VOORTGANGSRAPPORTAGE
HERSTELOPERATIE
TOESLAGEN
4e kwartaal 2022

1

Inleiding
Hierbij ontvangt u de Voortgangsrapportage (VGR) over de voortgang en de stand van
zaken van de hersteloperatie toeslagen over het 4e kwartaal van 2022. De peildatum van
deze VGR is 31 december 2022.
Ouders en kinderen staan voorop bij de hersteloperatie. De hersteloperatie is een
samenwerking tussen de verschillende uitvoeringspartijen, zoals de Uitvoeringsorganisatie
Herstel Toeslagen (UHT), de gemeenten, verenigd in de Vereniging Nederlandse Gemeenten
(VNG), de Sociale Banken Nederland (SBN), publieke schuldeisers, adviescommissies en
diverse andere betrokken partijen. Zij handelen vanuit het bewustzijn van het onrecht dat
ouders en kinderen is aangedaan en leveren graag een bijdrage om voor hen een nieuwe
start mogelijk te maken.
Het 1e hoofdstuk schetst de voortgang in het werk van UHT en de commissies voor degenen
die zich voor financieel herstel aanmelden. Dat heeft onder meer betrekking op de eerste
toets, de integrale beoordeling, de compensatie van werkelijke schade, de
bezwaarprocedures en de verstrekking van dossiers. Het integraal en emotioneel herstel van
gedupeerden komt aan de orde in het 2e hoofdstuk. In het 3e hoofdstuk wordt onder meer
ingegaan op de kindregeling. De schuldenaanpak komt in het 4e hoofdstuk aan de orde.
Hoofdstuk 5 tenslotte gaat over de inrichting van de herstelorganisatie, over samenwerking
met de verschillende partners en uitvoeringspartijen en over de financiën. In dit hoofdstuk
wordt ook ingegaan op de inbreng van het Ouderpanel en de manier waarop daar opvolging
aan wordt gegeven.

De staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en Douane
Aukje de Vries
Den Haag, 3 februari 2023

2

Inhoud

1.
1.1.
1.2.
1.3.
1.4.
1.5.
1.6.
1.7.

Financieel herstel
Aanmelding en eerste toets
Integrale beoordelingen
Na IB: Commissie Werkelijke Schade en alternatieve routes
Bezwaarproces
Ingebrekestellingen, beroepen niet-tijdig beslissen en inhoudelijke procedures
Dossiers
Misbruik en oneigenlijk gebruik

2.
2.1.
2.2.
2.3.
2.4.
2.5.
2.6.

Integraal herstel
Emotioneel herstel
Intensieve hulp
Ondersteuning op de vijf leefgebieden
Ouders in het buitenland
Juridische bijstand
Juridische onderbouwing hersteloperatie toeslagen

3.
3.1.
3.2.

Aanvullende regelingen
Kindregeling
Huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget

4.
4.1.
4.2.
4.3.
4.4.
4.5.

Schuldenaanpak
Publieke schulden
Private schulden
Schuldregelingstrajecten
Zakelijke schulden
Noodprocedure

5.
5.1.
5.2.
5.3.
5.4.
5.5.
5.6.

Organisatie en Financiën
Inrichting uitvoeringsorganisatie
Fouten en herstelacties
Ouderpanel
Bestuurlijke Adviesraad Kinderopvangtoeslag
Nationale ombudsman
Financiën

Bijlagen
1. CWS: Beoordelingskader materiele schade
2. Algemene informatiebrochure voor ouders
3. Nadere analyse informele schulden SBN
4. Ongevraagd advies Ouderpanel informele schulden
5. Terugblik op het 4e kwartaal 2022 door het Ouderpanel
6. Lijst in deze VGR afgeronde toezeggingen hersteloperatie
7. Lijst lopende toezeggingen hersteloperatie
8. Lijst in deze VGR afgeronde moties hersteloperatie
9. Lijst lopende moties hersteloperatie

3

1.

Financieel herstel

Het bieden van financieel herstel aan ouders die te maken hebben gehad met de problemen die
zijn ontstaan door de kinderopvangtoeslag vormt de basis van de hersteloperatie.
Naast de beoordeling van de aanmeldingen wordt ingezet op het verbeteren en versnellen van het
financieel herstel.
1.1.

Aanmelding en eerste toets

Ouders die mogelijk gedupeerd zijn door de problemen met de kinderopvangtoeslag kunnen zich
tot en met 31 december 2023 aanmelden bij de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT).
Met een eerste toets binnen zes maanden biedt UHT direct eerste steun aan gedupeerde ouders.
Zij ontvangen een forfaitair bedrag van €30.000. Daarnaast is er voor ouders gemeentelijke
ondersteuning op de vijf leefgebieden, te weten financiën, wonen, zorg, gezin en werk. Ook is de
schuldenregeling van kracht.
Van de 59.400 aanmeldingen is voor 96% de eerste toets gedaan. Het beeld blijft dat bij het
merendeel van de recent gedane eerste toetsen de uitkomst is dat de aanvrager geen gedupeerde
is (68% in 4e kwartaal 2022). De eerste toets vindt bij aanmeldingen die onlangs zijn gedaan
veelal binnen 1-3 maanden plaats.
Per eind 2022 is voor 28.000 ouders (circa 47% van de aanmeldingen) in de eerste toets of bij de
integrale beoordeling vastgesteld dat zij gedupeerde zijn van de problemen bij de
kinderopvangtoeslag.
UHT heeft afgelopen maanden actief contact gezocht met ouders die mogelijk gedupeerd zijn,
maar zich niet hebben aangemeld. Na een pilot1 zijn in 2022 circa 3.600 ouders persoonlijk
benaderd door telefonisch contact te zoeken en/of een contactkaart te sturen. Op basis hiervan
hebben 770 ouders zich alsnog aangemeld en is voor hen veelal ook al de eerste toets gedaan
waaruit bleek dat 570 ouders gedupeerd zijn (stand 31 december 2022).

Figuur 1.1 Verloop aantal aanmeldingen, eerste toets doorlopen en integrale beoordelingen afgerond.

1

Zie voortgangsrapportage over het eerste kwartaal 2022 (10e VGR).

4

Informatie voor ouders
Ouders hebben aangegeven bij UHT om naast informatie via de website, het Serviceteam of social
media ook informatie over het herstelproces per post te willen ontvangen. In samenspraak met
ouders zijn drie verschillende brochures gemaakt, te weten:
1. algemene brochure over het gehele herstelproces;
2. brochure over de integrale beoordeling;
3. brochure over publieke en private schulden.
De brochures worden verstuurd op het relevante moment in het proces. Bij aanmelding wordt de
algemene brochure verstuurd, bij de start van de Integrale Beoordeling wordt die betreffende
brochure verstuurd. Op dit moment wordt onderzocht hoe dit geautomatiseerd kan worden.
In de tweede en derde week van januari 2023 is de algemene brochure verstuurd aan alle
aangemelde ouders. Deze algemene brochure en de andere twee brochures komen ook digitaal
beschikbaar op de website (https://services.belastingdienst.nl/toeslagen-herstel/over-uht/folders).
Daarnaast zijn de brochures ook vertaald in het Engels.
De algemene informatiebrochure is bijgevoegd in de bijlage bij deze voortgangsrapportage,
conform de toezegging in de Beantwoording van de feitelijke vragen over VGR 11/12, dat de
algemene informatiebrochure meegestuurd zal worden met de volgende Voortgangsrapportage.
In de 11e voortgangsrapportage is het onderzoek naar de mogelijkheid tot het realiseren van een
online ouderportaal opgenomen. Het realiseren van een ouderportaal vereist een robuuste, veilige
technische oplossing en informatie voor ouders die juist en tijdig is. Op grond van een meer
uitgewerkt ontwerp, is de conclusie dat het realiseren van een veilige, betrouwbare digitale
oplossing die meerwaarde heeft voor de informatievoorziening aan ouders op korte termijn niet
haalbaar is. Daarom is besloten om de verdere ontwikkeling van een ouderportaal stop te zetten.
Er is extra ingezet op de verbetering van communicatie via de website, schriftelijke informatie
(informatiepakketten) en mondelinge en persoonlijk communicatie.
Ondernemers
Zoals toegezegd in het commissiedebat van 8 december 2022 gaat deze voortgangsrapportage in
op aspecten van gedupeerden die ook ondernemer zijn. Deze ouders worden bij de eerste toets en
integrale beoordeling op eenzelfde wijze behandeld als andere ouders. Zij krijgen ook het bedrag
van €30.000 en vervolgens de integrale beoordeling. Aanvullende schade die samenhangt met het
ondernemerschap kan worden aangevoerd bij de Commissie Werkelijke Schade. Verder is er voor
gedupeerde ouders die ondernemer zijn een speciaal team dat zich bezig houdt met zakelijke
schulden (zie paragraaf 4.4.).
Naar aanleiding van de motie Inge van Dijk2 is er gestart met onderzoek naar de gegevens waar
de Belastingdienst de beschikking over heeft en die in het kader van de hersteloperatie relevant
kunnen zijn, zoals in het kader van de vergoeding van aanvullende werkelijke schade. De ervaring
daarmee is beperkt. Het eerste beeld dat op grond daarvan rijst is dat er veeleer andersoortige
informatie wordt gevraagd (afkomstig van accountants). Er wordt voor dit onderzoek ook
gesproken met de commissie van het ouderpanel die zich richt op ondernemers om meer
achtergrondinformatie te krijgen welke informatie het zou kunnen betreffen.
1.2.

Integrale beoordelingen

Na de eerste toets vindt een integrale beoordeling plaats, tenzij een ouder aangeeft hiervan af te
willen zien. In de integrale beoordeling wordt uitgebreider gekeken wat er is misgegaan en in
welke jaren een ouder te maken heeft gehad met de problemen met de kinderopvangtoeslag.

2

Kamerstukken II 2022/23, 31066, nr. 1152

5

Op dit moment beoordeelt UHT urgente zaken (deze hebben altijd prioriteit), beroepen niet tijdig
beslissen (BNTB) evenals zaken in de volgorde van aanmelding. UHT blijft aanmeldingen waar
mogelijk op volgorde van aanmelding behandelen.
Doelstelling voor 2022 was om minimaal 11.500 beoordelingen te doen waarvan 8.000-10.000
integrale beoordelingen en 3.500-5.500 versneld afgehandelde aanvragen en ouders die zich
vrijwillig voor de integrale beoordeling af hebben gemeld. Deze doelstelling is gerealiseerd: in
2022 is voor bijna 12.000 aanvragers de integrale beoordeling gedaan of de afmelding hiervoor
afgehandeld (zie tabel 1.2 en 1.3). Daarmee hebben tot en met eind 2022 in totaal 20.400 ouders
(34% van de ouders die zich aangemeld hebben voor financieel herstel) een vooraankondiging of
definitieve beschikking gehad met de uitkomst van de integrale beoordeling of is er sprake van een
afmelding van de ouder voor deze beoordeling.

Tabel 1.2 Aanmeldingen, beoordelingen en uitbetalingen (cijfers 30 december 2022)
Categorie
Aantal aanmeldingen
Aantal aanvragers waar eerste toets is
gedaan3
Aantal afgeronde beoordelingen
Waarvan:
1. Integrale beoordeling

31 mrt

30 jun

30 sep

30 dec

2022

2022

2022

2022

50.889

53.781

55.725

57.383

59.417

42.716

48.133

52.040

55.409

56.764

8.471

11.029

14.287

17.386

20.435

5.137

6.973

8.458

10.684

13.448

3.334

4.056

5.585

6.353

6.633

-

-

244

349

354

23.949

24.6174

25.900

27.260

28.057

21.828

23.238

25.269

26.744

27.868

Eind 2021

Waarvan:
2. Ouder/aanvrager ziet af van integrale
beoordeling
Waarvan:
3. Versneld afgehandeld
Aantal ouders dat gedupeerde KOT is
Aantal uitbetalingen van minimaal
€30.000

Vanaf deze VGR wordt op verbeterde wijze de voortgang bij de eerste toets geteld. Dit gebeurt op basis van de uitgegane brieven en
betalingen in plaats van het aantal uitgevoerde toetsen door UHT. Het effect op het aantal gedane toetsen is klein (ca. 1%).
4
Betreft gecorrigeerd cijfer, zoals gemeld bij de beantwoording feitelijke vragen 10e VGR
3

6

Tabel 1.3 Uitsplitsing beoordeelde ouders (cijfers 30 dec 2022)

Totaal aantal afgeronde beoordelingen
Waarvan:
1. Integrale beoordeling

Stand eind

30 dec

20215

2022

Realisatie
2022

8.471

20.435

11.964

5.137

13.448

3.334

6.633

-

354

3.334

6.633

3.290

1.073

2.461

1.388

2.122

3.853

1.731

139

319

180

8.311

Waarvan:
2. Ouders/aanvragers die zelf afzien van integrale
beoordeling
Waarvan:
3. Versneld afgehandeld
Uitsplitsing van 2. Ouders/aanvragers die zelf afzien van
integrale beoordeling
2A. Ouder ziet na toewijzing €30.000 af van integrale
beoordeling
2B. Ouder/aanvrager ziet na afwijzing bij eerste toets af
van integrale beoordeling
2C. Overige aanvragers die afzien van beoordeling

3.290

354

Relatie eerste toets – integrale beoordeling
Het is inherent aan het onderscheid tussen de eerste toets en de integrale beoordeling dat er af en
toe verschillen in uitkomst kunnen zijn. De eerste toets is een bedoeld om ouders snel
duidelijkheid te geven en is daarmee beperkter dan de integrale beoordeling. Sommige zaken zijn
te complex voor om mee te nemen in de eerste toets. Bijvoorbeeld of er mogelijk sprake is van
ernstige onregelmatigheden die aan compensatie in de weg staan (artikel 2.2, tweede lid Wet
hersteloperatie toeslagen). Een ander voorbeeld kan zijn de situatie waarin toeslagen zijn
stopgezet als gevolg van het niet reageren van ouders op brieven (bijvoorbeeld
informatieverzoeken). Dan is veelal uitgebreider onderzoek in het kader van de integrale
beoordeling aangewezen op basis van zowel het dossier als het ouderverhaal.
Waar mogelijk is het belangrijk om verschillen in uitkomsten te voorkomen. Ouders die pas bij de
integrale beoordeling als gedupeerde worden aangemerkt (“eerst nee, dan ja”), moeten daar
immers langer op wachten en hebben ook pas later toegang tot herstelregelingen. Ook de
omgekeerde situatie is onwenselijk: ouders die eerst als gedupeerde worden aangemerkt, maar
dat bij preciezere beschouwing niet blijken te zijn (“eerst ja, dan nee”). Compensatie dient
beschikbaar te zijn voor ouders die daar recht op hebben, als dat recht er niet is dient
compensatie ook achterwege te blijven. Dat is ook in het kader van een rechtmatige besteding van
overheidsgelden van belang.
Er zijn en worden verschillende maatregelen genomen om onnodige verschillen tussen de
uitkomsten van eerste toets en integrale beoordeling te voorkomen.
Eerst ja, dan nee
Bij in totaal 128 ouders die op basis van de eerste toets een toekenning hebben ontvangen is bij
de integrale beoordeling vastgesteld dat zij niet gedupeerd zijn. Zoals in de vorige VGR is gemeld
wordt de forfaitaire vergoeding in deze gevallen niet teruggevorderd, tenzij er evident sprake is
van misbruik. Voor deze groep is het uitgangspunt om de aanvullende regelingen stop te zetten.
Ook zal de brede ondersteuning die de gemeente biedt in het kader van de hersteloperatie
overgaan in de reguliere ondersteuning.

5

Kamerstukken II, 2021-2022/22, 31066, nr. 959.

7

Eerst nee, dan ja
Er is helaas nog altijd een groep ouders die wordt afgewezen voor de eerste toets en die na de
integrale beoordeling alsnog gedupeerd blijkt te zijn. Zoals hierboven beschreven is dit te
verklaren voor de systematiek van een ‘snelle’ eerste toets en een uitgebreide integrale
beoordeling. Gedurende 2022 waren er in totaal 1469 dossiers welke van een ‘nee’ naar een ‘ja’
zijn gegaan. In totaal zijn er 3473 dossiers die op grond van de eerste toets een ‘nee’ hebben
gekregen. Het percentage van dossiers wat van een ‘nee naar ja’ gaat is gedurende 2022 groter
geworden. Bij de integrale beoordeling is op een grondigere manier naar en dieper in het dossier
van de ouder gekeken, bijv. met betrekking tot non-response, kinderopvangtoeslag (KOT) naar
kinderopvanginstelling (KOI) en/of aannemelijkheid van het verhaal van de ouder. Er wordt
onderzocht wat de precieze oorzaken zijn in de dossiers waarin het van een ‘nee’ naar een ‘ja’ gaat
en er wordt gekeken of er nog mogelijkheden zijn om de eerste toets beter op de integrale
beoordeling aan te laten sluiten.
Werkinstructies
Vanuit verschillende hoeken (zowel intern als extern) zijn er signalen ontvangen die zien op de
(te) ruimhartige (toepassing van) de financiële herstelmaatregelen, bijv. een aanvrager KOT heeft
geen of een beperkt financieel nadeel ondervonden en/of Toeslagen heeft destijds een beperkte
fout gemaakt. Ook komt het voor dat er zeer beperkte informatie beschikbaar in de systemen als
bij de aanvrager KOT. Gegeven dat Toeslagen in het verleden grote fouten heeft gemaakt en er
bijvoorbeeld in sommige situaties onterecht non-response is gesteld wordt er in deze situaties, als
gevolg van de zeer beperkte informatie, uitgegaan van het verhaal van de ouder.
Er is besloten in een aantal situaties de werkwijze naar aanleiding van de signalen aan te passen.
Echter, ook op grond van huidige werkinstructies bestaat er recht op compensatie ondanks dat
fouten eerder zijn hersteld, recht op compensatie bij slechts beperkte indicatoren van
vooringenomen handelen, en recht op compensatie als brieven niet goed gearchiveerd zijn. Er zal
in het eerste kwartaal van dit jaar worden gekeken naar de gewenstheid en/of (on)mogelijkheid
om werkinstructies specifieker dan wel preciezer te maken. Daarbij wordt gekeken waarin de
huidige toepassingen van de herstelregelingen mogelijk ruimhartiger zijn dan de wet voorschrijft
en waar ruimte is om deze gaande het proces en binnen de wettelijke kaders aan te passen.
Het is cruciaal om op te merken dat bij het evalueren van het uitvoeringsbeleid het mogelijk is om
zorgvuldiger te kijken naar de situaties van een ouder maar dat het niet mogelijk is om de criteria
waarop wordt beoordeeld aan te passen voor ouders die zich reeds hebben gemeld bij UHT. Het
schaadt immers de gelijke behandeling van ouders om na de aanmelding de wetgeving die de
basis vormt voor de beoordeling van die ouders aan te passen. Dit betekent dat de mogelijkheden
om de werkinstructies aan te passen zonder aantasting van het rechtszekerheidsbeginsel
waarschijnlijk beperkt zullen zijn.
Geen integrale beoordeling na eerste toets?
Aan de Kamer is toegezegd om in deze voortgangsrapportage nadere informatie te geven over het
proces van de eerste toets en de integrale beoordeling. Dit naar aanleiding van een vraag in het
commissiedebat van 27 september 2022 over of het juridisch mogelijk is om geen integrale
beoordeling te doen bij ouders die in de eerste toets niet gedupeerd blijken. De Wet
hersteloperatie toeslagen biedt UHT geen mogelijkheid om na een eerste toets eenzijdig af te zien
van verdere beoordeling van de compensatie-aanvraag. Ouders hebben zich onder de huidige
regels aangemeld en die kunnen niet zomaar worden aangepast. Daar waar er evident geen
sprake is van gedupeerdheid zijn er wel andere manieren om te komen tot een snelle en
doelmatige afhandeling. Zo zien sommige ouders na de eerste toets zelf af van de integrale
beoordeling (3800 op peildatum 31 december 2022, zie tabel 1.3). Ouders zijn daar
vanzelfsprekend nooit toe verplicht. Daarnaast wordt bij het versnellen en verbeteren van de

8

integrale beoordeling naar specifieke groepen, zoals niet-gedupeerde ouders, gekeken (zie later in
deze paragraaf).
Verbeteren en versnellen integrale beoordeling
Er zijn in 2022 stappen gezet, zowel bij de eerste toetsing van aanmeldingen als het vergroten van
het aantal integrale beoordelingen. Dat laat onverlet dat er nog veel ouders zijn bij wie de
integrale beoordeling nog moet plaatsvinden en het lang duurt voordat zij aan de beurt zijn. Alle
ouders die zich hebben aangemeld hebben recht op een integrale beoordeling, ook als zij niet
gedupeerd zijn. Ook de Eerste en Tweede Kamer hebben opgeroepen om versnelling en
verbetering te onderzoeken en hier uitsluitsel over te bieden.6 Er is daarom gekeken waar het
beter, sneller of anders kan.
Rekening houdend met een aantal randvoorwaarden, kan met de inzet van diverse maatregelen
90% van de integrale beoordelingen in het eerste kwartaal van 2025 zijn afgerond. De laatste
10% volgt in het half jaar daarna. Zonder inzet op versnelling zou dit medio 2027 worden. De
planning gepubliceerd in de VGR over het 2e kwartaal van 2022 sprak over 2026, maar sindsdien
hebben zich weer nieuwe potentieel gedupeerde ouders aangemeld.
Uitgaande van een verwacht totaal aantal aanmeldingen van 63.000 eind 2023 betekent deze
ambitie dat er aan het eind van het eerste kwartaal 2025 minimaal 56.700 integrale beoordelingen
moeten zijn gedaan (inclusief vrijwillige afmeldingen ouders). Van deze ambitie zijn er tot en met
eind 2022 20.400 gerealiseerd (zie tabel 1.1 en 1.2). De versnelling en verbetering bij de integrale
beoordeling vragen aanpassing van de lopende uitvoering en verschillende
implementatieactiviteiten. Voor 2023 en 2024 wordt een planning gemaakt waarbij rekening wordt
gehouden met de impact die implementatie van de verbeter- en versnellingsmaatregelen heeft op
de organisatie. In de planning zal de versnelling gaandeweg 2023 zichtbaar worden.
Het tijdpad van de versnelling is gebaseerd op een aantal belangrijke randvoorwaarden en
aannames, namelijk: de opdracht voor UHT blijft gelijk. Behalve het voorziene aanvullende
wetsvoorstel met de ex-partnerregeling komen er geen grote onvoorziene beleidswijzigingen die
impact hebben op de uitvoering; er komt geen onvoorziene grote stijging in het aantal
aanmeldingen (geprognosticeerd op circa 63.000 op 31 december 2023) en/of bezwaren en
dossiers bij UHT; het percentage gedupeerden binnen het totaal aantal aangemelde ouders blijft
constant en de complexiteit van de afhandeling van individuele gevallen neemt niet toe. Bij de
bezwaarbehandeling worden de beoogde verkorte behandeltermijnen behaald. Ook belangrijk is
dat de opschaling van de uitvoeringsorganisatie verloopt zoals gepland met een minimale
uitstroom van personeel. Om dat te realiseren werft UHT met het aanbieden van vaste contracten
en inhuurcontracten op de arbeidsmarkt en besteedt aandacht aan goed werkgeverschap voor
zittende medewerkers om de uitstroom waar kan voorkomen. Ten aanzien van de versnelling op
het beschikbaar stellen van dossiers geldt een succesvol inkooptraject met juiste technische en
privacy waarborgen voor nieuwe laksoftware als randvoorwaarde. In het vervolg worden deze
randvoorwaarden gemonitord in de Voortgangrapportage en vindt bijsturing plaats waar nodig.
Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verbeter- en versnellingsmaatregelen bij de
integrale beoordeling.
Specifieke groepen ouders versneld afhandelen met grotere rol persoonlijk zaakbehandelaar
In de vorige voortgangsrapportage is aangegeven dat UHT een praktijkproef uitvoert met het
versneld beoordelen van vermoedelijk niet-gedupeerden waarbij de persoonlijk zaakbehandelaar
een verbrede rol heeft. Er zijn in de proef meer dan 200 integrale beoordelingen gedaan op basis
van werkwijze waarin informatie gerichter wordt vergaard7 en multidisciplinaire samenwerking
Behandeling Wet hersteloperatie toeslagen, 1 november 2022; Kamerstukken II, 2022-23, 31066, nr. 1139.
Er wordt bijvoorbeeld gewerkt met een vereenvoudigd overzicht van relevante informatie voor de beoordeling in plaats van een tijdlijn
met alle beschikkingen, brieven, notities en handelingen per jaar.
6
7

9

plaatsvindt. Uit evaluatie van de proef kwam naar voren dat deze werkwijze tot versnelling leidt en
de juistheid van de beoordelingen op vergelijkbaar niveau bleef. Voor de beleving van ouders is
gekeken naar het verloop van de oudergesprekken, klachten en bezwaren. Behandelaren geven
aan dat ouders de tijd, aandacht en persoonlijke benadering in de gesprekken waarderen.
De ambitie is om in 2023 en 2024 een groot deel van ouders van de groep vermoedelijk niet
gedupeerden door middel van de versnelde afhandeling duidelijkheid te geven. De behandeling
hiervan gebeurt door medewerkers die tot nu toe eerste toetsen uitvoerden. De persoonlijk
zaakbehandelaar doet daarbij ook de beoordeling. Hierbij blijft gewerkt worden met collegiale
toetsing. Daarnaast kan de integrale beoordeling ook afgerond worden als tijdens de beoordeling
geconstateerd wordt dat de ouder wel gedupeerde is. Voor ouders snijdt het mes aan twee kanten:
door deze vermoedelijk niet-gedupeerde ouders integraal te beoordelen met deze extra capaciteit,
ontstaat er meer ruimte voor het behandelen van de dossiers van gedupeerde ouders. UHT gaat
daarnaast verder met het sneller afronden van aanvragen van ouders die vrijwillig afzien van een
integrale beoordeling. Hierdoor worden ouders die wel gedupeerd zijn sneller beoordeeld omdat de
wachtrij kleiner wordt.
Efficiënter en effectiever verzamelen en afstemmen informatie integrale beoordeling
Bij de integrale beoordeling wordt informatie verzameld om vast te kunnen stellen wat er in het
verleden is misgegaan bij de kinderopvangtoeslag. UHT gaat het verzamelen en afstemmen van
deze informatie en de uitkomst van de beoordeling efficiënter en effectiever te organiseren. Dit
gebeurt ten eerste door binnen UHT te kijken hoe informatie gerichter verzameld kan worden. Bij
het integraal beoordelen van de overige ouders is de inzet eveneens (nauwere) samenwerking
tussen de persoonlijk zaakbehandelaar en beoordelaar te realiseren.
Ten tweede wordt ingezet op betere informatiedeling naar en afstemming met ouders tijdens het
beoordelingsproces. Door informatie eerder tijdens de integrale beoordeling met ouders te delen
en af te stemmen worden ouders beter in staat gesteld te reageren of aan te vullen. De
verwachting is dat, door ouders eerder in het proces beter te betrekken en gelegenheid te geven
hun bevindingen te delen, er aan het einde minder behoefte bestaat aan een zienswijzetermijn van
zes weken.
Verbeteren beschikkingen en uitslaggesprek
UHT gaat in 2023 uitvoering geven aan het beter toelichten van de uitkomst van de beoordeling en
de compensatieberekening in het uitslaggesprek. Dit past bij het ouders beter meenemen tijdens
de integrale beoordeling en in staat te stellen hun zienswijze te geven. Het kan daarnaast leiden
tot vermindering van de noodzaak die ouders voelen om in bezwaar te gaan.
Zoals in de brief van 2 december 20228 is aangegeven heeft UHT daarnaast in 2022 stappen gezet
om de meerdere brieven die ouders ontvingen terug te brengen tot één vooraankondiging en één
beschikking en deze allebei te verduidelijken. Door helder en specifiek te motiveren hoe tot het
voorgenomen besluit is gekomen kan een ouder gerichter reageren Dit leidt tot versnelling van de
integrale beoordeling doordat minder brieven verstuurd hoeven te worden, met transparantie en
duidelijkheid voor ouders als gevolg en mogelijk tot minder bezwaren.
Onorthodoxe maatregelen
Conform de motie Paul c.s.9 is een aantal onorthodoxe maatregelen overwogen, maar deze doen
afbreuk aan waarden als zorgvuldigheid, voorspelbaarheid en rechtsbescherming. Verwacht wordt
dat met de geïdentificeerde maatregelen al een significante versnelling kan worden
bewerkstelligd. De volgende maatregelen zijn eveneens overwogen:
De integrale beoordeling wordt beperkt tot een globale check.
8
9

Kamerstukken II, 2021/22, 31066, nr. 1139
Kamerstukken II, 2021/22, 31066, nr. 1071.

10

-

Er vindt geen integrale beoordeling plaats, wanneer bij de eerste toets gedupeerdheid is
vastgesteld en de compensatie waarschijnlijk niet boven de 30.000 euro uitkomt.
De mogelijkheid om in bezwaar te gaan tegen de uitkomst van de eerste toets wordt
uitgesloten.
De mogelijkheid van nieuwe instroom wordt beperkt door:
o de regelingen eerder te sluiten, of
o ouders die zich nog niet hebben gemeld niet meer actief te benaderen en aan te sporen
zich alsnog te melden.
Mocht gaandeweg blijken dat extra maatregelen noodzakelijk zijn, dan kunnen onorthodoxe
maatregelen opnieuw overwogen worden.
Hulp bij acute problemen
Ouders die nog in afwachting zijn van de uitbetaling van het forfaitaire bedrag van €30.000 of op
de integrale beoordeling en acute problemen hebben kunnen onder andere via het serviceteam
van UHT worden doorgeleid naar het acute noodteam en het brede hulpteam. Deze teams helpen
ouders die zich melden en in acute nood verkeren. Deze teams helpen deze ouders bijvoorbeeld
door het uitbetalen van een eenmalige noodvoorziening (€ 500) of het verlenen van urgentie voor
de eerste toets of de integrale beoordeling.
Naar aanleiding van de motie Van Dijk (CDA)10 en de motie Verkerk (ChristenUnie) c.s.11 wordt
gemonitord of het noodbedrag van € 500 nog voldoende is om een acuut financieel probleem op te
kunnen vangen. Het actuele beeld is dat het bedrag nog steeds voldoende is om een acute
financiële behoefte op te lossen. Bijvoorbeeld voor boodschappen of een winterjas voor een kind,
maar ook is het bedrag voldoende voor een nieuwe wasmachine of koelkast. De € 500 is geen
harde grens. Als de situatie daarom vraagt, kan van het bedrag worden afgeweken.
Het team acute nood merkt dat er bij de mensen die zich bij hen melden vaker sprake is van een
structureel financieel probleem in plaats van een acute financiële behoefte. Het brede hulpteam
zoekt samen met hen naar structurele oplossingen en begeleidt ouders, als zij daar toestemming
voor geven, richting gemeenten, die ouders verder kunnen ondersteunen. Het brede hulpteam ziet
een stijging in het aantal hulpvragen van kinderen nu de kindregeling in uitvoering is. Voor
kinderen in acute financiële situaties kan UHT de betaling van de kindregeling naar voren halen.
Kinderen met overige problemen kunnen bij gemeenten terecht voor brede ondersteuning onder
de kindregeling.
Tabel 1.4 verzoeken en betalingen acute noodteam
Categorie

Aantal verzoeken om acute
hulp ingediend*
Aantal verzoeken om acute
hulp afgerond

2 dec

31 mrt

30 jun

30 sep

30 dec

2021

2022

2022

2022

2022

4.992

6.358

7.018

7.354

7.717

4.708

5.550

6.683

7.329

7.641

2.698

3.089

3.250

3.321

3.422

Noodvoorziening
Aantal betalingen

Verzoeken om acute hulp die hebben geleid tot versnelde eerste toets.
Aantal betalingen

10
11

958

1.106

1.227

1.279

1.346

Kamerstukken II, 2021/22, 31066, nr. 1043.
Kamerstukken I, 2022/23, 36151, J

11

Stand van zaken aanvragen waar sprake is van vergrijpboete of strafrechtelijke sanctie
Ouders die zich bij UHT melden en waarvan bekend is dat zij bij de kinderopvangtoeslag een
vergrijpboete of strafrechtelijke veroordeling hebben gehad, komen niet in aanmerking voor een
eerste toets, maar worden direct integraal beoordeeld. Bij deze beoordeling wordt ieder
toeslagjaar apart beoordeeld. Misbruik in enig jaar sluit een ouder niet uit van compensatie voor
een ander jaar waarin de ouder gedupeerd is. Misbruik door tussenpersonen wordt gemeld bij de
Autoriteit Consument & Markt (ACM).
Bij UHT zijn 462 ouders met een vergrijpboete bekend. Daarvan zijn 455 dossiers afgerond en/of
in de afrondende fase van de integrale beoordeling. Daarnaast zijn op dit moment 440 ouders
binnen UHT bekend met een strafrechtdossier. Van deze in totaal 902 dossiers (vergrijpboete en
strafrechtelijke sancties) zijn 738 dossiers afgehandeld en/of nog in behandeling bij een
persoonlijk zaakbehandelaar. 164 dossiers zijn nog niet gekoppeld zijn aan een persoonlijk
zaakbehandelaar (zie de tabel hieronder).
Tabel 1.5 vergrijpboete en strafrechtelijke sanctie (peildatum 31-12-2022)
Vergrijpboete

Strafrechtelijke sanctie

Totaal

Werkvoorraad

462

440

902

Afgehandeld /

455

283

738

7

157

164

in behandeling
Nog te behandelen

Commissie van Wijzen
De Commissie van Wijzen (CvW) brengt onafhankelijk advies uit over alle voorgenomen
afwijzingen voor compensatie voor één of meerdere jaren waarvoor om compensatie is verzocht.
Deze adviezen zijn bepalend in de beoordeling door UHT. De doorlooptijden zijn kort; de CvW
adviseert doorgaans binnen enkele dagen. In tabel 1.6 wordt inzicht gegeven in het aantal
aangemelde en afgeronde dossiers.
Tabel 1.6 Commissie van wijzen (cijfers 30 december 2022)

Aantal individuele
dossiers aangemeld
Aantal individuele
dossiers afgerond
Afwijking CvW - UHT

2 dec

31 mrt

1 juli

30 sep

30 dec

2021

2022

2022

2022

2022

2.753

4.647

6.546

8.300

10.204

2.684

4.602

6.458

8.300

10.162

4,2%

4,7%

4,0%

5,0%

De aangepaste Instellingsregeling van de CvW die op 19 juli 2022 gepubliceerd is, biedt de
mogelijkheid om in evidente gevallen van voorlegging aan de CvW af te zien. Hierover is uw
Kamer in de vorige VGR geïnformeerd. Met de implementatie van deze werkwijze, die is ingevoerd
met als oogmerk de doorlooptijden voor de ouder kort te houden, is inmiddels gestart. In de loop
van 2023 zal deze werkwijze in het volledige beoordelingsproces worden toegepast. De werkwijze
vormt een waarborg om ook voor de toekomst de doorlooptijden kort te houden.
Het percentage zaken waarin de CvW een afwijkend advies heeft gegeven is nog steeds laag, maar
is wel in beperkte mate toegenomen ten opzichte voorgaande maanden, onder meer door
personeelsverloop bij UHT, waarbij de meer ervaren krachten zijn vertrokken. Het percentage
12

afwijkende adviezen bedraagt na verwerking van de cijfers van het laatste kwartaal van 2022 vijf
procent. Door UHT zijn maatregelen genomen om dit percentage weer te doen dalen.
1.3

Routes na de integrale beoordeling: CWS en alternatieve routes

Gedupeerde ouders die na afronding van de integrale beoordeling van mening zijn dat daarmee
niet al hun schade is vergoed, kunnen een verzoek voor aanvullende compensatie indienen. De
Commissie Werkelijke Schade adviseert hierover en vervolgens neemt UHT een besluit op de
aanvraag. Met betrekking tot het proces en de bejegening van de ouders is een aantal
verbetermaatregelen ingezet. Daarnaast wordt gekeken naar alternatieve routes. Zo wordt
momenteel met een aantal ouders toegewerkt naar een vaststellingsovereenkomst.
Stand van zaken Commissie Werkelijke Schade
Er zijn 951 verzoeken voor het vergoeden van aanvullende werkelijke schade ingediend. Hiervan
zijn 694 dossiers nog in behandeling waarvan 676 bij de CWS en 18 bij UHT. Het totaal aantal
verzoeken waarop beschikt is bedraagt 257 op de peildatum 30 december 2022. De gemiddelde
doorlooptijd van de procedure bij CWS bedraagt ruim negen maanden, vergelijkbaar met de
doorlooptijd van de vorige voortgangsrapportage. Ongeveer 8% van de ouders voor wie de
integrale beoordeling is afgerond, dient daarna een verzoek om aanvullende werkelijke schade in.
Tabel 1.7 Commissie Werkelijke Schade (cijfers 30 december 2022)
8 apr

22 juni

30 sep

2 dec

1 apr

1 juli

30 sep

30 dec

2021

2021

2021

2021

2022

2022

2022

2022

Aantal aangemeld

131

217

331

423

489

617

760

951

Aantal afgerond

12

29

47

69

155

197

213

257

Hoogte aanvullende schadevergoedingen

Aantal beschikkingen

Geen aanvullende schadevergoeding*

61

< € 10.000

50

€ 10.000 - € 20.000

58

€ 20.000 - € 50.000

62

€ 50.000 - € 100.000

20

> € 100.000

6

Eindtotaal

257

Jaren

Totale vergoeding

Aantal beschikkingen

2021

€ 1.742.151

53

2022

€ 3.526.729

143

Totaal

€ 5.268.880

196

Het aantal adviezen is in de afgelopen periode (opnieuw) sterk achtergebleven bij de
besliscapaciteit van UHT. De achterstand en de doorlooptijden zijn verder opgelopen. Een relatief
hoog aantal ouders gaat in bezwaar (51%), vergeleken met 19% van de ouders die in bezwaar
gaat na de integrale beoordeling. In eerdere voortgangsrapportages is al geconstateerd dat de
afhandeling van verzoeken om aanvullende compensatie sneller moet worden afgehandeld. De
gemiddelde doorlooptijd van de beoordeling is daar met ruim 9 maanden te lang.
In de voortgangsrapportage over het tweede kwartaal, gepubliceerd in juli 2022, is een aantal
belangrijke knelpunten met betrekking tot de CWS geconstateerd, en is advies gevraagd aan
ABDTOPconsult hierover. In de Kamerbrief12 van 16 september 2022 is de Kamer geïnformeerd

12

Kamerstukken II, 2022/23, 31066, nr. 1111.

13

over een aantal acties om de procedures en bejegening van de ouders bij het CWS te verbeteren.
Hieronder wordt ingegaan op verschillende maatregelen.
Nieuwe instellingsregeling CWS
In de vorige voortgangsrapportage is ingegaan op de beoogde aanpassing van de
instellingsregeling naar aanleiding van het advies van ABDTOPconsult. Daarbij is – onder meer ook aangegeven dat in overleg met de voorzitter worden bekekenen welke aanpassingen in de
governance noodzakelijk zijn. Streven is om de aanpassing van de instellingsregeling zo snel
mogelijk af te ronden. Uitgangspunt is om in de instellingsregeling ook om duidelijker tot
uitdrukking te brengen wat de te onderscheiden rollen zijn van UHT als bestuursorgaan dat beslist
op aanvragen en van de CWS als adviseur. Overeenkomstig dat uitgangspunt dienen ouders bij
UHT een aanvraag in en is UHT ook verantwoordelijk voor de afhandeling daarvan, waaronder het
bewaken van de beslistermijn en het al dan niet verlengen daarvan op grond van de Wet
hersteloperatie toeslagen. De communicatie richting ouders zal aan de hand hiervan worden
aangepast. De inzet van UHT nadat de ouder een aanvraag heeft ingediend is onder meer gericht
op het toelichten van het aanvraagproces. Het is daarbij belangrijk dat ouders een realistisch beeld
krijgen van wat zij kunnen verwachten, de door CWS opgestelde beoordelingskaders spelen
daarbij een belangrijke rol. In samenspraak met de CWS zal worden gekeken naar de
mogelijkheden om de communicatie met ouders en hun betrokkenheid te verbeteren nadat de
CWS advies heeft uitgebracht aan UHT.
Nieuwe voorzitter CWS
Begin januari 2023 is er een nieuwe coördinerend voorzitter benoemd. De nieuwe voorzitter heeft
een belangrijke rol in het verder doorvoeren van verbeteringen zoals ook opgenomen in het advies
van ABDTopconsult en de kamerbrief van 16 september 2022. In deze brief is tevens ingegaan op
de verantwoordelijkheid en bevoegdheid van de voorzitter voor de organisatie, het belang van
teambuilding, het slaan van bruggen tussen disciplines en de communicatie.
Overeenkomstig de aanbevelingen van ABDTopconsult krijgt de voorzitter op grond van de nieuwe
instellingsregeling een duidelijker mandaat. In de instellingsregeling wordt onder meer opgenomen
dat de voorzitter bevoegd is beslissingen te nemen die voor het goede functioneren van de
commissie en de uitvoering van de opgedragen taken van belang zijn.
Verbeteringen in het hele proces zijn nodig om te versnellen en achterstanden weg te werken.
Daarmee moet ook de productie van de CWS worden verhoogd. Samen met de voorzitter zal hier
intensief naar worden gekeken. Ook is het van belang de communicatie richting ouders te
verbeteren alsmede de bejegening van ouders. Die verbetering wordt mede ingevuld door het
beoordelingskader voor materiële schade dat de CWS heeft opgesteld en doordat voortaan
voorafgaand aan het toelichtingsgesprek de dossiers aan ouders ter beschikking worden gesteld.
Beoordelingskader materiele schade
Het beoordelingskader van de CWS voor de materiële schade geeft meer inzicht in hoe de CWS
materiële schadeposten beoordeelt. Met materiële schade wordt bedoeld alle schade die direct in
geld kan worden uitgedrukt. Hier kunnen heel veel verschillende posten onder vallen, zoals
vervangende opvangkosten, reiskosten, kosten van dagen waarop niet gewerkt kan worden,
inkomensschade, schade wegens studievertraging, vermogensschade door (gedwongen) verkoop
of beslaglegging, kosten van juridische bijstand en medische kosten.
Het materiele kader is als bijlage bij deze voortgangsrapportage gevoegd en bevat een overzicht
van hoe de CWS omgaat met de meest voorkomende schadeposten. Het kader geeft ouders
handvatten hoe zij schade aannemelijk kunnen maken en geeft daarnaast inzicht in hoe de CWS
de schade begroot.
Dit beoordelingskader is een aanvulling op het eerder gepubliceerde kader voor immateriële
schade. Tezamen leveren deze kaders een belangrijke bijdrage om het proces van werkelijke

14

schade transparanter te maken en ouders en hun gemachtigden een duidelijker beeld te geven
van wat zij kunnen verwachten. Ook voor andere stakeholders is dat duidelijker beeld belangrijk.
Zo zijn de beoordelingskaders ook van belang in het kader van alternatieve routes
(vaststellingsovereenkomst). De beoordelingskaders zijn niet in beton gegoten en zullen naar
aanleiding van ervaringen in de praktijk verder worden verfijnd. Daarbij worden ook de ervaringen
uit de praktijktest VSO betrokken.
Praktijktest VSO
In december 2022 is de Tweede Kamer per brief13 geïnformeerd over de voortgang van de
praktijktest vaststellingsovereenkomst (VSO). De stand aan het eind van het vierde kwartaal van
2022 is dat er negen van de vijftien concept-schadeoverzichten zijn aangeleverd. Twee ouders
hebben een compensatievoorstel ontvangen dat is het voorstel om tot een VSO te komen.
De praktijktest is eind december tussentijds geëvalueerd op basis van de geleerde lessen. Met de
voorlopige conclusie dat er mogelijkheden zijn om in aangepaste vorm de praktijktest een vervolg
te geven met 50 ouders. Zo is een belangrijke les dat de doorlooptijd langer is dan verwacht, maar
dat in de casussen waar de ouder samen met zijn/haar advocaat het best voorbereid aan de
praktijktest is begonnen, het meest kansrijk zijn op een snelle afronding. Andere geleerde lessen
zijn dat het afsluiten van een VSO vooral kansrijk is na de integrale beoordeling (en niet in plaats
van de integrale beoordeling), dat gedupeerden die aan het vervolg willen deelnemen in het
kennismakingsgesprek goed worden voorgelicht wat zij kunnen verwachten van het sluiten van
een VSO en wat de rechten en de plichten zijn om mee te kunnen doen. Zo zal voor de volgende
groep deelnemers de VSO een finale kwijting zijn, zoals gebruikelijk bij een VSO, en niet meer een
beschikking waarop een bezwaar kan worden ingediend. Meer informatie zal in de volgende VGR
worden gedeeld. Naar verwachting kan na deze eerste opschaling verder vorm worden geven aan
een route waarbij aanvullende schade wordt vastgesteld door middel van een
vaststellingsovereenkomst.
Advocaten en ouders hebben meer tijd nodig om een antwoord op verhelderende vragen te
formuleren. Uit de praktijktest is geleerd dat een goede voorbereiding vanuit de ouder en zijn/haar
advocaat het meest kansrijk is op een snelle afronding. Dit sluit aan bij de motie van de leden Kat
(D66) en Paul (VVD)14, waarin wordt verzocht om een zeer snelle opschaling bij een positieve
evaluatie. Hierbij wordt ook rekening gehouden met de adviezen van de BAK en het Ouderpanel.
Het proces van het afsluiten van een VSO lijkt elementen te bevatten die gebruikt kunnen worden
om via een alternatieve route met ouders tot afronding van gevolgschade te komen. Echter, de
bovengenoemde analyse van de praktijktest is nog geen complete evaluatie. Dit komt omdat tot
op heden nog geen overeenkomsten zijn gesloten. Er kunnen daardoor nog geen definitieve
uitspraken gedaan worden over bijvoorbeeld de tevredenheid van ouders ten aanzien van het hele
proces, de positieve omstandigheden die nodig zijn om tot een VSO te komen en hoeveel sneller
een VSO is, zoals gevraagd in de motie Alkaya15 die verzoekt om na te gaan of het treffen van
vaststellingsovereenkomsten versnellend werkt. In de brief van 2 december jl.16 is aangegeven dat
na het sluiten van zeven à acht overeenkomsten de eindevaluatie wordt uitgevoerd, welke ook aan
de Tweede Kamer wordt gestuurd. Dit sluit aan bij de toezegging aan het lid Inge van Dijk (CDA)
over het informeren van de Kamer zodra enkele ouders succesvol overeenstemming hebben
bereikt over de compensatie.
De interesse groeit bij ouders om een VSO te kunnen afsluiten en daarmee het verleden in één
keer af te ronden. In navolging van de pilot mediation in bezwaar wordt de komende tijd

Kamerstukken II, 2021/22, 31066, nr. 1139
Kamerstukken II, 2021/22, 31066, nr. 1070.
Kamerstukken II, 2021/22, 31066, nr. 1069.
16
Kamerstukken II, 2021/22, 31066, nr. 1139
13
14
15

15

onderzocht of het afsluiten van een VSO nog breder toegepast kan worden. In de volgende VGR
wordt hier uitgebreider over gerapporteerd.
Complexe schadeposten
In de vorige voortgangsrapportage is stilgestaan bij de mogelijkheden voor gedupeerden om door
henzelf gemaakte kosten voor schade-expertise mee te nemen bij het CWS traject. In diezelfde
rapportage is aangegeven dat in bredere zin het beleidsvraagstuk beantwoord moet worden hoe
de schade-deskundigen gepositioneerd kunnen en/of moeten worden in de hersteloperatie
De CWS is in staat gebleken het overgrote deel van de schadeposten bij de afgeronde verzoeken
te berekenen. Toch zijn sommige schadeposten dusdanig complex dat specialistische expertise
nodig is. De noodzaak hiertoe is ook door Nederlandse Orde van Advocaten en de Raad voor de
Rechtsbijstand onderstreept. Met name bij medische schade, pensioenschade of inkomensschade
zal de CWS steeds vaker een beroep doen op onafhankelijke, externe adviseurs. Hiermee wordt
beoogd dat de onafhankelijke adviesrol van de CWS wordt versterkt en (schaarse) specialistische
expertise consistent wordt ingezet. De inzet van onafhankelijke experts kan mogelijk ook op
andere plekken binnen de hersteloperatie wenselijk zijn, zoals bij het vervolg op de praktijktest
VSO.
1.4.

Bezwaarproces

Als ouders het niet eens zijn met een besluit van UHT dan kunnen zij daartegen bezwaar indienen.
UHT neemt een beslissing op bezwaar. Daarbij wordt zij geadviseerd door de onafhankelijke
Bezwaarschriftenadviescommissie (BAC).
Stand van zaken bezwaar en prognose
UHT heeft 4.025 bezwaarschriften ontvangen. Hiervan hebben er 1.708 betrekking op de uitkomst
van de eerste toets (waarvan 125 toekenningen en 1.583 afwijzingen), 2.170 op de integrale
beoordeling,131 op beslissingen op een verzoek om aanvullende compensatie voor werkelijke
schade en 16 op besluiten op grond van de kindregeling. De BAC heeft tot op heden 384 adviezen
uitgebracht. UHT heeft 367 beslissingen op bezwaar genomen.
Ook in het afgelopen kwartaal was de instroom aan bezwaren hoger dan de uitstroom. Dat
betekent dat achterstanden in het bezwaarproces verder zijn opgelopen. De behandelvolgorde in
het bezwaarproces wordt deels bepaald door de opvolging van rechterlijke beslistermijnen na
beroepen wegens niet tijdig beslissen.
Verbeteren en versnellen bezwaar
In de vorige Voortgangsrapportage is de toezegging gedaan dat UHT een nieuwe prognose zou
vaststellen met betrekking tot het inlopen van de achterstand in het bezwaarproces. UHT heeft
intensief gekeken welke maximale versnelling kan worden gerealiseerd. Dat heeft geresulteerd in
een ambitieus plan waarin UHT eind 2026 de laatste bezwaren op de eerste toets en de integrale
beoordeling afrondt.
De versnelling wordt geleidelijk gerealiseerd. De achterstanden moeten worden ingehaald. Dat
betekent helaas dat ondanks de versnelling veel ouders nog geruime tijd moeten wachten op een
beslissing over hun bezwaar.
Verkorting gemiddelde behandeltijd
UHT heeft een aanpak opgesteld waarin de gemiddelde behandeltijd per bezwaar sterk wordt
teruggebracht met behoud van kwaliteit. Dit leidt tot een significante stijging van het aantal
behandelde bezwaren. Het streven is de verkorting van de behandeltijd in 2023 te realiseren door:
de inzet van mediation,
de uitbreiding van de responsieve bezwaarbehandeling;

16

-

intensieve sturing op productienormen; en
een efficiëntieslag als gevolg van de groei aan kennis en ervaring bij medewerkers,

Ook deze versnelling is afhankelijk van randvoorwaarden. Naast de aanname dat er geen
onvoorziene grote stijging komt in het aantal aanmeldingen en/of bezwaren bij UHT (zie ook par.
1.2), moet een voor 2023 reeds voorziene opschaling worden gerealiseerd, dient in 2024 een
aanzienlijke extra personele opschaling worden gerealiseerd en de uitstroom van medewerkers
worden beperkt. De huidige situatie op de arbeidsmarkt is als uitgangspunt genomen, met
ontwikkelingen op die arbeidsmarkt is geen rekening gehouden. Het tempo van de bezwaarjurist is
leidend, de aanname is dat de backoffice van team bewaar, de advisering van de BAC en het
aanbod van geanonimiseerde bezwaardossiers dit tempo volgen. Omtrent de benodigde opschaling
voor bezwaren zijn naar verwachting extra middelen benodigd. Eventuele financiële consequenties
daarvan zullen worden bezien rondom de komende Voorjaarsbesluitvorming.
Met het verkorten van de gemiddelde behandeltijd van bezwaren wordt, in lijn met de motie
Azarkan c.s.17, fors ingezet om de afhandeling van bezwaarschriften weer binnen de wettelijke
termijn te laten plaatsvinden. Echter, zelfs wanneer de verkorting van de behandeltijd en de
opschaling worden gerealiseerd, is het bij een gelijkblijvend bezwaarpercentage helaas niet
mogelijk om op bezwaren een besluit te nemen binnen de wettelijke beslistermijn. Dat is een
gevolg van de hoge aantallen bezwaren, de beperkte opschalingscapaciteit tegen de achtergrond
van de krapte op de arbeidsmarkt en het gehanteerde uitgangspunt om bezwaren op volgorde van
ontvangst te behandelen. Daar komt bij dat het first-in-first-out-beginsel wordt doorkruist door de
voorrang die aan zaken wordt verleend om te voldoen aan door de rechter opgelegde
beslistermijnen.
Bij een gelijkblijvend bezwaarpercentage stijgt het aantal bezwaren als gevolg van de voorziene
toename van het aantal integrale beoordelingen. Verlaging of verhoging van het percentage
ouders dat in bezwaar gaat heeft gevolgen voor de einddatum van het bezwaarproces. UHT gaat
gerichter werken aan het voorkomen van bezwaren door op een meer systematische wijze te leren
van bezwaren, in het bijzonder van bezwaren die (gedeeltelijk) gegrond zijn verklaard. Ook wordt,
zoals in paragraaf 1.2 vermeld, in het kader van verbeteren en versnellen de informatievoorziening
aan ouders bij de integrale beoordeling verder verbeterd.
Een prognose voor het afronden van de bezwaren tegen besluiten op een verzoek om aanvullende
compensatie voor werkelijke schade is voor een belangrijk deel afhankelijk van de planning voor
de advisering die de CWS onder leiding van haar nieuwe voorzitter vaststelt. Zodra die planning
beschikbaar is, stelt UHT een prognose voor dit type bezwaren vast. Deze wordt met uw Kamer
gedeeld in een volgende Voortgangsrapportage.
Gerichtere inzet bezwaarschriftenadviescommissie (BAC)
In lijn met de ambitie om de doorlooptijd in bezwaar te verkorten, is ook de omvang van de
opdracht van de BAC tegen het licht gehouden.
De BAC wordt op dit moment breed ingeschakeld als onafhankelijke adviseur van UHT in de
gevallen zoals die in de huidige instellingsregeling zijn opgenomen, behoudens enkele
uitzonderingen. Zo treedt de BAC niet op als adviseur als het gaat om de toekenning van
compensatie in het kader van de kindregeling.
Op grond van de Algemene wet bestuursrecht bestaat er geen verplichting om een onafhankelijke
adviescommissie in te zetten. Veelal worden onafhankelijke bezwaarcommissies gericht ingezet,
onder meer als er zaaksoverstijgende en onbeantwoorde rechtsvragen spelen.
Vanuit het oogpunt van rechtsbescherming is dat ook niet steeds nodig. Op grond van de Wet
hersteloperatie toeslagen zijn de onafhankelijke commissies ingesteld met het oog op de
17

Kamerstukken II, 2022/23, 31066, nr. 1148.

17

uitvoering van de compensatieregeling en het beoordelen van aanvullende werkelijke schade
(artikel 2.1 tot en met 2.4). Afhankelijk van de commissie en de rol die deze vervult, betekent dat
dat er reden kunnen bestaan om zaken niet aan een commissie voor te leggen. Zo is voor de
Commissie van Wijzen (CvW, zie paragraaf 1.2) voorzien in een werkwijze om evidente zaken niet
aan de CvW voor te leggen. Voor de BAC geldt dat een eigen afweging is aangewezen voor
bovengenoemde wettelijke taken, maar ook voor de taken die in aanvulling daarop nu nog aan de
BAC worden voorgelegd.
Met een bredere blik en vanuit het oogpunt van rechtsbescherming is gekeken welke ruimte
bestaat om bezwaren door UHT zelf af te laten doen. Daarbij is ook gekeken naar de complexiteit
van zaken, hun plek binnen de hersteloperatie, de toenemende ervaring van UHT met (het zelf
afdoen) van bezwaarzaken en het steeds duidelijkere beeld dat de advisering van de BAC oplevert.
De volgende wijzigingen worden voorgesteld:
In de instellingsregeling zal expliciet als hoofdregel worden neergelegd dat inhoudelijke
bezwaarzaken aan de BAC worden voorgelegd18, behoudens specifiek in de
instellingsregeling opgenomen uitzonderingen. Een dergelijke verplichting bestaat op grond
van de huidige instellingsregeling in strikte zin nog niet.
Eerste uitzondering betreft het niet langer (standaard) voorleggen van bezwaar gericht
tegen de eerste toets, zowel afwijzingen als toekenningen. Tegen het niet verlenen van
compensatie staat ook naar aanleiding van de integrale beoordeling rechtsbescherming
open, waarbij al in een rol voor de BAC is voorzien. Het is verder inherent aan de inrichting
van de hersteloperatie dat er in de integrale beoordeling een meer uitgebreide beoordeling
plaatsvindt, op grond waarvan wordt gekeken of een ouder niet toch aanspraak op een
herstelregeling maakt. De integrale beoordeling leent zich daar meer voor dan bezwaar
tegen de eerste toets. Het ligt verder niet in de rede om zowel in het kader van de eerste
toets als in het kader van de integrale beoordeling te voorzien in een gang naar de BAC.
Daarnaast wordt in de instellingsregeling neergelegd dat eventuele bezwaren tegen de
incidentele noodvoorziening niet (standaard) aan de BAC voorgelegd hoeven te worden,
net als bezwaren inzake het kwijtschelden van schulden. Dergelijke komen relatief weinig
voor en kunnen ook gelet op de aard van de beoordeling door UHT zelf worden afgedaan.
Tot slot zullen in de instellingsregeling enkele uitzonderingsgronden worden opgenomen,
mede naar aanleiding van opgedane ervaringen in het kader van responsieve
bezwaarbehandeling. Gelet op hun aard, zullen deze gronden al worden toegepast
vooruitlopend op de aan te passen instellingsregeling. In de praktijk blijkt zich met enige
regelmaat de situatie voor te doen dat UHT geheel aan het bezwaar van ouders tegemoet
kan komen, alsmede de situatie dat ouders aangeven dat voorlegging aan de BAC
achterwege kan blijven. In die laatste situatie is van belang dat ouders zulks uitdrukkelijk
en zonder voorbehoud aangeven. Op basis van de verdere ervaringen met responsieve
bezwaarbehandeling zal steeds worden bezien of zich aanvullende categorieën voordoen
om op te nemen in de instellingsregeling.
In de komende periode zullen, in overleg met de BAC, aanvullende mogelijkheden worden verkend
om zaken gerichter aan de BAC voor te leggen. Daarbij kan worden geacht aan situaties waarin de
advisering van de BAC duidelijk is of als er alleen feitelijke vragen spelen en de uitleg van
wettelijke bepalingen niet in het geding is. Uitgangspunt is om de BAC gericht in te zetten in
situaties waarin dat uit oogpunt van rechtsbescherming van belang is.
In de vorige Voortgangsrapportage is de rolverdeling tussen UHT en de BAC in het bezwaarproces
uiteengezet. Zoals toegezegd leggen UHT en de BAC in contact met de ouder en in hun externe
communicatie deze taakverdeling tussen onafhankelijk adviesorgaan (BAC) en beschikkend
bestuursorgaan (UHT) nu beter uit. Met het oog daarop zijn alle brieven, belscripts en overige
communicatie-uitingen doorgelicht en waar nodig aangepast.
18

Het gaat hier om bezwaarzaken tegen beschikkingen genomen op grond van de gevallen waar in artikel 5.2 Wht naar wordt verwezen.

18

Informatievoorziening ouders
Sinds half oktober 2022 is er bij nieuw binnengekomen bezwaren in de voorfase uitgebreider
contact met ouder of gemachtigde. Het doel van deze meer responsieve bezwaarbehandeling is om
beter aan te sluiten bij de behoeften van ouders. Op die manier wordt in een vroeg stadium
onderzocht waar het de ouder werkelijk om te doen is en op welke manier een hulpvraag het beste
kan worden geadresseerd. Uit de eerste gesprekken met ouders blijkt dat hun bezwaar in veel
gevallen te maken heeft met dat zij ontevreden zijn over de informatie die ze hebben gekregen bij
de integrale beoordeling. Zij gaan onder meer in bezwaar omdat ze geen hersteldossier (zie par.
1.6) hebben gekregen, omdat ze van oordeel zijn dat de beschikking onvoldoende gemotiveerd is,
of omdat ze de beschikking of de compensatieberekening niet begrijpen. Naar verwachting leidt
verbetering van het contact met ouder/gemachtigde in de (voorfase van) het bezwaarproces ertoe
dat in een aanzienlijk deel van de bezwaren op andere wijze aan de vraag of onvrede van ouders
wordt tegemoetgekomen dan middels het doorlopen van het gehele bezwaartraject. Hierover zijn
de eerste bevindingen eind 202219 gedeeld met de Eerste en Tweede Kamer.
Om de informatievoorziening aan ouders in bezwaar verder te verbeteren breidt UHT de – nu op
kleine schaal ingezette - aanpak uit waarbij de bezwaarbehandelaar in de voorfase met de ouder
en/of gemachtigde door relevante documenten uit het dossier, de beschikking en de
compensatieberekening loopt. Ouders en gemachtigden geven aan dat zij deze methode
waarderen. Op deze manier worden veel vragen beantwoord, zodat het bezwaar zich in het
verdere proces beperkt tot punten waarover daadwerkelijk verschil van inzicht bestaat.
Het contact met de ouder in de voorfase heeft in een aantal gevallen geleid tot het intrekken van
bezwaren. Andere uitkomsten zijn onder meer correctie van de primaire beschikking of een
verwijzing naar de Commissie Werkelijke Schade (CWS) voor een verzoek voor aanvullende
schadevergoeding. Ook kan in samenspraak worden beoordeeld of mediation als alternatieve vorm
van behandeling van bezwaar voor ouder een passende optie is.
Mediation als alternatieve vorm van bezwaarbehandeling
In mediationzaken worden de behoeftes van de beide partijen geïnventariseerd. Altijd speelt
daarbij het onderliggende leed en emotioneel herstel een rol. Doordat er ruimte is voor het uiten
van emoties, ontstaat er ruimte om rustig met elkaar over de inhoud te praten en samen tot een
oplossing te komen. Deze manier van werken zorgt voor herstel van de balans tussen partijen. De
partijen zijn zelf aan het stuur. Maar wellicht het allerbelangrijkste: door het open gesprek krijgen
ouders erkenning voor hun situatie en voor wat hen is overkomen door toedoen van de overheid.
Mediation draagt bij aan verkorting van de wachttijden in bezwaar. De aandacht voor de ouder
onder begeleiding van een onafhankelijke derde wordt gewaardeerd. De afspraken worden
vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst.
Het doel van de pilot was te onderzoeken of een deel van de bezwaarzaken kan worden opgelost
via mediation. De pilot is in een afrondende fase. Op dit moment (11 januari 2023) zijn 9
bezwaren afgerond en is de verwachting dat in januari nog eens 5 en in februari 2 dossiers zullen
zijn afgerond met een vaststellingsovereenkomst. In een geval is de mediation afgebroken omdat
inhoudelijk niet tot overeenstemming kon worden gekomen.
In februari vindt de laatste mediation van de pilot plaats. De pilot heeft naast deze resultaten voor
de ouders veel waardevolle informatie opgeleverd voor het programma, zoals de inrichting van de
financiële en juridische processen, en de versterking van de communicatie.

19

Kamerstukken II 2022/23, 31066, nr. 1139.

19

De reacties van ouders, gemachtigden en vertegenwoordigers van UHT zijn positief. Meerdere
advocaten hebben aangegeven graag voor al hun cliënten op deze manier tot een oplossing te
willen komen. Aan de hand van enquêtes evalueert onderzoeksbureau Motivaction de effecten van
mediation en de ervaringen van gedupeerden.
Vanwege de positieve eerste resultaten is, anticiperend op een positieve eindevaluatie, besloten
tot een bredere inzet van mediation. Het doel is om vanaf voorjaar 2023 over een periode van
maximaal 2,5 jaar, 2.500 bezwaren te behandelen in mediation. Deze nieuwe werkwijze wordt
stapsgewijs ingevoerd. De aanbestedingsprocedure is gestart, verwacht wordt dat uiterlijk medio
april de start gemaakt wordt. Ook de interne organisatie wordt in gereedheid gebracht om deze
grote verandering in aanpak te kunnen verwerken. Het mediationtraject wordt afgesloten met een
VSO.
Duiding gegrondverklaringen
Van de bezwaren is 42% gedeeltelijk gegrond, 4% gegrond, 53% ongegrond en 1% niet
ontvankelijk verklaard. In het commissiedebat op 8 december 2022 is uw Kamer een nadere
analyse toegezegd van de gegrondverklaringen van bezwaren. Bezwaren worden om
uiteenlopende redenen gegrond verklaard. Uit een inventarisatie blijkt het relatief vaak voorkomt
dat bezwaren gegrond worden verklaard omdat de toeslagrente over de gemiste
kinderopvangtoeslag niet is doorberekend tot de einddatum van het primaire besluit.
Het komt relatief vaak voor dat de datum die als startdatum is gehanteerd voor de berekening van
de immateriële schadevergoeding niet juist is. Als dit leidt tot een hoger bedrag, is het bezwaar
ook gegrond. Daarnaast komt het geregeld voor dat de teruggevorderde toeslagrente niet of niet
op de juiste wijze is gecompenseerd. Omdat UHT gelet op de achterstanden relatief oude
bezwaren eerst afhandelt, sorteren aanpassingen in de werkwijze van de integrale beoordelingen
pas op een later moment effect.
UHT neemt maatregelen om de betreffende fouten in beschikkingen in de toekomst te voorkomen.
De werkinstructies worden op deze punten aangescherpt. Ook werkt UHT aan verbetering van de
leercirkel. Hierdoor wordt systematisch informatie over gegrondverklaringen snel gedeeld met
medewerkers, zodat herhaling van fouten wordt voorkomen. Ook worden werkinstructies,
processen, opleidingsonderdelen en IT-toepassingen aangepast als leerpunten uit het
bezwaarproces daartoe aanleiding geven.
1.5.

Ingebrekestellingen, beroepen niet-tijdig beslissen en inhoudelijke procedures

Ingebrekestellingen
Ouders kunnen UHT in gebreke stellen als een wettelijke beslistermijn wordt overschreden. In de
tweede helft van 2022 ontving UHT gemiddeld 1.253 ingebrekestellingen per maand. In de
afgelopen maanden is het team dat de ingebrekestellingen beoordeelt verder uitgebreid. Ook zijn
de werkprocessen verbeterd en is het werk voor een deel geautomatiseerd. Als gevolg van die
maatregelen zijn de achterstanden bij het beoordelen van ingebrekestellingen verkleind. De
verwachting is dat de achterstanden tegen het eind van het eerste kwartaal van 2023 zijn
ingelopen. In dat geval kan UHT vanaf het tweede kwartaal 2023 binnen de wettelijke termijn van
10 weken een besluit nemen en kan zij binnen de wettelijke termijn van 16 weken aan ouders de
verschuldigde dwangsom uitbetalen. Daarvoor is vereist dat de instroom blijft overeenkomen met
de besliscapaciteit en dat UHT permanent kan blijven beschikken over de geautomatiseerde
afdoening van een deel van de ingebrekestellingen.

20

Tabel 1.8 Instroom IGS (cijfers 30 december 2022)

Aantal
ingediend

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Dec

2022

2022

2022

2022

2022

2022

2022

2022

2022

2022

2022

2022

750

1.464

2.480

3.278

2.334

1.586

1.050

1.188

1.300

1.645

1.255

1.079

Tabel 1.9 Beschikkingen IGS (cijfers 30 december 2022)
30 sept 2022
Aantal ingediend
Aantal afgrond (beschikt)
Dwangsommen

30 december 2022

16.449
8.537
€10.852.792

20.388
15.196
€16.900.958

Beroepen-niet-tijdig-beslissen
Tot op heden heeft UHT 3.045 beroepen wegens niet tijdig beslissen ontvangen. De beroepen
richten zich op het niet tijdig beslissen in het kader van de integrale beoordeling, de afhandeling
van bezwaar of de afhandeling van verzoeken werkelijke schade. De meeste beroepen niet-tijdig
zien op de integrale beoordeling (in totaal 2.683). Het aandeel beroepen niet-tijdig dat ziet op
vervolgprocessen neemt verhoudingsgewijs toe, al zijn de aantallen nog beperkt (344 voor
bezwaar en 8 voor CWS).
De rechter zoekt op basis van vaste jurisprudentie een balans tussen snelheid en zorgvuldigheid
en houdt in de regel rekening met de door UHT gevraagde termijn die nodig is om een beslissing
te nemen. In het kader van de integrale beoordeling lukt het in de meerderheid van gevallen
waarin de rechter een termijn stelt om dwangsommen te voorkomen (57%). In het kader van
bezwaar ligt dat percentage net boven de 35%. Voor werkelijke schade-verzoeken heeft de rechter
nog geen uitspraken gedaan. In totaal is er inmiddels voor ruim € 2 miljoen aan rechterlijke
dwangsommen verschuldigd. UHT zet onveranderd in op het voorkomen van deze dwangsommen
door beroepen niet-tijdig versneld op te pakken en te kijken waar in het proces winst kan worden
behaald.
Het huidige aantal beroepen niet-tijdig dat ziet op de integrale beoordeling heeft impact op het
beginsel van first in – first out (fifo) dat binnen UHT wordt gehanteerd. Of en in hoeverre het
mogelijk is zaken op volgorde van binnenkomst op te pakken, hangt af van de instroom beroepen
niet-tijdig herbeoordeling en de beschikbare capaciteit (zie ook par. 1.2 en 1.4). Zoals uit tabel
1.10 valt op te maken is er in september een piek geweest van bijna 500 beroepen niet-tijdig, en
zijn de aantallen daarna gedaald tot een niveau van ongeveer 400 in november. Het lage aantal
beroepen niet-tijdig in december kan waarschijnlijk in ieder geval ten dele worden verklaard door
de vakantieperiode, de verwachting is daarmee dat die daling slechts een tijdelijke is. De aantallen
beroepen niet-tijdig zijn lastig te voorspellen, er dient onveranderd rekening te worden gehouden
met fluctuaties in de aantallen. Voor alles geldt dat urgente zaken altijd als eerste worden
opgepakt.

Tabel 1.10 Instroom beroepen niet-tijdig (cijfers 30 december 2022)
jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

10

14

89

167

277

255

320

351

497

418

402

208

21

Instroom beroepen niet-tijdig
497
418
320
277

402

351

255
208

167
89
10

14

jan-00 jan-00 jan-00 jan-00 jan-00 jan-00 jan-00 jan-00 jan-00 jan-00 jan-00 jan-00

Reeks1

Tabel 1.11 Realisatie beroepen niet-tijdig
Aantal BNTB

IB

Aantal ingediend

2.683

Dwangsommen

Aantal volledig afgerond

1.111

€ 1.382.800

Aantal nog niet afgerond

1.313

€ 453.700*

Aantal niet-ontvankelijk/ingetrokken

259

Aantal BNTB

Bezwaar

Aantal ingediend

344

Aantal volledig afgerond (beschikking(en) verzonden)

33

€ 140.900

Aantal niet afgerond

269

€ 363.000*

Aantal nog niet-ontvankelijk/ingetrokken

42

Aantal BNTB

CWS

Aantal ingediend

8

Aantal volledig afgerond (beschikking(en) verzonden)

1

-

Aantal nog niet afgerond

7

-

Aantal niet-ontvankelijk/ingetrokken

nvt

(beschikking(en) verzonden)

Dwangsommen

Dwangsommen

Inhoudelijke bodemprocedures
Op 31 december 2022 waren 65 inhoudelijke beroepen aanhangig. Het gaat om uiteenlopende
beroepen tegen beschikkingen in het kader van de eerste toets, de integrale beoordeling en
werkelijke schade. Beroepsgronden richten zich onder meer tegen afwijzing compensatie c.q. geen
gedupeerdheid (9), de hoogte van de toegekende compensatie en/of de berekening daarvan (36),
afwijzing eerste toets (10) en de hoogte van de CWS compensatie(berekening) of afwijzing
werkelijke schadeverzoek (7).

22

Inmiddels heeft rechtbank Den Haag een tweetal uitspraken gedaan in inhoudelijke zaken van
integrale beoordeling.20 In beide gevallen heeft de rechter daarbij het standpunt van UHT over de
hoogte van het compensatiebedrag gevolgd. Om procedurele redenen is in een van de uitspraken
het beroep gegrond verklaard, maar met in stand lating van de rechtsgevolgen van het bestreden
besluit.
Zoals in de vorige voortgangsrapportage is aangegeven, is een zestal dagvaardingen uitgebracht
waarin eisers om een verklaring voor recht verzoeken (door de civiele rechter) dat de Staat jegens
hen onrechtmatig heeft gehandeld. Begin 2023 is in de eerste van deze zaken een zitting gepland.
Als de eerste uitkomst bekend is, zal daar in een volgende voortgangsrapportage op worden
ingegaan.
1.6.

Dossiers

Zoals in voorgaande voortgangsrapportages gemeld heeft UHT zich de afgelopen periode ingezet
om verschillende type dossiers (het herstel-, CWS- en bezwaardossier) sneller en beter afgestemd
op de behoeften van ouders te leveren. Het verstrekken van deze dossiers aan ouders en hun
gemachtigden zijn belangrijk voor het financiële, maar ook het emotionele herstelproces. De reeds
in gang gezette maatregelen ten aanzien van het samenstellen en lakken van dossiers leveren een
randvoorwaardelijke bijdrage aan de versnelling zoals in paragraaf 1.2 is beschreven.
Efficiënter samenstellen en lakken van dossiers: outsourcing en automatisering
Om de huidige werkvoorraad versneld te kunnen behandelen en nieuwe instroom tijdig te
verwerken zet UHT in op uitbesteding en automatisering. Met het uitbesteden van het lakken van
de bezwaar-, CWS-, en hersteldossiers en de inzet van betere laksoftware kan in combinatie met
een efficiënter lak- en controleproces de snelheid in oplevering worden verdrievoudigd. Zoals
eerder is toegezegd heeft UHT inzichtelijk gemaakt op welke termijn er gestart kan worden met de
uitvoering van deze maatregelen én wanneer de verwachting is dat de huidige achterstanden
ingelopen zijn. Dit onder voorbehoud van een succesvol inkooptraject en voldoende personele
capaciteit. Beoogd resultaat van de maatregelen is dat (afhankelijk van de aanbesteding) de
lakcapaciteit significant wordt verhoogd, waardoor tussen 180 en 250 dossiers per week ter
beschikking kunnen worden gesteld. Dit is een verdrievoudiging of verviervoudiging ten opzichte
van de huidige wekelijkse capaciteit van 60-80 dossiers. Dat betekent dat niet alleen de dossiers
voor de BAC en CWS tijdig kunnen worden aangeleverd, zodra deze commissies de behandeling
starten, zoals nu het geval is. Ook dossiers waarvan de behandeling nog niet is gestart kunnen
eerder worden verstrekt. Daarnaast kunnen de achterstanden bij de verzoeken van ouders om hun
dossier langzamerhand worden ingelopen. Het inlopen van de huidige achterstanden bij het geven
van inzage in het hersteldossier duurt naar verwachting nog tot eind 2023, vanwege de huidige
prioritering van bezwaardossiers. Het inlopen van de achterstanden bij het verzoek om het
volledige, persoonlijke dossier zal, zoals eerder gemeld, enkele jaren in beslag nemen, gezien de
omvang van dit soort dossiers. Op basis van de resultaten van de pilot hersteldossier wordt nog
separaat onderzocht welke versnellingsmogelijkheid hiervoor zijn.
Gerichtere inzet PZB-er
De nieuwe werkwijze waarbij de Persoonlijk Zaakbehandelaar (PZB’er) het informatie- en
beoordelingsformulier op verzoek aan de ouder verstrekt, is ingevoerd. Dit document geeft
antwoord op de vraag óf en waarom een ouder gedupeerd is. Ouders kunnen hiermee sneller,
beter en gerichter worden geïnformeerd. In het najaar van 2022 is deze nieuwe werkwijze
ingevoerd, waarbij de PZB'er in alle gevallen het informatie- en beoordelingsformulier zelf kan
lakken en dat aan de ouder ter beschikking kan stellen. Ook zijn PZB'ers nader geïnstrueerd welke
documenten al dan niet geanonimiseerd met ouders gedeeld kunnen worden. Ouders hebben
Het betreft een uitspraak van 9 november 2022, https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBDHA:2022:11468
en een uitspraak van 4 oktober 2022, https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBDHA:2022:9913
20

23

hierdoor inzicht in alle feiten die de ten grondslag liggen aan de beoordeling. De verwachting is dat
hierdoor bezwaren worden voorkomen. Deze nieuwe werkwijze was tevens een wens van het
Ouderpanel.
Vroegtijdig delen van informatie
Bezwaardossiers én CWS-dossiers worden voorafgaand aan de hoorzitting met de BAC c.q. het
toelichtingsgesprek met CWS gedeeld met ouders en hun gemachtigden. Dit geldt ook voor
dossiers voor ouders in urgente situaties.
Opschaling Dossierteam
Het opschalen van het dossierteam naar 102 fte gaat ondanks de krappe arbeidsmarkt en
uitstroom van medewerkers goed. Met een bezetting van 96 fte is het aantal medewerkers flink
toegenomen ten opzichte van de 69 fte zoals genoemd in de laatste VGR. Nieuwe medewerkers
dienen opgeleid en begeleid te worden. Dit gaat tijdelijk ten koste van de lak- en
controlecapaciteit.
Pilot hersteldossier
De pilot hersteldossier als alternatief voor het persoonlijk dossier bevindt zich in de afrondende
fase. Als afronding vindt nog een evaluatie plaats door onderzoeksbureau Motivaction. De
evaluatie zal naar verwachting in februari 2023 worden afgerond. De resultaten zullen in de
volgende Voortgangsrapportage gedeeld worden. In de pilot hebben 10 ouders een hersteldossier
mét en 10 ouders een hersteldossier zónder beknopte samenvatting ontvangen, in plaats van een
zogenaamd persoonlijk dossier.
Overige (onorthodoxe) maatregelen
Conform de motie Paul c.s. zijn ook onorthodoxe maatregelen verkend om dossiers sneller ter
beschikking te stellen, zoals het ongelakt verstrekken van dossiers aan advocaten, of het op
locatie meekijken van ouders naar gegevens in diverse systemen. Hiervoor is advies ingewonnen
bij de Functionaris Gegevensbescherming van het Ministerie van Financiën. Voor beide
maatregelen lijkt onvoldoende juridische ruimte te zijn. Met minder ingrijpende maatregelen waar
ook vol op wordt ingezet, zoals outsourcen en automatisering, kunnen dossiers sneller en beter
worden verstrekt en lijkt er vooralsnog geen noodzaak om op dergelijke onorthodoxe maatregelen
een beroep te doen.
1.7.

Misbruik en oneigenlijk gebruik

Misbruik of oneigenlijk gebruik met herstelregelingen is niet acceptabel. De aanpak hiervan is hier
tweeledig. Enerzijds wordt ingezet op het voorkomen van misbruik door een grondige eerste toets
en integrale beoordeling. Anderzijds wordt een proces ingericht voor het verzamelen, verwerken
en beoordelen van signalen over misbruik of oneigenlijk gebruik. Als achteraf blijkt dat een
herstelbetaling door misbruik is verkregen zal deze worden teruggevorderd. De mogelijkheid
daartoe is opgenomen in de wet hersteloperatie toeslagen.
Het proces en kader om structureel signalen te verzamelen, verwerken en beoordelen worden nu
uitgewerkt. Dit moet gebeuren met gepaste zorgvuldigheid en in nauwe samenhang met het kader
dat wordt ontwikkeld voor intensief toezicht. Dit verzamelpunt voor meldingen van signalen van
misbruik en oneigenlijk gebruik kan naar verwachting medio 2023 operationeel worden gemaakt.
Het gaat hierbij specifiek om signalen van samenwerkingspartners over misbruik van de
herstelregelingen. Individuele signalen die in de tussentijd door Toeslagen zijn of worden
ontvangen worden onderzocht als daar aanleiding toe is.

24

2.

Integraal herstel

Naast financiële compensatie en ondersteuning bij het oplossen van schulden hebben gedupeerden
vaak behoefte aan ondersteuning op andere terreinen om een nieuwe start te kunnen maken. In
dit hoofdstuk gaan we onder meer in op de ondersteuning bij emotioneel herstel en op de
ondersteuning op vijf leefgebieden: financiën, wonen, zorg, gezin en werk.
2.1.

Emotioneel herstel

Naast de financiële compensatie is er voor ouders, jongeren en kinderen meer nodig om herstel en
erkenning te vinden voor het aangedane leed. De aandacht hiervoor in de hersteloperatie wordt
geduid als emotioneel herstel. Om deze erkenning te bewerkstelligen is het continu ophalen en
inbrengen van het perspectief van degenen om wie het gaat van belang.
Ouderinitiatieven
Conform de motie Paul c.s.21 wordt momenteel in samenwerking met ouders, kinderen en
maatschappelijke organisaties in de praktijk beproefd hoe initiatieven van ouders en kinderen
gesteund kunnen worden. Tijdens dit traject wordt meer inzicht verkregen in de ervaringen,
motivaties, behoeften en barrières van initiatiefnemers. Het doel is om een werkwijze ontwikkelen
die op korte termijn breder kan worden ingezet voor initiatieven van gedupeerden. Een eerste
ontwerp van deze werkwijze wordt in maart 2023 verwacht. Daarna volgt een implementatiefase,
waarin al direct meerdere initiatieven in de praktijk ondersteund kunnen worden. De voorziening
heeft tot doel om de huidige en potentiële initiatiefnemers in staat te stellen om meerjarig
ondersteuning te krijgen in de vorm van toegang tot benodigde kennis & expertise, benodigd
netwerk en/of financiële middelen.
Ouderperspectief
Er wordt een traject gestart met verschillende partijen, waaronder de VNG, om een handreiking te
maken voor organisaties binnen de hersteloperatie over hoe zij gedupeerde ouders in het proces
kunnen ondersteunen samen met ouders die het proces al hebben doorlopen. In het eerste
kwartaal van 2023 vinden twee sessies plaats om samen met ouders deze handreiking te
ontwikkelen. Met behulp van de handreiking zal de meerwaarde van de samenwerking met ouders
onder de aandacht worden gebracht. Ook wordt bezien of er nog andere ondersteuning nodig is.
Met deze aanpak wordt uitvoering gegeven aan de motie van het lid Inge van Dijk c.s. 22 die de
regering verzoekt te onderzoeken hoe gedupeerde ouders die het proces doorlopen hebben gericht
kunnen worden ingezet om gemeenten te ondersteunen in de hulp aan gedupeerde ouders die nog
in het proces zitten, om zo de menselijke maat te waarborgen.
Lotgenotenlijn
De dienstverlening van Stichting Lotgenotencontact blijkt een goede aanvulling op de overige
dienstverlening in de hersteloperatie en wordt gecontinueerd in 2023. De Lotgenotenlijn is ook
buiten kantooruren en op zaterdag bereikbaar. De ouders en jongeren die bellen hebben
vertrouwen in de medewerkers van de Lotgenotenlijn waardoor er openheid en ruimte ontstaat om
hun verhaal te delen. De medewerkers van Lotgenotenlijn bieden de bellers vertrouwen, geven
tijd, bieden rust en zijn toegankelijk. Daarnaast bieden zij individuele ondersteuning, geven uitleg
over het herstelproces en de diverse regelingen. Zij vormen een brug tussen UHT en gemeenten,
waardoor ook ouders die nog niet in beeld waren, kunnen worden ondersteund. De Lotgenotenlijn
wordt zowel door ouders, jongeren als gemeenten steeds beter gevonden, wat tot uiting komt in
de groei van het aantal contactmomenten. Over de periode 14 februari tot eind december 2022
waren er zo’n 8000 contactmomenten (telefoon, mail, lotgenotenbijeenkomsten. De gemiddelde
21
22

Kamerstukken II, 2021/22, 31066, nr. 1042.
Kamerstukken II, 2022/23, 36151, nr. 26.

25

duur van contact is 4 tot 10 weken, het aantal contacten per lotgenoot varieert van één keer tot
meer dan 10 keer (60% van de lotgenoten). Gemiddeld duurt het eerste gesprek 2½ uur,
vervolggesprekken zijn gemiddeld 1½ uur.
De contactmomenten focussen zich niet op één onderwerp. De gesprekken gaan vrijwel altijd over
een palet aan zorgen en vragen. Er is een analyse gemaakt over de afgelopen maanden met als
uitkomst de onderstaande tabel die inzicht geeft in de verhouding in percentages tussen de
verschillende onderwerpen zoals die in de contacten aan bod komen.
Tabel 2.1 door ouders genoemde thema’s Lotgenotencontact
Wachttijden, traagheid hersteltraject UHT en CWS

15%

Uitleg ondersteuning door gemeenten op de 5 leefgebieden

15%

Kindregeling, inhoud en planning uitbetaling aan verschillende leeftijdsgroepen

15%

Vragen over schulden (ook bij kinderen) en bewindvoering

15%

Hulp bij contact met Gemeente, SBN, UHT i.v.m. verstoorde verhoudingen

10%

Werkwijze CWS (bewijslast, rekenmethodes)

10%

Overige: o.a. FSV-lijsten, andere toeslagen, uitblijven ex-partnerregeling, uithuisplaatsingen,

20%

buitenland, bezwaar, integrale beoordeling, advocaat

Onderzoek Ethiek instituut Universiteit Utrecht
Er is een onderzoek uitgevoerd door ethici van de Universiteit Utrecht om te reflecteren op de
hersteloperatie. Het rapport geeft aanbevelingen op basis van individuele, publieke en proces
waarden. De aanbevelingen gaan onder andere over persoonlijk contact, empathie,
reflectievermogen, ervaringskennis in de operatie en het lerend vermogen opbouwen. Verder
onderstreept het rapport het belang van aandacht voor emotioneel herstel en daarin de focus op
contact en erkenning. Deze aspecten zijn ook ondergebracht in de aanpak van de hersteloperatie.
Het rapport is te vinden in de met deze voortgangsrapportage openbaar gemaakte stukken.
2.2.

Intensieve hulp

In 2022 is een programma gestart voor ernstig gedupeerden die problemen ervaren op meerdere
gebieden tegelijkertijd. Dit is aanvullend op de brede ondersteuning die gemeenten leveren. De
gedupeerden worden ondersteund door het Instituut voor Publieke Waarden (IPW) die de
Doorbraakmethode gebruikt om ondersteuningsplannen voor hen te maken, te realiseren en te
monitoren. In de eerste fase zijn (van mei 2022 tot oktober 2022) in totaal 53
ondersteuningsplannen afgerond. Sindsdien zijn er nog 51 aanmeldingen binnengekomen waar
momenteel een ondersteuningsplan voor wordt gemaakt. Om verder te kunnen opschalen en nog
meer gezinnen te kunnen helpen wordt samen met gemeenten, UHT en andere partners zoals
Stichting Lotgenotencontact het proces van aanmelding en begeleiding van casussen op elkaar
afgestemd.
De aanmeldingen van gedupeerden bij het IPW waren afkomstig vanuit UHT, gemeentes en de
VNG, die signalen kregen over mensen die in de knel zaten. Er is daarom een begin gemaakt door
IPW met het bouwen van samenwerkingsrelaties met deze partijen. In het traject is tot nu toe
ervaring opgedaan hoe de geboden hulp aanvullend op elkaar kan zijn. Er worden met een aantal
samenwerkingspartners afspraken gemaakt over de aanmelding van casuïstiek, waarin IPW
aanvullend en van meerwaarde kan zijn.
2.3.

Ondersteuning op de vijf leefgebieden

Brede ondersteuning door gemeenten
Het herstellen van het onrecht dat gedupeerde ouders is aangedaan, gaat verder dan alleen
financiële compensatie. Het oplossen van problemen in de gezinssituatie, met huisvesting, werk,

26

gezin, inkomen en zorg zijn samen met ondersteuning van kinderen van gedupeerde ouders, een
essentieel onderdeel van het herstelproces. Die rol ligt bij gemeenten, zij staan dichtbij hun
inwoners en bieden brede ondersteuning op de vijf leefgebieden.
De VNG heeft proactief met alle gemeenten contact gezocht om de laatste ontwikkelingen in de
hersteloperatie te bespreken. De ingezette route om vanuit de VNG naar gemeenten toe te gaan
en samen met betrokkenen (waaronder Lotgenotencontact) actief informatie aan te bieden, wordt
in 2023 voortgezet met regiobijeenkomsten in januari en in het tweede kwartaal van 2023. In
deze bijeenkomsten staan onder meer de jaarverantwoording en nieuwe regelingen op de agenda.
De bijeenkomsten in oktober werden goed bezocht.
De VNG-website voor gemeenten is vernieuwd. Alle documentatie is up-to-date gebracht of
uitgebreid en nu gekoppeld aan het beoordelingsproces dat een ouder doorloopt bij UHT. Zo
krijgen gemeenten informatie die aansluit bij vragen die ouders op verschillende momenten in het
proces aan hen stellen.
Om gemeenten voor te bereiden op de uitvoering van de kindregeling zijn meerdere
(be)spreekuren georganiseerd, zijn handreikingen beschikbaar gesteld en aparte nieuwsbrieven
opgesteld. Gemeenten zijn aangespoord om te communiceren over de beschikbaarheid van brede
ondersteuning voor kinderen van gedupeerde ouders.
De VNG ontvangt dagelijks van gemeenten casus specifieke vragen. Alle vragen worden binnen 24
uur beantwoord. Dit is nagenoeg altijd maatwerk. Op dit moment gaan de meeste vragen over de
tegemoetkoming aan kinderen, de jaarverantwoording en de reikwijdte van de brede
ondersteuning. De VNG organiseert nog altijd wekelijks (be)spreekuren waarin actuele
onderwerpen aan bod komen. Daarnaast zijn er speciale inloopspreekuren voor vragen over de
toepassing van de specifieke uitkering en jaarverantwoording.
De volgende voortgangsrapportage zal weer resultaten bevatten van de periodieke enquête over
de brede ondersteuning door gemeentes.
Specifieke uitkering voor gemeenten (Spuk)
Gemeenten worden via de zogenoemde specifieke uitkering voor gemeenten door het Rijk
financieel ondersteund/gecompenseerd voor de brede ondersteuning die zij aanbieden. Op basis
van de verantwoording door gemeenten via hun jaarstukken over 2021, is een eerste analyse
gemaakt van de bestedingen van gemeenten over dat jaar. De jaarverantwoording over 2022
wordt in 2023 afgelegd als onderdeel van de jaarrekening over 2022 waardoor dit de meest
recente beschikbare informatie is. Om meer inzichten te verkrijgen en de cijfers verder te kunnen
duiden worden verdiepende gesprekken met gemeenten gevoerd. Deze gaan inzicht geven in de
cijfers die de betreffende gemeenten hebben verantwoord en kunnen onderlinge verschillen
(deels) verklaren.
De regeling is onderverdeeld in 5 onderdelen:
A – Eerste contact
B – Opstellen plan van aanpak
C – Ondersteuning op de vijf leefgebieden financiën, gezin, werk, wonen en zorg
D – Nazorg
E – Coördinatie- en inrichtingskosten
In totaal hebben tot en met 2021 309 gemeenten een eerste verantwoording ingediend voor een
totaal van +/- €55 mln. Wanneer gekeken wordt naar de verantwoording van de
normbedragen blijkt dat veel gemeenten in 2021 nog aan het begin van het
ondersteuningsproces stonden. Onderstaande tabel toont dat vooral op onderdeel A is

27

verantwoord, en minder op onderdelen B, D en E. De volgende VGR gaat nader in op de
verantwoordingen in relatie tot de Spuk-componenten.
Tabel 2.2
SPUK B2
Normbedragen
#A

%A

#B

%B

#D

%D

#E

%E

29692

90%

5258

16%

579

2%

177

67%

Gemeenten weten de Spuk-regeling te vinden, maar gemeenten bevinden zich nog in verschillende
fasen van verantwoording. Het eerste contact met ouders is gelegd en ondersteuning wordt
geleverd. Met de verantwoording over 2022 ontstaat dit jaar naar verwachting meer zicht op het
gebruik van de andere componenten van deze Spuk-regeling. In het bijzonder op de
verantwoording rond het opstellen en uitvoeren van het plan van aanpak op de vijf
leefgebieden en het verlenen van nazorg.
Driegesprekken
Het driegesprek tussen ouder, gemeente en UHT is een persoonlijke benadering waarbij het de
bedoeling is dat de ouder zich gehoord voelt. Een driegesprek kan bijdragen aan het financieel en
emotioneel herstelproces. Tijdens dit driegesprek wordt er ingegaan op de persoonlijke situatie
van de gedupeerde ouder in relatie tot het financieel herstel en de brede ondersteuning die
gemeenten kunnen bieden. De mogelijkheid voor het driegesprek wordt op verschillende
momenten in het herstelproces aangeboden aan de ouder.
In het commissiedebat van 8 december 2022 is aan de Kamer toegezegd dat deze
voortgangsrapportage nader ingaat op de aantallen en de ambitie van de driegesprekken. In de
afgelopen periode zijn de eerste driegesprekken gevoerd met een tiental (mogelijk) gedupeerde
ouders uit de gemeenten Rotterdam, Krimpen aan den IJssel, Barendrecht, Albrandswaard,
Ridderkerk en Nissewaard. Een extern bureau doet onderzoek naar de ervaring, beleving en
meerwaarde van het driegesprek. De uitkomsten van het onderzoek worden verwerkt in de aanpak
van de driegesprekken.
Het plan van de gefaseerde uitrol van het driegesprek vindt plaats vanaf begin 2023 en duurt tot
en met juni 2023. Het is vanuit de eerste fase van de uitrol nog niet te duiden hoeveel ouders
gebruik gaan maken van het driegesprek. Dit is enerzijds afhankelijk van de behoefte van de
ouder maar ook van de ontwikkelingen ten aanzien van beroepen niet-tijdig beslissen, immers een
door de rechter gestelde termijn kan ertoe leiden dat er geen tijd is voor een dergelijk gesprek.
Op dit moment worden door UHT en de VNG een regionale aanpak voorbereid voor het stapsgewijs
beschikbaar maken van het driegesprek voor gedupeerde ouders. De uitkomsten van het
onderzoek naar de beleving van ouders worden hierbij betrokken. Verder voorzien we twee
belangrijke aandachtspunten: op organisatorisch vlak dient de organisatie tussen UHT en
gemeenten ingericht te worden. Daarnaast speelt het tempo waarin nieuwe medewerkers bij UHT
kunnen worden aangetrokken een rol. Dit is bepalend voor afronding van de volledige
implementatie per 1 juli 2023.
2.4.

Ouders in het buitenland

Een deel van de gedupeerde ouders (832) heeft zich genoodzaakt gezien om uit Nederland te
vertrekken vanwege de problemen met de kinderopvangtoeslag. Het Ondersteuningsteam

28

buitenland (OTB) is opgericht om deze ouders brede ondersteuning te bieden en te ondersteunen
bij terugkeer naar Nederland. In juli 2022 is het OTB gestart met haar werkzaamheden.
Werkwijze en geboden ondersteuning door OTB
Op dit moment ontvangen 482 gedupeerde ouders in het buitenland, en hun gezinnen,
ondersteuning van het OTB. Er is geen wachttijd voor brede ondersteuning door OTB. Dit betekent
dat er met alle ouders die toestemming hebben gegeven aan UHT om hun gegevens te delen met
OTB, contact is opgenomen. Met een klein aantal ouders is het niet gelukt contact te krijgen, ook
niet na meer dan 6 keer bellen. Hierover is contact met UHT om te kijken of deze ouders op een
andere manier bereikt kunnen worden.
Zoals toegezegd in het commissiedebat van 8 december 2022 gaat deze voortgangsrapportage
nader in op hoe het contact met ouders en de geboden ondersteuning er uit ziet. Wanneer OTB
gegevens ontvangt van een gedupeerde ouder, neemt een medewerker van OTB binnen 10
werkdagen telefonisch contact op met de ouder. Na dit eerste contact wordt een intakegesprek
gepland, indien ouder aangeeft ondersteuning te wensen. In dit gesprek wordt geïnventariseerd op
welke vlakken ondersteuning nodig is, en of er een wens is om terug te keren naar Nederland. Op
dit moment lopen er 490 ondersteuningstrajecten en 51 terugkeertrajecten 23.
Een deel van de ondersteuning kan het OTB direct zelf bieden (bijvoorbeeld hulp bij het indienen
van schuldenlijsten, budgetcoaching). Ook helpt OTB ouders om in hun woonland de weg te vinden
naar de relevante instanties, zoals bijvoorbeeld OCMW (Openbaar Centrum voor Maatschappelijk
Welzijn) in België. Indien een ouder behoefte heeft aan ondersteuning op andere vlakken, kan OTB
een financiële verstrekking doen aan de ouder, waarmee deze zelf bepaalde zaken kan
aanschaffen of betalen, bijvoorbeeld tandartskosten of de aanschaf van schoolspullen voor de
kinderen.
In het commissiedebat van 8 december 2022 is toegezegd in te gaan op het aantal mensen dat
gerepatrieerd is of wordt met hulp van het OTB. Het OTB heeft inmiddels 18 gezinnen ondersteund
bij de terugkeer naar Nederland. Zoals hierboven aangegeven lopen er daarnaast 51 trajecten
gericht op terugkeer.
Bij terugkeer naar Nederland schakelt het OTB met de gemeente waarnaar een ouder terugkeert.
OTB ondersteunt ook bij het zoeken naar een woning en andere zaken die geregeld moeten
worden bij terugkeer.
Knelpunten
Huisvesting is in veel gevallen helaas een knelpunt bij terugkeer. Een geschikte woning is in de
huidige krappe woningmarkt in Nederland niet zomaar gevonden. Ook hebben gemeenten eigen
regelgeving op het vlak van huisvesting en woonruimteverdeling (denk aan zaken als regiobinding)
waardoor het niet altijd mogelijk is om terug te keren naar de gewenste gemeente. Gelukkig ziet
het OTB ook steeds vaker dat het wel lukt een woning te vinden. Door de inzet van de gemeenten,
maar ook doordat sommige woningcorporaties bereid zijn de inschrijftijd van ouders te herstellen,
waardoor zij vaak hoog op de lijst voor een woning terecht komen en op die manier relatief snel
huisvesting vinden.
Schuldenproblematiek komt ook veel voor bij ouders in het buitenland. Dit heeft er alles mee te
maken dat er in het buitenland geen moratorium bestaat. Veel ouders hebben daardoor nog steeds
te maken met schuldeisers of verplichte schuldsaneringstrajecten . Ook hebben veel ouders zich
genoodzaakt gezien het forfaitair bedrag van €30.000,- aan te wenden om schulden af te lossen.
Waar dit formele schulden betreft, biedt het loket reeds afbetaalde schulden soms de mogelijkheid
Soms lopen er per gezin meerdere trajecten, bijvoorbeeld omdat gezinsleden zich in verschillende landen bevinden. Vandaar dat het
totaal aantal trajecten hoger is dan het aantal gezinnen dat contact heeft met OTB.
23

29

(een deel van) dit bedrag terug te krijgen. Het OTB ondersteunt ouders in het buitenland met
schulden bij het indienen van de schuldenlijsten bij SBN, contact met SBN in acute situaties (zoals
dreigende uithuiszetting of beslaglegging), etc. Uit de cijfers van SBN komt naar voren dat de
groep ouders die geholpen wordt via de noodprocedure voor het grootste deel in het buitenland
woont.
Ook in het buitenland wonen gedupeerde ouders die zich nog niet hebben gemeld voor herstel. In
het debat over de Wet hersteloperatie toeslagen op 1 november 2022 vroeg het lid Karimi hoe
deze groep ouders in het buitenland bereikt wordt. Deze ouders zijn meegenomen in de aanpak
om actief contact te zoeken met mogelijk gedupeerde ouders die zich nog niet hebben gemeld (zie
par. 1.1), ook zij worden benaderd via een contactkaart. Circa 740 ouders die ooit deel hebben
uitgemaakt van het CAF-11 onderzoek of een vergelijkbaar onderzoek en nu in het buitenland
wonen, hebben al een contactkaart gekregen: 19 van deze ouders hebben zich door de
contactkaart alsnog aangemeld.
Ervaringen van ouders met OTB
Het OTB heeft een klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd. De respons was 39%. Dat betreft 145
ouders. Dit is een representatief aantal. Ouders waarderen het OTB gemiddeld met een 7,1. Met
name de casemanagers worden gewaardeerd. 77% van de ouders geeft aan dat hun casemanager
(zeer) goed bereikbaar is en 80% vindt het contact prettig (7% vindt het contact niet prettig).
Driekwart van de ouders vindt dat de casemanager goede ondersteuning biedt. 14% is het daar
niet mee eens. Op de stelling ‘Door de hulp van OTB zie ik de toekomst positiever’ reageert 52%
instemmend, 26% neutraal, en 22% is het hier niet mee eens. Het OTB ervaart bovenstaande
resultaten als zeer bemoedigend. Bij deze cijfers moet in het achterhoofd worden gehouden dat
verreweg de meeste ondersteuningstrajecten nog in de opstart- en uitvoeringsfase zitten. Dat
betekent dat er op de meeste vlakken nog wordt gewerkt aan de doelen uit het Plan van aanpak.
Ook is het belangrijk te realiseren dat het OTB niet alle problemen van gezinnen kan oplossen.
Zoals in bovenstaande paragraaf werd toegelicht zorgen met name schulden en
betalingsachterstanden vaak voor complexe situaties in het buitenland, en ook op het vlak van
terugkeer kan OTB niet altijd op korte termijn de gewenste terugkeer regelen (met name vanwege
de krapte op de woningmarkt).
Een aandachtspunt dat uit het onderzoek naar voren kwam is het inloggen in het ouderportaal.
Hierin is alle informatie over de ondersteuning (verslagen, beschikkingen, plan van aanpak) direct
voor ouders inzichtelijk. 68% van de ouders logt hier niet op in. De vanwege
gegevensbescherming ingevoerde twee factor autorisatie is een noodzakelijke stap om de
gegevens goed te beveiligen, maar is niet ‘vriendelijk’ voor de ouders. OTB zal meer aandacht
schenken aan de instructies en zal ouders nog meer ondersteunen bij het inloggen.
Peildatum
In het commissiedebat van 8 december 2022 is toegezegd een analyse te geven over de groep
ouders die na de peildatum van 7 juli 2020 naar het buitenland zijn vertrokken en de toepassing
van de hardheidsclause en het noodzakelijke maatwerk. Alle gedupeerde ouders in het buitenland
die voor 7 juli 2020 naar het buitenland zijn vertrokken, kunnen een beroep doen op het OTB. De
peildatum van 7 juli 2020 is gekozen omdat er vanaf die datum perspectief werd geboden op
verbetering met de inwerkingtreding van de ‘wet hardheidsaanpassing’ (AWIR) en
compensatieregelingen zijn geïntroduceerd. De achterliggende gedachte is dat de noodzaak tot
vluchten naar het buitenland vanaf die datum is weggevallen. Het doel van de peildatum is dus het
aannemelijk maken van causaliteit tussen verhuizing naar het buitenland en problemen met de
KOT. Tijdens het commissiedebat van 8 december jl. is toegezegd dat er nader wordt onderzocht
hoe de groep ouders die buiten deze peildatum valt, er uit ziet.

30

Op dit moment zijn er 241 gedupeerden die op 7-7-2020 in Nederland woonden en op 1-1-2023
niet. Uit de cijfers blijkt dat 63% van deze groep ouders pas naar het buitenland is vertrokken na
de uitbetaling van de Catshuisregeling door UHT. Deze groep heeft een forfaitaire compensatie van
30.000 euro ontvangen, hun schulden zijn gepauzeerd en zij hadden zicht op het oplossen van hun
schulden. Een groot deel van deze groep had zich voor brede ondersteuning tot de gemeente
kunnen wenden indien zij in Nederland waren gebleven. Voor deze groep ouders hoeven
problemen met de kinderopvangtoeslag niet de oorzaak te zijn geweest van hun vertrek. Daarmee
is niet gezegd dat er geen ouders zijn die vanwege emotionele redenen die wel met de
kinderopvangtoeslag problemen te maken hebben, weg zijn gegaan uit Nederland. Met name in de
groep ouders die voor uitbetaling van de Catshuisregeling al in het buitenland zat, en die kort na
de peildatum zijn vertrokken, kunnen ouders zitten waarbij de problemen met de
kinderopvangtoeslag wel de reden van vertrek waren.
Van de groep ouders die wel binnen de peildatum valt en die door UHT is benaderd met de vraag
of zij ondersteuning van OTB wensen, geeft ongeveer de helft aan dat zij dat willen. Als we dat
doortrekken naar de groep buiten de peildatum, die voor uitbetaling van Catshuisregeling is
vertrokken, zou dat neerkomen op tussen de 20 en 40 gezinnen.
Bij UHT en OTB komen weinig signalen binnen van ouders die buiten de peildatum vallen maar
toch ondersteuning wensen. In uitzonderlijke situaties waar toepassing van de wet in een
individueel geval leidt tot onvoorziene gevolgen die leiden tot onbillijkheden van overwegende
aard, kan mogelijk de hardheidsclausule worden toegepast. Via die route is op dit moment 1 gezin
bij OTB terecht gekomen.
2.5.

Juridische bijstand voor ouders

Sinds 1 maart 2021 kunnen gedupeerde ouders in het kader van de herstelregeling
kinderopvangtoeslag bij de Raad voor Rechtsbijstand kosteloze rechtsbijstand krijgen via de
subsidieregeling rechtsbijstand herstelregelingen kinderopvangtoeslag.
Tabel 2.3 Subsidieregeling Juridische bijstand
27 sep

2 dec

31 mrt

30 jun

30 sept

29 dec

2021

2021

2022

2022

2022

2022

Aantal ouders aangemeld

2.651

3.261

4.712

5.767

6.736

7.745

Aantal advocaten aangemeld

255

264

269

231

295

298*

Aantal ouders gekoppeld aan een advocaat

2.324

2.956

4.271

5.240

6.103

7.135

188

140

218

252

319

216

139

165

223

275

314

349

Categorie

Aantal ouders nog niet gekoppeld aan een
advocaat
Aantal ouders niet gekoppeld aan een advocaat
(anders opgelost)
* Peildatum 30-11-22

In paragraaf 1.3 van deze voortgangsrapportage wordt ingegaan op de inzet van schade-experts
bij de routes na de integrale beoordeling.

31

2.6.

Juridische onderbouwing hersteloperatie toeslagen

De Wet hersteloperatie toeslagen is op 5 november 2022 in werking getreden. De Eerste Kamer
heeft tijdens de plenaire behandeling van genoemde wet een aantal moties ingediend en
aangenomen. In de motie Prast c.s.24 heeft de Eerste Kamer de regering verzocht te expliciteren
dat onjuiste of onrechtmatige uitvoering van de wet een grondslag is voor de hersteloperatie.
Zoals de regering meermaals heeft aangegeven, heeft een samenspel van harde regelgeving,
vooringenomen handelen en vooral het niet gehoor geven aan noodsignalen leed veroorzaakt bij
de gedupeerden in de toeslagaffaire. Er kan sprake zijn geweest van onrechtmatig handelen, dat
kan per gedupeerde verschillen. Met de juridisch onverplichte regelingen voor institutionele
vooringenomenheid en hardheid is een oplossing gevonden voor al deze situaties. Er is bewust
voor gekozen om de wet niet te beperken tot de situaties waarin de overheid onrechtmatig heeft
gehandeld. Op deze manier wordt ook een oplossing geboden voor de situaties waarin het
reguliere recht geen soelaas biedt en het kabinet toch vindt dat betrokkenen door het
overheidshandelen gedupeerd zijn. Juist deze ruimere kaders en lagere bewijslast voor de
gedupeerden dan bij onrechtmatig handelen, dragen bij aan de voorspoedige vaststelling welke
ouders gedupeerd zijn en waar zij recht op hebben. Aan de andere kant leidt niet ieder
onrechtmatig handelen tot de verstrekkende conclusie dat er sprake is van gedupeerdheid
(bijvoorbeeld als er een keer beperkt te laat beschikt is op een aanvraag).
Ook is aan de Eerste Kamer toegezegd om terug te komen op de vraag of er juridisch advies
ingewonnen is over het gebruik van het begrip "institutionele vooringenomenheid" in relatie tot
onrechtmatig handelen van de overheid. Bij de vormgeving van de hersteloperatie toeslagen is
veelvuldig geadviseerd door interne en externe juridische adviseurs. Deze adviezen hebben deel
uitgemaakt van het totstandkomingsproces van de Wet hersteloperatie toeslagen en de
onderliggende besluitvorming. Het belangrijkste juridische advies dat ten grondslag ligt aan het
begrip "institutionele vooringenomenheid" in relatie tot onrechtmatig handelen van de overheid,
zijn de twee rapporten “Omzien in verwondering” van de Adviescommissie uitvoering toeslagen.
De uitwerking van de herstelregelingen in de Wet hersteloperatie toeslagen is gebaseerd op deze
adviezen.

24

Kamerstukken I 2022/23, 36151, O.

32

3.

Aanvullende regelingen

Naast de regelingen voor gedupeerde aanvragers van een kinderopvangtoeslag zijn er ook
regelingen voor aanvullende groepen die geraakt zijn door de problemen met de
kinderopvangtoeslag of andere toeslagen.
3.1.

Kindregeling

Stand van zaken
Conform de wens van de ouders en kinderen, en ook van de Tweede Kamer, is UHT direct na
inwerkingtreding van de Wet hersteloperatie toeslagen, op 7 november 2022 gestart met de
uitvoering van de kindregeling. UHT toetst ambtshalve of een kind in aanmerking komt voor de
kindregeling en stuurt dan een brief naar het kind en de ouder. De meeste kinderen hoeven dus
niets te doen en ontvangen automatisch bericht van UHT. UHT betaalt een tegemoetkoming,
passend bij de leeftijd en volgt hiermee het advies van kinderen en jongeren, op het
bankrekeningnummer van het kind.
Het starten van de uitvoering door UHT gaat conform de uitvoering van motie Kat c.s.25 waarin is
verzocht om de kinderen van wie het bankrekeningnummer al bekend was, als eerste tegemoet te
komen. Dit betreft ongeveer één derde van de kinderen die nu in beeld zijn, ca. 25.000 kinderen.
De kinderen van wie het rekeningnummer bekend is, zijn nagenoeg allemaal meerderjarig. Bij de
kinderen waarvan het rekeningnummer niet bekend is, wordt er een uitvraag gedaan bij de
wettelijk vertegenwoordiger, behoudens de categorie 12 tot 17 jarigen. Bij hen wordt het
rekeningnummer uitgevraagd bij kind. Daarmee werkt UHT lijn met de bedoeling jongeren regie te
geven maar wijkt UHT af van de Wet hersteloperatie toeslagen. De verwachting is dat dit geen
problemen oplevert. Mocht dat wel zo zijn kunnen ouders - die een startbrief ontvangen- contact
opnemen met UHT en zal er worden gekeken naar een maatwerk oplossing.
Kinderen van gedupeerde ouders ontvangen – op basis van hun leeftijd – een financiële
vergoeding. Het is gelukt om tot eind 2022 zijn 7.494 meerderjarige kinderen aan te schrijven en
7.378 kinderen uit te betalen in december 2022. Onderdeel van deze betalingen zijn de 2.500
betalingen die door een technische fout helaas 8 dagen later dan de bedoeling werden uitgekeerd,
maar nog wel in december 2022 zijn betaald. Het verschil tussen het aantal aangeschreven
kinderen en het aantal kinderen dat een betaling heeft ontvangen heeft ermee te maken dat
sommige kinderen een geblokkeerd of niet-gevalideerd bankrekeningnummer hebben. Deze
kinderen worden nogmaals benaderd door UHT.
De kinderen ontvangen een bedrag afhankelijk van hun leeftijd. Onderstaande tabel geeft de
bedragen weer die worden uitbetaald op basis van leeftijd.

25

Leeftijd kind/jongere op 1 juli 2023

Geldbedrag

0 tot en met 5 jaar

€2.000

6 tot en met 11 jaar

€4.000

12 tot en met 14 jaar

€6.000

15 tot en met 17 jaar

€8.000

18 jaar en ouder

€10.000

Kamerstukken II, 2022/23, 31066, nr. 1034.

33

Voormalig pleegkinderen
Met de motie Prast c.s. verzoekt de Eerste Kamer om – eventueel met een beroep op de
hardheidsclausule – het pleegkind (waaronder ook het voormalig pleegkind wordt verstaan)
‘eenzelfde uitkering’ toe te kennen als voor een kind dat in gelijke positie verkeert, indien de wet
ertoe zou leiden dat voor dat pleegkind geen recht op uitkering ontstaat.26
Het doel van de kindregeling is kinderen en pleegkinderen van gedupeerde aanvragers van
kinderopvangtoeslag een steun in de rug te geven. Daar is in de wet invulling aan gegeven door
voor voormalig pleegkinderen te bepalen dat zij in aanmerking komen voor de kindregeling indien
zij onderdeel van het huishouden zijn geweest na de eerste beschikking waarvoor herstel wordt
geboden, dus toen de problemen door de kinderopvangtoeslag begonnen. Het is niet mogelijk om
met een motie van de wet af te wijken. De hardheidsclausule kan ook niet worden gebruikt om in
afwijking van de wet een groep toe te voegen aan het bereik van de wetgeving. Voorgaande laat
onverlet dat zich (door de wetgever) niet voorziene situaties kunnen bestaan waarin sprake is van
onbillijkheden van overwegende aard. In een individueel geval kan dan de hardheidsclausule
worden toegepast.
Voorlopige planning
Op de kindregeling-webpagina van UHT (voor ouders) en binnenkort ook op de website
www.kindregelingvoorjou.nl (voor de kinderen) is een voorlopige planning op hoofdlijnen geplaatst
om meer duidelijkheid te bieden wie wanneer wordt aangeschreven. In lijn met deze planning zijn
in januari 2023 de eerstvolgende groepen aangeschreven waaronder ook ouders van minderjarige
kinderen. Uit de gesprekken van Diversion met de kinderen is opgehaald dat veel kinderen niet
weten van de gedupeerdheid van hun ouders. Daarom verstuurt UHT vanaf januari 2023 eerst de
ouders een brief. Met deze brief aan de ouders wordt de aankondiging gegeven dat hun kinderen
binnenkort worden aangeschreven. Daarmee worden ouders in de gelegenheid gesteld hun
kinderen mee te nemen in hun eigen verhaal. Enkele weken na het versturen van de startbrief,
schrijft UHT de kinderen aan middels een beschikking en nadere informatie zoals het verzoek om
het rekeningnummer.
UHT verzamelt de rekeningnummers en maakt vervolgens de tegemoetkoming over. Zo verwacht
UHT om de laatste aanschrijvingen aan ouders in juni 2023 te doen voor de kinderen van ouders
die op dit moment in beeld zijn, de kinderen van nu vastgesteld gedupeerde ouders. Kinderen van
wie de ouders nog niet vastgesteld gedupeerd zijn, hoeven zich niet aan te melden. Wanneer hun
ouders gedupeerd blijken, worden ook zij aangeschreven.
Jongeren met problematische schulden
De kindregeling voorziet in een financiële tegemoetkoming en brede ondersteuning door de
gemeente om aan kinderen en jongeren die getroffen zijn door de toeslagenproblematiek. Op deze
manier wordt hen een steun in de rug geboden. De kindregeling voorziet niet in een generieke
schuldenaanpak voor kinderen en jongeren er een grote diversiteit aan problemen is die maatwerk
behoeft. Hier past geen generieke schuldenregeling bij. Er zijn echter getroffen jongeren die te
maken hebben met problematische schulden – dit zijn schulden die zij, gegeven hun beschikbare
afloscapaciteit niet in een periode van 3 jaar kunnen aflossen. Voor deze jongeren wordt samen
met SZW, J&V en VNG gewerkt aan een aanpak om met hulp hun leven weer op de rit te krijgen.
Daarvoor wordt uitgezocht wat de precieze omvang van de schuldenproblematiek is, en wat voor
soort schulden en de aard daarvan het betreft. Gezamenlijk wordt uitgewerkt of en hoe
aangesloten kan worden bij bestaande bewezen effectieve interventies binnen de gemeentelijke
schuldhulpverlening en gemeenten ook de ruimte gegeven deze ondersteuning aan te bieden, in
aansluiting bij de motie van het lid Kat c.s.27 Over de gerichte inzet worden afspraken gemaakt
met VNG. Een volgende voortgangsrapportage zal ingaan op de voortgang en uitvoering hiervan.

26
27

Kamerstukken I 36151, 2022/23, nr. Q.
Kamerstukken II, 2022-23, 31066, nr. 1151.

34

Bij gedupeerde ouders wordt actief onder de aandacht gebracht dat schulden van minderjarige
kinderen meegenomen kunnen worden in de schuldenregeling van de ouders.
Emotioneel herstel voor kinderen en jongeren
Ook kinderen zijn geraakt door de financiële en emotionele problematiek van ouders. Diversion
deed onderzoek naar de behoefte aan emotioneel herstel van deze doelgroep en bracht hierover
een rapport uit wat inmiddels met uw kamer is gedeeld. In de vorige VGR staan de contouren van
de aanpak voor emotioneel herstel beschreven. Ten opzicht van de vorige VGR is de volgende
voortgang te melden:
Gereed:
Kinderen van gedupeerde ouders hebben aangegeven behoefte te hebben aan expliciete
erkenning voor hun ervaring. Deze erkenning wordt geboden in de vorm van een
erkenningsbrief die wordt meegezonden met de beschikking. Op dit moment hebben circa
7500 kinderen deze brief ontvangen, de rest volgt gelijktijdig met de uitbetaling.
Er is een tijdelijke website ontwikkeld (kindregelingvoorjou.nl), die begin februari online
komt, waar kinderen worden geattendeerd op de beschikbaarheid van gemeentelijke brede
ondersteuning alsmede wordt men gemotiveerd om hier gebruik van te maken.
Het Nibud heeft laagdrempelige adviezen opgesteld die kinderen kunnen helpen omgaan
met het geld uit de kindregeling. Deze adviezen zijn geplaatst op voorgenoemde website.
Ten aanzien van de behoefte van kinderen om anoniem te chatten of bellen met een
organisatie onafhankelijk van de overheid sluiten wij aan bij bestaande voorzieningen zoals
bijvoorbeeld de Kindertelefoon (18-), de Luisterlijn (18+) en Stichting MIND. Met deze
partijen zijn samenwerkingsafspraken gemaakt.
Kinderen van gedupeerde ouders tussen de 12 en 30 jaar kunnen deelnemen aan het
programma Maatschappelijke Diensttijd (MDT) van OCW. In februari 2023 zal deze
mogelijk actief onder de aandacht worden gebracht op de website.
De komende maanden zal stapsgewijs aanvullend aanbod worden ontwikkeld en tot stand worden
gebracht.
Met het Cultuur Participatiefonds wordt gewerkt aan een subsidie-instrument waarmee
kinderen en jongeren cultuur kunnen ervaren en talenten ontwikkelen. De eerste aanvraag
mogelijkheid wordt rond de zomer 2023 verwacht.
Er zijn reeds aanbestedingen voor een pilot met een E-health app én financiële educatie in
ontwikkeling.
Met maatschappelijke organisaties wordt aan een voorstel gewerkt dat op korte termijn
invulling moet geven aan een financieel loket waar jongeren persoonlijk advies met
geldvragen terecht kunnen.
Er is een voorstel in ontwikkeling dat toeziet op structurele participatie van kinderen bij de
ontwikkeling en uitvoering van herstelinstrumenten. Er wordt gestreefd om dit in het
eerste kwartaal gereed te hebben.
3.2.

Regeling voor gedupeerden huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget

Met de Wet hersteloperatie Toeslagen is een regeling geïntroduceerd voor gedupeerden in de
huurtoeslag, de zorgtoeslag en het kindgebonden budget. Voor deze regeling is de doelgroep reeds
in beeld, en deze zal ambtshalve benaderd worden, waardoor geen aanvraag van de gedupeerde
nodig is. De voorbereidingen daartoe zijn in volle gang. Het streven is om in het tweede kwartaal
van 2023 te starten met de uitvoering van deze regeling.

35

4.

Schuldenaanpak

Een belangrijk onderdeel van het financieel herstel is de schuldenaanpak. De schuldenaanpak
draagt bij door de schuldenlast van gedupeerde ouders te verlichten voor een nieuwe start en
bestaat uit de regelingen voor publieke schulden28, private schulden29 en ouders in een wettelijke
schuldsaneringsregeling of buitengerechtelijke schuldregeling30.
4.1.

Publieke schulden

Stand van zaken pauzeren en kwijtschelden
De publieke organisaties Belastingdienst & Toeslagen (BD&T), Landelijk Bureau Inning
Onderhoudsbijdragen (LBIO), Sociale Verzekeringsbank (SVB), Centraal Administratie Kantoor
(CAK), Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO),
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) hebben voor de meeste gedupeerde ouders
de publieke schulden kwijtgescholden (zie tabel 4.1).
Eveneens hebben gemeenten voor de meeste gedupeerde ouders de publieke schulden
kwijtgescholden. Deze cijfers worden met regelmaat bijgewerkt door de VNG. Daarnaast zijn
cijfers opgevraagd bij de zorgkantoren die de uitvoerders zijn van de Wet langdurige zorg (Wlz).
Tot nu zijn voor acht gedupeerde ouders publieke schulden uit de Wlz kwijtgescholden. De totale
kwijtschelding bij Wlz bedraagt € 292.490.
De kwijtschelding van publieke schulden van gedupeerde ouders verloopt volgens de afgesproken
procedure. Met regelmaat is er contact met de betrokken publieke organisaties en ministeries over
de voortgang. De Belastingdienst/Toeslagen (BD/T) heeft in december 2022 een inhaalslag
gemaakt in het aantal kwijtscheldingen door het kwijtscheldingsproces te optimaliseren en zal de
komende tijd een verdere inhaalslag maken in het aantal kwijtscheldingen.

Tabel 4.1

Aantal gepauzeerd

Waarvan gedupeerd

Waarvan

Kwijtgescholden

ouders en

met schulden bij

kwijtgescholden

toeslagpartners

organisatie

bedrag

1

30 sept

31 dec

30 sept

31 dec

30 sept

31 dec

30 sept

31 dec

2022

2022

2022

2022

2022

2022

2022

2022

BD&T

86.530

88.540

38.657

40.667

24.437

27.769

167 mln.

195 mln.

LBIO

263

267

156

113

156

109

€ 140.000

€ 143.000

Organisatie

SVB

1.249

1.450

526

661

506

617

€594.055

€ 615.738

CAK

15.450

17.591

9.116

10.947

9.012

9.525

€ 26.6 mln.

€ 27,7 mln.

CJIB

38.118

42.772

19.716

21.156

17.887

20.135

€ 5,1 mln.

€ 6,7 mln.

DUO

19.251

20.364

9.638

10.465

8.540

2

9.550

€ 279 mln.

€ 301 mln.

UWV

5.433

5.839

2.917

3.157

2.849

3.1283

€ 8,8 mln.

€ 9,3 mln.

Toelichting op Tabel 4.1
1: Voor sommige ouders worden de schulden niet volledig kwijtgescholden. Sommige schulden zijn uitgesloten
van kwijtschelden, zoals schulden die zijn ontstaan door misbruik of fraude, of schulden van na de peildatum
van 31-12-2020. De ouders in deze kolom zijn volledig behandeld voor kwijtschelding, maar niet in alle
gevallen volledig kwijtgescholden. Exclusief niet-gedupeerden.
2: Dit is het aantal mensen dat volledig is kwijtgescholden. Personen die deels zijn kwijtgescholden, zijn niet
meegenomen in dit aantal.
3: 1.046 van de 3.128 vallen onder het zogeheten moratorium en vallen dientengevolge buiten de
kwijtschelding aangezien de terugvordering betrekking heeft op schulden die betrekking hebben op de periode
vanaf 1-1-2021.
28
29
30

Staatscourant 2021-28304.
Staatscourant 2021-44723.
Staatscourant 2021-28303.

36

Opstarten invorderingen
In de vorige VGR is gemeld dat voor de volgende doelgroepen de invordering door publieke
schuldeisers zal worden opgestart:
•
niet gedupeerden;
•
gedupeerden die €30.000 hebben ontvangen en die zich hebben afgemeld voor verdere
regelingen;
•
schulden die zijn aangegaan na 1-1-2021 door gedupeerde ouders.
De betrokken publieke uitvoeringsorganisaties hebben inmiddels voor de bovenstaande
doelgroepen het invorderingsproces opgestart. Bij de opgestarte invorderingen zal zoveel mogelijk
oog zijn voor de persoonlijke omstandigheden van betrokkenen. Waar mogelijk zal de publieke
schuldeiser maatwerk toepassen om tot een verantwoord invorderingsbeleid voor elk van deze
betrokkenen te komen.
Pauzering publieke schulden nieuwe aanmelders
De afgelopen maanden zijn de effecten van de lange pauzering van publieke schulden van nieuwe
aanmelders als potentiële gedupeerde besproken met de publieke schuldeisers. In het verleden is
er gekozen voor een generieke benadering van de pauzeknop. In de praktijk betekende dit, dat
zodra een potentieel gedupeerde zich aanmeldde bij UHT, alle publieke schulden van die potentiële
gedupeerde ambtshalve werden gepauzeerd door alle publieke uitvoeringsdiensten tot de uitslag
van de integrale beoordeling.
Er is gebleken dat het niet wenselijk is om voor nieuwe aanmelders als potentieel gedupeerde bij
UHT een generieke pauzeknop te hanteren voor publieke schulden. De belangrijkste reden hiervoor
is dat pauzering van de publieke schulden niet automatisch betekent dat deze schulden ook
worden kwijtgescholden. In de hersteloperatie is afgesproken dat alleen publieke schulden die
vallen onder regeling ontstaan vóór 1-1-2021 worden kwijtgescholden. Dit terwijl we in de
generieke benadering van de pauzeknop ook publieke schulden pauzeerden die waren ontstaan na
1-1-2021 en niet vielen onder de regeling. Dit heeft als nadelig effect dat stapeling kan ontstaan
van publieke schulden die pas aan het eind van de integrale beoordeling bij de niet-gedupeerde of
bij gedupeerheid na verloop van het moratorium invorderbaar worden.
Met het oog op het negatieve effect van de generieke pauzeknop zullen daarom de publieke
uitvoerders een zoveel mogelijk gerichte pauzeknop inzetten om stapeling van publieke schulden
te voorkomen. De persoonlijke omstandigheden van de betrokkenen, de haalbaarheid in de
uitvoering en de coördinatie tussen de publieke uitvoerders blijven wel essentiële
randvoorwaarden voor de inzet van een gerichte pauzeknop. Daarom zal de komende tijd worden
gemonitord op welke wijze publieke uitvoerders de gerichte pauzeknop kunnen inrichten en
daarover in de volgende voortgangsrapportage over rapporteren.
4.2.

Private Schulden

De uitvoering van de private schuldregeling is belegd bij Sociale Banken Nederland (SBN). SBN
werkt samen met een consortium van kredietbanken.
Stand van zaken behandeling schuldenlijsten Loket Private Schulden
In tabel 4.2 zijn de cijfers over de voortgang bij de behandeling van de schuldenlijsten
opgenomen. Op dit moment hebben 10.790 gedupeerden zich gemeld bij SBN voor de afhandeling
van private schulden. Zij hebben in totaal 21.754 schuldenlijsten ingediend.
Op dit moment heeft SBN ruim 95% van de ingediende schuldenlijsten in behandeling. Circa 58%
is beschikt en daarvan is 78% uitbetaald. Circa 4% van de ingediende schuldenlijsten moet nog

37

worden opgepakt. Het aantal schuldenlijsten dat nog moet worden opgepakt loopt steeds meer
terug omdat er minder aanmeldingen zijn terwijl de capaciteit die de kredietbanken hebben om de
lijsten op te pakken gelijk blijft.
Tabel 4.2 Stand van zaken uitvoering loket private schulden bij SBN (peildatum 3 januari 2023)
30 jun 2022

30 sept 2022

3 jan 2023

Aantal mensen die zich hebben gemeld

8.615

9.947

10.790

Aantal schuldenlijsten ingediend

15.754

18.912

21.754

Aantal schuldenlijsten in behandeling

9.836

9.645

20.744

Aantal schuldenlijsten beschikt

4.876

8.894

12.723

Aantal beschikkingen betaald

3.737

7.061

9.991

Splitsen en samenvoegen van schuldenlijsten
Het aantal ingediende schuldenlijsten kan niet afgezet worden tegen het aantal beschikkingen
omdat SBN regelmatig schuldenlijsten samengevoegd of splitst. Wanneer SBN schuldenlijsten
ontvangt is het doel om schulden zo snel mogelijk af te handelen en te beschikken. Er wordt
gekeken wat de meest efficiënte manier is om de schuldenlijsten snel af te handelen. Dit houdt in
dat SBN regelmatig schuldenlijsten opsplitst of juist samenvoegt. Een gedupeerde ouder kan
namelijk per schuld een schuldenlijst hebben ingediend, of een schuldenlijst met meerdere
schulden waarbij de behandeltijd varieert. Over deze werkwijze wordt door SBN gecommuniceerd
op de website, door het SBN service center, de VNG en in de beschikkingsbrief. Tot op heden zijn
er bij SBN geen signalen dat gedupeerde ouders dit niet begrijpen.
Bezwaar en Beroep
Een ouder die het niet eens is met een beschikking van SBN kan bezwaar maken. SBN doet in dit
bezwaarproces voorbereidend werk voor het nemen van de beslissing op bezwaar. SBN heeft
bijvoorbeeld contact met de ouder en stelt het dossier beschikbaar. De uiteindelijke beslissing op
bezwaar wordt genomen door DG Herstel Toeslagen.
Op het totaal aantal beschikkingen dat SBN heeft verzonden heeft tot op heden 2,9% van de
gedupeerden een bezwaarschrift ingediend. Er zijn 17 beroepszaken binnengekomen tegen de
beslissing op bezwaar inzake de private schulden.
Tabel 4.3 stand van zaken bezwaren (peildatum 31 december 2022)
Cijfers 4-10-2022

Cijfers 31-12-2022

Aantal ingediende

250

378

bezwaren
Aantal afgeronde

57

153

bezwarentoegewezen
Waarvan

6

15

bezwaren
Waarvan afgewezen

44

126

bezwareningetrokken
Waarvan

7

12

bezwaren

Terugkoppeling van schuldeisers op informatieverzoeken SBN
Terugkoppeling van de schuldeiser is vereist om de schuld te kunnen toetsen aan de kaders van de
wet. SBN stuurt daarom informatieverzoeken naar schuldeisers over de schulden die een
gedupeerde ouder heeft ingediend. Schuldeisers krijgen twee keer twee weken de tijd om te
reageren op deze verzoeken en waar nodig neemt SBN meerdere malen contact op met de
schuldeiser. Zodra door SBN hierover voldoende informatie is ontvangen, kan SBN de schuld
beoordelen. Indien de informatie bevestigt dat de achterstand op de schuld (gedeeltelijk) binnen
de kaders van de wet past, vindt beschikking en (gedeeltelijke) uitbetaling van de ingediende
schuld plaats. Indien nodig kan SBN de schuldenlijst splitsen om algemene vertraging te
voorkomen. Als een schuldeiser niet binnen de gestelde termijn (vier weken) maar wel binnen drie
maanden reageert, beoordeelt SBN de schuld alsnog.
38

In het commissiedebat van 8 december 2022 is aan de Kamer toegezegd in deze VGR in te gaan
op de samenwerking met schuldeisers en eventuele knelpunten daarbij. Over het algemeen is het
beeld van SBN dat schuldeisers proberen tijdig te reageren op de informatieverzoeken. Echter, in
meerdere gevallen duurt de terugkoppeling van de schuldeiser langer. Dit gaat bijvoorbeeld om
complexe situaties waar de schuld meerdere malen is doorverkocht of als het om hele oude
schulden gaat. Ook kunnen de ontvangen bewijsstukken niet voldoende zijn, waarop aanvullende
bewijs voor wordt opgevraagd bij de schuldeiser. In deze gevallen hebben schuldeisers meer tijd
nodig om de benodigde informatie en stukken te kunnen opsturen. Ook schulden bij buitenlandse
schuldeisers vergen meer handelingen en tijd, simpelweg omdat de toeslagenaffaire daar een
onbekend begrip is. Soms zijn ook Nederlandse schuldeisers niet goed op de hoogte van de regels
en afspraken, maar er zijn ook schuldeisers die zich niet houden aan de tijd die er staat om
terugkoppeling te geven, of geen volledige informatie verstrekken. De redenen hiervoor zijn divers
en kunnen ook per casus verschillen.
Voortgang van het loket al afbetaalde schulden
Op 28 september 2022 is bij SBN het loket Al Betaalde Schulden geopend voor schulden die met
compensatie zijn betaald. De eerste groep gedupeerde ouders, die voor 1 maart 2021 compensatie
van €30.000 heeft ontvangen, kon vanaf eind september een aanvraag indienen bij SBN voor
schulden die zij hebben betaald met het ontvangen compensatiebedrag. Vanaf 22 november 2022
kunnen alle gedupeerde ouders die compensatie hebben ontvangen een aanvraag doen bij het
loket voor de schulden die ze met die compensatie hebben betaald. In totaal hebben 1.072 ouders
een aanvraag ingediend voor in totaal 4.526 schulden (peildatum 9 januari 2023). Daarvan zijn
2.952 schulden in behandeling en 1.574 schulden afgehandeld door SBN.
Actieplan niet-gebruik Loket Private Schulden
Er is een groep gedupeerde ouders met openstaande gerechtelijke schulden die deze schulden nog
niet hebben ingediend bij het Loket Private Schulden. Indien deze openstaande schulden binnen de
voorwaarden van de wet vallen, zouden ze opgelost kunnen worden wanneer deze worden
ingediend door de ouder. De regie van het indienen van deze schulden ligt bij de ouders. Het
actieplan niet-gebruik wil deze doelgroep motiveren hun schulden in te dienen, om problematiek te
voorkomen die kan ontstaan door het niet betalen van gerechtelijke schulden. Dit gebeurt door
middel van generieke en gerichte communicatieacties. In de vorige VGR is toegezegd dat de
Kamer in de huidige voortgangsrapportage wordt geïnformeerd over dit actieplan. In januari 2023
heeft SBN opnieuw een informatiepakket over het loket private schulden samengesteld voor het
maatschappelijk middenveld, om iedereen die met gedupeerden te maken heeft nogmaals te
wijzen op het Loket Private Schulden. Zoals ook al eerder is gedaan. Ook heeft SBN deelgenomen
aan informatieve webinars van de VNG om de regeling en het loket nogmaals toe te lichten.
Daarnaast zijn er binnen de doelgroep verschillende categorieën geïdentificeerd om per categorie
adequate actie te ondernemen. Zo is er een groep die niet op de hoogte lijkt van de regeling, een
groep die aangeeft geen schulden meer te hebben en een groep die geen hulp wil. Half januari
2023 wordt er gestart met een belactie door SBN om zoveel mogelijk mensen uit de doelgroep
telefonisch te bereiken. Ook worden netwerken van gedupeerden actief benaderd. UHT en SBN zijn
met de VNG aan het bekijken of en op welke manier deze groep ouders bereikt kan worden zodat
zij hun schuldenlijsten alsnog indienen. Hierbij rekening houdend met de regels rondom
gegevensdeling (AVG) en met de mogelijkheden van gemeenten.
Informele schulden
Met de motie Apeldoorn c.s.31 verzoekt de Eerste Kamer de regering te komen met een regeling
waarbij het voor ouders mogelijk wordt om ook op een andere manier dan een notariële akte
bewijs te leveren van door hen aangegane informele leningen en daarbij ontstane achterstanden.
In eerdere debatten is ook door de Tweede Kamer aandacht gevraagd voor het feit dat de
31

Kamerstuk I, 2022/23, 36151, L.

39

bewijslast van informele leningen niet anders kan, dan de nu voorgeschreven notariële akte of
gerechtelijke vonnis. Zowel aan de Eerste Kamer als Tweede Kamer is aangegeven dat er door de
uitvoeringsorganisatie SBN zal worden gekeken naar de bewijslast van de informele leningen.
Daarbij is aangegeven dat geen verwachtingen kunnen worden gewekt richting ouders dat het ook
gaat lukken omdat er al eerder naar is gekeken.
SBN is verzocht nogmaals de situatie te bekijken. Inmiddels heeft SBN haar analyse op 13 januari
2023 aangeboden, deze is opgenomen in de bijlage bij deze voortgangsrapportage. In deze
analyse is ook rekening gehouden met het tevens in de bijlage opgenomen ongevraagd advies van
Ouderpanel van 20 december 2022 over alternatieve mogelijkheden als bewijslast voor de
informele leningen.
In de eerdere uitvoeringstoets van 30 september 2022 stelde SBN dat vanwege de moeilijke
verifieerbaarheid van informele leningen een regeling voor informele leningen niet uitvoerbaar zal
zijn. In de nieuwe analyse, die bijgevoegd is bij de voortgangsrapportage, heeft SBN nogmaals
onderzocht wat de mogelijkheden zijn om informele leningen over te kunnen nemen en wat dat in
de praktijk zou gaan betekenen voor de uitvoering en voor de gedupeerden. De conclusie daarvan
is dat ook bij andere vereisten aan bewijs, het voor de gedupeerde ouders problematisch is om
een betalingsachterstand op informele schulden aan te tonen. De bewijslast voor het vaststellen
van achterstanden blijft zeer ingewikkeld, waar een zeer complex en intensief proces van
beoordeling door SBN voor benodigd zou zijn. Tegelijkertijd zou een verruiming leiden tot
verwachtingen die niet kunnen worden waargemaakt, met alle teleurstellingen van dien. Daarom is
een regeling voor informele leningen geen goede oplossing.
4.3.

Schuldregelingstrajecten (Wsnp/Msnp)

Voor gedupeerde ouders die voor inwerkingtreding van de Wet hersteloperatie toeslagen in een
traject zaten volgens de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) of in een
minnelijke schuldsanering natuurlijke personen (Msnp), is er de mogelijkheid deze trajecten
versneld te beëindigen. Zo kunnen gedupeerde ouders hun compensatie aanwenden voor een
nieuwe start. De ontvangen compensatie maakt geen onderdeel uit van de boedel.
Het Wsnp/Msnp-team van UHT betaalt de private schulden en overgebleven publieke
schulden uit aan de bewindvoerder (Wsnp) of schuldhulpverlener (Msnp). Als alle schulden zijn
opgelost, kan het schuldregelingstraject voor de ouder worden beëindigd. Zodra een melder als
gedupeerd wordt aangemerkt en zich in een Wsnp- dan wel Msnp-traject bevindt, wordt deze
direct door het loket in behandeling genomen. Er is daarom geen achterstand in de voorraad, want
alles wordt binnen het termijn van 8 weken afgerond.
Voor gedupeerde ouders wiens schuldsaneringstraject is gestart na inwerkingtreding van de Wet
hersteloperatie toeslagen worden de schulden overgenomen die binnen de peildata vallen.
Tabel 4.4 Stand van zaken uitvoering Wsnp (in VGR wordt stand van zaken geschetst tot 31 dec)
Wsnp

2 dec

31 mrt.

30 jun

29 sept

31 dec

2021

2022

2022

2022

2022

Verificatielijsten ontvangen

450

526

582

622

645

Aantal beschikkingen verzonden

520*

704*

791*

841*

877*

Aantal betalingen verricht

514

698

791

838

875

5

0

1

1

0

-

€23 mln.

€26 mln.

€ 28 mln.

Aantal niet afgewikkelde dossiers binnen 8
weken totaal
Bedrag aan schulden betaald**

€ 29.6
mln. **

40

* Aantal beschikkingen en betalingen is hoger dan het aantal verificatielijsten omdat hier ook beschikkingen
tussen zitten voor aanvullende uitbetalingen.
** De kwijtgescholden publieke schulden worden meegerekend in het overzicht van de kwijtschelding van
publieke schulden.
Tabel 4.5 Stand van zaken uitvoering Msnp (in VGR wordt stand van zaken geschetst tot 31 dec)
2 dec

31 mrt

30 jun

29 sept

29 dec

Msnp

2021

2022

2022

2022

2022

Schuldenlijsten ontvangen

465

992

1.095

1377

1422

a. Waarvan schuldbemiddeling

-

764

849

906

935

b. Waarvan saneringskrediet

-

228

246

471

487

Aantal beschikkingen verzonden

353

1.011

1.202

1519

1580

Aantal betalingen verricht

321

919

1.109

1414

1476

9

0

1

0

0

-

€ 19 mln.

€21 mln.

23 mln.

24.6

Aantal niet afgewikkelde dossiers binnen 8
weken totaal
Bedrag aan schulden betaald*

* De kwijtgescholden publieke schulden worden meegerekend in het overzicht van de kwijtschelding van publieke
schulden.

Schuldenregeling voor ouders in persoonlijk faillissement
In totaal hebben 35 gedupeerde ouders in persoonlijk faillissement zich gemeld bij UHT.
Van deze groep zijn 19 ouders met een persoonlijk faillissement vastgesteld als gedupeerde en bij
14 ouders moet dit nog worden vastgesteld. Van 9 gedupeerden is het faillissement inmiddels
teruggetrokken en zijn zij niet meer in behandeling. Van 10 gedupeerden zijn 4 faillissementen
geheel afgewikkeld met volledige uitbetaling van het compensatiebedrag. In 2 gevallen kan het
compensatiebedrag niet volledig worden uitbetaald aan de ouders. Oorzaak hiervan is dat in die
gevallen sprake was van ondernemers met hoge zakelijke schulden. De totale zakelijke
schuldenlast in deze twee gevallen is te hoog (ruim boven de vastgestelde Europese
staatsteungrens van € 200.000 bij zakelijke schulden).
Om de gedupeerde ouders in persoonlijk faillissement zo goed mogelijk te helpen wordt intensief
samengewerkt met de curator. In samenwerking met de curator wordt gekeken welke schulden
kunnen worden opgelost en welke niet.
4.4.

Zakelijke schulden

Sinds maart 2022 is een speciaal team opgericht dat zich bezig houdt met zakelijke schulden. Het
centrale team benadert proactief de gedupeerde ouders en/of hun toeslagpartners waarbij de
volledige afwikkeling van de zakelijke schulden mogelijk leidt tot overschrijding van de
maximumgrenzen aan staatssteun. Het team bespreekt met deze ouders de mogelijkheden. Het
team coördineert samen met de gedupeerde ouder het oplossen van de zakelijke schulden bij
verschillende publieke schuldeisers en private schuldeisers via SBN. In 2022 is gebleken dat het
oplossen van de volledige zakelijke schulden bij vier ouders leidt tot een overschrijding van de deminimisgrens. Bij deze vier ouders blijft daarom een (deel) van de zakelijke schulden openstaan.
In goed overleg met de vier ouders is gekeken welke schulden wel en niet worden opgelost. Met
een aantal ouders is nog geen contact mogelijk geweest. Van een deel van deze ouders zijn geen
contactgegevens bekend. Soms zijn die contactgegevens er wel, maar is ondanks meerdere
belpogingen de ouder nog niet telefonisch bereikt.

41

Tabel 4.6 Stand van zaken zakelijke schulden
30 sept 2022

31 dec 2022

Totaal aantal ondernemers met grote kans op staatssteun

783

1031

Aantal ondernemers zonder zakelijke schulden / proces afgerond

282

371

Aantal ondernemers niet bereikt/geen contactgegevens

223

168

Aantal ondernemers in behandeling bij centrale team

278

492

4.5.

Noodprocedure

Tot op heden (peildatum 31 december 2022) is sinds 14 februari 2022 – toen de eerste moratoria
afliepen – 49 maal gebruik gemaakt van de noodprocedure. Met name gedupeerde ouders in het
buitenland maakten de afgelopen maanden gebruik van de noodprocedure, als buitenlandse
schuldeisers invorderingen opstarten. Mede dankzij de oprichting van het Ondersteuningsteam
Buitenland (OTB) komen deze ouders steeds sneller in beeld. De belangrijkste bevinding is dat
door de noodprocedure voor zover bekend geen huisuitzetting of beslaglegging heeft
plaatsgevonden. Dankzij de goede samenwerking tussen SBN, UHT, gerechtsdeurwaarders en/of
gemeenten is steeds tijdig ingegrepen, beslaglegging is voorkomen of dreigende huisuitzetting is
afgewend.

42

5.

Organisatie en financiën

5.1.

Inrichting uitvoeringsorganisatie

Opschaling en tijdige vervanging UHT-organisatie
Om naast de uitvoering van huidige en nieuwe taken van de Uitvoeringsorganisatie Herstel
Toeslagen (UHT), te kunnen versnellen en verbeteren, is het werven van voldoende goed
toegeruste nieuwe medewerkers en het behouden van bestaande medewerkers een essentiële
voorwaarde. UHT heeft wat betreft het aannemen van nieuwe medewerkers voortgang geboekt,
bijvoorbeeld met het aannemen van persoonlijk zaakbehandelaars, en gaat daar in 2023 verder
mee. Met de uitbreiding van het aantal medewerkers wordt uitvoering gegeven aan de motie Van
Apeldoorn c.s.32 om voldoende capaciteit bij de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen te
genereren. Deze werving vindt echter nog altijd plaats in een zeer krappe arbeidsmarkt.
De opgave om gedupeerde ouders zo snel en zo goed mogelijk te helpen, vraagt veel van de
Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT). De UHT is een jonge organisatie met veel nieuwe
medewerkers die snel moet kunnen inspelen op nieuwe regelgeving en tegelijkertijd de uitvoering
hierop moet kunnen aanpassen. Dat vraagt om grote inzet en flexibiliteit van de ruim 1500
medewerkers. Er is daarom veel aandacht voor het inwerken van nieuwe mensen en het
verbeteren van de werkprocessen. UHT is in eerste instantie ingericht als een tijdelijke organisatie
en heeft medewerkers op tijdelijke basis ingehuurd. Het verloop is relatief hoog. Inmiddels is
begonnen met aannemen van meer mensen in vaste dienst, voor minder verloop en meer
stabiliteit, wat ook de ouders ten goede komt. UHT is continu bezig met haar rol als goed
werkgever. Signalen over hoge werkdruk, gevoelens van onveiligheid en behoefte aan stabiliteit en
rust worden door de leiding van UHT erkend, opgepakt en besproken, zowel met de medewerkers
op de werkvloer als met de ondernemingsraad. Conform de wens van de Tweede Kamer kijkt UHT
bij de werving ook nadrukkelijk naar de rol die gedupeerde ouders binnen de organisatie kunnen
vervullen. Bij de werving van nieuwe medewerkers kijkt UHT ook naar hoe andere (grote)
overheidsorganisaties hun werving ter hand nemen.
Op peildatum 2 januari 2023 bedroeg de bezetting van UHT afgerond 1.379 fte. Daarvan is 324 fte
eigen personeel (inclusief detacheringen van andere onderdelen binnen de Belastingdienst en/of
ministeries). 1.055 fte betreft externe inhuur. Het verlooppercentage onder medewerkers van UHT
bedroeg in december 2022 6,5%. Dit percentage is hoger dan de ongeveer 3% in de maanden
daarvoor. De reden daarvoor is dat veel tijdelijke contracten een einddatum in december hebben.
Desondanks is het personeelsbestand in het laatste kwartaal met ruim 13% gegroeid.
De opgave van een verdere groei van UHT in 2023 blijft staan. Eventuele financiële consequenties
daarvan zullen worden bezien rondom de komende Voorjaarsbesluitvorming. De groei van de
organisatie in 2023 is noodzakelijk met het oog op nieuwe taken die uitgevoerd gaan worden, of
inmiddels gestart zijn, zoals de uitvoering van de Kindregeling (in november 2022 van start
gegaan) en op een later moment in 2023 de regelingen voor gedupeerden van de huurtoeslag,
zorgtoeslag en kindgebonden budget en de ex-partners. Tevens is de opschaling van de
organisatie noodzakelijk voor het behalen van de ambitie ten aanzien van het kunnen uitvoeren
van de verbeter- en versnelmaatregelen zoals in paragraaf 1.2 is aangegeven.
5.2.

Fouten en herstelacties

In oktober 2022 hebben circa 13.600 aangemelde ouders een brief van directie Toeslagen
ontvangen over de invloed van herstelbetalingen op de hoogte van hun lopende toeslagen. In de
brief staat dat betalingen door de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) niet worden
meegeteld bij de berekening van het vermogen voor toeslagen. Ouders zullen dus niet het recht op
32

Kamerstukken I, 2022-23, 36151, K

43

toeslagen verliezen omdat hun vermogen, door de betaling van UHT, te hoog is geworden. De brief
was onduidelijk en riep meerdere vragen op bij ouders, waarover ouders contact opnamen met de
Belastingtelefoon, het Serviceteam en hun persoonlijk zaakbehandelaars. Het was voor veel
ouders niet duidelijk om welke herstelbetalingen het ging en wat de brief betekende voor de status
van hun beoordeling. Alle ouders hebben op 16 december 2022 een gepersonaliseerde,
verduidelijkende brief ontvangen.
Door een technische fout konden 2.500 betalingen aan kinderen in het kader van de kindregeling
niet volgens planning op 22 december 2022 worden uitgevoerd. De oorzaak was een technische
fout in de aanbieding van het betaalbestand door de Belastingdienst. De betalingen zijn na
constatering van de fout alsnog correct aangeboden en stonden in de volgende week, op 30
december 2022, op de rekening van de kinderen en jongeren. Zij zijn via de website en social
media geïnformeerd.
5.3.

Ouderpanel

Tijdens het commissiedebat van 15 september 2022 is er door de Kamer gevraagd om de
inhoudelijke punten van het Ouderpanel een plek in de VGR te geven. Het Ouderpanel deelt in
deze VGR haar zorgen én visie omtrent de positieve ontwikkelingen over het laatste kwartaal van
2022. De bijdrage van het Ouderpanel is in zijn geheel toegevoegd als bijlage bij deze VGR.
Medio januari 2023 is de nieuwe voorzitter Tof Thissen gestart. De leden van het Ouderpanel
kijken positief uit naar de komst van de heer Thissen.
Waardering
Het Ouderpanel is zeer tevreden dat de kinderregeling als onderdeel van de Wet hersteloperatie
Toeslagen is opgenomen. Het Ouderpanel is verheugd over de ontwikkeling van de
ouderinitiatieven (zie par. 1.1). Verder verkent het Ouderpanel de doelgroep gedupeerde
ondernemers. Tot slot waardeert het Ouderpanel vroegtijdige betrokkenheid van het Ouderpanel
door UHT, zodat het ouderperspectief nog beter wordt betrokken.
Adviezen
Het Ouderpanel heeft ook in het laatste kwartaal van 2022 meerdere adviezen gegeven. De
verschillende adviezen gaan bijvoorbeeld over de volgende onderwerpen:
De praktijktest met de vaststellingsovereenkomst (VSO), dit onderwerp is door de betrokken
ambtenaren met het Ouderpanel besproken. Ook was er een adviesvraag over het benutten van
het financieringsinstrument SPUK voor groepsactiviteiten als onderdeel van het herstel van
gedupeerde ouders, kinderen en jongeren. Het Ouderpanel adviseerde ook gebruik te maken van
aparte telefoonnummers en getrainde professionals die bellende kinderen en jongeren goed te
woord kunnen staan. Met het Ouderpanel is besproken dat dit wordt toegepast.
In haar bijdrage over de ontwikkelingen van het laatste kwartaal van 2022 noemt het Ouderpanel
verschillende thema’s en zorgpunten, die onderstaand kort samengevat worden.
Adequaat reageren
Het Ouderpanel adviseert en vraagt een tijdige schriftelijke reactie op haar adviezen. De
beantwoording van het ongevraagde CWS-advies van juni 2022 heeft te lang op zich laten
wachten, ook al zijn de adviezen wel opgepakt. Dit had anders gemoeten. Het is de bedoeling om
de beantwoording in het vervolg sneller af te handelen, ook al zijn de adviezen wel opgepakt. En
de beantwoording zoveel mogelijk bij de volgende maandvergadering van het Ouderpanel te
verstrekken.

44

Zorgpunten
Het Ouderpanel geeft ten eerste aan dat de CWS de menselijke maat meer kan toepassen met
behulp van de inzet van ervaringskennis. In hoofdstuk 1.3 van deze voortgangsrapportages zijn de
diversie verbeteringsacties rondom de CWS terug te vinden. De gewenste situatie gaat over
snellere doorlooptijden, verbeteringen in communicatie en nog meer zorgvuldigheid in de
bejegening. En het beter afstemmen van mogelijkheden en verwachtingen.
Als een gedupeerde na de uitkomst van de Integrale Beoordeling aangeeft een beroep te willen
doen op de CWS, dan wordt de werkwijze nog beter toegelicht door het CWS.
Ook worden de taken en verantwoordelijkheden meer verhelderd: UHT beslist op basis van de Wet
hersteloperatie toeslagen en neemt hierbij termijnen in acht waarbinnen deze besluiten worden
gemaakt. Het Ouderpanel is gestimuleerd deze thematiek ook te bespreken met de CWS zelf.
Ten tweede geeft het Ouderpanel aan het oneens te blijven met de inzet van een notariële akte bij
het aantonen van de betaalachterstanden bij informele schulden. Het Ouderpanel heeft in
december 2022 hierover ook een ongevraagd advies ingediend dat is bijgevoegd bij deze
voortgangsrapportage. Over dit onderwerp wordt ook nader ingegaan in hoofdstuk 4.2. Met het
Ouderpanel is afgesproken dat de SBN en de ambtenaren die betrokken zijn, dit thema met hen
bespreken tijdens een bijeenkomst met het Ouderpanel. Ook vraagt het Ouderpanel speciale
aandacht over de zorgvuldige communicatie rondom de afbetaalde schulden met de ontvangen
financiële compensatie.
Ten derde geeft het Ouderpanel aan zich zorgen te maken of de kindregeling verrekend wordt met
de schulden van de ouders. Voor gedupeerde aanvragers die in een wettelijk
schuldsaneringstraject (Wsnp) zaten is dat traject versneld beëindigd via de schuldenaanpak. Wel
is het zo dat wanneer een gedupeerde aanvrager alsnog in de Wsnp komt, eerst wordt gekeken
naar het spaargeld van het gezin. Dan kan het ook gaan om het geld dat minderjarige kinderen
hebben. Het geld dat op een spaarrekening staat van een kind moet dan op grond van de wet door
de Wsnp-bewindvoerder in de boedel worden gebracht tenzij de ouder een verzoek indient bij de
rechter-commissaris om bepaalde middelen buiten de boedel te houden. Dat verzoek kan worden
gehonoreerd als dat gemotiveerd is. De rechter maakt daarbij altijd een individuele
belangenafweging tussen de belangen van de ouder en het kind en die van de schuldeisers. Tot
slot kunnen kinderen het verzoek doen de uitbetaling van de kindregeling uit te stellen.
De vierde zorg betreft de groep gedupeerden in het buitenland. Het Ouderpanel pleit voor een
aparte status zodat ouders een urgentie krijgen bij terugkomst naar Nederland. Gezien de huidige
krapte op de woningmarkt en het maatwerk dat nodig is voor deze gezinnen, is een generieke
urgentiestatus of een verplichting voor gemeenten huizen beschikbaar te stellen geen oplossing
die op korte termijn bijdraagt aan een duurzame oplossing, wel wordt er samen met het
ondersteuningsteam buitenland en gemeenten per casus gekeken naar de mogelijkheden. Dit lukt
de afgelopen maanden steeds beter en verschillende woningcorporaties ondersteunen dit proces.
Er zijn nu 18 gezinnen met ondersteuning teruggekeerd naar Nederland. De inzet samen met OTB,
de VNG en gemeenten is dat dit de komende tijd in meer gevallen lukt.
Vervolgens vraagt het Ouderpanel aandacht voor de ouders die na de peildatum zijn weggegaan,
deze thematiek wordt behandeld in hoofdstuk 2.4 van deze VGR.
Ook vraagt het Ouderpanel aandacht voor ouders met een AOW-gat. Dit is onderwerp van gesprek
met het ministerie van SZW en de SVB. De situatie van ouders in het buitenland of ouders die
weer zijn teruggekeerd naar Nederland verschilt en ook de voorzieningen en rechten in andere
landen lopen sterk uiteen. Daarom is er geen generieke oplossing of voorziening mogelijk.
Voor de ouders in het buitenland met schulden vraagt het Ouderpanel eveneens aandacht. De
situatie met buitenlandse schuldeisers kan complex zijn omdat zij zich niet altijd iets aantrekken
van de persoonlijke situatie van de ouder en de context rond gedupeerdheid. Er kan niet altijd
worden voorkomen dat een buitenlandse schuldeiser de compensatie als vermogen beschouwd. Als
er dreiging van uithuiszetting of boedelverkoop is, dan wordt de spoedprocedure vanuit SBN

45

ingezet. OTB bemiddelt hierin voor ouders in het buitenland die door het OTB worden ondersteund.
Er wordt ook gekeken met een aantal partijen (o.a. internationale afdeling belastingdienst) of
ouders in met name in België, beter kunnen worden geholpen door kennisdeling, hiervoor wordt
contact gezocht met de Belgische overheid.
Tot slot vraagt het Ouderpanel aandacht voor het aanvullende acties bij de kindregeling. In de
vorige voortgangsrapportage zijn de contouren van dit aanvullend aanbod geschetst. Dit wordt
samen met jongeren en kinderen uitgewerkt. In hoofdstuk drie van deze voortgangsrapportage
wordt de voortgang daarover geschetst.
Separaat van de reactie van het Ouderpanel over het afgelopen kwartaal, vraagt het Ouderpanel
ook aandacht voor problematiek waar ouders mee te maken krijgen die ook ondernemer zijn. Naar
aanleiding van dit signaal volgt de komende tijd een gesprek met het Ouderpanel over dit thema.
5.4.

Bestuurlijke Adviesraad Kinderopvangtoeslag (BAK)

De BAK heeft medio december 2022 een advies over de CWS uitgebracht. Ten behoeve daarvan is
de BAK eind november nader geïnformeerd over de CWS en heeft zij onder andere gesprekken
gevoerd met DG Toeslagen en de CWS. De BAK constateerde naar aanleiding van deze gesprekken
en verschillende publicaties over de CWS dat een zorgelijk beeld over de CWS ontstaat. Zowel op
proces en omvang van het aantal gedupeerde ouders dat zich tot de CWS wendt, als op inhoud en
op bejegening van gedupeerde ouders. Naar aanleiding van verschillende ontwikkelingen bij de
CWS heeft de BAK aangegeven haar advies te willen actualiseren. De BAK zal ten behoeve hiervan
binnenkort met de CWS spreken. Het geactualiseerde advies van de BAK zal na ontvangst aan de
Kamer worden toegezonden, inclusief een reactie van het Kabinet op het advies.
In december is de BAK tevens geïnformeerd over de voortgang van de praktijktest
Vaststellingsovereenkomst (VSO). De BAK heeft in reactie op de toelichting aandacht gevraagd
voor de consequenties die opschaling heeft voor de beschikbaarheid van capaciteit bij zowel de
letselschadeadvocaten als de landsadvocaat en UHT; de vraag of er nu feitelijk tijdwinst optreedt
en de consequenties van het afschaffen van de bezwaar- en beroepsmogelijkheid.
De zittingstermijn van de BAK loopt op 1 april 2023 af conform de instellingsregeling. In het eerste
kwartaal van 2023 buigt de BAK zich nog over diverse uitvoeringsvraagstukken, de rol van
gemeenten in de hersteloperatie en de geleerde lessen uit de hersteloperatie. De BAK neemt deze
onderwerpen mee in een ongevraagd eindadvies. Daarbij zal de BAK ook terugblikken op de
uitgebrachte adviezen.
5.5.

Nationale ombudsman

Op 1 juli 2022 heeft de Nationale ombudsman zijn derde rapportage monitor klachtbehandeling
UHT uitgebracht. In dit rapport worden twee aanbevelingen gedaan. De eerste aanbeveling ziet op
het informeren van ouders gedurende het hele hersteltraject over de stand van zaken en de
wachttijden in de hersteloperatie. De tweede aanbeveling ziet op het informeren van ouders die
een bezwaarschrift hebben ingediend over de stand van zaken. Bij brief van 15 juli 2022 is hierop
uitgebreid gereageerd, waarbij ook per aanbeveling is aangegeven welke verbetermaatregelen er
al waren of worden ingezet. Op 23 december 2022 heeft de Nationale ombudsman om een
schriftelijke update gevraagd op de twee aanbevelingen, welke zal worden gegeven.
5.6.

Financiën

De tabellen in deze paragraaf geven een overzicht van de budgetstanden en de mutaties die
sinds de 12e VGR hebben plaatsgevonden.

46

Tabel 5.1 Budgettair verwerkt in departementale begrotingen

Verwerkt in departementale begrotingen - 2e sup 2022 (x € 1 miljoen)
1 Stand na ontwerpbegroting 2023
1a Programma
w.v. compensatie
w.v. kindregeling
w.v. kwijtschelden publieke schulden
w.v. kwijtschelden private schulden (incl. uitvoering)
w.v. andere toeslagen
w.v. ex-partners
w.v. ondersteuning door gemeenten
w.v. ondersteuning rechtsbijstand
w.v. dwangsommen
w.v. ouders in het buitenland (incl. uitvoering)
w.v. uithuisplaatsingen kinderen (incl. uitvoering)
1b Apparaat
w.v. algemeen
w.v. overige regelingen
2 Mutaties 2e sup 2022 - Financiën
Herschikking compensatie
Herschikking kwijtschelden private schulden
Herschikking dwangsommen
Herschikking ouders in het buitenland
3 Mutaties 2e sup 2022 - Rijksbreed
OCW - Kwijtschelding publieke schulden
BZK - Kwijtschelding publieke schulden
4 Stand na 2e sup 2022
4a Programma
w.v. compensatie
w.v. kindregeling
w.v. kwijtschelden publieke schulden
w.v. kwijtschelden private schulden (incl. uitvoering)
w.v. andere toeslagen
w.v. ex-partners
w.v. ondersteuning door gemeenten
w.v. ondersteuning rechtsbijstand
w.v. dwangsommen
w.v. ouders in het buitenland (incl. uitvoering)
w.v. uithuisplaatsingen kinderen (incl. uitvoering)
4b Apparaat
w.v. algemeen
w.v. overige regelingen

2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 totaal
93 1.271 1.241 1.748 873 125
4
5.356
47 1.136 1.001 1.450 623
82
4
4.344
36
713
310
201
196
18
1.475
75
455
100
630
369
318
154
54
24
919
41
192
207
70
510
0
47
9
56
0
254
79
41
4
378
11
14
36
78
93
232
1
15
15
31
51
19
70
7
18
6
31
10
3
14
46
135
240
298
251
43
1.011
46
135
230
258
251
43
961
10
40
50
-0
-0
10
10
-1
-1
-10
-10
-0
-0
-120
-120
40
40
-160
-160
93 1.271 1.121 1.748 873 125
4
5.236
47 1.136 881 1.450 623
82
4
4.224
36
713
321
201
196
18
1.485
75
455
100
630
369
198
154
54
24
799
41
192
207
70
509
47
9
56
254
79
41
4
378
11
14
36
78
93
232
1
15
15
31
42
19
60
7
18
6
31
10
3
14
46
135
240
298
251
43
1.011
46
135
230
258
251
43
961
10
40
50

Tabel 5.2 Budgettair gereserveerd op de aanvullende post

Reserveringen op AP - NJN 2023 (x € 1 miljoen)
2020 2021
5 Stand MJN 2023
w.v. kwijtschelden publieke schulden
w.v. ex-partnerregeling
w.v. AP reservering toeslagen/MSNP herstel (blauw)
6 Stand NJN 2022
w.v. kwijtschelden publieke schulden
w.v. ex-partnerregeling
w.v. AP reservering toeslagen/MSNP herstel (blauw)

2022
0
0
0

2023
126
52
0
74
126
52
74

2024 2025 2026 totaal
250 109
0
485
54
106
57
52
0
109
139
57
270
250 109
485
54
106
57
52
109
139
57
270

Tabel 5.3 Budgettair verwerkt, gereserveerd en totaal beschikbaar

Totaal Toeslagenherstel - 2e sup/NJN 2022 (x € 1 miljoen)
7 Na ontwerpbegroting en MJN 2023
op departementale begrotingen
op aanvullende post
8 Na 2e sup en NJN 2022
op departementale begrotingen
op aanvullende post

2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 totaal
93 1.271 1.241 1.874 1.123 235
4
5.841
93 1.271 1.241 1.748 873 125
4
5.356
0
126
250 109
485
93 1.271 1.121 1.874 1.123 235
4
5.721
93 1.271 1.121 1.748 873 125
4
5.236
126
250 109
485

47

Toelichting op de mutaties 2e sup 2022 – Financiën (tabel 5.1, blok 2)
•
Herschikkingen: Er hebben herschikkingen plaats gevonden van ca. € 10 mln. van met
name dwangsommen naar compensatie. Door versneld oppakken van individuele
beoordelingen waarbij een Bezwaar Niet Tijdige Beslissing (BNTB) speelt, worden naar
verwachting in 2022 minder dwangsommen uitbetaald. Tegelijkertijd verwacht de laatste
prognose extra uitgaven in 2022 op de compensatie toeslaggedupeerden budgetten als
gevolg van het sneller uitbetalen van compensatiebedragen dan eerder verwacht.
Toelichting op de mutaties 2e sup 2022 – Rijksbreed (tabel 5.1, blok 3)
•
Kwijtschelden publieke schulden: Er hebben vanuit OCW en BZK twee wijzigingen in het
budget voor de kwijtschelding van publieke schulden plaatsgevonden. Om de budgetten
aan te laten sluiten bij het verwachte ritme van uitvoering wordt het budget nu netto met
120 miljoen euro naar beneden bijgesteld en om begrotingstechnische redenen zal het
budget naar verwachting komend voorjaar weer worden opgehoogd.

48