Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 433

Wijziging van de Wet bodembescherming
(wijziging financiële bepalingen in verband met
het Investeringsbudget landelijk gebied)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING

Het advies van de Raad van State wordt niet
openbaar gemaakt, omdat het uitsluitend
opmerkingen van redactionele aard bevat
(artikel 25a, vijfde lid jo vierde lid, onderdeel
b, van de Wet op de Raad van State).

I. Algemeen
Dit wetsvoorstel strekt tot wijziging van de Wet bodembescherming
(hierna: Wbb) en heeft tot doel de financiële bepalingen van de Wbb aan
te passen aan het voornemen om middelen ten behoeve van bodemsanering in het landelijk gebied per 1 januari 2010 toe te voegen aan het
Investeringsbudget landelijk gebied (hierna: ILG). In de memorie van
toelichting bij de Wet inrichting landelijk gebied (hierna: WILG) is dit reeds
aangekondigd (Kamerstukken II 2005–2006, 30 509, nr. 3, hoofdstuk 4.8.3).
Voor het stedelijk gebied zijn de middelen voor bodemsanering in 2000
opgenomen in het Investeringsbudget stedelijke vernieuwing (hierna: ISV)
op basis van de Invoeringswet Wet stedelijke vernieuwing (hierna:
Invoeringswet WSV).
De WILG biedt een wettelijk kader voor de financiering van het gebiedsgerichte beleid in het landelijk gebied. In het ILG worden verschillende
rijksbudgetten gebundeld ten behoeve van de inrichting en het beheer
van het landelijk gebied. Op basis van de WILG maken de betrokken
ministers zevenjarige afspraken met iedere afzonderlijke provincie over de
inzet van rijksmiddelen voor het bereiken van rijksdoelen. Dat gebeurt op
basis van meerjarenprogramma’s. De eerste programmaperiode is van
2007 tot 2013.
Zoals aangegeven in de memorie van toelichting bij de WILG ligt het in de
bedoeling om budgetten voor bodemsanering in het landelijk gebied na
de thans ingevolge de Wbb lopende financieringsperiode, dat wil zeggen
per 1 januari 2010, toe te voegen aan het ILG.
Het onderhavige wetsvoorstel bevat daartoe enkele overgangsrechtelijke
bepalingen, ten behoeve van een soepele overgang van de desbetreffende middelen. Verder wordt met dit wetsvoorstel de bepaling ingetrokken die ertoe strekt dat bijdragen van de Minister aan de provincies op
basis van de Wbb niet gebruikt kunnen worden voor onderzoek en sanering in het kader van de Wet stedelijke vernieuwing (hierna: WSV). Tot slot
strekt het wetsvoorstel tot een wijziging in de systematiek van aanvragen
tot verlening van het budget voor bodemsanering; die zijn in bepaalde
gevallen ook zonder meerjarenprogramma mogelijk. Deze wijzigingen
zullen in het onderstaande nader worden toegelicht.

KST117796
0708tkkst31433-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 433, nr. 3

1

Huidige financiering
In de huidige situatie verleent de Minister van VROM budget voor bodemsanering aan overheden in het stedelijk gebied op grond van de WSV,
door middel van een zogenaamde brede doeluitkering, en in het landelijk
gebied op grond van de Wbb, door middel van een specifieke uitkering. In
het landelijk gebied werkt het als volgt.
De Minister van VROM kan aan de provincies en de zogenaamde rechtstreekse gemeenten budget verlenen voor een budgetperiode van vijf jaar
ter financiering van het onderzoek van onderzoeksgevallen, het saneringsonderzoek en de sanering van gevallen van ernstige verontreiniging.
Voorafgaand aan een budgetperiode geeft de Minister een indicatie van
de hoogte van het budget per provincie of gemeente.
De provincies en de rechtstreekse gemeenten dienen een aanvraag voor
budgetverstrekking in welke vergezeld gaat van een programma waarin
de doelstellingen voor de bodemsanering worden aangegeven en inzicht
wordt gegeven in de aard en de omvang van de activiteiten tegen de
achtergrond van die doelstellingen en in de kosten en de wijze van financiering van het programma. De Minister verstrekt vervolgens het budget.
Stapeling van middelen is niet toegestaan. De provincies en gemeenten
dienen de verstrekte middelen te gebruiken waarvoor ze zijn ontvangen.
Op grond van artikel 75a Wbb is het niet toegestaan om middelen
verkregen op grond van de Wbb in te zetten voor onderzoek en sanering
dat wordt uitgevoerd in het kader van de WSV. Door middel van deze
bepaling kan worden voorkomen dat budget dat verleend is ten behoeve
van onderzoek en sanering in het landelijk gebied wordt ingezet in het
stedelijk gebied en dat bij tekorten in het kader van het ISV gebruik wordt
gemaakt van het budget dat op basis van de Wbb is verleend.

Beoogde financiering
Zoals aangegeven zullen middelen voor bodemsanering in het landelijk
gebied worden toegevoegd aan het ILG. Dat vergroot de kans dat bodemverontreiniging aangepakt wordt in samenhang met andere maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen. Daar zal een positief effect van uitgaan
op de voortgang en op de kosten van bodemsaneringsoperatie. Deze
beoogde wijziging in het financieringskader laat onverlet dat de Minister
afspraken met de betrokken overheden kan maken over het behalen van
beleidsdoelstellingen voor bodemsanering.
Het is echter wel gewenst om in die situaties waar sprake is van het niet
(meer) vigerend zijn van brede doeluitkeringen of waar er sprake is van
situaties waarin de brede doeluitkeringen niet of niet geheel voorzien, als
vangnet over een financieringskader voor bodemsanering in de Wbb te
beschikken. Als voorbeeld wordt in dit verband genoemd dat een wettelijke basis noodzakelijk kan zijn voor de toekenning van middelen voor
bodemsanering in stedelijke gebieden, als besloten zou worden dat er
geen sprake zal zijn van een nieuwe budgetperiode ISV (2010–2014). Een
ander voorbeeld is dat eventuele extra beschikbare middelen via de Wbb
dienen te kunnen worden toegekend.
Derhalve brengt dit wetsvoorstel geen wezenlijke verandering in de
financieringssystematiek zoals dit in de Wbb is geregeld. Wel is er een
nieuwe mogelijkheid opgenomen dat naast aanvragen op basis van een
meerjarenprogramma ook aanvragen zonder zo’n programma voorafgaand aan of tijdens een budgetperiode kunnen worden gedaan. Daarbij
gaat het meer om specifieke projecten van bodemsanering.
Verder wordt het genoemde uitgangspunt dat er geen stapeling van
middelen met WSV plaatsvindt, losgelaten. Dat betekent dat artikel 75a
Wbb kan vervallen. Dit uitgangspunt is niet langer relevant aangezien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 433, nr. 3

2

thans voor het landelijk gebied een brede doeluitkering in de vorm van
het ILG bestaat. Daardoor kunnen de middelen voor het landelijk gebied in
principe niet worden ingezet voor het stedelijk gebied en omgekeerd. Van
belang in dit verband is dat aan het einde van een programmaperiode de
verantwoording plaatsvindt over middelen en prestaties of bodemprestatie-eenheden. Voor het behalen van een bodemprestatie-eenheid zijn
door het Rijk slechts één keer middelen via één financieringskader ter
beschikking gesteld. Gelet op het vervallen van artikel 75a Wbb en het feit
dat de decentrale overheden bepalen op welke wijze de middelen worden
ingezet zal uit de prestatieverantwoording dienen te blijken met welke
middelen de vereiste bodemprestatie-eenheden zijn behaald.
Overigens brengt het onderhavige wetsvoorstel geen verandering in het
verstrekken van budget voor bodemsanering ten behoeve van anderen
dan de decentrale overheden op grond van de Wbb. Bijvoorbeeld het
verlenen van subsidie voor het saneren van bedrijfsterreinen, het
verstrekken van middelen voor bodemsanering aan organisaties zonder
winstoogmerk voor bepaalde activiteiten op het gebied van onderzoek en
sanering. Ook kan gedacht worden aan apparaatskosten en andere nietprojectgebonden kosten die betrekking hebben op bodemsanering en die
niet uit ISV of ILG kunnen worden voldaan.

Overgangsrecht budgethouders
Door toevoeging van middelen voor bodemsanering aan het ILG ontstaat
een verschuiving van budgethouders. In het kader van de Wbb zijn zowel
provincies als een aantal grote gemeenten, de genoemde rechtstreekse
gemeenten, budgethouder. In het kader van ILG zijn alleen de provincies
budgethouder. Dat betekent dat door de overgang van middelen naar het
ILG de provincie budgethouder wordt waar voorheen, door toekenning
van middelen op grond van de Wbb, een gemeente budgethouder kon
zijn. Om deze verandering goed te kunnen laten verlopen zijn in dit wetsvoorstel overgangsrechtelijke bepalingen opgenomen. Bovendien bevat
de WILG hieromtrent bepalingen.
Overigens brengt dit wetsvoorstel geen verandering in de aanwijzing van
het bevoegd gezag. Zowel de provincies als de daartoe aangewezen
gemeenten blijven bevoegd gezag in het kader van de Wbb.

Waterbodems
Wat betreft de sanering van de waterbodems en het verstrekken van
budget daarvoor, is het de bedoeling dat dit onderdeel gaat uitmaken van
de nieuwe Waterwet. Op dit moment is het wetsvoorstel daarvoor bij het
parlement aanhangig (Kamerstukken II 2006/2007, 30 818, nrs. 1–3). Zoals
in de memorie van toelichting (onderdeel 6.6 op blz. 20 e.v.) is vermeld,
zullen de gelden die thans op de begroting van het Ministerie van VROM
zijn bestemd voor het verstrekken van bijdragen ten behoeve van de
aanpak van verontreiniging van regionale waterbodems met ingang van
het jaar 2010 in het kader van het investeringsbudget voor het landelijke
gebied kunnen worden aangewend voor de aanpak van regionale waterbodems. De bepalingen in de Wbb die zien op het verstrekken van budget
voor waterbodems kunnen daardoor vervallen. Dit zal bij de
Invoeringswet voor de nieuwe Waterwet, die naar verwachting in de loop
van 2009 in werking zal treden, worden geregeld.
Gevolgen van het wetsvoorstel

Gevolgen voor de met de uitvoering belaste overheden
Het voorliggende wetsvoorstel strekt tot een beperkte wijziging in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 433, nr. 3

3

programmeringssystematiek van de Wbb zoals hierboven beschreven. Dat
aanvragen zonder programma kunnen worden ingediend, zal leiden tot
een vermindering van de lasten voor de aanvragers, de provincies en de
rechtstreekse gemeenten. Daarnaast heeft de toevoeging van middelen
voor bodemsanering aan het ILG in dat kader tot gevolg dat de duur van
de programmaperiode voor die middelen zal worden gewijzigd. Op grond
van de Wbb is de duur van een programmaperiode vijf jaar terwijl de
programmaperiode op grond van de WILG zeven jaar beslaat. In de praktijk zal het op termijn eenmaal per zeven jaar opstellen van programma’s
en het afleggen van verantwoording minder inspanning kosten dan de
vijfjaarlijkse financiering en verantwoording op basis van de Wbb. Overigens zullen de overheden eenmalig voor een periode van vier jaar een
meerjarenprogramma dienen op te stellen, aangezien middelen voor
bodemsanering per 1 januari 2010 worden toegevoegd aan het ILG.

Administratieve lasten voor burgers en bedrijven (Actaltoets)
Het onderhavige wetsvoorstel heeft geen administratieve lasten voor
burgers en bedrijven tot gevolg. Het wetsvoorstel is derhalve niet voorgelegd aan het Adviescollege Toetsing Administratieve Lasten.

Voorbereiding van dit wetsvoorstel
Tijdens voorbereidingen van de WILG heeft de VNG aandacht gevraagd
voor de positie van gemeenten die bevoegd gezag zijn in het kader van de
Wbb. In dat kader is aangegeven dat geen wijzigingen in deze positie
worden aangebracht. Ook dit wetsvoorstel brengt hierin geen verandering. Wel zullen vanaf 2010 de provincies voor het landelijk gebied budgethouder zijn en niet meer de bevoegde gemeenten in het kader van de
Wbb.
II Artikelsgewijze toelichting
Artikel I, onderdeel A Artikel 75a Wbb kan vervallen om redenen die in het
algemeen deel van de toelichting zijn aangegeven.

Artikel I, onderdeel B
Voorgesteld wordt het mogelijk te maken dat voor specifieke bodemsaneringsprojecten die zich niet goed lenen voor inpassing in een meerjarenprogramma, een aanvraag tot budgetverstrekking kan worden
gedaan zonder dat deze vergezeld gaat van een meerjarenprogramma. In
geval van dergelijke aanvragen is afgezien van het vragen van advies aan
provincies over deze aanvragen, aangezien deze aanvragen min of meer
op zichzelf staan en een beperkte reikwijdte hebben. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld ten aanzien
van de inhoud en procedure met betrekking tot een aanvraag zonder
programma.

Artikel I, onderdeel D
Artikel 77a is aangepast in verband met de beoogde financieringssystematiek. Het eerste en tweede lid geven aan welk wettelijk regime van
toepassing is bij de overgang van Wbb-budget naar ILG. Zolang
bestaande verplichtingen als gevolg van de verstrekking van Wbb-middelen niet worden verbonden aan de verstrekking van ILG, blijft de Wbb van
toepassing (eerste lid). Dit zal veelal het geval zijn bij de uitvoering van
meerjarenprogramma’s door gemeenten. Daar waar provincies budgethouder zijn, ligt het voor de hand dat bestaande verplichtingen mee over-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 433, nr. 3

4

gaan bij het verstrekken van het ILG. In dat geval is niet langer de Wbb
maar de WILG van toepassing (tweede lid).
De daarop volgende leden bieden een kader voor het treffen van
overgangsrechtelijke voorzieningen die daarnaast nog nodig kunnen
blijken. De bepalingen zijn ontleend aan artikel 22 van de Invoeringswet
WSV. Doordat zich bij de overgang van de huidige financieringssystematiek van de Wbb naar de WILG een ingewikkelde casuïstiek kan
voordoen, waarbij een nadere uitwerking van de in het wetsvoorstel opgenomen overgangsbepalingen noodzakelijk is, wordt in het derde lid van
artikel 77a voorgesteld aan de Minister de bevoegdheid te geven nadere
regels van procedurele of administratieve aard te geven. Daarnaast is in
het vierde lid de bevoegdheid opgenomen om bij algemene maatregel
van bestuur regels met betrekking tot andere – meer materiële – aspecten
van overgangsrecht te stellen. In het vijfde lid is tenslotte vastgelegd dat
voorafgaand aan een dergelijke regeling bij algemene maatregel van
bestuur, de materiële inhoud ervan aanvankelijk bij ministeriële regeling
kan worden geregeld. In dat geval vervalt die regeling echter op het tijdstip waarop de algemene maatregel van bestuur in werking treedt. De
kans dat van deze bevoegdheden ook daadwerkelijk gebruik wordt
gemaakt, is klein, maar mocht onverhoopt de noodzaak zich voordoen,
dan kan op deze wijze adequaat een overgangsprobleem worden opgelost.

Artikel II
De inwerkingtreding van dit wetsvoorstel wordt voorzien per 1 januari
2010. Dat is het tijdstip waarop de programmaperiode 2005–2009 op basis
van de Wbb zal worden beëindigd en bodemsaneringsgelden overgaan
naar het ILG. De inwerkingtreding zal bij KB worden bepaald.
De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
J. M. Cramer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 433, nr. 3

5