Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2024

Nr. 31

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 31 januari 2024
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te
brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 13 december 2023 voorgelegd aan de Minister van
Buitenlandse Zaken. Bij brief van 31 januari 2024 zijn ze door de Minister
beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De fungerend voorzitter van de commissie,
De Roon
De griffier van de commissie,
Westerhoff

kst-36410-V-31
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

1

1
Hoeveel subsidie ontvangt Amnesty International van de Nederlandse
staat in 2024? Heeft u daar inmiddels beter zicht op dan vorig jaar? Via
welke begroting(en) ontvangt Amnesty deze subsidie(s)?
In 2023 ontving Amnesty International een subsidie van
EUR 55.933 uit de begroting van Buitenlandse Zaken. Voor 2024
zijn nog geen uitgaven aan Amnesty International gepland.
2
Aangezien migratieafspraken, zowel bilateraal als multilateraal, niet
worden genoemd in de begroting voor 2024, kunt u aangeven hoe u
gehoor gaat geven aan de motie-Brekelmans c.s. (Kamerstuk 36 200 V,
nr. 27) om migratieafspraken prioriteit te geven in het buitenlandbeleid?
Migratiesamenwerking wordt niet genoemd in de begroting van
Buitenlandse Zaken voor 2024 aangezien het vanuit de BHOS
begroting wordt gefinancierd. Vanuit de BHOS begroting is sinds
2023 structureel EUR 25 mln. additioneel budget toegekend voor
migratiesamenwerking. Dit budget is bovenop de reeds
bestaande EUR 34 mln. gekomen. Het additionele budget biedt de
mogelijkheid om in te spelen op gezamenlijk geïdentificeerde
noden, kansen en behoeften in het kader van de migratiepartnerschappen met prioritaire landen.
3
Kunt u in detail uitleggen waar en hoe het budget van € 0.5 miljoen in
2023 is besteed aan informatiecampagnes voor het tegengaan van
irreguliere migratie, vrijgemaakt via het amendement-Brekelmans
(Kamerstuk 36 200 V, nr. 24)?
In lijn met de toezegging (TZ202310–083) tijdens het CD consulaire zaken op 11 oktober 2023 informeer ik u voorafgaand aan
de begrotingsbehandeling van Buitenlandse Zaken voor het jaar
2024 middels een Kamerbrief over de besteding van het additionele geld dat is vrijgemaakt in de begroting voor het jaar 2023
voor informatiecampagnes.
4
Onder welke beleidsartikelen van de begroting vallen de regiodirecties,
themadirecties en forumdirecties van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken en wat is het bedrag dat voor deze respectievelijke directies
begroot is?
Onder de verantwoordelijkheid van de DG’s hangen verschillende
regio-, thema- en forumdirecties.
De regiodirecties DAF (Afrika), DAO (Azië en Oceanië) en DWH
(Westelijk Halfrond) vallen onder de Directeur Generaal Politieke
Zaken (DGPZ), de regiodirectie Europa (DEU) valt onder de
Directeur Generaal Europese Samenwerking (DGES).
De forum- en themadirectie Directie Multilaterale Instellingen en
Mensenrechten (DMM) valt onder DGPZ en de meeste beleidsbudgetten van deze directie staan op beleidsartikel 1 Versterkte
Internationale Rechtsorde van de BZ begroting. De Directie
Veiligheidsbeleid valt eveneens onder DGPZ, de beleidsbudgetten
van deze directie staan op beleidsartikel 2 Veiligheid en Stabiliteit van de BZ begroting. Onder DGES vallen naast DEU de
forumdirectie voor Europese Integratie (DIE), de eenheid voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

2

Internationaal Cultuurbeleid (ICE) en de Hoofddirectie Consulaireen Visumzaken (HDCV). De beleidsuitgaven van deze DGES
onderdelen staan respectievelijk op beleidsartikel 3 Effectieve
Europese Samenwerking en beleidsartikel 4 Consulaire Dienstverlening en uitdragen Nederlandse waarden van de BZ begroting.
De kosten voor het apparaat (kosten voor personeel, huisvesting,
bedrijfsvoering en ICT) staan op artikel 7. Van deze kosten is
geen exacte onderverdeling naar directie beschikbaar.

5
Kunt u een compleet overzicht geven van alle door het ministerie
verstrekte subsidies aan Nederlandse en buitenlandse maatschappelijke
organisaties?
Het Ministerie van Financiën publiceert op hoofdlijnen een
subsidieoverzicht per subsidieregeling. Voor de begroting van
Buitenlandse Zaken is het subsidieoverzicht te vinden onder de
volgende link:
Bijlage 3: Subsidieoverzicht | Ministerie van Financiën – Rijksoverheid (rijksfinancien.nl). Hierin zijn de subsidies weergegeven
met meerjarige ramingen en met een link naar de regeling.
Daarnaast publiceert het Ministerie van Financiën voor alle
begrotingshoofdstukken een gedetailleerd overzicht van alle
verstrekte subsidies per subsidieontvanger. Dit gedetailleerde
overzicht is onder de kop «Realisatiecijfers – financiële instrumenten» te vinden op de website
Overzicht Datasets | Ministerie van Financiën – Rijksoverheid
(rijksfinancien.nl). Met deze link is het spreadsheet met de
gegevens per ontvanger te downloaden.
6
In de vastgestelde departementale begrotingsstaat van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken valt te lezen dat de uitgaven voor Veiligheid en
stabiliteit minder dan 3 procent vormen van de uitgaven voor Effectieve
Europese samenwerking, hoe beoordeelt u deze verdeling?
Onder Artikel 2 «Veiligheid en stabiliteit» vallen meerdere
kostenposten en activiteiten die voortvloeien uit de Veiligheidsstrategie voor het Koninkrijk der Nederlanden. Het Ministerie van
Buitenlandse Zaken geeft invulling aan de internationale
dimensie van deze Veiligheidsstrategie. Andere departementen
– zoals het Ministerie van Defensie – hebben de algemene
uitgaven voor veiligheid en defensie (grotendeels) op hun
begroting staan. Kostenposten variëren van de gereedstelling van
de Nederlandse Krijgsmacht tot de financiering van civiele en/of
militaire missies. Met betrekking tot die laatste kostenpost
worden ook uitgaven gedaan uit het Budget Internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

3

Veiligheid (BIV). Dergelijke grote uitgaven vallen niet onder de BZ
begroting. Onder artikel 3 «Effectieve Europese samenwerking»
vallen de Rijksbrede afdrachten aan de EU. Hiermee zijn de
budgettaire gevolgen van beleidsartikel 3 logischerwijs veel
groter dan die van beleidsartikel 2. Daarnaast bevat artikel 3 de
uitgaven voor activiteiten met betrekking tot de EU coördinatie
van de Nederlandse inzet in de verschillende Brusselse gremia.
Het betreft hier alle beleidsterreinen aangaande het interne en
externe beleid van de EU, waarbij nauw wordt samengewerkt met
andere departementen. Ook de uitgaven van BZ aan de Europese
Vredesfaciliteit vallen onder dit artikel.
7
Daar waar onder de tweede pijler van Open strategische Autonomie de
Taskforce Strategische Afhankelijkheden wordt genoemd, kunt u
aangeven uit welke post op de begroting deze taskforce wordt
gefinancierd?
De uitgaven voor deze taskforce vallen onder de apparaatskosten. Dat zijn onder meer de personeelskosten. Deze kosten
vallen onder artikel 7 van Buitenlandse Zaken.
8
Waar is het eerste beleidsstuk waarin u aankondigt in te willen zetten op
gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming (QMV) op het gebied van
het Gemeenschappelijk Buitenland en Veiligheidsbeleid (GBVB)?
Het gebruik van gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
(QMV) binnen het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid (GBVB) is een langlopende discussie waartoe Nederland
zich al sinds de jaren 90 toe heeft verhouden. Centraal stond – en
staat – het besluitvaardiger maken van de EU, zodat deze
coherenter en effectiever kan opereren als globale actor. In dat
kader stelde de Europese Commissie in 2018 voor het gebruik
van QMV binnen het GBVB te bevorderen op de volgende drie
beleidsterreinen: EU mensenrechtenverklaringen, EU sancties en
civiele missies die vallen onder het Gemeenschappelijk
Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB). Daarbij werd verwezen
naar de mogelijkheden die het Verdrag van Lissabon daartoe
biedt. Het kabinet reageerde positief op de mededeling van de
Commissie. In het coalitieakkoord van 20201 werd vervolgens de
ambitie geformuleerd om gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming (QMV) binnen het GBVB te bevorderen op de drie
terreinen die de Commissie eerder benoemde.
9
Kunt u toelichten waarom migratieafspraken met landen buiten de
Europese Unie (EU) niet genoemd worden in de begroting, gelet op het
feit dat migratie één van de Beleidsprioriteiten uit de Beleidsagenda is, er
op pagina 11 in de memorie van toelichting wordt gesproken over
effectieve samenwerking binnen de EU en er ook nog een aangenomen
motie ligt van het lid Brekelmans c.s. (Kamerstuk 36 200 V, nr. 27) om
migratieafspraken (zowel bilateraal als multilateraal) prioriteit in het
buitenlandbeleid te geven?
Zie het antwoord op vraag 2 voor wat betreft bilaterale
migratiesamenwerking.
1

Coalitieakkoord 2021 -2025, «Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst»,
15 december 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

4

De gelden voor migratieafspraken die door de EU met landen
buiten de EU worden gemaakt, zoals bijvoorbeeld voor de EU
(migratie)partnerschappen, worden gefinancierd uit EU-fondsen,
dit wordt niet genoteerd op de begroting van Buitenlandse Zaken.
10
Daar waar in het hoofdstuk Beleidsprioriteiten van de Beleidsagenda staat
dat Oekraïne zichzelf op de lange termijn moet kunnen verdedigen tegen
de Russische militaire invasie en het kabinet positief staat tegenover het
structureler vorm geven van steun aan Oekraïne, kunt u aangeven hoe dit
is terug te zien in de begroting?
De financiering voor extra uitgaven vanwege de Russische
agressie-oorlog vindt plaats uit generale middelen. Gezien de
demissionaire status van het kabinet is besloten niet verder te
begroten dan voor 2024 voor wat betreft militaire steun en voor
wat betreft niet-militaire steun niet verder te begroten dan de
eerste vier maanden van 2024.
11
Hoe monitort u of Nederlandse bedrijven voldoen aan het EU Global
Human Rights Sanctions Regime? Zijn er sinds de invoering van het
sanctieregime schendingen gerapporteerd? Zo ja, hoeveel? Wat waren de
gevolgen voor de betrokken bedrijven?
Net als andere sanctiemaatregelen is de EU-verordening van het
mensenrechtensanctieregime rechtstreeks van toepassing op
Nederlandse burgers en bedrijven. Het schenden van sanctiemaatregelen is strafbaar gesteld op grond van de Sanctiewet 1977. De
naleving van deze sanctiemaatregelen vindt op dezelfde manier
plaats als die van de andere sanctieregimes. Voorbeelden hiervan
zijn de Douane die toezicht houdt op grensoverschrijdend
goederenverkeer en De Nederlandsche Bank die toezicht houdt
op financiële instellingen die tegoeden moeten bevriezen en geen
betalingen mogen faciliteren voor gesanctioneerde partijen. Het
mensenrechtensanctieregime bestaat uit een lijst met gesanctioneerde personen en entiteiten. Van deze personen en entiteiten
moeten de tegoeden worden bevroren en er mogen geen economische middelen ter beschikking gesteld worden aan deze
personen en entiteiten. Ook gelden er inreisbeperkingen. Vanzelfsprekend kunnen tegoeden alleen worden bevroren indien de
gesanctioneerde personen of entiteiten deze aanhouden in
Nederland. Indien er aanwijzingen zijn van overtredingen van
sancties wordt hier onderzoek naar gedaan en waar nodig
handhavend opgetreden. Hiervan vindt geen aparte registratie
plaats welk sanctieregime mogelijk overtreden is. Ook komt het
voor dat entiteiten onder verschillende sanctieregimes zijn
opgelijst. Het schenden van een sanctie is strafbaar en daar staan
verschillende straffen op, dit gaat van boetes tot in beslagname
van economische middelen en gevangenisstraffen. Het kabinet
doet geen uitspraken over individuele gevallen.
12
Wat verstaat u onder «moderne» EU-jaarbegrotingen?
Het kabinet streeft naar prudente, realistische en moderne
EU-jaarbegrotingen waarin de afspraken uit het MFK-akkoord
gerespecteerd worden. Een moderne EU-jaarbegroting betekent
voor het kabinet tevens dat meer nadruk wordt gelegd op voor
Nederland prioritaire beleidsterreinen, zijnde onderzoek en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

5

innovatie, klimaat, migratie en veiligheid. Het Commissie voorstel
voor het volgende Meerjarig Financieel Kader (2028–20XX) wordt
voor de zomer 2025 verwacht. Op dat moment volgt nadere
invulling van de Nederlandse inzet.
13
Wat is de stand van zaken in de onderhandelingen met Iran over een
eventuele vervanging van het Joint Comprehensive Plan of Action
(JCPOA)? Wordt daarover gesproken?
Op dit moment vinden geen directe onderhandelingen plaats
tussen de bij het JCPOA betrokken partijen. Het kabinet houdt
grote zorgen over het Iraanse nucleaire programma. Iran blijft
escaleren, onder meer door de inzet van meer en geavanceerdere
verrijkingscentrifuges en het verder opbouwen van voorraden
verrijkt uranium. Nederland blijft de diplomatieke inzet steunen
van de EU en VS die gericht is op het voorkomen van een Iraans
kernwapen.
14
Op welke manier besteedt Nederland bijzondere aandacht aan de steeds
verdergaande inperkingen van burgerlijke vrijheden in Hongkong?
De regering brengt dit punt op in bilaterale contacten met China
en zal dit blijven doen. Nederland maakt deel uit van de Media
Freedom Coalition, die meest recent in een verklaring van
28 december 2023 nog zorgen heeft geuit over de inperking van
mediavrijheid in Hongkong.
15
Op welke manieren zult u ervoor zorgen dat er gerichte aandacht komt
voor de mensenrechten tijdens de wederzijdse bezoeken op verschillende
niveaus tussen China-Nederland, die verwacht worden vaker te zullen
plaatsvinden in 2024?
Het thema mensenrechten is een vast gespreksonderwerp bij
officiële gesprekken met China en Nederland zal dit ook in 2024
blijven agenderen. Daarnaast is in 2023 de EU-China mensenrechtendialoog weer opgepakt waarin de verschillende punten van
zorg in meer detail worden besproken. Nederland draagt bij aan
de EU-inbreng in deze dialoog.
16
Op welke momenten heeft u bilaterale of multilaterale contacten gebruikt
om mensenrechtenkwesties te bespreken sinds de formele opschorting
van de mensenrechtendialoog door China formeel?
Mensenrechten zijn een belangrijk onderdeel van de bilaterale
relatie met China en Nederland brengt dit zowel bilateraal als
multilateraal op. Meest recent nog in mijn telefoongesprek met
de Chinese Minister van Buitenlandse Zaken van 8 november
vorig jaar. Ander concreet voorbeeld is het bezoek van Minister
Hoekstra in mei 2023, waar onze zorgen op het gebied van
mensenrechten eveneens zijn overgebracht. Daarnaast ondertekende Nederland, samen met 50 andere landen, de gezamenlijke
verklaring over de mensenrechtensituatie in Xinjiang tijdens de
VN 3e Commissie november 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

6

17
Op welke manier heeft de ambassade in Moskou of het Ministerie van
Buitenlandse Zaken uiting gegeven aan uw steun voor de mensenrechtenverdedigers en activisten die in Rusland voor de rechter zijn gesleept?
Het kabinet is geschokt door de gevolgen van de repressieve
wetgeving in Rusland. Nederland neemt waar mogelijk samen
met andere like-minded landen deel aan rechtszaakwaarnemingen
om mensenrechtenverdedigers en activisten te steunen. Ook
heeft het ministerie contact met hun collega’s. Daarnaast blijft
Nederland samen met EU-partners oproepen om mensenrechtenverdedigers en activisten die slachtoffer zijn van de toenemende
repressieve wetgeving in Rusland vrij te laten.
18
Kun u toelichten op welke manier er geïnvesteerd wordt in de relatie met
Canada, daar waar in de begroting staat dat de gelijkgestemde relatie met
Canada «naar een hoger plan» getild wordt?
Nederland en Canada zijn gelijkgezinde landen op grond van
wederzijds vertrouwen en respect voor de democratische
rechtsstaat, mensenrechten en de internationale rechtsorde. De
goede relatie tussen beide landen is gebaseerd op gedeelde
waarden en de belangrijke rol van Canada in de bevrijding van
Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Voorbeelden van de nauwe
samenwerking zijn de steun aan Oekraïne (o.a. sancties), accountability m.b.t. MH17 en gezamenlijke aansprakelijkheidsstelling
Syrië voor mensenrechtenschendingen.
Het «naar een hoger plan tillen» van de gelijkgestemde relatie
met Canada betreft het concretiseren van de relatie. Dat betekent
dat we niet alleen consulteren, maar actief vanuit gedeeld belang
de samenwerking met Canada opzoeken. Basis hiervoor zijn
regelmatige (politieke) consultaties, afspraken binnen multilaterale verdragen zoals het EU-Canada Strategic Partnership
Agreement (SPA) en wederzijdse (bilaterale) gesprekken en
bezoeken zoals van premier Trudeau in oktober 2021.
Uitgangspunt is dat we de relatie met zo’n gelijkgestemd land als
Canada niet voor lief nemen, maar blijvend werken aan gezamenlijke geopolitieke uitdagingen. Zo vinden tweejaarlijkse politieke
consultaties plaats (laatste dateert van 8 december jl.), zetten we
ons gezamenlijk in voor mediavrijheid binnen de Media Freedom
Coalition en bestrijding desinformatie, werken we samen in het
kader van Women Peace and Security, is er afstemming over
Female Foreign Policy en trekken we samen op op veiligheidsgebied en juridische aangelegenheden zoals accountability voor
Oekraïne.
19
Hoe verloopt het steunen van onafhankelijke media in Rusland? Welke last
ervaart u daarbij eventueel van de «foreign agent»-wetgeving?
Het kabinet blijft onafhankelijke Russischtalige media steunen.
De foreign agent-wetgeving heeft geen invloed op deze steun.
Wel is een effect van deze wetgeving dat de betreffende media
nog minder eigen inkomsten kunnen genereren. Hiermee neemt
de afhankelijkheid van donoren toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

7

20
Hoe moet de steun van Turkije richting Hamas geduid worden in relatie tot
het Nederlandse proactieve Turkijebeleid, waar dat gericht is op veiligheid
en terrorismebestrijding?
Vanwege de duurzame bilaterale relatie die bestaat tussen Turkije
en Nederland vinden met enige regelmaat gesprekken plaats
tussen de Turkse en Nederlands autoriteiten. Deze gesprekken
betreffen de bilaterale relatie in breedste zin, waaronder
gespreksonderwerpen waar Nederland en Turkije van standpunt
verschillen. Sinds de terroristische aanval van Hamas op
7 oktober hebben de Nederlandse en Turkse autoriteiten regelmatig contact met elkaar over de situatie in Israël en de Palestijnse Gebieden.
21
Erkent u dat NAVO-lid Turkije onderdak biedt aan handlangers van de
terreurorganisatie Hamas? Wat doet u met het feit dat de Verenigde
Staten (VS) sancties heeft ingesteld tegen leden en financiële handlangers
van terreurorganisatie Hamas, die zich in Turkije bevinden?
Net als de VS, beschouwen de EU en Nederland Hamas als een
terreurbeweging, die al in 2003 door de EU op de terrorismelijst
werd geplaatst. Turkije heeft een andere mening over Hamas. Het
kabinet blijft hierover het gesprek voeren met Turkije.
Nederland heeft met een aantal andere EU lidstaten het initiatief
genomen tot aanvullende maatregelen tegen Hamas. Op
8 december heeft de Raad twee commandanten op de sanctielijst
geplaatst. Op 19 januari zijn een nieuw sanctieregime en aanvullende sancties aangenomen tegen individuen en entiteiten die
geweld faciliteren door Hamas en Palestijnse Islamitische Jihad
(PIJ).2 Het kabinet blijft zich in EU verband onverminderd
inzetten om personen gelieerd aan Hamas te sanctioneren.
22
Geeft Nederland ook invulling aan het Safety For Voices-programma in
Rusland?
Alle onafhankelijke media en journalisten in gevaar, inclusief van
Russischtalige media, kunnen gebruik maken van het programma
Safety for Voices.
23
Hoe ziet de militaire samenwerking met Israël er in 2024 precies uit?
De defensiesamenwerking tussen Israël en Nederland is
verbonden aan strenge voorwaarden. Elke vorm van samenwerking wordt daarom zorgvuldig en afzonderlijk afgewogen.
Samenwerking op het terrein van trainingen en kennisuitwisseling in het operationele domein hebben sinds de aanslagen van
Hamas op 7 oktober 2023 niet plaatsgevonden. Toekomstige
militaire samenwerking met Israël zal worden bezien in het licht
van de huidige ontwikkelingen.

2

Zie https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2024/01/12/guatemala-councilestablishes-dedicated-framework-of-restrictive-measures-in-support-of-democracy/ouncil
establishes dedicated sanctions framework and lists six individuals – Consilium (europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

8

24
Zijn er op het departement nog steeds ambtenaren ziek gemeld naar
aanleiding van de kabinetsreactie op de gruwelijke terreur van Hamas en
het Nederlandse Israëlbeleid? Zo ja, hoeveel ambtenaren betreft het? Is
daar een beeld van?
Het ministerie beschikt niet over deze informatie. Medewerkers
die zich ziek melden hoeven daar geen reden voor op te geven.
25
Is inmiddels bekend hoe het kon dat een vertrouwelijk memo van de
Nederlandse defensieattaché in Tel Aviv in de media belandde? Heeft u
nog actie ondernomen tegen lekkende ambtenaren of maatregelen
genomen om dergelijke praktijken in de toekomst te voorkomen?
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een intern
onderzoek ingesteld naar het lekken van informatie. Dat
onderzoek loopt nog. Daarnaast zijn de volgende acties
ondernomen:
• Er is aangifte gedaan van het lekken van vertrouwelijke
informatie.
• Medewerkers zijn geïnformeerd over de aangifte en over het
feit dat het verspreiden van vertrouwelijke informatie aan
derden niet toegestaan c.q. strafbaar is.
• Medewerkers zijn (nog) meer bewust gemaakt van hoe ze
dienen om te gaan met vertrouwelijke informatie. Hiertoe zijn
onder meer de gedragscode voor de digitale werkomgeving en
de «wegwijzer gevoelige informatie» opnieuw onder de
aandacht gebracht met alle bijbehorende richtlijnen en
adviezen
• Wat al geldt is dat nieuwe medewerkers verplicht zijn een
training informatiebeveiliging te volgen.
26
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de aangifte die het ministerie
in november deed naar aanleiding van het lekken van meerdere vertrouwelijke stukken?
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken is in afwachting van een
besluit van het OM hierover.
27
Kunt u aangeven welk bedrag Nederland in 2024 voornemens is om bij te
dragen aan de United Nations Relief and Works Agency for Palestine
Refugees in the Near East (UNRWA)? Via welk begrotingsonderdeel loopt
deze bijdrage?
De Nederlandse Algemene Vrijwillige Bijdrage voor UNRWA in
2024 is onderdeel van het meerjarige partnerschap tussen
Nederland en UNRWA (2023–2025). Dit betreft een jaarlijkse
bijdrage van EUR 19 miljoen, welke ten laste komt van
begrotingsartikel 4.1.
28
Wat is de laatste stand van zaken ten aanzien van het handelsmechanisme
INSTEX (Instrument in Support of Trade Exchanges)? Is er tot op heden
nog steeds slechts één transactie uitgevoerd via dit mechanisme? Zijn er
in 2024 nog kosten verbonden aan het Nederlandse aandeelhouderschap?
Zo ja, om welke bedragen gaat het?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

9

Het kabinet heeft middels het verslag Raad Buitenlandse Zaken
uw Kamer op 28 maart 2023 geïnformeerd over het unaniem door
de aandeelhouders genomen besluit tot de ontmanteling van
INSTEX. In 2024 zijn er geen kosten verbonden aan het Nederlandse aandeelhouderschap.
Gedurende het functioneren van INSTEX heeft er één transactie
plaatsgevonden voor de export van medische goederen van
Europa naar Iran.
29
Op welke wijze bevordert Nederland de maritieme veiligheid in de
Golfregio? Hoe groot acht Nederland het risico voor Nederlandse
koopvaardijschepen, nu de Houthi’s in Jemen hun aanvallen en dreigementen richting de scheepvaart opvoeren?
De Houthi’s hebben verklaard aanvallen uit te zullen voeren op
elk schip dat een link heeft met Israël. Recent nam de frequentie
en ogenschijnlijke willekeur van de aanvallen toe en hierbij waren
ook marineschepen en schepen zonder duidelijke link met Israël
doelwit. Ook Nederlandse schepen lopen risico om doelwit te
worden van de Houthi’s, waarbij een indirecte of zwakke
connectie met Israël al reden kan zijn om direct als doelwit te
worden aangemerkt. Nederland heeft samen met internationale
partners in verscheidene verklaringen de Houthi’s herhaaldelijk
opgeroepen om deze aanvallen onmiddellijk te staken.3 In
weerwil van deze oproepen zijn de Houthi’s doorgegaan met
aanvallen, onder meer op marineschepen. Nederland draagt
daarnaast bij aan Operatie Prosperity Guardian, onderdeel van
Combined Maritime Forces en sinds 2009 aan de door de
EU-geleidde antipiraterijmissie Operatie Atalanta. Tot slot draagt
Nederland niet-operationeel militair bij aan de VS-geleide missie
tegen Houthi-systemen4, die afgelopen weken meermaals op
basis van het recht op zelfverdediging gewapend optrad tegen de
militaire infrastructuur van de Houthi’s.
30
Hoe zag de Nederlandse inzet om de Iraanse militaire steun aan Rusland
voor de oorlog tegen Oekraïne tegen te gaan, er tot op heden concreet
uit? Heeft deze inzet enig effect gehad? Zo ja, waar blijkt dat uit?
Het kabinet veroordeelt de Iraanse militaire steun aan Rusland,
waaronder leveringen van unmanned aerial vehicles (UAVs) en
artillerie ten behoeve van de Russische agressie in Oekraïne.
Nederland heeft Iran hier diplomatiek en politiek herhaaldelijk op
aangesproken, zowel voor als achter de schermen. Nederland
roept samen met EU-partners Iran niet alleen op om dergelijke
leveringen onmiddellijk te staken, maar ook om niet over te gaan
tot levering van zwaarder militair materieel, zoals ballistische- of
kruisraketten aan Rusland. Hierover zijn verscheidene
EU-verklaringen aangenomen. Nederland heeft daarnaast actief
ingezet op sancties en een voortrekkersrol gespeeld bij het
ontwikkelen van een nieuw EU sanctie- en exportrestrictieregime.

3

Zie voor de meest recente verklaring van 3 januari 2024: «https://www.whitehouse.gov/briefingroom/statements-releases/2024/01/03/a-joint-statement-from-the-governments-of-the-unitedstates-australia-bahrain-belgium-canada-denmark-germany-italy-japan-netherlands-newzealand-and-the-united-kingdom/»
4
Kamerstuknummer 2024Z00714: Maritieme veiligheid Rode Zee: voortzetting niet-operationele
militaire steun aan VS-geleide missie tegen Houthi-systemen | Tweede Kamer der StatenGeneraal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

10

Het framework for restrictive measures in view of Iran’s military
support of Russia’s war of aggression against Ukraine is aangenomen in juli 2023 en richt zich op het tegengaan van de Iraanse
militaire steun aan Rusland. Nederland was bovendien actief
betrokken bij de totstandkoming van tot dusver vijf sanctiepakketten die de EU heeft aangenomen gericht tegen de Iraanse
UAV-industrie. Deze sancties zijn er op gericht om niet alleen aan
Iran, maar ook aan andere derde landen die vergelijkbare militaire
leveringen aan Rusland overwegen, te signaleren dat dergelijke
militaire samenwerking met Rusland niet zonder gevolgen blijft.
De sancties signaleren dat dergelijke militaire samenwerking met
Rusland niet zonder gevolgen blijft. Hoewel deze maatregelen de
Iraanse levering van UAV’s aan Rusland niet volledig hebben
gestopt, blijkt wel dat Iran, bij gebrek aan kwalitatief
hoogwaardige westerse onderdelen, steeds vaker toevlucht moet
nemen tot kwalitatief inferieure onderdelen, met als gevolg dat
de UAV’s minder accuraat zijn, minder onderdelen bevatten en
vaker mankementen vertonen. Ook hinderen deze sancties de
verdere ontwikkeling van UAV-technologie. Daarnaast is Iran tot
dusver niet overgegaan tot levering van zwaarder militair
materieel, waaronder ballistische- of kruisraketten.
31
Welke bedrijfsgerelateerde bijeenkomsten hebben met steun van de
Nederlandse ambassade in 2023 plaatsgevonden in Saoedi-Arabië?
De ambassade heeft verschillende (inkomende) bedrijvendelegaties en aan economische thema’s gerelateerde bijeenkomsten
in Riyad, Jeddah en de Oostelijke Provincie gefaciliteerd.
Bijvoorbeeld een door private sector geïnitieerde handelsmissie
ten aanzien van waterstof, een rondetafel met de Nederlandse
Minister van Buitenlandse Zaken en in Saoedi-Arabië actieve
bedrijven over hervormingsagenda Vision 2030 en een uitwisseling van best practices op het gebied van IMVO. Thema’s van
deze inzet betreffen o.a. hernieuwbare energie, energie
efficiëntie, duurzame landbouwproductie, digitale gezondheidszorg, luchtvaart en IMVO.
32
Welke instrumenten van mensenrechtenbeleid zijn aantoonbaar effectief
geweest in de relatie met Saoedi-Arabië? Welke conclusies heeft u uit
deze inzet getrokken? Tot welke aanpassingen heeft dit geleid om de
impact op mensenrechten te vergroten?
Nederland onderhoudt als enige land, naast de EU, een structurele mensenrechtendialoog met Saoedi-Arabië. Zo sprak
voormalig Minister van Buitenlandse Zaken Hoekstra tijdens zijn
bezoek aan Saoedi-Arabië in april jl. tevens met de voorzitter van
de Saoedische mensenrechtencommissie. De huidige Minister van
Buitenlandse Zaken sprak in september 2023 en in januari 2024
met haar Saoedische collega, waarbij het onderwerp mensenrechten aan bod kwam. In mei 2023 bracht de voorzitter van de
Saoedische mensenrechtencommissie een bezoek aan Nederland
in het kader van deze doorlopende bilaterale dialoog over
mensenrechten. Tijdens dit bezoek werd ook met het maatschappelijk middenveld gesproken. Onderwerpen die besproken
werden waren, onder andere, vrouwenrechten, arbeidersrechten
en de rule of law. Ook geeft Nederland Saoedi-Arabië langs
multilaterale weg mensenrechtenaanbevelingen, bv. in januari
2024 bij de eerstvolgende Universal Periodic Review (UPR) in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

11

Mensenrechtenraad. Er blijven zorgen bestaan over bepaalde
onderwerpen, zoals de doodstraf. Nederland blijft de bestaande
bilaterale dialoog en instrumenten zoals de UPR daarbij zien als
waardevol om deze zorgen te adresseren.
33
Hoeveel capaciteit voor mensenrechten hebben de posten in 2024, 2025,
2026, 2027 en 2028? In hoeverre komt deze capaciteit specifiek ten goede
aan de bevordering van de persvrijheid in die landen?
Bescherming en bevordering van mensenrechten behoort tot de
kern van het buitenlands beleid van Nederland. Elke post
beschikt over een of meerdere fte’s bestemd voor politieke zaken
inclusief daar waar relevant mensenrechten. Er is daarbij geen
nadrukkelijk voorschrift voor invulling van deze posities
specifiek op bevordering van persvrijheid: al naar gelang de
persvrijheid in landen en/of specifieke Nederlandse projecten ten
aanzien van persvrijheid zal dit thema meer of juist minder
aandacht hebben.
34
Kunnen projecten uit landen waar geen sprake is van democratie en waar
de vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vereniging en persvrijheid
onder grote druk staan, zoals Saoedi-Arabië, ook aanspraak maken op het
Safety For Voices-programma?
Het Safety for Voices programma heeft als doel de online en
offline veiligheid van mensenrechtenverdedigers en journalisten
wereldwijd te verhogen. Het programma is begin 2023 van start
gegaan met een viertal consortia die zich inzetten voor de
bescherming en veiligheid van mensenrechtenverdedigers en
journalisten, zowel fysieke, juridische, psychosociale als digitale
veiligheid. Dit doen zij ook in landen waar er geen sprake is van
democratie, en waar vrijheid van meningsuiting, vrijheid van
vereniging en persvrijheid onder druk staan.
35
Welke actie heeft de Nederlandse ambassade in India ondernomen om het
misbruik tegen te gaan van Foreign Contribution Regulation-wetgeving
tegen prominente internationale ngo’s, waaronder Greenpeace en
Amnesty International?
Sinds de aanscherping in 2020 heeft de Foreign Contribution
Regulation Act (FCRA), ingevoerd in 1975, een groot aantal NGO’s
getroffen die afhankelijk zijn van buitenlandse financiering.
Nederland heeft bilateraal en in EU-verband deze problematiek
zowel mondeling als schriftelijk herhaaldelijk onder de aandacht
gebracht bij de Indiase autoriteiten. Ook tijdens het bezoek van
de Mensenrechtenambassadeur in maart vorig jaar aan India
heeft zij de Nederlandse zorgen over de toepassing van de FCRA
uitgesproken en aangedrongen op transparantie richting
maatschappelijk organisaties die ernstig worden gehinderd in
hun werkzaamheden. Helaas heeft de druk van Nederland en
EU-partners nog geen concrete resultaten opgeleverd. In
EU-verband is dan ook afgesproken om niet alleen de zorgen over
de toepassing van de FCRA bij de Indiase autoriteiten te blijven
aankaarten, maar dit bovendien op te nemen tijdens de EU-India
Mensenrechtendialoog in 2024. Parallel aan deze inspanningen
werkt Nederland nauw samen met een aantal getroffen organisaties om vervolgstappen te bespreken, gericht op het voort-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

12

zetten van hun werk en het terugdraaien van de bevriezing van
hun banktegoeden.
36
Welke actie heeft de Nederlandse ambassade in India ondernomen om de
onrechtmatige bevriezing van banktegoeden van Amnesty International
India ongedaan te maken?
Sinds de aanscherping in 2020 heeft de Foreign Contribution
Regulation Act (FCRA), ingevoerd in 1975, een groot aantal NGO’s
getroffen die afhankelijk zijn van buitenlandse financiering.
Nederland heeft bilateraal en in EU-verband deze problematiek
zowel mondeling als schriftelijk herhaaldelijk onder de aandacht
gebracht bij de Indiase autoriteiten. Ook tijdens het bezoek van
de Mensenrechtenambassadeur in maart vorig jaar aan India
heeft zij de Nederlandse zorgen over de toepassing van de FCRA
uitgesproken en aangedrongen op transparantie richting
maatschappelijk organisaties die ernstig worden gehinderd in
hun werkzaamheden. Helaas heeft de druk van Nederland en
EU-partners nog geen concrete resultaten opgeleverd. In
EU-verband is dan ook afgesproken om niet alleen de zorgen over
de toepassing van de FCRA bij de Indiase autoriteiten te blijven
aankaarten, maar dit bovendien op te nemen tijdens de EU-India
Mensenrechtendialoog in 2024. Parallel aan deze inspanningen
werkt Nederland nauw samen met een aantal getroffen organisaties om vervolgstappen te bespreken, gericht op het voortzetten van hun werk en het terugdraaien van de bevriezing van
hun banktegoeden.
37
Daar waar u schrijft conform het regeerakkoord de mogelijkheden te
verkennen voor de erkenning van genocides met gelijkgestemde
EU-landen, kunt u aangeven welke genocides en welke landen u bedoelt?
Conform het coalitieakkoord 2021 heeft Nederland onder
gelijkgestemde EU lidstaten de mogelijke gezamenlijke erkenning
van situaties als genocide, evenals de voorwaarden om daartoe
over te gaan, verkend. Zoals aangegeven in Kamerstuk 36 200 V,
nr. 12, is de selectie van landen onder meer gebaseerd op de mate
waarin het beleid dat deze landen hanteren ten aanzien van de
erkenning van genocide overeenkomt met dat van Nederland. Bij
de verkenning is specifiek aandacht gevraagd voor onder meer de
kwestie van de Armeense genocide en de Holodomor, een
hongersnood die in 1932 en 1933 miljoenen Oekraïners het leven
kostte.
38
Valt de Armeense genocide ook onder de «genocides» waaraan u
refereert bij het verkennen van mogelijkheden tot erkenning? Zo nee,
waarom niet? Wanneer kunnen we de resultaten van deze verkenning
verwachten?
Ja. Bij de verkenning is specifiek aandacht gevraagd voor de
mogelijke gezamenlijke erkenning van historische situaties als
genocide, met daarbij bijzondere aandacht voor de kwestie van
de Armeense genocide. Geen van de gelijkgestemde EU lidstaten
toont vooralsnog een concrete interesse in een dergelijke
gezamenlijke exercitie. In Kamerstuk 36 200 V, nr. 12 is aangegeven dat van één van de gelijkgestemde EU landen een eerste
voorzichtig positieve reactie was ontvangen. Verdere gesprekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

13

met dit land hebben echter niet geleid tot nadere interesse in
verkenning van gezamenlijke erkenning van genocide.
39
Hoeveel fte’s houden zich op het departement bezig met het in 2022
ingevoerde feministisch buitenlandbeleid? Hoeveel budget wordt
vrijgemaakt voor het implementeren van het feministisch buitenlandbeleid in 2024?
In 2023 zijn op het departement drie fte’s toegevoegd die zich
bezig houden met het vormgeven van het feministisch buitenland
beleid als onderdeel van de algehele diplomatieke en de programmatische inzet op vrouwenrechten en gendergelijkheid. Er is geen
budget vrijgemaakt voor het implementeren van het feministisch
buitenlandbeleid in 2024 aangezien dit beleid een geïntegreerd
onderdeel vormt van de vier BZ-beleidsartikelen.
40
Hoe werkt Nederland, in het kader van de versterking van het maatschappelijk middenveld en directe hulp aan mensenrechtenverdedigers in nood,
aan het opzetten en uitvoeren van een specifiek visaregime voor
mensenrechtenverdedigers in gevaar?
Als het gaat om Schengenvisa (visa voor kort verblijf) kunnen
mensenrechtenverdedigers gebruik maken van de reguliere
aanvraagprocedure, hierbij wordt getoetst op de voorwaarden
zoals vastgelegd in de EU Visumcode. Er is op dit moment geen
afwijkend visumregime voor mensenrechtenverdedigers. Wel
biedt Nederland, binnen de kaders van de Visumcode, via het
Shelter City Programma jaarlijks plek aan 30 mensenrechtenverdedigers om in Nederland tijdelijk op adem te komen.
41
Hoeveel en welke Nederlandse bedrijven worden door de Nederlandse
ambassade, de Nederlandse consulaten-generaal of de Netherlands
Business Support Offices (NBSO’s) individueel begeleid bij het vervullen
van hun verantwoordelijkheden in China op het gebied van Internationaal
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO)? In welke sectoren
werken deze bedrijven?
Er is geen specifieke registratie van het aantal en welke Nederlandse bedrijven en de specifieke sectoren waar het contacten
betreft in relatie tot IMVO. Bedrijven kunnen via de website van
RVO algemene informatie over MVO in het buitenland vinden.
Daarnaast is op de landenpagina’s specifiekere informatie te
vinden over de situaties in verschillende landen en kunnen zij met
aanvullende vragen in contact treden met RVO. Voor China
specifiek is ook een e-learning tool beschikbaar over IMVO en
zakendoen in China.
Daarnaast zijn de posten bij uitstek op de hoogte van de
IMVO-situaties in de betreffende landen. Wanneer het postennet
een IMVO-risico vermoedt, vraagt het bedrijven actief naar de
wijze waarop zij deze heeft afgedekt. Het postennet in China
adviseert en ondersteunt op deze manier Nederlandse bedrijven
vanuit allerlei verschillende sectoren bij IMVO.
42
Hoe schat u de mogelijke afdrachten aan de EU in voor de komende jaren
in het geval dat Nederland akkoord zou gaan met een verhoging van
66 miljard euro voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

14

Het uitgangspunt van het kabinet is dat uitdagingen en verplichtingen in principe worden opgevangen binnen de kaders van het
MFK, met uitzondering van de voorgestelde Oekraïne-faciliteit
(17 miljard euro voor het aandeel niet-terugbetaalbare steun). De
inzet van het kabinet ten aanzien van deze voorstellen is
opgenomen in drie BNC-fiches1.5 Indien het kabinet zou
instemmen met het oorspronkelijke Commissievoorstel voor een
verhoging van de uitgaven op de EU-begroting met 66 miljard,
dan resulteert dit in een opwaartse bijstelling van
3,2 miljard euro voor de periode van 2024 tot en met 2027. In het
meest recente onderhandelingsdocument (21 miljard euro extra
uitgaven) dat voorlag tijdens de Europese Raad van 14 en
15 december 2023 zou de toename van de raming van de
Nederlandse afdrachten op basis van de vastleggingen in totaal in
de periode van 2024 tot en met 2027 uitkomen op circa
1,2 miljard euro (totaal voor de gehele periode van 4 jaar),
waarvan circa 1 miljard euro voor Oekraïne.
43
Wie ziet u als «niet-traditionele partners» waarmee samenwerking zou
moeten worden gezocht? En waarom? Kunt u toelichten hoe de keuzes
voor deze partners tot stand zullen komen?
De invloed van Nederland en zijn traditionele partners is, in een
toenemend multipolaire wereld, minder vanzelfsprekend dan
voorheen. Dit vraagt om het uitbreiden en intensiveren van de
samenwerking met andere landen, ook als deze niet op alle
fronten op eenzelfde lijn zitten. De EU is en blijft daarbij het
primaire en centrale samenwerkingsverband. Samen met internationale partners moeten Nederland en de EU ervoor zorgen dat
het mondiale draagvlak voor mensenrechten, democratie en de
internationale rechtsorde zo groot mogelijk blijft. Er is geen
standaard lijst met niet-traditionele partners, maar het kabinet
kijkt per thema hoe bredere samenwerking vorm kan krijgen.
Daarnaast heeft het kabinet in juni 2023 een Ambassadeur in
Algemene Dienst (AMAD) aangesteld met als opdracht de relatie
met niet-traditionele partners te versterken.
44
Welk effect hebben de voorgenomen bezuinigingen op het Mensenrechtenfonds in 2024 op de uitvoering van het mensenrechtenbeleid?
Na het indienen van de BZ-begroting en mede naar aanleiding van
het Commissiedebat Mensenrechten van 25 september jl., is het
mogelijk gebleken de voorgenomen bezuiniging van EUR 2 mln.
op het Mensenrechtenfonds in 2024 terug te draaien, dankzijde
positieve Macro Economische Verkenning (MEV) van september
2023 (economische groei), die BHOS in staat stelde om de
BZ-begroting een deel van de ODA-korting terug te geven.
45
Kunt u toelichten waarom in tabel 6 op pagina 29 vanaf 2024 de post
«internationaal recht» verdwijnt?

5

Zie 1) BNC-fiche Herziening MFK, Kamerstuk 22 112, nr. 3757, 2) BNC-fiche Oekraïne-faciliteit,
Kamerstuk 22 112, nr. 3758 d.d. 25 augustus 2023 3) BNC-fiche Strategic Technologies for
Europe Platform, Kamerstuk 22 112, nr. 3759 d.d. 25 augustus 2023 Daarnaast verwijst het
kabinet naar de antwoorden op het schriftelijke overleg inzake de tussentijdse herziening van
het MFK, Kamerstuk 22 112, nr. 3780.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

15

Zowel in 2022 als in 2023 zijn onder deze budgetlijn internationale conferenties gefinancierd, zoals de Summit for
Democracy in 2023. Het is momenteel niet voorzien dat de
komende jaren uit deze budgetlijn conferenties worden
gefinancierd.
46
Daar waar veel posten in tabel 6 onder 1.2 dalen in het jaar 2025, kunt u
aangeven wat het voorziene effect daarvan is op de mensenrechtenprogramma’s? Werden die posten in verleden jaren uitgeput of waren er
ongebruikte gelden?
De daling van het budget vanaf 2025 zal tot gevolg hebben dat
minder nieuwe mensenrechtenprogramma’s gestart kunnen
worden. Deze posten zijn tot dusverre altijd uitgeput.
47
Aan hoeveel Verenigde Naties (VN)-organisaties en/of -instellingen levert
Nederland in 2024 een financiële bijdrage? Kan daarvan een overzicht
gegeven worden met per organisatie/instelling de bijdrage?
Vanuit de Begrotingsstaat van Buitenlandse Zaken, hoofdstuk 5
van de Rijksbegroting, ontvangen 13 VN-instellingen in 2024,
voor zover nu al verplicht, een financiële bijdrage. Hieronder een
overzicht met de al bekende juridisch verplichte financiële
bijdragen en de geschatte verplichte contributies aan deze
VN-organisaties. De exacte hoogte van de verplichte contributies
zijn pas na vaststelling van de VN begroting bekend.
De precieze contributiebijdragen worden begin 2024 aan de
lidstaten verstuurd. Voor een inzicht in de bijdrages aan de
VN-instellingen uit de Begrotingsstaat van Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking wordt verwezen naar die
begroting en de Kamerbrief inzake het verslag van de High Level
Week van de Algemene Vergadering van de VN 2023 (Kamerstuk
26 150, nr. 210, vergaderjaar 2023) waarin een overzicht is
opgenomen van de meerjarige Algemene Vrijwillige Bijdrages.
2024 Gecommitteerde en geschatte verplichte uitgaven aan VN organisaties (H5 Buitenlandse Zaken)
UN ORGANISATIES

2024 reeds verplichte
bijdragen in EUR
(mln)

International Atomic Energy Agency (IAEA)
United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR)
UN WOMEN
UN Development Programme (UNDP)
Department of Peacekeeping Operations (UNDPKO)
UN Educational, Scientific and Cultural Organisation (UNESCO)
UN Population Fund (UNFPA)
United Nations Children’s Emergency Fund (UNICEF)
United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC)
United Nations Secretariat
United Nations Institute for Disarmament Research (UNIDIR)
International Organization For Migration (IOM)

0,12
9,66
0,72
9,58
0,22
0,08
0,17
0,38
0,30
1,15
0,70
0,52

Totaal

23,60

2024 geschatte
verplichte contributies
VN en Vredesmissies
in EUR (mln)

112,00

112,00

Totaal verwachte
uitgave 2024 in EUR
(mln)

0,12
9,66
0,72
9,58
0,22
0,08
0,17
0,38
0,30
113,15
0,70
0,52
135,60

48
Zijn er het afgelopen jaar organisaties in Rusland via het Mensenrechtenfonds gesteund?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

16

Ja. Vanwege de veiligheid van betrokken organisaties en
personen kan dit in deze beantwoording alleen in algemene
bewoordingen worden bevestigd.
49
Hoeveel Russische organisaties die zich buiten Rusland inzetten voor
mensenrechten in Rusland, zijn het afgelopen jaar gesteund via het
Mensenrechtenfonds?
Vanwege de veiligheid van de betrokken organisaties en
personen, en de aard van hun werkzaamheden, kunnen in deze
beantwoording geen exacte aantallen worden genoemd.
50
Kunt u toelichten welke begrotingssystematiek het Ministerie van
Buitenlandse Zaken vanaf 2024 gaat hanteren met betrekking tot steun
aan Oekraïne, aangezien in tabel 8 op pagina 33 staat dat er eenmalig een
bedrag in 2023 is begroot als bijdrage aan het NAVO Oekraïne UCAP Trust
Fund?
Op de steun aan Oekraïne is de reguliere begrotingssystematiek
van toepassing, wat betekent dat er jaarlijks vastgesteld wordt
welke middelen er voor steun aan Oekraïne beschikbaar zijn. Zo
is besloten om in 2.022 EUR 25 mln. en in 2.023 EUR 75 mln. aan
UCAP bij te dragen. Voor 2024 is vooralsnog geen bijdrage
voorzien aan UCAP.
Momenteel is Nederland bezig met het opstellen van bilaterale
veiligheidsarrangementen voor Oekraïne, om de steun aan
Oekraïne meerjarig vast te leggen. Of een meerjarig financiële
committering voor steun aan Oekraïne onderdeel uit gaat maken
van de veiligheidsarrangementen vergt nadere besluitvorming.
51
Waarom neemt in tabel 8 onder 2.2 de bijdrage aan internationale
organisaties voor cyber security af? Wat wordt er dan minder of efficiënter
gedaan?
Omdat de beleidsinzet op cybersecurity deels afhankelijk is van
actuele ontwikkelingen kan aan het begin van het jaar niet altijd
volledig worden vastgesteld welke instrumenten moeten worden
ingezet om beleidsdoelstellingen te realiseren. Daarom kan het
zijn dat gedurende het jaar verschuivingen plaatsvinden tussen
instrumenten. Zo zijn in 2022 de bijdragen aan (inter)nationale
organisaties hoger uitgevallen dan oorspronkelijk geraamd en de
subsidies (regelingen) lager. In 2023 is de begroting voor cyber
security via bijdragen aan (inter)nationale organisaties met
EUR 1,5 miljoen verhoogd ten behoeve van de versterking van de
cyberweerbaarheid in Oekraïne. Zoals opgenomen in de Kamerbrief «Steun Oekraïne in 2024»6 is het kabinet voornemens het
budget voor cybersecurity ten behoeve van de cyberweerbaarheid
in Oekraïne in 2024 met EUR 3 miljoen te verhogen. Die
verhoging zal worden verwerkt via een nota van wijziging op de
ontwerpbegroting 2024.

6

Kamerstuk nr. 36 045, nr. 171, Situatie in Oekraïne | Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

17

52
Wat is het verschil tussen «opdrachten» en «bijdrages» aan internationale
organisaties, als daar twee verschillende posten voor zijn voor dezelfde
organisatie?
Het belangrijkste onderscheid tussen opdrachten en bijdrages is
de partij bij wie het initiatief ligt. Bij het verstrekken van een
opdracht ligt het initiatief bij BZ. Bij het verstrekken van een
bijdrage kan dit ook bij de Internationale organisatie liggen of
een lidmaatschap zijn.
In de Rijksbegrotingsvoorschriften wordt een opdracht als volgt
gedefinieerd: Directe bestedingen aan derden voor de inkoop van
diverse goederen en/of diensten ten behoeve van het beleid. Bij
een opdracht is sprake van een concreet eindproduct/resultaat
(uitbesteding) waarvoor een afgesproken tijdspad geldt.
Bijdrages aan (inter-)nationale organisaties worden als volgt
gedefinieerd: De financiële bijdrage aan internationale en
nationale organisaties – voor zover het geen ZBO’s of RWT’s
betreft – die de overheid bij de uitvoering van het beleid
inschakelt en/of lidmaatschappen van (inter-)nationale organisaties, bijvoorbeeld bijdragen aan de Europese Unie, VN, NGO’s.
53
Wat verklaart de schommeling van de financiering voor training buitenlandse diplomaten in tabel 8 onder 2.4?
De uitgaven voor de training van buitenlandse diplomaten in
2022 vielen lager uit dan voorzien, met name omdat activiteiten
werden uitgesteld als gevolg van de COVID-pandemie. In 2023 is
een inhaalslag gemaakt, waardoor de uitgaven hoger uitvielen
dan voorzien.
54
Kunt u toelichten hoe het kan dat de post Doorberekening Defensie
diversen vanaf 2025 opeens tot ontvangsten zal leiden en wat houdt deze
post exact in?
De post Doorberekening Defensie Diversen (tabel 8) is voor de
periode 2021–2024 verwerkt in een Meerjarige Interdepartementale Budgetoverboeking en direct op de desbetreffende
budgetplaats verrekend ten behoeve van de subsidiëring van de
Meerjarenfinanciering Atlantische Commissie 2021–2024 met de
verdeelsleutel 60% BZ / 40% Defensie. In de loop van 2024 wordt
een nieuw verzoek voor financiering verwacht waarover
afstemming met Defensie zal plaatsvinden. Dit kan leiden tot
andere (mede) financieringsafspraken en verrekening.
55
Kunt u aangeven wat een eventueel Oekraïens EU-lidmaatschap de
Nederlandse belastingbetaler gaat kosten? Berekent Nederland dit
kostenplaatje zelf, of vaart het daarbij blind op berekeningen uit Brussel?
Het is in deze fase niet mogelijk om een eenduidig beeld te geven
van de budgettaire en financiële gevolgen van EU-toetreding van
Oekraïne voor Nederland. Deze zijn afhankelijk van een groot
aantal factoren, zoals de bij toetreding geldende MFK-afspraken
en het jaar van eventuele toetreding. Daarnaast zal o.a. in het
kader van de EU-uitbreidingsonderhandelingen nadere besluit-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

18

vorming nodig zijn. Het kabinet zal de Kamer te zijner tijd
informeren over de eigen ramingen van de potentiële gevolgen
voor de EU-afdrachten.
56
Als u erop inzet om de Oekraïnefaciliteit wel te dekken, maar nieuwe
noden te lenigen door flexibilisering en herprioritering binnen het MFK,
waarop stelt u dan voor te bezuinigen?
Het kabinet is van mening dat nieuwe noden zo veel mogelijk
gefinancierd dienen te worden door herprioritering binnen het
MFK. Daarbij dient gekeken te worden naar onderuitputting en
ongealloceerde middelen op alle hoofdstukken van de
EU-begroting. Herprioritering binnen de kaders van het huidige
MFK hoeft niet ten koste te gaan van voor NL prioritaire beleidsterreinen. De inzet van het kabinet is om dat zoveel mogelijk te
vermijden. In het meest recente onderhandelingsdocument
(21 miljard euro extra uitgaven) dat voorlag tijdens de Europese
Raad van 14 en 15 december 2023 zijn naast flexibilisering ook
herprioriteringen opgenomen uit het hoofdstuk nabuurschap en
de wereld, het globaliseringsfonds, Horizon Europe, de Brexit
reserve, centraal beheerde programma’s landbouw en cohesie, en
vanuit het EU4health programma.
57
Waarom staat de post «Kapitaalaanvulling bij regionale ontwikkelingsbank» onder «Een hechtere Europese waardengemeenschap»? Wat is
de redenering achter deze indeling?
Dit betreft de kapitaalaanvulling voor de Ontwikkelingsbank van
de Raad van Europa (Council of Europe Development Bank, CEB).
Deze bank wordt beheerd vanuit het team dat Regionale Ontwikkelingsbanken, maar betreft een ontwikkelingsbank met een
Europees mandaat. De bank heeft daarbij als missie om sociale
cohesie in Europa te bevorderen en is daarom opgenomen onder
«een hechtere Europese waardengemeenschap».
58
Kunt u toelichten hoe het kan dat in tabel 10 de post Kapitaalaanvullingen
bij regionale ontwikkelingsbank vanaf 2024 met 66 procent afneemt ten
opzichte van 2023? Kunt u verder toelichten hoe het kan dat in tabel 10
vanaf 2025 er geen budgettaire middelen meer vrijgemaakt zijn voor het
Europacollege beurzenprogramma, terwijl de subsidie nog tot en met
2027 zou doorlopen?
De kapitaalverhoging in tabel 10 betreft de kapitaalverhoging van
de Ontwikkelingsbank van de Raad van Europa (Council of
Europe Development Bank, CEB). Er is met de CEB een aangepast
betaalschema overeengekomen waarbij in 2023 de eerste helft
van het Nederlandse aandeel van de kapitaalverhoging wordt
voldaan. Hier is voor gekozen om de CEB in staat te stellen haar
activiteiten in met name Oekraïne en omringende landen te
kunnen voortzetten en uitbouwen. De rest van de kapitaalverhoging is verspreid over de resterende drie jaren.
De subsidie voor het Europacollege loopt inderdaad door tot en
met 2027. Dit is niet zichtbaar in deze jaren in de begroting,
omdat in 2.024 EUR 380.000 wordt overgeheveld, in twee gelijke
delen van EUR 190.000, naar zowel 2025 als 2026. Deze mutatie
wordt pas verwerkt in 2024 en is daarom nu nog niet zichtbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

19

Betaling vindt ieder jaar plaats voor het jaar daarop en daarmee,
wordt er in 2026 betaald voor 2027 en klopt het dus dat de
subsidie tot en met 2027 doorloopt.
59
Hoe valt de structurele verhoging van de Europese Vredesfaciliteit te
rijmen met eerdere uitspraken dat u deze faciliteit niet structureel zou
laten stijgen?
De Europese Vredesfaciliteit (EPF) is twee maal opgehoogd als
gevolg van de omvangrijke steun uit de EPF aan Oekraïne. De
Kamer is hierover uitvoerig geïnformeerd (zie onder meer
Europese Vredesfaciliteit (EPF) terug- en vooruitblik, Kamerstuk
21 501-02, nr. 2609 en de Geannoteerde agenda voor de Raad
Buitenlandse Zaken van 26 juni 2023, Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2468). Om de verhogingen van de Nederlandse bijdrage aan de
EPF mogelijk te maken heeft uw Kamer de Eerste en Tweede
incidentele suppletoire begroting Buitenlandse Zaken 2023
(36 302 en 36 336) aangenomen.
60
Aangezien in de begroting niet wordt vermeld of het Europacollege
beurzenprogramma eventueel nog verlengd gaat worden, kunt u
toelichten of er gekeken wordt naar verlenging van het beschikbaar stellen
van budgettaire middelen voor het Europacollege beurzenprogramma en
welke budgettaire gevolgen dit zou kunnen hebben?
Verlenging van het beurzenprogramma en daarbij horende
budgettaire gevolgen betreffen een besluit dat een nieuw kabinet
zal moeten nemen.
61
Welke maatregelen heeft Nederland genomen om te verhinderen dat
Talibanvertegenwoordigers een visum kunnen krijgen voor een bezoek
aan Nederland? Zet Nederland zich internationaal in om de (VN) sanctielijst met Talibankopstukken en -vertegenwoordigers uit te breiden? Zo
nee, waarom niet?
Voor de uitgebreide beantwoording van deze vraag verwijs ik u
naar de antwoorden op de Kamervragen van de leden Eerdmans
(JA21) en Wilders (PVV), de leden het lid Van der Plas (BBB), en de
leden Ceder en Drost (beiden ChristenUnie) (resp. Kamerstukken
27 925, nrs. 534, 535 en 536). Daarin staat toegelicht dat er
onder andere wordt gekeken naar de afspraken die vooraf
gemaakt kunnen worden aangaande het uitnodigingsbeleid bij
internationale conferenties in Nederland, en naar aanscherping
van het visumproces zodat een dergelijke visumaanvraag altijd
een extra afweging ondergaat ter beoordeling of de aanvrager
een visum geweigerd moet worden omdat deze een gevaar vormt
voor de openbare orde of de internationale betrekkingen.
Daarnaast speelt Nederland in algemene zin een actieve rol in het
plaatsen van individuen die zich schuldig maken aan grootschalige mensenrechtenschendingen en terreuracties op sanctielijsten van de Europese Unie. Daarvoor werkt Nederland in
multilateraal verband nauw samen met gelijkgezinde landen en
nam het eerder dit jaar het voortouw in het op de sanctielijst
plaatsen van vijf Taliban Ministers verantwoordelijk voor grootschalige schending van vrouwenrechten in Afghanistan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

20

62
Kunt u toelichten uit welke post de activiteiten met betrekking tot migratie,
zoals benoemd in hoofdstuk 4 over Consulaire dienstverlening, worden
gefinancierd?
Vanuit artikelonderdeel 4.2 «Samen met (keten) partners het
personenverkeer reguleren» worden verplichte contributies
gefinancierd. Dit betreft de verdragsbijdragen aan IOM (International Organisation for Migration), ICDPM (International Centre
for Migration Policy Development) en de bijdrage aan het
secretariaat van het IGC (The Intergovernmental Consultations on
Migration, Asylum and Refugees). Dit betreft binnen artikel 4.2.
het instrument «Bijdrage aan (inter-) nationale organisaties», de
regel «Bijdragen asiel en migratie».
63
Kunt u het huidige Nederlandse beleid met betrekking tot het teruggeven
van kunst/museumartikelen toelichten?
Het kabinet heeft het beleid over de omgang met collecties uit
een koloniale context neergelegd in een beleidsvisie (Kamerstukken 2021–2022, 32 820, nr. 405), die door de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen op 29 januari 2021 aan uw
Kamer is gestuurd. In een Kamerbrief van 15 juli 2022 (Kamerstukken 2021–2022, 32 820, nr. 480) van de Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, mede namens de Minister
van Buitenlandse Zaken en de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking, is uw Kamer geïnformeerd over
de implementatie van deze beleidsvisie. Binnen de kaders van dit
beleid heeft de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen besloten tot de teruggave van cultuurgoederen
aan Indonesië en Sri Lanka, waarover uw Kamer op 6 juli 2023
geïnformeerd (Kamerstukken 2022–2023, 32 820, nr. 509). Het
Ministerie ″ja″van OCW heeft daarnaast beleid met betrekking tot
de restitutie van cultuurgoederen die in de Tweede Wereldoorlog
zijn verloren door toedoen van het naziregime. Dit beleid is in
2021 aangepast en neergelegd in twee Kamerbrieven (Kamerstukken 2020–2021, 25 839, nr. 48 en 49).
64
Wat verklaart de schommeling in de subsidie voor gedetineerdenbegeleiding in de opeenvolgende jaren? Werden alle fondsen van deze
subsidie gebruikt of waren deze niet uitgeput?
Uitbetaling is gedaan op basis van liquiditeitsplanningen van de
organisaties zelf, daardoor kunnen er in de daadwerkelijke
uitbetalingen per jaar verschillen zitten ten opzichte van de
begroting. Het jaarlijks begrote bedrag en het gemiddelde
uitbetaalde bedrag over de periode 2020–2023 komen (na
voldoen van de 5% nabetaling) overeen, te weten EUR 1.550.000.
De fondsen voor de huidige subsidieperiode 2020–2023 zijn
volgens planning voor 95% gebruikt, er rest nog een nabetaling
van 5% na ontvangst van de eindrapportages.
65
Daar waar in tabel 15 valt te lezen dat de post Consulaire dienstverlening
Nederlanders in het buitenland meer dan verdubbeld wordt, kunt u
toelichten waar dit geld aan uitgegeven gaat worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

21

De post Consulaire dienstverlening Nederlanders in het
buitenland in tabel 15 laat voor 2024 t.o.v. 2023 een stijging zien
van circa 9%. Er is dus geen sprake van dat de uitgaven meer dan
verdubbelen. Hogere uitgaven in 2024 zijn o.a. te verklaren door
de afloop van de paspoortdip: Nederlandse reisdocumenten zijn
sinds maart 2014 tien jaar geldig, volwassenen die tussen 2014
en 2019 een paspoort of identiteitskaart hebben aangevraagd,
zullen in principe hun reisdocument vanaf begin 2024 weer gaan
vernieuwen, omdat dan de eerdergenoemde geldigheidstermijn
zal zijn verstreken.
66
Daar waar in tabel 15 valt te lezen dat de post Doorberekening Defensie
diversen vertienvoudigd wordt, kunt u dit toelichten en nader uitleggen
hoe deze post in verhouding staat tot de gelijknamige post in tabel 8?
De in tabel 15 opgenomen ontvangsten worden fors hoger door
de bijdrage die Defensie levert aan het door het Ministerie van
Buitenlandse Zaken gecontracteerde NIOD onderzoek naar 20
jaar inzet van Nederland in Afghanistan. Er is geen relatie met de
cijfers opgenomen in tabel 8 aangezien dit een ander artikel
betreft.
67
Wat verklaart de grote stijging en daarna daling van overige materieelkosten onder tabel 7.1.14.3?
De stijging die blijkt uit deze tabel houdt verband met budgetverhogingen ten behoeve van noodzakelijke investeringen in de
huisvestingsportefeuille. Deze zijn onder meer terug te voeren op
de aankoop en ontwikkeling van het nieuwe pand voor de
permanente vertegenwoordiging bij de EU en de ambassade in
Brussel, waarover de Kamer eerder per separate brief is geïnformeerd, alsmede op andere noodzakelijke investeringsprojecten
wereldwijd. In de huisvestingsbudgetten voor de jaren na 2024
wordt nog niet vooruitgelopen op mogelijke additionele
investeringen.
68
Wat is uw beleid ten opzichte van Taiwan, gelet op de vele aangenomen
moties betreffende Taiwan die nog «in behandeling zijn», met in het
bijzonder de moties die oproepen tot het versterken van de banden met
Taiwan, uitspreken van steun voor Taiwan en de motie inzake het
intensiveren van de samenwerkingsverbanden met Taiwan?
De uitvoering van de motie over versterking van de banden met
Taiwan (Kamerstuk 36 200 V, nr. 33) is toegelicht in een brief aan
de Kamer van 4 april 2023 en is nader toegelicht in een vertrouwelijke technische briefing op 29 juni 2023. Concreet wordt de
economische samenwerking geïntensiveerd op het gebied van
duurzame energie, halfgeleiders, watermanagement, innovatie,
landbouw en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ook is
afgelopen jaar een bilaterale dialoog over halfgeleiders van start
gegaan.
Het jaar 2024 markeert daarnaast 400 jaar betrekkingen tussen
Nederland en Taiwan. Deze gelegenheid zal worden aangegrepen
om de banden op cultureel en wetenschappelijk gebied verder
aan te halen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

22

In bilaterale contacten met China benadrukt Nederland dat
geschillen tussen China en Taiwan op vreedzame wijze dienen te
worden opgelost, waarbij rekening dient te worden gehouden
met de wensen van de Taiwanese bevolking.
69
Wanneer verwacht u dat de aangenomen moties over Taiwan uitgevoerd
zullen worden? Kunt u per motie hiervoor een tijdspad schetsen?
De betreffende moties worden thans uitgevoerd. Het gaat echter
om kwesties die blijvende aandacht vragen en niet op een vast
moment zullen zijn afgerond. Uiterlijk zomer 2024 zal het kabinet
uw Kamer informeren over de voortgang in de uitvoering van
deze moties.
70
Kunt u uitleggen waarom de motie-Van der Plas/Eppink (Kamerstuk
21 501-20, nr. 1889) van 13 december 2022 nog altijd niet uitgevoerd is?
Wanneer verwacht u dat dit wel het geval is?
De motie bevat geen oproep aan het kabinet, maar een uitspraak
van de Kamer («spreekt uit»).
71
Worden lokale maatschappelijke vrouwenorganisaties en deskundigen in
Saoedi-Arabië betrokken en geraadpleegd bij de uitvoering en
vormgeving van het Nederlandse feministisch buitenlandbeleid? Hoe
komt de samenstelling van deze organisaties en deskundigen tot stand?
Zal er sprake zijn van systematische raadpleging en zo ja, hoe vaak of
volgens welke criteria vindt dit plaats?
Conform de Kamerbrief van 8 november 2022 (Kamerstuk 34 952,
nr. 182) worden in beleids- en besluitvormingsprocessen diverse
(lokale) maatschappelijke (vrouwen)organisaties en deskundigen
betekenisvol betrokken en geconsulteerd. Helaas is er nog weinig
ruimte voor maatschappelijk middenveld in Saoedi-Arabië. Wel
zet Nederland vrouwenrechten op de agenda van de structurele
bilaterale mensenrechtendialoog die het voert met Saoedi-Arabië.
De sociaaleconomische hervormingen die KSA heeft doorgevoerd
bieden kansen voor nadere samenwerking op dit gebied in lijn
met feministisch buitenland beleid zoals o.a. het verhogen van
het aantal vrouwelijke deelnemers in handelsmissies. Daarnaast
ondersteunde Nederland een aantal jaren een Saudische organisatie waar vrouwen centraal staan.
72
Wie worden er betrokken bij de evaluatie van de China-strategie en
wanneer wordt de evaluatie gestart?
De evaluatie vindt plaats onder verantwoordelijkheid van IOB, de
onafhankelijke evaluatiedienst van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het rapport wordt verwacht in 2025.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 31

23