1
> Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Ministerie van Justitie en Veiligheid
De minister voor Rechtsbescherming
De heer drs. F.M. Weerwind
Postbus 20301
2500 EH Den Haag

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.inspectie-jenv.nl
Contactpersoon
contact@inspectie-jenv.nl
Projectnaam
Onderzoek Inspectie Justitie
en Veiligheid naar hoe de
jeugdbescherming omging
met gedupeerde gezinnen van
de kinderopvangtoeslagaffaire

Datum

1 november 2022

Onderwerp Bevindingen Inspectie JenV onderzoek naar kinderopvangtoeslagaffaire
en jeugdbescherming

Ons kenmerk
4279500
Bij beantwoording de datum
en ons kenmerk vermelden.
Wilt u slechts één zaak in uw
brief behandelen.

Geachte heer Weerwind,

Veel is sinds 2005 verkeerd gegaan ten aanzien van de kinderopvangtoeslag. Een
aanzienlijke groep gezinnen kwam in grote financiële problemen omdat zij door de
Belastingdienst onterecht werden aangewezen als fraudeur. De door hen ontvangen
toeslag moesten zij vervolgens in zijn geheel terugbetalen. Overheid en rechtspraak
beschermden hen hier niet tegen. De grondbeginselen van de rechtstaat werden
geschonden en het vertrouwen van burgers in de overheid ernstig geschaad.
Naast grote financiële problemen ervoeren veel gezinnen die slachtoffer werden
van de kinderopvangtoeslagaffaire ook allerlei andere problemen. Zo raakten
ouders hun baan en hun huis kwijt en kregen zij te maken met lichamelijke en
mentale gezondheidsproblemen. Ook werd in oktober 2021 1 duidelijk dat een deel
van de gedupeerde gezinnen te maken had (gekregen) met de jeugdbescherming.
Voor de Inspectie Justitie en Veiligheid (hierna: de Inspectie) was dit aanleiding om
na te gaan of en hoe het falen van de overheid in de kinderopvangtoeslagaffaire
heeft doorgewerkt in de jeugdbeschermingsketen.
Het onderzoek van de Inspectie bestaat uit twee delen. De Inspectie heeft voor het
eerste kwantitatieve (cijfermatige) deelonderzoek het Centraal Bureau voor de
Statistiek (hierna: het CBS) verzocht na te gaan of gezinnen die slachtoffer waren
van de kinderopvangtoeslagaffaire hierna vaker of minder vaak dan andere
gezinnen (en dus cijfermatig disproportioneel) te maken kregen met een
kinderbeschermingsmaatregel, dat wil zeggen een ondertoezichtstelling (met of
zonder uithuisplaatsing) of een gezagsbeëindigende maatregel. Met het tweede,
kwalitatieve (verdiepende en verklarende) onderzoek brengt de Inspectie in kaart
waarom gezinnen die slachtoffers zijn van de kinderopvangtoeslagaffaire te maken
kregen met kinderbeschermingsmaatregelen en welke lessen hieruit te trekken zijn.

18 oktober 2021 Uithuisplaatsingen onder gedupeerden toeslagenaffaire (cbs.nl). Op 11 mei 2022 publiceerde het CBS
Actualisatie uithuisplaatsingen toeslagenaffaire, 2015 t/m 2021 (cbs.nl)
1

Pagina 1 van 9

In deze brief richt de Inspectie zich op de uitkomsten van het eerste, cijfermatige,
onderzoek. Hierin vat de Inspectie de bevindingen van het CBS samen en geeft zij
haar oordeel. De bevindingen van het CBS geven een breder beeld van de
achtergrondkenmerken van de groep gedupeerden en de omstandigheden waarin
zij verkeerden. De bevindingen geven inzicht in de kans op dupering door de
kinderopvangtoeslagaffaire en de kans voor verschillende groepen gezinnen om
met een kinderbeschermingsmaatregel te maken te krijgen. In deze brief worden
deze thema’s in die volgorde beschreven.

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Datum
1 november 2022
Ons kenmerk
4279500

Het volledige rapport van het CBS is als bijlage aan deze brief toegevoegd.
Conform zijn werkwijze maakt het CBS deze publicatie op 1 november aanstaande
openbaar. De Inspectie maakt deze brief, waarin zij toelichting geeft op de
resultaten, gelijktijdig met de publicatie van het CBS openbaar. De Inspectie
verzoekt u deze brief op 1 november naar de Tweede Kamer te verzenden.
Conclusie
De Inspectie concludeert dat specifieke groepen gezinnen door de
kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd zijn geraakt. Deze gezinnen
bevonden zich reeds voor dupering in een zeer kwetsbare positie. De
Inspectie concludeert dat deze gedupeerde gezinnen zowel voordat als
nadat zij gedupeerd raakten veel vaker dan de meeste gezinnen in
Nederland te maken kregen met een kinderbeschermingsmaatregel.
Tegelijk is het niet zo dat gedupeerde gezinnen vaker met een
kinderbeschermingsmaatregel te maken kregen dan niet-gedupeerde
gezinnen met vergelijkbare kenmerken, die zich in een vergelijkbare
situatie bevonden.
De analyses van het CBS tonen aan dat de kinderopvangtoeslagaffaire
de kans op het opgelegd krijgen van een kinderbeschermingsmaatregel
niet heeft vergroot. Wel laten de analyses zien dat alle gezinnen met
dergelijke kenmerken, in gelijksoortige kwetsbare sociaaleconomische
omstandigheden vaker dan andere gezinnen in Nederland een
kinderbeschermingsmaatregel opgelegd kregen.
De analyses van het CBS laten zien dat:
1. gezinnen die gedupeerd zijn door de kinderopvangtoeslagaffaire al vóór
dupering andere kenmerken hadden en verkeerden in andere
omstandigheden
dan
de
meeste
gezinnen
in
Nederland
die
kinderopvangtoeslag ontvingen;
2. de kans om door de kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd geraakt te zijn
niet voor ieder gezin in Nederland dat kinderopvangtoeslag ontving gelijk
was. Deze kans werd het meest vergroot door het herkomstland 2 van de
aanvrager. Aanvragers met een niet-Nederlandse herkomst hadden tot bijna
2
Bij mensen die in het buitenland zijn geboren, is het herkomstland hun eigen geboorteland. Bij mensen die in Nederland
geboren zijn, is het herkomstland bepaald door het geboorteland van de ouders. Wanneer beide ouders in het buitenland
zijn geboren, is het geboorteland van de moeder leidend in het bepalen van de herkomst. De geboortegegevens van de
moeder zijn namelijk vaker bekend dan die van de vader. Wanneer de moeder in Nederland is geboren of het geboorteland
van de moeder onbekend is, dan wordt het geboorteland van de vader gebruikt. Voor herkomstland worden in lijn met de
nieuwe CBS-indeling de volgende categorieën onderscheiden: Nederland, Europa (exclusief Nederland), Turkije, Marokko,
Suriname, Indonesië en Overig Buiten-Europa.

Pagina 2 van 9

negen keer meer kans om gedupeerd te raken dan aanvragers met Nederland
als herkomstland. Dit gaat om aanvragers van specifieke landen van
herkomst;
3. de kans om te maken te krijgen met een kinderbeschermingsmaatregel ook
niet voor ieder gezin in Nederland dat kinderopvangtoeslag ontving gelijk
was. Bepaalde kenmerken en sociaaleconomische omstandigheden, die
overigens los staan van de kinderopvangtoeslagaffaire, maakten dat de kans
dat een gezin een kinderbeschermingsmaatregel opgelegd kreeg groter was;

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Datum
1 november 2022
Ons kenmerk
4279500

4. gezinnen die gedupeerd zijn door de kinderopvangtoeslagaffaire gemiddeld
vier keer vaker te maken kregen met een kinderbeschermingsmaatregel in
vergelijking met de meeste gezinnen in Nederland die kinderopvangtoeslag
ontvingen;
5. gezinnen die gedupeerd zijn door de kinderopvangtoeslagaffaire in gelijke
mate te maken kregen met een kinderbeschermingsmaatregel in vergelijking
met niet-gedupeerde gezinnen met vergelijkbare achtergrondkenmerken in
vergelijkbare sociaaleconomische omstandigheden.
De analyses van het CBS zijn op groepsniveau uitgevoerd. Hierdoor kan niet
uitgesloten worden dat er gedupeerde gezinnen zijn die als gevolg van de
kinderopvangtoeslagaffaire dermate in de problemen zijn gekomen dat er een
kinderbeschermingsmaatregel ingezet moest worden.

Bevindingen CBS-onderzoek
Wat heeft het CBS gedaan?
Het CBS heeft in verschillende stappen in kaart gebracht of gezinnen gedupeerd
door de kinderopvangtoeslagaffaire na dupering vaker of minder vaak dan andere
gezinnen te maken kregen met een kinderbeschermingsmaatregel.
Allereerst heeft het CBS in kaart gebracht wat de kenmerken zijn van de gezinnen
die door de kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd zijn geraakt. Het CBS bracht
hiervoor bijna dan dertig kenmerken 3 op het gebied van demografische, sociale en
economische omstandigheden en zorggebruik in kaart.
Vervolgens heeft het CBS de groep gedupeerde gezinnen 4 met twee groepen
vergeleken, namelijk een brede en een smalle vergelijkingsgroep. De brede
vergelijkingsgroep bestaat uit meer dan 1,2 miljoen gezinnen die in dezelfde
periode als de gedupeerde gezinnen gebruik hebben gemaakt van
kinderopvangtoeslag, maar niet zijn aangemerkt als slachtoffer van de
kinderopvangtoeslagaffaire. 5 De smalle vergelijkingsgroep bestaat uit een
subgroep van gezinnen uit de brede vergelijkingsgroep die op relevante
3
Zie voor volledige beschrijving van de kenmerken bijlage 3 Definities van onderzochte achtergrondkenmerken van de CBS
rapportage Jeugdbescherming en de toeslagenaffaire. Kwantitatief onderzoek naar kinderbeschermingsmaatregelen bij
kinderen van gedupeerden van de toeslagenaffaire.
4
Het CBS heeft 4100 gedupeerde gezinnen onderzocht. Dit zijn gezinnen waarbij door de Uitvoeringsorganisatie Herstel
Toeslagen met de integrale toets vastgesteld is dat zij in de jaren 2012 t/m 2018 gedupeerden zijn van de toeslagenaffaire.
Zie voor een volledige beschrijving van de groep gedupeerde gezinnen hoofdstuk 2 CBS-rapportage.
5
Zie voor volledige beschrijving van de brede vergelijkingsgroep hoofdstuk 3 CBS-rapportage Jeugdbescherming en de
toeslagenaffaire. Kwantitatief onderzoek naar kinderbeschermingsmaatregelen bij kinderen van gedupeerden van de
toeslagenaffaire.

Pagina 3 van 9

achtergrondkenmerken lijken op de groep gedupeerde ouders (maar die zelf dus
niet gedupeerd zijn). Deze groep is door middel van een statistische
matchingstechniek
geselecteerd
uit
de
brede
vergelijkingsgroep.
De
onderzoeksvraag kan beantwoord worden door de groep gedupeerden niet alleen
met een brede vergelijkingsgroep te vergelijken, maar ook met deze smalle groep. 6
Tot slot heeft het CBS van deze drie groepen in kaart gebracht in welke mate zij op
verschillende
momenten
in
de
tijd
te
maken
kregen
met
een
kinderbeschermingsmaatregel. Hiermee maakt het CBS inzichtelijk of de
kinderopvangtoeslagaffaire de kans op een kinderbeschermingsmaatregel heeft
vergroot.

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Datum
1 november 2022
Ons kenmerk
4279500

De bevindingen van het CBS geven een zeer indringend beeld
Gezinnen die gedupeerd zijn door de kinderopvangtoeslagaffaire hadden al vóór
dupering andere kenmerken en verkeerden in andere omstandigheden dan de
meeste gezinnen in Nederland die kinderopvangtoeslag ontvingen.
Op 28 juni 2022 publiceerde het CBS 7 haar deelpublicatie in het kader van het
onderzoek van de Inspectie naar de kinderopvangtoeslagaffaire en de rol van de
jeugdbescherming. Deze publicatie gaf voor het eerst een feitelijk beeld van de tot
dan toe (on)bekende groep gezinnen die door de kinderopvangtoeslagaffaire
gedupeerd zijn geraakt. Hieruit kwam reeds naar voren dat de kenmerken en
omstandigheden van gedupeerde gezinnen al vóór zij slachtoffer werden van de
kinderopvangtoeslagaffaire anders waren dan die van de meeste gezinnen.
Met de huidige publicatie is een groter aantal kenmerken en omstandigheden in
kaart gebracht.
Opvallend is dat door de kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerde aanvragers in
overgrote meerderheid vrouw waren (83 procent), vaker jonger dan 25 jaar waren,
en ook jonger waren toen zij hun eerste kind kregen (53 procent van hen was onder
de 25 jaar bij de geboorte van hun eerste kind). De grote meerderheid van hen (71
procent) had een ander land dan Nederland als herkomstland. Ten slotte waren de
meeste van hen woonachtig in Zuid- of Noord-Holland.
Gedupeerde gezinnen waren, vaker dan niet-gedupeerde gezinnen, een één-ouder
gezin (48 procent). Zij hadden vaker een laag (25 procent) of middelbaar
(45 procent) opleidingsniveau. Ten opzichte van niet-gedupeerde gezinnen
woonden zij vaker in een huurwoning (66 procent), en minder vaak in een eigen
woning (33 procent). Ook hadden zij vaker een inkomen behorend tot de laagste
categorieën (zo had 44 procent van hen een inkomen behorend tot de laagste
twintig procent). Bijna driekwart van hen (namelijk 73 procent) had voor dupering
al een negatief vermogen. Een kwart van hen (namelijk 26 procent) was voor
dupering al niet meer in staat de zorgverzekering te betalen. Dit geeft een beeld
van uiterst kwetsbare gezinnen op basis van sociaaleconomische omstandigheden.

6
Zie voor volledige beschrijving van de smalle vergelijkingsgroep hoofdstuk 5 CBS-rapportage Jeugdbescherming en de
toeslagenaffaire. Kwantitatief onderzoek naar kinderbeschermingsmaatregelen bij kinderen van gedupeerden van de
toeslagenaffaire.
7
Brief Deelpublicatie CBS kenmerken gedupeerde gezinnen kinderopvangtoeslagenaffaire | Brief | Inspectie Justitie en
Veiligheid (inspectie-jenv.nl).

Pagina 4 van 9

Een vergelijking op alle kenmerken is opgenomen in de rapportage van het CBS
(die in bijlage 1 is opgenomen).

Inspectie Justitie en
Veiligheid

De kans om door de kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd geraakt te zijn, is niet
voor ieder gezin in Nederland dat kinderopvangtoeslag ontving gelijk.

Datum
1 november 2022

Door het CBS is in kaart gebracht welke kenmerken en omstandigheden van
gezinnen, rekening houdend met alle andere onderzochte kenmerken en
omstandigheden, de kans om door de kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd te zijn
het meest bepalen.

Ons kenmerk
4279500

De analyse toont aan dat deze kans het sterkst werd bepaald door het herkomstland
van de ouder. Gezinnen met een niet-Nederlandse herkomst hadden tot bijna negen
keer meer kans om gedupeerd te raken dan gezinnen met Nederland als
herkomstland. Specifiek betekende dit dat Turkse Nederlanders negen keer,
Surinaamse Nederlanders bijna negen keer, Caribische Nederlanders bijna zeven
keer, Marokkaanse Nederlanders ruim zes keer, en Nederlanders met een ander
herkomstland buiten Europa bijna drie keer zo veel kans hadden om door de
kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd te raken in vergelijking met gezinnen van
Nederlandse herkomst.
Daarnaast komt uit de analyse naar voren dat aanvragers die ten tijde van de
geboorte van hun eerste kind jonger dan 25 jaar oud waren twee keer zo veel kans
hadden om door de kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd te raken dan aanvragers
die bij geboorte van hun eerste kind ouder dan 25 jaar waren.
Ten slotte toont de analyse aan dat het hebben van een betalingsachterstand van
ten minste zes maanden bij de zorgverzekering de kans op dupering ook vergroot.
Gezinnen met een dergelijke achterstand hadden bijna vier keer zoveel kans om
door de kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd te raken dan gezinnen die deze
achterstand niet hadden.
De kans om te maken te krijgen met een kinderbeschermingsmaatregel is niet voor
ieder gezin in Nederland dat kinderopvangtoeslag ontving gelijk.
Het CBS is eveneens nagegaan welke kenmerken en omstandigheden van
gezinnen, rekening houdend met alle andere onderzochte kenmerken en
omstandigheden, de kans om een kinderbeschermingsmaatregel opgelegd te
krijgen vergroten.
Gezinnen waarin de aanvrager van kinderopvangtoeslag deze toeslag heeft
aangevraagd voor een niet-juridisch kind 8 (zoals bijvoorbeeld het geval is bij
samengestelde gezinnen) hadden meer dan 45 keer zo veel kans een
kinderbeschermingsmaatregel opgelegd te krijgen dan gezinnen waarin geen
toeslag voor een niet-juridisch kind werd aangevraagd.
Eénoudergezinnen hadden meer dan vier keer zo veel kans om een
kinderbeschermingsmaatregel opgelegd te krijgen dan gezinnen bestaande uit een
paar met kind(eren).
Voor een vrouw is er sprake van een juridisch kind als het kind uit de vrouw geboren is of als de vrouw het kind officieel
geadopteerd heeft. Voor mannen is sprake van een juridisch kind als de man bij de geboorte met de moeder is gehuwd, of
wanneer hij het kind of de ongeboren vrucht heeft erkend, of wanneer het vaderschap door een rechter is vastgesteld of
wanneer hij het kind geadopteerd heeft. Een gezinssamenstelling waarin een kind niet een juridisch kind is van aanvrager
komt bijvoorbeeld voor in zogenoemde samengestelde gezinnen.
8

Pagina 5 van 9

Ook zorggebruik in het kader van de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) verhoogde
de kans op een kinderbeschermingsmaatregel. Gezinnen waarbij dit het geval was
hadden meer dan drie keer zoveel kans om een kinderbeschermingsmaatregel
opgelegd te krijgen. Datzelfde gold voor gezinnen waar een gezinslid als verdachte
geregistreerd stond. Dit vergrootte de kans op een kinderbeschermingsmaatregel
sterk.

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Datum
1 november 2022
Ons kenmerk
4279500

Gezinnen die gedupeerd zijn door de kinderopvangtoeslagaffaire kregen gemiddeld
vier keer vaker dan de meeste gezinnen in Nederland die kinderopvangtoeslag
ontvingen te maken met een kinderbeschermingsmaatregel.
Uit de analyses van het CBS, uitgebreid beschreven in het als bijlage bijgevoegde
rapport en in onderstaande figuur weergegeven, komt naar voren dat gezinnen die
door de kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd raakten veel vaker dan gezinnen die
kinderopvangtoeslag ontvingen maar niet gedupeerd raakten te maken kregen met
een kinderbeschermingsmaatregel. Het CBS toont aan dat dit ongeveer vier keer
vaker was. 9
Gezinnen die gedupeerd zijn door de kinderopvangtoeslagaffaire kregen in gelijke
mate te maken met een kinderbeschermingsmaatregel in vergelijking met nietgedupeerde gezinnen met vergelijkbare achtergrondkenmerken in vergelijkbare
sociaaleconomische omstandigheden.
Uit de analyses van het CBS komt naar voren dat gezinnen die door de
kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd raakten in gelijke mate te maken kregen
met een kinderbeschermingsmaatregel na dupering door de Belastingdienst,
wanneer zij worden vergeleken met gezinnen die – voorafgaand aan dupering - op
achtergrondkenmerken en sociaaleconomische omstandigheden gelijk waren aan
hen, maar niet gedupeerd werden door de kinderopvangtoeslagaffaire.

9
Zie figuur 6.1.2 CBS-rapportage Jeugdbescherming en de toeslagenaffaire.
kinderbeschermingsmaatregelen bij kinderen van gedupeerden van de toeslagenaffaire.

Kwantitatief

onderzoek

naar

Pagina 6 van 9

Oordeel Inspectie over bevindingen CBS-onderzoek
De analyses van het CBS geven de Inspectie voldoende grond om een oordeel te
geven in het kader van haar eerste onderzoek binnen haar onderzoeksprogramma
naar hoe de jeugdbescherming omging met gezinnen gedupeerd door de
kinderopvangtoeslagaffaire. 10

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Datum
1 november 2022
Ons kenmerk
4279500

Met dit onderzoek wordt voor het eerst inzicht gegeven in de tot nu toe (on)bekende
groep gezinnen die slachtoffer zijn geworden van de kinderopvangtoeslagaffaire. Er
is veel over deze gezinnen gesproken, maar tot op heden is nooit een uitgebreide
beschrijving van deze groep gegeven. Ook zijn de oorzaken van de dupering niet
eerder systemisch onderzocht. Het is bekend dat een deel van de gedupeerde
gezinnen te maken kreeg met een kinderbeschermingsmaatregel, zoals een
ondertoezichtstelling (met of zonder uithuisplaatsing) of een gezagsbeëindigende
maatregel. Dit onderzoek geeft een breder beeld van de achtergrondkenmerken
van de groep gedupeerden en de omstandigheden waarin zij verkeerden. De
bevindingen geven ook inzicht in de kans op dupering door de
kinderopvangtoeslagaffaire en de kans voor verschillende groepen gezinnen om een
kinderbeschermingsmaatregel opgelegd te krijgen.
De Inspectie concludeert op basis van de analyses van het CBS dat een specifieke
groep gezinnen door de kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerd is geraakt. Deze
groep gezinnen bevond zich reeds voor dupering in een kwetsbare positie. Deze
gezinnen verschilden sterk van de meeste andere gezinnen in Nederland die
kinderopvangtoeslag ontvingen. Zowel op demografische (zoals geslacht en
herkomst) als op sociaaleconomische omstandigheden (zoals inkomen en bezit) en
zorggebruik.
De Inspectie stelt vast dat de kans op dupering door de kinderopvangtoeslagaffaire
voornamelijk veroorzaakt werd door het herkomstland van de aanvrager van de
kinderopvangtoeslag. Het gaat hier om de unieke invloed van het kenmerk dat
leidde tot de nadelige behandeling. 11 Gezinnen met een niet-Nederlandse herkomst
en specifieke herkomstlanden in het bijzonder hadden tot bijna negen keer meer
kans om gedupeerd te raken dan gezinnen met Nederland als herkomstland. De
resultaten van het CBS geven een verdere invulling aan de discriminerende effecten
van het handelen van de Belastingdienst op grond van herkomstland van de
toeslagenaanvrager. Deze bevindingen zijn in lijn met eerdere bevindingen van het
onderzoek van PricewaterhouseCoopers 12 en de conclusie van de Staatsecretaris
van Financiën - Fiscaliteit en Belastingdienst 13 dat institutioneel racisme heeft
kunnen plaatsvinden bij de Belastingdienst en Toeslagen.
De Inspectie concludeert ook dat door de kinderopvangtoeslagaffaire gedupeerde
gezinnen veel vaker dan de meeste gezinnen in Nederland te maken kregen met
een kinderbeschermingsmaatregel, namelijk gemiddeld vier keer vaker. Dit was
zowel voor als na het moment van dupering het geval.

10
De Inspectie en het CBS hebben naast hun interne kwaliteitsborging zich als onderdeel van de externe kwaliteitsborging
van deelonderzoek 1 op verschillende momenten in het onderzoeksproces laten adviseren en kritisch laten tegenspreken
door de volgende externe deskundigen; prof. dr. T. Klein, prof. dr. C. Albers en dr. mr. A. Hoogenboom MSc.
11
In de multivariate analyse van het CBS is rekening gehouden met dertig andere kenmerken en omstandigheden.
12
Kamerbrief 31 066, nr. 992. 29 maart 2022. kst-31066-992.pdf (officielebekendmakingen.nl)
13
Kamerbrief over Fraudesignaleringsvoorziening en vraagstuk institutioneel racisme | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl

Pagina 7 van 9

Daarnaast concludeert de Inspectie dat de kans om te maken te krijgen met een
kinderbeschermingsmaatregel niet voor ieder gezin in Nederland dat
kinderopvangtoeslag ontving gelijk was. De analyses tonen aan dat hun
gedupeerdheid deze kans niet heeft vergroot. Wel laten de analyses zien dat alle
gezinnen in gelijksoortige kwetsbare sociaaleconomische omstandigheden vaker
dan andere gezinnen in Nederland met een kinderbeschermingsmaatregel te maken
kregen. Dit kan veroorzaakt zijn door beperkte draagkracht van de gezinnen als
het gevolg van kwetsbare en complexe omstandigheden, maar mag nimmer een
gevolg zijn van systematische benadeling van mensen op basis van kenmerken die
geen oorzaak van deze omstandigheden zijn. Of dit het geval is, is op basis van dit
onderzoek nog niet te zeggen. In deelonderzoek twee gaat de Inspectie daarom
verder onderzoeken hoe sociaaleconomische omstandigheden en (jeugd)domein
overstijgende problematiek zoals financiële problematiek, bij gedupeerde gezinnen
een rol speelden bij het te maken krijgen met een kinderbeschermingsmaatregel.

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Datum
1 november 2022
Ons kenmerk
4279500

Op 18 oktober 2021 publiceerde het CBS cijfers over het aantal kinderen van door
de
kinderopvangtoeslagaffaire
gedupeerde
ouders
dat
met
een
kinderbeschermingsmaatregel uit huis geplaatst is (geweest). Hiermee is het beeld
ontstaan
dat
er
een
oorzakelijk
verband
bestaat
tussen
de
kinderopvangtoeslagaffaire
en
het
opgelegd
krijgen
van
een
kinderbeschermingsmaatregel. Dit onderzoek nuanceert dat beeld, maar duidt wel
op kansenongelijkheid ten aanzien van kinderbeschermingsmaatregelen voor
groepen mensen in de samenleving.
De Inspectie roept daarom op tot bewustwording bij beleidsmakers en het brede
jeugddomein over de geconstateerde kansenongelijkheid waarbij specifieke
kenmerken
de
kans
vergroten
om
binnen
een
gezin
een
kinderbeschermingsmaatregel opgelegd te krijgen.
Het vervolg
De bevindingen tonen een zeer indringend beeld over het handelen van de
Belastingdienst en geven een systematisch patroon van kansenongelijkheid in het
jeugdbeschermingsstelsel aan.
Op 28 juni 2022 publiceerde de Inspectie het plan van aanpak van het tweede
(verdiepende en verklarende) deelonderzoek 14 waarmee de Inspectie in kaart
brengt waarom gezinnen die slachtoffers zijn van de kinderopvangtoeslagaffaire te
maken kregen met kinderbeschermingsmaatregelen en welke lessen hieruit te
trekken zijn.
In het onderzoek kijkt de Inspectie op systeemniveau hoe de jeugdbescherming
haar taken heeft uitgevoerd en wat daarvan de uitwerking was op gezinnen die
slachtoffer waren van de kinderopvangtoeslagaffaire. De Inspectie gaat op
casusniveau kijken om, waar mogelijk, mechanismen in beeld te brengen waarmee
deze gezinnen mogelijk te maken kregen. Op basis van de bevindingen formuleert
zij concrete verbeterpunten voor de toekomst. In het tweede deelonderzoek zal de
Inspectie casussen analyseren, om een reconstructie te kunnen maken van wat er
is gebeurd. Daarvoor zal zij per casus dossiers analyseren, en spreken met de
betrokken gezinnen en jeugdigen, en professionals zoals raadsonderzoekers,
jeugdbeschermers, gedragsdeskundigen en kinderrechters.
14

Plan van aanpak Deelonderzoek 2: Hoe ging de Jeugdbescherming om met gezinnen gedupeerd door de Toeslagenaffaire?

Pagina 8 van 9

Om deelonderzoek twee te kunnen gaan uitvoeren is het voor de Inspectie van
groot belang om de gedupeerde gezinnen te kunnen identificeren. 15 Hiertoe heeft
de Inspectie in mei 2022 de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (hierna: de
UHT) verzocht een lijst met burgerservicenummers van gedupeerde gezinnen met
haar te delen. De UHT heeft de lijst met burgerservicenummers in september 2022
aan de Inspectie verstrekt. Voorafgaand aan het verstrekken van deze gegevens is
de wijze van overdracht en de verwerking van gegevens door de UHT en de
Inspectie gezamenlijk zorgvuldig voorbereid.

Inspectie Justitie en
Veiligheid
Datum
1 november 2022
Ons kenmerk
4279500

De Inspectie heeft een versleutelde versie van de lijst met burgerservicenummers
van het UHT eind september 2022 gekoppeld met versleutelde gegevens van de
Raad voor de Kinderbescherming (hierna: de RvdK) 16. Dit heeft op deze manier
plaatsgevonden om de privacy van de gedupeerde gezinnen te waarborgen. De
Inspectie heeft 25.251 burgerservicenummers van gedupeerde gezinnen van UHT
ontvangen. De lijst van de RvdK bevatte 171.271 unieke burgerservicenummers
van alle ouders (dit kan één of beide ouders betreffen) die tussen 2008 en 2022
met de RvdK te maken hebben gehad. Na een vergelijking tussen beide lijsten
bleken er 2.794 burgerservicenummers (en dus ouders) in beide lijsten voor te
komen 17. Dit houdt in dat 2.794 ouders gedupeerd waren én tussen 2008 en 2022
in het kader van een kinderbeschermingsmaatregel met de RvdK te maken hebben
gekregen. Op basis van deze gegevens is het exacte aantal kinderen van
gedupeerde gezinnen dat een kinderbeschermingsmaatregel opgelegd kreeg niet
vast te stellen, omdat dit ook ouders betreft die tot hetzelfde gezin behoren en zij
mogelijk meerdere kinderen hebben die met de RvdK te maken kregen.
Uit de lijst van gedupeerde gezinnen die in de periode 2008 tot en met 2022 te
maken kregen met de RvdK 18 heeft de Inspectie een gerandomiseerde selectie van
casussen kunnen maken. Op dit moment is de Inspectie gestart met de gesprekken
met betrokkenen. Omdat de grootst mogelijke zorgvuldigheid moest worden
betracht, heeft het geruime tijd geduurd voor de Inspectie toegang had tot de data
waarmee zij gedupeerde gezinnen kon identificeren. Daarom heeft deelonderzoek
twee een vertraging opgelopen van drie maanden. Dit houdt in dat de Inspectie
verwacht de resultaten van deelonderzoek twee 19 in het voorjaar met de Tweede
Kamer te kunnen delen.
De Inspectie is bereid een technische briefing te verzorgen over het onderzoek als
de Kamer daar behoefte aan heeft.

Hoogachtend,

H.C. Faber
Hoofdinspecteur Rechtsbescherming en Executie
15
In kamerbrief 31839-819 is gecommuniceerd dat het voor het uitvoeren van het tweede (kwalitatieve) deelonderzoek voor
de Inspectie noodzakelijk is om dossiers te onderzoeken en interviews af te nemen met gedupeerde gezinnen en
professionals. Het is daarom zeer belangrijk om in beeld te hebben om welke gezinnen het gaat.
16
De RvdK heeft geen inzicht gekregen in wie de gedupeerde ouders of kinderen zijn.
17
Dit kan ook gaan om een kinderbeschermingsmaatregel opgelegd voorafgaand aan dupering door de Belastingdienst.
18
De RvdK heeft aangegeven dat de administratie van voor 2008 niet betrouwbaar genoeg is voor de koppeling met de
BSN’s van het UHT. Daarom kon niet worden gekoppeld met gezinnen die te maken kregen met een
kinderbeschermingsmaatregel in de jaren 2004 tot en met 2007.
19
Aankondiging onderzoeksprogramma Hoe ging de Jeugdbescherming om met gezinnen gedupeerd door de
Toeslagenaffaire? | Plan van aanpak | Inspectie Justitie en Veiligheid (inspectie-jenv.nl) d.d. 17 januari 2022. In deze
aankondiging staat beschreven dat naar verwachting eind 2022 beide deelonderzoeken zijn afgerond.

Pagina 9 van 9