Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1357
Vragen van de leden Albert de Vries en Groot (beiden PvdA) aan de Minister
van Infrastructuur en Milieu en de Staatssecretaris van Financiën over een
gelijk Europees speelveld voor de Nederlandse havens (ingezonden 28 januari
2014).
Antwoord van Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus
(Infrastructuur en Milieu) mede namens de Staatssecretaris van Financiën
(ontvangen 7 maart 2014). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2013–2014, nr. 1190.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Concurrentiepositie haven Rotterdam in het
geding door winstbelasting»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Heeft u de Europese Commissie verzocht om openbaarmaking van de
resultaten van het onderzoek dat op verzoek van het Europees Parlement is
verricht naar de concurrentieverhoudingen tussen de havens in de Europese
Unie (EU)? Zo nee, wanneer gaat u dit alsnog doen?
Antwoord 2
Nee. Het onderzoek is verricht in de vorm van een vragenlijst waarmee aan
alle lidstaten om informatie over de financiering van haveninfrastructuur en
havendiensten, alsmede directe belastingen, zoals de vennootschapsbelasting, is gevraagd. Het onderzoek is uitgevoerd door het Directoraat-generaal
Mededinging van de Europese Commissie en vond zijn oorzaak in een
verzoek daartoe vanuit het Europese Parlement. De reactietermijn sloot op
1 oktober 2013. Wij hebben geen inzicht in de voortgang van de verwerking
van de resultaten en de analyse daarvan. Vanuit het Europees Parlement is
recent gevraagd naar de stand van zaken en de openbaarmaking van de
resultaten (schriftelijke vragen door het lid Wortmann van het Europees

1

ah-tk-20132014-1357
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Concurrentiepositie haven Rotterdam in het geding door winstbelasting, Financieel Dagblad,
23-01-2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Parlement aan de Europese Commissie). Wij wachten vooralsnog dat
antwoord af.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het onderzoek naar de concurrentieverhoudingen
tussen de havens in de EU dient te worden betrokken bij de onderhandelingen over de Europese havenverordening? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Zeker. Hierbij betrekken wij ook het onderzoek dat in opdracht van mij door
de Erasmus Universiteit Rotterdam/RHV en Ecorys is uitgevoerd naar de
concurrentieverhoudingen tussen de havens in Duitsland, Engeland, Frankrijk,
Vlaanderen en Nederland. Het rapport van dit onderzoek is onlangs, met een
reactie van het kabinet, aan u toegezonden. Kortheidshalve verwijzen wij
daarnaar.
Vraag 4
Is het waar dat de havens in de ons omringende landen feitelijk nauwelijks
winstbelasting betalen en er de facto dus sprake is van een gelijk fiscaal
speelveld?
Antwoord 4
Zie antwoord op vraag 7.
Vraag 5
Heeft u overleg gehad met de Europese Commissie over de uitzonderingspositie voor vennootschapsbelasting van de Nederlandse havens in relatie tot
de fiscale positie van de havens in de buurlanden?
Antwoord 5
Zie antwoord op vraag 7.
Vraag 6
Deelt u de mening dat het niet aanvaardbaar is dat de Nederlandse havens –
die in vergelijking met de havens in ons omringende landen door oneigenlijke overheidssteun al op achterstand staan – nog verder op achterstand
worden gezet door invoering van vennootschapsbelasting?
Antwoord 6
Zie antwoord op vraag 7.
Vraag 7
Bent u bereid om van de invoering van vennootschapsbelasting voor de
Nederlandse havenbedrijven af te zien dan wel deze tenminste uit te stellen
tot het onderzoeksrapport naar de concurrentieverhoudingen tussen de
havens in de EU openbaar is gemaakt en er op EU-niveau afspraken zijn
gemaakt die ook worden gehandhaafd met betrekking tot overheidssteun aan
havens?
Antwoord 7
Bij een goede vergelijking van de concurrentieverhoudingen tussen havens in
de Europese Unie spelen als vanzelfsprekend niet alleen fiscale wet- en
regelgeving een rol. Het Nederlandse streven is gericht op een Europees level
playing field voor zeehavenbeheerders en havendienstverleners (loodsen,
slepen, afmeren, terminaldiensten, inname afvalstoffen en bunkeren) op alle
relevante beleidsterreinen: externe veiligheid, arbeidsveiligheid, beveiliging
tegen misdaad, milieuzorg en natuurbehoud, alsmede financiering en
belastingheffing. De Nederlandse zeehavens moeten per saldo op voet van
gelijkheid kunnen concurreren. Zij moeten hun natuurlijke voordelen ook ten
volle kunnen benutten.
Vandaar dat het kabinet met instemming heeft vastgesteld dat de Europese
Commissie op verzoek van het Europese Parlement het eerdergenoemde
(brede) onderzoek uitvoert. U vraagt nu concreet naar de wijze waarop in de
Europese Unie wordt omgegaan met de heffing van directe belastingen, zoals
de vennootschapsbelasting in het geval van havenbeheerders. Algemene
uitspraken over die fiscale behandeling in de Europese Unie met 28 lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

kunnen echter niet worden gedaan. De situatie is daarvoor te complex en te
divers. Desalniettemin bestaat het beeld dat havenbeheerders in de ons
omringende landen veelal niet of nauwelijks winstbelasting betalen. Dit kan
onder andere worden veroorzaakt door de wetsystematiek van de onderhavige lidstaat, de rechtspersoonlijkheid van de havenbeheerder, de omstandigheid dat geen winst wordt behaald en de soorten activiteiten die door de
diverse havenbeheerders worden uitgevoerd.
De staatssecretaris van Financiën is tijdens een algemeen overleg in de
Tweede Kamer op 25 juni 20132 ingegaan op de internationale concurrentiepositie van Havenbedrijf Rotterdam NV (HbR). Destijds is al aangegeven dat
er op fiscaal gebied geen gelijk speelveld lijkt te ontstaan wanneer HbR
volledig belast gaat worden als dit bij zeehavens elders in Europa niet het
geval is. Daarbij is opgemerkt dat als wij een level playing field binnen
Nederland nastreven, dat ook voor Europa zal hebben te gelden. Het kabinet
heeft dit vervolgens bij de Commissie naar voren gebracht. Om die reden
vindt op ambtelijk niveau informeel overleg plaats tussen het ministerie van
Financiën en de betrokken dienst van de Europese Commissie over de
invulling van het in (ambtelijke) voorbereiding zijnde wetsvoorstel met
betrekking tot de modernisering van de vennootschapsbelastingplicht voor
overheidsondernemingen, waarbij ook de positie van havens aan de orde
komt.
Op dit moment is de uiteindelijke vormgeving van de in voorbereiding zijnde
modernisering van de vennootschapsbelastingplicht voor overheidsondernemingen nog niet duidelijk. Het kabinet wil desalniettemin van de gelegenheid
gebruik maken om een zeer grove schets te geven van de hoofdlijnen
waaraan nu wordt gedacht. De afgelopen maanden is mede op basis van de
bevindingen uit de inventarisatie begonnen met het opstellen van een
conceptwetsvoorstel. Hierbij is zo veel als mogelijk rekening gehouden met
de signalen die tijdens de inventariserende gesprekken zijn afgegeven. Zo
hebben belanghebbenden bijna unaniem bezwaar gemaakt tegen het
verplicht op afstand plaatsen in een privaatrechtelijke rechtsvorm van te
belasten activiteiten dat noodzakelijk is bij de indirecte ondernemingsvariant.
Zij zien met name op tegen de aansturingsaspecten en corporate governance
aspecten die het gebruik van privaatrechtelijke rechtspersonen met zich
meebrengt. Daarnaast hebben zij bezwaar tegen de kosten die gepaard gaan
met het oprichten en in stand houden van privaatrechtelijke rechtspersonen.
Uit de inventarisatiegesprekken kan worden afgeleid dat belanghebbenden de
administratieve lasten die gepaard gaan met een rechtsvormneutrale
uitwerking van de modernisering van de vennootschapsbelastingplicht voor
overheidsondernemingen, niet op vinden wegen tegen de bezwaren die zij
hebben tegen het gebruik van privaatrechtelijke rechtspersonen. Om hieraan
tegemoet te komen bestaat het voornemen om voor de modernisering van de
vennootschapsbelastingplicht voor overheidsondernemingen uit te gaan van
een vormgeving waarbij concurrerende overheidsondernemingen belastingplichtig worden, ongeacht de rechtsvorm waarin ze worden gedreven, waarbij
een vrijstelling wordt geboden voor overheidstaken. Deze gewijzigde
uitwerking biedt belanghebbenden meer keuzevrijheid met betrekking tot de
wijze waarop zij hun organisatie willen vormgeven. Deze gewijzigde
uitwerking heeft geen gevolgen voor de omvang van de groep overheidsondernemingen die vennootschapsbelastingplichtig worden. Over de vrijstelling
voor overheidstaken en verschillende andere aspecten die met een rechtsvormneutrale benadering gepaard gaan, is het kabinet met de Europese
Commissie in gesprek. Daarbij wordt ook gekeken naar de mogelijkheid om
Nederlandse zeehavenbeheerders bij wijze van overgangsrecht onder de
werkingssfeer van het thans bestaande vennootschapsbelastingregime voor
overheidsondernemingen te houden, totdat sprake is van een gelijk Europees

2

Kamerstukken II 2012/13, 31 213, nr. 21, blz. 12: «Zoals gezegd staat een gelijk speelveld
voorop. Als het gaat om havens, zijn er particuliere havens en publiekrechtelijke havens.
Vervolgens moet worden gekeken met wie zij in concurrentie treden. De haven van Rotterdam
treedt niet in concurrentie met een particuliere plezierhaven bij een of andere plas; dat mag
duidelijk zijn. De haven van Rotterdam zul je moeten vergelijken met grote zeehavens elders in
Europa. We kunnen dan natuurlijk niet de haven van Rotterdam gaan belasten als zeehavens
elders in Europa niet worden belast. (...) Met andere woorden, als wij een level playing field
binnen Nederland nastreven, zal dat ook voor Europa hebben te gelden.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

speelveld voor havens op het gebied van belastingheffing naar de winst.
Daarna zou ook voor de havens het gemoderniseerde reguliere systeem gaan
gelden.
Het kabinet heeft het streven om op Prinsjesdag 2014 een wetsvoorstel bij de
Tweede Kamer in te dienen. De gesprekken met de Europese Commissie
moeten derhalve voor die tijd tot helderheid hebben geleid. Vervolgens zal
het kabinet een afweging maken over de uiteindelijke vormgeving. Het
kabinet weegt bij de vormgeving de belangen van de havens zwaar zonder
daarbij in zijn algemeenheid afbreuk te willen doen aan het streven naar een
gelijk speelveld in Nederland. Het spreekt voor zich dat het kabinet een
wetsvoorstel hoopt in te dienen dat op een zo groot mogelijk draagvlak kan
rekenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4