn die om bijsturing vragen. Deze evaluatie kan zo nodig leiden tot
aanpassingen en bijstellingen van de app, het werkproces of de informa­
tievoorziening over de app. De hosting en het beheer van de CoronaMelderapp is ondergebracht bij het CIBG en is ter ondersteuning van de landelijke
implementatie van de CoronaMelder-app een massamediale (online- en
offline) publiekscampagne ontwikkeld en ingezet.
Amateursport
Door de beperkende maatregelen om de COVID-pandemie te bestrijden,
moesten ook amateursportverenigingen hun accommodaties sluiten
waardoor inkomstenbronnen, zoals kantineverkoop, wegvielen. Het behoud
van de sportinfrastructuur van amateursportorganisaties heeft een
belangrijke maatschappelijke functie. Vandaar dat het kabinet heeft
besloten om deze organisaties vitaal te houden om zo een bijdrage te
kunnen blijven leveren aan het fit en weerbaar houden en maken van
Nederlanders na de lockdown.
Het ministerie van VWS heeft voor de ondersteuning van de amateursport
twee subsidieregelingen opgezet, te weten: de TASO (Tegemoetkoming
Amateursportverenigingen) en de TVS (Tegemoetkoming Verhuurders
Amateursport). Daarnaast is een storting gedaan in een fonds van de
Stichting Waarborgfonds Sport (SWS).
Amateursportorganisaties die voor de TASO in aanmerking kwamen,
moesten aan kunnen tonen dat zij doorlopende vaste lasten hebben gehad,
zoals energiekosten en verzekeringen. Ruim 4.300 sportverenigingen
hebben een aanvraag ingediend, gemiddeld voor een bedrag van € 5.800
per vereniging. Verhuurders van sportaccommodaties die een aanvraag
hebben ingediend voor de TVS hebben een deel van de huursom per jaar
voor amateursportorganisaties kwijt moeten schelden of annuleren. Bijna
1.300 verhuurders hebben een aanvraag ingediend voor ruim 18.800

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

124

huurders ter hoogte van gemiddeld circa € 37.000. Door de SWS is het
mogelijk om bij hoge financiële nood een lening met een looptijd van 7 jaar
af te sluiten tegen een zeer laag rentepercentage. Tot nog toe is hier pas
3 keer gebruikt van gemaakt voor een totaalbedrag van circa € 100.000.
Caribisch deel van het Koninkrijk
Ook de eilanden van het Caribische deel van het Koninkrijk zijn getroffen
door COVID-19 met als gevolg een grote behoefte aan persoonlijke bescher­
mingsmiddelen, test- en IC-capaciteit.
Eind maart 2020 is in de Ministerraad besloten dat Nederland het Caribisch
deel van het Koninkrijk, dus alle eilanden, helpt bij de opbouw van de
zorgcapaciteit ten behoeve van bestrijding van de COVID-crisis.
Uitgangspunt daarbij is uitbreiding van de IC-capaciteit, versterking van
de publieke gezondheidszorg en van de testcapaciteit door uitbreiding van
de personele capaciteit en zorg te dragen voor voldoende persoonlijke
beschermingsmiddelen.
Het Caribisch deel van het Koninkrijk heeft onder meer de inzet van tijdelijk
IC-personeel, GGD-capaciteit, de levering van persoonlijke beschermings­
middelen, IC-apparatuur en -materiaal, charters voor acute zorg (Medicair)
en repatriëring geleverd gekregen.
Persoonlijke beschermingsmiddelen, inkoop door VWS
Om een tekort aan persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) voor
zorgmedewerkers te voorkomen, heeft het ministerie van VWS bij de
uitbraak van de coronacrisis in februari en maart 2020 deze PBM’s zélf
ingekocht. Dat was vóór die tijd ondenkbaar. Deze centrale inkoop was
aanvullend op de inkopen die zorgpartijen zelf deden. Mondiaal was er
een tekort aan PBM’s ontstaan en reguliere leveranciers waren niet in staat
om de zorgsector van voldoende beschermingsmiddelen te voorzien.
Naarmate de centrale inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen
verder werd opgeschaald, ontstond de behoefte om een aparte inkoopor­
ganisatie in te richten. VWS heeft daarom samen met een team van profes­
sionals uit ziekenhuizen, academische centra, leveranciers en
vertegenwoordigers uit de industrie een gezamenlijk tijdelijk initiatief
opgericht: het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH). Dit consortium is
operationeel sinds 23 maart 2020. Vanaf dat moment zijn de door VWS
ingekochte PBM’s opgeslagen in de loodsen van het LCH. De inkopen van
VWS hebben er mede aan bijgedragen dat in de zorg voldoende PBM’s
voorhanden zijn om aan de vraag bij volgende coronagolven te voldoen.
Persoonlijke beschermingsmiddelen en testbenodigdheden, inkoop door
LCH
Zoals hiervoor is aangegeven heeft het ministerie van VWS bij de uitbraak
van de coronacrisis zelf persoonlijke beschermingsmiddelen ingekocht en
is de inkoop ná 23 maart 2020 via het LCH verlopen. De formele relatie die
daaraan ten grondslag ligt, is de garantieovereenkomst met Mediq
Nederland B.V. Dankzij het LCH en Mediq beschikte Nederland eind 2020
over een ruime voorraad persoonlijke beschermingsmiddelen en testbeno­
digdheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

125

Met Mediq is afgesproken dat een onafhankelijke accountant een controle­
verklaring opstelt per 31 december 2020 en uiteindelijk ook bij afrekening
van de voorschotten bij het einde van de looptijd van het contract. De
accountant zal de omvang van de goederenvoorraad en de gepresenteerde
financiële cijfers dan valideren.
Paragraaf 1 – Uitzonderingsrapportage
Rechtmatigheid
In de onderstaande tabellen zijn de overschrijdingen van de tolerantie­
grenzen betreffende rechtmatigheid opgenomen.
Tabel 21 Overzicht overschrijdingen rapporteringstoleranties fouten en onzekerheden
Verplichtingen

(1)
Verantwoord
bedrag in
€ (omvangs­
basis)

(4) Bedrag
(5) Bedrag
(2) Rapporte­ (3) Bedrag
(5a) Waarvan
ringsaan fouten in aan onzeker­ aan fouten en bedrag aan
heden in €
onzeker­
tolerantie
€
fouten en
heden in €
voor fouten
onzeker­
en onzeker­
heden
heden in €
gerelateerd
aan
noodmaatre­
gelen in €

(6)
(6a) Waarvan
Percentage
percentage
aan fouten en aan fouten en
onzeker­
onzekerheden
heden t.o.v. gerelateerd
verantwoord aan
bedrag = (5)/ noodmaatre­
(2)*100%
gelen t.o.v.
verantwoord
bedrag = (5a)/
(2)*100%

Totaal artikelen

34.951.524.000

699.030.480 4.266.191.177 1.802.416.742 6.068.607.919 5.405.316.492

17,36%

15,47%

Artikel 1 - Volksgezondheid

5.417.362.000

270.868.100 3.601.514.971 1.378.300.859 4.979.815.830 4.733.196.904

91,92%

87,37%

Artikel 2 - Curatieve zorg

4.793.652.000

239.682.600

384.890.813

184.478.413

569.369.226

396.250.179

11,88%

Artikel 4 - Zorgbreed beleid1

3.299.470.000

164.973.500

94.859.378

69.832.310

164.691.688

106.097.043 1

8,27%
1

Artikel 5 - Jeugd

121.864.000

12.186.400

13.327.654

32.320.984

45.648.638

0

37,46%

0,00%

Artikel 6 - Sport en bewegen

439.953.000

25.000.000

4.295.204

116.754.248

121.049.452

46.130.064

27,51%

10,49%

Artikel 9 - Algemeen

112.258.000

11.225.800

93.504.639

0

93.504.639

93.504.639

83,29%

83,29%

Artikel 10 Apparaatsuitgaven

472.242.000

25.000.000

43.306.626

1.492.229

44.798.855

30.137.663

9,49%

6,38%

1 Een deel van de fouten en onzekerheden is bepaald aan de hand van een steekproef. De maximale fout en onzekerheid (€ 214.908.775) overschrijdt de
rapporteringstolerantie.

Het totaal aan fouten op de verplichtingen bedraagt over 2020 circa € 4,3
mld. en het totaal aan onzekerheden circa € 1,8 mld. Dit veroorzaakt
overschrijdingen van de tolerantiegrenzen op de artikelen 1, 2, 4, 5, 6, 9 en
10 en het totaal van de artikelen op de VWS-begroting. Circa 89% van de
fouten en onzekerheden is gerelateerd aan de noodmaatregelen die VWS
heeft getroffen voor de aanpak van COVID-19. De overige 11% van de fouten
en onzekerheden houdt voor het overgrote deel verband met onzekerheden
op het terrein van staatssteun bij subsidies, waarvan een aantal in 2022
afloopt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

126

Tabel 22 Overzicht overschrijdingen rapporteringstoleranties fouten en onzekerheden
(4) Bedrag
(5) Bedrag
(2) Rapporte­ (3) Bedrag
(5a) Waarvan
ringsaan fouten in aan onzeker­ aan fouten en bedrag aan
heden in €
onzeker­
tolerantie
€
fouten en
heden in €
voor fouten
onzeker­
en onzeker­
heden
heden in €
gerelateerd
aan
noodmaatre­
gelen in €

(6)
(6a) Waarvan
Percentage
percentage
aan fouten en aan fouten en
onzeker­
onzekerheden
heden t.o.v. gerelateerd
verantwoord aan
bedrag = (5)/ noodmaatre­
(2)*100%
gelen t.o.v.
verantwoord
bedrag = (5a)/
(2)*100%

Uitgaven en ontvangsten

(1)
Verantwoord
bedrag in
€ (omvangs­
basis)

Totaal artikelen

28.001.131.000

560.022.620 1.518.907.005

610.827.562 2.129.734.567 2.021.893.367

7,61%

7,22%

Artikel 1 - Volksgezondheid

2.544.634.000

127.231.700

717.273.570

323.608.392 1.040.881.962 1.040.718.647

40,90%

40,90%

Artikel 2 - Curatieve zorg

4.385.867.000

219.293.350

796.591.288

184.583.432

22,37%

22,37%

981.174.720

981.174.720

Het totaal aan fouten op de uitgaven en ontvangsten bedraagt over 2020
circa € 1,5 mld. en het totaal aan onzekerheden circa € 611 mln. Dit
veroorzaakt overschrijdingen van de tolerantiegrenzen op de artikelen 1 en
2 en het totaal van de artikelen op de VWS-begroting. Circa 95% van de
fouten en onzekerheden is gerelateerd aan de noodmaatregelen die VWS
heeft getroffen voor de aanpak van COVID-19.
Het overgrote deel van de fouten en onzekerheden ten aanzien van de
rechtmatigheid zoals genoemd in bovenstaande tabellen – namelijk een
bedrag ter hoogte van € 5,4 mld. – is coronagerelateerd. Van dat bedrag
betreft circa € 4,95 mld. begrotingsonrechtmatigheden op grond van art.
2.27 lid 2 van de Comptabiliteitswet. De oorzaak hiervan is dat voor een
rechtmatig beroep op dat artikel de Tweede én de Eerste Kamer moeten
worden geïnformeerd als de minister in het belang van het Rijk niet kan
wachten op toestemming van beide Kamers. Bij de eerste suppletoire
begroting van VWS is geen beroep gedaan op dat artikel en bij de daarop­
volgende incidentele suppletoire begrotingen is wél de Tweede Kamer,
maar niet de Eerste Kamer tijdig geïnformeerd.
Om de omvang van de begrotingsonrechtmatigheden te bepalen is
allereerst gekeken naar de voorwaarden of een beroep is gedaan op art. 2.27
lid 2 CW, vervolgens of beide Kamers zijn geïnformeerd en wat het moment
is van aangaan van de verplichting (i.c. het moment van het boeken van
de verplichting) vergeleken met het moment dat de Eerste Kamer is geïnfor­
meerd met de (incidentele) suppletoire begroting.
Omgang met uitzonderlijke omstandigheden
De uitzonderlijke omstandigheden waarin het ministerie van VWS in 2020
heeft moeten werken hebben ook gevolgen gehad voor het subsidie- en
inkoopbeheer. Hieronder wordt op hoofdlijnen ingegaan op die gevolgen.
Aanpassingen subsidieregime
Tijdens de eerste ‘lockdown’ in maart 2020 heeft VWS een lijn uitgezet
waarmee subsidieontvangers tegemoet zijn gekomen omdat het voor hen
niet altijd mogelijk bleek te zijn om (volledig) aan (alle) subsidievoor­
waarden te voldoen. Besloten is dat gedurende de duur van de corona­
maatregelen van het kabinet:
• de termijn voor het indienen van de aanvraag tot subsidievaststelling
met drie maanden wordt verlengd;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

127

•

•
•
•

wordt afgezien van het rapport van feitelijke bevindingen voor de
vaststelling van subsidieverleningen uit 2019 en eerdere jaren waarover
nog verantwoord moet worden13;
in specifieke regelingen – indien nodig – gebruik wordt gemaakt van
de
mogelijkheden tot verlengen van de behandeltermijn van VWS (na
afstemming met beleidsdirecties en het Expertisecentrum Subsidies); en
bij het vanwege de coronacrisis niet kunnen uitvoeren van bepaalde
activiteiten (als direct gevolg van de coronamaatregelen), anders dan
gebruikelijk, als uitgangspunt te hanteren dat de personeelskosten en
andere overheadkosten die samenhangen met deze activiteiten zoveel
mogelijk te blijven subsidiëren. Hierbij heeft het vanzelfsprekend de
aandacht om dubbelfinanciering te voorkomen. In zoverre is dit een
voorliggende voorziening op de regelingen van het ministerie van EZK
voor ondernemers en het ministerie van SZW voor onder meer zzp’ers.

Tijdens de voorbereiding van de hiervoor genoemde besluiten is gekeken
of er ruimte was binnen de geldende regelgeving, zoals ontheffings- en
vrijstellingsmogelijkheden, hardheidsclausules, de inherente afwijkingsbe­
voegdheid bij beleidsregels en het verlengen van eigen beslistermijnen.
Ook is gekeken naar het digitaal verzenden van beschikkingen, het al dan
niet opvragen van het rapport van feitelijke bevindingen en het herzien van
verleningen na melding. Het spreekt voor zich dat het legitiem is om deze
afwijkingsmogelijkheden in deze bijzondere omstandigheden te benutten.
Afgesproken is dat de gekozen bijzondere oplossingen wel rechtstreeks
gerelateerd moeten zijn aan de coronacrisis en dat de oplossingen propor­
tioneel zijn.
Indien er geen afwijkingsmogelijkheden zijn in een specifiek geval (een
aantal regelingen kent geen enkele mogelijkheid van afwijking), is
afgesproken om naar bevind van zaken te handelen. In zo’n geval kan bezien
worden of contra legem (dus in strijd met de regeling) handelen noodza­
kelijk en rechtmatig is. Afwijken van een regeling kan in juridische zin dan
toch rechtmatig zijn. Hier kunnen de juridische en financiële rechtmatigheid
uit elkaar gaan lopen. Financieel onrechtmatig handelen moet zo veel
mogelijk worden voorkomen, maar kan in een bepaald geval toch beleids­
matig nodig of juridisch proportioneel zijn. Indien nodig, kan ook worden
overwogen ten behoeve van die regelingen een verzamelwijzigingsregeling
te maken waarin enkele aanpassingen worden gedaan om resterende
knelpunten te verhelpen. Overigens wordt een voorstel om – bewust –
een onrechtmatigheid aan te gaan via de lijn in een escalatieprocedure altijd
ter besluitvorming aan de minister van VWS voorgelegd.
De directie Wetgeving en Juridische Zaken heeft in maart 2020 de beleids­
directies van VWS geïnformeerd over de beschikbare – rechtmatige –
handelingsperspectieven tijdens de coronacrises in relatie tot VWSsubsidies. Daarbij is onder meer ingegaan op:
• ontheffing en vrijstelling van bepaalde artikelen;
• de toepassing van de algemene hardheidsclausule uit de kaderregeling;
• de inherente afwijkingsbevoegdheid bij beleidsregels op basis van de
Awb;
• het verlengen van de eigen beslistermijnen op basis van de Awb;
• het digitaal verzenden van beschikkingen;
• de omgang met het rapport van feitelijke bevindingen; en
13

Dit gebruikelijke controledocument van een accountant blijft wel vereist bij de verantwoording
van de subsidie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

128

•

de omgang met de meldingsplicht.

Een concreet voorbeeld van een subsidie waar aanvragers tegemoet zijn
gekomen vanwege de bijzondere omstandigheden in 2020 is de KiPZregeling (Subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Personeel Ziekenhuiszorg).
VWS verstrekt jaarlijks circa € 200 mln. via deze regeling. Deze subsidie is
bedoeld voor alle activiteiten ten behoeve van het opleiden van
medewerkers in ziekenhuizen en klinieken. De uitbraak van COVID-19 heeft
grote impact op de uitvoering van de opleidingsactiviteiten: veel activiteiten
zijn komen te vervallen of zijn vervangen voor alternatieve activiteiten.
Begin juli 2020 heeft VWS daarom bestuurlijke afspraken gemaakt met de
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) en de Nederlandse
Federatie van Universitair Medisch Centra (NFU). De kern van deze
afspraken is dat ziekenhuizen zo goed als mogelijk volgens de huidige
regeling zullen verantwoorden. Het gedeelte dat niet verantwoord kan
worden in 2020 zal niet worden teruggevorderd. Gelet op de hoge druk die
is ontstaan op de ziekenhuizen is tevens gezocht naar een manier om de
administratieve last bij de verantwoording te verminderen voor de duur van
de regeling (t/m 2022). Daarbij is gekozen voor een beoordelingsverklaring
in plaats van een controleverklaring. De beoordelingsverklaring in
combinatie met het aan te leveren activiteitenverslag geeft VWS inzicht hoe
ziekenhuizen en klinieken de KiPZ-subsidiegelden hebben besteed.
Samengevat heeft VWS in een vroegtijdig stadium van de coronacrises
binnen het Subsidiedomein maatregelen getroffen om problemen met
aanvraag, uitvoering en verantwoording van subsidieregelingen te
voorkomen of op zijn minst zo beperkt mogelijk te houden.
Afwijkingen en onzekerheden op inkoopterrein
Zoals in de inleiding van paragraaf 1 van deze bedrijfsvoeringsparagraaf is
aangegeven, heeft VWS afgelopen jaar moeten handelen in uitzonderlijke
omstandigheden. Dat bracht ten aanzien van inkoop onzekerheden en
fouten betreffende de rechtmatigheid met zich mee doordat niet is
gehandeld conform de bepalingen in de Comptabiliteitswet, dat aanbeste­
dingsregels niet zijn gevolgd of dat het handelen van VWS onvoldoende is
gedocumenteerd. Dat wil overigens níet per definitie zeggen dat er sprake
was van fraude of misbruik of dat geld niet goed is besteed. VWS heeft
gedaan wat de crisis op dat moment vroeg. Hieronder een drietal
voorbeelden ter illustratie.
Het ministerie van VWS heeft in het begin van de COVID-pandemie persoon­
lijke beschermingsmiddelen en IC-apparatuur ingekocht, nog voordat het
LCH bestond. Hierover is de Tweede Kamer geïnformeerd in de voortgangs­
brieven. Vanwege de schaarste en de noodzaak om snel te handelen, heeft
VWS zelf direct ingekocht zonder aan te besteden. Deze handelswijze heeft
de Europese Commissie onderkend en heeft bepaald dat lidstaten tijdens
de crisis een beroep mochten doen op de dwingende spoedbepaling in de
Aanbestedingswet (art. 2.32 lid 1 sub c AW). Het ministerie van VWS heeft
vanwege de enorme hectiek destijds in een groot aantal gevallen geen
specifieke motivering per dossier vastgelegd. VWS heeft onderzocht of
het binnen de bestaande regelgeving mogelijk is met een generieke
motivering een onrechtmatigheid te voorkomen, maar dat blijkt helaas niet
het geval te zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

129

De hulpmiddelen zijn afgeleverd bij één van de locaties van het LCH. Omdat
deze goederen niet in ontvangst zijn genomen door een door VWS
bevoegde medewerker en deze ontvangstbewijzen bovendien niet altijd
aanwezig zijn, zijn leveringen niet met zekerheid vast te stellen en zijn
vervolgens de betalingen van deze hulpmiddelen comptabel-technisch
onrechtmatig. Een externe accountant doet momenteel een onderzoek om
de voorraden te valideren teneinde aan te tonen dat die goederen er wél
zijn. Deze onrechtmatigheid is evenwel niet te repareren, bijvoorbeeld
vanwege het ontbreken van de juiste wijze van prestatieverklaring.
Op grond van artikel 2.27 lid 2 uit de Comptabiliteitswet mogen verplich­
tingen niet eerder worden aangegaan en betalingen niet eerder worden
verricht dan nadat zowel de Tweede als de Eerste Kamer zijn geïnformeerd
en hebben ingestemd met daartoe ingediende voorstellen van wet. VWS
heeft de Tweede Kamer wel tijdig geïnformeerd over nieuw beleid door
middel van de voortgangsbrieven, maar de Eerste Kamer diende op grond
van dit artikel ook gelijktijdig geïnformeerd te worden, voorafgaand aan
het uitvoeren van nieuw beleid. Dat is voor het overgrote deel niet gebeurd,
hetgeen in de betreffende gevallen leidt tot een begrotingsonrechtma­
tigheid. In 2021 worden daarom zowel de Tweede als de Eerste Kamer
geïnformeerd via de voortgangsbrieven en worden voorstellen van wet
gelijktijdig ingediend bij de Tweede Kamer en ter informatie gestuurd naar
de Eerste Kamer.
Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie
De verzorging en aanlevering van niet-financiële informatie door beleids­
directies van VWS (die hier primair voor verantwoordelijk zijn) wordt op
een ordelijke en controleerbare wijze uitgevoerd. Er wordt zoveel mogelijk
aangesloten bij de Staat van Volksgezondheid, wanneer dit niet mogelijk is
komt de informatie uit andere openbare bronnen. In afwijking op de Rijks­
begrotingsvoorschriften is het beleidsverslag langer dan acht pagina's. Dit
om recht te doen aan het omvangrijke domein van VWS en tegemoet te
komen aan de wens van de Tweede Kamer om meer indicatoren en
kengetallen in het jaarverslag te zien.
Begrotingsbeheer, financieel beheer en materiële bedrijfsvoering
Subsidiebeheer
Ten aanzien van het subsidiebeheer bij VWS wordt hierna achtereenvolgens
ingegaan op staatssteuntoetsing, het beleid ter voorkoming van misbruik
en oneigenlijk gebruik van subsidies en het reviewbeleid.
Staatssteuntoetsing
Ultimo 2020 heeft de minister van VWS de Tweede Kamer per brief14 geïnfor­
meerd over de stand van zaken ten aanzien van staatssteuntoetsing bij zijn
departement. Hiermee gaf hij invulling aan de toezegging die aan de Kamer
is gedaan tijdens het verantwoordingsdebat met de minister van Financiën
op 25 mei 2020 over het jaar 201915.

14
15

Kamerstukken II 2020/21, 29 214, nr. 87
Handelingen II 2020/21, nr. 74, item 23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

130

In de bedrijfsvoeringparagraaf van het jaarverslag 2019 heeft VWS in totaal
€ 666 mln. aan onzekerheden en fouten gemeld in de rechtmatigheid in
relatie tot staatssteun. Van dat bedrag was € 595 mln. onzeker en € 71 mln.
fout ten aanzien van de rechtmatigheid. De onzekerheden zien op het
vraagstuk of de betreffende subsidies volledig voldoen aan de staatssteun­
regels. Over de aard van de onzekerheden en fouten, de wijze van
beoordelen en de mogelijkheden tot herstel is VWS in 2020 in overleg
getreden met de Auditdienst Rijk.
Moment van toetsing
Het ministerie van VWS verstrekt jaarlijks subsidies aan duizenden
ontvangers. Deze kunnen worden onderverdeeld in drie categorieën, te
weten: subsidieregelingen, instellingssubsidies en projectsubsidies. Deze
worden op per categorie passende momenten getoetst op staatssteun.
Nieuwe subsidieregelingen worden getoetst voordat ze worden
vastgesteld. Instellingssubsidies – dit zijn jaarlijkse subsidies voor
structurele activiteiten – worden voorafgaand aan de verlening getoetst.
De verlening van deze instellingssubsidies vindt in de regel plaats aan het
einde van het jaar, voorafgaand aan het uitvoeringsjaar. Projectsubsidies –
die verstrekt kunnen worden voor meerdere jaren – kunnen gedurende
het hele jaar worden aangevraagd en worden na aanvraag getoetst op
staatssteun, eveneens voordat zij worden verleend.
In 2018 – toen de uitvoering van een plan van aanpak binnen VWS van start
ging – bestonden er ook reeds lopende projectsubsidies en subsidierege­
lingen, waarbij vooraf geen toetsing aan de staatssteunregels had plaats­
gevonden. Destijds is besloten – mede om redenen van rechtszekerheid bij
de ontvangers – alleen staatssteuntoetsen op te stellen voor nieuwe project­
subsidies, voor projectsubsidies die worden herzien of voor projectsub­
sidies die worden verlengd. De lopende subsidieregelingen die nog niet
reeds op staatssteun waren getoetst, zouden worden getoetst op het
moment dat zij inhoudelijk worden herzien of verlengd.
Stand van zaken
De hiervoor beschreven toetsmomenten gelden dus sinds 2018. Sindsdien
zijn de processen van VWS aangepast en is in de hele organisatie fors
ingezet op het verhogen en verbreden van kennis over staatssteuntoetsing.
Zo is de capaciteit van gespecialiseerde juristen in de afgelopen jaren
toegenomen. Nieuwe regelingen en herzieningen van regelingen worden
getoetst voorafgaand aan bespreking in het Expertisecentrum Subsidies16.
De instellings- en projectsubsidies zijn inmiddels getoetst op staatssteun.
De uitkomst van alle toetsen wordt vastgelegd, of de uitkomst nu is dat geen
sprake is van staatssteun of dat sprake is van gerechtvaardigde staatssteun.
Ook nieuwe subsidieregelingen (in werking getreden vanaf 2018) en
wijzigingen van bestaande subsidieregelingen zijn de afgelopen jaren
getoetst. Voor reeds lopende regelingen was in het plan van aanpak
opgenomen om deze te toetsen bij herziening of verlenging. Omdat van
een aantal lopende regelingen de eerstvolgende verlenging of wijziging pas
na enkele jaren gepland was en het subsidiebedrag dusdanig hoog, is
besloten om deze regelingen in 2019 tóch versneld te toetsen. Dat betrof
16

Een gremium waarin de uitvoering, juridische- en financiële functie van VWS subsidieregelingen
en daaraan gerelateerde onderwerpen met de betreffende beleidsdirecties bespreken en
daarover adviseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

131

bijvoorbeeld de Subsidieregeling stageplaatsen zorg en de Subsidiere­
geling kwaliteitsimpuls personeel ziekenhuiszorg. Van een derde grote
regeling – de Regeling publieke gezondheid – zijn onderdelen in 2019
beoordeeld. Dat betreft de pneumokokkenvaccinatie en de griepprik. Het
onderdeel in deze regeling over bevolkingsonderzoeken is nog níet volledig
op staatssteun getoetst. De reden hiervan is dat de Regeling publieke
gezondheid wordt geëvalueerd waarbij de financieringsmogelijkheden en –
instrumenten worden bezien. De gehele regeling wordt na deze evaluatie
bij de eerstvolgende herziening getoetst. Dat zal naar verwachting in 2021
zijn.
Er zijn nog enkele andere reeds bestaande regelingen die nog niet volledig
zijn getoetst op staatssteun. Het gaat hierbij om: de Subsidieregeling
opleiding tot ‘advanced nurse practioner’ en de opleiding tot ‘physician
assistant’, de Subsidieregeling vaccinatie stageplaatsen zorg en de Subsi­
dieregeling opleidingen in een Jeugd ggz-instelling. Deze regelingen lopen
in 2022 af. Daarnaast zijn er regelingen die weliswaar in het verleden zijn
getoetst maar waarvan de staatssteuntoetsing bij een eventuele verlenging
of herziening wordt geactualiseerd. Het betreft de Regeling palliatieve
terminale zorg, de Subsidieregeling huisvestingslasten en de Subsidiere­
geling Impulsfinanciering PGO-leveranciers 2018-2021.
Werkproces staatssteuntoetsing
In de afgelopen jaren is binnen VWS een grote inhaalslag gemaakt. Zoals
hiervoor is aangegeven, worden sinds 2018 subsidies die worden verstrekt
standaard vooraf getoetst op staatssteun. Indien een subsidieaanvraag
wordt ingediend, wordt door VWS per activiteit beoordeeld wat het risico
op staatssteun is. Ter illustratie: een subsidieaanvraag kan meer dan
10 activiteiten bedragen. Voor subsidieregelingen wordt voor het geheel der
activiteiten getoetst op staatssteun. Deze toetsen worden in het subsidie­
dossier gearchiveerd.
In veel gevallen kan geconcludeerd worden dat er geen risico op staatssteun
is. In dat geval kan de subsidie worden verleend. Soms wordt geconstateerd
dat subsidie voor bepaalde activiteiten wél staatssteun met zich meebrengt.
Dat kan ertoe leiden dat deze activiteiten niet worden gesubsidieerd: dat zou
immers de mededinging kunnen verstoren. In andere gevallen is het toch –
om beleidsmatige redenen – wenselijk de activiteiten te subsidiëren. Er
wordt dan gezocht naar alternatieve beleidsinstrumenten of een manier om
de subsidies in lijn met de staatssteunregels te verstrekken.
Er zijn verschillende manieren om subsidies in lijn met de staatssteunregels
te verstrekken. Zo kan bij subsidies die voldoen aan de voorwaarden van
de algemene groepsvrijstellingsverordening17 (AGVV) worden volstaan met
een kennisgeving van de steun aan de EC nadat subsidieverlening heeft
plaatsgevonden. Ook is het op grond van de staatssteunregels mogelijk om
– met name in de zorgsector – subsidies te verstekken voor diensten van
algemeen economisch belang (DAEB’s). Indien dat noodzakelijk en
wenselijk is, zal VWS de subsidieontvanger belasten met de uitvoering van
een DAEB. Indien de subsidie voor de DAEB voldoet aan de eisen gesteld in

17

Verordening (EU) nr. 651/2014, waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107
en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

132

het DAEB-vrijstellingsbesluit18, kan deze zonder voorafgaande melding
worden gevestigd. Van deze laatste mogelijkheid maakt VWS regelmatig
gebruik. Eens in de twee jaar rapporteert VWS over DAEB’s aan de Europese
Commissie. Recentelijk is gerapporteerd over de DAEB’s van 2018 en 2019.
De rapportages van de nationale autoriteiten worden door de EC online
gepubliceerd. Indien er geen mogelijkheid is tot vrijstelling van melding,
kan VWS ook kiezen voor het starten van een formele meldingsprocedure
bij de EC. Deze kan de steun dan goedkeuren.
Resterende risico’s en aandachtspunten
Op de hiervoor beschreven wijze sluit VWS zo veel mogelijk de staatssteun­
risico’s uit voor VWS-subsidies. De staatssteunregels zijn zo ingericht dat
het in eerste instantie aan de nationale autoriteiten zélf is om te beoordelen
of er wel of geen sprake is van staatssteun. Vanwege de complexiteit van
het staatssteunrecht is er vaak sprake van interpretatieruimte. Als er gecon­
stateerd wordt dat géén sprake is van staatssteun, dan hoeft geen melding
te worden gedaan bij de EC. Slechts wanneer een nationale autoriteit van
oordeel is dat sprake is van staatssteun waarvoor geen vrijstelling mogelijk
is en zij die steunmaatregel toch wil verlenen, dient de steunmaatregel te
worden genotificeerd aan de EC. De Commissie onderzoekt dan of
inderdaad sprake is van staatssteun en of de steunmaatregel verenigbaar
is met de interne markt.
Nationale autoriteiten kúnnen de EC over een steunmaatregel om advies
vragen; ze zijn daartoe echter niet verplicht. Zoveel volgt uit de
«Gedragscode voor een goed verloop van de staatssteunprocedure» die tot
doel heeft de notificatie en het onderzoek van een steunmaatregel zo soepel
mogelijk te laten verlopen en waarin de mogelijkheid tot het vragen van
informeel advies is opgenomen. De gedragscode roept geen nieuwe
rechten en plichten in het leven, dus ook geen plicht tot het inwinnen van
advies.
Omdat staatssteun geen exacte wetenschap is, kan het voorkomen dat de
EC, of de Nederlandse of Europese rechter een ander oordeel heeft dan de
minister van VWS. Bij een klachtprocedure bij de EC of een juridische
procedure bij de Nederlandse of Europese rechter kan dan geconstateerd
worden dat toch sprake is van staatssteun. Daarom is niet altijd complete
zekerheid te geven dat een subsidie volledig ‘staatssteunproof’ is.
Overigens heeft in de afgelopen jaren op het zorgterrein als het gaat om
staatssteun slechts een enkele nationale rechtszaak gespeeld, waarbij de
eiser stelde dat VWS ten onrechte staatssteun verstrekte. In die zaak is VWS
in hoger beroep in het gelijk gesteld. In de afgelopen jaren zijn geen klachten
aanhangig gemaakt.
Onzekerheden over de rechtmatigheid
Ondanks dat VWS de staatssteuntoetsing zo goed mogelijk uitvoert, kan dus
niet in alle gevallen worden gegarandeerd dat het risico op ongeoorloofde
staatssteun nihil is. Het is vervolgens de vraag hoe dergelijke restrisico’s te
wegen en op welke wijze daarover verslag te doen in de bedrijfsvoerings­
pargraaf in het jaarverslag van VWS.

18

Besluit van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 106, lid 2, van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie op staatssteun in de vorm van compensatie voor
de openbare dienst, verleend aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen
economisch belang belaste ondernemingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

133

De Rijksbegrotingsvoorschriften vragen van VWS dat het totaal van alle
onzekerheden opgenomen wordt in de bedrijfsvoeringsparagraaf in het
jaarverslag. Conform deze voorschriften worden ook de kleinere onzeker­
heden ongewogen meegenomen in het totaalbeeld van fouten en onzeker­
heden. Een gevolg daarvan kan bijvoorbeeld zijn dat bij een niet geheel uit
te sluiten risico op staatssteun bij een grote subsidieregeling, voor het
gehele bedrag van deze regeling een onzekerheid ten aanzien van de recht­
matigheid wordt gerapporteerd. Hierdoor kan ten onrechte het beeld
ontstaan dat deze middelen – in de volle omvang – voor verkeerde doelen
of zelfs frauduleus worden uitgegeven.
Ter bestrijding van (de gevolgen van) COVID-19 is naast inkoop ook het
subsidie-instrument door VWS ingezet (bijvoorbeeld de zorgbonus),
alsmede bijdragen (aan agentschappen, ZBO’s/RWT’s, medeoverheden en
internationale organisaties, zoals het CEPI19). Ten aanzien van staatssteun
heeft de EC, naast de Tijdelijke Kaderregeling COVID-19, specifiek voor de
zorg aangegeven dat steun ten behoeve van zorg om de coronacrisis het
hoofd te bieden buiten de staatssteuncontrole valt. Deze lijn is te vinden op
de website van de Europese Commissie, zie: https://ec.europa.eu/
commission/presscorner/detail/en/qanda_20_458
Beleid ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van subsidies
Ten opzichte van 2019 zijn wat de voorkoming van misbruik en oneigenlijk
gebruik van subsidies betreft twee bijzonderheden te melden. Ten eerste is
ultimo 2020 het besluit genomen om de bestaande MenO-registratie
betreffende VWS-subsidies uit te breiden. In paragraaf 3 van deze bedrijfs­
voeringsparagraaf wordt daar op ingegaan. Ten tweede is eind 2019 het
interdepartementaal MenO-register na de pilotperiode stopgezet omdat
discussie was ontstaan over de wettelijke basis voor uitwisseling van
persoonsgegevens. In 2020 heeft het Ministerie van Financiën rijksbreed
geïnventariseerd hoeveel gevallen van misbruik en oneigenlijk gebruik van
subsidies bekend zijn en hoe noodzakelijk departementen een interdepar­
tementaal register vinden. Deze inventarisatie was nodig in het kader van
de zoektocht naar versteviging van de rechtsbasis voor de uitwisseling van
persoonsgegevens. Nut en noodzaak van het register moet worden
aangetoond door onderbouwing van het (eventuele) MenO-probleem met
subsidies, aldus JenV-juristen en de Autoriteit Persoonsgegevens. Het
ministerie van Financiën geeft, na afstemming met subsidieverstrekkende
departementen, aan het register in te willen zetten als preventieve
maatregel om daarmee de belangen van de rijkssubsidies te beschermen.
Financiën kan hierbij in ieder geval rekenen op draagvlak bij VWS.
Reviewbeleid
Het Ministerie van VWS heeft in 2019 het reviewbeleid verder uitgewerkt en
bekrachtigd. Dit aangescherpte beleid bevat onder meer wijzigingen in het
proces en de verantwoordelijkheden van de verschillende stakeholders in
het proces. Daarnaast is een afwegingskader gemaakt voor de selectie van
te reviewen objecten. VWS heeft in 2020 een inhaalslag gemaakt met de
uitvoering op de uitgevoerde accountantscontroles bij de instellingen over
boekjaar 2018 en 2019. De uitvoering is eind 2020 conform planning uit

19

Coalition for Epidemic Preparedness Innovations

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

134

het reviewbeleid afgerond. De resultaten van de uitgevoerde reviews laten
zien dat de instellingsaccountants de controlewerkzaamheden op de
prestatie-eenheden van de instellingen toereikend hebben uitgevoerd.
Inkoopbeheer
De keuze voor een beleidsinstrument tussen een subsidie of een inkoopop­
dracht wordt binnen VWS ondersteund met een beslisboom in de subsi­
diegids voor beleidsmedewerkers. Verder kunnen beleidsmedewerkers
hierbij ondersteuning krijgen van financieel en juridisch adviseurs.
Bij financieel adviseurs van VWS en bij de Haagse Inkoop Samenwerking
(HIS) is het bewustzijn vergroot omtrent de noodzaak om in contracten
scherper te expliciteren wat VWS geleverd krijgt. Zo zijn bijvoorbeeld voor
de contracten inzake ‘open house’ constructies de factuurvereisten verdui­
delijkt en worden accountants betrokken bij de controle.
Om het contractbeheer, de ‘spend-analyses’ en de inkoopfunctie in de
breedte verder te versterken is een onderzoek naar de inkoopfunctie
uitgevoerd. Op basis van de bevindingen uit dat onderzoek wordt in 2021
verdere versterking aangebracht. Het inkoopbeleid wordt geactualiseerd en
worden ‘sourcingadviseurs’ en contractmanagers aangesteld om het
departement te helpen met het scherper formuleren van de behoeften, te
adviseren over de aanbestedingsstrategie en mee te denken over de
indicatoren die in overeenkomsten moeten worden opgenomen. Daarnaast
wordt standaard ICT-functionaliteit aangeschaft om een transparante
workflow te realiseren en de stuurinformatie te verbeteren. Tot slot is
onderzocht hoe de uitzonderingsprocedure betreffende afwijkingen
verbeterd kan worden. Noodzakelijke verbeteringen betreffende tijdige
informatieverstrekking en het bevorderen van een actueel overzicht met
behulp van ICT worden in het eerste kwartaal van 2021 ter besluitvorming
aangeboden.
Onrechtmatigheden categoriemanagement
In 2020 heeft VWS onrechtmatige uitgaven gedaan voor inkopen onder
categoriemanagement. Het ministerie van IenW is categoriemanager op
een aantal rijksbrede raamovereenkomsten. In november 2020 is VWS door
het ministerie van IenW geïnformeerd over het oordeel van de ADR dat
een viertal overbruggingscontracten onrechtmatig is. Het gaat daarbij om:
Interim Management & Organisatieadvies, Inkoopadvies, Auditdiensten en
Financiële Adviesdiensten. Het ministerie van IenW heeft dit toegelicht in
de bedrijfsvoeringsparagraaf in haar jaarverslag. IenW verwacht in het
derde kwartaal van 2021 te kunnen voorzien in rechtmatige rijksbrede
raamovereenkomsten.
Externe inhuur
Het ministerie van VWS heeft in 2020 de norm voor de maximale inhuur van
externen met 5,4% overschreden (norm bedraagt 10%). Met name bij het
CIBG en DUS-I was sprake van relatief hoge uitgaven voor externe inhuur.
In de bijlage Inhuur externen wordt de achtergrond voor deze uitgaven bij
de genoemde onderdelen nader toegelicht.
Overige aspecten van de bedrijfsvoering
Informatiebeveiliging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

135

In 2020 heeft VWS een aantal stappen gezet in het professionaliseren van
haar informatiebeveiliging. Zo is de samenwerking tussen de centrale
functies als Beveiligingsambtenaar, Functionaris Gegevensbescherming,
de concern Privacy Officer en Chief Information Security Officer verder
geprofessionaliseerd. Hierbij zijn de taken en verantwoordelijkheden
nauwgezet op elkaar afgestemd. Daarnaast is samen met de concernonder­
delen het dreigingsprofiel van VWS aangevuld om beter aan te sluiten op
de belangrijkste actuele dreigingen op het gebied van informatiebevei­
liging. Ook is een nieuwe richtlijn voor buitenlandse reizen opgesteld en zijn
enkele grote incidenten afgehandeld op het gebied van informatiebevei­
liging, zoals de kwetsbaarheid in de Citrix digitale werkomgeving
In februari 2021 heeft VWS met de jaarlijkse In Control Verklaring (ICV)
gerapporteerd over de risico’s op het gebied van informatiebeveiliging aan
het Ministerie van BZK. VWS stuurt op informatiebeveiliging door nauwe
samenwerking tussen de concernonderdelen van VWS. Aan de hand van
een virtueel security operations center wordt gezamenlijk gewerkt aan het
uitvoeren van ‘peer reviews’ en het uitwisselen van ervaringen met penetra­
tietesten. Daar waar de informatiebeveiliging nog verbetering behoeft zijn
verbeterplannen aanwezig om de benodigde maatregelen uit te voeren,
zoals het uitvoeren van een cyberoefening en het formuleren van
departement brede uitgangspunten voor risicomanagement.
Lifecycle management
In het verantwoordingsonderzoek 2019 van de Algemene Rekenkamer dat
zich richtte op de vraag in hoeverre VWS concern voldoende grip heeft op
de ‘Lifecycle’ van zijn primaire processen en de risico’s van bestaande ICTsystemen, is het Applicatie Lifecycle management als onvolkomenheid
aangemerkt. In 2020 is door de Directie Informatiebeleid van VWS gehoor
gegeven aan de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer. In het vierde
kwartaal van 2020, is de werkgroep Applicatie Lifecycle Management in
het leven geroepen. Daarmee is een start gemaakt met het formuleren van
een strategie voor de toekomst van het applicatielandschap, uitgewerkt in
acties. Ook is gestart met de inrichting van een rapportage die inzicht biedt
in de huidige stand van het applicatielandschap, zodat het onderhoud en
de daarbij behorende investeringen op een gecontroleerde wijze kan
worden uitgevoerd en tijdig gestart kan worden met het vervangen of
vernieuwen van het applicatielandschap of onderdelen daarvan. De CIO
VWS heeft hiermee een ‘tool’ in handen om integraal te kunnen sturen en
adviseren over het onderhoud en beheer van alle ICT-applicaties die vallen
onder de verantwoordelijkheid van VWS.
Paragraaf 2 – Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen
MenO-beleid
Fraudebestrijding
De ketenbrede samenwerking in de aanpak van zorgfraude is de afgelopen
jaren met medische professionals, zorgaanbieders, zorgverzekeraars,
zorgkantoren, gemeenten, toezichthouders, opsporingsdiensten, inspecties
en het Openbaar Ministerie geïntensiveerd in het programmaplan
«Rechtmatige Zorg 2018-2021 – aanpak van fouten en fraude in de zorg»20.

20

Kamerstukken II, 2017/18, 28 828, nr. 108

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

136

De derde – en tevens laatste – voortgangsrapportage Rechtmatige Zorg
2018-2021 is op 29 januari 2021 aan de Tweede Kamer aangeboden21. Hierin
zijn de belangrijkste resultaten uit het programma gepresenteerd. Het
investeren in een goede samenwerking heeft de afgelopen jaren geloond.
Er zijn bijvoorbeeld grootschalige (strafrechtelijke) onderzoeken in de
sectoren farmacie en wijkverpleging succesvol afgerond. Tevens zijn de
acties uit de sectoraanpak grotendeels voltooid en is ruim 50% van de
gemeenten inmiddels aangesloten bij het Informatie Knooppunt
Zorgfraude (IKZ). Voor de structurele borging van de aanpak is de afgelopen
jaren veel wet- en regelgeving ontwikkeld. Zo ligt het Wetsvoorstel
bevorderen samenwerking rechtmatige zorg (Wbsrz) ter behandeling in de
Tweede Kamer voor en treden de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza) en
de Aanpassingswet (A)Wtza per 1 januari 2022 in werking. Voor meer duide­
lijkheid over declaratieregels hebben diverse brancheverenigingen binnen
hun eigen sectoren plannen opgesteld en grotendeels afgerond. In de
voortgangsrapportage is een volledig overzicht van wet- en regelgeving
opgenomen.
Inhoudelijk vooruitkijkend, is het van belang dat de onderhanden wet- en
regelgeving tot invoering komt en partijen tot implementatie kunnen
overgaan. Daarnaast blijft het delen van gegevens tussen ketenpartners
een terugkerend en belangrijk vraagstuk in de toekomst. Met de Wbsrz en
de uitwerking van de wettelijke grondslagen voor onder andere de
gegevensuitwisseling tussen gemeenten en zorgkantoren wordt daar een
vervolg aan gegeven.
Uitvoerings- en privacyrisico’s grote lopende ICT-projecten
Het CAK is in 2018 begonnen met de uitwerking van de invoering van het
abonnementstarief WMO (per 1 januari 2020). Met de invoering van het
abonnementstarief wordt de stapeling van eigen bijdragen boven op de
zorgkosten van het eigen risico voor de Zorgverzekeringswet beperkt.
Daarnaast beoogt het abonnementstarief de uitvoeringskosten en de
regeldruk te verlagen en te zorgen voor meer eenvoud voor de cliënt.
De ontwikkeling van de specifieke WMO ICT is sterk verweven met de
modernisering van de ICT-omgeving van het CAK, waardoor de kosten van
deze projecten niet specifiek toe te delen zijn. Door vertraging in de
uitvoering vanwege benodigde aanpassingen ten behoeve van
‘performance’ en stabiliteit is de programmaorganisatie per 1 januari 2020
in de omvang van eind 2019 blijven bestaan. Daarvoor zijn extra kosten
gemaakt. Medio 2020 is de business case WMO2020 herijkt, waarin de extra
kosten voor ontwikkeling en ondersteuning van de live-gang en beheer zijn
opgenomen. De meerkosten voor de uitvoering en de invoering van het
abonnementstarief WMO2020 per 1 januari 2020 bedragen € 1,36 mln. De
totale kosten van deze projecten gezamenlijk vallen hoger uit dan begroot
en zijn in samenhang gerapporteerd op het Rijks ICT-dashboard, zie: https://
www.rijksictdashboard.nl/ministeries/200455. Het is project is per
31 december 2020 opgeleverd.
In 2020 heeft VWS de Coronamelder-app ontwikkeld. De ontwikkelkosten
bedroegen minder dan € 5 mln. waardoor de Coronamelderapp in financieel
opzicht daarom niet als een groot ICT-project is aangemerkt. Gezien het
politieke en maatschappelijke belang van dit project is de Coronamelderapp

21

Kamerstukken II, 2020/21, 28 828, nr. 126

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

137

toch in dit verslag opgenomen. De CIO van EZK heeft een CIO-oordeel
uitgebracht en daarnaast is een DPIA (Data Protection Impact Assessment)
uitgevoerd. Het Adviescollege ICT-toetsing (voorheen BIT) verricht nu een
evaluatieonderzoek naar de Coronamelder in opdracht van het ministerie
van BZK.
Gebruik open standaarden en open source software
Binnen het concern VWS wordt gestreefd naar het gebruik van open
standaarden. In een aantal gevallen, bijvoorbeeld precaire bedrijfsvoering
met gevoelige informatie, is het gestandaardiseerd uitwisselen van
gegevens niet altijd mogelijk en/of verantwoord. Ditzelfde principe geldt
voor functionele inkoop van software binnen VWS. Indien het proces kan
voldoen aan alle denkbare wensen en eisen van de gebruikers aan het
informatiesysteem, hebben open source-oplossingen de voorkeur en
worden als wens in het programma van eisen opgenomen.
Betaalgedrag
In 2020 heeft VWS een percentage van 96% tijdig betaalde facturen gerea­
liseerd (facturen betaald binnen 30 dagen). Dit ligt boven de norm van 95%.
Activiteiten audit committee
Het audit committee van VWS heeft in 2020 drie keer vergaderd. In het
eerste half jaar van 2020 zijn de gebruikelijke onderwerpen zoals het
jaarverslag VWS 2019, het Auditrapport VWS 2019 en het Verantwoordings­
onderzoek VWS 2019 besproken. Vanwege het beslag dat de bestrijding van
de coronabestrijding op de organisatie legde is in het audit committee in
het najaar van 2020 met name veel aandacht besteed aan de rechtmatig­
heidsrisico’s die de coronamaatregelen met zich meebrachten.
Checks and balances subsidieregelingen
Voorafgaand aan publicatie en inwerkingtreding, worden subsidierege­
lingen door het Expertisecentrum Subsidies getoetst op rechtmatigheid en
uitvoerbaarheid. De risicoanalyse, die bij elke subsidieregeling verplicht is,
vormt daarvoor belangrijke input. Het Expertisecentrum Subsidies bestaat
uit subsidiespecialisten van de directie Wetgeving en Juridische Zaken, de
directie Financieel-Economische Zaken en de Dienst Uitvoering Subsidies
aan Instellingen. Alleen regelingen voorzien van een paraaf van de
voorzitter van het Expertisecentrum mogen ter ondertekening worden
voorgelegd aan de Minister. In 2020 zijn extra overleggen van het Experti­
secentrum gevoerd om coronamaatregelen en coronaregelingen te
bespreken. Hierbij zijn de bestaande checks and balances zo veel mogelijk
gebruikt.
Toezicht normenkader financieel beheer
Het ministerie van VWS past in zijn toezichtsrelaties met de zelfstandige
bestuursorganen en rechtspersonen met een wettelijke taak het
normenkader financieel beheer waar mogelijk toe. Er hebben zich in 2020
geen beleidsmatige of algemene ontwikkelingen voorgedaan ten aanzien
van het toezicht op dit normenkader.
Overige corona-gerelateerde bedrijfsvoeringsrisico’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

138

Het ministerie van VWS heeft het afgelopen jaar op meerdere terreinen
maatregelen genomen om bedrijfsvoeringsrisico’s het hoofd te bieden.
Daarbij kan gedacht wordt aan opschaling en herschikking van de personele
capaciteit, het treffen van voorzieningen om werken op afstand mogelijk te
maken, gezondheid en vitaliteit van medewerkers te bevorderen, ziekte­
verzuim te beperken, informatie veilig te stellen en maatregelen te treffen
om terug te keren naar normale werkomstandigheden.
Met de uitbraak van COVID-19 is de crisisorganisatie binnen het rijk en bij
VWS – in het bijzonder RIVM – opgeschaald om de gevolgen van deze crisis
het hoofd te bieden. Er zijn verschillende nieuwe (tijdelijke) organisatieon­
derdelen opgericht, zoals de Programmadirectie COVID-19, de Dienst Testen
en de Programmadirectie nafase COVID-19. Daar waar nodig is meer
personele capaciteit ingezet.
VWS Flex heeft direct vanaf maart 2020 ‘crisismatching’ opgezet.
Medewerkers van VWS van wie het werk wegviel, hebben werkzaamheden
voor de COVID-gerelateerde directies verricht en het aanbod van buiten
VWS is ‘gematched’ met de vraag binnen VWS.
VWS is in maart 2020 van de ene op de andere dag overgeschakeld op
thuiswerken. Als gevolg hiervan zijn medewerkers in 2020 grootschalig
het platform Webex gaan gebruiken om met elkaar door middel van video
te kunnen vergaderen. Het ministerie van VWS heeft – samen met SSC-ICT
en de Belastingdienst – videovergadersoftware ingericht, waardoor
medewerkers sindsdien grootschalig digitaal kunnen overleggen. Ook zijn
andere voorzieningen getroffen om medewerkers thuis te kunnen laten
werken, zoals de levering van hardware aan huis en het leveren van bureau­
stoelen. Online vinden nu ook bijvoorbeeld (grootschalige) evenementen
plaats.
Veel inzet is gepleegd op het verduidelijken van de COVID-19-effecten en
maatregelen op de medewerkers en de organisatie. De COVID-19-situatie
heeft tevens het belang van gerichte interventies en voorzieningen op
gebied van gezondheid en vitaliteit onderstreept. VWS heeft zich op deze
onderwerpen ingespannen om verzuim te voorkomen en de medewerkers
betrokken te houden bij de organisatie. VWS heeft zich tevens ingezet om
tot een aanpassing van de arbeidsvoorwaarden te komen en de extra
aanstellingen en overplaatsingen intern VWS als gevolg van COVID-19 te
verwerken.
De werkzaamheden die VWS in 2020 heeft verricht en nog steeds verricht
om het virus te bestrijden hebben geleid tot een grote hoeveelheid aan
informatie. Om deze informatie veilig te stellen en te ordenen is de Hotspot
Corona opgezet. Deze Hotspot Corona wordt ingezet om medewerkers te
ontzorgen met betrekking tot de archivering van hun informatie.
De intrede van de 1,5 meter-samenleving en het eigentijds werken stellen
andere voorwaarden aan werkplekken en kantoren. Met het project Resident
1.5 heeft VWS in 2020 alle COVID-19-gerelateerde maatregelen die
betrekking hebben op het pand en de facilitaire ondersteuning geïmple­
menteerd. Hierbij is een plan van aanpak opgesteld voor de gefaseerde
terugkeer naar de Resident, wanneer de COVID-19-maatregelen dit toelaten.
Paragraaf 3 – Belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen bedrijfsvoering
Verbeteringen in subsidiebeheer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

139

De ingeslagen weg om het subsidiebeheer structureel te verbeteren is
voortgezet. Zo is begin 2020 de risicoanalyse geactualiseerd. Op basis
hiervan zijn onderzoeken uitgevoerd naar het beheer die zijn gedeeld met
de organisatie. Door de coronacrisis is in 2020 extra ingezet op het via
intranet delen van kennis en informatie over subsidies. Er is na de start van
de crisis een handreiking opgesteld die vragen over subsidies beantwoordt.
Uitrol MenO-registratie
Om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen, houdt het ministerie van
VWS een overzicht bij van onregelmatigheden bij subsidies. Alle toegepaste
sancties worden vastgelegd in een verplicht aan te houden departementaal
MenO-register. Dit register wordt beheerd door DUS-I. Met het oog op
verdere verbetering van het subsidiebeheer en mede ingegeven door de
subsidiepraktijk in 2020, heeft de directie FEZ vanuit haar kaderstellende rol
ultimo 2020 besloten tot een uitbreiding van de bestaande MenOregistratie. Die uitbreiding ziet op de verplichting voor andere uitvoerders
van VWS-subsidies – zoals ZiNL, ZonMw en RVO – om óók onregelmatig­
heden bij subsidies vast te leggen en deze door te geven aan DUS-I ten
behoeve van het MenO-register.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

140

C. JAARREKENING
7. Departementale verantwoordingsstaat
Tabel 23 Departementale verantwoordingsstaat 2020 van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(XVI) (Bedragen x € 1.000)
Art. Omschrijving1

(1) Vastgestelde begroting2
Verplich­
tingen

(2) Realisatie

UitgavenOntvangsten

Verplich­
tingen

(3) = (2) - (1) Verschil realisatie en
vastgestelde begroting

UitgavenOntvangsten

Verplich­
tingen

Uitgaven Ontvangsten

Totaal

18.616.455

18.846.295

133.631

34.951.524

27.249.823

751.308

16.335.069

8.403.528

617.677

Beleidsartikelen

18.246.969

18.470.865

125.028

34.367.024

26.679.620

726.319

16.120.055

8.208.755

601.291

1

Volksgezondheid

841.280

1.039.858

13.903

5.417.362

2.508.610

36.024

4.576.082

1.468.752

22.121

2

Curatieve Zorg

3.080.575

3.117.206

5.053

4.793.652

4.372.943

12.924

1.713.077

1.255.737

7.871

3

Langdurige zorg en
ondersteuning

7.423.429

7.259.805

5.691

14.199.190

10.062.532

6.772

6.775.761

2.802.727

1.081

4

Zorgbreed beleid

957.990

1.079.709

70.655

3.299.470

3.051.899

86.701

2.341.480

1.972.190

16.046

5

Jeugd

107.273

107.273

26.085

121.864

136.507

7.746

14.591

29.234

‒ 18.339

6

Sport en bewegen

343.374

373.966

740

439.953

433.872

20.001

96.579

59.906

19.261

7

Oorlogsgetroffenen en
Herinnering Wereldoorlog
II

254.599

254.599

2.901

229.165

246.889

3.483

‒ 25.434

‒ 7.710

582

5.238.449

5.238.449

0

5.866.368

5.866.368

552.668

627.919

627.919

552.668

8

Tegemoetkoming
specifieke kosten
Niet-beleidsartikelen

369.486

375.430

8.603

584.500

570.203

24.989

215.014

194.773

16.386

9

Algemeen

23.374

26.572

0

112.258

121.442

8.369

88.884

94.870

8.369

10

Apparaatsuitgaven

338.243

340.989

8.603

472.242

448.761

16.620

133.999

107.772

8.017

11

Nog onverdeeld

7.869

7.869

0

0

0

0

‒ 7.869

‒ 7.869

0

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.
2 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

141

8. Samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen
Tabel 24 Samenvattende verantwoordingsstaat 2020 inzake baten-lastenagentschap van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) (bijdragen x € 1.000)
Omschrijving1

(1) Vastgestelde begroting

(2) Realisatie (3)=(2)-(1) Verschil realisatie
en vastgestelde begroting

(4) Realisatie 2019

Agentschap College ter
Beoordeling van
Geneesmiddelen
Totale baten

51.642

55.160

3.518

54.494

Totale lasten

51.642

55.836

4.194

51.050

Saldo van baten en lasten

0

‒ 676

‒ 676

3.444

Totale kapitaaluitgaven

500

2.247

1.747

119

0

0

0

30

Totale baten

84.551

101.786

17.235

95.063

Totale lasten

84.551

98.086

13.535

87.414

0

3.700

3.700

7.649

Totale kapitaaluitgaven

6.691

13.374

6.683

23.401

Totale kapitaalontvangsten

3.720

1.229

‒ 2.491

3.201

Totale baten

375.900

475.609

99.709

379.419

Totale lasten

375.900

461.745

85.845

383.161

0

13.864

13.864

‒ 3.742

4.800

6.750

1.950

7.937

0

1.168

1.168

6

Totale kapitaalontvangsten
Centraal Informatiepunt
Beroepen Gezondheidszorg

Saldo van baten en lasten

Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu

Saldo van baten en lasten
Totale kapitaaluitgaven
Totale kapitaalontvangsten

1 Door afronding kan de som van de delen afwijken van het totaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

142

9. Jaarverantwoording agentschappen per 31 december 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

143

9.1 Agentschap College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (aCBG)
Tabel 25 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap aCBG over het jaar 2020 (bijdragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - Realisatie 2019
(1)
(4)

Baten
- Omzet

51.642

55.106

3.464

53.885

waarvan omzet moederdepartement

2.416

2.695

279

4.196

waarvan omzet overige departementen

818

957

139

836

48.408

51.454

3.046

48.853

Rentebaten

0

0

0

0

Vrijval voorzieningen

0

0

0

0

Bijzondere baten

0

54

54

609

51.642

55.160

3.518

54.494

Apparaatskosten

49.966

54.439

4.473

49.641

- Personele kosten

37.544

40.374

2.830

36.475

waarvan eigen personeel

31.536

33.722

2.186

30.348

waarvan inhuur externen1

4.696

5.650

954

5.059

waarvan overige personele kosten

1.312

1.002

‒ 310

1.068

- Materiële kosten

12.422

14.065

1.643

13.166

waarvan apparaat ICT

3.260

5.033

1.773

4.387

0

0

0

0

9.162

9.032

‒ 130

8.779

ZBO College

713

648

‒ 65

656

Rentelasten

0

0

0

0

963

533

‒ 430

727

- Materieel

511

334

‒ 177

467

waarvan apparaat ICT

361

195

‒ 166

319

- Immaterieel

452

198

‒ 253

260

Overige lasten

0

216

216

26

waarvan dotaties voorzieningen

0

216

216

23

waarvan bijzondere lasten

0

0

0

3

51.642

55.836

4.194

51.050

0

‒ 676

‒ 676

3.444

waarvan omzet derden

Totaal baten
Lasten

waarvan bijdrage aan SSO's
waarvan overige materiële kosten

Afschrijvingskosten

Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Optioneel toe te voegen:
1 noot: Het begrip externe inhuur in dit overzicht heeft een ruimere definitie dan het begrip van externe inhuur dat gehanteerd wordt voor de berekening van de procentuele
norm ‘maximaal toegestane externe inhuur’.

Toelichting op de staat van baten en lasten
Opmerking vooraf
Het aCBG is een tariefgefinancierde organisatie en is sterk afhankelijk van
aanvragen vanuit de farmaceutische industrie. Bij het indienen van de
begroting in het voorjaar is er nog niet genoeg zicht op dit werkaanbod. Als
het aCBG in het najaar het jaarplan indient, is een betere inschatting te
maken van het verwachte werk. Op basis van deze latere inschatting is het
jaarplan opgesteld dat door de minister van VWS is vastgesteld. Dit is ook
het financiële overzicht waarmee het aCBG zelf werkt.
\COVID-19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

144

De uitbraak van COVID-19 had vanaf maart 2020 voor het CBG een grote
impact op hoe we met elkaar het werk moeten doen, net zoals het geval is
voor veel andere organisaties. Daarnaast heeft COVID-19 in het primaire
werk van het CBG veel extra inzet gevraagd. Het ging daarbij vooral om
het geven van advies over en het beoordelen van nieuwe en bestaande
middelen in de bestrijding van het coronavirus. Later in het jaar kwamen
daar de beoordelingen van de coronavaccins bij, samen met het informeren
van het grote publiek over de werkzaamheid, veiligheid en kwaliteit van deze
vaccins.
Meer en intensievere procedures
Op de geneesmiddelen en vaccins die worden ingezet bij bestrijding van
het virus en preventie van COVID-19 is de Europese centrale procedure van
toepassing. In die procedure zijn bestaande en nieuwe regulatoire instru­
menten ingezet om het beoordelingsproces zo snel mogelijk te laten
verlopen. Het gaat daarbij onder andere om rolling reviews, toelatingen
onder voorwaarden en verschillende vormen van regulatory flexibility. De
COVID-19 procedures blijken aanzienlijk arbeidsintensiever te zijn dan de
normale manier van werken. Dit geldt voor de periode voorafgaand aan
de markttoelating én voor de periode daarna. Bij een markttoelating
waaraan voorwaarden zijn verbonden (Conditional Marketing Authorisation
- CMA), moet het gebruik van de toegelaten geneesmiddelen of vaccins
intensief worden gevolgd. De verwachting is dan ook dat COVID-19 ook in
2021 veel extra werk blijft vragen, zelfs meer dan in 2020.
Een verwacht overschot
Halverwege het jaar 2020 leek het CBG op koers naar een financieel
overschot. In de tweede helft van het jaar zijn extra medewerkers aange­
trokken om het vele werk op het gebied van COVID-19 te kunnen afhandelen
en de al bestaande werkdruk te verlagen. Dit is terug te zien in de stijging
van de personele kosten en het aantal fte’s. Het werk rond COVID-19 heeft
in 2020 geen effect gehad op de omzet. Dit effect wordt pas in 2021 verwacht.
Het CBG heeft in de centrale Europese procedures voor COVID-19 genees­
middelen en -vaccins een grote rol gespeeld. Maar ook bij het goed geïnfor­
meerd houden van de Nederlandse samenleving over de medicijnen en
vaccins tegen COVID-19 speelde het CBG een actievere rol dan ooit tevoren.
Bijvoorbeeld met Het Grootste Corona Spreekuur, het houden van een
persconferentie na het toelaten van het eerste vaccin door het Europees
Medicijnagentschap EMA en door het ontwikkelen van Vaccin in het kort
voor de beschikbare coronavaccins.
Grotere maatschappelijke rol
De informatiebehoefte vanuit de maatschappij en de media en de vraag aan
het CBG op het gebied van actualiteiten blijft toenemen. Dat vraagt van
het CBG meer tijd en inzet. Het coronavirus vroeg veel extra inzet, maar ook
andere gevoelige dossiers, zoals de vermeende vervuiling van paracetamol,
nitrosamines in medicijnen en medicijntekorten. Het ministerie van VWS
heeft op onderdelen incidentele bijdragen verstrekt aan het CBG om de
extra kosten voor dit soort activiteiten te dekken. Het ministerie en het CBG
zijn met elkaar in gesprek over een meer structurele vorm van financiering
van werkzaamheden die niet vallen onder de dekking uit de tariefinkomsten
van het CBG.
Resultaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

145

Het aCBG heeft over 2020 uiteindelijk een negatief resultaat behaald van
€ 0,7 miljoen. Dit wordt verklaard door € 3,5 miljoen hogere baten en
€ 4,2 miljoen hogere kosten dan begroot. Deze verschillen worden hieronder
nader toegelicht.
Baten
De € 3,5 miljoen hogere baten zijn vooral te verklaren door een hogere
omzet derden van € 3,0 miljoen. De belangrijkste oorzaak hiervoor is de
tariefstijging: met ingang van 2020 zijn de tarieven voor humane procedures
gestegen met 5% en de tarieven voor jaarvergoedingen voor humane
registraties zijn met 6,5% verhoogd. Binnen de productportefeuille stijgt
het aandeel Centrale procedures en een daalt het aandeel decentrale
procedures. Een nadere toelichting per productgroep is te vinden bij de
doelmatigheidsindicatoren.
Daarnaast is de omzet moederdepartement in 2020 hoger uitgevallen dan
begroot. Dat komt onder meer door bijdragen voor het Programma Goed
Gebruik op het onderdeel Vaccinplan (€ 0,1 miljoen) en de projecten
Parallelle beoordeling (€ 0,1 miljoen) en EU SRS (€ 0,1 miljoen).
Lasten
Hogere Materiële kosten én hogere Personele kosten leiden tot de hogere
apparaatskosten van € 4,5 miljoen.
De Personele kosten komen € 2,8 miljoen hoger uit dan begroot door hogere
kosten van zowel eigen personeel als van externe inhuur. De hogere kosten
voor eigen personeel worden voornamelijk veroorzaakt door het aantrekken
van medewerkers om de hoge werkdruk te verlichten en meer personeel
voor COVID-19-werkzaamheden. Omdat medewerkers in 2020 minder verlof
hebben opgenomen, moest € 0,9 miljoen toegevoegd worden aan de
voorziening verlofuren.
Extra personeel voor het project Techniek buiten de Deur en extra inhuur
voor de uitvoering van additioneel gefinancierde projecten zijn de belang­
rijkste oorzaken van de hogere kosten voor externe inhuur. Daarnaast was
in 2020 extra externe inhuur nodig om de beveiliging op ICT-gebied op orde
te houden en de continuïteit van de interne ICT-dienstverlening te borgen
tijdens de COVID-19-lockdown. Het zonder haperen laten functioneren van
alle noodzakelijke verbindingen in een situatie waarin alle medewerkers
vanuit hun thuissituatie moesten werken, vergde veel extra voorzieningen
en personele inzet. Verder is extern personeel ingehuurd om extra reguliere
taken op te vangen en voor tijdelijke vervanging van vaste medewerkers
(zwangerschapsverlof en ziekte).
De afname van het woon-werkverkeer als gevolg van de coronamaatre­
gelen zorgde ervoor dat de overige personele kosten lager uitvielen.
Het project Techniek buiten de Deur zorgde in 2020 voor extra kosten voor
apparaat ICT (automatiseringskosten). Tijdens het project werd duidelijk
hoe de infrastructuur er bij stond. Er bleek een forse kwaliteitsimpuls nodig
om met name de migratie van het bedrijfssysteem naar een nieuw
datacenter en een nieuwe provider van diensten goed en succesvol te laten
verlopen. Ook hier waren extra kosten noodzakelijk om de beveiliging op
ICT-gebied op orde te houden en de continuïteit van de interne ICT-dienst­
verlening te borgen.
De Overige materiële kosten zijn iets lager uitgekomen dan begroot. De
belangrijkste oorzaak hiervoor zijn de lagere reiskosten buitenland als
gevolg van de coronamaatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

146

De afschrijvingskosten voor zowel materiële als immateriële activa zijn lager
dan begroot, omdat er niet geïnvesteerd is in ICT-middelen.
De post Dotaties voorzieningen betreft de dotatie aan de voorziening
dubieuze debiteuren. Doordat leveranciers later betalen is het debiteuren­
saldo opgelopen en moet een grotere voorziening worden aangehouden.
Tabel 26 Balans per 31 december 2020 van het baten-lasten agentschap aCBG (bedragen x € 1.000)
Balans 31-12-2020

Balans 31-12-2019

Activa
Vaste activa

343

567

Materiële vaste activa

343

368

waarvan grond en gebouwen
waarvan installaties en inventarissen
Immateriële vaste activa
Vlottende activa

0

136

343

232

0

199

22.054

21.049

Voorraden

0

0

Debiteuren

7.525

6.839

Overige vorderingen en overlopende activa

1.631

1.469

Liquide middelen

12.898

12.741

Totaal activa:

22.397

21.616

Eigen Vermogen

1.847

4.461

Exploitatiereserve

2.523

1.017

Onverdeeld resultaat

‒ 676

3.444

Kortlopende schulden

20.550

17.155

Crediteuren

2.460

1.288

Vooruit gefactureerd /Nog te betalen

18.090

15.867

Totaal passiva

22.397

21.616

Passiva

Toelichting op de balans
Materiële vaste activa
De daling in de materiële vaste activa in 2020 komt door het afschrijven op
de aanwezige activa in combinatie met weinig investeren in nieuwe activa.
Debiteuren
De debiteuren worden gewaardeerd tegen nominale waarde, waarbij
rekening is gehouden met een voorziening voor mogelijke oninbaarheid
(€ 0,5 miljoen). Het debiteurensaldo is per saldo met € 0,7 miljoen gestegen,
doordat de firma’s later betalen dan in voorgaande jaren.
Eigen vermogen
Door het negatieve saldo van de exploitatie (€ 0,7 miljoen) en een afroming
van het resultaat van 2019 (€ 1,9 miljoen), is het eigen vermogen gedaald
naar € 1,8 miljoen.
Kortlopende schulden
Het saldo van de post Crediteuren is met € 1,2 miljoen toegenomen. Reden
is dat eind december nog een aantal grote facturen is ontvangen, die in
januari zijn betaald.
Onder Vooruit gefactureerd/nog te betalen staat een bedrag van € 11 miljoen
voor vooruit gefactureerde beoordelingswerkzaamheden. Dit betreft het
onderhanden werk van het CBG. Het agentschap ontvangt namelijk de
verschuldigde vergoeding voor een groot deel van de aanvragen voordat
de werkzaamheden worden verricht. Door de hoge instroom van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

147

procedures in 2020 is het onderhanden werk met € 0,7 miljoen toegenomen.
Daarnaast is er € 0,9 miljoen toegevoegd aan de voorziening verlofuren en
is het saldo nog te ontvangen facturen met € 0,5 miljoen toegenomen.
Onderlinge vorderingen/schulden ministeries en agentschappen
Op 31 december 2020 hebben de volgende vorderingen/schulden
betrekking op ministeries en agentschappen:
- Vorderingen: nog te ontvangen VWS € 0,8 miljoen, nog te ontvangen LNV
€ 0,3 miljoen, liquide middelen (Financiën) € 12,9 miljoen.
- Schulden: nog te betalen IGJ € 0,1 miljoen, nog te betalen VWS
€ 0,2 miljoen, nog te betalen RIVM € 0,04 miljoen.
Tabel 27 Kasstroomoverzicht van het baten-lastenagentschap aCBG over 2020 (bedragen x € 1.000)
(1) Vastgestelde
begroting1

(2) Realisatie

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en vastge­
stelde begroting

1. Rekening-courant RHB 1 -1-2020 + stand depositorekeningen

12.751

12.741

‒ 10

Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)

51.642

59.527

7.885

‒ 50.679

‒ 57.123

‒ 6.444

963

2.404

1.441

‒ 500

‒ 309

191

0

0

0

‒ 500

‒ 309

191

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

0

‒ 1.938

‒ 1.938

Eenmalige storting door het moederdepartement (+)

0

0

0

Totaal financieringskasstroom

0

‒ 1.938

‒ 1.938

13.214

12.898

‒ 316

Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom

5. Rekening-courant RHB 31-12-2020 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)
1 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

Toelichting op het kasstroomoverzicht
Het liquiditeitssaldo van het aCBG is in 2020 nagenoeg onveranderd
gebleven ten opzichte van 2019.
Tabel 28 Overzicht doelmatigheidsindicatoren van het baten-lastenagentschap aCBG per 31 december 2020
Realisatie

Vastgestelde
begroting

2017

2018

2019

2020

2020

87

91

94

97

90

- Beoordelen van nationale aanvragen

1.771

2.089

1.978

2.324

1.918

- Beoordelen van Europese aanvragen: centraal

9.711

9.132

9.861

10.577

8.228

Generiek
1. Tarieven/ uur
2. Omzet per productgroep (bedragen * € 1.000)

- Beoordelen van Europese aanvragen: MRP
- Beoordelen DCP’s
- Beoordelen van homeopathische aanvragen, kruiden en nieuwe
voedingsmiddelen

725

728

595

631

620

9.824

9.622

9.658

9.267

10.354

46

74

7

9

93

- Bureau diergeneesmiddelen

2.297

2.493

2.879

2.604

2.572

- Jaarvergoedingen en bijdragen

20.779

21.073

23.717

25.266

24.623

- Overig

2.564

4.851

5.800

4.483

3.234

Totaal omzet

47.717

50.062

54.494

55.160

51.642

3. Totaal aantal fte (exclusief externe inhuur)

340

351

343

374

350

4. Saldo van baten en lasten (% van de baten)

‒ 2,95%

‒ 8,07%

6,32%

‒ 1,23%

0,00%

13

16

11

16

25

Kwaliteitsindicatoren
1. Aantal gegronde klachten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

148

Realisatie

Vastgestelde
begroting

2017

2018

2019

2020

2020

76

90

103

95

90

Generiek
2. Aantal zaken per fte

Toelichting doelmatigheidsindicatoren
Tarieven per uur
Het gemiddelde uurtarief wordt bijgehouden om de kostenefficiency aan te
tonen. Deze indicator is een gemiddelde over alle functies waarbij naar
het primaire proces wordt gekeken.
Het uurtarief is in 2020 licht toegenomen ten opzichte van 2019, als gevolg
van de cao-verhoging.
Omzet per productgroep
De omzet per productgroep geeft inzicht in de samenstelling van de omzet
derden van het aCBG.
De totale omzet is de afgelopen jaren toegenomen. Deze toename wordt
vooral veroorzaakt door een stijging van de nationale tarieven in de
afgelopen twee jaar. Met ingang van 1 januari 2020 is een tariefstijging voor
nationale procedures van 5% en een tariefstijging voor nationale jaarver­
goedingen van 6,5% doorgevoerd.
De omzet voor Nationale aanvragen is hoger dan de begroting door
toename van het aanvragen. De omzet voor Centrale procedures is hoger
dan begroot door een toename van het aantal type-II variaties. De omzet
voor Decentrale procedures (DCP’s) is lager dan begroot door een
krimpende Europese markt voor DCP’s en minder kopieën per procedure.
De toename van het aantal centrale registraties is naast de nationale tarief­
stijging de belangrijkste verklaring voor de hogere omzet uit Jaarvergoe­
dingen en bijdragen. De overige omzet betreft onder meer de bijdrage van
het moederdepartement en andere ministeries. Door extra bijdragen voor
diverse projecten is deze hoger dan begroot.
Totaal aantal fte
– Dit kengetal betreft het totaal aantal fulltime-equivalenten (fte) dat
werkzaam is bij het aCBG per 31 december van het jaar, exclusief externe
inhuur.
– Door uitbreiding, als gevolg van hoge werkdruk en uitbreiding voor
werkzaamheden aan Covid-19 procedures, is de bezetting in 2020
gestegen ten opzichte van 2019.
Saldo van baten en lasten (% van de baten)
De ontwikkeling van het procentuele saldo is een weergave van de
realisatie, zoals de afgelopen jaren in de jaarrekening gepresenteerd.
Aantal gegronde klachten
Het aantal gegronde klachten wordt bijgehouden om inzicht te krijgen in
de geleverde kwaliteit van de productie. In 2020 zijn 16 gegrond verklaarde
klachten binnengekomen. Dit is meer dan in 2019, maar minder dan was
voorzien. De klachten betreffen voornamelijk opmerkingen van registratie­
houders over het reguliere/primaire proces van het aCBG en dan vooral
het overschrijden van beslistermijnen.
Aantal zaken per fte
Het aantal zaken per fulltime-equivalent wordt bijgehouden om de
efficiency van de productie inzichtelijk te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

149

Door een gelijkblijvende uitstroom en een hogere formatie is het aantal
zaken per fte in 2020 gedaald ten opzichte van 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

150

9.2 Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg (CIBG)
Tabel 29 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap CIBG over 2020 (bijdragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - Realisatie 2019
(1)
(4)

Baten
- Omzet

84.551

84.712

161

95.063

waarvan omzet moederdepartement

41.180

35.881

‒ 5.299

26.807

waarvan omzet overige departementen

7.245

7.393

148

9.914

36.126

41.438

5.312

48.432

Rentebaten

‒

‒

‒

‒

Vrijval voorzieningen

‒

‒

‒

‒

Bijzondere baten

‒

17.074

17.074

9.910

84.551

101.786

17.235

95.063

Apparaatskosten

80.830

93.425

12.595

81.502

- Personele kosten

35.175

34.874

‒ 301

30.520

waarvan eigen personeel

24.907

22.121

‒ 2.786

21.071

waarvan inhuur externen

8.883

11.364

2.481

7.844

waarvan overige personele kosten

1.385

1.389

4

1.605

- Materiële kosten

45.655

58.551

12.896

50.982

waarvan apparaat ICT

4.996

10.539

5.543

4.921

waarvan bijdrage aan SSO's

8.889

10.384

1.495

9.684

waarvan overige materiële kosten

31.770

37.628

5.858

36.377

waarvan omzet derden

Totaal baten
Lasten

Rentelasten

1

23

22

1

3.720

3.408

‒ 312

5.128

- Materieel

‒

‒

‒

‒

waarvan apparaat ICT

‒

‒

‒

‒

waarvan overige materiële afschrijvingskosten

‒

‒

‒

‒

- Immaterieel

3.720

3.408

‒ 312

5.128

Overige lasten

‒

1.230

1.230

783

waarvan dotaties voorzieningen

‒

‒

‒

‒

waarvan bijzondere lasten

‒

1.230

1.230

783

Afschrijvingskosten

Totaal lasten

84.551

98.086

13.535

87.414

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

3.700

3.700

7.649

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

755

755

777

Saldo van baten en lasten

0

2.945

2.945

6.872

Toelichting bij de staat van baten en lasten
Algemeen
Het positieve resultaat van € 2,9 miljoen heeft voor € 2,3 miljoen betrekking
op medicinale cannabis.
De verwachting was dat de vraag in 2020 zou afnemen vanwege een dalende
export als gevolg van landen die zelf gaan produceren (met name
Duitsland). Deze ontwikkeling heeft zich echter niet voorgedaan en
wederom blijkt de buitenlandse vraag naar medicinale cannabis lastig
voorspelbaar te zijn.
De realisatie van zowel de baten als lasten over 2020 is aanzienlijk hoger
dan de vastgestelde begroting. Hieraan liggen meerdere oorzaken ten
grondslag: een hogere vraag naar medicinale cannabis, de invoering van
de nieuwe donorwet, de migratie van UZI in verband met de nieuwe aanbe­
steding en de realisatie van de I-visie, waarbij een groot gedeelte van het
ICT-landschap is gemigreerd naar KPN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

151

De gerealiseerde lasten over 2020 zijn € 10,9 miljoen hoger dan over 2019
vanwege de invoering van de nieuwe donorwet, een hogere vraag naar
medicinale cannabis, de migratie van UZI en aanvullende opdrachten zoals
de CoronaMelder App en LCH (Landelijk Consortium Hulpmiddelen).
Dit verklaart ook waarom de gerealiseerde baten over 2020 hoger zijn dan
vorig jaar. Vanwege de gerealiseerde meeropbrengsten UZI over 2019 van
€ 4,1 miljoen is het verschil met € 6,7 mln. minder groot dan ten opzichte
van de begroting.
Met ingang van 2020 is de verantwoordingswijze van tariefdemping door
het moederdepartement gewijzigd. Hierbij gaat het om bijdragen van het
moederdepartement ter ondersteuning van omzet derden, waarbij sprake
is van niet kostendekkende en gemaximeerde tarieven. Deze worden niet
langer als omzet moederdepartement verantwoord, maar als bijzondere
baten. De vergelijkende cijfers zijn aangepast voor wat betreft de realisatie
2019.
Omzet moederdepartement
De gerealiseerde omzet van het moederdepartement is lager dan begroot.
Reden is dat tariefdemping niet langer als omzet moederdepartement wordt
verantwoord, maar als bijzondere baten.
De realisatie is wel hoger dan vorig jaar. Dit is het gevolg van de invoering
van de nieuwe donorwet en aanvullende opdrachten zoals de CoronaMelder
App en LCH (Landelijk Consortium Hulpmiddelen).
Tabel 30 Omzet moederdepartement (bijdragen x € 1.000)
(1) Vastgestelde
begroting

Omschrijving

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en
vastgestelde
(2) Realisatie
begroting

(4) Realisatie
2019

Macro-economische vraagstukken en arbeidsmarkt (MEVA)

11.322

1.264

‒ 10.058

1.736

Informatiebeleid CIO

5.060

5.831

771

4.247

Eenheid Secretariaten Tuchtcolleges en Toetsingscommissies (ESTT)

460

457

‒3

330

11.321

15.217

3.896

10.568

Publieke Gezondheid (PG)

2.765

2.577

‒ 188

1.480

Patiënt en Zorgordening (PZo)

5.720

6.440

720

5.781

Geneesmiddelen en Medische Technologie (GMT)

Directie Jeugd (DJ)

1.548

1.520

‒ 28

1.209

Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)

2.463

2.067

‒ 396

1.011

Directie Maatschappelijke Ondersteuning (DMO)

411

452

41

413

Curatieve Zorg (CZ)

110

‒

‒ 110

30

Langdurige Zorg (LZ)

‒

28

28

2

Voeding, Gezondheidsbescherming en Preventie (VGP)

‒

28

28

‒

41.180

35.881

‒ 5.299

26.807

Omzet VWS

Omzet overige departementen
De gerealiseerde omzet van overige departementen is in lijn met de
begroting. De daling ten opzichte van vorig jaar wordt met name
veroorzaakt door de overdracht van twee schoolleidersregisters aan OCW
per 1 januari 2020. De realisatie van ICTU is gerelateerd aan activiteiten op
het gebied van National Contact Point E-Health (NCPeH).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

152

Tabel 31 Omzet overige departementen (bijdragen x € 1.000)
(1) Vastgestelde
begroting

Omschrijving

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en
vastgestelde
(2) Realisatie
begroting

(4) Realisatie
2019

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)

4.476

4.218

‒ 258

6.900

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)

1.306

1.417

111

1.244

Ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK)

1.463

1.273

‒ 190

1.715

‒

485

485

56

7.245

7.393

148

9.914

ICTU (ICT-Uitvoeringsorganisatie)
Omzet overige departementen

Omzet derden
De omzet van derden is hoger dan begroot vanwege een hogere vraag naar
medicinale cannabis. De daling van UZI ten opzichte van de begroting en
realisatie vorig jaar kent meerdere oorzaken. In 2019 was sprake van een
versnelde uitgifte van passen vanwege een kortere levensduur (twee jaar in
plaats van drie jaar) en vroegtijdige vervanging van de servercertificaten als
gevolg van extra uitgifte-eisen. Hierdoor heeft er een verschuiving plaats­
gevonden: meer productie en omzet in 2019 en minder in 2020. Tevens is
de vraag naar UZI passen in 2020 gedaald, omdat er andere partijen op de
markt zijn verschenen die alternatieve oplossingen bieden voor de UZI pas.
Tabel 32 Omzet derden (bijdragen x € 1.000)

Product

(1) Vastgestelde
begroting

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en
vastgestelde
(2) Realisatie
begroting

(4) Realisatie
2019

BIG-(her)registratie

5.454

5.269

‒ 185

Vakbekwaamheid

320

336

16

5.629
333

UZI-register

9.315

5.785

‒ 3.530

15.389

Vergunningen en ontheffingen

1.619

1.832

213

1.804

Medische hulpmiddelen

235

1.149

914

416

Opiaten

711

802

91

786

BMC

18.472

26.265

7.793

24.075

Omzet derden

36.126

41.438

5.312

48.432

Bijzondere baten
Bijzondere baten betreffen bijdragen van het moederdepartement ter onder­
steuning van omzet derden, waarbij sprake is van niet kostendekkende en
gemaximeerde tarieven. De begrote bijzondere baten zijn nihil, omdat de
verantwoordingswijze van deze zogenaamde tariefdemping is gewijzigd
toen de begroting 2020 al was vastgesteld (in de begroting 2020 is tarief­
demping opgenomen onder omzet moederdepartement).
De hogere realisatie ten opzichte van vorig jaar ligt voornamelijk bij UZI en
BIG. Bij UZI was in 2019 sprake van een versnelde uitgifte van passen en
vroegtijdige vervanging van de servercertificaten, waardoor de omzet
derden van het UZI-register in 2019 dusdanig hoog was dat een aanvullende
bijdrage van het moederdepartement (directie I-CIO) niet nodig was.
BIG kende in 2020 een uitstel van de herregistratie-verplichting vanwege
COVID-19. Hierdoor waren er minder aanvragen voor herregistratie en was
de omzet derden lager. Hierdoor was in 2020 een hogere bijdrage van het
moederdepartement (directie MEVA) nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

153

Tabel 33 Bijzondere baten (bijdragen x € 1.000)
(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en
vastgestelde
begroting
(4) Realisatie 2019

Product

Opdrachtgever

(1) Vastgestelde
begroting

BIG-(her)registratie

MEVA

‒

6.957

6.957

5.328

Vakbekwaamheid

MEVA

‒

3.893

3.894

3.321

UZI-register

I-CIO

‒

5.407

5.406

‒

Vergunningen en ontheffingen

GMT

‒

169

169

322

Medische hulpmiddelen

GMT-IGJ

‒

575

575

922

Opiaten

GMT-IGJ

‒

73

73

17

0

17.074

17.074

9.910

Bijzondere baten

(2) Realisatie

Lasten
Personele kosten
De gerealiseerde kosten van eigen personeel zijn lager dan begroot
vanwege een relatief lage bezetting: het is lastig om geschikt ICT-personeel
te vinden en daarnaast worden vacatures terughoudend ingevuld. Ten
opzichte van vorig jaar is er sprake van een toename van de kosten van
eigen personeel vanwege een licht hogere bezetting en loonsverhoging
vanwege de Cao Rijk.
De realisatie van externe inhuur is met € 11,4 miljoen duidelijk hoger dan
zowel de begroting als de realisatie vorig jaar. Deze stijging is met name
het gevolg van het sturen op een integraal i-portfolio op het gebied van
infra- en applicatielandschap, bijvoorbeeld door de inrichting van het CIO
Office CIBG, het werken onder Architectuur en het opstellen en concreet
maken van de Visie Gezond Applicatielandschap. Daarnaast was externe
inhuur nodig voor de nieuwbouw van applicaties.
Ondanks de ophoging van de reservering vakantiedagen met € 0,9 miljoen
(vanwege COVID-19 is minder verlof opgenomen) is de realisatie van de
overige personele kosten ad € 1,4 miljoen in lijn met de begroting. Reden is
dat er een meevaller van € 0,3 miljoen uit voorgaande jaren tegenover stond
en de realisatie van een aantal kosten lager uitviel dan in de begroting zoals
studie, interne representatie en reis- en verblijfskosten (deels COVIDgerelateerd).
Materiële kosten
De gerealiseerde materiële kosten bedragen € 58,6 miljoen en zijn daarmee
€ 12,9 miljoen hoger dan begroot. Deze stijging is vooral het gevolg van
hogere inkoopkosten voor medicinale cannabis vanwege een sterk
toegenomen vraag vanuit het buitenland (+ € 6,3 miljoen), hogere
portokosten vanwege de invoering van de nieuwe donorwet (+
€ 2,8 miljoen), hogere kosten van derdelijns support (+ € 1,7 miljoen) en
hogere hostingkosten (+ € 1,4 miljoen).
De realisatie over 2020 is € 7,6 mln. hoger dan de realisatie vorig jaar. Dit
verschil is € 5,3 miljoen kleiner dan het verschil met de begroting van
€ 12,9 miljoen. Hiervan heeft € 4,7 miljoen betrekking op de inkoopkosten
voor medicinale cannabis: de realisatie van deze kosten was € 1,6 miljoen
hoger dan de realisatie vorig jaar, terwijl het overschot ten opzichte van
de begroting zoals eerder vermeld
€ 6,3 miljoen bedroeg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

154

Afschrijvingskosten
ICT-systemen worden afgeschreven vanaf het moment van ingebruikname
middels dechargeverlening van een project. De afschrijvingskosten zijn in
lijn met de begroting, maar aanzienlijk lager dan de realisatie over 2019.
Belangrijkste oorzaak van deze daling is de overdracht van twee schoollei­
dersregisters aan OCW per 1 januari 2020.
Bijzondere lasten
De bijzondere lasten ad € 1,2 miljoen hebben betrekking op de afwaardering
van immateriële vaste activa.
Rentelasten
De rentelasten zijn hoger dan vorig jaar vanwege de versnelde aflossing van
leningen in verband met de afwaardering van immateriële vaste activa.
Agentschapsdeel Vpb-lasten
Dit zijn de kosten van de vennootschapsbelasting vanwege het positieve
resultaat over 2020 op de verkoop van medicinale cannabis.
Tabel 34 Balans van het baten-lastenagentschap CIBG per 31 december 2020 (bedragen x € 1.000)
Balans 2020

Balans 2019

Activa
Vaste activa

11.472

12.671

Materiële vaste activa

‒

‒

waarvan grond en gebouwen

‒

‒

waarvan installaties en inventarissen

‒

‒

waarvan projecten in uitvoering

‒

‒

waarvan overige materiële vaste activa

‒

‒

Immateriële vaste activa

11.472

12.671

Vlottende activa

57.223

47.014

Voorraden en onderhanden projecten

4.813

4.331

Debiteuren

1.867

5.911

Overige vorderingen en overlopende activa

4.282

2.847

Liquide middelen

46.261

33.925

Totaal activa:

68.695

59.685

Eigen Vermogen

6.201

9.687

Exploitatiereserve

3.256

2.815

Onverdeeld resultaat

2.945

6.872

Passiva

Voorzieningen
Langlopende schulden

‒

‒

5.466

8.677

Leningen bij het Ministerie van Financiën

5.466

8.677

Kortlopende schulden

57.028

41.321

Crediteuren

3.039

4.680

Belastingen en premies sociale lasten
Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

56

1.096

2.037

2.331

Overige schulden en overlopende passiva

51.896

33.214

Totaal passiva

68.695

59.685

Toelichting op de balans per 31 december 2020
Immateriële vaste activa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

155

De boekwaarde bedroeg eind 2019 € 12,7 miljoen. In 2020 is er geïnvesteerd
voor € 3,4 miljoen en bedroegen de afschrijvingen € 3,4 miljoen. Daarnaast
was er sprake van afwaarderingen voor € 1,2 miljoen. Per saldo resulteren
deze mutaties in een daling van de boekwaarde per 31 december 2020 met
€ 1,2 miljoen tot € 11,5 miljoen.
Voorraden en onderhanden projecten
De voorraden betreffen de aangekochte cannabis (Bedrocan, Bediol, Bedica,
Bedrolite en Bedrobinol) voor de levering (verkoop) aan apothekers en
buitenlandse afnemers.
Debiteuren
Het debiteurensaldo van € 1,9 miljoen bestaat voor € 0,1 miljoen uit
vorderingen op het moederdepartement en voor € 1,8 miljoen uit
vorderingen op derden. Hiervan heeft € 0,9 miljoen betrekking op UZIpassen en € 0,5 miljoen op medicinale cannabis.
Overige vorderingen en overlopende activa
Het saldo van € 4,3 miljoen aan overige vorderingen en overlopende activa
bestaat voor € 2,2 miljoen uit vorderingen op opdrachtgevers in verband
met af te rekenen voorschotten 2020 (€ 1,9 miljoen moederdepartement en
€ 0,3 miljoen overige departementen), nog te ontvangen BTW vanwege
de verkoop van medicinale cannabis aan het buitenland (€ 1,1 miljoen),
vooruitbetaalde bedragen aan derden (€ 0,5 miljoen) en nog te factureren
bedragen aan derden (€ 0,5 miljoen, waarvan € 0,4 miljoen betrekking heeft
op Farmatec).
Liquide middelen
Het CIBG maakt gebruikt van schatkistbankieren en heeft liquide middelen
als gevolg hiervan bij het Ministerie van Financiën ondergebracht. Eind 2020
was er sprake van een positief saldo van € 46,2 miljoen. Dit saldo aan liquide
middelen is relatief hoog en is nodig in verband met de betaling van de
kortlopende schulden.
Eigen vermogen
Eind 2019 bedroeg het eigen vermogen € 9,7 miljoen. Hiervan was
4,1 miljoen gerelateerd aan een positief resultaat op UZI en € 2,4 miljoen
aan een positief resultaat op de verkoop van medicinale cannabis. Deze
gelden zijn in 2020 via afroming terugbetaald aan de eigenaar. Hierdoor
bedroeg de genormaliseerde omvang van het eigen vermogen per
31 december 2019 € 3,3 miljoen (bij een maximum van € 3,8 miljoen).
Toevoeging van het onverdeelde positieve resultaat over 2020 van
€ 2,9 miljoen aan het eigen vermogen leidt ertoe dat dit eind 2020
€ 6,2 miljoen bedraagt. Dit saldo is € 2,0 miljoen hoger dan het maximum
eigen vermogen dat per 31 december 2020 € 4,2 miljoen bedraagt.
Conform de Regeling agentschappen wordt bij de eerste suppletoire begro­
tingswet minimaal dit surplus afgeroomd door de eigenaar.
Voorzieningen
Het CIBG neemt, onder verwijzing naar artikel 27 van de Regeling agent­
schappen, geen voorziening op voor bezwaar & beroep en ambtsjubilea.
De kosten hiervoor worden genomen in het jaar dat ze voorkomen.
Langlopende schulden
Eind 2019 bedroeg het saldo van de langlopende schulden € 8,7 miljoen. In
2020 is er voor 1,2 miljoen versneld afgelost vanwege de afwaardering van
immateriële vaste activa en de overdracht van RIN naar het ministerie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

156

Binnenlandse Zaken. Er zijn geen nieuwe leningen aangegaan bij het
ministerie van Financiën. Daarnaast is er € 2,0 miljoen overgeheveld naar
het kortlopende deel van de leningen (af te lossen in 2021), zodat de
boekwaarde van de langlopende schulden per 31 december 2020
€ 5,5 miljoen bedraagt. De boekwaarde van de vaste activa is per
31 december 2020 hoger dan de boekwaarde van de schulden.
Crediteuren
Het saldo crediteuren bedraagt eind 2020 € 3,0 miljoen, dit betreft facturen
over 2020 die begin 2021 worden betaald. Dit saldo heeft voor € 1,3 miljoen
betrekking op het moederdepartement en voor € 1,7 miljoen op derden.
Belastingen en premies sociale lasten
Deze post heeft betrekking op de nog betalen vennootschapsbelasting.
Vanwege betaalde voorschotten is dit bedrag lager dan de kosten van de
vennootschapsbelasting over 2020.
Kortlopend deel leningen ministerie van Financiën
Dit betreft het deel van de leningen dat in 2021 dient te worden afgelost.
Overige schulden en overlopende passiva
Het saldo van deze post bedraagt € 51,9 miljoen en bestaat uit nog te betalen
bedragen voor € 27,1 miljoen en vooruitontvangen bedragen voor
€ 24,8 miljoen.
De nog te betalen bedragen ad € 27,1 miljoen zijn opgebouwd uit de
volgende componenten:
– Af te rekenen voorschotten moederdepartement : € 4,9 miljoen;
– Af te rekenen voorschotten overige departementen : € 0,3 miljoen;
– Nog te betalen kosten aan moederdepartement : € 3,3 miljoen;
– Nog te betalen kosten aan overige departementen : € 5,3 miljoen;
– Nog te betalen kosten aan derden : € 11,3 miljoen;
– Reservering personele kosten : € 2,0 miljoen.
De vooruitontvangen bedragen ad € 24,8 miljoen bestaan uit overlopende
projectgelden (€ 19,1 miljoen, waarvan € 13,0 miljoen betrekking heeft op
het project rondom de invoering van de nieuwe donorwet), vooruitont­
vangen BIG-gelden (€ 4,9 miljoen) en vooruitontvangen BMC-gelden
(€ 0,8 miljoen).
Tabel 35 Kasstroomoverzicht van het baten-lastenagentschap CIBG over 2020 (bedragen x € 1.000)
(1) Vastgestelde
begroting1

(2) Realisatie

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en vastge­
stelde begroting

Rekening-courant RHB 1 januari 20.. + stand depositorekeningen

16.798

33.925

17.127

Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)

84.551

103.913

19.362

Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)

80.831

79.432

‒ 1.399

Totaal operationele kasstroom

3.720

24.481

20.761

Totaal investeringen (-/-)

3.720

3.438

‒ 282

0

1.229

1.229

‒ 3.720

‒ 2.209

1.511

0

6.431

6.431

Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)

0

0

0

Aflossingen op leningen (-/-)

2.971

3.505

534

Beroep op leenfaciliteit (+)

3.720

0

‒ 3.720

749

‒ 9.936

‒ 10.685

Totaal financieringskasstroom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

157

(1) Vastgestelde
begroting1
Rekening-courant RHB 31 december 2020 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4),
de maximale roodstand is 0,5 miljoen €.

(2) Realisatie

17.547

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en vastge­
stelde begroting

46.261

28.714

1 Stand inclusief amendementen, moties en NvW

Toelichting kasstroomoverzicht
Het saldo aan liquide middelen is in 2020 met € 12,3 miljoen gestegen tot
€ 46,2 miljoen positief.
Tegenover een positieve operationele kasstroom van € 24,5 miljoen stonden
een investerings- en financieringskasstroom met een negatieve gezamen­
lijke waarde van € 12,2 miljoen.
Belangrijkste redenen voor de positieve operationele kasstroom zijn de
toename van de vooruitontvangen projectgelden in 2020 met € 15,2 miljoen
(met name vanwege het project rondom de invoering van de nieuwe
donorwet), de toename van nog te betalen kosten aan derden (€ 4,3 miljoen)
en het positieve resultaat op medicinale cannabis van € 2,3 miljoen.
De investeringen ad € 3,4 miljoen zijn gerelateerd aan de ontwikkeling van
immateriële vaste activa. De boekwaarde van investeringen van
€ 1,2 miljoen heeft betrekking op de afwaardering van immateriële vaste
activa.
De eenmalige uitkering aan het moederdepartement ad € 6,4 miljoen heeft
betrekking op de gerealiseerde positieve resultaten op UZI en de verkoop
van medicinale cannabis over 2019. Deze gelden zijn in 2020 via afroming
terugbetaald aan de eigenaar.
Er is in 2020 voor € 3,5 miljoen afgelost, waarvan € 2,3 miljoen regulier en
€ 1,2 miljoen versneld vanwege de afwaardering van immateriële vaste
activa en de overdracht van RIN naar het ministerie van Binnenlandse
Zaken.
Er is een groot verschil tussen het begrote en uiteindelijk gerealiseerde
saldo aan liquide middelen. Het verschil wordt met name veroorzaakt door
het beginsaldo aan liquide middelen per 1 januari 2020 en de zojuist
genoemde grote positieve operationele kasstroom in 2020.
Tabel 36 Overzicht doelmatigheidsindicatoren van het baten-lastenagentschap CIBG per 31 december 2020
Omschrijving generiek deel

Realisatie
2017

2018

Vastgestelde
begroting
2019

2020

2020

Generiek
1. Kostprijzen per product (groep)
- Beschikking BIG (her)registratie

201

122

139

165

125

- Vakbekwaamheidverklaring

6.186

6.021

4.698

5.381

6.449

- Vergunning en ontheffingen

1.914

1.776

2.205

2.563

2.695

- UZI-pas/certificaat

329

296

262

293

346

- Wilsbeschikking donorregister

13

7

4

7

8

- BIG-register + herregistratie

3.692

8.023

5.629

5.269

11.608

- Vakbekwaamheid

3.054

3.296

3.652

4.229

4.321

- Farmatec

1.669

1.751

1.807

1.832

2.409

- UZI-register

8.582

8.530

15.389

5.785

11.670

- Donorregister

2.365

3.117

4.309

3.743

3.752

2. Omzet per productgroep
(PxQ en x € 1.000)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

158

Omschrijving generiek deel

Realisatie

Vastgestelde
begroting

2017

2018

2019

2020

2020

3. Saldo baten en lasten (% van de baten)

‒ 27%

4%

7%

3%

0%

4. Aantal fte totaal (exclusief externe inhuur)

281

283

274

288

290

- Beschikking BIG (her)registratie

42.875

164.508

41.040

25.278

37.900

- Vakbekwaamheidverklaringen

664

611

776

786

670

- Vergunningen en ontheffingen

757

845

964

909

894

- UZI-passen en certificaten

28.423

33.904

55.001

21.800

33.700

- Wilsbeschikkingen donorregister

198.770

482.553

963.899

500.000

400.000

Specifiek
1. Productievolume

2. Aantal klachten / bezwaar en beroep
- Vakbekwaamheidverklaringen

9

2

3

1

10

- Wilsbeschikkingen donorregister

7

15

1

30

4

7

7

7

9

7

3. Doorlooptijden (dagen)
- Wilsbeschikkingen donorregister

Toelichting op realisatie 2020
Kostprijzen, omzet en volumes
De kostprijzen zijn gebaseerd op de werkelijk gerealiseerde kosten en
werkelijke outputvolumes.
De kostprijzen voor BIG en UZI zijn voor het eerst berekend op basis van
voortschrijdende gemiddeldes van respectievelijk vijf en drie jaar (de
termijn van een BIG-(her)registratie is vijf jaar en een UZI pas is drie jaar
geldig), omdat dit leidt tot een betere vergelijkbaarheid van deze kostprijzen
over de jaren heen. De vergelijkende cijfers zijn hierop aangepast.
De kostprijs voor BIG is in 2020 relatief hoog als gevolg van het uitstel van
de herregistratie vanwege COVID-19, waardoor er minder aanvragen waren.
Het aantal uitgegeven passen en certificaten bij UZI was in 2020 relatief laag
en daarmee de omzet. In 2019 was sprake van een versnelde uitgifte van
passen vanwege een kortere levensduur (twee jaar in plaats van drie jaar)
en vroegtijdige vervanging van de servercertificaten als gevolg van extra
uitgifte-eisen. Hierdoor heeft er een verschuiving plaatsgevonden: meer
productie en omzet in 2019 en minder in 2020. Tevens is de vraag naar UZI
passen in 2020 gedaald, omdat er andere partijen op de markt zijn
verschenen die alternatieve oplossingen bieden voor de UZI pas.
Vanwege de invoering van de nieuwe donorwet (actieve donorregistratie)
was het totale aantal registraties met ruim 2,5 miljoen veel hoger dan
normaal. In bovenstaand overzicht is bij de berekening van de kostprijs voor
een wilsbeschikking donor uitgegaan van de reguliere kosten en de begrote
reguliere aantallen van 500.000 (praktisch gezien was het niet mogelijk
een onderscheid te maken tussen reguliere registraties en registraties op
basis van de nieuwe donorwet).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

159

Bij de productievolumes van vergunningen en ontheffingen zijn naast de
ontvangen aanvragen voor fabrikantenvergunningen, groothandelsvergun­
ningen en opiumontheffingen ook de vergunningen API-BEM, vergun­
ningen donortestlaboratorium en erkenningen weefselinstelling
meegenomen. De vergelijkende cijfers zijn zo nodig aangepast.
Klachten en bezwaar en beroep
Als norm voor de klachten en bezwaren wordt gehanteerd de afspraak die
met de opdrachtgever is vastgelegd. De implementatie van de nieuwe
donorwet met de daaruit volgende ruim 2,5 miljoen registraties verklaart
waarom het aantal klachten hoger is dan gebruikelijk. In de begroting was
uitgegaan van de norm voor het reguliere aantal registraties.
Doorlooptijd
Als norm voor de doorlooptijd wordt gehanteerd de wettelijke maximale
termijn. De implementatie van de nieuwe donorwet met de daaruit
volgende hoge productiecijfers verklaart waarom de doorlooptijd hoger is
dan gebruikelijk. Deze ligt echter nog steeds binnen de wettelijke norm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

160

9.3 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Tabel 37 Staat van baten en lasten van het baten-lastenagentschap RIVM over 2020 (bijdragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil (3) = (2) - Realisatie 2019
(1)
(4)

Baten
- Omzet

375.900

475.451

99.551

377.109

waarvan omzet moederdepartement

266.800

352.491

85.691

264.282

waarvan omzet overige departementen

75.400

81.900

6.500

84.226

waarvan omzet derden

33.700

41.060

7.360

28.601

Rentebaten

0

0

0

0

Vrijval voorzieningen

0

158

158

2.310

Bijzondere baten

0

0

0

0

375.900

475.609

99.709

379.419

Apparaatskosten

371.100

453.870

82.770

372.178

- Personele kosten

163.600

180.651

17.051

163.111

waarvan eigen personeel

141.000

150.934

9.934

138.476

waarvan inhuur externen

15.200

19.313

4.113

15.809

7.400

10.404

3.004

8.826

- Materiële kosten

207.500

273.219

65.719

209.067

waarvan apparaat ICT

14.800

27.917

13.117

21.682

waarvan bijdrage aan SSO's

9.600

4.632

‒ 4.968

4.461

183.100

240.670

57.570

182.924

Totaal baten
Lasten

waarvan overige personele kosten

waarvan overige materiële kosten
Rentelasten

0

0

0

0

Afschrijvingskosten

4.800

6.031

1.231

5.166

- Materieel

4.800

6.013

1.213

5.152

waarvan apparaat ICT

2.900

4.409

1.509

3.807

waarvan overige materiële afschrijvingskosten

1.345

1.900

1.604

‒ 296

- Immaterieel

0

18

18

14

Overige lasten

0

1.844

1.844

5.817

waarvan dotaties voorzieningen

0

1.844

1.844

1.854

waarvan bijzondere lasten

0

0

0

3.963

Totaal lasten

375.900

461.745

85.845

383.161

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

13.864

13.864

‒ 3.742

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

31

31

42

Saldo van baten en lasten

0

13.833

13.833

‒ 3.784

Toelichting op de staat van baten en lasten
Resultaat
Over 2020 heeft het RIVM een positief resultaat behaald van € 13,8 miljoen.
Dit positieve resultaat is het gevolg van de forse stijging van het opdrach­
tenpakket. Deze extra opdrachten hadden betrekking op de bestrijding van
COVID-19 voor VWS en op PFAS en Stikstof voor LNV. Om deze extra
opdrachten uit te kunnen voeren is extra personeel aangenomen of
ingehuurd en heeft het bestaande personeel heel veel extra uren gereali­
seerd.
Het positieve resultaat wordt verklaard door de volgende posten: Het
resultaat uit het uitvoeren van de opdrachten en projecten is € 13,6 miljoen
positief. Dit positieve resultaat is behaald door:
– Het resultaat van de verschillende eenheden (primair proces, bedrijfs­
voering inclusief de IV-organisatie) van € 12,7 miljoen positief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

161

–

–

Het resultaat uit het realiseren van projecten, gecorrigeerd voor mutaties
in de getroffen voorziening voor verlieslatende projecten van
€ 2,6 miljoen positief.
Het saldo van de mutaties in de overige voorzieningen van € 1,7 miljoen
negatief.

Overige incidentele resultaten van € 0,2 miljoen positief. Dit incidentele
positieve resultaat is behaald door:
– Afronden van het Strategisch Programma RIVM (SPR-programma)
2014-2018 (€ 0,6 miljoen negatief).
– Gemaakte kosten in het kader van het door de eigenaar goedgekeurd
ontwikkelplan RIVM (€ 0,6 miljoen negatief).
– Het ontvangen budget voor de «banenafspraak» voor de kosten van de
gerealiseerde banen tussen 2018 en 2020 voor mensen met een afstand
tot de arbeidsmarkt van € 1,4 miljoen positief.
Het positieve resultaat na belastingen wordt toegevoegd aan de exploita­
tiereserve als onderdeel van het eigen vermogen.
Baten
De totale baten van het RIVM zijn € 99,7 miljoen gestegen ten opzichte van
de begroting en € 96,2 miljoen ten opzichte van de realisatie 2019. De
belangrijkste reden is de sterke stijging van opdrachten gerelateerd aan
de bestrijding van COVID-19. In onderstaande tabel wordt de gerealiseerde
omzet (baten exclusief vrijval voorzieningen) per productgroep
weergegeven.
Tabel 38 Omzet naar productgroepen (bedragen x €1.000)
2020

2019

8.774

8.469

Onderzoekingen o.b.v. uren x tarief en bijbehorende materiële kosten

271.086

200.623

Uitvoeringskosten preventieprogramma’s

181.877

155.338

Strategisch Programma RIVM

ICT-dienstverlening voor andere organisaties dan het RIVM (SSCCampus)

13.714

12.679

Totaal omzet

475.451

377.109

Omzet moederdepartement
Tabel 39 Omzet moederdepartement (bedragen x €1.000)
2020

2019

Omzet moederdepartement

352.491

264.282

- waarvan direct gerelateerd aan geleverde producten/diensten:

352.491

263.582

8.774

8.469

- Strategisch Programma RIVM (eigenaarsbijdrage)
- Cofinanciering voor EU projecten waarvan de RIVM tarieven volledig
vergoed worden (eigenaarsbijdrage)

1.032

1.032

342.685

254.081

- waarvan overige ontvangsten/bijdragen van het moederdepartement:

0

700

- Compensatie BTW-lasten i.v.m. huur na verkoop terrein en gebouwen

0

700

352.491

264.282

- Opdrachten beleidsdirecties (opdrachtgever) VWS

Totaal

De gerealiseerde omzet moederdepartement omvat de bijdrage van VWS
als eigenaar (€ 9,8 miljoen) en de bijdrage van de VWS-opdrachtgevers
(€ 342,7 miljoen). De bijdrage van eigenaar VWS bestaat voor € 8,8 miljoen
voor het SPR-programma en € 1,0 miljoen cofinanciering voor het realiseren
van internationale projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

162

De omzet vanuit opdrachtgever VWS is € 85,7 miljoen hoger dan de
begroting voor 2020 en € 88,6 miljoen gestegen ten opzichte van 2019 als
gevolg van opdrachten in het kader van de bestrijding van COVID-19 en
een uitbreiding van het nationale vaccinatieprogramma Pneumokokken­
vaccinatie voor ouderen.
Omzet overige departementen
In de opbrengst van overige departementen is inbegrepen de bijdrage voor
de reguliere onderzoeks- en adviesprogramma’s en de bijdrage voor
additionele opdrachten voor de volgende Ministeries:
Tabel 40 Omzet overige departementen (bijdragen x € 1.000)
I&W

2020

2019

53.395

51.716

EZK

2.043

5.409

LNV

18.511

11.575

SZW

5.109

5.149

DEF

710

1.222

Overige departementen (o.a. J&V, BuZa, OC&W, NVWA, BZK)

2.132

2.840

Totaal

81.900

77.911

De totale omzet van overige departementen is € 6,5 miljoen hoger dan de
begroting voor 2020 en € 4,0 miljoen hoger ten opzichte van 2019. De stijging
van de omzet overige departementen wordt veroorzaakt door een stijging
van het opdrachtenpakket voor het ministerie van LNV.
Omzet derden
Naast werkzaamheden in opdracht van het moederdepartement en overige
departementen worden projecten en opdrachten uitgevoerd ten behoeve
van derden. Bijvoorbeeld projecten voor en gefinancierd door andere
nationale en internationale opdrachtgevers zoals de Europese Commissie
en de WHO, Europese vrijgifte, Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralings­
bescherming en overige projecten uitgevoerd door derden. De omzet
derden is € 7,4 miljoen hoger dan de begroting voor 2020 en € 6,1 miljoen
gestegen ten opzichte van 2019 door uitbreiding van het opdrachtenpakket.
Dit heeft betrekking op omzet die is gerealiseerd bij het verstrekken van
Remdesivir (antiviraal middel dat werkzaam is tegen SARS-CoV-2, het virus
dat COVID-19 veroorzaakt) aan ziekenhuizen in het kader van de
behandeling van COVID-19.
Vrijval voorzieningen
De vrijval voorzieningen is niet begroot in verband met het incidentele
karakter van de betreffende posten. De vrijval van de voorzieningen heeft
voor € 0,1 miljoen betrekking op het vervallen van de verplichting voor
personeel.
Lasten
Personele kosten
De personele kosten (€ 180,7 miljoen) komen in 2020 € 17,1 miljoen hoger
uit dan opgenomen in de begroting en € 17,5 miljoen hoger dan 2019. Als
gevolg van de bestrijding van COVID-19 is er een sterke vraag naar arbeid
ontstaan in 2020. De vraag is opgevuld door het aannemen van nieuwe
arbeidskrachten (per saldo 173 FTE), door externe inhuur en inhuren via
andere overheidsorganisaties. Het inhuren via andere overheidsorgani­
saties is opgenomen onder de overige personele kosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

163

Daarnaast zijn de personeelskosten als gevolg van aanpassingen in de CAO
met 2,7% gestegen en is een incidentele niet-begrote last wegens niet
opgenomen verlof door personeel verwerkt van € 5,2 miljoen. Ook deze
incidentele last hangt samen met de bestrijding van COVID-19.
Materiële kosten
De materiële kosten (€ 273,2 miljoen) zijn € 65,7 miljoen hoger ten opzichte
van de begroting 2020 en € 64,2 miljoen hoger dan 2019. De stijging wordt
veroorzaakt door de kosten die zijn gemaakt in het kader van de opdrachten
bestrijding van COVID-19 en door de toename van ingekochte vaccins ten
behoeve van de nationale campagne Pneumokok-kenvaccinatie voor
ouderen. De ICT-kosten van € 27,9 miljoen zijn in 2020 € 13,1 miljoen hoger
dan begroot als gevolg van de extra vraag naar ICT-diensten en licenties in
het kader van de bestrijding van COVID-19 en door groei van het aantal FTE.
Het aandeel SSO’s waar diensten van worden afgenomen is in 2020
€ 5,0 miljoen lager dan de begroting 2020 als gevolg van een te hoge
inschatting in de begroting. De realisatie 2020 van het aandeel SSO’s is
nagenoeg gelijk aan de realisatie 2019.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten (€ 6,0 miljoen) zijn € 1,2 miljoen hoger dan de
begroting 2020 en € 0,9 miljoen hoger dan de realisatie 2019. De hogere
afschrijvingskosten hangen samen met de noodzakelijke investeringen die
zijn gedaan in ICT-middelen (€ 3,9 miljoen) en laboratoriumapparatuur
(€ 2,3 miljoen) in 2020.
Dotaties voorzieningen
De dotatie voorzieningen heeft betrekking op aangegane en herberekende
verplichtingen voor (voormalige) werknemers (€ 1,0 miljoen) en een dotatie
voor ingeschatte toekomstige verliezen op projecten (€ 0,8 miljoen). De
dotaties aan de voorzieningen zijn wegens het incidentele karakter niet
begroot.
Tabel 41 Balans van het baten-lastenagentschap RIVM per 31 december 2020 (bedragen x € 1.000)
Balans 31-12-2020

Balans 31-12-2019

Activa
Vaste activa

11.413

10.706

Materiële vaste activa

11.403

10.680

waarvan grond en gebouwen
waarvan installaties en inventarissen
waarvan projecten in uitvoering
waarvan overige materiële vaste activa
Immateriële vaste activa

0

0

374

233

0

0

11.029

10.447

10

26

Vlottende activa

281.389

100.350

Voorraden en onderhanden projecten

55.185

40.099

Debiteuren

7.579

6.509

Overige vorderingen en overlopende activa

8.922

7.105

Liquide middelen

209.703

46.637

Totaal activa:

292.802

111.056

13.833

‒ 1.155

Passiva
Eigen Vermogen
Exploitatiereserve
Onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Langlopende schulden

0

2.629

13.833

‒ 3.784

7.686

7.863

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

164

Balans 31-12-2020
Leningen bij het Ministerie van Financiën

Balans 31-12-2019
0

0

Kortlopende schulden

271.283

104.348

Crediteuren

43.628

9.755

763

1.117

Belastingen en premies sociale lasten
Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

0

0

Overige schulden en overlopende passiva

226.892

93.476

Totaal passiva

292.802

111.056

Toelichting op de balans
Activa
De voorraden betreffen de voorraad vaccins binnen RIVM ten behoeve van
het uitvoeren van het Rijksvaccinatieprogramma (€ 52,6 miljoen), het
aanhouden van voorraden in het kader van de overige nationale vaccin­
voorziening (€ 3,8 miljoen) en afboeking van de expirerende voorraad
(€ 1,2 miljoen negatief). De voorraadpositie per balansdatum is een
momentopname en afhankelijk van zowel verbruik, levering als expiratie
van vaccins.
De debiteurenpositie per balansdatum stijgt met € 1,1 miljoen. Het saldo per
balansdatum bestaat voor € 0,1 miljoen uit vorderingen op het moederde­
partement, € 2,4 miljoen uit vorderingen op andere ministeries en
€ 5,1 miljoen uit vorderingen op derden (internationale organisaties, zieken­
huizen en diverse overige opdrachtgevers in de publieke sector).
De overige vorderingen en overlopende activa bestaan grotendeels uit
vooruitbetaalde kosten voor onder andere licenties, onderhoudscontracten,
huren en abonnementen en daarnaast uit verleende voorschotten aan
medewerkers in het kader van opleidingen. De post is ten opzichte van 2019
gestegen met € 1,8 miljoen. De overlopende activa bestaan voor
€ 0,1 miljoen uit vooruitbetaalde kosten aan overige ministeries en voor
€ 8,8 miljoen uit vooruitbetaalde kosten aan derden.
De analyse van de liquide middelen is opgenomen in het kasstroomover­
zicht 2020.
Passiva
Het verloop van het eigen vermogen is als volgt:
Tabel 42 Eigen vermogen per 31-12-2020 (bedragen x € 1.000)
31-12-2020

31-12-2019

‒ 1.155

2.629

Exploitatiereserve
Directe vermogensmutaties

1.155

‒

Onverdeeld resultaat

13.833

‒ 3.784

Totaal

13.833

‒ 1.155

Het negatieve eigen vermogen per 31 december 2019 is conform de
Regeling Agentschappen bij de eerste suppletore begroting door de
eigenaar aangevuld tot nihil. Het positieve saldo van baten en lasten over
2020 wordt toegevoegd aan de exploitatiereserve, waarmee het eigen
vermogen € 13,8 miljoen positief wordt.
De omvang van het eigen vermogen per balansdatum blijft binnen de grens
van 5% van de gemiddelde omzet over 2018 t/m 2020. De maximaal
toegestane omvang van het eigen vermogen bedraagt € 19,7 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

165

Het verloop van de post voorzieningen is als volgt:
Tabel 43 Verloopstaat voorzieningen (bedragen x € 1.000 )
Stand voorzieningen per 31-12-2019

Personeel

Reorganisatie

Projecten

Herstelkosten

Totaal

2.019

458

1.648

3.738

7.863

Waarvan verantwoord onder de kortlopende
schulden

1.550

0

0

0

1.550

Totaalstand per 31-12-2019

3.569

458

1.648

3.738

9.413

Dotatie t.l.v. exploitatie

1.000

0

843

0

1.843

Onttrekkingen

‒ 894

0

‒ 653

0

‒ 1.547

Vrijval

‒ 132

‒ 21

‒5

0

‒ 158

Mutaties

‒ 26

‒ 21

185

0

138

Totaalstand per 31-12-2020

3.543

437

1.833

3.738

9.551

Waarvan verantwoord onder de kortlopende
schulden

1.865

0

0

0

1.865

Stand voorzieningen per 31-12-2020

1.678

437

1.833

3.738

7.686

–

–

–
–

De voorziening voor personeel omvat de toekomstige verplichtingen als
gevolg van rechten (zoals werkloosheidswet, wachtgelden, pensioen­
toelagen) op balansdatum van voormalige werknemers.
Voor overdracht van pensioenrechten van overgenomen medewerkers
van de voormalige ent-administraties is in 2008 een voorziening
getroffen. Vanwege de ontoereikende dekkingsgraad van de betrokken
pensioenfondsen heeft tot op heden geen overdracht en afrekening
kunnen plaatsvinden. Voor medewerkers die geen pensioen meer
opbouwen bij ABP is de voorziening naar beneden bijgesteld.
De voorziening ten behoeve van projecten betreft het bedrag aan
voorziene tekorten op in uitvoering zijnde projecten.
De voorziening herstelkosten is gevormd voor de toekomstige
verplichting om bij het verlaten van het terrein en de gebouwen te
Bilthoven, de huisvesting in oorspronkelijke staat en bezemschoon op
te leveren. Met de eigenaar van terrein en gebouwen is overeen­
stemming bereikt over het niet verwijderen van gebouwgebonden
installaties op het moment van verhuizen. Inzicht in de te verwachten
kosten per balansdatum leidt niet tot aanpassingen van de voorziening
voor herstelkosten.

Van de voorziening is € 1,9 miljoen opgenomen onder de overlopende
passiva wegens verplichtingen die op korte termijn tot betaling/uitstroom
van middelen leiden.
De kortlopende schulden stijgen ten opzichte van 2019 met € 167 miljoen.
De stijging wordt voor € 100 miljoen veroorzaakt door de opdracht die wordt
uitgevoerd voor VWS om betalingen te verrichten aan pandemielabs die
COVID-19-testen analyseren (€ 86 miljoen) en het vergoeden van kosten
voor COVID-19-diagnostiek aan GGD’en (€ 14 miljoen). Daarnaast heeft
€ 19 miljoen betrekking op de inkoop van vaccins, € 19 miljoen betrekking
op nog te betalen kosten aan leveranciers en € 5 miljoen betrekking op de
verhoging van verlofrechten van personeel. Ten slotte heeft € 24 miljoen
betrekking op veranderingen in het saldo van onderhanden projecten.
De kortlopende schulden hebben voor € 157,8 miljoen betrekking op het
moederdepartement, voor € 13,3 miljoen betrekking op overige ministeries
en voor € 100,2 miljoen betrekking op derden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

166

Tabel 44 Kasstroomoverzicht van het baten-lastenagentschap RIVM over 2020 (bedragen x € 1.000)
(1) Vastgestelde
begroting

(2) Realisatie

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en vastge­
stelde begroting

Rekening-courant RHB 1 januari 2020 + stand depositorekeningen

42.805

46.637

3.832

Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)

375.900

881.239

505.339

Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)

‒ 384.700

‒ 712.591

‒ 327.891

Totaal operationele kasstroom

‒ 8.800

168.648

177.448

Totaal investeringen (-/-)

‒ 4.800

‒ 6.750

‒ 1.950

‒

13

13

‒ 4.800

‒ 6.737

‒ 1.937

Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

‒

0

0

Eenmalige storting door het moederdepartement (+)

‒

1.155

1.155

Aflossingen op leningen (-/-)

‒

‒

‒

Beroep op leenfaciliteit (+)

‒

‒

‒

Totaal financieringskasstroom

‒

1.155

1.155

29.205

209.703

180.498

Rekening-courant RHB 31 december 2020 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

Toelichting op het kasstroomoverzicht
Opgenomen zijn de standen van de Rekening-courant met de Rijkshoofd­
boekhouding (RHB) van het ministerie van Financiën.
Operationele kasstroom
De sterke stijging van de operationele kasstroom wordt veroorzaakt door
de toename van het opdrachtenpakket als gevolg van de bestrijding van
COVID-19. Het uitvoeren van de kassiersfunctie voor VWS om betalingen te
verrichten aan pandemielabs en GGD’en met betrekking tot het analyseren
en verrichten van COVID-19-testen heeft het grootste aandeel in de stijging.
In 2020 is voor deze opdracht € 327 miljoen ontvangen en € 241 miljoen
betaald. In onderstaande tabel wordt een specificatie gegeven van de
operationele kasstroom op basis van het resultaat. De opdracht met
betrekking tot de betaling aan pandemielabs en GGD’en is opgenomen
onder mutatie werkkapitaal.
Tabel 45 Operationele kasstroom (bedragen * € 1.000)
Resultaat

13.833

Afschrijving

6.031

Mutatie voorzieningen

‒ 176

Mutatie werkkapitaal

148.960

Totaal

168.648

Investeringskasstroom
De investeringen bedragen € 6,8 miljoen en zijn € 1,9 miljoen hoger dan
de investeringen opgenomen in de begroting. Het gaat om investeringen
op het gebied van ICT (€ 3,9 miljoen) door toename van ICT-activiteiten en
investeringen in laboratoriumapparatuur (€ 2,3 miljoen).
Financieringskasstroom
Er is in 2020 geen gebruik gemaakt van de leenfaciliteit bij het Ministerie
van Financiën. De gedane investeringen worden gedaan uit de beschikbare
liquide middelen. In 2020 heeft de eigenaar het negatieve eigen vermogen
per 31 december 2019 bij de eerste suppletoire begroting aangevuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

167

Tabel 46 Overzicht doelmatigheidsindicatoren van het baten-lastenagentschap RIVM per 31 december 2020
Realisatie
2017

2018

- Gewogen uurtarief in €

105

- Ontwikkeling uurtarief ( 2017 = 100 )

100

Vastgestelde
begroting
2019

2020

2020

108

113

118

118

103

107

112

109

Omschrijving generiek deel
1. Uurtarieven:

2. Aantal fte totaal (exclusief externe inhuur)

1.615

1.660

1.669

1.842

1.680

3. Saldo van baten en lasten (% van de baten)

‒ 3,2%

‒ 6,2%

‒ 1,0%

2,9%

0,0%

1. Liquiditeit (current ratio; norm: >1,5)

1,2

1,1

1,0

1,0

1,2

2. Solvabiliteit (debt ratio)

0,9

1,0

1,0

1,0

0,9

‒ 82,4%

‒ 316,7%

‒ 513,4%

218,2%

0,0%

Omschrijving specifiek deel

3. Rentabiliteit eigen vermogen
4. Percentage externe inhuur t.o.v. totale personele kosten

10,9%

11,4%

10,0%

10,9%

10,0%

5. Percentage facturen betaald binnen 30 dagen

94,2%

92,7%

94,1%

94,0%

95,0%

6. Declarabiliteit % primair proces

65,0%

64,8%

64,4%

64,3%

67,4%

7. FTE overhead als % totaal aantal FTE

18%

19%

18%

17%

20%

8. Ziekteverzuim

4,1%

4,0%

3,6%

3,8%

3,6%

9. % medewerkers met een volledig afgeronde P-gesprekscyclus

81,7%

79,3%

78,8%

64,5%

80,0%

Toelichting doelmatigheidsindicatoren
Uurtarieven
De uurtarieven worden jaarlijks vastgesteld door de eigenaar. De tarieven
2020 zijn gestegen met € 5,- per uur ten opzichte van 2019 om de stijging
van loon- en materiële kosten op te kunnen vangen.
Aantal fte totaal (exclusief externe inhuur)
Door de groeiende vraag naar arbeid als gevolg van de bestrijding van de
pandemie is het RIVM in 2020 met 173 fte gegroeid.
Saldo van baten en lasten (% van de baten)
De stijging van het percentage ten opzichte van de vastgestelde begroting
is volledig toe te schrijven aan het positieve saldo van baten en lasten over
2020.
Liquiditeit/Solvabiliteit/Rentabiliteit
Voor wat betreft de financiële doelmatigheidsindicatoren steunt het RIVM
op de gangbare bedrijfseconomische indicatoren liquiditeit, solvabiliteit en
de rentabiliteit van het eigen vermogen. De current ratio geeft aan in
hoeverre de kortlopende schulden kunnen worden voldaan vanuit de
kortlopende activa. Een waarde van boven de 1 wordt over het algemeen
als gezond gekenmerkt. Het RIVM voldoet hier met een waarde van 1,04 aan.
De solvabiliteit is ten opzichte van de meerjarige realisatie niet gewijzigd en
voldoet aan de norm zoals opgenomen in de begroting. De sterke stijging
van de rentabiliteit op het eigen vermogen wordt veroorzaakt door het
positieve saldo van baten en lasten.
Percentage inhuur externen ten opzichte van de totale personele kosten
De totale omvang van de inhuur externen bedroeg in 2020 € 19,3 miljoen.
Het percentage externe inhuur komt hiermee uit op 10,9%. Dit is 0,9% boven
de rijksbrede norm van 10%. De overschrijding wordt veroorzaakt door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

168

een verhoging van de externe inhuur als gevolg van de bestrijding van
COVID-19. Het betreft vooral externe inhuur op het gebied van bedrijfs­
voering, communicatie en de IV-organisatie.
Percentage facturen betaald binnen 30 dagen
Het percentage facturen dat in 2020 is betaald binnen 30 dagen bedraagt
94,0% en ligt daarmee onder de norm/begroting van 95%. In 2019 bedroeg
het percentage 94,1%.
Declarabiliteit % primair proces
De sterke stijging van het % declarabiliteit primair proces wordt volledig
veroorzaakt doordat meer declarabele uren zijn gemaakt door toename van
het opdrachtenpakket als gevolg van de COVID-19 crisisbestrijding.
% medewerkers met een volledig afgeronde P-gesprekscyclus
In de tweede helft van 2020 is een forse instroom geweest van nieuwe
medewerkers. Met deze nieuwe medewerkers is nog geen formeel Pgesprek gevoerd. Omdat deze nieuwe medewerkers wel meetellen in de
berekening van de indicator is deze lager dan begroot en in vergelijking tot
voorgaande jaren.
10. Saldibalans
Tabel 47 Saldibalans per 31 december 2020 van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI)
(bedragen x € 1.000)
Activa

31-12-2020

31-12-2019

Passiva

27.249.827

18.014.004

2

Ontvangsten ten gunste van de
begroting

31-12-2020

31-12-2019

751.309

749.047

26.584.170

17.249.592

262.700

243.400

289

16.221

27.598.468

18.258.260

Intra-comptabele posten
1

Uitgaven ten laste van de begroting

3

Liquide middelen

0

0

4

Rekening-courant RHB1

0

0

4a

Rekening-courant RHB

5

Rekening-courant RHB Begrotingsre­
serve

262.700

243.400

5a

Begrotingsreserves

6

Vorderingen buiten begrotingsverband

85.941

856

7

Schulden buiten begrotingsverband

8

Kas-transverschillen

Subtotaal intra-compatabel

0
27.598.468

18.258.260

Subtotaal intra-comptabel

Extra-comptabele posten
9

Openstaande rechten

10

Vorderingen

11a Tegenrekening schulden
12

Voorschotten

0

0

510.337

432.281

0

0

15.292.952

10.026.414

9a

Tegenrekening openstaande rechten

10a Tegenrekening vorderingen
11

Schulden

12a Tegenrekening voorschotten

0

0

510.337

432.281

0

0

15.292.952

10.026.414

13a Tegenrekening garantieverplichtingen

829.374

286.211

13

Garantieverplichtingen

829.374

286.211

14a Tegenrekening andere verplichtingen

20.239.328

13.101.131

14

Andere verplichtingen

20.239.328

13.101.131

15

0

0

0

0

Subtotaal extra-comptabel

Deelnemingen

36.871.991

23.846.037

15a Tegenrekening deelnemingen
Subtotaal extra-comptabel

36.871.991

23.846.037

Totaal

64.470.459

42.104.297

Totaal

64.470.459

42.104.297

1 Rijkshoofdboekhouding

Toelichting op de saldibalans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

169

Het intracomptabele deel van de saldibalans (financiële posten 1 t/m 8)
bevat het resultaat van de financiële transacties in de departementale
administratie die een directe relatie hebben met de kasstromen. Deze
kasstromen worden via de rekening-courant met het Ministerie van
Financiën bijgehouden.
Het extracomptabele deel bevat het saldo van de overige rekeningen die
met sluitrekeningen in evenwicht worden gehouden.
De cijfers in de saldibalans zijn vermeld in duizendtallen en afgerond naar
boven. Hierdoor kunnen bij het subtotaal en het totaal afrondingsverschillen
optreden.
ad 1 en 2) Uitgaven ten laste en –ontvangsten ten gunste van de begroting
Onder de post uitgaven en ontvangsten zijn de per saldo gerealiseerde
begrotingsuitgaven en -ontvangsten opgenomen. Deze komen overeen met
de totaalbedragen uit de verantwoordingsstaat en zijn reeds toegelicht in
het beleidsverslag.
ad 3) Liquide middelen
De post liquide middelen is opgebouwd uit het saldo van de banken en de
contante gelden.
Het ministerie van VWS heeft vanwege saldoregulatie geen saldo op haar
bankrekeningen, maar de kleine kas heeft wel een saldo (€130,85).
ad 4 en 4a) Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding
Deze post geeft per saldo de financiële verhouding met de Rijkshoofdboek­
houding weer. Het bedrag is per 31 december 2020 in overeenstemming
met de opgave van de Rijkshoofdboekhouding.
Ad 5 en 5a) Begrotingsreserves
Een begrotingsreserve is een meerjarige budgettaire voorziening die op
een afzonderlijke rekening-courant bij het Ministerie van Financiën wordt
aangehouden. Het gaat om een budgettaire voorziening of reserve binnen
de Rijksbegroting. De reserve blijft meerjarig beschikbaar voor het doen van
uitgaven in latere jaren. Voor de begrotingsreserve WFZ wordt een
rekening-courant aangehouden bij het Ministerie van Financiën.
Tabel 48 Begrotingsreserve (bedragen x € 1.000)
Saldo 1-1-2020

Toevoegingen
2020

Ontrekkingen
2020

Saldo 31-12-2020

VWS begrotingsreserve WFZ

15.000

5.000

0

20.000

Totaal

15.000

5.000

0

20.000

Saldo 1-1-2020

Toevoegingen
2020

Ontrekkingen
2020

Saldo 31-12-2020

VWS begrotingsreserve Stimuleringsregeling
wonen en zorg

28400

14.300

0

42.700

Totaal

28400

14.300

0

42.700

Artikel
9

Tabel 49 Begrotingsreserve (bedragen x € 1.000)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

Artikel

3

170

Tabel 50 Begrotingsreserve (bedragen x € 1.000)
Saldo 1-1-2020

Toevoegingen
2020

Ontrekkingen
2020

Saldo 31-12-2020

VWS begrotingsreserve

200.000

0

0

200.000

Totaal

200.000

0

0

200.000

Artikel
4

Begrotingsreserve WFZ
In het kader van de verdere beperking van de risico’s rond de achterborg­
stelling van het Rijk bij het WFZ wordt er vanaf het jaar 2017 een begro­
tingsreserve aangelegd voor eventuele schade.
Begrotingsreserve Stimuleringsregeling wonen en zorg
Dit betreft de overheveling binnen artikel 3 van per saldo € 42,7 miljoen van
de stimuleringsregeling woonzorg arrangementen naar het instrument
storting/onttrekking begrotingsreserve. De stimuleringsregeling bestaat
voor een deel uit een borgstellingsregeling. Voor eventuele verliezen
worden middelen gereserveerd.
Begrotingsreserve Pallas
Er wordt een begrotingsreserve garanties aangehouden.
ad 6) Vorderingen buiten begrotingsverband
Deze post betreft het saldo van de vorderingen waarvan verrekening met
derden nog zal plaatsvinden.
Het RIVM voert namens VWS een aantal opdrachten uit waarbij het RIVM
de kassiersfunctie heeft. Hierbij dienen de saldi van de uitgaven,
ontvangsten en openstaande posten overeen te komen. N.a.v. een correc­
tieboeking in de eindejaarsperiode is een vordering buiten begrotings­
verband van € 85,8 miljoen ontstaan op RIVM.
Tabel 51 Vorderingen buiten begrotingsverband (bedragen x € 1.000)
Personeel

124

Vordering RIVM

85.816

Totaal

85.940

ad 7) Schulden buiten begrotingsverband
Deze post betreft het saldo van de schulden waarvan verrekening met
derden nog zal plaatsvinden. Ten opzichte van vorig jaar is deze post een
stuk lager, omdat de afdrachten met betrekking tot salarissen in december
2020 zijn betaald.
Tabel 52 Schulden buiten begrotingsverband (bedragen x € 1.000)
Afdracht belastingdienst

191

Diversen

98

Totaal

289

Ad 8) Kas-transverschillen
Op deze post worden bedragen opgenomen welke zijn verantwoord in de
uitgaven en ontvangsten, maar nog niet daadwerkelijk per kas zijn
uitgegeven en ontvangen. Het Ministerie van VWS heeft geen kas-transver­
schillen.
ad 9 en 9a) Openstaande rechten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

171

Openstaande rechten zijn vorderingen die niet voortkomen uit met derden
te verrekenen begrotingsuitgaven, maar die op andere wijze zijn ontstaan.
Rechten kunnen ontstaan doordat conform wettelijke regelingen vastge­
stelde aanslagen aan derden worden opgelegd of op grond van doorbere­
kening van de kosten van verleende diensten of geleverde goederen. Beiden
doen zich bij het Ministerie van VWS niet voor.
ad 10 en 10a) Vorderingen
Vorderingen kunnen zijn voortgevloeid uit wettelijke heffingen, vorderingen
van eerder gedane voorwaardelijke uitgaven en vorderingen uit verkoop of
dienstverlening.
Vanaf verantwoordingsjaar 2017 worden de vorderingen met betrekking tot
de zorgtoeslag niet meer opgenomen in de saldibalans van het Ministerie
van Financiën maar verwerkt in de saldibalans van VWS (budgettair verant­
woordelijke departement). Het totaal aan vorderingen zorgtoeslag bedraagt
€ 342,8 miljoen.
Tabel 53 Vorderingen naar ouderdom (zorgtoeslag) (bedragen x € 1.000)
Toeslagjaar

Openstaand
1-1-2020

Ingestelde vorderingen

t/m 2017

175.852

2018

113.592

2019
2020
Totaal

Ontvangsten

Afboekingen

Openstaand
31-12-2020

14.930

73.014

12.424

105.344

91.641

135.007

2.344

67.882

70.807

285.203

234.574

2.518

118.918

0

155.608

104.583

415

50.610

360.251

547.382

547.178

17.701

342.754

Tabel 54 Openstaande vorderingen naar ontstaansjaar (exclusief
zorgtoeslag) (bedragen x € 1.000)
t/m 2017

41.499

2018

3.797

2019

5.189

2020

117.099

Totaal

167.584

Het vorderingensaldo van € 167,6 miljoen betreft vorderingen en bestaat uit:
• vorderingen voor een bedrag van € 81,7 miljoen voornamelijk in verband
met afgerekende subsidie-voorschotten;
• vordering uit hoofde van een geëffectueerde aanspraak op een garantie
van € 21,6 miljoen. Een civielrechtelijke procedure door de Landsad­
vocaat loopt, naar verwachting zal het grootste gedeelte van deze
vordering niet te verhalen zijn;
• vordering in verband met een terugbetalingsplicht van de voorfinanciering uitbreiding lab capaciteit van € 23,9 miljoen;
• vorderingen met betrekking tot het innen van opgelegde bestuurlijke
boetes uit hoofde van de Warenwet, Drank- en Horecawet, Tabakswet
van € 4,4 miljoen en Geneesmiddelenwet en Wet BIG van € 7,4 miljoen;
• vordering voor de lening van € 6,0 miljoen aan Sanquin Holding BV;
• vordering van € 8,0 miljoen in verband met een lening aan Stichting
Voorbereiding Pallas;
• de op termijn opeisbare vorderingen van € 14,6 miljoen. Deze zijn hierna
toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

172

Tabel 55 Opeisbaarheid van de vorderingen (inclusief zorgtoeslag)
(bedragen x € 1.000)
Direct opeisbaar

495.740

Op termijn opeisbaar

14.597

Geconditioneerd

0

Totaal

•

•

•

510.337

een vordering die op termijn opeisbaar is, betreft een vordering van
€ 9,2 miljoen met betrekking tot correctie aansluitverschil AFBZ bij het
CAK. Dit bedrag zal met ingang van het jaar 2019 tot en met 2025 met
gelijke bedragen van € 2,3 miljoen worden verlaagd. In 2020 is een
bedrag van € 2,3 ontvangen;
een vordering die op termijn opeisbaar is, betreft en lening uit 2008 van
€ 3,2 miljoen aan de NZa waarbij jaarlijks een bedrag van 0,2 miljoen
wordt afgelost. De stand per 31-12-2020 was € 0,4 miljoen;
een vordering die op termijn opeisbaar is, betreft een vordering van
€ 5,0 miljoen van PD-ALT (onderdeel VWS) op de eigenaar van het RIVM
terrein (PSP). Deze wordt verrekend met toekomstige verplichtingen
rondom het schoon opleveren van het terrein (na verhuizing RIVM naar
de nieuwbouw) aan PSP.

ad 11 en 11a) Schulden
Schulden zijn voortgekomen uit ontvangsten ten gunste van de begroting.
Het Ministerie van VWS heeft geen schulden.
ad 12 en 12a) Voorschotten
Onder de post voorschotten zijn per saldo de bedragen opgenomen die aan
derden zijn betaald vooruitlopend op later definitief vast te stellen of af te
rekenen bedragen.
Vanaf verantwoordingsjaar 2017 worden de voorschotten met betrekking tot
de toeslagregeling zorgtoeslag niet meer opgenomen in de saldibalans van
het Ministerie van Financiën, maar verwerkt in de saldibalans van VWS
(budgettair verantwoordelijk departement). De uitgaven die hiermee
samenhangen zijn verantwoord onder de post uitgaven van artikel 8. In de
onderstaande specificaties worden de openstaande voorschotten van het
Ministerie verantwoord naar ouderdom, artikel en instrument.
Tabel 56 Voorschotten naar ouderdom (exclusief zorgtoeslag) (bedragen x € 1.000)
Saldo 1-1-2020

Verstrekt

Afgerekend

Openstaand
31-12-2020

t/m 2017

559.200

0

220.683

338.517

2018

735.117

0

358.246

376.871

2019

2.967.551

0

1.583.637

1.383.914

0

7.473.703

297.741

7.175.962

4.261.868

7.473.703

2.460.307

9.275.264

Saldo 1-1-2020

Verstrekt

Afgerekend

Openstaand
31-12-2020

t/m 2017

31.986

0

27.318

4.668

2018

390.153

0

353.680

36.473

2019

4.881.989

84.454

4.617.770

348.673

2020

460.416

4.703.955

0

5.164.371

2020
Totaal

Tabel 57 Voorschotten naar ouderdom (zorgtoeslag) (bedragen x € 1.000)
Toeslagjaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

173

Toeslagjaar

Saldo 1-1-2020

2021
Totaal

Verstrekt

Afgerekend

Openstaand
31-12-2020

0

463.503

0

463.503

5.764.544

5.251.912

4.998.768

6.017.688

In de onderstaande tabel is het saldo van de openstaande voorschotten per
instrument op artikelniveau groter dan € 50,0 miljoen weergegeven.
Tabel 58 Openstaande voorschotten per instrument op artikelniveau (bedragen x € 1.000)
Art

Omschrijving
1 Volksgezondheid

2 Curatieve Zorg

Instrument

749.767

Bijdrage aan medeoverheden

214.810

Bijdragen aan ZBO’s en RWT’s

251.728

Opdrachten

539.214

Subsidies

615.030

Bekostiging

91.618

Bijdragen aan agentschappen

3 Langdurige zorg en ondersteuning

4 Zorgbreed beleid

31-12-2020

Bijdrage aan agentschappen

67.300

Opdrachten

1.081.878

Subsidies

386.953

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

154.699

Opdrachten

53.268

Subsidies

361.514

Bekostiging

269.957

Bijdrage aan agentschappen

90.180

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

378.588

Subsidies

2.841.873

5 Jeugd

Subsidies

123.390

6 Sport en bewegen

Bijdragen aan medeoverheden

256.809

Subsidies

227.396

Oorlogsgetroffenen en Herinnering
7 Wereldoorlog II

Inkomensoverdrachten

209.029

8 Tegemoetkoming specifieke kosten

Inkomensoverdrachten

6.017.689

9 Bijdrage aan (int.)nationale organisaties

100.001

Voorschotten groter dan € 100,0 miljoen zijn hieronder toegelicht:
Artikel 1 Volksgezondheid
De openstaande voorschotten hebben met name betrekking op bijdragen
aan het RIVM (€ 650,6 miljoen), Zorgonderzoek Nederland (€ 251,7 miljoen)
en Stichting Nationaal Programma Griep (€ 100,9 miljoen) en opdrachten
aan Mediq Nederland BV (256,5 miljoen) .
Artikel 2 Curatieve Zorg
De openstaande voorschotten hebben betrekking op opdrachten aan Mediq
Nederland BV (€ 993,5 miljoen).
Artikel 4 Zorgbreed beleid
De openstaande voorschotten hebben met name betrekking op bijdragen
aan het CAK (€ 250,7 miljoen), subsidies aan de Coöperatief Samenwer­
kende Regio’s (€ 162,9 miljoen) en bekostiging van RCN Zorgcontracten
ZICN voor verschillende organisaties (€ 264,4 miljoen).
Artikel 6 Sport
De openstaande voorschotten hebben met name betrekking op subsidies
aan het NOC*NSF (€ 109,4 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

174

Artikel 7 Oorlogsgetroffenen en Herinnering Wereldoorlog II
De openstaande voorschotten op dit artikel hebben betrekking op de wetten
Wereldoorlog II aan de Sociale Verzekeringsbank (€ 207,6 miljoen).
Artikel 8 Tegemoetkoming specifieke kosten
De openstaande voorschotten op dit artikel hebben grotendeels betrekking
op de zorgtoeslag (€ 6.017,7 miljoen).
ad 13 en 13a) Garantieverplichtingen
Onder deze post is het saldo van de garantieverplichtingen opgenomen.
Een garantieverplichting wordt gezien als een voorwaardelijke financiële
verplichting aan een derde, die pas tot uitbetaling komt als zich bij de
wederpartij een bepaalde omstandigheid (realisatie van een risico)
voordoet. Een verschil tussen een garantieverplichting en een andere
verplichting is dat de hoofdsom van een garantie veelal niet of slechts
gedeeltelijk tot uitbetaling zal komen.
In de onderstaande tabel is het verloop van de uitstaande garantieverplich­
tingen weergegeven. De uitstaande garantieverplichtingen worden in het
beleidsverslag verder toegelicht.
Tabel 59 Verloop van de uitstaande garantieverplichtingen (bedragen x
€ 1.000)
Stand per 1 januari 2020

924.063

Aanpassing beginstand in verband met de doorlichting van de leningsgegevens door
het waarborgfonds voor de Zorgsector

0

Verleende garanties in het verslagjaar

180

Verleende garanties in het verslagjaar als gevolg van herfinanciering
Vervallen garanties in het verslagjaar

0
60.481

Vervallen garanties in het verslagjaar als gevolg van herfinancieringen
Stand per 31 december 2020

0
863.761

Het feitelijk risico van de garantieverplichtingen wordt gevormd door de
som van de schuldrestanten van leningen die instellingen met een garantie
hebben afgesloten. Het feitelijk risico –welke in de saldibalans tot uiting
komt- is in de onderstaande tabel weergegeven.
Tabel 60 Verloop van het feitelijk risico van de garantieverplichtingen op
basis van de schuldrestant van de leningen (bedragen x € 1.000)
Stand per 1 januari 2020

263.587

Aanpassing beginstand in verband met de doorlichting van de leningsgegevens door
het waarborgfonds voor de Zorgsector en correcties op voorgaande jaren die nog niet
waren verwerkt.

0

Stortingen in het verslagjaar (inclusief herfinancieringen)

180

Aflossingen in het verslagjaar (inclusief herfinancieringen)

39.625

Stand per 31 december 2020

224.142

Daarnaast is sprake van een garantiestelling voor een lening aan NRG
Petten van 22,6 miljoen.
Tabel 61 Verloop van het feitelijk risico van de garantieverplichtingen NRG
Petten op basis van de schuldrestant van de leningen (bedragen x € 1.000)
Stand per 1 januari 2020
Stortingen in het verslagjaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

22.624
‒

175

Aflossingen / afboekingen in het verslagjaar

0

Stand per 31 december 2020

22.624

Verder zijn er garantieverplichtingen voor COVID-19 maatregelen
Tabel 62 Verloop van het feitelijk risico van de garantieverplichtingen
COVID-19 maatregelen (bedragen x € 1.000)
Stand per 1 januari 2020

0

Stortingen in het verslagjaar

583.8961

Aflossingen/afboekingen in het verslagjaar

1.288

Stand per 31 december 2020

582.608

1 Totale verplichting m.b.t testkits is €259.482 inclusief btw, ivm verwachte vrijstelling van btw van €45.034 komt
het bedrag lager uit op €214.448

De Staat is in 2020 een aantal principeovereenkomsten aangegaan met
verschillende leveranciers voor zogeheten polymerase chain reactiontests
(hierna PCR). Het betreft garantstellingen van VWS zodat GGD-en de
afgenomen testmonsters kunnen sturen naar gecontracteerde laboratoria.
De leveranciers garanderen beschikbaarheid van een afgesproken
hoeveelheid tests per dag. De storting betreft de aangegane verplichtingen
voor een bedrag van € 392,1 miljoen.
Voor de contracten met een drietal vaccinleveranciers zijn garantieverplich­
tingen aangegaan van totaal € 171,4 miljoen.
Met de garantieregeling Landelijk Consortium Hulpmiddelen (Mediq) is
beoogd de inkoop van medische hulpmiddelen (waaronder mondkapjes en
andere beschermingsmaterialen) te borgen (geen garantiebedrag vermeld)
en met de garantieregeling met de Nederlandse Vereniging van Zieken­
huisapothekers (NVZA) wordt beoogd om de aankoop van geneesmid­
delen, grondstoffen en andere geneeskundige middelen voor de
gezondheidszorg gerelateerd aan de behandeling van COVID-19 patiënten
te borgen (garantie maximaal € 20,4 miljoen; afgelost €1,3 miljoen).
ad 14 en 14a) Andere verplichtingen
De post openstaande verplichtingen vormt het saldo van de aangegane
verplichtingen, hierop verrichte betalingen en negatieve bijstellingen van in
eerdere begrotingsjaren aangegane verplichtingen.
Tabel 63 Verloop van de andere verplichtingen (bedragen x € 1.000)
Stand per 1 januari 2020

13.101.131

Aangegane verplichtingen

34.388.025

Tot betaling gekomen verplichtingen

27.249.828

Stand per 31 december 2020

20.239.328

In de onderstaande tabel is het saldo van de openstaande verplichtingen
per instrument op artikelniveau groter dan € 50,0 miljoen weergegeven.
Tabel 64 Andere verplichtingen per instrument op artikelniveau (bedragen
x € 1.000)
Art

Omschrijving
1 Volksgezondheid

Instrument
Bijdrage aan agentschappen
Bijdrage aan medeoverheden
Bijdrage aan ZBO’s en RW
Opdrachten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

31-12-2020
1.279.318
130.652
1.075.265
961.866

176

Art

Omschrijving
2 Curatieve Zorg

Langdurige zorg en
3 ondersteuning

4 Zorgbreed beleid

Instrument

31-12-2020

Subsidies

691.659

Bekostiging

2.833.643

Opdrachten

263.327

Subsidies

289.206

Bekostiging

10.889.200

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

120.640

Subsidies

190.864

Bekostiging

127.759

Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s

245.110

Subsidies

494.509

5 Jeugd

Subsidies

58.911

6 Sport

Subsidies

93.926

7 Oorlogsgetroffenen

Inkomensoverdrachten

197.800

Er zijn in 2020 twee omvangrijke negatieve bijstellingen van eerder
aangegane verplichtingen geweest, hierbij is een grens gehanteerd van
€ 25 miljoen voor de beleidsartikelen en 10% voor het apparaatsartikel met
een minimum van € 1 miljoen. Het betreft de BIKK vanwege ramingsbij­
stelling naar aanleiding van CEP 2020 en MEV 2021 (€ 25,3 miljoen). Verder
is door de coronacrisis vertraging opgetreden in programma's die door
ZonMw worden uitgevoerd, daarom is deze verplichting negatief bijgesteld
(€ 32,3 miljoen). De hiermee gemoeide middelen schuiven daarom door
naar latere jaren. Tevens zijn middelen voor de uitvoering van de
Maatschappelijke Diensttijd (€ 10,8 miljoen) overgeboekt naar artikel
4 Zorgbreed beleid. Naast enkele budgetverhogingen zoals bij de
programma’s Zorg voor Innoveren en tegen eenzaamheid is additioneel
budget toegevoegd in het kader van de bestrijding van de COVID-19 uitbraak
voor een actie- en onderzoeksprogramma gericht op mitigatie van zowel
de effecten van de coronapandemie als de effecten van de maatregelen
tegen de pandemie en een urgent onderzoek BCG-vaccinatie kwetsbare
ouderen.
Openstaande verplichtingen groter dan € 100,0 miljoen zijn hieronder
toegelicht:
Artikel 1 Volksgezondheid
De openstaande verplichtingen op dit artikel hebben met name betrekking
op bijdragen aan het RIVM in het kader van bevolkingsonderzoeken,
vaccinaties en Covid-19 (€ 1.170,5 miljoen). Bijdragen aan NVWA
(€ 105,6 miljoen) en ZonMw (€ 1.075,3 miljoen). Verder hebben de
openstaande verplichtingen van dit artikel betrekking op opdrachten aan
het RIVM waarbij het RIVM een kassiersfunctie heeft namens VWS
(€ 403,2 miljoen), Stichting projectbureau publieke gezondheid
(€ 116,7 miljoen) en Mediq Nederland BV (€ 139,6 miljoen).
Artikel 2 Curatieve Zorg
De openstaande verplichtingen op dit artikel hebben betrekking op Rijksbij­
drage tot 18 jaar (€ 2.796,5 miljoen) en opdrachten aan Mediq Nederland BV
(€ 165,5 miljoen).
Artikel 3 Langdurige zorg en ondersteuning
De openstaande verplichtingen op dit artikel hebben betrekking op bijdrage
kosten in kortingen (€ 4.039,2 miljoen) en Rijksbijdrage Wlz
(€ 6.850,0 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

177

Artikel 4 Zorgbreed beleid
De openstaande verplichtingen op dit artikel hebben grotendeels betrekking
op de bijdragen aan CAK (€ 110,7 miljoen), subsidie aan Coöperatief Samen­
werkende Regio’s (€ 265,2 miljoen) en bekostiging van RCN Zorgcontracten
ZICN voor verschillende organisaties (€ 127,6 miljoen).
Artikel 7 Oorlogsgetroffenen en Herinnering Wereldoorlog II
De openstaande verplichtingen op dit artikel hebben betrekking op de uitke­
ringslasten aan de Sociale Verzekeringsbank (€ 197,8 miljoen).
Algemene Kas van de ZFW
Tabel 65 Verloopstaat (bedragen x €1.000)
Vorderingen:
Stand vorderingen per 01-01-2020

72

Ontvangen van internationale verdragspartners

72

Stand vorderingen per 31-12-2020

0

Schulden:
Stand schulden per 01-01-2020

269

Betaalde UWV premies aan Zorginstituut Nederland (ZiNL)

269

Stand schulden per 31-12-2020

0

Het bedrag van de vorderingen per 31-12-2020 bedraagt € 0,= en het bedrag
van de schuld bedraagt € 0,-. VWS heeft het saldo in 2020 met het Zorgver­
zekeringsfonds verrekend.
Niet uit de balans blijkende verplichtingen
Achterborg
Het Ministerie van VWS is achterborg voor het Waarborgfonds voor de
Zorgsector (WFZ). Het totaalbedrag aan uitstaande verplichtingen is,
volgens informatie van het WFZ, € 6.513,6 miljoen. Dit bedrag is de
uitstaande restschuld per 2020. VWS staat daadwerkelijk borg, indien het
risicovermogen van het WFZ en de obligoverplichting van 3% van het
restant geborgde leningen van de deelnemers tezamen niet voldoende is
om het WFZ aan zijn verplichtingen jegens geldgevers te laten voldoen. Via
renteloze leningen van VWS aan het WFZ wordt in die situatie invulling
gegeven aan het borg staan.
Garantie Ondernemingsfinanciering Cure
De tijdelijke regeling Garantie Ondernemingsfinanciering Curatieve Zorg
(GO Cure) is in het kader van de kredietcrisis ingesteld om de bouw in de
gezondheidszorg te stimuleren. Ziekenhuizen, categorale instellingen,
geestelijke gezondheidszorg en zelfstandige behandelcentra hebben tot en
met 2012 gebruik kunnen maken van de regeling. Bij de Go cure heeft de
overheid garanties verstrekt voor 50% van een nieuwe banklening vanaf
€ 1,5 tot € 50,0 miljoen, met een maximale looptijd van 8 jaar. Voor de
gedeeltelijke garantie van de overheid betalen de banken een kostendek­
kende provisie aan de staat. Vanwege het beperkte beroep op de regeling
is voor 2014 geen garantieplafond beschikbaar gesteld. De verstrekte
garanties lopen af in 2020.
Per 31 december 2020 bedraagt de omvang van de verstrekte garanties
€ 0,-.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

178

Tabel 66 overzicht verstrekte garantie (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Artikel 2. Curatieve zorg

GO Cure

Totaal

Uitstaande
garanties
2019

Verleend
2020

Vervallen
2020

Uitstaande
garanties
2020

Garantie­
plafond

Totaal
plafond

Totaalstand
risicovoor­
ziening

1.633
1.633

0

1.633

0

0

0

0

0

1.633

0

0

0

0

Lopende geschillen
De afwikkeling van bezwaren van een aantal ziekenhuizen tegen de subsi­
dieregeling opschaling curatieve zorg COVID-19 heeft mogelijk financiële
gevolgen. We gaan er vooralsnog vanuit dat daarmee maximaal
€ 17,0 miljoen is gemoeid in 2021 en € 8,5 miljoen in 2022. De lopende
juridische geschillen hebben een mogelijke financiële impact van circa
€ 13,0 miljoen.
BTW risico
Om in aanmerking te komen voor vrijstelling van invoerrechten en BTW
voor de aanschaf van persoonlijke beschermingsmiddelen in verband met
de uitbraak van Covid-19 dient VWS de ingevoerde goederen gratis of tegen
kostprijs ter beschikking te stellen aan de zorg of andere onderdelen van
de Rijksoverheid. De huidige vergunning loopt t/m 30 april 2021. Indien VWS
niet voldoet aan deze voorwaarde dient VWS alsnog de BTW aan de Belas­
tingdienst af te dragen. Het ingeschatte BTW risico bedraagt circa
€ 7,3 miljoen exclusief rente en eventuele boete.
Risico invoerrechten
Mediq Nederland BV heeft namens VWS persoonlijke beschermingsmid­
delen aangeschaft en heeft hierbij gebruik gemaakt van een douanever­
gunning, zodat geen BTW of invoerrechten verschuldigd zijn. Een van de
vergunningsvoorwaarden is dat de ingevoerde goederen gratis of tegen
kostprijs ter beschikking gesteld worden aan de zorg. Deze vergunning loopt
t/m 30 april 2021. In de garantieovereenkomst Mediq-VWS is VWS verant­
woordelijk voor de fiscale risico’s. Het totale geschatte bedrag aan douane­
rechten bedraagt € 63 ‒ 65 mln. Dit is exclusief rente en eventuele boete.
ad 15 en 15a) Deelnemingen
Na het uitbreken van de coronacrisis heeft de minister van VWS besloten
de verkoop van Intravacc on hold te zetten. Inmiddels ligt er een politiek
besluit (zie Kamerbrief van minister MZS van 17 december 2020
1794779-215500-BPZ) om Intravacc voorlopig onder te brengen in een
beleidsdeelneming waarbij alle aandelen in handen van de Staat blijven.
De coronapandemie en de extra noodzaak van het borgen van publieke
belangen rond vaccinontwikkeling, was aanleiding om de definitieve
verkoop uit te stellen en de BV voorlopig in handen van de Staat te houden.
Per 1 januari 2021 is de Intravacc BV operationeel en de intentie blijft om
Intravacc op afstand te plaatsen mét behoud van de borging van de publieke
belangen, maar hier wordt eind 2021 door het volgende kabinet een nadere
afweging over gemaakt. Per 31 december 2020 vertegenwoordigt Intravacc
BV geen waarde.
11. WNT-verantwoording 2020 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport
De Wet normering topinkomens (WNT) bepaalt dat de bezoldiging en
eventuele ontslaguitkeringen van topfunctionarissen in de publieke en
semi-publieke sector op naamsniveau vermeld moeten worden in het
financieel jaarverslag. Deze publicatieplicht geldt tevens voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

179

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1
0,16 (0,16) nee

0,16 (0,16) nee

0,44 (0,44) nee

0,29 (0,29) nee

0,16 (0,16) nee

0,25 (0,25) nee

0,25 (0,16) nee

0,16 (0,16) nee

0,16 (0,16) nee

Lid College

Mevr. prof.
dr. G.M.M.
Groothuis Lid College

Dhr. jhr.
P.A. de
Graeff, arts Lid College

Mevr. dr.
J.M.L. van
Lid College
Rensen

Dhr. dr. C.
van
Nieuwkoop Lid College

Lid College

Lid College

Lid College

Mevr. dr.
V.H.M.
Deneer

Dhr. G.S.
Sonke

Dhr. prof.
dr. M.L.
Bouvy

Dhr. prof.
dr. H.J.
Guchelaar Lid College

Dhr. prof.
dr. ir. H.
Boersma

CBG

CBG

CBG

CBG

CBG

CBG

CBG

CBG

CBG

CBG

Lid College

0,16 (0,16) nee

Dhr. prof.
dr. F.G.M.
Russel

CBG

1-3-2020

0,16 (0,16) nee

Mevr. dr.
A.M. Bosch Lid College

CBG

0,16 (0,16) nee

nee

0,16

Mevr. J.N.
dr. Belo
Lid College

CBG

nee

0,16

543,04

1.355,90

22.969,66 3.254,16
(22.108,32) (3.140,76)

23.204,66 3.254,16
(22.343,32) (3.140,76)

34.321,40 5.134,08
(22.813,32) (3.140,76)

27.904,66 3.254,16
(22.813,32) (3.140,76)

35.133,04 5.075,76
(34.372,80) (4.969,71)

22.734,66 3.254,16
(22.343,32) (3.140,76)

37.951,12 5.791,92
(36.601,32) (5.590,32)

66.805,21 7.794,02
(65.042,57) (8.948,64)

4.130,46
(22.578,38) 0 (0)

21.653,78
(22.108,38) 0 (0)

23.204,66 3.254,16
(17.866,76) (2.617,30)

22.499,66 3.254,16
(21.403,22) (3.140,76)

3.447,78

8.971,95

26.223,82
(25.249,08)

26.458,82
(25.484,08)

39.455,48
(25.954,08)

31.158,82
(25.954,08)

40.208,80
(39.342,51)

25.988,82
(25.484,08)

43.743,04
(42.191,64)

74.599,23
(73.991,21)

4.130,46
(22.578,38)

21.653,78
(22.108,38)

26.458,82
(20.484,06)

25.753,82
(24.544,08)

3.990,82

10.327,85

32.215,83

32.215,83

50.903,22

32.215,83

50.250,00

32.215,83

57.340,83

89.333,33

5.281,28

32.215,83

32.215,83

32.215,83

5.369,31

13.467,27

Voorzie­
Totale
Datum
Datum
Dienst­ Op externe Beloning
Individueel
ningen bezoldiging toepas­
aanvang
einde
verband in inhuurplus
t.b.v.
in 2020 (+
dienst­
dienst­
fte (+
basis (nee; onkosten­
selijk
verband
verband
tussen
<=
vergoe­ beloningen tussen
bezoldi­
betaalbaar haakjes
(indien van (indien van haakjes12 kalender-mnd; dingen
gingsma­
toepassing) toepassing) omvang in
>
(belast) (+ op termijn bedrag in
ximum
(+ tussen
2019)
2019) 12 kalender-mnd) tussen
haakjes
haakjes
bedrag in bedrag in
2019)
2019)

Dhr. dr.
M.T.
Lid College 1-11-2020
Nurmohamed

Functie

Mevr. dr. S.
Kersting
Lid College 1-8-2020

Naam
topfunctio­
naris

CBG

Naam
instelling

Tabel 67 Bezoldiging van topfunctionarissen
Motivering en
bedrag (indien
overschrijding)

topfunctionarissen die bij een WNT-instelling geen - al dan niet fictieve dienstbetrekking hebben of hadden. Daarnaast moeten van niet-topfuncti­
onarissen de bezoldiging (zonder naamsvermelding) gepubliceerd worden
indien deze het wettelijk bezoldigingsmaximum te boven gaan. Niettopfunctionarissen zonder dienstverband vallen echter buiten de reikwijdte
van de wet.

Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op onderstaande
functionarissen. De bezoldigingsgegevens van de leden van de Top
Management Groep zijn opgenomen in het jaarverslag van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het algemeen bezoldigingsmaximum bedraagt in 2020 € 201.000.

180

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

181

0,16 (0,16) nee

0,78 (0,78) nee

0,11 (0,11)

0,11 (0,11)

0,11 (0,11)
0,11 (0,11)
0,11 (0,11)

0,11 (0,11)

Dhr. prof.
dr. R.J. van
Lid College
Marum

Voorzitter
Adjunct
directeur
Directeur
Lid
Commissie 1-1-2020

Dhr. C.A.
van
Belkum
Dhr. H.R.
Hurts
Dhr. prof.
dr. C.N.L.
Olivers
Dhr. prof.
dr. ir. R.M.
VerdaasdonkLid
Commissie 1-2-2020
**)1
Mevr. prof.
dr. C.A.J.
Lid
Knibbe,
apotheker Commissie
Dhr. prof.
dr. ir.
J.H.L.M.
van
Lid
Bokhoven Commissie
Dhr. prof.
Lid
dr. F.R.
Rosendaal Commissie
Dhr. J.J.M. Lid
van Delden Commissie
Lid
Commissie

Dhr. prof.
dr. A. de
Boer

Dhr. dr. B.
Nuijen

Dhr. prof.
dr. J.J. van Lid
Lanschot Commissie

CBG

CBG

aCBG
aCBG
CCMO

CCMO

CCMO

CCMO

CCMO
CCMO
CCMO
CCMO

0,11

nee

nee

nee

nee

nee

nee

26.458,82
(25.491,76)

26.223,82
(25.249,08)

32.215,83

32.215,83

13.316,88 2.255,88
(12.882,72) (2.177,28)

13.316,88 2.255,88
(12.882,72) (2.177,28)

13.316,88 2.255,88
(12.882,72) (2.177,28)

13.316,88
(12.882,72) 0 (0)

13.316,88
(12.882,72) 0 (0)

13.316,88
(12.882,72) 0 (0)

0,00

15.572,76
(15.060,00)

15.572,76
(15.060,00)

15.572,76
(15.060,00)

13.316,88
(12.882,72)

13.316,88
(12.882,72)

13.316,88
(12.882,72)

13.318,04

22.333,33

22.333,33

22.333,33

22.333,33

22.333,33

22.333,33

31.400,00

141.187,07 20.565,36 161.752,43
(127.368,10) (19.816,08) (147.184,18) 201.000,00

129.572,02 20.336,76 149.908,78
(120.233,86) (19.613,28) (139.847,14) 201.000,00

98.043,34 15.791,16 113.834,50
(94.878,86) (15.241,20) (110.120,06) 156.333,33

23.204,66 3.254,16
(22.343,32) (3.148,44)

22.969,66 3.254,16
(22.108,32) (3.140,76)

<=12 mnd 13.318,04

1,00 (1,00) nee

1,00 (1,00) nee

0,16 (0,16) nee

Voorzie­
Totale
Datum
Datum
Dienst­ Op externe Beloning
Individueel
ningen bezoldiging toepas­
aanvang
einde
verband in inhuurplus
t.b.v.
in 2020 (+
dienst­
dienst­
fte (+
basis (nee; onkosten­
selijk
verband
verband
tussen
<=
vergoe­ beloningen tussen
bezoldi­
betaalbaar haakjes
(indien van (indien van haakjes12 kalender-mnd; dingen
gingsma­
toepassing) toepassing) omvang in
>
(belast) (+ op termijn bedrag in
ximum
(+ tussen
2019)
2019) 12 kalender-mnd) tussen
haakjes
haakjes
bedrag in bedrag in
2019)
2019)

Lid College

Functie

Dhr. prof.
dr. O.M.
Dekkers

Naam
topfunctio­
naris

CBG

Naam
instelling

Motivering en
bedrag (indien
overschrijding)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

182

0,11 (0,11)

0,11 (0,11)

0,11 (0,11)

Lid
Commissie

Voorzitter
Commissie
Lid
Commissie

Dhr. prof
dr. J.M.A
van
Gerven
Dhr. dr.
W.G. Ista
Dhr. prof.
dr.
G.A.P.J.M. Lid
Commissie
Rongen
Algemeen
Secretaris/
Directeur

Dhr. prof.
dr. W.E.
Fibbe

Dhr. C. de
Heer
Dhr. mr.
H.C.R.M.
de
Wijkerslooth
de
Lid
WeerdesteijnCommissie

CCMO

CCMO

CCMO

CCMO

CCMO

CCMO

CCMO

1 topfunctionaris met een bezoldiging van € 1.700 of minder

0,11 (0,11)

Dhr. mr. dr.
Lid
J.H.H.M.
Dorscheidt Commissie

CCMO

nee

nee

nee

0,11 (0,11)

nee

1,00 (1,00) nee

>12 mnd

nee

1,00 (1,00) >12 mnd

0,11 (0,11)

Lid
Commissie

Mevr. dr.
J.A. Land

nee

22.333,33

22.333,33

22.333,33

22.333,33

13.270,44
(10.646,88)

15.572,76
(15.060,00)

22.333,33

22.333,33

181.000,00
(202.000,00) 201.000,00

13.316,88
(12.882,72)

15.572,76
(15.060,00)

15.572,76
(15.060,00)

15.572,76
(15.060,00)

14.401,07
(0)

0 (0)

14.401,07
(0)

22.333,33

131.616,95 20.409,84 152.026,79
(124.164,55) (19.714,68) (143.879,23) 201.000,00

13.270,44
(10.646,88) 0 (0)

13.316,88 2.255,88
(12.882,72) (2.177,28)

181.000,00
(202.000,00)0 (0)

13.316,88
(12.882,72) 0 (0)

13.316,88 2.255,88
(12.882,72) (2.177,28)

13.316,88 2.255,88
(12.882,72) (2.177,28)

13.316,88 2.255,88
(12.882,72) (2.177,28)

Voorzie­
Totale
Datum
Datum
Dienst­ Op externe Beloning
Individueel
ningen bezoldiging toepas­
aanvang
einde
verband in inhuurplus
t.b.v.
in 2020 (+
dienst­
dienst­
fte (+
basis (nee; onkosten­
selijk
verband
verband
tussen
<=
vergoe­ beloningen tussen
bezoldi­
betaalbaar haakjes
(indien van (indien van haakjes12 kalender-mnd; dingen
gingsma­
toepassing) toepassing) omvang in
>
(belast) (+ op termijn bedrag in
ximum
(+ tussen
2019)
2019) 12 kalender-mnd) tussen
haakjes
haakjes
bedrag in bedrag in
2019)
2019)

0,11 (0,11)

Functie

Dhr. prof.
dr. M.
Boele Van Lid
Hensbroek Commissie

Naam
topfunctio­
naris

CCMO

Naam
instelling

Motivering en
bedrag (indien
overschrijding)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

183

directeur

Programmadirecteur

RIVM

VWS

Datum aanvang
dienstverband
(indien van
toepassing)

Functie

Datum einde
dienstverband
(indien van
toepassing)

1,00 (1,00)

1,00 (1,00)

Omvang dienst­
verband in fte (+
tussen haakjes
omvang in 2019)

182.311,69
(52.696,53)

198.587,58
(175.711,20)
21.807,60
(7.016,16)

22.105,44
(21.195,84)
204.119,29
(59.712,69)

220.693,02
(196.907,04)

Motivering

201.000,00 Arbeidsmarktoverweging en
uitbetaling IKB

201.000,00 Arbeidsmarktoverweging en
uitbetaling IKB

Beloning plus
Voorzieningen
Totale
Individueel
onkostenvergoe­ t.b.v. beloningen bezoldiging in
toepasselijk
dingen (belast) (+ betaalbaar op
2020 (+ tussen
drempelbedrag
tussen haakjes
termijn (+ tussen haakjes bedrag in
bedrag in 2019)
haakjes bedrag in 2019)
2019)

Tabel 68 Bezoldiging van niet-topfunctionarissen boven het individueel toepasselijk drempelbedrag

Naam instelling

Naast de hierboven vermelde functionarissen zijn er geen andere functio­
narissen die in 2020 een bezoldiging boven het toepasselijke bezoldigings­
maximum hebben ontvangen, of waarvoor in eerdere jaren een vermelding
op grond van de WOPT of de WNT heeft plaatsgevonden of had moeten
plaatsvinden.
Er zijn in 2020 geen ontslaguitkeringen uitgekeerd die op grond van de WNT
dienen te worden gerapporteerd.
Er zijn in 2020 geen leidinggevende topfunctionarissen die op grond van
de WNT in verband met de cumulatie van dienstbetrekkingen dienen te
worden gerapporteerd.
Er zijn geen uitkeringen geweest wegens beëindiging dienstverband aan
topfunctionarissen met of zonder dienstbetrekking alsmede degenen die op
grond van voormalige functie nog 4 jaar als topfunctionaris worden
aangemerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

184

D. FINANCIEEL BEELD ZORG

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

185

1. Inleiding
Het Financieel Beeld Zorg (FBZ) geeft een integraal beeld van de ontwik­
keling van de uitgaven en ontvangsten onder het Uitgavenplafond Zorg. Dit
hoofdstuk geeft op hoofdlijnen een toelichting op de financiële cijfers en
de voorlopige realisatie over het jaar 2020.
Het FBZ bestaat uit de volgende onderdelen:
• Paragraaf 1: Inleiding
Deze paragraaf gaat over de inhoud van het FBZ en over de wijzigingen in
het jaarverslag 2020 ten opzichte van het jaarverslag 2019.
• Paragraaf 2: Zorguitgaven in vogelvlucht
In deze paragraaf wordt ingegaan op het financieel beeld op hoofdlijnen van
de zorguitgaven, de actualisering van de Zvw-zorguitgaven en effecten van
het coronavirus, de ontwikkeling van de netto zorguitgaven en de ontwik­
keling van het Uitgavenplafond Zorg.
• Paragraaf 3: Verticale ontwikkeling van de zorguitgaven
In deze paragraaf wordt de verticale ontwikkeling van de Zvw, Wlz en
begrotingsgefinancierde zorguitgaven toegelicht. Verder is opgenomen
een paragraaf over de bestuurlijke akkoorden in de curatieve zorg en een
paragraaf over de aansluiting tussen het Wlz-kader en de begroting/
jaarverslag.
• Paragraaf 4: Horizontale ontwikkeling van de zorguitgaven en
-ontvangsten
In deze paragraaf wordt de horizontale ontwikkeling van de zorguitgavenen ontvangsten over meerdere jaren weergegeven en toegelicht.
• Paragraaf 5: Financiering van de zorguitgaven
Deze paragraaf gaat in op de financiering van de zorguitgaven die
toegerekend worden aan het Uitgavenplafond Zorg.
Verdieping van de zorguitgaven in deelsectoren
Het verdiepingshoofdstuk wordt vanaf het jaarverslag 2019 integraal als
open data beschikbaar gesteld op https://opendata.rijksbegroting.nl/
#dataset_4c en https://data.overheid.nl/data/ dataset?tags=vws). Hierin
worden de financiële bijstellingen per deelsector tussen de ontwerpbe­
groting 2020 en het jaarverslag 2020 gepresenteerd en toegelicht.
1.1 Wijzigingen in het FBZ
Het FBZ in het jaarverslag 2020 heeft ten opzichte van het jaarverslag 2019
de onderstaande veranderingen ondergaan:
• Actualisering Zvw-zorguitgaven en effecten corona
In paragraaf 2.2 zijn de actualisering van de Zvw-zorguitgaven en de
effecten van het coronavirus op de Zvw-zorguitgaven opgenomen.
• Actualisering van de intensiveringen en maatregelen uit de
begroting 2020
Deze paragraaf is niet meer opgenomen. De belangrijkste intensive­
ringen en maatregelen zijn opgenomen in het beleidsverslag zoals dit
ook bij andere ministeries het geval is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

186

2. Zorguitgaven in vogelvlucht
2.1 Financieel beeld op hoofdlijnen
Voor het jaar 2020 werd in de ontwerpbegroting 2020 uitgegaan van een
groei van de netto zorguitgaven met € 3,3 miljard22 ten opzichte van het jaar
2019, van € 70,2 miljard in 2019 naar € 73,4 miljard in 2020. Naar huidige
inzichten is deze groei in het afgelopen jaar uitgekomen op € 4 miljard, van
€ 69,9 miljard in 2019 naar € 73,9 miljard in 2020. De hogere groei van
€ 0,7 miljard van de netto zorguitgaven 2020 ten opzichte van de
verwachting bij de ontwerpbegroting 2020 is voornamelijk het gevolg van
de opwaartse bijstelling van de Wlz-uitgaven in 2020 (zie paragraaf 3.2.1
tabel 10).
Figuur 1 toont de opbouw van de groei van de netto zorguitgaven 2020 t.o.v.
2019 in miljarden euro’s.1

Totale
groeiontwikkeling

4,0

wv Loon- en
prijsontwikkeling

1,8

wv Overig ²

2,2

0
1

1

2

3

4

5

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Onder de post «Overig» zijn alle bijstellingen opgenomen die niet de loonen prijsontwikkeling betreffen. Dit is een optelsom van verschillende
plussen en minnen. De grootste posten zijn; verwerken van groeiruimte
(€ 2,1 miljard), kwaliteitskader verpleeghuiszorg (€ 0,6 miljard), hoofdlijne­
nakkoorden (€ -0,7 miljard), actualisering zorguitgaven (€ -0,2 miljard) en
diverse overige beleidsmatig (€ 0,4 miljard).
2

Bron: VWS
In bovenstaande figuur is aangegeven welke loon- en prijsontwikkeling en
overige groei voor 2020 zijn gerealiseerd. Zoals dit figuur laat zien, is de
groei van € 4 miljard het gevolg van de loon- en prijsontwikkeling in de zorg
(€ 1,8 miljard) en overige bijstellingen (€ 2,2 miljard), zoals het verwerken
van groeiruimte, het kwaliteitskader verpleeghuiszorg, de hoofdlijnenak­
koorden, de bijstellingen die volgen uit de actualisering van de zorguitgaven
en diverse overige beleidsmatige bijstelingen. Voor de afzonder­
lijke sectoren binnen de curatieve zorg en langdurige zorg wordt waar
22

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

187

mogelijk aangegeven welke factoren een rol (kunnen) hebben gespeeld bij
de groei van de zorguitgaven. Deze informatie is te vinden in het verdie­
pingshoofdstuk van het Financieel Beeld Zorg (opgenomen in de open data
op https://opendata.rijksbegroting.nl/#dataset_4c en https://
data.overheid.nl/data/ dataset?tags=vws).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

188

2.2 Actualisering Zvw-zorguitgaven en effecten corona
Zvw-uitgaven
Het Zorginstituut Nederland, de Nederlandse Zorgautoriteit, Zorgverzeke­
raars Nederland, de zorgverzekeraars en VWS werken nauw samen om de
financiële effecten van corona op de Zvw-zorg in beeld te brengen.
Net zoals in de VWS-ontwerpbegroting 2021 en de 2e suppletoire begroting
2020 heeft er een actualisatie van de Zvw-uitgaven plaatsgevonden. Deze
actualisatie23 is gebaseerd op ramingen van de zorgverzekeraars van de
totale te verwachten schade over 2020 die zij hebben aangeleverd bij het
Zorginstituut Nederland. Deze ramingen zijn deels gebaseerd op daadwer­
kelijke declaraties en deels op inschattingen onder meer op basis van
contractafspraken over 2020. De realisatiecijfers zullen nog veranderen,
omdat na afloop van 2020 nog declaraties over 2020 binnenkomen. De
zorgverzekeraars geven aan dat hun ramingen vanwege de coronacrisis met
meer onzekerheid dan normaal zijn omgeven.
Desondanks geven deze cijfers het meest actuele beeld van de Zvwuitgaven in 2020. De nieuwe actualisatie in dit jaarverslag leidt op het totaal
van de Zvw-uitgaven voor 2020 tot een beperkte, opwaartse ramingsbij­
stelling van circa € 194 miljoen ten opzichte van de 2e suppletoire begroting
2020. De grootste bijstelling doet zich voor bij de medisch-specialistische
zorg. Dit wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de ontwikkeling van corona
in de laatste maanden van 2020, waarmee verzekeraars in eerdere ramingen
nog geen rekening konden houden.
Voor de Zvw-gerelateerde kosten onder het Uitgavenplafond Zorg is in
onderstaande tabel onderscheid gemaakt tussen de reguliere zorgkosten,
de netto continuïteitsbijdragen en coronagerelateerde meerkosten. Ook is
een kolom toegevoegd, die laat zien tot welke aanpassingen de nieuwste
actualisatie leidt ten opzichte van de stand bij de 2e suppletoire begroting
2020. Onder de tabel staat een korte toelichting van de gepresenteerde
kosten.

23

De actualisatie is afkomstig uit de vierde kwartaalstaat van het Zorginstituut Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

189

Tabel1 Actualisering Zvw-uitgaven 2020 inclusief coronakosten (bedragen x € 1 miljoen)1
Stand 2e
suppletoire Stand jaarverslag
2020
begroting 2020

wv. Reguliere wv. Netto continu­
zorgkosten
iteitsbijdragen

wv. Coronagere­
lateerde
meerkosten

Aanpassing bij
jaarverslag 2020

A

B

C

D

E

F= B-/-A

Eerstelijnszorg

6.392,3

6.339,8

6.057,8

219,3

62,8

‒ 52,4

Huisartsenzorg

3.303,3

3.290,4

3.130,7

112,6

47,0

‒ 12,9

Multidisciplinaire zorgverlening

679,1

689,5

689,5

0,0

0,0

10,4

Tandheelkundige zorg

786,3

764,6

717,9

38,6

8,0

‒ 21,7

Paramedische zorg

834,2

813,6

751,4

58,4

3,7

‒ 20,6

Verloskunde

263,1

261,4

259,8

0,2

1,4

‒ 1,6

Kraamzorg

347,8

351,2

346,6

2,5

2,1

3,3

Zorg voor zintuiglijk
gehandicapten

178,5

169,1

161,8

6,9

0,5

‒ 9,4

Tweedelijnszorg

26.923,3

27.142,0

23.864,0

2.589,2

688,7

218,7

Medisch-specialistische zorg

24.338,8

24.525,0

21.461,1

2.418,9

645,0

186,1

Geriatrische revalidatiezorg

759,2

766,2

674,6

78,8

12,8

7,1

Eerstelijnsverblijf

293,1

307,7

267,2

25,9

14,6

14,6

Beschikbaarheidbijdrage
academische zorg

813,1

813,1

813,1

0,0

0,0

0,0

Beschikbaarheidbijdrage overig
medische-specialistische zorg

114,9

115,3

115,3

0,0

0,0

0,4

Overig curatieve zorg

604,3

614,7

532,8

65,6

16,4

10,4

Geneeskundige geestelijke
gezondheidszorg

4.219,2

4.207,1

4.111,2

74,6

21,2

‒ 12,2

Apotheekzorg en hulpmiddelen

6.689,4

6.656,5

6.577,0

57,2

22,3

‒ 32,8

Apotheekzorg

4.992,0

4.984,1

4.949,0

22,1

13,1

‒ 7,9

Hulpmiddelen

1.697,4

1.672,4

1.628,1

35,2

9,2

‒ 25,0

Wijkverpleging

3.497,1

3.489,9

3.359,7

99,4

30,9

‒ 7,2

Ziekenvervoer

796,6

810,5

790,5

9,6

10,4

13,9

Ambulancevervoer

683,1

696,5

687,4

0,0

9,1

13,4

Overig ziekenvervoer

113,5

114,0

103,1

9,6

1,4

0,5

1.303,1

1.381,8

1.381,8

0,0

0,0

78,7

Opleidingen
Grensoverschrijdende zorg
Totaal
1

608,8

596,2

596,2

0,0

0,0

‒ 12,5

50.429,7

50.623,8

46.738,3

3.049,3

836,3

194,1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS, Zorginstituut Nederland en NZa.

Toelichting tabel:
• Stand 2e suppletoire begroting 2020 (kolom A).
• Stand jaarverslag 2020 (kolom B = optelsom kolommen C t/m E).
• Reguliere zorgkosten (kolom C):
Hieronder vallen alle kosten voor zorg aan niet-coronapatiënten en zorg
aan bewezen en vermoedelijke coronapatiënten, exclusief de hieronder
beschreven coronagerelateerde meerkosten. Zorgverzekeraars geven
aan dat er nog onzekerheden zijn omtrent het herkennen van coronapa­
tiënten en het ramen van deze kosten. Er is een traject gaande om deze
verantwoording te verbeteren en de reguliere zorgkosten adequaat toe
te rekenen aan beide groepen. Dit is voor verzekeraars van belang,
omdat zij de kosten van zorg aan bewezen en vermoedelijke coronapa­
tiënten kunnen inbrengen in de catastroferegeling op grond van artikel
33 van de Zorgverzekeringswet.
• Netto continuïteitsbijdragen (kolom D):
Ter compensatie van de vraaguitval door corona kunnen zorgaanbieders van zorgverzekeraars een continuïteitsbijdrage ontvangen ter
financiering van hun doorlopende kosten bij omzetdaling. Met deze
toeslag waarborgen zij de continuïteit van zorg om ook in de toekomst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

190

•

•

aan hun zorgplicht te kunnen blijven voldoen en om personeel in de zorg
te kunnen behouden. In de tabel zijn de verwachtingen van verzekeraars
over de netto continuïteitsbijdragen weergegeven, dat wil zeggen de
bijdragen ter compensatie van zorguitval, gesaldeerd met de lagere
vergoeding van de inhaalzorg. Het betreft hier uitsluitend bijdragen voor
zorg onder de basisverzekering. Verzekeraars geven aan dat er nog
onzekerheden zijn omtrent het herkennen en ramen van inhaalzorg.
Netto continuïteitsbijdragen lopen mee in de reguliere risicoverevening
(zie paragraaf 5 van het Financieel Beeld Zorg).
Coronagerelateerde meerkosten (kolom E):
Kosten om de benodigde zorg aan coronapatiënten en niet-coronapati­
enten veilig te kunnen (blijven) leveren. Het gaat bijvoorbeeld om kosten
voor het creëren van extra zorgcapaciteit voor coronapatiënten, kosten
die gemaakt worden voor niet-coronapatiënten door het bestaan van
corona (bijvoorbeeld extra beschermingsmaatregelen) en kosten voor
zorgcapaciteit die bewust actief leeg en beschikbaar gehouden wordt
voor coronapatiënten (bijvoorbeeld het paraat houden van bedden).
Deze meerkosten worden in rekening gebracht via een opslag op de
kosten van een individuele verzekerde of via een aanneemsom voor
een groep verzekerden. Ook deze kosten vallen onder de catastrofere­
geling. Zorgverzekeraars geven aan dat hun ramingen nog onzeker zijn,
omdat zij op een deel van deze meerkosten nog onvoldoende zicht
hebben.
Aanpassingen begrotingsstanden (kolom F = B-/-A)
Dit zijn de bijstellingen vanwege de actualisatiecijfers ten opzichte van
de stand van de 2e suppletoire begroting 2020. De actualisatie leidt tot
een incidentele opwaartse ramingsbijstelling van de totale Zvwuitgaven (inclusief continuïteitsbijdragen en coronagerelateerde
meerkosten) van circa € 194 miljoen.

Voor de kosten voor zorg aan coronapatiënten en de coronagerelateerde
meerkosten kunnen zorgverzekeraars in aanmerking komen voor een
compensatie volgens de catastroferegeling op grond van artikel 33 van de
Zorgverzekeringswet. Zeer voorlopige inschattingen van zorgverzekeraars
duiden er op dat uitgaven van verzekeraars aan coronazorg in 2020 op
totaalniveau uitkomen op circa € 1,3 miljard. Naar alle waarschijnlijkheid
zullen nagenoeg alle verzekeraars de drempel voor de catastroferegeling
halen. Paragraaf 5 van het Financieel Beeld Zorg gaat nader in op de financiering van de reguliere en de coronagerelateerde zorguitgaven.
Zoals aangegeven zijn de gepresenteerde cijfers met meer onzekerheden
omgeven dan normaal. Dit geldt zowel voor de raming van de totale kosten,
als voor de kostenverdeling van zorg aan coronapatiënten en zorg aan nietcoronapatiënten. Er loopt reeds een aantal intensieve trajecten zodat te
zijner tijd de risicoverevening en catastroferegeling op basis van de vereiste
betrouwbaarheids beoordelingen kunnen worden afgewikkeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

191

2.3 Samenstelling van de bruto zorguitgaven en -ontvangsten
De zorguitgaven onder het Uitgavenplafond Zorg zijn opgebouwd uit de
geraamde premiegefinancierde uitgaven onder de Zorgverzekeringswet
(Zvw), de Wet langdurige zorg (Wlz) en de begrotingsgefinancierde zorguit­
gaven (beschermd wonen en overige uitgaven).
Bij beschermd wonen gaat het om middelen die door middel van een
integratie-uitkering aan gemeenten beschikbaar worden gesteld. Deze
uitgaven staan op de begroting van het gemeentefonds van het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), maar vallen wel onder
het Uitgavenplafond Zorg.
De overige begrotingsgefinancierde zorguitgaven betreffen het deel van
het Uitgavenplafond Zorg dat verantwoord wordt op de VWS-begroting. Tot
deze categorie behoren onder meer een deel van de uitgaven aan zorgop­
leidingen, de uitgaven voor zorg, welzijn en jeugdhulp op Caribisch
Nederland en de subsidieregeling abortusklinieken.
Tabel 2 toont de bruto zorguitgaven en –ontvangsten onder het Uitgaven­
plafond Zorg.
Tabel 2 Samenstelling van de bruto zorguitgaven en -ontvangsten naar
financieringsbron (bedragen x € 1 miljard)1
Omschrijving

2020

Bruto zorguitgaven stand jaarverslag 2020

78,9

Premiegefinancierd

76,5

waarvan Zvw

50,6

waarvan Wlz

25,9

Begrotingsgefinancierd

2,4

waarvan beschermd wonen

1,9

waarvan overig begrotingsgefinancierd

0,5

Ontvangsten stand jaarverslag 2020

5,1

waarvan eigen betalingen Zvw

3,2

waarvan eigen bijdragen Wlz

1,9

Netto zorguitgaven stand jaarverslag 2020

73,9

1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

192

Figuur 2 toont de samenstelling van de bruto zorguitgaven per
financieringsbron als aandeel in de totale zorguitgaven 2020 in percentages.

Zorgverzekeringswet

64,1%

Wet langdurige zorg

32,8%

Begrotingsgefinancierd ¹

3,1%

0

20

40

60

80

1
Bij de begrotingsgefinancierde zorguitgaven gaat het om de uitgaven voor
de Wmo beschermd wonen (2,5%) en overig begrotingsgefinancierd (0,6%).
Bron:VWS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

193

2.4 Ontwikkeling van de netto zorguitgaven
De netto zorguitgaven zijn de bruto zorguitgaven verminderd met de
ontvangsten (eigen betalingen Zvw en eigen bijdragen Wlz). In tabel 3 is
vanaf de stand ontwerpbegroting 2020 de ontwikkeling van de netto zorguitgaven op hoofdlijnen te zien.
Tabel 3 Ontwikkeling van de netto zorguitgaven (bedragen x € 1 miljoen)1
Stand ontwerpbe­
Stand
groting Bijstellingen jaarverslag
2020

2020

2020

73.443,4

435,3

73.878,6

Zorgverzekeringswet

47.854,6

‒ 420,5

47.434,1

Wet langdurige zorg

23.138,8

885,1

24.023,9

Begrotingsgefinancierd

2.449,9

‒ 29,3

2.420,6

Netto zorguitgaven

1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS, Zorginstituut Nederland en NZa.

Ten opzichte van de stand ontwerpbegroting 2020 zijn de netto zorguitgaven
€ 435,4 miljoen hoger. De stijging van de netto zorguitgaven is voornamelijk
het gevolg van de opwaartse bijstelling van de netto Wlz-uitgaven naar
aanleiding van het maartadvies 2020 van de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) en de meerkosten corona Wlz.
In paragraaf 3 wordt de ontwikkeling van de netto zorguitgaven toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

194

2.5 Ontwikkeling van het Uitgavenplafond Zorg
Het Uitgavenplafond Zorg is bij de Startnota van het kabinet-Rutte III voor
de periode 2018-2021 vastgesteld. Het Uitgavenplafond Zorg wordt conform
de begrotingsregels bijgesteld voor loon- en prijsontwikkelingen en
overboekingen tussen de Uitgavenplafonds Zorg, Rijksbegroting en Sociale
Zekerheid en Arbeidsmarkt (SZA). Daarnaast is het Uitgavenplafond in 2020
bijgesteld in verband met noodmaatregelen corona.
In tabel 4 is de opbouw van het Uitgavenplafond Zorg vanaf de stand
ontwerpbegroting 2020 te zien.
Tabel 4 Ontwikkeling van het Uitgavenplafond Zorg (bedragen x
€ 1 miljoen)1
2020
Uitgavenplafond Zorg stand ontwerpbegroting 2020

74.712,9

Loon- en prijsontwikkeling

‒ 16,5

Overboekingen tussen Uitgavenplafonds

‒ 232,8

Noodmaatregelen corona
Totaal bijstelling Uitgavenplafond Zorg
Uitgavenplafond Zorg stand jaarverslag 2020
1

473,4
224,1
74.937,0

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS

Bijstelling als gevolg van de loon- en prijsontwikkeling
Het Uitgavenplafond Zorg is op basis van de ramingen van het Centraal
Planbureau (CPB) neerwaarts bijgesteld met € 16,5 miljoen, als gevolg van
een lagere loon- en prijsontwikkeling dan eerder geraamd.
Bijstelling als gevolg van overboekingen tussen de Uitgavenplafonds
Het Uitgavenplafond Zorg wordt verlaagd met € 232,8 miljoen in 2020 als
gevolg van overboekingen vanuit het Uitgavenplafond Zorg naar het Uitga­
venplafond Rijksbegroting. Een groot deel van de overboekingen betreft
de overboekingen naar de VWS- begroting ten behoeve van de aanpak van
dak- en thuisloosheid (€ 75 miljoen) in 2020. Er is een bedrag van
€ 60 miljoen overgeheveld vanuit de sector wijkverpleging naar de VWSbegroting voor specifieke doeleinden binnen de wijkverpleging. Verder
waren er overboekingen naar het gemeentefonds voor de versterking van
Veilig Thuis (€ 38,6 miljoen structureel) en het beschikbaar maken van
voldoende opvangplekken voor acute crisissituaties in de Vrouwenopvang
en het aanpakken van door- en uitstroomproblematiek (€ 14 miljoen
structureel). De overige mutaties betreffen kleinere overboekingen naar
de VWS-begroting.
Noodmaatregelen corona
Het Uitgavenplafond Zorg is in 2020 opwaarts bijgesteld met € 473,4 miljoen
voor:
• Herstelzorg paramedie coronapatienten € 11,8 miljoen.
• Vervoer in het kader van de opschaling van IC-capaciteit Zvw, € 4 miljoen.
• Meerkosten corona Wlz, € 452 miljoen.
• Meerkosten corona Wmo beschermd wonen, € 5,6 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

195

2.6 Toetsing van de netto zorguitgaven aan het Uitgavenplafond Zorg
Om te toetsen of het Uitgavenplafond Zorg overschreden danwel onder­
schreden is, worden de netto zorguitgaven getoetst aan het Uitgaven­
plafond Zorg.
Tabel 5 laat de toetsing van de netto zorguitgaven aan het Uitgavenplafond
Zorg zien voor het jaar 2020.
Tabel 5 Toetsing netto zorguitgaven aan het Uitgavenplafond Zorg
(bedragen x € 1 miljoen)1
2020
A

Netto zorguitgaven

1

Stand ontwerpbegroting 2020

2

Bijstelling netto zorguitgaven

3

Stand jaarverslag 2020

B

Uitgavenplafond Zorg

4

Stand ontwerpbegroting 2020

5

Bijstelling Uitgavenplafond Zorg

6

Stand jaarverslag 2020

C

+ Overschrijding/- Onderschrijding

7

Stand ontwerpbegroting 2020 (=1-4)

8

Bijstelling

9

Stand jaarverslag 2020 (=3-6)

1

73.443,4
435,3
73.878,6

74.712,9
224,1
74.937,0

‒ 1.269,6
211,2
‒ 1.058,4

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS

Toelichting
Uit deze toetsing blijkt dat de actuele onderschrijding van het Uitgaven
plafond Zorg circa € 1,1 miljard bedraagt. Deze onderschrijding is ontstaan
voordat de coronacrisis uitbrak. Ten opzichte van de stand ontwerpbe­
groting 2020 is er sprake van een afname van de onderschrijding met circa
€ 211 miljoen.
Tabel 6 geeft een overzicht van de onderschrijdingen van het Uitgavenplafond Zorg in 2020 vanaf de stand ontwerpbegroting 2020.
Tabel 6 Ontwikkeling over-/onderschrijding Uitgavenplafond Zorg 2020
(bedragen x € 1 miljoen)1
2020
Stand ontwerpbegroting 2020
Bijstelling 1e suppletoire begroting 2020
Stand 1e suppletoire begroting 2020
Bijstelling ontwerpbegroting 2021
Stand ontwerpbegroting 2021
Bijstelling 2e suppletoire begroting 2020
Stand 2e suppletoire begroting 2020
Bijstelling jaarverslag 2020
Stand jaarverslag 2020
1

‒ 1.269,6
244,8
‒ 1.024,8
‒ 169,7
‒ 1.194,5
‒ 117,3
‒ 1.311,9
253,5
‒ 1.058,4

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

196

Toelichting
Ten opzichte van de stand 2e suppletoire begroting 2020 is er sprake van
een afname van de onderschrijding met circa € 254 miljoen, voornamelijk
als gevolg van de opwaartse bijstelling van de netto zorguitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

197

3. Verticale ontwikkeling van de zorguitgaven
3.1 Zorgverzekeringwet (Zvw)
3.1.1 Verticale ontwikkeling van de Zvw-uitgaven en –ontvangsten
De verticale toelichting bevat een cijfermatig overzicht van de budgettaire
veranderingen die zich voor het jaar 2020 hebben voorgedaan sinds het
opstellen van de ontwerpbegroting 2020.
De verticale toelichting onderscheidt drie categorieën bijstellingen:
• Autonoom: voornamelijk bijstellingen als gevolg van de actualisering
van de zorguitgaven op basis van de meest recente cijfers van het
Zorginstituut Nederland en de NZa en bijstellingen op basis van de
actuele macro-economische inzichten van het Centraal Planbureau
(CPB).
• Beleidsmatig: bijstellingen die verbandhouden met politieke prioriteit­
stelling.
• Technisch: overhevelingen tussen financieringsbronnen/domeinen.
De afzonderlijke posten worden toegelicht als het hiermee gepaard gaande
bedrag hoger is dan € 10 miljoen.
Tabel 7 laat vanaf de stand ontwerpbegroting 2020 de verticale ontwikkeling
van de zorguitgaven en -ontvangsten van de Zvw zien. Onder de tabel is
een toelichting van de verschillende posten opgenomen.
Tabel 7 Verticale ontwikkeling van de Zvw-uitgaven en -ontvangsten
(bedragen x € 1 miljoen)1
2020
Bruto Zvw-uitgaven ontwerpbegroting 2020

51.044,3

Bijstellingen
Autonoom

‒ 291,7

Actualisering Zvw-uitgaven (zie tabel 7A)

‒ 256,1

Nominaal en onverdeeld (zie tabel 7A)

‒ 13,7

Loon- en prijsontwikkeling

‒ 21,7

Overig autonoom

‒ 0,3

Beleidsmatig

‒ 52,0

Ramingsbijstelling apotheekzorg en hulpmiddelen

‒ 167,5

Besparingsverlies vertraging Wgp

87,5

Voorraadverhoging apotheekzorg

5,0

Mitigerende maatregelen Wgp-herijking

20,0

Ruimte apotheekzorg

‒ 10,0

Herijking geneesmiddelenprijzen door wisselkoers Noorse Kroon

‒ 10,0

Bekostiging ggz-opleidingen

17,2

Nominaal en onverdeeld VT-middelen

‒ 10,0

Herstelzorg paramedie coronapatiënten

11,8

Opschaling vervoer IC-capaciteit i.v.m. corona

4,0

Technisch

‒ 76,8

Gedeeltelijke vrijval VT-middelen

‒ 15,0

Subsidie(s) wijkverpleging

‒ 60,0

Overig technisch

‒ 1,8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

198

2020
Totaal bijstellingen

‒ 420,5

Bruto Zvw-uitgaven jaarverslag 2020

50.623,8

Zvw-ontvangsten ontwerpbegroting 2020

3.189,7

Totaal bijstellingen

0,0

Zvw-ontvangsten jaarverslag 2020

3.189,7

Netto Zvw-uitgaven ontwerpbegroting 2020

47.854,6

Bijstellingen in de netto Zvw-uitgaven

‒ 420,5

Netto Zvw-uitgaven jaarverslag 2020

47.434,1

1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS, Zorginstituut Nederland en NZa.

Toelichting
Autonoom
Actualisering Zvw-uitgaven
Tabel 7A Actualisering Zvw-uitgaven 2020 (bedragen x € 1 miljoen)1
Stand
bijstel­
lingen
ontwerp­
begroting
2021

Bijstellingen
Bijstellingen 2e
jaarverslag
Stand
suppletoire 2020 t.o.v. 2e
bijstel­
begroting 2020 suppletoire
lingen
begroting jaarverslag
t.o.v. ontwerpbe­
2020
groting 2021
2020

A

B

Eerstelijnszorg

‒ 14,4

‒ 33,4

‒ 52,4

C D= A t/m C
‒ 100,3

Tweedelijnszorg

‒ 49,9

36,7

218,7

205,5
124,8

Geneeskundige geestelijke
gezondheidszorg

82,2

54,8

‒ 12,2

Apotheekzorg en hulpmiddelen

37,3

‒ 0,5

‒ 32,8

4,0

Wijkverpleging

‒ 559,3

‒ 101,9

‒ 7,2

‒ 668,3

Ziekenvervoer

‒ 24,6

‒ 2,9

13,9

‒ 13,6

Opleidingen

0,0

0,0

78,7

78,7

‒ 34,8

‒ 53,3

‒ 12,5

‒ 100,6

Grensoverschrijdende zorg
Nominaal en onverdeeld
Totaal bijstellingen

213,7

0,0

0,0

213,7

‒ 349,8

‒ 100,5

194,1

‒ 256,1

Nominaal en onverdeeld
Totaal bijstellingen inclusief correctie
nominaal en onverdeeld
1

‒ 13,7
‒ 349,8

‒ 114,2

‒ 13,7
194,1

‒ 269,8

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS, Zorginstituut Nederland en NZa.

In tabel 7A is het onderdeel ‘Actualisering Zvw-uitgaven’ uit tabel 7 uitge­
splitst. Op basis van voorlopige realisatiecijfers van het Zorginstituut
Nederland over alle vier de kwartalen van 2020 zijn de Zvw-uitgaven 2020
geactualiseerd.
Voor het jaar 2020 is in de ontwerpbegroting 2021 een neerwaartse
bijstelling van € 349,8 miljoen gerapporteerd en in de 2e suppletoire
begroting 2020 een aanvullende neerwaartse bijstelling van € 100,5 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

199

op basis van voorlopige gegevens over 2020. Ten opzichte daarvan vindt er
in dit jaarverslag een opwaartse bijstelling van de Zvw-uitgaven plaats van
€ 194,1 miljoen.
Actualisering Zvw-uitgaven: wijkverpleging
Op basis van de voorlopige realisatiecijfers van het Zorginstituut Nederland
zijn de uitgaven aan wijkverpleging geactualiseerd. Ten opzichte van de
ontwerpbegroting 2020 is sprake van een onderschrijding van
€ 668,3 miljoen bij de wijkverpleging in 2020 (zie tabel 7A, kolom D). Een
deel van die onderschrijding was reeds zichtbaar in de realisatiecijfers over
2019. Dit deel is verwerkt in het voorjaar van 2020: de uitgavenraming
wijkverpleging is bij 1e suppletoire begroting 2020 met structureel
€ 341 miljoen verlaagd. De actuele inschatting van de onderschrijding in
2020 is fors hoger dan de afgeroomde € 341 miljoen; de verwachte onder­
schrijding is op basis van voorlopige realisatiecijfers over 2020 verder
opgelopen naar voorgenoemde € 668,3 miljoen. De cijfers zijn echter
vanwege corona met meer onzekerheden omgeven dan normaal. Er is
(regelmatig) overleg tussen VWS en veldpartijen over de uitgavenontwik­
keling in relatie tot de geleverde zorg. Naast de actualisatie van
€ -668,3 miljoen is vanaf 2020 nog € 60 miljoen meerjarig overgeheveld naar
de VWS-begroting (voor een uitgebreidere toelichting zie «Subsidie(s)
wijkverpleging» onder Technisch in deze paragraaf).
Nominaal en onverdeeld
De bijstelling van € -13,7 miljoen betreft een correctie van een bijstelling bij
ontwerpbegroting 2021 op de actualisering van de zorguitgaven. Deze
bijstelling is budgettair verwerkt in de 2e suppletoire begroting 2020, maar
is daar niet als actualisering aangemerkt. Met deze presentatie in tabel 7A
gebeurt dat alsnog.
Loon- en prijsontwikkeling
De raming van de loon- en prijsbijstelling is aangepast op basis van actuele
macro-economische inzichten van het Centraal Planbureau (CPB).
Overig autonoom
Deze post betreft een vrijval op nominaal en onverdeeld.
Beleidsmatig
Ramingsbijstelling apotheekzorg en hulpmiddelen
De uitgaven aan apotheekzorg in 2020 zijn op basis van cijfers van het
Zorginstituut Nederland naar verwachting lager dan eerder geraamd. Dit
heeft geleid tot een neerwaartse bijstelling van de uitgaven aan
apotheekzorg van € 120 miljoen in 2020. Daarnaast is in 2020 een ramings­
bijstelling van € 47,5 miljoen verwerkt op het hulpmiddelenkader op grond
van de verwachting dat de uitgaven lager zijn dan het beschikbare
budgettaire kader.
Besparingsverlies vertraging Wgp
Door uitstel van de aanpassing van de Wet geneesmiddelenprijzen (Wgp)
is een besparingsverlies ontstaan (Kamerstukken II 2019/20, 29 477, nr. 651).
De kosten hiervan bedragen € 87,5 miljoen in 2020. Naar verwachting kon
€ 47,5 miljoen van deze kosten binnen het bestaande financiële kader voor
apotheekzorg worden opgevangen. De overige € 40 miljoen is gedekt uit
het hulpmiddelenkader (zie ook ramingsbijstelling apotheekzorg en
hulpmiddelen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

200

Voorraadverhoging geneesmiddelen
Om geneesmiddelentekorten tegen te gaan worden er extra voorraden van
geneesmiddelen opgebouwd, zoals aangekondigd in de Kamerbrief van
november 2019 (Kamerstukken II 2019/20, 29 477, nr. 622). Hiermee worden
naar verwachting 85% van de tijdelijke geneesmiddelentekorten
voorkomen. De extra voorraden worden aangelegd bij firma’s en groot­
handels. Het aanleggen van de voorraden is in 2020 gestart (€ 5 miljoen) en
kost naar schatting uiteindelijk € 25 miljoen (€ 15 miljoen binnen de
apotheekzorg en € 10 miljoen binnen de medisch-specialistische zorg). De
opbouw van de ijzeren voorraad gebeurt in fases en zal naar verwachting
twee jaar duren.
Mitigerende maatregelen Wgp-herijking
Dit betreffen kosten voor een aantal mitigrerende maatregelen die gepaard
gaat met de herijking van de maximumprijzen geneesmiddelen per
1 oktober 2020 in Nederland conform de Wet geneesmiddelenprijzen (WPG)
(Kamerstukken II 2019/20, 29 477, nr. 657 en Kamerstukken II 2019/20, 29 477,
nr. 687).
Ruimte apotheekzorg
Naar verwachting kon een deel van de kosten van de mitigerende
maatregelen Wgp-herijking worden opgevangen door groeiruimte die
beschikbaar is op het financiële kader (Kamerstukken II 2019/20, 29 477, nr.
687).
Herijking geneesmiddelenprijzen door wisselkoers Noorse Kroon
Noorwegen is een van de referentielanden waarop de maximumprijzen van
geneesmiddelen in Nederland worden gebaseerd. Door de devaluatie van
de Noorse Kroon is er sprake van een financiële meevaller (de maximum­
prijzen komen lager uit dan voorzien).
Bekostiging ggz-opleidingen
De NZa heeft een kostenonderzoek uitgevoerd naar de (medische) vervolg­
opleidingen in de ggz ten behoeve van een herijking van de beschikbaar­
heidbijdrage (https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_285273_22/1/). Hiervoor
blijkt € 40,9 miljoen aan extra middelen nodig. Hiervan is € 23,7 miljoen
specifiek toe te wijzen aan opleidingen voor de curatieve ggz (Kamerstukken
II 2017/18, 25 424, nr. 420, p.11). In het Hoofdlijnenakkoord (HLA) ggz is
afgesproken dat deze technische bijstelling gefinancierd wordt uit het
macrokader voor de curatieve ggz. Het resterende bedrag van
€ 17,2 miljoen betreft extra middelen voor opleidingen door geïntegreerde
ggz-instellingen binnen de overige wettelijke domeinen waarbinnen zij
actief zijn en worden niet opgevangen binnen het HLA. Daarmee leidt dat
deel tot hogere uitgaven.
Nominaal en onverdeeld VT-middelen
De resterende middelen van voorwaardelijke toelating zijn ingezet
ter dekking van de kosten voor behoud van een plasmageneesmiddelen­
voorziening.
Herstelzorg paramedie coronapatienten
Patiënten die een zware vorm van corona hebben doorgemaakt, kunnen
aanspraak maken op paramedische herstelzorg. De aanspraak bestaat uit
maximaal 50 behandelingen fysio- of oefentherapie, maximaal 10 uur
ergotherapie, maximaal 7 uur diëtiek en logopedie (niet gemaximeerd).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

201

Het gaat om een tijdelijke en voorwaardelijke toelating. De inschatting is dat
de extra uitgaven in totaal circa € 27,6 miljoen bedragen, waarvan
€ 11,8 miljoen in 2020.
Opschaling vervoer IC-capaciteit i.v.m. corona
In het Opschalingplan COVID-19 van het Landelijk Netwerk Acute Zorg
(Kamerstukken II 2019/20, 25 295, nr. 455) is voor het beschikbaar maken en
houden van IC-capaciteit voorzien in vervoer en worden kosten hiervoor
vergoed binnen de Zvw. Het betreft hier een bedrag van € 4 miljoen in zowel
2020 als 2021.
Technisch
Gedeeltelijke vrijval VT-middelen
Bij de nieuwe regeling voorwaardelijke toelating geneesmiddelen (Kamer­
stukken II, 2019/20, 29 477, nr. 621) wordt uitgegaan van een ingroeipad.
Daardoor is een bedrag van € 15 miljoen vrijgevallen.
Subsidie(s) wijkverpleging
Dit betreft de overheveling vanuit de sector wijkverpleging naar de VWSbegroting voor specifieke doeleinden binnen het Hoofdlijnenakkoord
wijkverpleging, zoals de Stimuleringsregeling E-Health Thuis (SET), een
nog op te zetten regeling voor deskundigheidsbevordering en scholing voor
zorgprofessionals en/of ICT-investeringen door (kleine) zorgaanbieders.
Deze middelen worden vanuit de VWS-begroting aan zorgaanbieders
beschikbaar gesteld.
Overig technisch
Deze post is het saldo van kleine technische bijstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

202

3.1.2 Ontwikkeling van de Zvw-uitgaven en –ontvangsten per deelsector
In tabel 8 worden de financiële bijstellingen in 2020 tussen de ontwerpbe­
groting 2020 en het jaarverslag 2020 per deelsector weergegeven. Het beeld
voor 2020 is geactualiseerd bij de 1e suppletoire begroting 2020, de ontwerp­
begroting 2021, de 2e suppletoire begroting 2020 en nu bij het jaarverslag
2020. Het gaat hier zowel om reguliere als coronagerelateerde zorgkosten.
Deze cijfers zijn door de coronapandemie met meer onzekerheden omgeven
dan normaal. Desondanks bieden deze cijfers een actueel inzicht. In
aanvulling op de toelichting op hoofdlijnen in paragraaf 3.1.1 wordt de
toelichting op de bijstellingen per deelsector in het verdiepingshoofdstuk
als open data beschikbaar gesteld op https:// opendata.rijksbegroting.nl/
#dataset_4c en https://data.overheid.nl/data/ dataset?tags=vws).
Tabel 8 Ontwikkeling van de Zvw-uitgaven en -ontvangsten per deelsector
(bedragen x € 1 miljoen)1
Ontwerp­
begroting
2020

Stand
Bijstelling Jaarverslag

2020

2020

2020

Eerstelijnszorg

6.291,4

48,4

6.339,8

Huisartsenzorg

3.248,9

41,5

3.290,4

Multidisciplinaire zorgverlening

667,8

21,7

689,5

Tandheelkundige zorg

797,9

‒ 33,3

764,6

Paramedische zorg

819,8

‒ 6,2

813,6

Verloskunde

254,6

6,9

261,4

Kraamzorg

328,8

22,4

351,2

Zintuiglijk gehandicapten

173,6

‒ 4,5

169,1

Tweedelijnszorg

26.340,2

801,8

27.142,0

Medisch-specialistische zorg

23.761,7

763,3

24.525,0

Geriatrische revalidatiezorg en eerstelijnsverblijf

1.174,2

‒ 100,2

1.073,9

Beschikbaarheidbijdrage academische zorg

795,5

17,6

813,1

Beschikbaarheidbijdragen overig medisch-specialistische
zorg

107,1

8,1

115,3

Overig curatieve zorg

501,7

113,0

614,7

Geneeskundige geestelijke gezondheidszorg

4.018,0

189,1

4.207,1

Apotheekzorg en hulpmiddelen

6.630,2

26,3

6.656,5

Apotheekzorg

4.951,5

32,6

4.984,1

Hulpmiddelen

1.678,7

‒ 6,3

1.672,4

Wijkverpleging

4.127,1

‒ 637,2

3.489,9

Ziekenvervoer

802,1

8,4

810,5

Ambulancevervoer

673,6

22,9

696,5

Overig ziekenvervoer

128,6

‒ 14,5

114,0

1.235,5

146,3

1.381,8

Grensoverschrijdende zorg

682,3

‒ 86,1

596,2

Nominaal en onverdeeld

917,5

‒ 917,5

0,0

51.044,3

‒ 420,5

50.623,8

Opleidingen

Bruto Zvw-uitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

203

Ontwerp­
begroting
2020

Stand
Bijstelling Jaarverslag

Eigen betalingen Zvw

3.189,7

0,0

3.189,7

Netto Zvw-uitgaven

47.854,6

‒ 420,5

47.434,1

1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS, Zorginstituut Nederland en NZa.

Figuur 3 toont de samenstelling van de Zvw-uitgaven 2020 in
staafdiagrammen, zodat de verhoudingen tussen de sectoren inzichtelijker
zijn (in miljarden euro’s).
Totaal
Zorgverzekeringswet

50,6

Eerstelijnszorg

6,3

Tweedelijnszorg

27,1

Geestelijke
gezondheidszorg

4,2

Apotheekzorg en
hulpmiddelen

6,7

Wijkverpleging

3,5

Ziekenvervoer

0,8

Opleidingen

1,4

Grensoverschrijdende
zorg

0,6

0

10

20

30

40

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

50

60

204

3.1.3 Bestuurlijke akkoorden curatieve zorg
In 2018 zijn met betrokken partijen in de medisch-specialistische zorg (MSZ),
de geneeskundige ggz, de huisartsen- en multidisciplinaire zorg (MDZ) en
de wijkverpleging meerjarenafspraken gemaakt over een inhoudelijke
agenda en het beschikbare financiële kader voor de periode 2019 t/m 2022.
In financiële zin beogen deze hoofdlijnenakkoorden (HLA's) een beheerste
groei van de zorguitgaven.
De Tweede Kamer heeft medio 2020 een rapportage over de voortgang van
de bestuurlijke akkoorden ontvangen (Kamerstukken II 2019/20,
31 765, nr. 510). In deze paragraaf wordt voor de betreffende sectoren nadere
informatie gegeven over de voorlopige stand van de gerealiseerde uitgaven
in het afgelopen jaar. Deze voorlopige realisatiecijfers zijn als gevolg van
corona met meer onzekerheden omgeven dan normaal. Afgesproken is dat
in de afrekening van bestuurlijke akkoorden alleen reguliere uitgaven voor
zorg aan patiënten meelopen. Meerkosten gerelateerd aan corona en conti­
nuïteitsbijdragen zijn uitgezonderd van de regelgeving omtrent het macro­
beheersinstrument (Kamerstukken II 2019/20, 25 295, nr. 247).
In de onderstaande tabel is de aansluiting gemaakt tussen de voorlopige
realisatiecijfers 2020 voor de betreffende sectoren en de kaders die zijn
afgesproken in de bestuurlijke akkoorden.
Tabel 9 Voorlopige realisatie bestuurlijke akkoorden curatieve zorg 2020
(bedragen x € 1 miljoen)1
MSZ

Huisartsen/
MDZ

Ggz

Wijkverpleging

23.761,7

3.916,7

4.018,0

4.127,1

- Loon- en prijsbijstelling tranche 2020

516,5

85,4

88,7

91,2

- Voorraadverhoging geneesmiddelen

5,0

- Voorwaardelijke toelating geneeskundige
zorg

20,0

Stand kaders bij ontwerpbegroting 2020
Mutaties sindsdien:

- Schuif ggz naar beschikbaarheidbijdrage
opleidingen

‒ 23,7

- Middelen opleiding tot verslavingsarts

‒ 0,7

- Subsidie(s) wijkverpleging

‒ 60,0

Stand kaders bij jaarverslag 2020

24.303,2

4.002,2

4.082,3

4.158,2

Voorlopige realisatie totale Zvw-uitgaven

24.525,0

3.979,9

4.207,1

3.489,9

221,8

‒ 22,3

124,8

‒ 668,3

‒ 2.418,9

‒ 112,6

‒ 74,6

‒ 99,4

‒ 645,0

‒ 47,0

‒ 21,2

‒ 30,9

‒ 2.842,1

‒ 181,9

28,9

‒ 798,6

Verschil
Niet-relevant voor mbi-afrekening:
- Netto continuïteitsbijdragen
- Coronagerelateerde meerkosten
Verschil relevant voor realisatie bestuurlijke
akkoorden
1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS, Zorginstituut Nederland en NZa.

In de begroting 2020 is een overzicht opgenomen van de financiële kaders
voor de bestuurlijke akkoorden voor het jaar 2020. Op de betreffende
sectoren zijn sinds de ontwerpbegroting 2020 enkele (technische) bijstel­
lingen doorgevoerd, zoals de loon- en prijsbijstelling voor 2020. Dit
resulteert in de «Stand kaders bij jaarverslag 2020»; dit is de huidige stand
van de kaders voor 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

205

Normaliter zou de stand van het financiële kader in het jaarverslag
vergeleken worden met de voorlopige realisatie van de Zvw-uitgaven, om
een duiding te geven van het verschil tussen de financiële kaders voor de
bestuurlijke akkoorden en de voorlopige realisatie. Dit is de reeks «Verschil»
in tabel 9. Echter de reeks «Voorlopige realisatie totale Zvw-uitgaven» omvat
zowel reguliere zorg als coronagerelateerde meerkosten en netto continuï­
teitsbijdragen. Coronagerelateerde meerkosten en netto continuïteitsbij­
dragen tellen echter niet mee voor de mbi-afrekening voor de bestuurlijke
akkoorden. Dit is zo afgesproken met de sectoren. Als hiervoor wordt gecor­
rigeerd ontstaat de reeks «Verschil relevant voor realisatie bestuurlijke
akkoorden» in tabel 9.
Alle cijfers in tabel 9 geven een zeer voorlopige inschatting voor de
afrekening van de bestuurlijke akkoorden, omdat deze vanwege corona met
grotere onzekerheden zijn omvat dan normaal. Dit geldt zowel voor de
voorlopige realisatiecijfers in totaal, als de verdeling naar de onderdelen
reguliere zorg, coronagerelateerde meerkosten en netto continuïteitsbij­
dragen. De onder- en overschrijdingen gepresenteerd in tabel 9 zijn dan ook
indicatief en het is vooralsnog niet mogelijk hier conclusies aan te
verbinden, ook niet ten opzichte van het vastgestelde kader in de hoofdlij­
nenakkoorden. Het vaststellen van de uiteindelijke hoogte van de onder- of
overschrijding 2020 vindt dan ook later plaats op basis van meer definitieve
realisatiecijfers. Voor meer informatie over de sectoren, zie de overige
onderdelen van paragraaf 3 vann het Financieel Beeld Zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

206

3.2 Wet langdurige zorg (Wlz)
3.2.1 Verticale ontwikkeling van de Wlz-uitgaven en –ontvangsten
De verticale toelichting bevat een cijfermatig overzicht van de budgettaire
veranderingen die zich voor het jaar 2020 hebben voorgedaan sinds het
opstellen van de ontwerpbegroting 2020.
De verticale toelichting onderscheidt drie categorieën bijstellingen:
• Autonoom: voornamelijk bijstellingen als gevolg van de actualisering
van de zorguitgaven op basis van de meest recente cijfers van het
Zorginstituut Nederland en de NZa en bijstellingen op basis van actuele
macro-economische inzichten van het Centraal Planbureau (CPB).
• Beleidsmatig: bijstellingen die verbandhouden met politieke prioriteit­
stelling.
• Technisch: overhevelingen tussen financieringsbronnen/domeinen.
De afzonderlijke posten worden toegelicht als het hiermee gepaard gaande
bedrag hoger is dan € 10 miljoen.
Tabel 10 laat vanaf de stand ontwerpbegroting 2020 de verticale ontwik­
keling van de zorguitgaven en -ontvangsten van de Wlz zien. Onder de tabel
is een toelichting van de verschillende posten opgenomen.
Tabel 10 Verticale ontwikkeling van de Wlz-uitgaven en -ontvangsten
(bedragen x € 1 miljoen)1
2020
Bruto Wlz-uitgaven ontwerpbegroting 2020

25.070,2

Bijstellingen
Autonoom

430,1

Actualisering Wlz-uitgaven

‒ 2,6

Opwaartse bijstelling Wlz-kader

480,0

Loon- en prijsontwikkeling

3,2

Ramingsbijstelling Wlz binnen contracteerruimte

‒ 26,0

Ramingsbijstelling Wlz buiten contracteerruimte

‒ 24,5

Beleidsmatig

590,3

Dak- en thuislozen

75,0

Vrouwenopvang

59,1

Meerkosten corona Wlz

452,0

Overig beleidsmatig

4,2

Technisch

‒ 191,3

LP-indexatie budget beschermd wonen

‒ 59,0

Dak- en thuislozen

‒ 75,0

Vrouwenopvang

‒ 52,6

Nacalculatie overheveling mobiliteitshulpmiddelen naar Wlz

16,9

Overig technisch

‒ 21,6

Totaal bijstellingen

829,1

Bruto Wlz-uitgaven jaarverslag 2020

25.899,3

Wlz-ontvangsten ontwerpbegroting 2020

1.931,4

Bijstellingen
Autonoom

‒ 56,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

207

2020
Actualisering eigen bijdragen

‒ 56,0

Totaal bijstellingen

‒ 56,0

Wlz-ontvangsten jaarverslag 2020

1.875,4

Netto Wlz-uitgaven ontwerpbegroting 2020

23.138,8

Bijstellingen in de netto Wlz-uitgaven

885,1

Netto Wlz-uitgaven jaarverslag 2020

24.023,9

1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS, Zorginstituut Nederland en NZa.

Uitgaven
Autonoom
Actualisering Wlz-uitgaven
Op basis van actualisatiegegevens zijn de Wlz-uitgaven 2020 aangepast.
Opwaartse bijstelling Wlz-kader
De NZa heeft in haar Maartbrief 2020 over de benutting van het budgettaire
kader Wlz een tekort van € 550 miljoen geraamd. Dit tekort wordt voorna­
melijk veroorzaakt door groeiende aanspraken in de ouderenzorg. Zo is
het aantal uitstaande indicaties voor verpleging en verzorging toegenomen
van ruim 162.000 op 1 januari 2019 naar bijna 170.000 op 1 januari 2020. Dat
heeft geleid tot een toename van wachtlijsten. Omdat nog € 70 miljoen aan
herverdeelmiddelen gereserveerd was, resteerde een knelpunt van
€ 480 miljoen. Dit wordt voor het grootste gedeelte gedekt met een
verlaging van de uitgavenraming van de wijkverpleging. De verhoging van
het Wlz-kader is van belang om de zorg in de Wlz voldoende toegankelijk te
houden.
Loon- en prijsontwikkeling
De raming van de loon- en prijsontwikkeling is aangepast op basis van
actuele macro-economische inzichten van het Centraal Planbureau (CPB).
Ramingsbijstelling Wlz binnen contracteerruimte
Dit betreft een neerwaatse ramingsbijstelling van de Wlz-uitgaven op de
begroting die mogelijk was zonder het Wlz-kader bij te stellen.
Ramingsbijstelling Wlz buiten contracteerruimte
Op basis van de actualisatiecijfers zijn de ramingen van tandheelkundige
zorg, hulpmiddelen en subsidieregeling extramurale behandeling
neerwaarts bijgesteld voor in totaal € 24,5 miljoen.
Beleidsmatig
Dak- en thuislozen
Dit betreft een financiële impuls van € 200 miljoen voor de aanpak van daken thuisloosheid in de jaren 2020 (€ 75 miljoen) en 2021 (€ 125 miljoen). Deze
middelen zijn bedoeld om doelstellingen uit het plan Een (t)huis, een
toekomst te realiseren (Kamerstukken II 2019/20, 29 325, nr. 122).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

208

Vrouwenopvang
Dit betreft extra middelen voor verschillende onderwerpen binnen de
decentralisatie-uitkering vrouwenopvang. Het gaat om structureel
€ 38,6 miljoen voor de aanpak Veilig Thuis, structureel € 14 miljoen voor
het creëren van extra opvangplekken voor acute crisis situaties in de
vrouwenopvang en voor het oplossen van door- en uitstroomproblematiek.
Daarnaast is er structureel € 1,5 miljoen beschikbaar voor de kosten die
voortkomen uit de stijging van het aantal slachtoffers die contact leggen met
de Centra Seksueel Geweld (CSG’s). Tot slot is er in de jaren 2020 en 2021
jaarlijks € 5 miljoen beschikbaar voor de uitvoering van de actie agenda
Schadelijke praktijken.
Meerkosten corona Wlz
Dit betreft de meerkosten in de Wlz in verband met het coronavirus.
Zorgaanbieders maken extra personele en materiële kosten in verband met
het coronavirus. In de beleidsregel SARS-CoV-2 virus van de NZa is geregeld
dat deze kosten buiten de contracteerruimte vergoed worden. Er zijn reali­
satiecijfers beschikbaar t/m augustus 2020. Deze brengen een financieel
effect van € 300 miljoen in beeld. Voor heel 2020 wordt het financiële effect
geraamd op € 400 miljoen. Voor het persoonsgebonden budget zijn de
meerkosten over heel 2020 € 52 miljoen.
Overig beleidsmatig
Deze post is het saldo van kleine beleidsmatige bijstellingen.
Technisch
LP-indexatie budget beschermd wonen
Betreft het overboeken van de loon- en prijsindexatie 2020 naar het budget
voor beschermd wonen in het gemeentefonds.
Dak- en thuislozen
Dit betreft een overboeking van € 200 miljoen naar de VWS-begroting voor
de aanpak van dak- en thuisloosheid in de jaren 2020 (€ 75 miljoen) en 2021
(€ 125 miljoen). Deze middelen zijn bedoeld om doelstellingen uit het plan
Een (t)huis, een toekomst te realiseren (Kamerstukken II 2019/20, 29 325, nr.
122).
Vrouwenopvang
Dit betreft een overboeking naar het gemeentefonds voor de versterking
van Veilig Thuis (€ 38,6 miljoen structureel) en € 14 miljoen structureel voor
het beschikbaar maken van voldoende opvangplekken voor acute crisissi­
tuaties in de Vrouwenopvang en aanpakken van door- en uitstroomproble­
matiek.
Nacalculatie overheveling mobiliteitshulpmiddelen naar Wlz
Vanaf 1 januari 2020 worden mobiliteitshulpmiddelen voor alle cliënten in
een Wlz-instelling verstrekt vanuit de Wlz en niet meer vanuit de Wmo 2015.
Hiervoor zijn per 2020 middelen overgeheveld naar de Wlz. Daarbij zijn VWS
en VNG overeengekomen dat op basis van realisatiegegevens nacalculatie
plaatsvindt. Op basis van de realisatiegegevens blijkt dat er € 16,9 miljoen
te weinig is overgeheveld. Deze correctie voor 2020 is verwerkt.
Overig technisch
Deze post is het saldo van kleine technische bijstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

209

Ontvangsten
Autonoom
Actualisering eigen bijdragen
Uit de voorlopige realisatiecijfers van de eigen bijdragen Wlz van het
Zorginstituut Nederland blijkt dat deze € 56 miljoen lager zijn uitgekomen
dan geraamd in de begroting 2020. Een deel daarvan is toe te schrijven aan
de coronacrisis, waardoor de in- en uitstroom in de intramurale zorg anders
was ten opzichte van andere jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

210

3.2.2 Ontwikkeling van de Wlz-uitgaven en –ontvangsten per deelsector
In tabel 11 worden de financiële bijstellingen in 2020 tussen de ontwerpbe­
groting 2020 en het jaarverslag 2020 per deelsector weergegeven. Het beeld
voor 2020 is geactualiseerd bij de 1e suppletoire begroting 2020, de ontwerp­
begroting 2021, de 2e suppletoire begroting 2020 en nu bij het jaarverslag
2020. In aanvulling op de toelichting op hoofdlijnen in paragraaf 3.2.1 wordt
de toelichting op de bijstellingen per deelsector in het verdiepingshoofdstuk
als open data beschikbaar gesteld op https:// opendata.rijksbegroting.nl/
#dataset_4c en https://data.overheid.nl/data/ dataset?tags=vws).
Tabel 11 Ontwikkeling van de Wlz-uitgaven en -ontvangsten per sector
(bedragen x € 1 miljoen)1
Ontwerp­
begroting
2020

Stand
Bijstelling Jaarverslag

2020

2020

2020

Zorg in natura binnen contracteerruimte

21.498,4

856,6

22.355,0

Ouderenzorg

12.083,7

647,3

12.731,0

Gehandicaptenzorg

7.335,2

163,5

7.498,7

Langdurige ggz

608,8

13,4

622,3

Volledig pakket thuis

515,9

11,5

527,4

Extramurale zorg

653,4

14,3

667,8

Overig binnen contracteerruimte

301,4

6,6

307,9

Persoonsgebonden budgetten

2.171,3

118,5

2.289,8

Buiten contracteerruimte

Wlz-uitgaven

1.400,5

‒ 146,0

1.254,4

Beheerskosten

242,5

8,8

251,4

Overig buiten contracteerruimte 2

553,6

‒ 2,5

551,1

Nominaal en onverdeeld

604,4

‒ 152,4

452,0
25.899,3

Bruto Wlz-uitgaven

25.070,2

829,1

Eigen bijdrage Wlz

1.931,4

‒ 56,0

1.875,4

Netto Wlz-uitgaven

23.138,8

885,1

24.023,9

1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bij de Wlz zijn onder de post «overige buiten contracteerruimte» opgenomen de deelsectoren:
hulpmiddelen, tandheelkunde Wlz, medisch-specialistische zorg Wlz, overig curatieve zorg Wlz,
ADL, extramurale behandeling (t/m 2020), zorginfrastructuur, transitiemiddelen verpleeghuiszorg
(t/m 2021) en beschikbaarheidbijdrage opleidingen Wlz.
2

Bron: VWS, Zorginstituut Nederland en NZa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

211

Figuur 4 toont de samenstelling van de Wlz-uitgaven 2020 in
staafdiagrammen, zodat de verhoudingen tussen de sectoren inzichtelijker
zijn (in miljarden euro’s).
Totaal Wet langdurige
zorg

25,9

ZIN binnen
contracteerruimte

22,4

wv. Ouderenzorg

12,7

wv. Gehandicaptenzorg

7,5

wv. Langdurige ggz

0,6

wv. Volledig pakket thuis

0,5

wv. Extramurale zorg

0,7

wv. Overig ZIN binnen
contracteerruimte

0,3

Persoonsgebonden
budgetten

2,3

Beheerskosten

0,3

Overig buiten
contracteerruimte

0,6

Nominaal en onverdeeld

0,5

0

10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

20

30

212

3.2.3 Aansluiting Wlz-kader en begroting/jaarverslag
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport stelt voor ieder kalen­
derjaar, op grond van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), het
bedrag vast dat in dat kalenderjaar beschikbaar is voor de Wet langdurige
zorg (Wlz) verzekerde zorg. Dit wordt het Wlz-kader genoemd. Het bedrag
voor het Wlz-kader is niet gelijk aan het bedrag dat in de begroting en het
jaarverslag is opgenomen voor de Wlz. In deze paragraaf wordt de
aansluiting gemaakt tussen het Wlz-kader en het jaarverslag.
Wlz-kader
Het Wlz-kader bestaat uit de contracteerruimte voor zorg in natura en
persoonsgebonden budgetten en een geoormerkt budget voor de
verbetering van de kwaliteit van de verpleeghuiszorg. De contracteerruimte
betreft het budget waarbinnen zorgkantoren (Wlz-uitvoerders) en zorgaanbieders afspraken maken (zorg inkopen) voor cliënten die gebruik maken
van de Wlz. Pgb-houders kopen langdurige zorg (al dan niet ondersteund)
zelf in.
Het Wlz-kader 2020 is voor het eerst via de voorlopige kaderbrief 2020 van
24 juni 2019 (Kamerstukken II 2018/19 34 104, nr. 253) gepubliceerd. De
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) adviseert de minister van VWS over de
verwachte uitputting van het Wlz-kader. Bij de berekening van het Wlz-kader
2020 wordt het Wlz-kader 2019 als uitgangspunt genomen. Daarnaast
worden verwachte wijzigingen vanwege de stijgende groeivraag
(groeiruimte) en bijvoorbeeld de loon- en prijsbijstelling verwerkt. Op
18 oktober 2019 is vervolgens de definitieve kaderbrief 2020 (Kamerstukken
II 2019/20 34 104, nr. 265) verzonden. Gedurende het jaar 2020 hebben er ook
wijzigingen in het Wlz-kader plaatsgevonden. Deze wijzigingen zijn gepubli­
ceerd in de voorlopige kaderbrief 2021 (Kamerstukken II 2019/20
34 104, nr. 282) en de definitieve kaderbrief 2021 (Kamerstukken II 2021/21
34 104, nr. 302), die in 2020 verstuurd zijn.
REKENVOORBEELD
Aansluiting Wlz-kader en VWS-begroting
Om een duidelijke aansluiting te maken tussen het Wlz-kader en
begroting/jaarverslag wordt hieronder van een fictief Wlz-kader
uitgegaan. Hierdoor kan gerekend worden met vereenvoudigde en
afgeronde bedragen en kunnen de wijzigingen in de budgetten beperkt
zijn.
We gaan uit van een fictief Wlz-kader van € 1.200, uitgesplitst naar
een budget voor zorg in natura (€ 1.000), persoonsgebonden budget
(€ 100) en een kwaliteitsbudget verpleeghuiszorg (€ 100). Op basis van
de ervaringscijfers van de afgelopen jaren wordt er vanuit gegaan dat
het beschikbare budget in het Wlz-kader niet geheel wordt gebruikt; er
treedt zogeheten onderuitputting op. Hierdoor is het benodigde
budget in begroting/jaarverslag lager dan het Wlz-kader. Bij de
contracteerruimte voor zorg in natura is de onderuitputting 0,3%, bij
het persoonsgebonden budget (pgb) 14% en bij het kwaliteitsbudget
verpleeghuizen 0%. Uit onderstaand fictief voorbeeld blijkt dat het
ministerie van VWS een budget op de begroting nodig heeft van in
totaal € 1.183 om het Wlz-kader voor de NZa en de zorgkantoren te
kunnen vaststellen op € 1.200.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

213

Tabel 12A Fictief Wlz-kader jaar t (bedragen x € 1 miljoen)

Contracteerruimte

Wlz-kader

Onderuit­
puttingspercentage

Benodigd
Onderuit­ budget op
putting
de
begroting

1.000

0,3%

3

Persoonsgebonden budget

100

14%

14

86

Kwaliteitsbudget verpleeghuizen

100

0%

0

100

17

1.183

Totaal

1.200

997

Wijzigingen in het Wlz-kader
Gedurende het jaar kunnen er wijzigingen en ontwikkelingen in het
Wlz-kader optreden. Zoals aangegeven worden deze wijzigingen
kenbaar gemaakt via de Wlz-kaderbrieven. In deze brieven wordt
toegelicht welke maatregelen positieve dan wel negatieve consequenties hebben voor het Wlz-kader. De budgettaire gevolgen worden
verwerkt in achtereenvolgens de 1e suppletoire begroting, ontwerp­
begroting en de 2e suppletoire begroting. Zo kunnen zorgkantoren
binnen hun budgettair kader middelen verschuiven tussen de zorg in
natura en het pgb. Daarmee kunnen zij inspelen op de voorkeuren van
hun cliënten ten aanzien van de verschillende leveringsvormen. Bij
het schuiven tussen de budgetten moet echter rekening
gehouden worden met de verschillende onderuitputtingspercentages;
dit wordt bruteren genoemd. Op die manier wordt voorkomen dat
overhevelingen tussen het pgb en zorg in natura leiden tot conse­
quenties voor het totaal benodigde budget op de VWS-begroting. Dit
werkt als volgt: een zorgkantoor geeft aan een tekort te verwachten op
zijn deelkader voor pgb van € 7 en binnen zijn deelkader voor zorg in
natura nog voldoende ruimte over te hebben om middelen over te
hevelen om dit tekort zelf te kunnen oplossen. Bij een dergelijke
overheveling wordt rekening gehouden met de hiervoor genoemde
verschillende onder uitputtingspercentages. Dat betekent dat de
verhoging van het deelkader pgb met € 7 vanwege de onderuitputting
van 14% een belasting voor de VWS begroting betekent van € 6. Het
zorgkantoor kan daarom volstaan met een overheveling van € 6 vanuit
zijn deelkader zorg in natura om dit te dekken (de onderuitputting bij
zorg in natura van 0,3% is bij deze berekening verwaarloosbaar en
daarom niet meegenomen). Het Wlz-kader wordt bij deze fictieve
verschuiving per saldo met € 1 verhoogd tot € 1.201 (deelkader pgb € 7
hoger en deelkader zorg in natura € 6 lager). Het benodigd budget op
de begroting blijft per saldo gelijk aan € 1.183 (deelkader pgb € 6 hoger
en deelkader zorg in natura € 6 lager).
Tabel 12B Fictieve mutatie Wlz-kader jaar t (bedragen x € 1 miljoen)
Overhe­
Onderuit­
Nieuw
veling WlzputtingsWlz-kader
kader
percentage
Contracteerruimte

Overhe­
veling op
de
begroting

‒6

994

0,3%

‒6

Persoonsgebonden budget

7

107

14%

6

Kwaliteitsbudget verpleeghuizen

0

100

0%

0

Totaal

1

1.201

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

0

214

Aansluiting definitief Wlz-kader 2020 en jaarverslag 2020
In het februari-advies 2021 van de NZa is het Wlz-kader voor 2020
aangepast. In onderstaand overzicht is de aansluiting tussen het Wlz-kader
2020 en de stand jaarverslag 2020 gemaakt. De stand jaarverslag is
overeenkomstig met de stand uit tabel 11 in het Financieel Beeld Zorg van
dit jaarverslag.
Tabel 12C Aansluiting Wlz-kader en jaarverslag 2020 (bedragen x
€ 1 miljoen)
Contrac­
teerruimte

Pgb

Kwaliteits­
budget

Wlz-kader 2020 (kaderbrief)

21.322

2.663

1.097

Onderuitputtingspercentage

0,3%

14%

0,0%

Onderuitputting

64

373

0

Benodigd budget

21.258

2.290

1.097

Stand jaarverslag 2020

21.258

2.290

1.097

Bron: Februari-advies NZa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

215

3.3 Begrotingsgefinancierde zorguitgaven
Bij de begrotingsgefinancierde zorguitgaven gaat het met name om
middelen die op grond van de Wmo beschermd wonen onder het Uitgavenplafond Zorg beschikbaar zijn. Naast de Wmo beschermd wonen vallen
enkele andere begrotingsgefinancierde posten onder de zorguitgaven. Tot
deze categorie horen een deel van de uitgaven voor zorgopleidingen, de
uitgaven voor zorg, jeugd en welzijn in Caribisch Nederland, de
subsidie(regelingen) NIPT, abortusklinieken, overgang integrale tarieven
medische-specialistische zorg (MSZ) en uitgaven die de kwaliteit , transpa­
rantie en patiëntveiligheid borgen. Deze uitgaven worden bij de artikelen 1,
2 en 4 van het onderdeel op de VWS-begroting van het jaarverslag
verantwoord en toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

216

3.3.1 Verticale ontwikkeling begrotingsgefinancierde zorguitgaven
In tabel 13 wordt de ontwikkeling van de begrotingsgefinancierde zorguit­
gaven weergegeven. De uitgaven voor beschermd wonen worden in tabel
13A gespecificeerd.
Tabel 13 Verticale ontwikkeling van de begrotingsgefinancierde
zorguitgaven (bedragen x € 1 miljoen)1
2020
Netto begrotingsgefinancierde zorguitgaven ontwerpbegroting 2020

2.449,9

Bijstellingen
Beschermd wonen (gemeentefonds). Zie tabel 13A

64,6

Autonoom

2,0

Loon- en prijsontwikkeling

2,0

Beleidsmatig

‒ 95,9

Subsidie NIPT (Artikel 1)

‒ 4,3

Subsidie abortusklinieken (Artikel 1)

0,8

Ondersteuning van het zorgstelsel (Artikel 2)

‒ 25,7

Opleidingen, beroepenstructuur en arbeidsmarkt (Artikel 4)

‒ 52,2

Zorg, welzijn en jeugdzorg op Caribisch Nederland (Artikel 4)

3,4

Loon- en prijsontwikkeling

‒ 17,9

Totaal bijstellingen

‒ 29,3

Netto begrotingsgefinancierde zorguitgaven jaarverslag 2020

2.420,6

1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS

Tabel 13A Verticale ontwikkeling beschermd wonen (bedragen x
€ 1 miljoen)1
2020
Netto beschermd wonen ontwerpbegroting 2020

1.873,7

Bijstellingen
Technisch

64,6

LP-indexatie budget beschermd wonen

59,0

Meerkosten corona beschermd wonen

5,6

Totaal bijstellingen

64,6

Netto beschermd wonen jaarverslag 2020
1

1.938,3

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS

Toelichting
Technisch
LP-indexatie budget beschermd wonen
Dit betreft het overboeken van de loon- en prijsindexatie 2020 naar het
budget voor beschermd wonen in het gemeentefonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

217

Meerkosten corona beschermd wonen
De VNG en het Rijk hebben in maart 2020 afspraken gemaakt over het
bieden van financiële zekerheid en ruimte aan zorgorganisaties en profes­
sionals binnen de Jeugdwet en Wmo 2015. Onderdeel van de afspraken met
gemeenten is dat meerkosten als gevolg van corona door het Rijk worden
vergoed aan gemeenten. In mei 2020 is een voorschot voor deze
compensatie van € 144 miljoen verleend aan gemeenten. Na onderzoek in
opdracht van het Rijk en VNG is de totale compensatie over 2020 vastgesteld
op € 170 miljoen. Er is daarom € 26 miljoen extra toegevoegd aan het al
door gemeenten ontvangen voorschot. Onderdeel van deze toevoeging is
€ 5,6 miljoen aan de integratie-uitkering beschermd wonen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

218

3.3.2 Opbouw van de begrotingsgefinancierde zorguitgaven
In tabel 14 wordt de opbouw van de begrotingsgefinancierde zorguitgaven
weergegeven.
Tabel 14 Opbouw van de begrotingsgefinancierde zorguitgaven
(bedragen x € 1 miljoen)1
2020
Beschermd wonen (gemeentefonds)

1.938,3

Beschermd wonen

1.938,3

Overig begrotingsgefinancierd (VWS-begroting)

482,3

Subsidieregeling abortusklinieken (Artikel 1)

18,3

Subsidie NIPT (Artikel 1)

14,2

Ondersteuning van het zorgstelsel (Artikel 2)

34,0

Opleidingen, beroepenstructuur en arbeidsmarkt (Artikel 4)

280,1

Zorg, welzijn en jeugdzorg op Caribisch Nederland (Artikel 4)

135,8

Netto begrotingsgefinancierde zorguitgaven jaarverslag 2020

2.420,6

1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bron: VWS

Figuur 5 toont de samenstelling van de begrotingsgefinancierde
zorguitgaven 2020 in staafdiagrammen, zodat de verhoudingen
inzichtelijker zijn (in miljarden euro’s).
Totaal
begrotingsgefinancierde
zorguitgaven

2,4

Beschermd wonen
(gemeentefonds)

1,9

Overig
begrotingsgefinancierd
(VWS-begroting)

0,5

wv. Opleidingen,
beroepenstructuur en
arbeidsmarkt (Artikel 4)

0,3

wv. Zorg, welzijn en
jeugdzorg op Caribisch
Nederland (Artikel 4)

0,1

wv. Overig (Artikel 1 en 2)

0,1

0

0,5

1

1,5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

2

2,5

3

219

4. Horizontale ontwikkeling van de zorguitgaven en -ontvangsten
4.1 Factsheet zorguitgaven en -ontvangsten 2017-2020 per deelsector
In onderstaande factsheet wordt de opbouw van de zorguitgaven en ontvangsten op deelsectorniveau (uitgesplitst naar Zvw, Wlz en begrotings­
gefinancierde zorguitgaven) weergegeven voor de jaren 2017 t/m 2020.
Tabel 15 Factsheet zorguitgaven en -ontvangsten per deelsector 2017
‒ 2020 (bedragen x € 1 miljoen)1
2017

2018

2019

2020

Zvw-uitgaven per sector
Eerstelijnszorg

5.412

5.676

6.041

6.340

Huisartsenzorg

2.699

2.862

3.076

3.290

Multidisciplinaire zorgverlening

567

584

611

690

Tandheelkundige zorg

740

752

793

765

Paramedische zorg

735

765

802

814

Verloskunde

212

248

259

261

Kraamzorg

308

310

336

351

Zorg voor zintuiglijk gehandicapten

151

155

164

169

Tweedelijnszorg

24.225

25.045

26.056

27.142

Medisch-specialistische zorg

22.001

22.719

23.601

24.525

Geriatrische revalidatiezorg en
eerstelijnsverblijf

968

1.007

1.026

1.074

Beschikbaarheidbijdrage academische zorg

716

742

776

813

Beschikbaarheidbijdragen overig medischspecialistische zorg

89

99

106

115

Overig curatieve zorg

451

477

548

615

Geneeskundige geestelijke gezondheidszorg

3.557

3.742

4.007

4.207

Apotheekzorg en hulpmiddelen

6.004

6.111

6.411

6.657

Apotheekzorg

4.561

4.620

4.841

4.984

Hulpmiddelen

1.443

1.490

1.570

1.672

Wijkverpleging

3.397

3.624

3.530

3.490

Ziekenvervoer

644

695

754

811

Ambulancevervoer

538

584

632

696

Overig ziekenvervoer
Opleidingen
Grensoverschrijdende zorg
Bruto Zvw-uitgaven jaarverslag 2020

106

111

122

114

1.209

1.239

1.289

1.382

684

667

701

596

45.133

46.797

48.789

50.624

Eigen betalingen Zvw

3.128

3.204

3.124

3.190

Netto Zvw-uitgaven jaarverslag 2020

42.005

43.593

45.664

47.434

2017

2018

2019

2020

Zorg in natura binnen contracteerruimte

17.467

18.907

20.888

22.355

Ouderenzorg

9.234

10.149

11.675

12.731

Gehandicaptenzorg

6.474

6.819

7.167

7.499

Langdurige ggz

512

447

598

622

Volledig pakket thuis

492

661

512

527

Extramurale zorg

511

565

646

668

Overig binnen contracteerruimte

245

266

290

308

Persoonsgebonden budgetten

1.753

1.919

2.087

2.290

Buiten contracteerruimte

1.181

808

825

1.254

Kapitaallasten (nacalculatie)

466

0

0

0

Beheerskosten

172

196

216

251

Overig buiten contracteerruimte 2

593

467

556

551

Wlz-uitgaven per sector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

220

Nominaal en onverdeeld
Bruto Wlz-uitgaven jaarverslag 2020

2017

2018

2019

‒ 51

145

54

2020
452

20.401

21.634

23.801

25.899

Eigen bijdragen Wlz

1.852

1.771

1.846

1.875

Netto Wlz-uitgaven jaarverslag 2020

18.549

19.863

21.955

24.024

2017

2018

2019

2020

Begrotingsgefinancierde zorguitgaven
Wmo beschermd wonen (gemeentefonds)

6.777

7.082

1.809

1.938

Overig begrotingsgefinancierd (VWSbegroting)

500

513

461

482

Bruto begrotingsgefinancierde zorguitgaven
jaarverslag 2020

7.277

7.595

2.271

2.421

Totaal zorguitgaven jaarverslag 2020
Bruto zorguitgaven

2017

2018

2019

2020

72.811

76.027

74.860

78.944

Ontvangsten

4.980

4.975

4.970

5.065

Netto zorguitgaven

67.830

71.052

69.890

73.879

1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Bij de Wlz zijn onder de post «overige buiten contracteerruimte» opgenomen de deelsectoren:
hulpmiddelen, tandheelkunde Wlz, medisch-specialistische zorg Wlz, overig curatieve zorg Wlz,
ADL, extramurale behandeling (t/m 2020), zorginfrastructuur, transitiemiddelen verpleeghuiszorg
(t/m 2021) en beschikbaarheidbijdrage opleidingen Wlz.

2

Bron: VWS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

221

4.2 Meerjarige ontwikkeling van de zorguitgaven en –ontvangsten
2011-2020 per financieringsbron
Realisatiecijfers in de zorg ijlen nog enige jaren na. Daardoor vinden er ook
na het verschijnen van VWS-jaarverslagen aanpassingen in de cijfers voor
het betreffende jaar plaats. In tabel 16 worden de actuele zorguitgaven en –
ontvangsten voor de jaren 2011-2020 weergegeven. De cijfers voor de jaren
2011 ‒ 2017 zijn definitief.
Tabel 16 Ontwikkeling van de zorguitgaven en -ontvangsten 2011-2020 (bedragen x € 1 miljoen)1
2011

2012

2013

2014

2015 2

2016

2017

2018

2019 3

2020 3

Bruto-uitgaven

35.983

36.672

39.210

39.220

41.842

43.779

45.133

46.797

48.789

50.624

Eigen betalingen

1.499

1.932

2.666

3.125

3.218

3.195

3.128

3.204

3.124

3.190

Netto-uitgaven

34.484

34.739

36.544

36.095

38.624

40.585

42.005

43.593

45.664

47.434

Bruto-uitgaven

25.222

27.865

27.452

27.800

19.545

19.930

20.401

21.634

23.801

25.899

Eigen bijdragen

1.620

1.697

1.915

1.971

1.892

1.892

1.852

1.771

1.846

1.875

Netto-uitgaven

23.603

26.169

25.537

25.829

17.653

18.038

18.549

19.863

21.955

24.024

1.456

1.511

1.561

1.714

4.943

4.945

4.899

5.111

2.034

1.920

1.878

1.971
1.809

1.938

Zorguitgaven en -ontvangsten actuele VWS-stand
Zorgverzekeringswet (Zvw)

Wet langdurige zorg (Wlz)

Begrotingsgefinancierde zorguitgaven
Bruto Wmo (gemeentefonds)
Bruto Jeugdwet (gemeentefonds)
Bruto beschermd wonen (gemeentefonds)
Bruto overig begrotingsgefinancierd (VWSbegroting en aanvullende post Financiën)

1.820

1.893

594

577

491

434

500

513

461

482

Bruto begrotingsgefinancierde zorguitgaven

3.276

3.405

2.155

2.291

7.468

7.299

7.277

7.595

2.271

2.421

Ontvangsten

51

21

0

0

0

0

0

0

0

0

Netto begrotingsgefinancierde zorguitgaven

3.226

3.384

2.155

2.291

7.468

7.299

7.277

7.595

2.271

2.421

Bruto zorguitgaven

64.481

67.942

68.818

69.311

68.855

71.008

72.811

76.027

74.860

78.944

Totaal ontvangsten

3.170

3.650

4.581

5.096

5.110

5.087

4.980

4.975

4.970

5.065

Netto zorguitgaven

61.312

64.292

64.237

64.215

63.745

65.922

67.830

71.052

69.890

73.879

1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

2

Op 1 januari 2015 zijn de Wet langdurige zorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en Jeugdwet in werking getreden.

De middelen voor Wmo- en jeugdzorg die per 2019 onderdeel uitmaken van de algemene uitkering van het gemeentefonds tellen vanaf dat moment
niet meer mee als voor het Financieel Beeld Zorg relevante zorguitgaven.

3

Bron: VWS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

222

Figuur 6 toont de procentuele bijstelling van de netto zorguitgaven Zvw en
AWBZ/Wlz, na het verschijnen van de VWS-jaarverslagen 2011-2019.
1
0,6%

0,5%

0,2%

0
‒ 0,3%

‒ 0,3%

2016

2017

‒ 0,6%

-1

‒ 0,9%
‒ 1,4%

-2
‒ 2,4%

-3
2011

2012

2013

2014

2015

2018

2019

Procentuele bijstelling

Bron: Financieel Beeld Zorg uit de jaarverslagen VWS (diverse jaren) en
de actuele VWS-stand.
In figuur 6 zijn de bijstellingen van de netto zorguitgaven van de Zvw en
de AWBZ/Wlz na het verschijnen van de VWS-jaarverslagen grafisch
weergegeven voor de jaren 2011-2019. Uit de grafiek blijkt dat de bijstel­
lingen zowel hoger als lager zijn uitgekomen. De omvang van de bijstelling
blijft in de meeste jaren binnen een bandbreedte van 1%, met een maximale
uitschieter van ‒ 2,4% in 2015. Vanaf 2016 zijn de bijstellingen minder groot
dan in de jaren daarvoor. De grote bijstellingen vóór 2016 betroffen vooral
de Zvw en daarbinnen vooral de medisch-specialistische zorg (MSZ) en de
ggz. De ramingen van de zorgverzekeraars zijn in de laatste jaren steeds
beter geworden, vooral bij de MSZ, waarbij de verkorting van de maximale
dbc-duur tot 120 dagen in 2015 een belangrijke rol heeft gespeeld. In 2015
werd tevens de langdurige zorg hervormd. De dbc-duurverkorting en de
hervormingen brachten dermate grote onzekerheden met zich mee dat na
het jaarverslag 2015 nog relatief grote bijstellingen plaatsvonden. Vanaf
2016 wordt duidelijk dat de zorgverzekeraars beter in staat zijn de uitgaven
te ramen en leiden de ramingen die VWS van het Zorginstituut Nederland
krijgt tot minder aanpassingen na het jaarverslag. De jaren 2018 en 2019 zijn
nog niet definitief. Het is mogelijk dat na het jaarverslag 2020 voor deze
jaren nog aanpassingen worden verwerkt.
Door de algemene verbeteringen van de ramingen van de zorguitgaven zijn
de aanpassingen na de jaarverslagen in de laatste jaren steeds kleiner
geworden, maar de coronapandemie heeft voor het jaar 2020 de
onzekerheid vergroot. Het is mogelijk dat dit zich zal uiten in een grotere
bijstelling na dit jaarverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

223

4.3 Horizontale ontwikkeling van de netto zorguitgaven 2017-2020
In deze paragraaf wordt de horizontale ontwikkeling van de zorguitgaven
grafisch weergegeven en toegelicht over de afgelopen drie jaren. De
horizontale ontwikkeling geeft de jaar op jaar ontwikkeling van de netto
zorguitgaven weer. Hierbij worden een tweetal groeiontwikkelingen onder­
scheiden:
• Nominale ontwikkeling: de groei van de zorguitgaven inclusief de loon- en
prijsontwikkeling.
• Reële groeiontwikkeling: de ontwikkeling van de zorguitgaven gecorri­
geerd voor de prijsontwikkeling van het bbp.
4.3.1 Horizontale ontwikkeling van de totale netto zorguitgaven
In de onderstaande figuur is de horizontale ontwikkeling van de netto
zorguitgaven, gecorrigeerd voor overhevelingen van de Wmo en Jeugdwet
naar de algemene uitkering van het gemeentefonds zoals opgenomen in
de Startnota (zie Nota van Wijziging begroting 2018), grafisch weergegeven
voor de jaren 2017-2020 (met het jaar 2017 als basisjaar). De reële groei van
de netto zorguitgaven in 2020 is 3,4%.
Figuur 7 toont de horizontale ontwikkeling van de netto zorguitgaven
2017-2020 (bedragen x € 1 miljard).
80

20
€ 73,9
€ 69,9
€ 65,7

60

15

40

10

6,4%

5,7%

4,8%

20

Percentages

Bedragen

€ 62,7

5
3,3%

3,4%

2019

2020

2,4%

0

0
2017

2018

Netto zorguitgaven[1]

Nominale groei

Reële groei

Dit betreft de netto zorguitgaven exclusief de Rijksbijdrage Wmo (met
uitzondering van beschermd wonen) en jeugd in 2017 en 2018. Omdat deze
vanaf 2019 geen onderdeel meer uitmaken van de netto zorguitgaven is deze
correctie nodig om vergelijkbare cijfers te presenteren.
1

Bron: VWS, CPB-novemberraming 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

224

4.3.2 Horizontale ontwikkeling van de netto Zvw-uitgaven
In figuur 8 is de horizontale ontwikkeling van de netto Zvw-uitgaven grafisch
weergegeven voor de jaren 2017-2020. De reële groei van de netto Zvwuitgaven in 2020 is 1,6%.
Figuur 8 toont de horizontale ontwikkeling van de netto Zvw-uitgaven
2017-2020 (bedragen x € 1 miljard).
60

€ 42,0

€ 45,7

€ 43,6

€ 47,4

12

30

8

Percentages

Bedragen

45

16

4,8%
3,9%

3,8%

15

1,3%

1,7%

1,6%

2019

2020

0

4

0
2017

2018

Netto Zvw-uitgaven

Nominale groei

Reële groei

Bron: VWS, CPB-novemberraming 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

225

4.3.3 Horizontale ontwikkeling van de netto Wlz-uitgaven
In figuur 9 is de horizontale ontwikkeling van netto Wlz-uitgaven grafisch
weergegeven voor de jaren 2017-2020. De reële groei van de netto Wlzuitgaven in 2020 is 7,1%.
Figuur 9 toont de horizontale ontwikkeling van de netto Wlz-uitgaven
2017-2020 (bedragen x € 1 miljard).
28

32
€ 24,0
€ 22,0

21

24

€ 19,9

14

16
10,5%

7

7,1%

Percentages

Bedragen

€ 18,5

9,4%

7,3%

7,1%

2019

2020

8

4,6%

0

0
2017

2018

Netto Wlz-uitgaven

Nominale groei

Reële groei

Bron: VWS, CPB-novemberraming 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

226

5. Financiering van de zorguitgaven
5.1 Ontwikkeling premies voor Zvw en Wlz
Tabel 17 geeft een overzicht van de premies Zvw en Wlz conform de stand
ontwerpbegroting 2020 en conform de (voorlopige) realisatie.
Tabel 17 Premieoverzicht
Begroting

Bijstelling Jaarverslag

2020

2020

2020

a

b

c=a+b

Inkomensafhankelijke bijdrage regulier (in %)

6,70

0,00

6,70

Inkomensafhankelijke bijdrage laag (in %)

5,45

0,00

5,45

Nominale premie (jaarbedrag in €)

1.421

‒7

1.414

9,65

0,0

9,65

Zvw

Wlz
Procentuele premie (in %)
Bron: VWS, NZa.

Zowel de Wlz-premie als de inkomensafhankelijke bijdragen Zvw zijn door
het kabinet vastgesteld conform het percentage uit de ontwerpbegroting
2020. De nominale premie Zvw voor 2020 werd in de begroting 2020
geraamd op € 1.421. De nominale premie voor 2020 is door de zorgverze­
keraars € 7 lager vastgesteld op € 1.414.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

227

5.2 Ontvangsten, uitgaven en vermogens van de zorgfondsen (Zvw, Wlz en
AWBZ)
Zorgverzekeringswet (Zvw)
De financiering van de Zvw loopt deels via de zorgverzekeraars en deels via
het Zorgverzekeringsfonds (Zvf). Onderstaande tabel toont de ontwikkeling
van de uitgaven en inkomsten van de Zvw.
Tabel 18 Uitgaven en inkomsten Zvw (bedragen x € 1 miljard)1
Begroting

Mutatie Jaarverslag

2020

2020

2020

a

b

c=a+b

Uitgaven

28,7

1,1

29,8

- Uitkering aan verzekeraars

26,2

1,0

27,2

- Rechtstreeks uitgaven Zvf

2,5

0,1

2,6

Inkomsten

27,7

‒ 0,2

27,5

- Inkomensafhankelijke bijdrage

25,0

‒ 0,2

24,8

- Rijksbijdrage verzekerden 18-

2,7

0,0

2,7

- Overige baten

0,0

0,0

0,0
‒ 2,3

Zorgverzekeringsfonds

saldo

‒ 1,0

‒ 1,3

Vermogenssaldo Zvf ultimo 2019

0,9

0,2

1,1

Vermogenssaldo Zvf ultimo 2020

‒ 0,1

‒ 1,1

‒ 1,1

Individuele verzekeraars
Uitgaven

49,4

1,0

50,3

- Uitgaven voor zorg

48,5

‒ 0,5

48,1

- Beheerskosten/saldo

0,8

1,5

2,3

Inkomsten

49,4

1,0

50,3

- Uitkering van Zvf

26,2

1,0

27,2

- Nominale premie/eigen risico

23,1

0,0

23,1

Door afrondingsverschillen kan de som van de delen afwijken van het totaal. De meeste cijfers in
de kolom jaarverslag 2020 zijn afkomstig van het Zorginstituut of afgeleid van Zorginstituut-cijfers.
De raming van de zorguitgaven van zorgverzekeraars is vrijwel volledig gebaseerd op de
maartlevering 2021 van het Zorginstituut (met uitzondering van enkele sectoren waar de cijfers te
onzeker zijn). Dit geldt ook voor de rijksbijdragen en de post overige baten (rentebaten,
wanbetalers, onverzekerden, verdragsgerechtigden). Het vermogen per ultimo 2019 is
overgenomen uit het Zorginstituut- Financieel Jaarverslag Zorgverzekeringsfonds 2019. Het
vermogenssaldo van het fonds in 2019 is hiervan afgeleid. Voor de beschikbaarheidbijdragen is
aangesloten bij NZa-cijfers. Voor de inkomensafhankelijke bijdrage is het CPB-cijfer in de EMUdefinitie gebruikt. Het vermogenssaldo 2020 is bepaald door het exploitatiesaldo 2020 op te tellen
bij het vermogenssaldo 2019.
1

Bron: VWS, CPB, Zorginstituut en NZa.

Zorgverzekeringsfonds (Zvf)
De zorguitgaven in het kader van de Zvw (€ 50,6 miljard afgerond) bestaan
uit de zorguitgaven van verzekeraars (€ 48,1 miljard afgerond) en de recht­
streekse betalingen van het Zvf (€ 2,6 miljard afgerond). De uitgaven van
het Zvf bestaan naast de rechtstreekse uitgaven uit de vereveningsbijdrage
aan verzekeraars. In 2020 zal het Zvf zeer waarschijnlijk ook een bijdrage
verstrekken aan verzekeraars in het kader van de catastroferegeling. De
rechtstreekse uitgaven zijn iets hoger uitgekomen dan geraamd in de
begroting 2020. Er zijn op dit moment geen realisatiecijfers over de vereve­
ningsbijdrage uit het Zvf aan zorgverzekeraars. Daarom is de raming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

228

hiervan ongewijzigd gebleven.24 Zeer voorlopige inschattingen van zorgver­
zekeraars duiden erop dat uitgaven van verzekeraars aan coronazorg
zodanig hoog zijn (€ 1,3 miljard in 2020 en € 0,6 miljard in 2021) dat verze­
keraars een deel daarvan (voorlopige inschatting: € 1,0 miljard in 2020) terug
ontvangen in het kader van de catastroferegeling. Deze post was niet
voorzien in de ontwerpbegroting 2020, die voor de coronacrisis gepubli­
ceerd is.
De ontvangsten uit de inkomensafhankelijke bijdrage zijn € 0,2 miljard lager
uitgekomen dan de raming in de begroting 2020. Dit komt waarschijnlijk
door de economische gevolgen van corona. De raming van de overige
baten25 is ongewijzigd. De rijksbijdrage voor verzekerden 18- is vastgesteld
conform de raming in de begroting 2020.
Het saldo van het Zvf komt op grond van het bovenstaande in 2020
€ 1,3 miljard lager uit dan geraamd in de begroting 2020. Het vermogenssaldo van het Zvf per ultimo 2020 komt € 1,1 miljard lager uit. Dit is het
gevolg van een opwaartse bijstelling van het vermogen per ultimo 2019 met
€ 0,2 miljard volgens het Zorginstituut-Financieel Jaarverslag Zorgverzeke­
ringsfonds 2019 en de neerwaartse bijstelling van het saldo 2020 van
€ 1,3 miljard. Het per saldo hogere vermogen per ultimo 2019 is het gevolg
van lagere uitgaven in het kader van de risicoverevening
over 2016-2019 (samen € 0,2 miljard), hogere rechtstreekse uitgaven in 2018
en 2019 (samen € 0,2 miljard), hogere overige baten in 2018 en 2019 (samen
€ 0,1 miljard) en bijstellingen bij de inkomsten uit de inkomensafhankelijke
bijdrage (per saldo € 0,1 miljard hoger).
Individuele verzekeraars
De zorguitgaven van individuele zorgverzekeraars komen naar huidige
inzichten € 0,5 miljard lager uit dan in de begroting 2020. Tot die zorguit­
gaven behoren de uitgaven aan coronazorg die naar huidige inschatting
€ 1,3 miljard bedragen. Bij de resterende zorguitgaven (in verband met
reguliere zorg voor niet-coronapatiënten en continuïteitsbijdragen) zijn de
uitgaven dus € 1,8 miljard lager dan geraamd in de begroting 2020. De
zorgverzekeraars voorzagen toen zij hun premie vaststelden al dat de
uitgaven lager zouden uitkomen; die premie werd gemiddeld € 7 lager
vastgesteld dan geraamd door VWS. De opbrengst van de nominale premie
verandert niet ondanks de € 7 lagere nominale premie, omdat het aantal
premiebetalers hoger is uitgevallen. De bijdrage uit het Zvf aan verzekeraars
komt naar huidige inschatting € 1,0 miljard hoger uit dan de raming uit de
begroting 2020 in verband met de uitkering in het kader van de catastrofe­
regeling die waarschijnlijk zal plaatsvinden. De post beheerskosten/saldo is
een restpost en wordt bepaald als saldo van de inkomsten uit nominale
premies en eigen risico enerzijds en de zorguitgaven anderzijds. Deze post
bevat de beheerskosten en het saldo van verzekeraars, maar ook overige
lasten, zoals bijvoorbeeld kosten van wanbetaling en beleggingsop­
brengsten. De post komt € 1,5 miljard hoger uit (€ 0,5 miljard lagere rente
plus € 1,0 miljard hogere bijdrage uit het Zorgverzekeringsfonds). Dit bekent
niet dat het saldo van verzekeraars over 2020 € 1,5 miljard positiever wordt.
De verzekeraars hebben namelijk bij de premiestelling 2021 besloten tot
een intering op hun reserves. Die intering dienen zij volgens de geldende

24
25

In het najaar van 2021 komt hier voor het eerst zicht op met de voorlopige afrekening 2020.
Dit betreft het saldo van baten en lasten voor wanbetalers, onverzekerden, gemoedsbezwaarden
en rente en de premie van verdragsgerechtigden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

229

boekhoudregels ten laste te brengen van hun resultaat 2020. Het saldo van
verzekeraars kan ook nog beïnvloed worden door overige lasten. Deze twee
posten worden niet zichtbaar in tabel 18.
Wet langdurige zorg (Wlz)
Onderstaande tabel toont de ontwikkeling van de uitgaven en inkomsten
van het Fonds langdurige zorg (Flz).
Tabel 19 Uitgaven en inkomsten Flz (bedragen x € 1 miljard)1
Begroting

Bijstelling Jaarverslag

2020

2020

2020

a

b

c=a+b

Uitgaven

25,1

0,8

25,9

- Zorgaanspraken en subsidies

24,8

0,8

25,6

- Beheerskosten

0,2

0,0

0,3

Inkomsten

25,0

1,0

26,0

- Procentuele premie

16,3

‒ 1,8

14,6

- Eigen bijdragen

1,9

‒ 0,1

1,9

- BIKK

3,7

0,0

3,7

- Rijksbijdrage Wlz

3,1

2,9

5,9

‒ 0,1

0,2

0,1

Vermogen Fonds langdurige zorg ultimo 2019

0,0

‒ 1,3

‒ 1,3

Vermogen Fonds langdurige zorg ultimo 2020

0,0

‒ 1,1

‒ 1,2

Saldo

Door afrondingsverschillen kan de som van de delen afwijken van het totaal. De meeste cijfers in
de kolom jaarverslag 2020 zijn afkomstig van het Zorginstituut of afgeleid van Zorginstituut-cijfers.
De eigen bijdragen zijn afgerond uitgekomen op de raming in de begroting, ondanks een mutatie
van ook afgerond € -0,1 miljard. De eigen bijdragen en de BIKK zijn overgenomen uit de
maartrapportage van het Zorginstituut. Het vermogen van het Flz per ultimo 2019 is overgenomen
uit het Financieel Jaarverslag Fonds langdurige zorg 2019. De uitgaven cijfers zijn gebaseerd op
NZa-cijfers en voor de premieopbrengst 2020 is het CPB-cijfer in de EMU-definitie gebruikt.

1

Bron: VWS, CPB, Zorginstituut en NZa.

Uitgaven
De uitgaven gefinancierd via de Wlz zijn € 0,8 miljard hoger uitgekomen dan
de raming uit de begroting 2020.
Inkomsten
De procentuele Wlz-premie heeft € 1,8 miljard minder opgebracht. Dit komt
waarschijnlijk door de economische gevolgen van corona. De BIKK en de
eigen bijdragen zijn uitgekomen op de raming in de begroting 2020. De
rijksbijdrage Wlz is € 2,9 miljard hoger vastgesteld dan geraamd in de
begroting 2020, omdat in de begroting 2021 al werd voorzien dat de Wlzuitgaven hoger en de premie-inkomsten lager zouden uitvallen in 2020 en
2019. Per saldo zijn de inkomsten van het Flz hierdoor € 1,0 miljard hoger
uitgekomen dan geraamd in de begroting 2020. Vanwege de € 0,8 miljard
hogere uitgaven en de € 1,0 miljard hogere inkomsten is het saldo van het
Flz € 0,2 miljard hoger uitgekomen dan de raming (op € 0,1 miljard). Dit
saldo van € 0,1 miljard telt mee in het EMU-saldo.
Het vermogen van het Flz is per ultimo 2019 blijkens het ZorginstituutFinancieel Jaarverslag Fonds langdurige zorg 2019 uitgekomen op
€ -1,3 miljard. Dit is € 1,3 miljard lager dan geraamd in de begroting 2020.
Deze verslechtering is vooral het gevolg van neerwaartse bijstellingen bij
de premie-inkomsten in 2018 en 2019 (samen € 0,9 miljard). De netto
uitgaven zijn in zowel 2018 als 2019 hoger uitgekomen (samen 0,3 miljard).
Het vermogen van het Flz komt naar huidige inschatting per ultimo 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

230

€ 1,1 miljard lager uit dan geraamd in de begroting 2020 (op ‒ € 1,2 miljard
in plaats van € 0,0 miljard). Deze € -1,1 miljard is de som van het € 1,3 miljard
lagere vermogen per ultimo 2019 en het € 0,2 miljard hogere saldo 2020.
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ)
Met ingang van 2015 verlopen de uitgaven in het kader van de langdurige
zorg via de Wlz. Daarom komen er met ingang van 2015 geen nieuwe
uitgaven en inkomsten ten gunste of ten laste van het Algemeen Fonds
Bijzondere Ziektekosten (AFBZ)26. Het vermogen van het AFBZ wordt nog
wel beïnvloed door bijstellingen bij de uitgaven en inkomsten van de jaren
vóór 2015. Uit informatie van het Zorginstituut blijkt dat het vermogen van
het AFBZ thans vrijwel even hoog wordt ingeschat als in het VWSjaarverslag 2019.
Tabel 20 Vermogen Algemeen Fonds Bijzondere Ziektekosten (bedragen
x € 1 miljard)1
Jaarverslag

Bijstelling Jaarverslag

2019
Vermogen
1

2020

A

b

c=a+b

‒ 14,5

0,0

‒ 14,5

Door afrondingsverschillen kan de som van de delen afwijken van het totaal.

Bron: Zorginstituut.

In het jaarverslag 2019 werd het vermogen van het AFBZ geraamd op
€ -14,5 miljard. In de recente Zorginstituut Rapportage financiële afwikkeling
AFBZ 2019 wordt het eveneens ingeschat op € -14,5 miljard. Het Zorgin­
stituut meldt in zijn rapportage bijstellingen voor een bedrag van
€ 15,9 miljoen. Deze bijstellingen vallen echter binnen de afrondingen van
het vermogen van € -14,5 miljard in het jaarverslag 2020 en zijn hierin dus
niet zichtbaar.

26

De uitzondering betreft de rente die het fonds moet betalen aan de schatkist.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

231

5.3 Wat heeft de gemiddelde burger in 2020 aan zorg betaald?
Figuur 10 laat zien dat een volwassene in Nederland in 2020 gemiddeld
€ 5.606 heeft betaald aan collectieve zorg. Dat betreft niet alleen de
nominale premie en de eigen betalingen. Een Nederlander betaalt
gemiddeld ook een fors bedrag aan Wlz-premie. De inkomensafhankelijke
bijdrage Zvw wordt voor een beperkt deel rechtstreeks door burgers betaald
(gepensioneerden en zelfstandigen) en voor het grootste deel door
werkgevers. Dat laatste deel beïnvloedt de loonruimte en wordt daarom in
figuur 10 meegenomen. Via de zorgtoeslag ontvangt de gemiddelde burger
een bedrag ter gedeeltelijke compensatie van de nominale premie en het
betaalde eigen risico. Ook wordt in figuur 10 het bedrag meegenomen dat
via belastingen wordt opgebracht ter dekking van de begrotingsgefinancierde zorguitgaven, de rijksbijdragen en de zorgtoeslag.
De gemiddelde lasten voor een volwassene komen daarmee uit op € 5.606
voor het jaar 2020. Dat is € 78 hoger dan geraamd in de begroting 2020.
De lasten komen hoger uit omdat de uit belastingen gedekte uitgaven € 195
hoger uitkomen. Dit hangt vooral samen met de hogere rijksbijdrage Wlz.
Vanwege de lagere premievaststelling door zorgverzekeraars, de lagere
Wlz-premieinkomsten en de lagere inkomensafhankelijke bijdrage Zvw
komen de lasten per saldo € 78 hoger uit.
Figuur 10 toont de lasten per volwassene aan zorg in 2020 (in euro’s per
jaar)1
7.000
6.000
5.000

1.421

1.414

1.784

1.764

4.000
3.000
1.023

1.105

2.000

360

365

1.000
1.223

1.419

‒ 370

‒ 373

Begroting 2020 (€ 5.528)

Jaarverslag 2020 (€ 5.606)

0
-1.000

Zorgtoeslag

Belasting

Eigen betalingen

Premie WLZ

Inkomensafhankelijke bijdrage Zvw

Nominale premie

Door afrondingsverschillen kan de som van de delen afwijken van het
totaal.

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

232

E. BIJLAGEN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

233

Bijlage 1: Toezichtrelaties rwt's en zbo's
Tabel 69 Overzichtstabel inzake RWT’s en ZBO’s van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(Bedragen x € 1.000).
CBG

Bedrag

Bijzonderheden

CCMO

Bedrag
Bijzonderheden

CAK

Bedrag

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020
713

648

0

0

Ja

CBG heeft geen eigen rechtspersoonlijkheid en levert geen eigen jaarrekening op (loopt mee in VWS jaarverslag onder
agentschappen). Het betreft hier de realisatie over 2019. De jaarrekening over 2020 wordt uiterlijk 15 maart ingediend
(kaderwet zbo's).

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

5.219

5.360

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

0

Ja

CCMO heeft geen eigen rechtspersoonlijkheid en levert geen eigen jaarrekening op (loopt mee in VWS jaarverslag onder
VWS-kern).

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

118.650

126.584

Bijzonderheden

Ontvangt ook een bijdrage van JenV.

CIZ

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Bedrag

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

94.100

97.700

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

2

ja

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

0

nee

Bijzonderheden

CSZ

Bedrag

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

2.200

1.900

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

0

nee

Bijzonderheden

NZa

Bedrag

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

60.034

61.609

Bijzonderheden

Ontvangt ook een bijdrage van JenV

ZiNL

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Bedrag

63.697

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020
64.016

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

277

nee

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

0

nee

Bijzonderheden

PUR

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

234

Bedrag

1.380

1.380

0

0

nee

Bijzonderheden

ZonMw

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Bedrag

283.892

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen

251.728

Bijzonderheden

ZonMW ontvangt ook bijdragen van LNV en SZW.

Dopingautoriteit

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Bedrag

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

2.470

2279

1605

ja

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen

2.645

0

0

nee

Bijzonderheden

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Keuringsinstanties op
Begrote bijdrage
grond van de Warenwet moederdepartement
aan rwt/zbo 2020
Bedrag

0

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

0

0

Nee

Bijzonderheden

Registratiecommissies
en opleidingscolleges
KNMG, KNMP en NMT

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Bedrag

0

0

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

0

nee

Bijzonderheden

Begrote bijdrage
Keuringsinstanties op
grond van de Wet op de moederdepartement
Medische Hulpmiddelen aan rwt/zbo 2020

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Bedrag

0

0

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

0

nee

Bijzonderheden

FMMU B.V.

Bedrag
Bijzonderheden

250

0

9.005

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020
12.678

ja

ZBO wordt gefinacieerd uit de premie's en niet direct door het departement

Zorgverzekeraars Zvw

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020

Bijzonderheden

Ja

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen

Bijzonderheden

Bedrag

0

FMMU heeft een opdracht van VWS voor de Indicatiestelling van de Hoge Persoonlijke Kilometer Budgetten voor het
Bovenregionaal vervoer.

Begrote bijdrage
Nederlandse
Transplantatie Stichting moederdepartement
(NTS)
aan rwt/zbo 2020
Bedrag

231

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen

51.044

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020
50.624

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

0

Ja

bedragen in miljarden en de ZBO wordt gefinacierd uit de premie's en niet direct door het departement

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

235

Concessie-houders zorg- Begrote bijdrage
kantoren
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020
Bedrag
Bijzonderheden

25.070

Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo 2020
25.899

Begrote bijdrage
Gerealiseerde bijdrage Bijzonderheden
overige departementen overige departementen
0

0

ja

bedragen in miljarden en de ZBO wordt gefinacierd uit de premie's en niet direct door het departement

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

236

Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek
Tabel 70 Artikel 1 - Volksgezondheid
Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

1. Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
1a. Beleidsdoorlichtingen
Beleidsdoorlichting ziektepreventie

2015

Beleidsdoorlichting Kwaliteit, transparantie en kennisontwikkeling

2019

De voedingsomgeving op scholen

2016

Evaluatie Nederlands Centrum Jeugdgezondheid

2016

Evaluatie DHW (Drank- en Horecawet)

2016

Derde evaluatie Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp
bij zelfdoding

2017

Evaluatie preventieve ouderengezondheidszorg

2017

Evaluatie subsidieregeling Nader Onderzoek naar Doodsoorzaak bij
Kinderen (NODOK)

2018

Evaluatie Regeling Aanvullende Seksuele

2018

Gezondheidszorg

2018

Evaluatie Jongeren op gezond gewicht

2018

Evaluatie van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met
mensen

2018

Ex durante evaluatie ‘Aanpak overgewicht jeugd’

2019

Tweede evaluatie van de Wet donorgegevens kunstmatige
bevruchting (Wdkb)

2019

Evaluatieonderzoek programma Antibioticaresistentie (ABR)

2019

Onderzoeksrapport doorlichting administaties abortusklinieken in
het kader van subsidies

2019

Evaluatie Embryowet

2020

Evaluatie Wet Afbreking Zwangerschap

2020

Onderzoek wetgeving preventie gehoorschade

2020

1b. Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid

2 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
2a. MKBA's
2b. Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
3. Overig onderzoek
1 Niet alle (oudere) rapportages zijn meer via een directe hyperlink via rijksoverheid.nl te vinden. In deze gevallen wordt naar het webarchief van de Rijksoverheid verwezen,
waar de rapportages met gebruik van het grijze zoekvenster kunnen worden opgezocht.

Tabel 71 Artikel 2 - Curatieve Zorg
Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

1. Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
1a. Beleidsdoorlichtingen
Bevordering van de werking van het stelsel

2016

Kwaliteit en Veiligheid

2016

Toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg

2018

Subsidieregeling donatie bij leven

2015

Marktscan zorgverzekeringsmarkt

2015

Marktscan geestelijke gezondheidszorg

2015

Kwantitatieve evaluatie risicoverevening

2015

1b. Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

237

Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

Evaluatie pilot prijs arrangementen geneesmiddelen

2016

Effectonderzoek publiekscampagne vervalsingen

2016

Evaluatie pilot prijsarrangementen geneesmiddelen

2016

Marktscan zorgverzekeringsmarkt 2016

2016

Kwantitatieve evaluatie risicoverevening

2016

Monitor Zorginkoop

2016

Evaluatie van de bijdrage van het Topinstituut Pharma

2016

Vervolgonderzoek medicatieveiligheid

2017

Marktscan zorgverzekeringsmarkt

2017

Kwantitatieve evaluatie risicoverevening

2017

Evaluatie CPZ-Perined

2018

Evaluatie TopZorg

2018

Advies VINEX-regeling

2018

Evaluatie Transparantie Zorg

2019

Effectonderzoek campagne orgaandonatie

2019

Evaluatie anonieme e-mental health

2019

Inventarisatie Zorginhoud GRZ

2019

Arbeidsmarktsituatie wijkverpleging

2019

Onderzoek infrastructuur en apparatuur wijkverpleging

2019

Effectonderzoek campagne orgaandonatie

2020

Evaluatie Nederlandse Transplantatiestichting

2020

Evaluatie Transparantieregister Zorg 2020

2020

Evaluatie subsidie stimulering competentie-ontwikkeling openbaar
apotheker in de eerste lijn2

2020

Evaluatie effect financiering diverse informatiebronnen over
geneesmiddelen ten behoeve van zorgprofessionals2

2020

Experiment integrale bekostiging van de geboortezorg: Evaluatie
over de periode 2017-2019

2020

Onderzoek effect verhoging Eigen Risico op tweedelijnszorg

2015

Monitor Zvw-pgb wijkverpleging

2015

Monitor Activiteiten zorgverzekeraars overstapseizoen najaar 2015

2016

Fact-finding Collectiviteiten in de Zorgverzekeringswet

2016

Rollen in de zorg

2016

Monitor Collectieve zorgverzekeringen 2016

2016

Monitor Zvw-pgb wijkverpleging 2016

2017

Monitoren overstapseizoen 2016/2017

2017

Monitor ZVW/PGB 2017/2018

2018

Monitoren overstapseizoen 2017/2018

2018

Integrale bekostiging geboortezorg vanaf 2022

2018

Monitor generalistische basis GGZ

2018

Monitor Integrale bekostiging medisch-specialistische zorg 2018

2018

Monitor contractering wijkverpleging 2018

2018

Monitoren overstapseizoen 2018/2019

2019

Evaluatie Stichting Lareb2

2019

Landelijke Monitor Ambulantisering en Hervorming Langdurige
GGZ 2019

2019

Monitor zorggerelateerde schade

2020

Monitor Zvw-pgb 20192020

2020

Overstapseizoen zorgverzekering 2019-20202020

2020

2 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
2a. MKBA's
2b. Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
3. Overig onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

238

Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

Monitor weefselketen2

2020

1 Niet alle (oudere) rapportages zijn meer via een directe hyperlink via rijksoverheid.nl te vinden. In deze gevallen wordt naar het webarchief van de Rijksoverheid verwezen,
waar de rapportages met gebruik van het grijze zoekvenster kunnen worden opgezocht.
2 Evaluatie is later gestart dan gepland. Het evaluatierapport wordt in 2021 verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

239

Tabel 72 Artikel 3 - Langdurige zorg en ondersteuning
Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

1. Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
1a. Beleidsdoorlichtingen
1b. Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
Evaluatie inkoop Wmo 2015 in 2014

2015

Voortgangsrapportage geweld in afhankelijkheidsrelaties en
voorzetting Actieplan ‘Ouderen in veilige handen’

2015

Evaluatie regeling palliatieve terminale zorg (PTZ)

2015

Inventarisatie naar vernieuwende vormen van dagbesteding

2015

Onderzoek CIZ aanscherping toezicht en handhaving

2015

Rapportage Veilig Thuis: de basis op orde

2016

Aanscherping en verbetering Meldcode en Veilig Thuis

2016

Eindevaluatie Experiment regelarme instellingen (ERAI)

2016

Evaluatie van de Hervorming Langdurige Zorg (incl. Wmo 2015 en
Wlz)

2018

Voortgangsrapportage 2019 Onbeperkt meedoen!

2019

Voortgangsrapportage Volwaardig leven

2019

Tweede voortgangsrapportage over het programma Geweld hoort
nergens thuis

2019

Interdepartementaal beleidsonderzoek Mensen met een licht
verstandelijke beperking

2019

Eén jaar programma Langer Thuis

2019

Evaluatie Deltaplan Dementie

2019

Aanpak Huiselijk Geweld

2016

Rapportage VN-verdrag handicap in Nederland

2017

2 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
2a. MKBA's

Voorstudie kosten en baten van de Toegankelijkheidsakte

2017

Toegang jeugdigen met een psychische stoornis tot de Wlz

2020

Verkennend onderzoek optimalisatie toegang bovenregionaal
doelgroepenvervoer (Valys)

2016

Onderzoek aard en omvang ouderenmishandeling

2015

Onderzoek meerderjarigen met een verstandelijke beperking en
tijdelijke behoefte aan beschermde woonomgeving

2015

Cohortstudie daklozen in de vier grote steden

2015

SCP onderzoek informele zorg

2015

Onderzoek eigen bijdragen algemene voorzieningen Wmo 2015

2015

Vooronderzoek geschiktheid van databronnen en de wijze van meten
samenloop van huiselijk geweld en kindermishandeling

2016

Vooronderzoek: verbeteren gendersensitiviteit

2016

Wmo toezicht 2017

2018

Aard en omvang ouderenmishandeling

2018

Meting indicatoren voor de monitoring van het VN Verdrag voor
de rechten van mensen met een handicap

2018

Onderzoek Externe In- en Uitstroom Beschermd Wonen en
Maatschappelijke Opvang

2018

Onderzoek Inzicht in Daklozen

2018

Monitor abonnementstarief wmo - eerste rapportage

2019

Wmo toezicht 2018

2019

Beeldvorming van ouderen

2019

2b. Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid

3. Overig onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

240

Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

Eindrapportage campagne-effectonderzoek 'Eén tegen
Eenzaamheid

2019

Monitor Langer Thuis 2019

2019

Beleidsinformatie Veilig Thuis

2019

Evaluatie AMvB reële prijs Wmo 2015

2019

Slachtofferschap van huiselijk geweld
Monitoring VN-verdrag Handicap

2019
jaarlijks

Monitor Besluit reële prijs Wmo 2015

2020

Monitoren woonvormen dementie

2020

1 Niet alle (oudere) rapportages zijn meer via een directe hyperlink via rijksoverheid.nl te vinden. In deze gevallen wordt naar het webarchief van de Rijksoverheid verwezen,
waar de rapportages met gebruik van het grijze zoekvenster kunnen worden opgezocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

241

Tabel 73 Artikel 4 - Zorgbreed beleid
Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

1. Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
1a. Beleidsdoorlichtingen
Versterking van de positie van de cliënt

2015

Gezondheidszorg, jeugdzorg en publieke gezondheidszorg in
Carabisch Nederland

2017

Opleidingen, beroepenstructuur en arbeidsmarkt

2017

Naar een meer fraudebestendig pgb

2015

Toekomstbestendige beroepen in de verpleging en verzorging

2015

Evaluatie beleidskader voor subsidiëring van PG-organisaties

2015

Onderzoek inzake de inzet van de Physician Assistant (PA) en de
Verpleegkundig Specialist (VS) in relatie tot de Wet BIG

2015

Monitor sectorplannen zorg – Augustus 2016

2016

Monitor Huishoudelijke Hulp toelage (HHT) 4e kwartaalmeting

2016

Opdrachtbemiddeling in de zorg - Onderzoek onder bemiddelaars en
zzp'ers

2016

Rapport analyse civiel en tuchtrecht

2016

Compliant registreren en declareren ziekenhuiszorg

2016

De medisch specialist en correct registreren: een onderzoek naar
de beleving van medisch specialisten

2016

Regelnaleving declaratieregels fysiotherapeuten Resultaten
verkennend onderzoek

2016

Vroegtijdige signalering van mogelijke zorgfraude

2016

Tweede evaluatie van de subsidieregeling opleiding tot advanced
nurse practitioner en opleiding tot physician assistant

2016

Zelfstandige bevoegdheden voor de HBO opgeleide
verpleegkundige

2017

Rapportage Vervolgonderzoek Merkbaarheidsscan Huisartsen

2017

Evaluatie ZonMw

2017

E-health in verschillende snelheden

2018

Wegwijzer bekostiging e-health

2018

Toetsingskader inzet van e-health door zorgaanbieders

2018

Evaluatie subsidieregeling opleidingen in een jeugd ggz-instelling
2015–2019

2019

Evaluatie Subsidieregeling Stageplaatsen Zorg II 2016- 2019

2020

Raming wijkverpleegkundigen

2015

Toekomstverkenning Arbeidsmarkt van verpleegkundig, verzorgend
en sociaal agogisch personeel 2015-2019

2015

Aanpak veroorzakers agressie en geweld

2015

Naar nieuwe zorg en zorgberoepen: de contouren. Rapport over
een toekomstgerichte opleidingen- en beroepenstructuur in
Nederland

2015

Anders kijken, anders leren, anders doen

2016

De mededingingswet in de eerstelijnszorg

2016

Onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt, Zorg en Welzijn (AZW)

2016

Werkwijzer MKBA’s in het sociaal domein

2016

De staat van volksgezondheid en zorg (RIVM)

2016

1b. Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid

2 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
2a. MKBA's
2b. Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
3. Overig onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

242

Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

Zorgverleners en burgers over het openbaar maken van door de
tuchtrechter opgelegde berispingen en geldboetes

2017

Complicaties van behandelingen van de huid met Energy Based
Devices

2017

Beleidsopties voor het stimuleren van gunstige zorgcontracten
onder de restrictie van een macrobudget

2017

Kwantificeren regeldrukmaatregelen

2017

Patiëntendialoog

2017

Begrippen, feiten en cijfers over (ervaren) regeldruk in de zorg

2017

Advies noodzaak en mogelijkheden continuering bedreigde functies
Zorgbelangorganisaties

2017

Evaluatie merkbaar minder regeldruk in de eerste lijn

2017

Onderzoek naar kwaliteitsstatuut binnen zorginkoop GGZ

2017

Evaluatie opsporingsfunctie in de zorg

2017

Outcomedoelen in kaart

2018

Monitor Wkkgz

2018

Eerste beelden van mdt-proeftuinen

2018

(Ont)Regel de zorg: statusrapport merkbaarheidsscan

2019

Tweede monitor ‘Wet kwaliteit, klachten, geschillen zorg’ (Wkkgz)

2019

Uitkering van dividend door zorgaanbieders

2019

Nulmeting beleidsevaluatie Programma Uitkomstgerichte Zorg
2018-2022

2019

Advies commissie governance van kwaliteitsregistraties

2019

Eindrapport correct registreren en declareren in de curatieve ggz

2019

Beschikbaarheid van (medische) vervolgopleidingen ggz

2019

Governance van beheer en onderhoud van informatiestandaarden
en bouwstenen in de zorg

2019

Duurzame aanlevering OECD-indicatoren gezondheidszorg

2019

Advies opslag medische data in de cloud

2019

Lessons Learned Covid-19

2020

Eindrapport Merkbaarheidsscan [Ont]Regel de Zorg

2020

De aangekondigde ondergang

2020

Een programma voor de regie op kwaliteitsregistraties en
verbetering van data governance

2020

Handreiking Wmcz 2018 Kansen voor cliënten, hun naasten en
zorgaanbieders

2020

Meta-inventarisatie uitkomstgericht contracteren en organiseren

2020

Samen beslissen

2020

Stand van het land Regiobeelden

2020

Normering winstuitkering zorg

2020

Regeldruk Wtza en Awtza

2020

1 Niet alle (oudere) rapportages zijn meer via een directe hyperlink via rijksoverheid.nl te vinden. In deze gevallen wordt naar het webarchief van de Rijksoverheid verwezen,
waar de rapportages met gebruik van het grijze zoekvenster kunnen worden opgezocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

243

Tabel 74 Artikel 5 - Jeugd
Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

1. Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
1a. Beleidsdoorlichtingen
1b. Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
Een trekkend bestaan

2016

Rapport Eerste evaluatie Jeugdwet

2018

Nader onderzoek toegang jeugdhulp

2015

Geef nooit op! Gebrek aan vervolghulp JeugdzorgPlus

2018

Een onderzoek naar het verminderen van administratieve lasten in
de verantwoording van jeugdhulpaanbieders aan gemeenten

2018

Overzicht van de 42 Transformatieplannen Jeugd

2018

Verkenning arbeidsmarkt jeugdsector

2018

Onderzoek ‘Jeugdhulp met verblijf, anders dan’

2018

Nader onderzoek toename jeugdhulp wijkteams

2018

Onderzoek naar de financiële aspecten van pleegzorg

2018

Onderzoek jaarverantwoording jeugd

2018

Rapportage doorzettingsmacht jeugd

2018

En dan ben je volwassen - Onderzoek naar de leeftijdsgrens van de
jeugdhulpplicht

2018

Jeugdhulp 2017

2018

Leeftijdsgrenzen. Betere kansen voor kwetsbare jongeren

2018

Nader onderzoek - Regionale verschillen in het gebruik van
jeugdhulp met verblijf

2018

CBS-cijfers jeugdhulp 1e half jaar 2018

2018

2 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
2a. MKBA's
2b. Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
3. Overig onderzoek

Evaluatie TAJ - Evaluatie 2014-2018
Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd

2019

CBS-cijfers jeugdhulp 1e halfjaar 2019
(Verkennend) onderzoek vrijgevestigde jeugdhulpaanbieders in de
Jeugdwet

2019

Onderzoek maatregel 8 onderwijszorgbrief - Op weg naar een
optimale ontwikkeling voor ieder kind

2019

Stand financiële gezondheid jeugdhulpaanbieders

2019

Levenslange en levensbrede zorg- en ondersteuningsvragen van
jeugdigen en jongvolwassenen

2019

Quickscan naar de grondoorzaken van de wachtlijsten bij de Raad
voor de Kinderbescherming en de mogelijke aanpak daarvan.

2019

Onderzoek naar de organisatie en financiering van ondersteuning in
het (voortgezet) speciaal onderwijs

2019

Evaluatie Wet op Jeugdverblijven

2019

De jeugd-GGZ na de Jeugdwet: een onderzoek naar knelpunten en
kansen

2019

Onvoldoende beschermd - Geweld in de Nederlandse jeugdzorg van
1945 tot heden

2019

Sector- en themastudies - Commissie Onderzoek naar Geweld in
de Jeugdzorg

2019

Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek over jeugdhulp in
2018.

2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

244

Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek over
jeugdbescherming en jeugdreclassering in 2018.

2019

Ruimte om volwassen te worden

2019

Kwaliteitscriteria Gezinshuizen

2019

Regionale en lokale verschillen in pleegzorggebruik

2019

Benchmarkanalyse uitgaven jeugdhulp in 26 gemeenten

2019

Analyse Fonds tekortgemeenten

2019

Analyse volume jeugdhulp

2019

De verwijzer voorbij

2019

Wetsevaluatie verbetering positie pleegouders

2019

De best passende zorg voor kwetsbare jongeren

2019

Advies commissie Werken in de Zorg over Extra Handen voor de
Zorg

2020

Applaus is niet genoeg: anders waarderen en erkennen van
zorgverleners

2020

Advies Chief Nursing Officer over draagkracht van
verpleegkundigen

2020

Advies zeggenschap en positionering van verpleegkundigen en
verzorgenden

2020

Resultaten verkenning zeggenschap verpleegkundigen en
verzorgenden

2020

"De klinisch chemicus in artikel 3 van de Wet BIG?»

2020

De anesthesiemedewerker in artikel 3 van de Wet BIG?

2020

Visies op taakherschikking

2020

Regulering van behandeling van de huid met IPL- en laserapparatuur

2020

Een vernieuwde structuur voor de academische beroepen in de
psychologische zorg

2020

1 Niet alle (oudere) rapportages zijn meer via een directe hyperlink via rijksoverheid.nl te vinden. In deze gevallen wordt naar het webarchief van de Rijksoverheid verwezen,
waar de rapportages met gebruik van het grijze zoekvenster kunnen worden opgezocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

245

Tabel 75 Artikel 6 - Sport
Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

1. Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
1a. Beleidsdoorlichtingen
Beleidsdoorlichting Sport

2016

Evaluatie Buurtsportcoaches «De Brede impuls combinatiefuncties
als werkend proces»

2017

Kansen op sportieve groei? Een verklarend model van
sportdeelname

2019

Monitor sport en bewegen in de buurt 2015

2015

Sport en Bewegen in de buurt 2016

2016

Sport Toekomstverkenningen

2017

VSK-monitor 2017

2017

VSK-monitor 2018

2018

Rapportage sport 2018 - SCP

2018

Monitor Brede Regeling Combinatiefuncties 2019

2019

Jaarrapport Duurzame Sportinfrastructuur 2019

2019

Monitor Sportakkoord ‘Sport verenigt Nederland’

2019

1b. Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid

2 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
2a. MKBA's
2b. Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid

3. Overig onderzoek

De Social Return On Investment (SROI) van sport en bewegen

2019

Monitor Sportakkoord 2020 Van akkoord naar uitvoering

2020

Monitor Sport en corona 2020 (I en II)

2020

1 Niet alle (oudere) rapportages zijn meer via een directe hyperlink via rijksoverheid.nl te vinden. In deze gevallen wordt naar het webarchief van de Rijksoverheid verwezen,
waar de rapportages met gebruik van het grijze zoekvenster kunnen worden opgezocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

246

Tabel 76 Artikel 7 - Oorlogsgetroffenen en Herinnering WO II
Soort onderzoek

Titel/onderwerp1

Jaar van afronding

1. Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
1a. Beleidsdoorlichtingen
1b. Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
2 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
2a. MKBA's
2b. Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
Evaluatie Subsidiekader Sinti/Roma

2019

Evaluatie subsidieregeling collectieve erkenning Indisch en Moluks
Nederland

2019

Commissie Versterking herinnering WO II

2015

Eindrapport Commissie Versterking Infrastructuur herinnering WO II

2016

3. Overig onderzoek

1 Niet alle (oudere) rapportages zijn meer via een directe hyperlink via rijksoverheid.nl te vinden. In deze gevallen wordt naar het webarchief van de Rijksoverheid verwezen,
waar de rapportages met gebruik van het grijze zoekvenster kunnen worden opgezocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

247

Tabel 77 Artikel 8 - Tegemoetkoming specifieke kosten
Soort onderzoek

Titel/onderwerp

Jaar van afronding

1. Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
1a. Beleidsdoorlichtingen
1b. Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
2 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van beleid
2a. MKBA's
2b. Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
3. Overig onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

248

Bijlage 3: Inhuur externen
Tabel 78 Uitgaven inhuur externen 2020 Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (bedragen x € 1.000)
Programma- en apparaatskosten
1. Interim-management

3.134

2. Organisatie- en Formatieadvies

1.238

3. Beleidsadvies

10.029

4. Communicatieadvisering

7.412

Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)

21.813

5. Juridisch Advies

1.222

6. Advisering opdrachtgevers automatisering

41.742

7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie

8.801

(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)

51.765

8. Uitzendkrachten (formatie & piek)

15.686

Ondersteuning bedrijfsvoering

15.686

Totaal uitgaven inhuur externen

89.264

Kosten ambtelijk personeel

488.642

Percentages externe inhuur

15,4%

VWS heeft in 2020 de norm voor de maximale inhuur van externen met 5,4%
overschreden. Met name bij het CIBG en DUS-I was sprake van relatief hoge
uitgaven voor externe inhuur. De realisatie van externe inhuur bij het CIBG
was afgelopen jaar duidelijk hoger dan zowel de begroting als de realisatie
in 2019. Deze stijging is met name het gevolg van het sturen op een integraal
i-portfolio op het gebied van infra- en applicatielandschap, bijvoorbeeld
door de inrichting van het CIO Office CIBG, het werken onder Architectuur
en het opstellen en concreet maken van de Visie Gezond Applicatieland­
schap. Daarnaast was ook externe inhuur nodig voor de nieuwbouw van
applicaties. Ook bij DUS-I was het afgelopen jaar sprake van hoge uitgaven
voor de inhuur van externen. DUS-I is onderdeel van het kerndepartement
van VWS. Als shared service organisatie voert DUS-I subsidieregelingen en
beleidskaders uit in opdracht van de beleidsdirecties van OCW en VWS.
Het opdrachtenpakket van DUS-I is in 2020 verder gegroeid en veranderd.
Het aantal regelingen, beleidskaders en tegemoetkomingen nam toe mede
door maatregelen die zijn getroffen in het kader van de aanpak van de
coronapandemie (o.a. de zorgbonus en subsidieregelingen voor de
sportsector). Deze groei in het opdrachtenpakket is, in eerste instantie,
opgevangen met de inhuur van externen. Daarnaast heeft DUS-I te maken
met piekbelasting en is de ontwikkeling van het nieuwe subsidieplatform
met externe capaciteit ingevuld.
Inhuur externen buiten raamovereenkomsten
In onderstaande tabel wordt weergegeven in hoeveel gevallen in 2020 door
het Ministerie van VWS buiten de raamovereenkomsten om externe
krachten zijn ingehuurd boven het voor de organisaties van het rijk
afgesproken maximumuurtarief van € 225 (exclusief BTW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

249

Tabel 79 Inhuur externen buiten raamovereenkomsten
Inhuur externen buiten raamovereenkomsten
Aantal overschrijdingen maximumtarief

2020
5

Verklaring overschrijding maximumuurtarief
In 2020 is vijf keer boven het maximumtarief ingehuurd. Bij het aCBG ging
het om een opdracht inzake de uitvoering van forensisch onderzoek op de
Citrix Netscalers en een opdracht inzake de uitvoering van Incident
Response Onderzoek. Bij de directie Publieke Gezondheid betrof het de
inhuur van financieel adviseurs voor de Ondersteuning van de Vaccinont­
wikkeling COVID-19, ondersteuning bij het project Corona Testen en onder­
steuning in het programma Digitale Ondersteuning Bestrijding COVID-19.
In alle gevallen ging het om specialistische kennis die binnen VWS niet
beschikbaar was.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

250

Bijlage 4 Overzicht coronasteunmaatregelen
Tabel 80 Totaal COVID-19 gerelateerde uitgaven- en verplichtingen 2020
(bedragen x €1 mln.)
Maatregel1

Verplich­
Uitgaven
tingen 2020 2020

artikel

Relevante Kamer­
stukken

1) Aanschaf en distributie medische
beschermingsmiddelen

1.461

1.229

2, 1 en 3

eerste supp, ISB 1,
2, 4 en 5.

2) GGD'en en veiligheidsregio's

642

387

1

ISB 1, 2 en 4

3) IC-capaciteit

419

91

1

ISB 2 en NvW 2e
ISB

4) Ondersteuning sportsector

68

68

6

ISB 1, OW 2021
(Julibrief), ISB 4

5) Ondersteuning zorgpersoneel

0

0

4

eerste supp, ISB 4

6) Onderzoek inzake COVID-19

38

40

1, 2 en 4

eerste supp, ISB 1,
2 en 4

7) Testcapaciteit RIVM en GGD

2.708

949

1

ISB 1, 3 en 4

8) Vaccin ontwikkeling en medicatie

254

93

1 en 9

eerste supp, ISB 1,
2, 4 en 5.

9) Zorgbonus

2.055

2.054

4

NvW 1e ISB, ISB
2 en 4 en
najaarsnota

10) Zorgkosten en bijstand Caribisch
Nederland

75

75

4

eerste supp, ISB
2 en 4

11) Overige maatregelen (plafond
Rijksbegroting)

102

68

1, 2, 3, 4 en
10

eerste supp, ISB
1 en 2 en 4

totaal

7.821

5.054

1 1e supp Kamerstukken II 2019/20, 35450 XVI, nr. 1, ISB1 Kamerstukken II 2019/20, 35493, nr. 1, NvW Kamerstukken
II 2019/20, 35493, nr. 5, ISB2 Kamerstukken II 2020/21, 35567, nr. 1, NvW Kamerstukken II 2020/21, 35567, nr. 5,
ISB3 Kamerstukken II 2020/21, 35585. nr. 1, nr. ISB4 Kamerstukken II 2020/21, 35634, nr. 1, 2e suppletoire
begroting 2020, Kamerstukken II 2020/21, nr. 35650, nr. 1, NvW Kamerstukken II 2020/21, 35650, nr.3, ISB5
Kamerstukken II 2020/2021, 35683, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

251

Bijlage 5 Focusonderwerp 2020, naleving CW 3.1
In de verantwoording over 2020 is artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet
(CW3.1) het focusonderwerp. Toepassing en naleving van CW3.1 stimuleert
de voorbereiding in termen van onderbouwing en evaluatie van beleids­
voorstellen die aan de Tweede Kamer worden gezonden. Zo wordt
bijgedragen aan (grotere) doeltreffendheid en doelmatigheid. Ten behoeve
van dit focusonderwerp is deze bijlage ingericht.
Allereerst zal worden ingegaan op de pilot CW3.1 en bij welk voorstel aan
de Kamer in 2020 in het kader van de pilot een bijlage ‘Onderbouwing en
evaluatie (CW3.1)’ is verstuurd. Verder wordt een vergelijking gemaakt van
de naleving van CW3.1 en de evaluatieparagraaf in de periode vóór en na
de pilot. Tot slot wordt beschreven in hoeverre CW3.1 en de evaluatiepara­
graaf zijn nageleefd bij de coronagerelateerde voorstellen.
Pilot CW 3.1
De Rijksbrede pilot CW3.1 ging op 1 juni 2020 van start en duurde tot
(tenminste) eind december 2020. Tijdens deze pilot worden beleidsvoor­
stellen met een impact van meer dan € 20 mln. euro voorzien van een bijlage
met antwoorden op de vragen uit CW3.1. Vanwege de hoge werkdruk
gedurende het jaar als gevolg van de coronacrisis is besloten de start van
de pilot bij VWS te verplaatsen naar 1 oktober (en tot in 2021 te laten
doorlopen) en is besloten om voorstellen opgenomen in de inmiddels
tweewekelijkse ‘Stand van zaken COVID-19’ brief buiten de scope van de
pilot te plaatsen.
VWS heeft in 2020 gedurende de pilot aan één kamerbrief een CW3.1-bijlage
toegevoegd. Deze staat vermeld in onderstaande tabel.
Tabel 81 Overzichtstabel voorstellen naleving CW3.1
Naam voorstel

Vindplaats

Voortgang implementatie wetswijziging «Toegang tot de Wlz voor
mensen met een psychische stoornis»

Kamerstukken II 2020/21,
35146, nr. 20

Vergelijking naleving vóór en tijdens pilot CW 3.1
Een steekproefsgewijze analyse van de brieven die VWS vóór de start van
de pilot naar de Kamer heeft verstuurd (zowel corona als niet-coronagere­
lateerd), laat zien dat de brieven vrijwel allemaal goed scoren op het
benoemen van doelen, instrumenten, beleidsprestaties en de financiële
gevolgen (zowel voor het Rijk als – mits van toepassing – de maatschappe­
lijke sectoren). Daarnaast scoren de beleidsvoorstellen goed op het
beschrijven van de wijze waarop het beleidsinstrumentarium zal bijdragen
aan de beoogde prestaties en effecten (onderdeel doeltreffendheid). Minder
goed wordt gescoord op het beschrijven van de mate waarin het beleidsin­
strumentarium dat zal gaan doen (ander onderdeel doeltreffendheid).
Andere punten met ruimte voor verbetering zijn het toelichten van de
doelmatigheid en de aanwezigheid van een evaluatieparagraaf.
Zoals eerder vermeld, is de voortgangsbrief van de implementatie van de
wetswijziging ‘Toegang tot de Wlz voor mensen met een psychische
stoornis’ het enige beleidsvoorstel dat gedurende de looptijd van de pilot
met bijlage naar de Kamer is gegaan. In die brief worden, met behulp van
de bijlage, alle CW3.1-elementen en de evaluatieparagraaf toegelicht.
Toepassing en naleving CW 3.1 bij de coronagerelateerde voorstellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

252

In 2020 was het overgrote deel van de financieel-significante voorstellen,
die vanuit VWS naar de Tweede Kamer gingen, coronagerelateerd. Als
beleidsverantwoordelijk ministerie stond VWS onder hoge druk en werd
het geacht om snel te handelen. Toch is de naleving van de CW3.1elementen daardoor niet per se minder goed gebleken. De coronagerela­
teerde voorstellen blijken even goed te scoren als de reguliere voorstellen.
Wel is bij de coronagerelateerde voorstellen vaker geen evaluatieparagraaf
aanwezig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

253

Bijlage 6 Lijst met afkortingen

ABP

Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds

aCBG

Agentschap College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen

ACM

Autoriteit Consument en Markt

ADR

Auditdienst Rijk

AFBZ

Algemeen Fonds Bijzondere Ziektenkosten

AMvB

Algemene Maatregel van Bestuur

AOR

Algemene Oorlogsongevallenregeling

AP

Autoriteit Persoonsgegevens

AR

Algemene Rekenkamer

AWBZ

Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten

AZ

Academisch Ziekenhuis

BBP

Bruto binnenlands product

BCG

Bacillus Calmette-Guérin

BGZJ

Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd

BIG

Wet op de beroepen in de individuele
gezondheidszorg

BIKK

Bijdrage in de kosten van kortingen

BOSA

Bouw en Onderhoud Sportaccommodaties

Boz

Brancheorganisaties Zorg

BRV

Bovenregionale gehandicaptenvervoer

BTW

Belasting Toegevoegde Waarde

BUK

Besluit uitvoering kinderbijslag

BuZa

Buitenlandse Zaken

BZK

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Ministerie van -

C2000

Communicatie 2000

CAK

Centraal Administratie Kantoor

CAO

Collectieve Arbeidsovereenkomst

CBG

College ter Beoordeling van Geneesmiddelen

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CCE

Centra voor Consultatie en Expertise

CCMO

Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek

CEP

Centraal Economisch Plan

CEPI

Coalition for Epidemic Preparedness Innovations

CIBG

Centraal Informatiepunt Beroepen
Gezondheidszorg

CIO

Chief Information Officer

CIZ

Centrum Indicatiestelling Zorg

CJIB

Centraal Justitieel Incasso Bureau

CMA's

Conditional Marketing Authorisations

CNV

Christelijk Nationaal Vakverbond

CO2

koolstofdioxide

c.s.

cum suis

CSG's

Centra Seksueel Geweld

CSZ

College Sanering Zorginstellingen

CW

Comptabiliteitswet

CZ

Curatieve Zorg

dbc

diagnose- behandelcombinatie

DCP

Decentrale Procedure

DEF

Defensie

DJ

Directie Jeugd

DMO

Directie Maatschappelijke Ondersteuning

EMA

European Medicines Agency

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

254

ESTT

Eenheid Secretariaten Medische Tuchtcolleges

ESI

Emergency Support Instrument

EZK

Economische Zaken en Klimaat, Ministerie van -

FBZ

Financieel Beeld Zorg

FFB

Federashon di Futbol Boneriano

FLO

Functioneel Leeftijdsontslag

FNV

Federatie Nederlandse Vakbeweging

FTE

fulltime equivalent

GGD

Gemeentelijke gezondheidsdienst

GGZ

Geestelijke gezondheidszorg

GHOR

geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de
regio

GLI

Gecombineerde Leefstijl Interventie

GMT

Geneesmiddelen en Medische Technologie

GO

Garantie Ondernemingsfinanciering

GO Cure

Garantie Ondernemingsfinanciering Curatieve
Zorg

GR

Gezondheidsraad

HIV

Human Immunodeficiency Virus

HLA

Hoofdlijnenakkoord

IC

Intensive Care

ICT

Informatie- en communicatietechnologie

ICTU

ICT-Uitvoeringsorganisatie

IGJ

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

IHSI

International Horizon Scanning Initiative

IKNL

Integraal Kankercentrum Nederland

IT

Informatietechnologie

IenW

Infrastructuur en Waterstaat

JenV

Justitie en Veiligheid, Ministerie van -

JGZ

Jeugdgezondheidszorg

JOGG

Jongeren op Gezond Gewicht aanpak

JZOJP

Juiste Zorg op de Juiste Plek

KID

kunstmatige inseminatie met donorzaad

KNVB

Koninklijke Nederlandse Voetbalbond

LCH

Landelijk Consortium Hulpmiddelen

LCPS

Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten
Spreiding

LNAZ

Landelijk Netwerk Acute Zorg

LNV

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Ministerie van -

LP

Loon- en prijs

LST

Landelijk Serviceloket Teststraten

LZ

Langdurige Zorg

MC

Medisch Centrum

MDA++

Multidisciplinaire Aanpak

MDT

Maatschappelijke Diensttijd

MDZ

multidisciplinaire zorg

METC

Medisch Ethische Commissie

MEVA

Macro-Economische Vraagstukken en
arbeidsmarkt

MKBA

Maatschappelijke Kosten Baten Analyse

MRP

Mutual Recognition Procedure

MSC

Medisch Specialistische Zorg

NC

Nationaal Comité 4 en 5 mei

NCPeH

National Contact Point E-Health

NIPT

Niet Invasieve Prenatale Test

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

255

NIVEL

Nederlands instituut voor onderzoek van de
gezondheidszorg

NJI

Nederlandse Jeugdinstituut

NOC*NSF

Nederlands Olympisch Comité*Nederlandse
Sport Federatie

NP

advanced nurse practioner

NU'91

Nieuwe Unie '91

NvW

Nota van Wijziging

NVWA

Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit

NVZA

Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen

NVZA

Nederlandse Vereniging van
Ziekenhuisapothekers

NZa

Nederlandse Zorgautoriteit

OCW

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Ministerie
van -

OK

Operatiekamer

OM

Openbaar Ministerie

OVIVI

Ons voetbal is van iedereen

OvV

Onderzoeksraad voor Veiligheid

OZJ

Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd

PCR

polymerase chain reaction-tests

p*q

price*quantity

PA

physician assistant

PFAS

poly- en perfluoralkylstoffen

PG

Publieke Gezondheid

pgb

Persoonsgebonden budget

PGO

Patiënten- en Gehandicaptenorganisaties

PGO

Personnlijke gezondheidsomgeving

PS

professionele samenvatting

PSIE

Prenatale screening van infectieziekten en
erytrocytenimmunisatie

PUR

Pensioen- en Uitkeringsraad

Pzo

Patiënt en Zorgordening

RAATs

Regionale Actieplannen Aanpak Tekorten

RBV

Rijksbegrotingsvoorschriften

RHB

Rijkshoofdboekhouding

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

ROAZ

Regionaal Overleg Acute Zorgketen

RVB

Rijksvastgoed bedrijf

RVO

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

RVP

Rijksvaccinatieprogramma

RWT

Rechtspersoon met een wettelijke taak

SCP

Sociaal en Cultureel Planbureau

SET

Stimuleringsregeling E-Health Thuis

SLA

Service Level Agreement

SPR

Strategisch Programma RIVM

SPUK

Specifieke Uitkering Stimulering Sport

SSO

Shared Service Organisatie

SVB

Sociale Verzekeringsbank

SWS

Stichting Waarborgfonds Sport

SZA

Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt

SZW

Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Ministerie
van -

TAJ

Transitieautoriteit Jeugd

TASO

Tegemoetkoming amateursportorganisaties

TK

Tweede Kamer

TSZ

Tegemoetkoming Specifieke Zorgkosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

256

TVS

Tegemoetkoming verhuurders
sportaccommodaties

UMC

Universitair Medisch Centrum

UZI

Unieke Zorgverlener Identificatie

V&O

Verzetsdeelnemers en Oorlogsgetroffenen

VenZ

Volksgezondheid en Zorg

VGP

Voeding, Gezondheidsbescherming en Preventie

VGVZ

Vereniging van Geestelijke Verzorgers

VIPP

Versnellingsprogramma Informatie-uitwisseling
Patiënt en Professional

VLOT

Verbindend Landelijk Ondersteuningsteam

VN

Verenigde Naties

VNG

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

VOG

Verklaring Omtrent Gedrag

vpb

vennootschapsbelasting

VT

Voorwaardelijke Toelating

VUT

Vervroegde Uittreding

V&VN

Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

VWS

Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ministerie
van -

VZVZ

Vereniging van Zorgaanbieders voor
Zorgcommunicatie

Wbp

Wet buitengewoon pensioen 1940-1945

WFZ

Waarborgfonds voor de Zorgsector

Wgp

Wet geneesmiddelenprijzen

WHO

World Health Organization –
Wereldgezondheidsorganisatie

Wiv

Wet buitengewoon pensioen Indisch Verzet

Wlz

Wet langdurige zorg

Wmg

Wet marktordening gezondheidszorg

Wmo

Wet maatschappelijke ondersteuning

WNT

Wet normering topinkomens

WO II

Tweede wereldoorlog

Wpg

Wet publieke gezondheid

WRR

Wetenschappelijke Raad voor het
Regeringsbeleid

Wtcg

Wet tegemoetkoming chronisch zieken en
gehandicapten

WTZi

Wet toelating zorginstellingen

Wubo

Wet uitkeringen burger-oorlogsslachtoffers
1940-1945

Wuv

Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers
1940-1945

Wvggz

Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg

Wzd

Wet zorg en dwang

XL

Extra Large

ZAS

zelfafnameset

ZBO

Zelfstandig bestuursorgaan

ZiNL

Zorginstituut Nederland

ZN

Zorgverzekeraars Nederland

ZonMw

Zorgonderzoek Nederland Medische
Wetenschappen

Zvw

Zorgverzekeringswet

ZWIC

Zorg na Werken in Coronazorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XVI, nr. 1

257