Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2449
Vragen van de leden Voordewind (ChristenUnie), Gesthuizen (SP) en Van
Laar (PvdA) aan de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over een nieuw onderzoek naar omvangrijke
kinderarbeid en schending van andere arbeidsrechten in de Turkse
hazelnootproductie (ingezonden 16 juni 2014).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 8 juli 2014).
Vraag 1
Kent u het recente onderzoek van de Fair Labor Association in opdracht van
Nestlé naar kinderarbeid en arbeidsomstandigheden bij de hazelnootoogst in
de regio’s Ordu en Giresun in Turkije, waaruit onder meer blijkt dat er sprake
is van omvangrijke kinderarbeid (41% is jonger dan 18 jaar en de helft
daarvan jonger dan 15 jaar), zeer lange werktijden (meer dan 11 uur per dag)
en lonen onder het wettelijk minimumloon?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Erkent u dat deze uitgebreide impactbeoordeling in grote lijnen overeenkomt
met de situatie zoals die bij de Turkse hazelnootoogst in het algemeen geldt,
mede omdat deze kwekers niet door Nestlé zelf zijn geselecteerd? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 2
Het valt moeilijk te staven of de productieketen van Nestlé in de regio’s Ordu
en Giresun representatief is voor de gehele hazelnootoogst in Turkije.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u deze ernstige situatie, mede gezien de door u ondersteunde
activiteiten rond deze kwestie, waaronder de steun aan een project van de
International Labour Organization (ILO) in Turkije in de Ordu-regio, dat in

1

ah-tk-20132014-2449
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Zie: http://www.stopkinderarbeid.nl/Stop-Kinderarbeid/NIEUWS/Kinderarbeid-wijdverbreid-inTurkse-hazelnootproductie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

november 2012 is gestart en heeft geleid tot een actieplan dat met lokale
overheden en maatschappelijke organisaties is besproken?2
Antwoord 3
De Turkse overheid erkent dit probleem en pakt dit ook aan als primair
verantwoordelijke partij. Om samenwerking met andere verantwoordelijke
partijen, zoals lokale overheden, boeren, tussenhandelaren en families te
bevorderen, steunt Nederland het genoemde ILO-project waar ik ook in mijn
antwoorden op eerdere Kamervragen naar verwezen heb3. Net als Europese
afnemers ondersteun ook ik het vervolgproject, gericht op het in Turkije
relatief nieuwe concept van samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en
maatschappelijk middenveld. Het oplossen van dit structurele probleem zal
tijd vergen.
Vraag 4
Hebt u het probleem van kinderarbeid aan de orde gesteld tijdens de
handelsmissie naar Turkije (2 tot 4 juni jl.)? Zo ja, kunt u de Kamer nader
informeren over de resultaten?
Antwoord 4
Ik heb deze kwestie meerdere malen aan de orde gesteld tijdens mijn missie
naar Turkije van 2 tot 4 juni. Zo was kinderarbeid het onderwerp van een
bijeenkomst met de Turkse overheid, de ILO en de Nederlandse delegatie. Ik
heb hier een bijdrage van 90.000 euro toegezegd aan het hierboven
genoemde vervolgproject van de ILO. In een gesprek met vice-premier
Babacan heb ik ook aandacht gevraagd voor deze kwestie. Hij gaf aan dat
kinderarbeid in de agrarische sector in de afgelopen tien jaar is verminderd
en dat Turkije zich blijft inspannen voor een verdere vermindering. Ik heb
hem gezegd dat Nederland met Turkije wil blijven samenwerken op dit
onderwerp.
Vraag 5 en 6
Bent u bereid om de situatie zoals geschetst in het onderzoek naar de
productieketen van Nestlé opnieuw bij de Turkse autoriteiten en de ILO onder
de aandacht te brengen en te vragen welke maatregelen zij hebben genomen
of gaan nemen om te voorkomen dat de komende hazelnootoogst (augustus/
september) opnieuw tot kinderarbeid en andere schendingen van arbeidsrechten zal leiden?
Bent u bereid om op basis van door Nederland gesteund onderzoek naar
seizoensgebonden arbeidsmigratie4 ook de bredere problematiek van
kinderarbeid en schending van arbeidsrechten in diverse sectoren, waaronder
de katoensector, opnieuw bij de Turkse autoriteiten en de ILO onder de
aandacht te brengen om de economische en sociale situatie van deze families
op een effectieve en duurzame manier te verbeteren? Zo ja, welke actie
onderneemt u?
Antwoord 5 en 6
Deze zaken hebben en houden mijn voortdurende aandacht, zoals ook blijkt
uit het feit dat ik dit onderwerp tijdens mijn laatste missie een voorname plek
in het programma heb gegeven. Ik zal dan ook het gesprek en de samenwerking met de Turkse overheid over deze thema’s blijven aangaan.
Vraag 7, 8 en 9
Vindt u dat de transparantie van Nestlé over deze grote problemen in de
keten, evenals het traceerbaar maken van de productieketen, is te prijzen, en
dat van andere bedrijven die hazelnoten uit Turkije importeren en/of verkopen
of verwerken in hun producten eenzelfde openheid en verantwoordelijkheid
verwacht mag worden? Zo ja, welke actie onderneemt u richting bedrijven?
Bent u bereid andere bedrijven die hazelnoten uit Turkije verkopen of
verwerken in hun producten – waaronder Ahold, Unilever, Ferrero en
Mondelez – te vragen wat zij doen om kinderarbeid én de daarmee samen-

2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 837
Zie voor deze antwoorden mijn brief met kenmerk DGBEB/IMH 2013.342988.
4
Idem 2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

hangende lage lonen en slechte arbeidsomstandigheden te bestrijden en
daarover openheid te geven?
Bent u van mening dat ook supermarkten dit ernstige probleem bij hun
leveranciers van (producten met) hazelnoten moeten aankaarten en moeten
aandringen op gerichte actie en transparantie? Bent u bereid ook het Centraal
Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) en de Federatie Nederlandse Levensmiddelenindustrie (FNLI) hierop aan te spreken?
Antwoord 7, 8 en 9
In lijn met het kabinetsbeleid wat betreft maatschappelijk verantwoord
ondernemen, verwacht ik van bedrijven dat ze hun verantwoordelijkheid in de
productieketen nemen.
Ik heb, in lijn met dit beleid, FNLI aangesproken op en gevraagd naar de
manier waarop haar leden het probleem van kinderarbeid in de hazelnootketen aanpakken en hierover transparantie betrachten. FNLI geeft aan dat de
voornaamste Nederlandse afnemers van hazelnoten uit Turkije de internationale bedrijven Nestlé, Ferrero, Mondelez en Unilever zijn, en dat zij deze
problematiek geregeld onder de aandacht van haar leden brengt in samenwerking met de Europese brancheorganisatie. Deze laatste organiseert op
initiatief van FNLI op 8 juli een bijeenkomst met bedrijven en «stakeholders»
over wat zij kunnen doen aan het uitbannen van kinderarbeid in de hazelnootoogst in Turkije. FNLI geeft verder desgevraagd aan dat de genoemde
bedrijven, naast deelname in het ILO-project, ook individueel activiteiten
ondernemen in hun toeleveringsketen. Ferrero werkt bijvoorbeeld aan het
realiseren van 100% traceerbaarheid in de hazelnootketen in 2020, Mondelez
richt zich op verbetering van leefomstandigheden van de betreffende
arbeiders en Unilever op verduurzaming van hun grondstoffen. Ik heb via
FNLI Unilever gevraagd om hierbij ook aandacht te besteden aan de inkoop
van hazelnoten.
Hiernaar gevraagd geeft het CBL aan dat supermarkten het belang van goede
arbeidsomstandigheden onderschrijven voor alle producten die zij verkopen
en dat zij aandacht voor dit thema vragen bij hun leveranciers. Het onderwerp arbeidsomstandigheden in de agroketen zal verder worden geagendeerd in een gesprek tussen de Staatssecretaris van Economische Zaken
Dijksma en het CBL.
Vraag 10
Bent u bereid de Europese Commissie te vragen om de vóórtdurende
kinderarbeid en slechte arbeidsomstandigheden bij seizoensgebonden
landbouwwerkzaamheden aan de orde te stellen bij hun gesprekken en
onderhandelingen met de Turkse regering?
Antwoord 10
In EU-verband wordt Turkije regelmatig aangesproken op kinderarbeid in het
kader van de dialoog over het vervullen van de strenge toetredingscriteria. In
deze context dringt de Europese Commissie er bij Turkije herhaaldelijk op aan
de inspanningen tegen kinderarbeid verder op te voeren. Ook in haar laatste
voortgangsrapport benadrukt de Commissie dat Turkije verdere maatregelen
moet nemen om kinderarbeid aan te pakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3