Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 066

Belastingdienst

Nr. 951

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2021
Bij de negende Voortgangsrapportage kinderopvangtoeslag1 heb ik
aangekondigd om, onder andere naar aanleiding van de motie van het lid
Grinwis c.s.,2 de analyse van de eerste 50 representatieve adviezen van de
Commissie Werkelijke Schade (CWS) met uw Kamer te delen. Die analyse
heb ik inmiddels ontvangen en bied ik uw Kamer hierbij aan3.
In onderstaande brief geef ik eerst een korte schets van de rol van de CWS
in de hersteloperatie en het belang van het delen van de adviezen. Daarna
ga ik in op de uitkomsten van de analyse uit de quickscan van de CWS.
Tenslotte informeer ik uw Kamer over de tussenevaluatie van de CWS die
volgt in het begin van het nieuwe jaar.
Achtergrond
Gedupeerde ouders krijgen ten minste het forfaitaire bedrag van € 30.000
op basis van een eerste toets. Tijdens de integrale beoordeling bekijkt
UHT vervolgens samen met de ouder voor welke toeslagjaren een ouder
recht heeft op compensatie. Deze compensatie is gebaseerd op de, naar
huidige inzichten onterechte, terugvordering aangevuld met een aantal
forfaitaire componenten. Onderdeel van de compensatieregeling zijn
forfaitaire vergoedingen voor materiële schade (25% van de onterechte
terugvorderingen) en immateriële schade (€ 500,– per half jaar).
Daarnaast zijn er een aantal additionele vergoedingen, zoals rente,
juridische kosten en 1% voor het wegnemen van het effect op vermogen.
Een ouder kan ook aanspraak maken op een opzet/grove schuld (O/GS)
tegemoetkoming wegens een afgewezen persoonlijke betalingsregeling.
Mocht een ouder na de integrale beoordeling recht hebben op een
compensatie van minder dan € 30.000, dan vorderen we het verschil niet
terug. Het verschil wordt dan aangemerkt als een aanvullende vergoeding
1

Kamerstuk 31 066, nr. 932.
Kamerstuk 31 066, nr. 833.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-31066-951
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 951

1

van schade. Mocht een ouder na de integrale beoordeling recht hebben
op een compensatie van meer dan € 30.000, dan wordt dit bedrag
nabetaald.
De herstelregelingen zijn ruimhartig maar bieden niet voor alle ouders
afdoende compensatie. Sommige ouders zijn in uitzonderlijk schrijnende
situaties terechtgekomen en hebben daarbij grotere schade geleden dan
waar de schadecomponenten in de regelingen in voorzien. Voor deze
groep staat de gang naar CWS open. De afgelopen maanden deed 6% van
de ouders waarvan de integrale beoordeling is afgrond een beroep op de
CWS.
De CWS bekleedt een belangrijke rol in de hersteloperatie, waaraan ik veel
waarde hecht. Met de CWS bieden wij gedupeerde ouders namelijk een
toegang tot vergoeding van werkelijke schade, hoger dan de forfaitaire
compensatie, waar normaliter een gang naar de civiele rechter noodzakelijk is.
Met de Instellingsregeling heeft CWS meegekregen ruimhartig toepassing
te geven aan het Nederlandse civiele schadevergoedingsrecht. Schade
moet aannemelijk worden gemaakt én verband houden met de gebeurtenissen in de kinderopvangtoeslag. De CWS heeft daarbij eigen beoordelingsruimte, niet elk bonnetje behoeft te worden overgelegd, maar zij
worden wel geacht de aannemelijkheid en het verband te toetsen. Dit is
anders dan bij de integrale beoordeling, die in beginsel uitgaat van het
verhaal van de ouder, en dan bij de schuldenaanpak, waarbij geen
verband hoeft te worden gelegd.
Voor ouders en andere belanghebbenden, zoals bijvoorbeeld gemachtigden van ouders, is het belangrijk om te kunnen beoordelen of zij in
aanmerking komen voor een vergoeding van aanvullende schade. Dan
kunnen zij bepalen of het de juiste stap is om een beroep te doen op de
CWS. Daarvoor is transparantie over de werkwijze en de uitkomsten van
de beoordeling door CWS van groot belang. Ik wil dat ouders weten wat
ze kunnen verwachten, en de uitkomsten kunnen begrijpen.
Uitkomsten quickscan
Om meer inzicht te scheppen in de werkwijze en de uitkomsten bij de
CWS, heb ik de CWS voor de zomer gevraagd om een analyse van haar
eerste 50 representatieve adviezen. De CWS heeft deze analyse gedaan in
de vorm van een quickscan van haar 59 eerste adviezen, die ik u toestuur
met deze brief.
• Bij 45 van de 59 aanvragen is ook (aanvullende) werkelijke schade
vastgesteld. Bij de overige aanvragen is schade niet voldoende
aannemelijk gemaakt om voor een vergoeding in aanmerking te
komen.
• Bij 33 aanvragen heeft de vaststelling van aanvullende werkelijke
schade ook geleid tot een additionele uitbetaling, bovenop de
compensatie ontvangen na integrale beoordeling. Voor de overige 12
adviezen geldt dat de werkelijke schade niet meer was dan de reeds
ontvangen compensatie.
• In totaal werd er om vergoeding van € 5,4 miljoen euro verzocht;
gemiddeld € 91.940 per aanvraag. In totaal heeft de CWS € 1,66
miljoen euro aan werkelijke schade vastgesteld; gemiddeld € 37.703
per aanvraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 951

2

Werkwijze
De CWS werkt met een verzoekformulier en dit vormt, naast de uitkomst
van de integrale beoordeling,4 de basis voor de beoordeling door CWS.
Met dit formulier kan een ouder de schade toelichten en bijvoorbeeld een
onderscheid maken tussen verschillende componenten van materiële
schade en immateriële schade. CWS kan vervolgens vragen stellen aan
een ouder, gemachtigde of UHT. Op verzoek van de ouder kan er ook een
gesprek (hoorgesprek) plaatsvinden, zodat de ouder zijn of haar verzoek
kan toelichten. De behoefte van de ouder is hierbij leidend. Het hoorgesprek dient dan ook voornamelijk om de ouder in de gelegenheid te
stellen zijn of haar verhaal te doen.
Materiële schade
Het overgrote deel (driekwart) van de door ouders verzochte vergoeding
betrof een vergoeding voor materiële schade. Uit de analyse blijkt welke
componenten van materiele schade de CWS onderscheidt. De analyse
geeft voor een aantal daarvan (vervangende opvangkosten, reiskosten,
kosten van vrije dagen) bovendien een beeld van de wijze van beoordeling van een verzoek door de CWS. Voor andere componenten
(vermogensschade, inkomensschade) geeft het rapport inzicht in de
gevraagde en geadviseerde bedragen en maakt het duidelijk dat dit
complexe vraagstukken zijn waarbij causaliteit niet altijd eenduidig is vast
te stellen.
In totaal is ruim € 1 miljoen aan materiële schade vastgesteld. Ruim de
helft hiervan bedroeg inkomensschade. Dit is in de geanalyseerde
adviezen 21 maal (van de 45) vastgesteld. Dit betreft schade vanwege een
dalend inkomen als gevolg van de problemen met de kinderopvangtoeslag.
Immateriële schade
Ten aanzien van immateriële schade geeft het rapport een inkijk in de
gedachtenvorming van de CWS en een eerste inzicht in de wijze van
beoordeling van een verzoek om vergoeding van immateriële schade. Zij
hanteert een onderverdeling in drie hoofdcategorieën. De eerste categorie
heeft een ondergrens van € 5.000. De CWS heeft bewust niet gekozen
voor zogenoemde «letselschade- of smartengeldgidsen». Zij geven aan
dat het gaat om het totale beeld.
De forfaitaire immateriële schadevergoeding onder de compensatieregeling (€ 500/half jaar) wordt door CWS niet verrekend met eventuele
door CWS vastgestelde immateriële schade. Dit forfait vergoedt volgens
de CWS hoofdzakelijk het element «tijd» en is niet toereikend voor ouders
en gezinsleden waarvan het leed als (ten minste) «ernstig» kwalificeert. De
CWS betrekt daarnaast in haar beoordeling ook kinderen en (huwelijks)partners die in het leed hebben gedeeld. Zo geeft de CWS aan dat
kinderen vaak nare gevolgen hebben ondervonden van de penibele
situatie waarin hun ouder terechtgekomen waren. Tenslotte geeft de CWS
aan ernaar te streven om bedragen zoveel mogelijk naar boven af te
ronden.

4

In de berekening op pagina 5 van het rapport staat per abuis een fout in rij c, het totaal van die
rij had 39.000 moeten zijn. Dit werkt door in het subtotaal en het totaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 951

3

Conclusies
Op dit moment heeft een beperkte groep ouders zich bij de CWS gemeld.
Zij hebben verwachtingen over de vergoeding van hun schade. De
bedragen die de CWS aan UHT adviseert uit te keren zijn substantieel
lager. Immers, waar ouders gemiddeld circa € 97.000 aan aanvullende
schade aandragen, heeft de CWS gemiddeld circa € 37.000 geadviseerd.
Ook wordt in circa een kwart van de verzoeken van ouders geen aanvullende werkelijke schade door de CWS vastgesteld.
Daarnaast geeft de CWS aan zich te beraden op de benadering van de
immateriële schade. Daarbij denkt de CWS aan een benadering met
diverse factoren die de immateriële schade bepalen. Daarmee zou de
vergoeding fijnmaziger worden en de totstandkoming transparanter. De
CWS bekijkt of dit haalbaar en passend is.
Tussenevaluatie
Deze quickscan geeft een eerste inzicht in de werkwijze en de uitkomsten
van de advisering door de CWS. Voor deze inzichten, en hun adviezen,
ben ik de CWS dankbaar. De CWS heeft aangegeven voornemens te zijn
deze inzichten te verdiepen en uit te breiden, zodat ouders een duidelijker
beeld krijgen van wat zij kunnen verwachten. De CWS gaat dit doen
middels een tussenevaluatie, die zij conform de instellingsregeling zal
uitvoeren.
In deze tussenevaluatie wil de CWS de volgende vragen beantwoorden:
• Wat kan een ouder in een bepaalde situatie van de advisering van CWS
verwachten; hoe beoordeelt CWS materiële schadeposten en
immateriële schade in verschillende situaties?
• Is de benadering van de CWS voor zowel materiële als immateriële
schade ruimhartig; hoe verhoudt deze benadering zich tot hetgeen in
het Nederlandse civiele schadevergoedingsrecht gebruikelijk is?
• Op welke manier draagt de werkwijze van de CWS bij aan het bieden
van erkenning voor de schade bij ouders?
De CWS heeft een externe partij (Barents Krans) gevraagd te analyseren
hoe haar adviezen zich verhouden tot hetgeen in Nederland gebruikelijk
is. Dat vind ik verstandig. Ik vraag CWS bij (de uitkomsten van) hun
tussenevaluatie ook relevante stakeholders te betrekken om te bezien of
hiermee antwoord wordt gegeven op de bij deze partijen levende vragen.
Ik denk hierbij bijvoorbeeld aan het Ouderpanel of de Orde van
Advocaten.
Deze tussenevaluatie draagt bij aan transparantie over de CWS en biedt
CWS handvatten om haar advisering steeds te blijven verbeteren.
Daarnaast kan de tussenevaluatie worden meegenomen in het vervolg
van de herijking en de ontwikkeling van de aanvullende regelingen. Dit
geldt onder meer bij het reeds aangekondigde onderzoek naar de
mogelijkheid van het integreren van de (werkelijke) schadeposten in de
integrale beoordeling.
CWS heeft aangegeven mij deze tussenevaluatie op een zodanige termijn
te zullen doen toekomen dat ik deze in het eerste kwartaal van komend
jaar met uw Kamer kan delen en bespreken.
Ik ga ervan uit hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De Staatssecretaris van Financiën,
A.C. van Huffelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 951

4