Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 317

JBZ-Raad

Nr. 16

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 14 juni 2010
De vaste commissie voor Justitie1 en de vaste commissie voor Europese
Zaken2 hebben op 19 mei 2010 overleg gevoerd met minister Hirsch Ballin
van Justitie, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over:
– de brief van de staatssecretaris van Justitie d.d. 21 december
2009 houdende beantwoording commissieverzoek inzake
gevolgen van de Europese voorstellen op het gebied van asiel
en migratie voor de Nederlandse vreemdelingenwetgeving
(23 490, nr. 594);
– de brief van de staatssecretaris van Justitie d.d. 21 december
2009 over Onderzoek «Gemeenschapsrecht en gezinsmigratie»
(32 175, nr. 6);
– de brief van de minister van Justitie d.d. 24 februari 2010 over
Rapportage inzake de uitvoering van het Europese pact inzake
immigratie en asiel (22 112, nr. 998);
– de brief van de minister van Justitie d.d. 12 maart 2010 over
Uitspraak van het Hof van Justitie in de zaak-Chakroun
(C-578/08) (32 175, nr. 8);
– de brief van de minister van Justitie d.d. 15 maart 2010
houdende de reactie op de brief van de commissie-Meijers
inzake parlementair behandelvoorbehoud bij de Procedure- en
de Kwalificatierichtlijn (32 317, nr. 7);
– de brief van de minister van Justitie d.d. 23 maart 2010
houdende de reactie op verzoek commissie over het ambtsbericht Iran en reactie op recente uitspraak EHRM inzake
uitzetting christen naar Iran door Turkije (19 637, nr. 1333);
– de brief van de minister van Justitie d.d. 30 maart 2010 over
de jurisprudentie over bescherming op internationale gronden
en de Afdelingsuitspraak van 26 januari 2010 (29 344, nr. 72);
– de brief van de minister van Justitie d.d. 27 april 2010 inzake
afschrift van de brief aan Amnesty International met een
reactie op het rapport The Dublin II Trap-transfers of asylumseekers to Greece (2010Z07532).

kst-32317-16
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

1

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,
De Pater-van der Meer
De voorzitter van de commissie voor Europese Zaken,
Waalkens
De griffier van de vaste commissie voor Justitie,
Nava

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

2

Voorzitter: De Pater-van der Meer
Griffier: Puts
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Anker, Azough, De Krom,
De Pater-van der Meer, Fritsma, Spekman, Sterk en Van Velzen
en minister Hirsch Ballin van Justitie en van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, die vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn
ministerie.
De voorzitter: Welkom.
Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Wij spreken vandaag over Europa
en het Nederlandse vreemdelingen- en asielbeleid. Daarbij stel ik een
aantal heel concrete dingen aan de orde. Deze minister zet gezinnen met
kinderen op straat. Ik heb grote moeite met de volgende redenering: eigen
schuld, hadden ze maar weg moeten gaan. Het gaat hierbij niet om
mensen die gewoon terug naar hun eigen land kunnen gaan en alle
medewerking weigeren aan hun uitzetting, maar om mensen die nog
procedures hebben lopen en die rechtmatig in Nederland zijn, maar geen
recht op opvang hebben. Dat is krom en onrechtvaardig. Het is bovendien
vragen om problemen: dat mag je gezinnen met kinderen simpelweg niet
aandoen. Kinderen hebben recht op een gezinsleven en hun dat
ontnemen is een schending van mensenrechten. Gezinnen moeten altijd
opgevangen kunnen worden.
Het is geen theoretische discussie of een discussie over mob-getalletjes of
over mensen die met een onbekende bestemming in de statistieken
worden weggeschreven: het gaat hier over mensen van vlees en bloed.
Het gaat over mensen zoals Aleksej, die in deze zaal zit. Aleksej, zijn
moeder, zijn broertje en zijn zusje zijn gevlucht uit Dagestan. Zij zitten in
een procedure en krijgen al vijf jaar geen enkele opvang van de overheid.
Zij zijn dus rechtmatig in Nederland en hebben onderdak bij de gratie van
een aantal lieve Nederlanders die hun dat geboden hebben. Het gaat om
mensen die vaak uit bushokjes worden opgepikt, omdat de overheid geen
opvang biedt, terwijl zij wel rechtmatig in Nederland verblijven. Aleksej
heeft in Zeist gezeten, of, zoals hij zelf terecht zegt: in de gevangenis.
Zeven maanden, ik herhaal: zeven maanden, mocht hij niet naar school.
Nu mag hij binnenkort toch naar de brugklas om daar aan het eerste jaar
van een mavo/havo-opleiding te beginnen. Ik ben trots op Aleksej dat hij
dat ondanks al die problemen die door de overheid veroorzaakt zijn, toch
voor elkaar heeft geschopt. Waarom laat de minister hem, evenals zijn
broertje, zijn zusje en zijn moeder, op straat staan? Hij is hier toch
rechtmatig? Als hij dat toestaat, is de minister dan niet stiekem de
minister van onrechtvaardigheid? De minister moet een oplossing bieden
voor dit soort situaties. Hij moet een oplossing bieden waarbij gezinnen
niet uit elkaar worden gehaald. Als hij een oplossing bedenkt in de trant
van kinderen via Jeugdzorg een andere opvang bieden, waardoor
gezinnen dus wel uit elkaar worden gehaald, kan ik de minister verzekeren
dat het Europees Hof dat zal veroordelen. Ik neem aan dat hij dat best
goed weet. Dat is dus geen goede oplossing. Een goede asielprocedure
voeren is wel de goede oplossing. Dat begint met een goed terugkeerbeleid. Terugkeren gaat nu eenmaal beter vanuit de opvang dan vanaf de
straat. Als ik de getallen bekijk, constateer ik dat de VBL’s, de vrijheidsbeperkende locaties, simpelweg niet goed werken. Bij het doornemen van
de statistieken constateer ik dat slechts 11% terugkeert. Dan zijn het wel
heel erg dure plaatsen. Ik stel tegelijkertijd vast dat de perspectiefprojecten die zijn opgezet voor jongeren, wel goed werken. Waarom kiest de
minister niet voor een soortgelijke opzet voor gezinnen? De periode van
twaalf weken die nu geboden wordt in vrijheidsbeperkende locaties, blijkt
gewoon te kort te zijn. Het werkt niet. Desondanks wordt de opvang voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

3

deze gezinnen beëindigd en belanden zij op straat. Hoe kan de minister
met die wetenschap nog beweren dat de gemeentelijke noodopvang
overbodig is? Hoe gaat de minister de Terugkeerrichtlijn op dat punt
implementeren? Dat moet immers voor 24 december a.s. gebeurd zijn. Ik
wil een duidelijk antwoord van de minister op de vraag hoe hij ervoor
gaat zorgen dat er geen kinderen meer op straat komen te staan.
Het Europees Comité voor Sociale Rechten heeft geoordeeld dat
Nederland hiermee belangrijke rechten schendt en dat het kwetsbare
groepen onderdak moet bieden. De minister stelt dat hij zich van deze
uitspraak, kort gezegd, niets aan zal trekken, want het comité zou met zijn
oordeel buiten zijn boekje zijn gegaan. Hij vindt bovendien dat de
uitspraak niet juridisch bindend is, omdat het comité alleen maar adviezen
mag geven. Ik constateer dat Nederland het Europees Sociaal Handvest
heeft ondertekend en het oordeel van het comité dus zou moeten
erkennen. De twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Rechters in
Nederland hebben deze uitspraak van het comité al gebruikt. Er ligt dus al
jurisprudentie: mensen hebben met verwijzing naar deze uitspraak, deze
zogenaamde niet-bindende adviezen, onderdak toegewezen gekregen.
Onderschrijft de minister het Europees Sociaal Handvest nog wel of vindt
hij dat Nederland ervan afmoet? Waarom erkent de minister het oordeel
van het comité niet, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het Europees Hof
voor de Rechten van de Mens? Dat college erkent de uitspraken van het
comité namelijk wel ten volle als gezaghebbend. Of wil de minister de
uitspraak van het Europees Hof ook ter discussie stellen? Is de minister
ervan op de hoogte dat verschillende rechters in Nederland dit
zogenaamde niet-bindend advies wel degelijk opvolgen? Wij willen, kort
gezegd, dat er geen gezinnen op straat zwerven in Nederland.
Ik heb nog een ander concreet en actueel punt: er zijn nogal wat vreemdelingen die vrijwel per toeval aan de Nederlandse grens tegen de lamp
lopen. Het gaat om vreemdelingen die rechtmatig in België of Frankrijk
verblijven en die vaak een bepaald soort visum hebben of in afwachting
zijn van een beslissing op een aanvraag voor een verblijfsvergunning.
Deze mensen hebben een papier op zak waar iets over Schengen op staat.
Mensen begrijpen dat soms verkeerd en denken dat zij met dat papier in
de Schengenlanden mogen reizen. Dit blijkt dan niet zo te zijn. Zij gaan op
familiebezoek, naar een huwelijks- of een geboortefeest en lopen dan
tegen de lamp. Het is logisch dat zij aan de grens worden tegengehouden,
want zij mogen niet buiten België of Frankrijk reizen. Ik begrijp echter van
verschillende advocaten dat zij vaak weken- of zelfs maandenlang in
vreemdelingenbewaring zitten, totdat zij officieel worden uitgezet. Ik vraag
mij af waarom wij dat binnen de Schengenlanden niet gewoon wat beter
regelen, zodat deze mensen netjes terugkunnen naar het land waar zij wel
rechtmatig mogen verblijven. Dat zou betekenen dat deze mensen niet
allemaal in vreemdelingenbewaring, of zoals Aleksej zegt, in de gevangenis, belanden. Dat scheelt de belastingbetaler ook al snel € 1000 per
week. Kunnen wij dat niet beter regelen?
Mijn volgende punt is het Chakroun-arrest. Wij mogen vooraf eisen stellen
aan migratie, maar er mogen geen onoverkomelijke drempels zijn
waardoor Nederland in strijd handelt met het recht op gezinsleven. Het
Chakroun-arrest over de 120%-eis bij gezinsvorming was voorspelbaar. De
minister heeft de regels op dat punt inmiddels aangepast. Klopt het dat
het beleid ten aanzien van gezinshereniging met eigen biologische
kinderen inmiddels is aangescherpt en dat vluchtelingen nu moeten
aantonen dat kinderen voorafgaand aan het vluchten feitelijk tot het gezin
behoorden? Gaat dat niet opnieuw leiden tot een terechtwijzing van het
Hof van Justitie? Wordt er wel voldoende gekeken naar individuele
omstandigheden? Ik vraag de minister om opheldering op deze punten.
De heer Fritsma (PVV): Voorzitter. Debatten over de relatie tussen Europa
en ons vreemdelingenbeleid keren met enige regelmaat terug op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

4

agenda. De PVV pleit er altijd voor om het asiel- en immigratiebeleid in
eigen hand te houden. Dat blijven wij doen want de noodzaak daartoe
wordt elke keer duidelijker. Immigratie is voor ons land zo’n cruciaal
onderwerp dat het niet meer dan vanzelfsprekend is dat wij daar geen
zeggenschap over weggeven. Wij moeten wat betreft asiel- en immigratiebeleid baas in eigen huis zijn. Europa heeft echter wat betreft ons
toelatingsbeleid helaas al veel te veel in de melk te brokkelen. Wij zien
waar dat toe leidt. Het leidt er simpelweg toe dat wij niet meer streng
kunnen zijn aan de poort. Met weer een nieuw immigratierecord in 2009,
waarbij volgens het CBS 147.000 mensen zijn toegelaten, kunnen wij dat
natuurlijk niet gebruiken. Op bijna elk gebied wordt de instroom van
migranten door Europa aangewakkerd. Ik begin bij de versoepelingen van
het asielbeleid op last van Europa. De trends liegen er niet om: zo heeft
het Europees Hof bepaald dat willekeurig geweld in conflictgebieden al
genoeg kan zijn om een asielvergunning te krijgen. Persoonlijke omstandigheden moeten bij de beoordeling van asielverzoeken steeds meer
worden losgelaten. Dat zien wij bijvoorbeeld bij mensen die deel uitmaken
van een bepaalde minderheidsgroepering. Erkent de minister dat het geen
goede zaak is dat er meer nadruk op algemeenheden wordt gelegd en
minder op persoonlijke omstandigheden? Nadruk op algemeenheden ligt
in de lijn van het zo schadelijke categoriale asielbeleid, waarbij veel te veel
mensen op veel te algemene gronden in aanmerking komen voor een
verblijfsvergunning. Voor de PVV is duidelijk dat wij die kant juist niet op
moeten. Nu Europa ons duidelijk wel die kant op duwt, moeten wij af van
een geharmoniseerd Europees asielsysteem. Graag verneem ik de reactie
van de minister hierop.
De heer Spekman (PvdA): Iedere keer overweeg ik: moet ik dit nu wel of
niet laten lopen. Er wordt met getallen gegooid. Daarom heb ik een vraag
aan de heer Fritsma: is het juist dat het aantal van 147.000 inclusief alle
teruggekeerde Nederlanders, Europeanen en Amerikanen is?
De heer Fritsma (PVV): In het aantal van 147.000 mensen zijn inderdaad
alle instroomgroepen inbegrepen. Ik zeg niet dat het anders is. Hierbij
geldt een enorme stijging van bijvoorbeeld Polen die toegelaten zijn tot de
arbeidsmarkt. Ook dat wil de PVV overigens niet. Bovendien zien wij
binnen die groepen de partner- en gezinsmigranten en de asielzoekers. Bij
al die categorieën zien wij een stijging, waardoor er een immigratierecord
is gebroken. Dat zegt niet de PVV, maar dat zegt het Centraal Bureau voor
de Statistiek.
De heer Spekman (PvdA): De heer Fritsma erkent dus dat in het getal van
147.000, dat hij zojuist noemde, ook 27.000 teruggekeerde Nederlanders
en 15.000 Amerikanen zijn inbegrepen, maar dat hij die geen probleem
vindt? Het getal dat hij problematiseert is dus kleiner.
De heer Fritsma (PVV): Nee, nee!
De heer Spekman (PvdA): Ik heb nog en vervolgvraag. Erkent hij ook dat
van al die mensen er ook nog eens 110.000 mensen vertrokken zijn uit
Nederland? Dat is jaarlijks de normale gang van zaken.
De heer Fritsma (PVV): Het fenomeen van de teruggekeerde Nederlanders is ook van alle jaren en alle tijden, maar toch zien wij in het
totaalbeeld van de instroom een stijging. De heer Spekman kan niet
ontkennen dat bijvoorbeeld de partner- en gezinsmigratie toeneemt en
dat, in vergelijking met een paar jaar terug, de instroom van asielzoekers
stijgt. Ook constateren wij een stijging van het aantal Polen. Het betreft
dus alle categorieën, maar toch zien wij bij asiel-, partner- en gezinsmigratie een stijgende lijn. Nogmaals: ik erken dat ook terugkerende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

5

Nederlanders zijn inbegrepen, maar dat is van alle jaren. Desondanks is er
een heel duidelijke stijging. Wat niet-westerse allochtonen bijvoorbeeld
betreft ligt de instroom de laatste jaren stabiel bij een instroom van een
kleine 50.000 mensen. In de ogen van de PVV is dat inderdaad veel te veel.
De heer Spekman (PvdA): Dan concludeer ik dat de heer Fritsma het cijfer
van 147.000 iedere keer als iets heel groots brengt, maar dat er weinig van
overblijft als je dat helemaal afpelt. Ik constateer ook dat de hoeveelheid
asielzoekers, ongeveer 16.000 in 2010, over de hele linie nog steeds
historisch laag is. Drie keer zo laag als tien jaar eerder.
De heer Fritsma (PVV): Die conclusie deel ik natuurlijk niet. Nogmaals: bij
asiel-, partner- en gezinsmigratie is er een toename en over de hele linie is
er een stijgende instroom, wat dus leidt tot dit immigratierecord. De
cijfers liegen niet.
Dan vervolg ik mijn betoog. Mijn volgende punt is de partner- en
gezinsmigratie. De manier waarop Europa dat beïnvloedt, baart misschien
nog wel meer zorgen. Bij gezinsvorming moet een verscherpte
inkomenseis namelijk op grond van Europese regels worden teruggedraaid. Datzelfde geldt voor de gestelde leeftijdseis. Wij hadden al niet
zoveel scherpe voorwaarden waaraan bij gezinsvorming moest worden
voldaan, maar de paar die wij hadden, zijn nu door Europa afgeschoten. Ik
vraag de minister of hij erkent dat dit een groot probleem is. Wij zullen
hoe dan ook weer meer importpartners krijgen, nu de regels versoepeld
worden. Hoe ziet de minister dat in relatie tot de bestaande integratieproblemen? Het is helder dat die problemen zeker niet los kunnen worden
gezien van een migratietype als gezinsvorming. Ik vraag de minister
ervoor te zorgen dat die strengere inkomens- en leeftijdseis snel hersteld
wordt. Dat is om mee te beginnen, want er zijn veel meer aanscherpingen
van het partner- en het gezinsmigratiebeleid nodig. Zo is de termijn
waarna gezinsmigranten zelfstandig verblijf kunnen krijgen en waarmee
zij op hun beurt zelf ook weer partners en gezinsleden naar Nederland
kunnen halen, veel te kort: slechts drie jaar. Dat moet eerder tien jaar zijn.
Maar ook zo’n aanscherping is onmogelijk door de Europese richtlijn
inzake gezinsmigratie. Ook hierop hoor ik graag de mening van de
minister. Zelfs maatregelen die het huidige of voorgaande kabinet ook
wilde, zijn door die richtlijn onmogelijk. Daders van eerwraak bijvoorbeeld, die hun partners grof geweld hebben aangedaan, kunnen wij niet
eens uitsluiten van de mogelijkheid om weer een nieuwe partner naar
Nederland te halen. Zelfs op dit punt rijden Europese regels ons in de
wielen. Ook hierop verneem ik graag de reactie van de minister.
Zolang Europa niet alle overblijvende toelatingsvoorwaarden bij partneren gezinsmigratie laat verdwijnen, geeft het in ieder geval de mogelijkheid
om die te omzeilen. Dat brengt mij op de Europaroute, een immigratielek
dat steeds groter wordt. Het blijft verbazingwekkend dat EU-verblijfsrecht
wordt gegeven aan de partners en gezinsleden van EU-onderdanen, ook
als die partners en gezinsleden zelf helemaal geen nationaliteit van een
EU-land hebben. Wij kennen de Belgiëroute, maar wij zien het principe
ook terug bij in Nederland wonende Polen, die Egyptische partners over
laten komen. Die partners liften dan gewoon mee op de EU-verblijfsstatus
van die Polen. Makkelijker kan niet! Importpartners hoeven op deze
manier niet aan de gebruikelijke voorwaarden voor gezinsvorming te
voldoen. Er is géén inburgeringscursus, géén mvv-vereiste nodig, zelfs
het gangbare tbc-onderzoek hoeft niet. Het is evident dat het nationale
toelatingsbeleid hierdoor ernstig wordt ondermijnd en dat misbruik voor
de hand ligt. Ik vraag de minister dus wederom om ervoor te zorgen dat
het lek van de Europaroute zo snel mogelijk wordt gedicht. Daarbij helpen
geen lapmiddelen als een samenwoningseis van 6 maanden.
In zijn algemeenheid is het beeld heel duidelijk. Europa staat een
noodzakelijk streng toelatingsbeleid ernstig in de weg. Zeggenschap op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

6

het gebied van asiel en immigratie moet in eigen huis blijven en voor
zover deze al uit handen is gegeven, moet zij teruggehaald worden
middels een «opt-out». Nederland moet beslist weer volledige zeggenschap krijgen over elke vorm van toelatingsbeleid. Ik roep de minister op
om daarop in te zetten.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Kan de heer Fritsma het aantal mensen
noemen dat in de afgelopen vier jaar gebruik heeft gemaakt van de
Europaroute? Dan bedoel ik zowel de EU-referenten als de in Nederland
wonende mensen die hun partner willen laten overkomen.
De heer Fritsma (PVV): Die aantallen zijn gegeven, waarbij meteen
opgemerkt moet worden dat de universiteit Leiden heeft gezegd dat het
cijfermatig onderzoek onvoldoende aanknopingspunten biedt voor het
trekken van duidelijke conclusies ten aanzien van derdelanders die verblijf
aanvragen bij een EU-referent. De cijfers zijn, met andere woorden, niet
duidelijk. Dat vind ik probleem nummer één. Wij hebben hier immers te
maken met een immigratielek, waarvan dus niet eens vastgesteld kan
worden op welke schaal er gebruik of misbruik van wordt gemaakt. De
cijfers die gegeven zijn, staan in het rapport. In 2008 betreft het 2558
immigranten en in 2009 tot en met september betreft het 1886. Dat vind ik
heel grote aantallen, zelfs als deze cijfers kloppen.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik wil graag wijzen op de cijfers van de
afgelopen vier jaar. Het gaat om 7068 aanvragen van derdelanders die een
beroep doen op het gemeenschapsrecht en om 753 die als Nederlander
een aanvraag hebben ingediend. Ik wil voor de mensen die wellicht naar
dit debat luisteren, aangeven om welke aantallen het gaat. De heer
Fritsma lijkt elke keer weer de illusie te willen creëren dat wij in
Nederland, om de gebruikelijke PVV-termen te gebruiken, overspoeld en
overstroomd worden.
De heer Fritsma (PVV): De door mij genoemde aantallen die uit het
rapport komen, liegen er niet om. Nogmaals: In 2008 betreft het 2558
mensen en in 2009, tot en met september, 1886 mensen. Het gaat dus om
duizenden mensen per jaar. Dat vind ik grote aantallen. Als mevrouw
Azough dat niet vindt, begrijp ik haar eigenlijk niet. Ik vind dat er op deze
manier veel mensen binnenkomen. Bovendien zit er duidelijk een
stijgende lijn in. Het probleem kan dus nog groter worden. Zelf vind ik dat
zorgwekkend.
Mevrouw Sterk (CDA): Voorzitter. Ik loop een aantal onderwerpen langs
die op de agenda staan. Ik begin bij het onderwerp van het gemeenschapsrecht en de gezinsmigratie. Het gaat om de zogenaamde Europaroute, waar de heer Fritsma het zojuist ook over had. Opvallend aan de
cijfers vind ik, afgezien van de absolute aantallen, dat er de afgelopen vier
jaar een enorme toename is geweest van het aantal verzoeken om
uiteindelijk naar Nederland te komen, met name onder EU-referenten. Ik
ben benieuwd of er ook zicht is op de redenen daarvoor. Juist de
afgelopen jaren hebben wij ons beleid op een aantal punten aangescherpt. Waardoor is die enorme groei ontstaan? Positiever is de
vaststelling dat er door de getroffen maatregelen meer fraude en misbruik
aan het licht komt. Daarmee zal het aantal aanvragen waarschijnlijk
afnemen. Het geeft dus aan dat er wel iets aan de hand is. Als je de
aanpak van fraude aanscherpt en dat meer afwijzingen oplevert, is er de
afgelopen jaren iets aan de hand geweest. Ik ben in ieder geval blij dat de
controle positief effect heeft.
Bijzonder in de desbetreffende brief vind ik de passage dat er ook sprake
zou zijn van een Nederlandroute voor EU-burgers. Er wordt bijvoorbeeld
naar verwezen dat Duitsland de afgelopen jaren een strenger beleid is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

7

gaan voeren, met name op het gebied van de gezinshereniging. Als wij
tegen de Europaroute zijn, willen wij in de plaats daarvan geen Nederlandroute. Ik hoor graag van de minister wat er in andere landen precies
strenger is, waardoor het interessanter is om via Nederland te komen. Dit
geldt zeker ook in het licht van de uitspraak van het Hof waarbij wij op het
punt van de inkomensvoorziening van 120% zijn teruggefloten, terwijl er
blijkbaar andere landen zijn die andere strenge maatregelen wel overeind
kunnen houden. Graag verneem ik een toelichting op de genoemde
passage uit de brief.
Opvallend is ook de recentelijk gebleken stijging van het aantal consulaire
huwelijken. Hoe komt dat nu ineens? Welke maatregel heeft daartoe
aanleiding gegeven? Wij zijn over het algemeen wel positief over de
aanpak die de minister of wellicht nog de voormalig staatssecretaris, heeft
ingezet op een aantal zaken. Zo hopen wij dat INDIGO gaat werken.
Liggen wij daarmee op schema? Gaat het inderdaad vanaf volgend jaar
in? Bovendien zijn wij positief over de scherpere controle op de
aanvragen en het individuele onderzoek dat daarmee gepaard gaat.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Het verbaast mij een beetje dat de
CDA-fractie niet weet wat de verklaring is voor deze stijging. In het
WODC-onderzoek, zelfs in de samenvatting, staat heel duidelijk dat juist
de aangescherpte maatregelen een oorzaak zijn. Dat lijkt mij logisch. Een
andere oorzaak is de zeer grote aandacht die bepaalde bekende
dagbladen, misschien ook wel de televisie, daaraan hebben besteed en
die tot een soort aanzuigende werking heeft geleid. Wij hebben er voor
een deel zelf voor gezorgd dat er een Europaroute is. Heeft mevrouw
Sterk het rapport niet gelezen?
Mevrouw Sterk (CDA): Als dat zo duidelijk is, hoor ik dat graag duidelijk
van de minister.
Mijn volgende punt betreft de uitspraak van het Europees Hof in de
zaak-Chakroun. Bij de mondelinge vragen hebben wij dit onderwerp al
eerder aan de orde gesteld. Zeer tot onze spijt moet Nederland de
inkomenseis voor gezinshereniging naar beneden bijstellen. Onze
motivering daarvoor is breder dan alleen maar het verhaal van de
aanvullende bijstand. Het gaat ons erom dat iemand, als hij een persoon
naar Nederland haalt, de volledige financiële verantwoordelijkheid moet
kunnen dragen. Als je 100% van het wettelijk minimumloon verdient, heb
je nog steeds aanspraak op ondersteuning, bijvoorbeeld de kwijtschelding
van rioolheffing, en meer van dat soort zaken. Die gedachte heeft ons
ertoe gebracht om de grens bij 120% te leggen. Kan deze ruimte bij de
onderhandelingen over de gezinsrichtlijn alsnog worden geclaimd?
Zojuist heb ik ook al een opmerking gemaakt over de Nederlandroute en
de mogelijkheden in andere landen. Ik ben benieuwd of zich de verwachte
stijging van de instroom voor gezinsvorming al aftekent. Kan de minister
zeggen hoeveel nieuwe aanvragen er zijn binnengekomen van personen
van wie de gezinsvormingsaanvraag op grond van de inkomenseis van
120% eerder werd afgewezen? Ten slotte heb ik begrepen dat het
vreemdelingenbesluit en de vreemdelingencirculaire op het punt van de
leeftijd moeten worden aangepast, omdat voor gezinsherenigers de
leeftijd van 18 naar 21 wordt bijgesteld. Kan de minister aangeven
wanneer die aangepaste regelgeving klaar is?
Verder staat de reactie van de commissie-Meijers inzake de wijzigingsvoorstellen voor de procedurerichtlijn en de kwalificatierichtlijn op de
agenda. Allereerst ga ik in op de procedurerichtlijn. Het is inderdaad
cruciaal dat een vreemdeling die binnen de EU om internationale
bescherming vraagt, in elke lidstaat op dezelfde uitkomst kan rekenen. Dat
betekent dat de beoordelingscriteria in elke lidstaat hetzelfde moeten zijn.
Het is echter niet duidelijk of dit ook zou moeten gelden voor de beoordelingsprocedures. Aan de ene kant pleiten uniformering en minimum-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

8

normen, ook ten aanzien van de procedures, voor zo veel mogelijk
eenduidigheid, maar aan de andere kant, zo stelt Nederland in onze ogen
terecht, moet er wel enige flexibiliteit mogelijk zijn. Het zou bijvoorbeeld
hoogst ongelukkig zijn als de maatregelen ter verbetering van de
asielprocedure, die medio dit jaar in Nederland worden ingevoerd, teniet
worden gedaan door wijzigingsvoorstellen inzake de procedurerichtlijn.
Uiteindelijk gaat het echter om de kwaliteit van de uitkomst van de
procedure. In verband daarmee is de kwaliteit van de beoordelaars en de
beslissers van groot belang. Wordt aan het kwaliteitsaspect wel
voldoende aandacht besteed? Het is bijvoorbeeld een feit dat de IND op
dit moment assistentie geeft aan Griekenland, om de Grieken om te leren
gaan met de illegale vluchtelingen die daar aankomen. Blijkbaar schort er
in verschillende Europese landen het een en ander aan deze kwaliteitsprocedure.
Dan kom ik bij de kwalificatierichtlijn. Ten aanzien van zes onderdelen is
bepaald waar voor Nederland de belangrijkste wijzigingen liggen. Wat is
de huidige stand van zaken bij de onderhandelingen, en in het bijzonder
wat betreft de Nederlandse bezwaren tegen de in de kwalificatierichtlijn
opgenomen verruimde definitie van gezin en wat betreft de verplichting
inzake het terugvinden van familieleden van niet-begeleide minderjarigen? Wat moeten wij ons bij zulke procedures voorstellen? Kan de
minister aangeven waarom genderaspecten specifiek worden genoemd in
relatie tot een bepaalde sociale groep? Het voorstel geeft aan wat de
verleende bescherming inhoudt, waarbij ook rekening kan worden
gehouden met specifieke integratieproblemen waarmee de persoon die
internationale bescherming zoekt, kan worden geconfronteerd. Wat
betekent dat precies? Welke problemen worden bedoeld en hoe kan er
rekening mee worden gehouden?
Ten slotte ga ik in op de brief over de jurisprudentie over de internationale
beschermingsgronden. Ook wij zijn bezorgd dat het de richting opgaat
waarbij algemene aspecten belangrijker worden dan de individuele toets
van de aanvraag van een asielzoeker. Wat betekent de voorgenomen
afschaffing, zoals die door Europa wordt voorgesteld ten aanzien van het
categoriaal beschermingsbeleid, waar wij zelf ook voor pleiten? Ten
aanzien van het geheel van jurisprudentiële ontwikkelingen en het
commentaar van de minister daarop is onze indruk dat de algehele
geweldssituatie in een land van herkomst zodanig kan zijn dat er de facto
in een aantal gevallen een categoriaal beschermingsbeleid moet worden
gevoerd, dat weliswaar niet zozeer voor bepaalde landen geldt, als wel
voor bepaalde groepen waartegen willekeurig geweld is ingericht. Klopt
dat? Voorts wordt gesteld dat uit de EHRM-uitspraak van 17 juli 2008 blijkt
dat een vreemdeling die niet behoort tot een specifieke groep, in bepaalde
gevallen slechts aannemelijk hoeft te maken dat er in het land van
herkomst sprake is van een zeer uitzonderlijke situatie van algemeen
geweld. Hoe verhoudt zich deze bewijslast tot de informatie die in
ambtsberichten wordt gegeven over die geweldssituatie en die doorgaans
leidend is voor beslissingen over het al dan niet voeren van een categoriaal beschermingsbeleid? Stel dat een vreemdeling dit aannemelijk
maakt, betekent dit vervolgens dat iedereen zich daarop kan beroepen?
Vervolgens wordt in de brief aangegeven dat, wanneer in het land van
herkomst de gewelds- en mensenrechtensituatie slechter wordt, er van
een asielzoeker minder zal worden verlangd in hetgeen rond zijn
individuele situatie naar voren moet worden gebracht. Het individualiseringsbeginsel wordt zodanig ingeperkt dat slechts met geringe indicaties
hoeft te worden aangetoond dat men behoort tot een bepaalde groep.
Men kan dus veel sneller een verblijfsvergunning krijgen. In hoeverre zijn
de afgelopen tijd op deze basis verblijfsvergunningen verstrekt en is er
voldoende aandacht voor fraude en misbruik?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

9

Mevrouw Van Velzen (SP): Kan mevrouw Sterk zeggen hoe de
CDA-fractie omgaat met de uitspraak van het Europees Comité voor
Sociale Rechten, dat Nederland toch een stevige tik op de vingers heeft
gegeven als het gaat om gezinnen die op straat staan? Ik spreek haar
daarop aan als Kamerlid, maar uiteraard ook als moeder. Wat gaat de
CDA-fractie daarmee doen?
Mevrouw Sterk (CDA): Laat ik vooropstellen dat dit een gevoelige
discussie is. Wij hebben ons zelf altijd op de lijn gesteld dat er aan elke
procedure uiteindelijk een sluitstuk zit. Vooral dat is het probleem in deze
discussie. In principe is het in Nederland namelijk zo dat kinderen niet van
hun ouders gescheiden hoeven te zijn. Ouders nemen uiteindelijk zelf de
beslissing om hun kinderen bij zich te houden of bijvoorbeeld in een
pleegoudergezin onder te brengen. Wij hebben er ook alles aan gedaan
zodat kinderen, zeker aan het eind van de procedure, in de opvangcentra
een goede tijdsbesteding kunnen krijgen. Ik weet zelf uit Zeist dat men
probeert de kinderen mee naar buiten te nemen en uitstapjes te maken.
Wij doen er alles aan om te zorgen dat die kinderen «kind» kunnen zijn.
Daarbij wordt wel altijd de context in het oog gehouden dat men gevlucht
is en naar een ander land is gekomen, maar blijkbaar niet kan aantonen
dat men het recht heeft om hier te zijn en uiteindelijk dus terug zal moeten
keren. Op het punt van de terugkeer kan men de vereiste bewijzen
blijkbaar onvoldoende leveren, waarna de opvang uiteindelijk stopt. Aan
elke regel die wij maken, zit een eind. In dit geval houdt het eind in dat er
na twaalf weken verblijf in een instelling een moment komt dat het
afgelopen is. Daaraan gaat natuurlijk ook al een uitgebreide procedure
vooraf. Het is niet zo dat in die twaalf weken alles moet worden bewezen.
Dat begint al bij het moment dat men een aanvraag indient. Er kan echter
een moment komen dat de opvang echt stopt. Dat is heel triest en dat
moeten wij ook zo veel mogelijk beperken. Daarom wordt er al heel veel
geïnvesteerd in een goede terugkeer. Dat gaat ook beter: het aantal
terugkeerders stijgt gelukkig.
Mevrouw Van Velzen (SP): Tot zover kan ik het verhaal van mevrouw
Sterk heel goed volgen. Het feit is wel dat je rechtmatig in Nederland kan
verblijven, maar toch op straat kan staan zonder dat de overheid opvang
biedt. Daarvoor heeft het comité ons op de vingers getikt. Daar gaat
mevrouw Sterk helemaal niet op in. Wat vindt zij ervan dat het mensen
overkomt die rechtmatig in Nederland zijn? Het gaat dus niet om mensen
die weg moeten gaan, maar om mensen die hun procedure gewoon af
mogen wachten en toch op straat staan.
Mevrouw Sterk (CDA): Daarvoor wil ik eerst de reactie van de minister
afwachten. Dan kunnen wij daarover in tweede termijn verder van
gedachten wisselen.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik ben het met mevrouw Sterk eens dat
er een effectief terugkeerbeleid dient te zijn. Het probleem is echter dat de
afgelopen jaren keer op keer blijkt dat dit terugkeerbeleid ineffectief is. Dat
geldt niet alleen bij deze minister, maar dat was ook al zo in de vorige
kabinetten. Is het geen idee om eens te kijken hoe andere landen omgaan
met precies hetzelfde probleem van gezinnen die uitgeprocedeerd zijn en,
om welke reden dan ook, niet terug kunnen keren? Het gaat om landen die
intensieve begeleiding met perspectief voor gezinnen bieden, zoals
Nederland die voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen aanbiedt.
In Zweden bijvoorbeeld is het succespercentage 80. Zouden wij daar niet
aan moeten beginnen in Nederland?
Mevrouw Sterk (CDA): Ik deel in ieder geval niet de eerste conclusie van
mevrouw Azough dat het terugkeerbeleid niet is verbeterd. Sterker nog:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

10

de cijfers wijzen uit dat het beter gaat. Wij zijn er nog niet. Wij halen
immers, om het maar plat te zeggen, nog steeds geen 100%-score, maar
het gaat wel veel beter. Dat heeft ook te maken met de Dienst Terugkeer
en Vertrek. In dat opzicht is er al het nodige verbeterd. Het kan natuurlijk
altijd nog beter. Daarvoor moeten wij ons ook inzetten, maar ik wacht op
dat punt de reactie van de minister af. Deze discussie staat overigens niet
op de agenda, maar het lijkt mij wel zinvol om hem vandaag te voeren,
gezien ook de acties die er buiten plaatsvinden.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Mevrouw Sterk gaat niet in op mijn
vraag. Wij doen het wel voor jongeren met behulp van perspectief en
intensieve begeleiding; dat zouden wij ook kunnen doen voor gezinnen,
juist om dat percentage omhoog te krijgen. Dat is nu namelijk nog te laag.
Mevrouw Sterk (CDA): Dat is natuurlijk een interessante optie, maar er
zitten ook allerlei financiële en andere consequenties aan vast. Juist
daarom wil ik zo graag dat de minister eerst reageert en aangeeft welke
ruimte er überhaupt is en wat er op dit moment nog meer gebeurt op dat
gebied.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. Traditioneel leven wij in
Nederland in de veronderstelling dat mensenrechtenverdragen zonder
enige aarzeling ondertekend en geratificeerd kunnen worden, omdat
Nederland zich altijd aan een hoge mensenrechtenstandaard houdt.
Helaas bleek in de afgelopen jaren dat Nederland op migratie- en
asielgebied soms forse steken laat vallen. Allereerst was er natuurlijk het
Salah Sheekh-arrest en recentelijk volgde het Chakroun-arrest. Dat zijn
twee uitspraken die wat mij betreft de kern van het restrictieve Nederlandse vreemdelingenbeleid raken. Er is echter meer aan de hand. Zo zijn
er bijvoorbeeld de legeskosten voor Turkse onderdanen en heel recentelijk
rapporteerde het Europees Comité voor Sociale Rechten dat Nederland
het Europees Sociaal Handvest schendt door illegale gezinnen of gezinnen
die rechtmatig in Nederland verblijven, maar geen recht op opvang
hebben, opvang te ontzeggen. In een vorig algemeen overleg, toen wij
daar in tweede termijn helaas niet echt op in konden gaan, zei de minister:
deze uitspraak is juridisch niet bindend, klaar! Dat zegt weinig, aangezien
wij het Europees Sociaal Handvest ondertekend hebben. Ik mag
aannemen dat de minister van Justitie niet van plan is om onze handtekening daaronder weg te halen. Bovendien ging de minister daarmee niet
in op de serieuze consequenties die deze uitspraak heeft. Deze consequenties zien wij namelijk dag in dag uit op de straten van de grote
steden. Daar is niet alleen de huidige minister van Justitie verantwoordelijk voor. Ik wil absoluut naar voren brengen dat ook de voormalig
staatssecretaris van Justitie daarin een verantwoordelijkheid heeft. Die
verantwoordelijkheid proberen zij te nemen, maar met onvoldoende
resultaat. Zo simpel is het. Wij hebben de afgelopen jaren keer op keer,
ook vanuit het kabinet, te horen gekregen: er horen geen kinderen op
straat te komen en er horen geen gezinnen op straat gezet te worden.
Toch gebeurt het. Ik hoorde bijvoorbeeld van een kind dat in een
jeugdzorginstelling is opgenomen en van wie de moeder niet op bezoek
kan komen, omdat zij in Nederland geen recht op verblijf en geen
onderdank heeft. Dat vind ik een schrijnende situatie die uiteindelijk het
recht van het kind schendt. Ook het verhaal van een moeder die met een
kind van negen maanden – ik herhaal: negen maanden – op straat is gezet,
is gewoonweg niet te vatten. Dit is irreëel en bovendien niet effectief. Dit
probleem in het kader van het Nederlandse terugkeerbeleid waar wij het
vandaag over hebben, moet opgelost worden. Het gaat deels om een
groep mensen die uitgeprocedeerd is, maar deels ook om een groep die
rechtmatig in Nederland verblijft maar geen recht op opvang heeft. Dat
moet verbeterd worden. Het is van groot belang dat wij gaan kijken hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

11

wij het terugkeerbeleid kunnen verbeteren. De afgelopen jaren hebben wij
daar regelmatig over gediscussieerd. Met dit kabinet is er gelukkig een
positieve stap gezet wat jongeren, amv’s en ama’s, betreft. Ook voor
gezinnen hoort er meer te gebeuren. In landen om ons heen, zoals
Duitsland, België en met name Zweden, zijn heel interessante en
succesvolle projecten opgestart, waarbij gezinnen intensief begeleid
worden en opvang krijgen, en daarmee ook binnen handbereik van de
samenleving en de overheid blijven. Laten wij immers wel wezen: een
heel groot aantal van de mensen over wie wij het nu hebben, komt eerst
in bushokjes terecht en verdwijnt vervolgens in de illegaliteit, met alle
consequenties van dien voor de toekomst van de mensen in kwestie. Wij
moeten daar iets aan doen. De minister van Justitie dient niet alleen een
serieus antwoord te geven op de uitspraak van het Europees Sociaal
Comité, maar ook op de problemen die bij het terugkeerbeleid keer op
keer blijken. Daar hoort echt iets aan te veranderen. Wij moeten in zekere
zin de aanzuigende werking van het land van herkomst versterken. Daar
gaat het uiteindelijk om. Mensen moeten een zodanig perspectief op
terugkeer krijgen dat zij zich comfortabel en zeker genoeg voelen om met
het gezin terug te keren naar het land van herkomst. Wij zien dat het
beleid van perspectief succes heeft bij jongeren. Het lijkt mij dat het ook
goed zou kunnen werken bij gezinnen. Daar dient de minister serieus op
in te gaan, onderzoek naar te doen en maatregelen op te nemen. Wat mij
betreft is het gewoonweg afgelopen met kinderen die op straat
verdwijnen. Mijn mond viel open toen ik hoorde dat de oplossing zou
bestaan in het opnemen van de kinderen in instellingen en dat de ouders
op straat zouden worden gezet. Daarmee wordt natuurlijk absoluut geen
recht gedaan aan de rechten van kinderen. Mevrouw Sterk weet hoe
ellendig het voor kinderen is als zij in een instelling worden opgenomen.
Zeker als er geen sprake is van aantoonbare verwaarlozing en kindermishandeling, is het een gotspe dat kinderen opgenomen worden in een
tehuis. Dat is volstrekt onacceptabel in een land als Nederland. Ik ben
helder geweest over wat GroenLinks hiervan vindt: geen kinderen op
straat en, wat eerder voorkwam, in de cel.
Mevrouw Sterk (CDA): Is mevrouw Azough zich ervan bewust dat een
pleeggezin ook onder Jeugdzorg valt en dat het dus helemaal niet zo is
dat kinderen per se in een instituut worden opgenomen? Er zijn heel veel
kinderen in een instituut opgenomen die niet per se zelf problemen
hebben, maar van wie de ouders zulke problemen hebben dat zij op deze
manier opvang krijgen. Ik vind het beeld dat mevrouw Azough van de
Jeugdzorg schetst niet helemaal terecht.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik wil geen heel slecht beeld van
Jeugdzorg schetsen, maar er zijn wel degelijk grote zorgen ten aanzien
van Jeugdzorg, zoals mevrouw Sterk zelf ook weet en zoals een
werkgroep kenschetst die vandaag met een rapport naar buiten zal
komen. Het gaat mij om het principe dat, als er geen sprake is van
aantoonbare kinderverwaarlozing en -mishandeling, kinderen niet
gescheiden dienen te worden van hun ouders. Kinderen moeten bij hun
ouders blijven. Dat is het belangrijkst als het gaat om het in geborgenheid
en veiligheid opvoeden en opgroeien van kinderen. Dat geldt voor mijn
kind en lijkt mij vanzelfsprekend ook te gelden voor de kinderen van
mevrouw Sterk. Laten wij daar dus niet al te bureaucratisch over zijn in
ons taalgebruik.
Over de Europaroute hebben wij de afgelopen jaren niet een keer, niet
twee keer, maar tientallen keren gesproken. Dat blijkt succes te hebben
gehad, want het is duidelijk dat de Europaroute steeds vaker wordt
gebruikt. Het WODC-onderzoek geeft dat ook aan: niet alleen de strengere
regels zijn een belangrijke reden geweest voor de stijging, maar ook de
grote hoeveelheid informatie op het internet in combinatie met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

12

aandacht in de media is daar debet aan geweest. De cijfers in het rapport
staan in schril contrast met de beelden die de afgelopen jaren zijn
gecreëerd van een massa-immigratie van ongekende omvang – er was de
afgelopen jaren weliswaar een toename, maar die stagneert al weer –
waarbij het letterlijk zwart zou zien van de mensen die in het kader van
huwelijksmigratie naar Nederland zouden komen en waarbij sprake zou
zijn van massale fraude en schijnhuwelijken. Dat blijkt dus niet het geval
te zijn. De meeste mensen die in het kader van hun relatie in Nederland
willen komen wonen, blijken een echte relatie te hebben, blijken echt
getrouwd te zijn en een serieuze keuze te maken. Ook opmerkelijk is de
conclusie dat er een Nederlandroute is. Dat lijkt mij op zich heel logisch.
Aangezien niet alleen Nederland, maar ook Duitsland en andere landen
steeds meer kiezen voor strengere regels voor de eigen onderdanen ten
opzichte van de EU-onderdanen, lijkt het mij logisch dat er ook voor
Nederland sprake zal zijn van een eigen route. Ik verbaas me dus over de
verbazing daarover. Ik hoor graag van de minister hoe hij het
WODC-onderzoek interpreteert. Hij slaat in zijn brief een redelijk
gematigde toon aan en neemt een aantal maatregelen, maar geeft ook
duidelijk aan dat er geen sprake is van een enorme hoeveelheid schijnrelaties.
Tot slot heb ik nog opmerkingen over de Chakroun-uitspraak, die de kern
van het vreemdelingenbeleid raakt. Het is duidelijk dat er een inkomenseis
mag worden gesteld. GroenLinks heeft echter altijd gepleit voor een
100%-eis en tegen de 120%-eis. Voor mijn fractie is het heel duidelijk:
Nederland kan niet zonder meer aan iedereen een inkomenseis stellen die
nationaal is vastgesteld. In individuele gevallen moet bepaald worden of
en zo ja, hoe een zekere inkomenseis gesteld kan worden. Ik ben heel
benieuwd hoe de minister hiermee om zal gaan. Lastig probleem bij deze
Chakroun-uitspraak is wel dat uit de verschillende brieven blijkt dat de
regels voor gezinshereniging met biologische kinderen voor asielzoekers
zouden zijn aangescherpt. Dat is een klein punt dat mij zorgen baart. Als
dat klopt, moeten mensen aantonen dat hun kinderen tot aan het moment
van vluchten feitelijk bij hen woonden. Dat kan natuurlijk niet iedereen
aantonen, al is het alleen maar omdat sommige asielzoekers hun kinderen
een tijdje voorafgaand aan hun vlucht in veiligheid hebben gebracht. Deze
eis is dus onacceptabel. Ik neem aan dat de minister dit niet zo bedoeld
heeft en dit zal rectificeren.
De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. In al die jaren dat ik nu politiek actief
ben, heb ik me ervoor ingezet dat mensen niet op straat verkommeren.
Dat heb ik gedaan bij de dak- en thuislozen in Utrecht. Daarbij ging het om
harddrugsverslaafden en soms mensen die grote schulden maakten,
waardoor zij uit hun huis gezet dreigden te worden. Ook bij asielzoekers
heb ik dat gedaan, omdat ik mij verantwoordelijk voelde voor de mensen
in de stad en hen niet wilde laten verkommeren. Bovendien leidt
illegaliteit tot overlast in steden. Door middel van medische opvang en
andere mogelijkheden, zoals de aanpak in het kader van het project
Perspectief voor alleenstaande minderjarigen, heb ik deze inzet vorm
proberen te geven. Daarmee wil ik doorgaan.
Vandaag wordt er, buiten en hier, heel veel gesproken over kinderen die
op straat belanden. Of je nu het kind bent van een ouder die door
verslaving of door schulden op straat komt, of het kind bent van een
asielzoeker, voor mij gaat het maar om één zaak: in ons land moet je niet
toestaan dat kinderen op straat belanden. Dat moet het uitgangspunt van
het beleid zijn. Het probleem wordt niet opgelost door alleen maar te
wijzen op de verantwoordelijkheid van de ouders. De overheid moet ook
nadenken over de waarde van de handtekening onder het kinderrechtenverdrag en haar eigen mening en norm daarin bepalen. Als de overheid
de eigen norm belangrijk vindt en geen kinderen op straat wil hebben,
omdat de overheid weet wat er gebeurt met kinderen die op straat leven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

13

en weet dat zij de vernieling indraaien, hebben wij de opgave om naar een
oplossing te zoeken. Ik realiseer me als geen ander dat dit niet altijd
makkelijk is, omdat er ook een andere kant aan het verhaal zit. Ik vind het
van belang vandaag ook van de minister te horen dat het een belangrijk
uitgangspunt van beleid moet zijn dat kinderen niet op straat leven,
ongeacht wiens schuld dat is. Voorts ga ik ervan uit dat de minister het
met mij eens is dat gemeenten die geconfronteerd worden met kinderen
in hun stad en hun dorp, dat niet voor hun rekening willen nemen en hen
opvangen. Dat is volstrekt begrijpelijk. Daarnaast vraag ik aan de minister
of hij bereid is om naar oplossingen te zoeken om te voorkomen dat die
kinderen op straat terechtkomen. De minister wordt daartoe wellicht ook
gedwongen door de rechter, maar ik hoop dat hij dit niet alleen doet
omdat de rechter het vindt, maar omdat wij zelf met ons gezond verstand
het kinderrechtenverdrag hebben ondertekend en onze eigen norm
hebben die wij zo belangrijk vinden: kinderen behoren niet op straat te
leven. Ik weet dat dit allemaal niet eenvoudig is. Er zijn tal van initiatieven
op dit gebied. Mevrouw Azough heeft er al een aantal genoemd,
waaronder dat van Zweden. De Zweedse aanpak lijkt een beetje op de
Perspectiefaanpak, waarbij meer mensen terugkeren en uiteindelijk
minder mensen op straat belanden. Door een andere aanpak te kiezen
probeer je de groep mensen te verkleinen die op straat belandt. Natuurlijk
moet ook worden geprobeerd een sluitstuk te bedenken voor ouders die
de kont tegen de krib gooien. Dan moet het ook écht gaan om ouders die
de kont tegen de krib gooien, net zo goed als dat het voorkomt dat
sommige ouders keer op keer schulden maken omdat zij zeggen: ik heb
toch kinderen. De hoofdlijn moet zijn om meer mensen te motiveren
uiteindelijk terug te keren. Verdiep je in de omstandigheden van de familie
en neem als hard uitgangspunt: wij willen geen kinderen op straat, want
dat lost niets op. Zij worden opgevangen, want dat is volstrekt menselijk
en logisch. Volgens mij zou ieder van ons hier aan tafel, zelfs de heer
Fritsma, in zijn gemeente daarvoor verantwoordelijkheid nemen.
Mijn volgende punt is het Europees asielbeleid in algemene zin. Wij
hebben de afgelopen jaren vaak gesproken over het Europees asielbeleid
en ik merk dat wij in dat opzicht een beetje op twee gedachten hinken.
Wat de PvdA-fractie betreft, ligt de toekomst van het asielbeleid echt in
Europa. Daar is geen discussie over mogelijk. Dat is van belang voor heel
veel zaken, onder andere voor het gezamenlijk bewaken van onze
Europese buitengrenzen. De methode van de heer Fritsma houdt in dat je
heel hoge dijken om Nederland moet zetten. Zo los je het probleem echter
niet op. De mensen die illegaal in Griekenland zitten, blijven daar echt niet
stilzitten. Die gaan op een gegeven moment bewegen. Dat is ook wel
begrijpelijk. Die komen dan voor een deel Nederland binnen. Ik ben
benieuwd voor wat voor sluiproutes de heer Fritsma een muur wil slaan
aan de Nederlandse grenzen.
De heer Fritsma (PVV): Het is aantoonbaar onjuist wat de heer Spekman
zegt, omdat Denemarken, ook EU-lid, een veel minder hoge instroom
heeft dan Nederland voor zowel partner- als gezinsmigranten, asielzoekers, enzovoorts. Denemarken heeft namelijk een «opt-out» bedongen.
Denemarken hoeft zich niet aan de Europese regelgeving te houden en
juist daardoor kan Denemarken een restrictief toelatingsbeleid voeren en
is de instroom aantoonbaar lager. Nogmaals: wat de heer Spekman zegt,
is bewezen onjuist. Erkent de heer Spekman dat? Gelet op het voorbeeld
van Denemarken kun je niet anders dan de conclusie trekken dat, juist
door je aan de Europese regelgeving te onttrekken, een restrictief
toelatingsbeleid kan worden gevoerd met een aantoonbaar lagere
instroom.
De heer Spekman (PvdA): Het dreigt een ratrace naar de bodem te
worden. Onder binnenlandse druk probeert elk land afzonderlijk de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

14

normen steeds verder aan te scherpen, waarbij de ogen worden gesloten
voor het feit dat men later door Europa wordt teruggefloten. Dat is de
afgelopen kabinetsperiodes immers gebeurd. Op een aantal terreinen zijn
wij teruggefloten, nadat de waarschuwingen al waren uitgegaan dat wij
teruggefloten zouden worden. Wat de asielsituatie in Nederland betreft,
vind ik de cijfers laag. Het probleem van Europa zijn de buitengrenzen. Het
probleem zijn niet degenen die zich aanmelden voor asiel, maar degenen
die illegaal Europa binnenkomen. Soms doen zij dat, omdat zij in Europa
een betere economische toekomst denken te krijgen. Steeds vaker echter
wordt Nederland gebruikt als eindhaven van mensenhandel. Bij vrouwenprostitutie – gisteren was dit een item bij Pauw & Witteman, vandaag is er
op tv een rapportage over dit onderwerp – is heel veel sprake van
mensenhandel. Dat komt omdat die buitengrenzen niet bewaakt worden.
Hoe meer wij dit als afzonderlijk land willen aanpakken, hoe meer last wij
hiervan zullen krijgen en hoe meer mensen zullen creperen. Daar leg ik
mij niet bij neer.
De heer Fritsma (PVV): Dat is geen antwoord op mijn vraag. De heer
Spekman zegt dat je voor een gecontroleerde instroom Europees beleid
moet hebben, maar Denemarken bewijst dat dit niet waar is. Denemarken
heeft een «opt-out» op asiel- en immigratieregelgeving en kan daardoor
een restrictief beleid voeren met een aantoonbaar lagere instroom dan
Nederland. Daarop heb ik nog geen reactie gekregen.
De heer Spekman (PvdA): Dat is precies hetzelfde als wat Rita Verdonk in
de vorige kabinetsperiode als minister deed. Omdat Europa niet bijster
snel werkt, duurt het altijd een paar jaar voordat je teruggefloten wordt.
Als hij vindt dat het strenger moet – ik respecteer het als de heer Fritsma
dat vindt – moet hij dat in Europa bepleiten. Daar heeft de PVV nu een
parlementslid zitten. Ik ga het gevecht aan, want ik geloof in één Europees
beleid; in Europa ga ik het democratisch gevecht aan om te zorgen dat het
een rechtvaardig beleid is dat ook bescherming biedt aan de kwetsbaren.
Dat is mijn opvatting. Wat de heer Fritsma wil, werkt niet.
Verder pleit ik voor snellere en efficiëntere asielprocedures. Nu zijn er
namelijk grote verschillen, waardoor er logischerwijs – dat is namelijk
menselijk gedrag – tussen landen gewinkeld wordt. Aan het gezamenlijk
terugkeerbeleid, alsmede aan het verminderen van bureaucratie, valt heel
veel te verbeteren. Het Stockholmprogramma bevat de elementen van
een gemeenschappelijk Europees asielsysteem. Vindt de minister dat dit
programma, dat een periode beslaat tot 2014, snel genoeg door de
lidstaten wordt uitgevoerd? Ik merk dat heel veel partijen Europa
aanwijzen als schuldige voor de toestroom van asielzoekers. Die partijen
vertellen de burgers een sprookje en zijn blind voor de feiten. Feit is dat
alle verdragen – of wij dat nu leuk vinden of niet, zeg ik tegen de heer
Fritsma – zijn ondertekend door Nederland. Dat is met recht en fatsoen
gebeurd en dat is de resultante van een democratisch proces, ook in dit
parlement. Als wij dat willen veranderen, moeten wij dat doen, maar dan
moeten wij ons ook realiseren dat wij één van de vele landen in Europa
zijn en dat onze invloed kleiner is. De PvdA-fractie is er echter van
overtuigd dat de huidige koers de koers is die wij moeten varen, ook als
wij dan iets minder onze zin krijgen. Van dat laatste zal ik dan balen, maar
zo hoort het. Ik heb namelijk de overtuiging dat de winst voor het
asielbeleid, voor een eerlijke instroom, voor het bewaken van buitengrenzen en voor het tegengaan van mensenhandel – dit komt nu echt heel
vaak voor – veel groter is in Europees verband dan wanneer wij op eigen
houtje zouden aanmodderen. Graag verneem ik van de minister of hij de
Europese visie steunt of dat hij er ook voor voelt om steeds meer terug te
klauwen naar het Nederlandse regime.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

15

De heer De Krom (VVD): Voorzitter. De regering zet in op een gezamenlijk
asiel- en immigratiebeleid in EU-verband. Wij zijn er niet per definitie
tegen, maar wij voelen er niets voor om de bevoegdheden van Brussel uit
te breiden als het huidige beleid niet eerst fatsoenlijk wordt uitgevoerd.
De grenzen van de Zuid-Europese landen, en met name de Oost-Europese
landen, zijn zo lek als een mandje. Corruptie is schering en inslag aan de
Oost-Europese buitengrenzen. Oekraïners kunnen bijvoorbeeld zonder
visum Roemenië binnenreizen en daarna zonder problemen voor €50 op
de zwarte markt een identiteitsbewijs kopen. Vervolgens reizen deze
mensen allemaal verder Europa in. Het is dus essentieel dat er aan de
buitengrenzen van Europa actie wordt ondernomen om die nu eens goed
dicht te timmeren. Dat kan natuurlijk alleen maar in Europees verband.
Wat dat betreft steunen wij de voorstellen van de regering om de
Frontex-activiteiten uit te breiden. Wat de VVD betreft kan tot die tijd in
ieder geval geen sprake zijn van uitbreiding van het Schengengebied, en
al helemaal niet met corrupte landen als Bulgarije en Roemenië.
De in Europees verband gemaakte Dublinafspraken zijn goede afspraken.
Wel worden die nog steeds door bepaalde landen in Europa aan hun laars
gelapt. Zo worden bijvoorbeeld asielzoekers niet geregistreerd, in de hoop
dat zij snel verder Europa inreizen. Dat doen zij dan ook, met als gevolg
dat wij in bijvoorbeeld Ter Apel horden asielzoekers krijgen die allemaal
kunnen worden teruggestuurd naar het land waar zij als eersten Europa
binnenkwamen. Dat hebben wij tenslotte afgesproken in Europa. Ook is er
in Europa, tegen alle afspraken van Parijs in, een hele reeks generale
pardons geweest. Dat moet stoppen.
Verontrustend vinden wij het aantal rechterlijke uitspraken dat met een
beroep op het gemeenschapsrecht, in combinatie met verwijzing naar
internationale verdragen, het restrictieve vreemdelingenbeleid frustreert,
dat Nederland wil voeren en zoals dat ook in onze eigen wet is vastgelegd.
De betreffende zaken zijn al voorbijgekomen: Chakroun, Salah Sheekh,
Metock en de recente uitspraak van de Centrale Raad van Beroep inzake
een Algerijnse man die om medische redenen toch maatschappelijke
opvang moet krijgen. De rode draad hiervan is dat de Nederlandse wet en
het Nederlandse algemeen belang te snel uit het oog worden verloren.
De heer Spekman (PvdA): Ik snap deze opvatting wel, maar niet in de
genoemde volgordelijkheid. Kiest de VVD voor een Europees asielbeleid
waarbij wij niet op alle fronten onze zin kunnen krijgen – soms krijgt de
VVD haar zin en dan ben ik een beetje chagrijnig en andersom zal ook
voorkomen – of kiest zij voor het Nederlandse beleid en dus voor de optie
van de heer Fritsma waarbij de dijken worden verhoogd? Welke optie kiest
de VVD?
De heer De Krom (VVD): De heer Spekman zal er wellicht aan moeten
wennen dat hij de komende jaren nog wat vaker chagrijnig wordt. Ik erken
dat een Europees immigratie- en asielbeleid wel degelijk kan helpen om
ons restrictief vreemdelingenbeleid te ondersteunen. Als dit door
Europees beleid actief wordt tegengewerkt, vind ik dat wij dit in Europees
verband moeten corrigeren. Dat is mijn inzet. Als Europese rechterlijke
uitspraken of regels zo worden uitgelegd dat een restrictief beleid in
Nederland niet kan worden gevoerd of niet effectief kan worden gevoerd,
zoals wij dat in onze wetten, zelfs in onze Grondwet hebben vastgelegd,
moeten wij in Europa heel hard aan de bel trekken om die zaken te
wijzigen. Laat ik er direct aan toevoegen: ik ben er helemaal niet pessimistisch over. Enerzijds erkennen wij dat een effectief restrictief vreemdelingenbeleid kan worden gevoerd en dat wij Europa in die zin nodig hebben
– ik heb net al het voorbeeld van de buitengrenzen genoemd – maar
anderzijds constateren wij dat er Europese regels zijn die, zoals die
worden uitgelegd, een restrictief vreemdelingenbeleid tegenwerken. Dat
moeten wij corrigeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

16

De heer Spekman (PvdA): Daar ben ik het helemaal mee eens. Je moet
alles proberen te corrigeren waar je het niet mee eens bent. Stel nu echter
dat dit niet lukt. Trekt de heer De Krom dan de conclusie dat hij niet door
wil gaan met het Stockholmprogramma en het Europees asielbeleid wil
stopzetten? Wat is daarvan de consequentie? Of neemt hij de nadelen
voor lief, want dat is de Europese democratie?
De heer De Krom (VVD): Ik ga ervan uit dat dit mogelijk is, ook gelet op
andere regeringen, zoals de nieuwe Britse regering die immigratie ook
nadrukkelijk op de agenda heeft gezet, en de Deense en Duitse regering.
Zolang dat niet het geval is – dat heb ik heel duidelijk gezegd – ga ik in
ieder geval niet akkoord met uitbreiding van de bevoegdheden van
Europa op dat punt. Eerst moet het huiswerk fatsoenlijk worden gedaan
en het huidige beleid zoals wij dat hebben vastgesteld, goed worden
uitgevoerd. Dat is namelijk niet het geval.
Het is dus zaak, als bijvoorbeeld regels door rechterlijke uitspraken zo
worden uitgelegd dat die een restrictief vreemdelingenbeleid tegenwerken, dat dit worden gecorrigeerd middels aanvullende wetgeving. Wij
willen de inkomenseis van 120% handhaven. Daarbij verwijs ik naar het
Chakroun-arrest. Dat moet dus worden gecorrigeerd. Wij willen dat een
aanvraag na voorafgaand illegaal verblijf altijd leidt tot een afwijzing van
een aanvraag. Daarmee verwijs ik naar het Metock-arrest. De VVD wil
helemaal af van het categoriaal beleid en, met verwijzing naar het Salah
Sheekh-arrest, terug naar het individualiseringsvereiste. Bovendien willen
wij, met verwijzing naar de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep,
geen opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers. Wij willen ook niet dat
het beginsel van non-refoulement, een goed beginsel overigens, in het
voordeel werkt van zware misdadigers en terroristen. Wij hebben daar al
eerder over gesproken.
Ik ben trouwens benieuwd om van de minister te vernemen hoeveel zaken
in deze kabinetsperiode in der minne zijn geschikt om een gang naar de
Europese rechter te voorkomen. Met andere woorden: hoeveel verblijfsvergunningen zijn uitgegeven op basis van de inschatting dat een zaak
voor de Europese rechter verloren zou gaan? Tel bij dit alles op dat het
Europees parlement, excusez le mot, een «fool’s paradise» is, waarin
velen de boodschap verkondigen dat er nog meer rechten aan
immigranten en asielzoekers moeten worden toegekend op basis van de
valse claim dat die nodig zijn om de vergrijzing op te vangen. Een
gezonde dosis wantrouwen ten opzichte van Europa lijkt mij dan wel op
zijn plaats. Wat de VVD betreft moet een nieuwe regering met getrokken
zwaard Europa in om uitvoering van het huidige beleid in Europa dicht te
timmeren en, zo zeg ik tegen de heer Spekman, draagvlak te creëren om
Europese of internationale regels zo te wijzigen dat Nederland inderdaad
een restrictief vreemdelingenbeleid kan blijven voeren. Daarbij dient men
te beginnen bij de gezinsherenigingsrichtlijn, die dit jaar voor onderhandeling op tafel ligt.
Mevrouw Azough (GroenLinks): ik heb met veel belangstelling naar het
boodschappenlijstje van de VVD geluisterd. Stel nu – de heer Spekman
vroeg er al naar – dat er in Europa geen draagvlak en geen meerderheid
blijkt te zijn voor veranderingen van de richtlijn op gezinshereniging, dan
blijft de uitspraak van het Hof van Justitie staan. Dan heeft de heer De
Krom gewoon geen gelijk gekregen en dient hij er zich bij neer te leggen
dat er wel degelijk slechts 100% mag worden geëist en geen 120%. Is dit
de conclusie die ik kan trekken?
De heer De Krom (VVD): Mevrouw Azough vraagt mij alweer om met het
hoofd in de schoot aan dit proces te beginnen en met de neus over de
grond Europa in te gaan. Dat hebben wij de afgelopen drie jaar continu
gehoord. Ik leg mij daar inderdaad niet bij neer. Dat doe ik niet! Het hangt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

17

er maar net van af hoe je het spel in Brussel speelt of je je zin krijgt of niet.
Ik ben ervan overtuigd dat dit lukt.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik vraag de heer De Krom helemaal niet
om op welke manier dan ook over de grond te kruipen. Hij mag zijn eigen
manier van bewegingsvrijheid kiezen. Ik vraag me wel af in hoeverre hij
management by speech bedrijft. Hij roept wel veel, maar als het geconcretiseerd moet worden, staat hij straks ook met lege handen. Zo simpel is
het gewoon. Hij kan het proberen – daartoe heeft hij het volledige
democratische recht – maar er is een stevig draagvlak om de richtlijn in de
huidige vorm te behouden. Daar kan hij niet omheen.
De heer De Krom (VVD): Ik verkondig de inzet van de VVD. Die is volstrekt
helder. Die van GroenLinks is een heel andere. Dat mag, maar ik neem
geen woord terug van wat ik heb gezegd. Dit is onze inzet en dit is wat wij
gaan doen in Europa. Dit is zo’n belangrijk onderwerp: niet alleen voor
Nederland, maar ook voor andere landen in Europa. Ik weet dat mevrouw
Azough er anders over denkt, maar dit moet echt gebeuren.
De heer Anker (ChristenUnie): Ik heb een vraag als ik dit zo beluister. Ik
kom uit een fractie die redelijk eurokritisch is. Wij hebben echter wel altijd
gezegd dat Europese samenwerking op dit soort punten ontzettend van
belang is. Dit kabinet heeft de afgelopen jaren heel veel geïnvesteerd om
bijvoorbeeld in Griekenland de zaken beter op orde te krijgen en om op
Cyprus dingen te doen. Er zijn delegaties van het COA heengegaan om te
vertellen hoe je bijvoorbeeld op een goede manier opvang organiseert.
Dat is gedaan vanuit de insteek om ook vanuit Nederland het asielbeleid
op een goede manier proberen neer te zetten. Ik waardeer de heer De
Krom als een man van de wereld, maar stel vast dat hij boos met de
armen over elkaar gaat zitten en zegt: als jullie het niet doen zoals wij het
willen, gaan wij er gewoon niet mee verder. Ik vraag mij dan af wat zijn
toekomstvisie is. Hoe gaan wij een Europees asielbeleid neerzetten als wij
niet bereid zijn om daar zelf wat in te stoppen?
De heer De Krom (VVD): Ik heb de inspanningen van het kabinet in
internationaal Europees verband ook gesteund om bijvoorbeeld in Malta
en Griekenland de zaken voor elkaar te krijgen. Die inspanningen heb ik
heel uitdrukkelijk gesteund. Laat daar geen misverstand over bestaan. Ik
heb ook gezegd dat de VVD er voorstander van is om Frontex verder op
poten te zetten, zodat de gezamenlijke buitengrenzen beter worden
bewaakt. Dat heb ik uitdrukkelijk gezegd. Voor alle duidelijkheid: dat laat
de verantwoordelijkheden van landen zelf onverlet. Wij hebben echter een
groot probleem met sommige regels en met sommige uitspraken die als
gevolg hebben dat wij het Nederlandse algemeen belang niet meer
kunnen handhaven. Daar zetten wij keihard op in. Ik ben er, nogmaals, van
overtuigd dat wij in Europa draagvlak krijgen om dat te veranderen. Dat is
onze inzet. Dat spel moet keihard worden gespeeld, gelet op het Nederlandse belang dat hierbij in het geding is. Wat dit betreft is onze opdracht
aan een nieuw kabinet glashelder.
Via de minister spreek ik mijn complimenten uit aan het WODC voor het
uitgevoerde onderzoek naar gemeenschapsrecht en gezinsmigratie, ofwel
de Europaroute. Het goede nieuws is dat, althans afgaande op de cijfers,
het aantal gevallen van misbruik door Nederlandse staatsburgers,
vooralsnog, blijkt mee te vallen. Het slechte nieuws is dat het aantal
aanvragen in vier jaar tijd bijna is verdubbeld. Bijna 85% van de
aanvragen wordt ingewilligd. Bovendien zijn er bijna driemaal zo veel
aanvragen gedaan als dat er in november 2008 nog aan de Kamer werden
gemeld. Duidt dit er niet op dat het ministerie zelf deze Europaroute
jarenlang heeft onderschat? Kan de minister daarop ingaan? Verontrustend is, zoals een aantal collega’s al aangaf, dat er ook sprake is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

18

een zogenaamde Nederlandroute, die volgens de cijfers veel groter in
omvang is dan de Belgiëroute. Dan kom ik precies bij het punt van
mevrouw Sterk: kennelijk loont het dus om de Nederlandroute te volgen,
omdat onze toelatingseisen kennelijk minder streng zijn dan in andere
landen van Europa. Daar krijg ik graag een toelichting op van de minister.
Een volgend kabinet moet natuurlijk alles in het werk stellen om schijnhuwelijken en gedwongen huwelijken op te sporen, tegen te gaan en te
sanctioneren. Ook moet een volgend kabinet de voorstellen uitvoeren die
dit kabinet daarvoor heeft gedaan. Ik heb de voorstellen voor de
herziening van de kwalificatierichtlijn en van de procedurerichtlijn
gelezen. Daarbij is ons standpunt een helder «nee». Ik begrijp natuurlijk
wel de gedachte erachter. Inhoudelijk echter betekenen die voorstellen op
vrijwel alle fronten een verruiming van het beleid voor vluchtelingen,
terwijl wij het aantal asielzoekers in Europa juist moeten beperken. Ik vind
het BNC-fiche goed, wat de samenvatting daarvan betreft. In de brief van
11 maart gaat de regering op een aantal van de voorstellen in en schrijft
zij ook dat zij een aantal voorstellen niet gaat uitvoeren. De regering is
echter nog veel te bescheiden. Op dit punt moet de minister in Europa
heel hard op de rem trappen.
Samenvattend zeg ik het nog een keer: Europa kan wel degelijk helpen om
een restrictief immigratie- en asielbeleid te voeren. Sommige regels zitten
echter in de weg en moeten worden veranderd. Dat is een absolute
noodzaak, gelet op het algemene Nederlandse belang. Dat moet de inzet
zijn van een volgend kabinet: niets meer en niets minder.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik ben een beetje verbaasd over de
verbazing van de heer De Krom over de Nederlandroute. Nederland is
geen eiland in de Europese Unie. Dan is het toch logisch dat behalve
Nederland ook andere landen, zeker buurlanden, strengere regels gaan
treffen voor hun eigen onderdanen? Die eigen onderdanen komen als
EU-burgers naar Nederland en gebruiken Nederland als vertrekpunt voor
hun eigen route. Dat is toch heel logisch? Ik begrijp dat de heer De Krom
het afkeurt, maar het is, gezien de situatie, toch begrijpelijk?
De heer De Krom (VVD): Ik snap het allemaal wel. Als mevrouw Azough
echter zegt dat het water naar het laagste putje, Nederland, stroomt, is dat
nogal een verontrustende boodschap. Dan zijn wij kennelijk zo aantrekkelijk geworden dat de Nederlandroute veel groter is dan de Belgiëroute.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Misschien speelt het een rol dat er meer
niet-Nederlanders in de Europese Unie zijn dan Nederlanders. De heer De
Krom lijkt te suggereren dat, omdat Nederland onvoldoende strenge
regels treft, mensen hierheen komen. Het punt is dat je altijd aan minder
regels hoeft te voldoen als EU-onderdaan in een ander EU-land dan als
eigen onderdaan. Dat geldt voor Nederland, dat geldt voor Duitsland en
dat geldt voor België. Daarom komen Belgen naar Nederland, gaan
Nederlanders naar België en komen Duitsers naar Nederland. Zo werkt dat
gewoon. Het is de systematiek die voor deze problematiek zorgt. Ik snap
niet dat de heer De Krom dat niet snapt!
De heer De Krom (VVD): Ik snap dat wel, hoor! Daar hebben wij al heel
vaak over gesproken.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Waarom suggereert de heer De Krom
dan dat Nederland het rioolputje van Europa is? Dat is gewoon onzin!
De heer De Krom (VVD): Laat ik hier helder over zijn. Wij hebben al heel
vaak over dit probleem gesproken. Dan spraken wij er meestal over in
termen van de Belgiëroute. Wij hebben al heel vaak gezegd: de Europa-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

19

route moet worden gedicht. Dat is nog niet gebeurd, maar het moet wel
gebeuren. Dat is een opdracht aan het nieuwe kabinet.
De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Ik ben blij dat wij vandaag een
algemeen overleg hebben over een aantal Europese uitspraken en dat wij
ons eens goed focussen op Europa en de gevolgen voor Nederland. Een
van de belangrijkste dingen is dat er twee kanten zitten aan al wat wij hier
bespreken. Dat geldt voor alle afspraken die het resultaat zijn van het
Europees Hof of een verdrag als het EVRM, of van wat voor verdragen ook
die wij in internationaal verband hebben gesloten. Wij hebben die
verdragen niet gesloten omdat wij dachten dat het makkelijk was. Als het
goed is, zitten er in bijvoorbeeld het Kinderrechtenverdrag niet alleen
maar dingen die bijna overbodig zijn om te vermelden. Daar hoort ook het
ambitieniveau bij dat je wilt opkomen voor kinderrechten. Dat geldt ook
voor het EVRM. Dat verdrag – ik weet niet of de minister het EVRM nu
omhooghoudt, maar hij is wel blij met hetgeen hij in zijn handen heeft –
beschouw ik als een soort toppunt van beschaving. Wij zijn het EVRM
overeengekomen, omdat wij het hierover met elkaar eens zijn. Ik heb er
wel bezwaar tegen dat een verdrag als het EVRM in debatten als dit heel
vaak als sta-in-de-weg wordt gezien. Zodra wij onze handtekening hebben
gezet en onze ambitie hebben aangegeven, moeten wij die ambitie ook
vasthouden. Het is veel meer de kunst om voor elkaar te krijgen dat wij
dat soort verdragen op een goede manier uitvoeren.
Dan kom ik bij de vraag hoe het vreemdelingenbeleid van Nederland eruit
moet zien. Ik heb er altijd moeite mee als wij dat een bepaalde connotatie
meegeven als «soepel». Ik houd van de term «rechtvaardig». Die term
geeft een evenwicht aan. Aan de ene kant moeten wij de mensen
opvangen die mogen komen, omdat zij echt op de vlucht zijn, omdat zij
huis en haard hebben moeten verlaten en voor hun leven vrezen. Aan de
andere kant kunnen degenen die geen rechten aan het verdrag ontlenen
hier dan niet zijn. Rechtvaardigheid is niet een beetje meer van dit of een
beetje minder van dat. Rechtvaardigheid is duidelijkheid.
Dan kom ik bij de brief over huwelijksmigratie. Die kunnen wij in grote
lijnen steunen. Wij zijn blij dat de discutabele 120%-eis verworpen is en
dat wij naar een eis van 100% gaan, namelijk de minimuminkomensgrens
in Nederland. Dat is een prima zaak.
Het beleid dat al een paar jaar geleden is ingezet en waarbij wordt
gekeken of er geen schijnhuwelijken plaatsvinden, is ook prima. Soms zijn
er namelijk heel schrijnende gevallen. Ik maak mij wel een beetje zorgen
over de gevolgen van de gezinsmigratieregels voor Nederlanders die in
het buitenland gevestigd zijn, daar hun vrouw of hun man hebben
gevonden, tijdelijk teruggaan naar Nederland en die het ontzettend
moeilijk hebben zich tijdelijk in Nederland te vestigen. Destijds heb ik er
met de toenmalig staatssecretaris over gewisseld. Dat dilemma hebben
wij ook al bij de begrotingsbehandeling besproken. De Stichting Buitenlandse Partner vraagt er altijd ontzettend veel aandacht voor en is er heel
erg actief mee, maar wij merken toch dat er Nederlanders zijn die, zodra
zij tijdelijk terug willen naar Nederland, liever maar even in België gaan
wonen. Dat is niet eens een route, maar dat is gewoon hun halte. Zij gaan
even naar België omdat zij het anders niet voor elkaar krijgen om dicht bij
hun werk in Nederland te wonen. Ik heb daarover een motie ingediend bij
de begrotingsbehandeling en vraag aan de minister hoe het met de
uitvoering daarvan staat.
Dan ga ik in op de uitspraak over de kinderen op straat. Daar wordt
vandaag actie over gevoerd. Ik vrees dat ik er zelf niet bij kan zijn, omdat
ik nog elders bij een, overigens ook boeiend, debat over veiligheid moet
zijn. De zorg voor deze kinderen is precies zo’n ambitie die wij met elkaar
moeten hebben. Het is geen last om te zeggen: wij willen geen kinderen
onder een brug hebben liggen. Het is ook geen last om te zeggen: wij
willen graag dat mensen terug kunnen keren naar het land van herkomst,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

20

maar wij bieden ze geen fijne plaats in de goot aan om het van daaruit
voor elkaar te krijgen. Wij moeten het proberen te regelen. Ik denk wel dat
het de kunst is om dat op een goede manier te organiseren. Op dit
moment worden gemeenten als eerste geconfronteerd met mensen die
dakloos worden. Dat kan in een dorp zijn en dat kan in een stad zijn. Daar
heeft de heer Spekman in Utrecht ervaring mee. Ik ken ook burgemeesters
uit Friesland die zeggen: wij willen niet dat iemand hier op straat slaapt.
Dat kan gewoon niet. Daar doen wij iets aan. Dat vind ik ook een beschavingsnorm. Wij moeten dus toe naar een fatsoenlijk systeem waarbij
gemeenten in ieder geval niet geconfronteerd worden met de rafelranden
van onze vreemdelingenprocedure. Wat het initiatief hierover betreft,
merk je dat er een neiging bestaat om dat heel erg naar de gemeente toe
te trekken. Ik denk dat dit een rijkstaak is. Is de minister dat met mij eens?
Hoe kunnen wij in een procedure de ambitie neerleggen om mensen terug
te laten keren en hen niet op straat te zetten waardoor zij langzamerhand
via allerlei gaatjes die er nog zijn, in een illegaal circuit terechtkomen? Dat
wordt namelijk op een goed moment ook weer een probleem dat bij ons
terugkomt. Graag hoor ik daar een reactie op.
Mijn volgende punt is het Salah Sheekh-arrest. Van Amnesty International
hebben wij daar een zware brief over gekregen. Dat begrijp ik wel. In deze
brief verzetten zij zich wederom tegen het opheffen van de categoriale
bescherming, nu ruim een jaar geleden. Die bescherming is toen
opgeheven, omdat er simpelweg te veel misbruik van werd gemaakt. Toen
werd wel gezegd dat wij een heel goed groepenbeleid zouden gaan
voeren. Daarbij werd het Salah Sheekh-arrest opgevoerd. Dat beleid werd
op dat moment nog wel wat zuinigjes uitgevoerd. Misschien krijgen wij
dat nu alweer voor onze kiezen. Ik wil daar graag een reactie van de
minister op. Hoe zit dat nu met Somalië en hoe zit dat precies juridisch
met de kwalificatierichtlijn? Dat is wellicht niet het interessantste. Het gaat
erom dat wij zeker weten dat er geen mensen teruggaan die vervolgens
voor hun leven moeten vrezen. Wij hebben slechte ervaringen met de
vorige minister voor Vreemdelingenbeleid en Integratie ten aanzien van
monitoring. Dat ging niet altijd even goed. Ik vraag mij wel af of er nog
steeds aandacht is voor mensen die wij terugsturen en of wij weten hoe
dat gaat. Ik weet van andere zaken dat dit enigszins in de gaten wordt
gehouden.
Ik sluit af met de brief die wij over Iran hebben gekregen. De commissie
heeft om zo’n brief gevraagd naar aanleiding van de uitspraak over een
man die door Turkije niet mocht worden teruggestuurd naar Iran. Volgens
de minister is dat in feite een herbevestiging van het Nederlandse beleid,
waarbij mensen, die al eerder problemen hadden in Iran en ook nog eens
afvallig en dus geen moslim meer zijn, extra bescherming krijgen. De
minister spreekt in die brief wederom over het wetsvoorstel dat al enige
tijd in Iran ligt om de doodstraf op afvalligheid in te voeren. Ik ben heel
erg blij dat de minister daar extra aandacht voor heeft en zegt: op het
moment dat dit wetsvoorstel wordt aangenomen, moeten wij echt wat
anders gaan doen en zullen wij ons beleid ten aanzien van Iraanse
asielzoekers moeten wijzigen. Als eerste wil ik van de minister horen wat
hij zich daar ongeveer bij voorstelt. Ten tweede wil ik weten of hij oog
heeft voor de werking die dat hangende wetsvoorstel heeft. Er is immers
wel een parlementaire uitspraak geweest. Ook ik krijg allerlei berichten
van internationale organisaties – die worden bijvoorbeeld in de Amerikaanse ambtsberichten heel serieus genomen – dat er in de praktijk al
ernstige vervolging plaatsvindt, omdat er op landelijk niveau zo’n
uitspraak is gedaan. Daarop hoor ik graag de reactie van de minister.
Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Hartelijk dank voor de gelegenheid om
vanochtend van gedachten te wisselen over een aantal Europese aspecten
van ons vreemdelingen- en asielbeleid. Natuurlijk kan er op verschillende
manieren worden gekeken naar de Europese dimensie, die zeer duidelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

21

aanwezig is en moet zijn. Dat is ook de overtuiging die ik de afgelopen
jaren samen met toenmalig staatssecretaris Albayrak heb uitgedragen. De
term «uitgedragen» bedoel ik niet alleen maar in die zin dat erover moet
worden gesproken. Je moet er ook actief mee bezig zijn in de vergaderingen met collega’s van de andere EU-lidstaten, door met onze
medewerkers in te werken op Europese besluitvormingsprocessen en
door het Europese perspectief te verbinden aan ons beleid. Wij hebben
een- en andermaal in de commissie, zij het soms in andere samenstelling,
geconstateerd dat dit gezamenlijke beleid er moet zijn en hebben gedeeld
dat wij Europese harmonisatie van het asielbeleid en Europese activiteit in
landen van herkomst nodig hebben. Wij hebben Europese samenwerking
ook nodig om een effectieve terugkeer mogelijk te maken naar landen van
herkomst. Wij hebben de samenwerking met onze Europese partners
nodig als het gaat om het bieden van betere bescherming in landen van
herkomst en landen van eerste opvang. Het staat voor mij buiten kijf dat
die Europese dimensie er moet zijn en dat die van waarde is als het gaat
om een evenwichtig migratiebeleid om bescherming te bieden aan
mensen die dat nodig hebben. Dat geldt trouwens niet alleen voor wat ik
op dit terrein de afgelopen jaren samen met de staatssecretaris van
Justitie heb mogen doen, maar ook voor mijn inzet in voorafgaande jaren
in andere functies en verantwoordelijkheden. Ik heb van de meeste
commissieleden vernomen dat ze dat zien en onderkennen. Daar ben ik
blij om. Er was soms sprake van een zekere ambiguïteit: aan de ene kant
werd er gezegd dat wij het ene wel moeten hebben van Europa en het
andere niet. Er werd tegen mij gezegd: aan bepaalde Europese uitspraken
moet u zich wel houden, maar aan andere niet. In dat opzicht kunnen wij
natuurlijk slechts een conclusie trekken: je onderkent dat Nederland geen
eiland is of je onderkent dat niet. Als je onderkent dat Nederland geen
eiland is, werk je dus actief in op je Europese en internationale omgeving.
Dan probeer je te verbeteren wat er niet goed is, maar draai je Europa niet
de rug toe als het je minder goed lijkt uit te komen. Ik heb goed gehoord
dat ook de heer De Krom, die vanochtend een beetje eurosceptisch leek te
zijn, zei: natuurlijk hebben wij de Europese Unie nodig. Ik twijfel er ook
niet aan dat dit het grondmotief is van zijn politieke oriëntatie. Ik wijs de
heer De Krom er dan wel op dat wij Europese jurisprudentie ook in de
algemeenheid moeten aanvaarden die aan de jurisprudentie eigen is. Met
het oog op regels die bescherming bieden aan bijvoorbeeld migrerende
werknemers en migrerende ondernemers, kunnen wij in Europees
verband niet zeggen «houd die mensen van jullie maar thuis, want die
willen wij namelijk niet», terwijl wij tegelijkertijd verlangen dat Nederlandse bedrijven en Nederlandse werknemers in andere lidstaten van de
Europese Unie de bescherming krijgen van datzelfde Europese recht. Dan
moeten wij de Europese regels aanvaarden. Wij kunnen namelijk niet aan
«cherry picking» doen. Daarom heb ik ook in de brief over de huwelijksen gezinsmigratie, die ik samen met mijn toenmalige collega’s aan de
Kamer heb gestuurd, tot uitdrukking gebracht dat wij tegen misbruik en
oneigenlijk gebruik van de Europese regels willen ingaan. Wij aanvaarden
de Europese regels en onderkennen dat die in het belang zijn van de
Europese burgers, dus ook van al die Nederlanders die in andere lidstaten
van de Europese Unie actief zijn. Tegelijk hebben burgers van andere
EU-lidstaten, van wie wij de bijdrage aan onze economie, onze samenleving en aan onze cultuur waarderen, het recht om in Nederland te zijn.
Wij willen echter tegengaan dat mensen worden gemanipuleerd en onder
druk gezet. Daar komt mijn inzet vandaan op het terrein van huwelijksdwang en van gearrangeerde huwelijken, die de bedoeling hebben om
mensen aan verblijfsvergunningen te helpen. Daar komt ook mijn inzet
ten aanzien van fraude vandaan. Naar fraudebestrijding op het terrein van
het vreemdelingenrecht hebben wij een specifiek onderzoek laten doen,
waar wij de Kamer onlangs over hebben geïnformeerd of binnenkort over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

22

gaan informeren. Dat is de verhouding die ik zoek ten opzichte van het
Europese beleid.
Ten aanzien van de huwelijksdwang is gevraagd hoe het met de
uitvoering staat. Mevrouw Sterk en de heren De Krom, Spekman en Anker
– wellicht vergeet ik soms iemand te noemen die iets heeft gezegd, maar
ik heb mijn aantekeningen gemaakt op basis van wat de eerste daarover
naar voren bracht – hebben de wens uitgesproken dat wij uitvoering
geven aan onze brief op dat terrein. Wij willen natuurlijk heel graag
uitvoering geven aan het beleid dat in de brief over huwelijks- en
gezinsmigratie is aangegeven. Helaas is de nadere brief die ik over het
onderwerp huwelijksdwang heb gestuurd door een meerderheid van de
Kamer controversieel verklaard. Ik had op dat punt graag nog voortgang
geboekt in deze maanden. Mocht iemand, zo suggereer ik voorzichtigheidshalve, nog op het idee komen om dit onderwerp voor of na de
Kamerverkiezingen van zijn controversiële karakter te ontdoen, stel ik dat
op prijs. Dan kunnen wij ook op dit terrein verdere stappen zetten.
Mijn volgende punt betreft de Europese rechtszaken. De heer De Krom
heeft een vraag gesteld over schikkingen. Het gaat in feite om een heel
beperkt aantal gevallen. Ze zijn namelijk per geval aan de bewindslieden
voorgelegd. Dat waren zaken bij het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens, waarbij wij bijvoorbeeld te maken hadden met nieuwe feiten en
omstandigheden die volgens de huidige vreemdelingenwetgeving buiten
beschouwing worden gelaten, maar die in de jurisprudentie van het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens wel verdisconteerd moeten
worden. Als je zaken die aanhangig zijn in Straatsburg nog een keer
bekijkt en je dan situaties tegenkomt waarbij je tot het oordeel moet
komen dat er anders beslist moet worden, dan is het dus verstandiger om
te schikken. Het gaat hierbij echter om een zeer beperkt aantal gevallen. Ik
kan ze mij haast individueel herinneren. Dat geeft al aan dat het om een
beperkt aantal zaken gaat. Bij het Hof van Justitie speelt dat niet. Daar
komen dat soort situaties niet voor, omdat het daar gaat om prejudiciële
vragen die over de uitleg van wetgeving worden gesteld.
Wat nieuwe feiten en omstandigheden betreft kan ik gelukkig melden dat
de Eerste Kamer gisteren met een zeer grote meerderheid het
wetsvoorstel tot herziening van de asielprocedure heeft aanvaard. Dat
betekent dat wij nu conform de uitgangspunten van het coalitieakkoord de
vreemdelingenprocedure zo kunnen inrichten – mijn bedoeling is om de
wet per 1 juli in werking te laten treden – dat hernieuwde aanvragen niet
meer nodig zijn en dat die dus, als zij toch worden gedaan, in een sterk
vereenvoudigde procedure kunnen worden afgedaan. Volgens de nieuwe,
herziene Vreemdelingenwet worden nieuwe feiten en omstandigheden die
later naar voren komen, uiteraard behoudens gevallen van rechtsmisbruik, alsnog in de besluitvorming betrokken. Daarmee hebben wij ook
voldaan aan de eisen die door het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens zijn gesteld over de inrichting van de toetsing, de «full and ex nunc
assessment». Die heeft nu een plaats in de procedure gekregen. Ik ben blij
dat de Eerste Kamer met een zeer grote meerderheid daarmee heeft
ingestemd. Langs die lijn kunnen wij dus werken. Daarmee doen wij ook
recht aan een uitspraak als het Salah Sheekh-arrest.
Natuurlijk hebben wij zowel de grondrechten als de bevordering van de
ontwikkeling van de internationale rechtsorde in onze Grondwet gezet.
Het Koninkrijk der Nederlanden behoorde tot de «founding nations» bij
het Geneefs Vluchtelingenverdrag. De heer Anker zei terecht dat wij die
verplichtingen niet tandenknarsend en tegen heug en meug verwerken.
Wij zijn er trots op dat ze tot de kwaliteit van onze rechtsstaat behoren. In
dat kader wil ik graag iets zeggen over het vreemdelingenbeleid in het
algemeen, waarvoor ik in deze en twee eerdere kabinetsperiodes mede
verantwoordelijkheid heb gedragen. Het vreemdelingenbeleid voer je het
beste uit door je steeds voor ogen te houden dat je met uiterste zorg,
maar ook met realiteitszin, onderscheid moet maken ten aanzien van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

23

mensen die bescherming behoeven en degenen aan wie die niet moet
worden gegeven. Ik voeg er aan toe: wij hebben het daarnaast over het
zogenaamde reguliere vreemdelingenbeleid. Ik noem de mensen van wie
wij wensen dat zij, om een bijdrage te leveren aan onze economie,
samenleving en cultuur, in Nederland voor studie of voor de hightechboulevard een verblijfsvergunning krijgen. Toen ik aan het eind van de vorige
kabinetsperiode verantwoordelijkheid kreeg voor het vreemdelingenbeleid was mijn eerste werkbezoek aan de hightechboulevard in
Eindhoven. Daar zuchtte men namelijk onder de bureaucratie van de
procedures die golden voor de mensen die daar moesten komen werken.
Daarin hebben wij in de praktische uitvoering reeds verandering en
verbetering gebracht, en hopelijk in het kader van het moderne migratiebeleid binnenkort ook door wijziging van de wetgeving. Daartegen zeggen
wij «ja». Tegelijkertijd moet je vreemdelingenbeleid altijd met een grote
dosis realiteitszin voeren. Je moet erop bedacht zijn dat vanuit het
perspectief van de betrokkenen begrijpelijkerwijs vaak aan een verblijf in
Nederland de voorkeur wordt gegeven boven een verblijf in de landen van
herkomst. Als het dan niet gaat om een situatie van vervolging, van
medische en andere nood, maar om motieven die van persoonlijke en van
economische aard zijn, kunnen wij dat allemaal wel begrijpen, maar dan
moeten wij in staat zijn om «nee» te zeggen. Deze afwijzing brengt met
zich mee dat wij bedacht moeten zijn op mogelijke manipulaties door
fraude en door oneigenlijk gebruik. Daarom sprak ik net ook over de brief
over gezinsmigratie, waarbij het onze inzet is om het manipuleren van de
processen en oneigenlijk gebruik te onderkennen. Dat geldt ook voor het
onder druk zetten van personen, meestal meisjes, om een huwelijk aan te
gaan dat zij helemaal niet willen aangaan, om op die manier iemand die
zij niet willen, aan een verblijfsvergunning te helpen. Dus berust goed
vreemdelingenbeleid op het vermogen om «ja» te zeggen en het
vermogen om «nee» te zeggen. Je moet tot allebei in staat zijn, omdat je
weet dat dit tot je verantwoordelijkheid behoort als je met dit beleidsterrein bent belast. Dat is de manier waarop wij de afgelopen jaren het
beleid hebben gevoerd en op belangrijke punten hebben gewijzigd. «Ja»
zeggen tegen degenen die bescherming behoeven en van wie wij willen
dat zij naar Nederland kunnen komen, maar «nee» zeggen als het om
personen gaat die niet behoren tot de doelgroepen van ons vluchtelingenen vreemdelingenbeleid. Dat hebben wij geprobeerd te doen door heel
dicht op de realiteit te gaan zitten, als het aankomt op de uitvoering van
het beleid. Dit is het belangrijkste aspect van de kwaliteitsverbetering van
het vreemdelingenbeleid dat de afgelopen jaren is gevoerd. Je maakt
vreemdelingenbeleid niet beter door grote woorden te spreken en
vervolgens in de uitvoering de realiteitszin te verliezen. Je maakt het
vreemdelingenbeleid wel beter door heel dicht te gaan zitten op de
realiteit van het functioneren van dat beleid in de nationale en internationale context. Ik geef een voorbeeld. Er waren redenen in de vorige
kabinetsperiode om op een aantal terreinen tot categoriaal beschermingsbeleid over te gaan. Toen werden wij echter geconfronteerd met veranderde situaties in landen van herkomst en situaties van misbruik en van
manipulatie. Indertijd hebben wij gesproken over de ervaring dat
Somalische asielzoekers hun vingertoppen onherkenbaar maken om op
die manier te verdoezelen dat zij al in een andere lidstaat van de Europese
Unie waren binnengereisd en daar asiel hadden aangevraagd of hadden
kunnen aanvragen. Wij onderkenden de realiteit en wijzigden ons beleid.
Ik noemde al het punt van de huwelijksdwang en de schijnhuwelijken. Ik
noem ook het punt van de terugkeer. Door in de scherpst mogelijke
bewoordingen te zeggen dat mensen teruggaan, heb je geen terugkeer
gerealiseerd. In de afgelopen jaren hebben wij – dat maakte ook deel uit
van onze Europese en internationale benadering van dit beleidsterrein –
ingewerkt op de bereidheid bij landen waarvan iemand staatsburger is,
om de volkenrechtelijke verplichting na te leven om de eigen onderdanen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

24

terug te nemen. Daarom hebben wij de collega’s van andere beleidsterreinen gevraagd om dit ter sprake te brengen in hun contacten met landen
van herkomst die niet voldoen aan hun verplichting tot terugname van
eigen onderdanen die hier niet mogen blijven. Aan die oproep hebben de
collega’s gehoor gegeven. Bovendien hebben wij de desbetreffende
landen duidelijk gemaakt dat Nederland ze geen hulp geeft, niet economisch met ze samenwerkt en geen bijstand verleent bij hun opbouw als ze
ons «nee» verkopen zodra wij bij de consulaire afdelingen vragen om een
laissez passer voor hun eigen onderdanen. Dat is een lang, moeizaam en
intens proces en er zal op dit terrein meer werk te doen zijn, maar bij een
aantal landen hebben wij tastbare resultaten kunnen bereiken. Bij het
vermogen om «ja» te zeggen in de gevallen waarin het moet en «nee» in
de gevallen waarin dát moet, hoort ook dat wij in het beleid ten aanzien
van de illegalen een sterker accent leggen op het onderkennen van
criminelen onder de in Nederland aanwezige vreemdelingen. Dit geldt ook
voor het, twee maanden geleden met de Kamer besproken, aangescherpte beleid ten aanzien van verwijderen in het geval van criminele
antecedenten. Tot slot hebben wij ook op het punt van de grensbewaking
een grotere realiteitszin tot richtsnoer gemaakt voor het nationale beleid
en de manier waarop wij Europees optreden. Met de commissie, in
gedeeltelijk andere samenstelling, heb ik naar aanleiding van de JBZ-raad
gesproken over onze inzet voor Frontex, over de gegevensuitwisseling
met andere EU-lidstaten in het kader van de grensbewaking en over de
opbouw van het European Asylum Support Office dat binnenkort, naar wij
hopen, met vestiging in Malta van start zal gaan. Ook ter sprake kwam de
manier waarop wij op de Griekse situatie hebben ingewerkt, die natuurlijk
een risico van jewelste is als het gaat om de toepassing van de Dublinverordening, maar waarbij wij hebben vermeden om te zeggen: iedereen die
via Griekenland hier binnenkomt, komt hier in aanmerking voor behandeling van de asielaanvraag. Anders zouden wij de toch al enorme druk
op binnenreizen via Griekenland verder hebben vergroot en een probleem
voor onszelf en Griekenland hebben veroorzaakt. Wij hebben er echter
ook niet mee volstaan te zeggen dat de Grieken hun werk daar maar zelf
moeten doen en dat het daarmee is gedaan. Wij hebben hun ook
praktische hulp aangeboden met expertise om hun procedure beter te
doen functioneren. Dat hoort allemaal bij een beleid dat het vermogen
heeft om «ja» te zeggen maar ook om «nee» te zeggen en dat dicht zit op
de uitvoering en de realiteiten van het beleid.
Tegen deze achtergrond ga ik in op een aantal specifieke vragen inclusief
de zeer specifieke vraag waarmee mevrouw Van Velzen haar betoog
begon.
Ik begin met Chakroun en de gezinsmigratie. Daarna zal ik iets zeggen
over de Europaroute, asiel en enkele andere onderwerpen. Daarbij horen
uiteraard de vragen over Aleksej; ik gebruik de voornaam. Ik ga straks
nader op het onderwerp in, maar het was eigenlijk mijn bedoeling om in
de pauze even naar Aleksej toe te gaan. Mevrouw Van Velzen weet van mij
– ik heb dat bij verschillende gelegenheden gezegd – dat ik heel graag wil
dat Kamerleden het ons met naam, toenaam en gegevens laten weten als
zij situaties tegenkomen waarin volgens hen iets wellicht niet helemaal
goed is beoordeeld of waarin mensen niet de goede weg hebben weten te
vinden bij het onder de aandacht brengen van nieuwe ontwikkelingen.
Dan kunnen we daarnaar kijken. Verscheidene leden van deze commissie
hebben dit de afgelopen jaren ook gedaan. Ik zou die informatie hebben
gevraagd als Aleksej en degenen die hem begeleiden, nog in de zaal
waren geweest. Wij hebben geprobeerd erachter te komen om wie het
ging, maar dat kunnen we misschien beter buiten de vergadering om
doen, zodat de privacy van mensen niet nodeloos op de proef wordt
gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

25

Mevrouw Van Velzen (SP): Dat ben ik met u eens. Als u straks tijd hebt na
het debat, zal ik u graag met hem in contact brengen. Ik snap heel goed
dat iemand van zijn leeftijd – 13 jaar – het niet heel lang in deze zaal
uithoudt; zo spannend zijn onze debatten helaas niet. Ik wil u nog wel iets
vragen. We kunnen het buiten deze vergadering om uiteraard over
individuele gevallen hebben, maar net als een aantal collega’s probeerde
ik hier niet individuele schrijnende gevallen aan de orde te stellen, maar
het beleid op zich. Mensen die hier rechtmatig aanwezig zijn, krijgen toch
niet altijd per definitie opvang. Ik nodig u er vooral toe uit om daarop in te
gaan.
Minister Hirsch Ballin: Dat zal ik graag doen, maar u verwees uitdrukkelijk naar de jongeman die in de zaal aanwezig was. Verder hoop ik dat
iedereen die 14 jaar of ouder is, het wel het hele debat volhoudt.
Ik ga nu in op de kwesties inzake het Europese beleid. De heer Fritsma
heeft gesproken over onze verhouding tot het recht van de EU en de vraag
waar je kunt «out-opten» en waar je dat niet kunt. Ik denk dat ik daarover
al voldoende heb gezegd in mijn algemene inleiding. We kunnen ten
aanzien van de EU niet zeggen dat wij alleen lid willen zijn als dit ons
goed uitkomt en dat wij geen lid willen zijn als dit ons niet goed uitkomt,
nog afgezien van het feit dat wij echt eraan hechten en dat het echt van
waarde is dat wij de bescherming van fundamentele rechten, rechtszekerheid en rechtshandhaving Europees hebben gemaakt. Ook rechtshandhaving zou niet meer mogelijk zijn als je niet Europees samenwerkt.
Met betrekking tot de bijstelling van de eisen inzake inkomen en leeftijd
naar aanleiding van jurisprudentie wijs ik erop dat de inkomenseis, die
ondanks de bedenkingen van de Raad van State bij de totstandkoming
van de regeling indertijd op 120% was gesteld, inderdaad meer geïndividualiseerd moet worden naar aanleiding van het Chakroun-arrest van het
Hof van Justitie van de EU; dat heb ik ook in mijn brief geschreven. We
zullen desalniettemin blijven werken met een refertebedrag dat op het
niveau zal komen van het minimumloon. Op die manier zullen wij dit
uitwerken.
Wat de leeftijdseis betreft: op het moment dat de algemene maatregel van
bestuur is gewijzigd, zal de eis zowel voor gezinsvorming als voor
gezinshereniging op 21 jaar worden gesteld. Omdat het Chakroun-arrest
onmiddellijk effect krijgt, moesten we in deze situatie nu uiteraard de op
21 jaar gestelde eis, die naar het oordeel van het Hof een ongeoorloofd
onderscheid maakte, naar 18 jaar verlagen. Dat betreft echter alleen deze
situatie, in afwachting van de hopelijk zeer spoedige aanpassing van het
Vreemdelingenbesluit. Hierover heb ik intussen advies gekregen van de
Raad van State. Er wordt op dit moment gewerkt aan het nader rapport.
Althans, ik moet even bekijken of degene die hier op dit moment aan zou
kunnen werken, wellicht rechts van mij zit, maar er wordt aan gewerkt. Ik
hoop dit op zeer korte termijn te kunnen voorleggen aan de ministerraad,
zodat de wijziging van het Vreemdelingenbesluit tot stand zal komen. Het
effect is dus niet alleen een verlaging maar ook een verhoging. Dat zeg ik
erbij als een vriendelijke correctie van de samenvatting die de heer
Fritsma gaf van de gevolgen van het arrest.
De heer De Krom heeft gevraagd naar onze inzet in Europees verband. Ik
verwacht op zeer korte termijn een Groenboek van de Europese
Commissie over gezinshereniging, waarvoor een van de Europese
geestverwanten van de heer De Krom medeverantwoordelijk is. Naar
aanleiding hiervan zullen wij een standpunt bepalen. Dat zal geheel in
overeenstemming zijn met de brief die de Kamer heeft gekregen over
gezinsmigratie. Daarin hebben wij aangegeven dat wij ons ook in
Europees verband willen inzetten voor realistische criteria. Dit betekent
dat je ook qua leeftijd, vertrouwdheid met de samenleving en inburgeringscapaciteit een reëel perspectief moet bieden voor degenen die
gezinsmigratie nastreven. Dat punt is ook door mevrouw Sterk, bij deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

26

gelegenheid en ook al eerder, terecht onder de aandacht gebracht. Ik ben
het daar zeer mee eens. Op het punt van gezinsmigratie moeten wij ons
instellen op het doel waarvoor het recht op gezinsmigratie gecreëerd is,
namelijk de bescherming van een reëel huwelijksleven met een reëel
perspectief. Daarbij hoort ook dat je meisjes niet op een te jonge leeftijd in
een situatie moet brengen waarin zij worden onderworpen aan gezinsmigratie of aan een gezinsmigrant. Je moet hen ook in staat stellen om hier
een reëel gezinsleven op te bouwen met een gezamenlijke taal, het
Nederlands. Die uitgangspunten heeft mevrouw Sterk bij deze
gelegenheid maar ook bij andere gelegenheden naar voren gebracht. Zij
zullen bepalend zijn voor de brief, die ook mijn richtsnoer zal zijn bij de
reactie op het Europese Groenboek, waar de heer De Krom naar vroeg.
Mevrouw Azough heeft een specifieke vraag gesteld over de inkomenseis
als referentiebedrag. Ik heb het eigenlijk al aangegeven: bij de toepassing
van de bijstandsnorm, die nu ook bij gezinshereniging geldt, bestaat al
differentiatie aan de hand van de samenstelling van het gezin: bij
alleenstaande ouders 70% van het wettelijk minimumloon en bij
gehuwden 100%. Aansluitend bij deze differentiatie in bijstandsbedragen
worden percentages van het loon van de Wet minimumloon vastgelegd.
Daarnaast zijn uitzonderingen op de inkomenseis voorzien voor mensen
van wie redelijkerwijs niet kan worden verlangd dat zij hieraan voldoen.
Dat zijn dus 65-plussers – in de toekomst misschien 67-plussers – en
blijvend arbeidsongeschikten. Bovendien is het de betrokkenen in het
kader van artikel 4:84 van de Algemene wet bestuursrecht toegestaan om
bijzondere onvoorziene omstandigheden aan te tonen die nopen tot
afwijking van het gevoerde beleid. De IND zal namens mij altijd een
toetsing verrichten bij een voorgenomen afwijzing. Verder zal de IND op
grond van artikel 8 van het EVRM toetsen of een positieve verplichting tot
toelating bestaat. Vandaar dat we de woorden «in ieder geval» een plaats
zullen geven in de wijziging van het Vreemdelingenbesluit en de daarop
gebaseerde richtlijn.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik dank u voor uw uitgebreide antwoord,
maar voor zover ik weet, heb ik die vraag niet gesteld. Ik heb wel een
andere vraag gesteld waarop u nog geen antwoord hebt gegeven,
namelijk over de link van het Chakroun-arrest met de gezinshereniging
van vluchtelingen. Ik heb daarbij specifiek gevraagd naar de aanscherping
die van toepassing zou zijn voor vluchtelingen die eigen biologische
kinderen minder makkelijk naar Nederland zouden kunnen laten komen,
aangezien men aanwijsbaar moet aantonen dat de kinderen tot aan het
moment van de vlucht onderdeel van het gezin hebben uitgemaakt. Dat
schijnt tot problemen te leiden, bijvoorbeeld bij mensen die tot het
moment van de vlucht hun kinderen hebben laten onderduiken.
Minister Hirsch Ballin: Dat betreft artikel 29, onder e, van de Vreemdelingenwet. Daar wordt geëist dat het minderjarige kind feitelijk moet
behoren tot het gezin van de hoofdpersoon. Uit deze bepaling volgt niet
letterlijk dat «feitelijk behoren tot het gezin van de hoofdpersoon»
betekent dat het minderjarige biologische kind feitelijk tot het gezin van de
hoofdpersoon moet hebben behoord tot aan het vertrek van de hoofdpersoon uit het land van herkomst. Het is wel zo bedoeld. Daarom is dit
ter verduidelijking opgenomen in het WBV van 24 juni 2009, met
volgnummer 2009/18. De ratio achter het nareisbeleid is dat de gezinssituatie zoals die bestond op het moment waarop de hoofdpersoon het land
van herkomst verliet, kan worden hersteld. Dat brengt met zich mee dat
het verlenen van een nareisvergunning niet in de rede ligt als het
minderjarige kind voor het vertrek van de hoofdpersoon niet feitelijk
behoorde tot het gezin. Dat is naar mijn oordeel in overeenstemming met
de Richtlijn gezinshereniging. Daar zie ik dus niets verkeerds in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

27

Mevrouw Azough (GroenLinks): Mag ik dan concluderen dat eigen
kinderen ook tot het gezin behoren als zij niet aantoonbaar bij de ouders
hebben gewoond? Daar gaat het immers om: dat zij verblijf hebben
genoten op precies dezelfde locatie en dat dit aantoonbaar moet worden
bewezen.
Minister Hirsch Ballin: Ik heb de formulering «niet behoren tot het gezin»
gebruikt. Dat is ruimer dan «in hetzelfde huis gewoond hebben». Als het
adres niet hetzelfde is geweest, zijn er natuurlijk nadere vragen, maar je
kunt tot een gezin behoren terwijl het kind een kostschool bezoekt of
zoiets.
Mevrouw Van Velzen (SP): Mensen die in Nederland aan komen kloppen,
komen vaak uit gebieden waar oorlogsgeweld heerst en waar gezinnen uit
elkaar zijn gevallen door andere omstandigheden dan het besluit van de
hoofdpersoon in dezen. De nadere duiding van uw woorden is essentieel.
Als kinderen elders zijn ondergebracht, bijvoorbeeld in een veiliger deel
van het land, geldt dan nog steeds dat het één familie is? Of zegt u dat het
dan lastig wordt?
Minister Hirsch Ballin: Nee, mevrouw Van Velzen heeft voorbeelden in
gedachte die wij natuurlijk ook kennen uit de uitvoeringspraktijk, waarin
juist de situatie van oorlogsgeweld of vervolging ertoe heeft geleid dat
een gezin uiteen is gereten, terwijl het feitelijk wel om één gezinsverband
gaat. In zo’n situatie van uiteengereten gezinnen wordt natuurlijk
bescherming gegeven.
Mevrouw Sterk (CDA): Ik heb gevraagd hoeveel nieuwe of hernieuwde
aanvragen op dit moment binnen zijn gekomen naar aanleiding van het
naar beneden bijstellen van de inkomenseis. Ik weet niet of u die cijfers
paraat hebt; het mag eventueel ook schriftelijk.
Minister Hirsch Ballin: Dit is allemaal zeer recent. Ik heb daar nog geen
gegevens over. Ik denk dat u in de eerstvolgende periodieke rapportage
kunt zien of dergelijke effecten realiter zijn opgetreden.
De heer Anker heeft een vraag gesteld naar aanleiding van zijn motie over
de terugkerende Nederlanders. Ik ben bezig met het voorbereiden van
maatregelen. Ik zeg daar wel bij dat ik mij nog steeds aanbevolen houd
voor recente concrete voorbeelden van die problematiek; volgens mij is
dat in andere contacten al overgebracht naar de heer Anker. Omdat hij dit
punt bij herhaling ter sprake heeft gebracht, vermoed ik dat hij dergelijke
voorbeelden heeft, want anders zou hij hier vermoedelijk niet zo op
aandringen. Het helpt als hij die voorbeelden – ook daarvoor geldt: zo
nodig met bescherming van de privacy van de betrokkenen – wil
overbrengen, want dan kunnen we beter zien aan welk soort situaties wij
precies moeten denken. Ik doe dus een hernieuwd beroep op de heer
Anker om ons te voorzien van de voorbeelden die hij kennelijk kent.
De heer Anker (ChristenUnie): Ik heb inderdaad wel wat concrete mailtjes
van mensen, maar het probleem is breder bekend. De Stichting Buitenlandse Partner vraagt hier regelmatig aandacht voor, maar ook het
VARA-programma De ombudsman heeft hier regelmatig reportages over
gemaakt. Ik zal echter nog even gaan zoeken in de krochten van mijn
mailbox naar de mails hierover, want dit speelt inderdaad al een tijdje.
Minister Hirsch Ballin: Heel graag. Ik kom regelmatig uw tweets tegen,
maar dat wekt het vermoeden dat u ook mailt. Stuurt u ons dan even een
mailtje met deze gegevens.
Ik kom nu op de punten in verband met de zogenaamde Europaroute. We
hebben nu met het WODC-onderzoek voor het eerst betrouwbare cijfers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

28

kunnen verschaffen over de Europaroute. Daar is in het verleden al veel
over gezegd, maar er was nog nooit iets gekwantificeerd. Het is goed om
daar preciezer naar te kijken op basis van die cijfers en harde gegevens;
dat hebben wij ook gedaan. Het is in ieder geval winst dat helder is dat die
route niet massaal wordt gebruikt om Nederlandse toelatingsvoorwaarden voor gezinsmigratie te ontlopen. Ook als daarvan niet massaal
maar wel op kleinere schaal oneigenlijk gebruik wordt gemaakt, neemt dat
uiteraard niet weg dat wij daartegen willen ingaan. Ook van belang is dat
verreweg de meeste betrokken Nederlanders al bij geboorte Nederlander
waren. Het ging dan dus niet om mensen die genaturaliseerd zijn. Dat
neemt niet weg dat ik mij zorgen maak over mogelijk misbruik en fraude
en dat ik daartegen wil optreden.
Ik zal niet herhalen wat ik hierover al inleidend heb opgemerkt, maar het
lijkt mij goed om te preciseren dat bij het gebruik van de Europaroute
onderscheid moet worden gemaakt tussen ten eerste het vrije personenverkeer zoals dat is bedoeld, ten tweede situaties van fraude, schijnhuwelijken en dergelijke en ten derde situaties van rechtsmisbruik, waar niets
onrechtmatigs aan is maar waarvan wij moeten zeggen dat het niet zo
bedoeld was. Dat laatste kan en zal aan de orde worden gesteld in
verband met de discussie over het komende Groenboek. Ik hoop dat ik
daarmee antwoord heb gegeven op de vragen over het gat van de
Europaroute.
De heer Fritsma (PVV): Ik heb de indruk dat de minister het gebruik of
misbruik van de Europaroute een klein beetje onderschat. Als in 2008 op
deze manier 2500 mensen een verblijfsvergunning hebben gekregen,
zoals de cijfers aangeven, betekent dit dat 10% van alle partner- of
gezinsmigranten op deze manier toelating krijgt binnen de categorie
gezinsmigratie. Dat betekent dat 10% van alle partner- en gezinsmigranten
niet hoeft in te burgeren, geen tbc-onderzoek hoeft te ondergaan en niet
hoeft te voldoen aan al die andere eisen, waaronder de inkomenseis.
De voorzitter: Wat is uw concrete vraag?
De heer Fritsma (PVV): Mijn concrete vraag is of de minister het echt
geen probleem vindt dat ongeveer 10% van alle gezinsmigranten niet
onder de gebruikelijke voorwaarden valt. Dat vind ik immers een heel
groot probleem.
Minister Hirsch Ballin: Volgens mij – dat zal het verslag van deze
commissievergadering wel leren – heb ik in mijn inleiding en zojuist, dus
twee keer, expliciet gezegd dat ik ook niet-massaal misbruik een probleem
vind en dat ik dat wens aan te pakken. Ik heb ook gezegd dat ik het
jammer vind dat het onderwerp huwelijksdwang niet meer op de agenda
staat. Ik zou dat graag bespreken, wat mij betreft vandaag nog. Toen ik het
had over «niet-massaal», had ik een beetje de klankkleur van het eerdere
betoog van de heer Fritsma over dit onderwerp in gedachte. Als de heer
Fritsma nu denkt dat ik het probleem een klein beetje onderschat – dat is
voor hem een heel milde formulering – zeg ik dus tegen hem: nee, zelfs
niet een klein beetje. Ook niet-massaal voorkomende gevallen van fraude
en misbruik wil ik aanpakken.
De voorzitter: Ik kijk ook een beetje naar de klok, want de commissieleden willen straks vast een tweede termijn. Ik zou daarom willen
verzoeken om alleen te interrumperen als dat nodig is omdat de minister
een vraag niet goed heeft beantwoord.
De heer Fritsma (PVV): Nog één vervolgvraag op dit punt, want de
minister heeft het over misbruik van de Europaroute, dat hij wel een
probleem vind. Vindt de minister gebruik van de Europaroute geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

29

probleem? Gebruik van die route impliceert immers dat mensen binnenkomen op veel minder strenge voorwaarden dan gebruikelijk is bij
gezinsmigratie. Nogmaals: het inburgeringsvereiste geldt dan niet. Er
komen duizenden mensen binnen die niet inburgeren. De inkomenseis
geldt ook niet. Ook het gebruik moet dus als een probleem worden gezien
omdat de gebruikelijke voorwaarden dan vervallen. Deelt de minister die
mening?
Minister Hirsch Ballin: Ik heb gezegd dat ik drie situaties onderscheid.
Over misbruik zijn wij het eens. Ook tegen oneigenlijk gebruik wil ik
ingaan. Vandaar mijn opmerkingen over de Europese regels in verband
met het Groenboek dat de Commissie in voorbereiding heeft. Voor het
rechtmatig gebruik van het Europese vrije personenverkeer geldt echter
dat wij dat in het leven hebben geroepen omdat dat vanaf 1957 een
wezenlijk bestanddeel is van de Europese verdragen. Daarvan wordt
massaal gebruikgemaakt door Nederlandse ondernemers, ondernemende
mensen, studenten enzovoorts. Nee, tegen de Europese Unie en haar
grondbeginselen wil ik niet ingaan.
Wat het vermogen om deel te nemen aan de samenleving betreft: als je
mensen die naar de High Tech Boulevard gaan en daar in het Engels hun
werk doen, zou melden dat zij hun schaarse vrije tijd moeten besteden om
Nederlands te leren voor de jaren dat zij in Nederland werken voordat zij
ergens anders in het internationaal actieve bedrijfsleven gaan werken,
lever je misschien wel een interessante bijdrage aan hun verdere culturele
verrijking, maar dan ben je echt niet zinvol bezig met ons vreemdelingenbeleid. Wij hebben wel gedachten verwoord over de waarde van
levenslang leren en een levenslange leerplicht als eis voor deelname aan
de Nederlandse samenleving. Daar sta ik zeer achter en ik hoop dat deze
gedachten de komende jaren aandacht krijgen.
Mevrouw Sterk heeft aandacht gevraagd voor de verklaring van het
proces van de Europaroute. Ik heb op dit punt niet veel toe te voegen aan
wat wij al over dat onderwerp hebben geschreven. Verschillende factoren,
eigenlijke en oneigenlijke, spelen daarbij een rol. Ik heb dat zojuist
aangegeven. Ik denk dat die verklaringen niet wezenlijk afwijken van de
verklaringen die overigens op het punt van migratie en het vragen van
verblijfsvergunningen bestaan. Ik vestig nog wel de aandacht op het feit
dat met de toetreding van acht nieuwe lidstaten tot de EU in de afgelopen
jaren een verschuiving is opgetreden van wat onder de rubriek «binnenEuropees» valt en wat onder de rubriek «buiten-Europees» valt. Daarin is
een zeer voor de hand liggende verklaring gelegen.
Ik moet mevrouw Sterk op één punt een verklaring schuldig blijven omdat
ik die niet heb. Dat betreft de stijging van het aantal consulaire huwelijken.
Het zou puur speculatief worden als ik daar iets over zou zeggen. Daar
heeft mevrouw Sterk niets aan. Wij weten dat niet. Misschien wordt dit op
een gegeven moment helder. Wij kunnen daar hypotheses over formuleren, maar dat kan mevrouw Sterk net zo goed als ik. Het heeft dus niet
zoveel zin om daaraan mijn antwoordtijd te verbruiken.
Dan de vragen over de jurisprudentie op het gebied van asiel. De
jurisprudentie uit Luxemburg en Straatsburg die ik heb beschreven, is niet
alleen relevant voor Nederland maar ook voor andere lidstaten van de EU.
Een gebrek aan harmonisatie vergroot de problematiek van doormigratie
binnen de EU. Verschillen in procedures, voorzieningenniveau en status
bepalen mee waar asielzoekers naartoe gaan. Dat is in het algemeen zo. Ik
beantwoord hiermee vragen van de heer Fritsma, maar ook mevrouw
Sterk heeft dit onderwerp ter sprake gebracht. Zij heeft het belang van
harmonisatie in Europees verband en dat soort aspecten terecht meer dan
eens onder de aandacht gebracht, want harmonisatie vermindert het
opzoeken van de per situatie gunstigste plek. Het lijkt mij zeer verstandig
om daarmee door te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

30

Dan de vraag of er een Europees categoriaal beleid ontstaat. Het is juist
dat in bijzondere situaties de relatieve betekenis van het individualiseringsvereiste afneemt. Ik heb in een grafiekje op twee assen duidelijk
gemaakt hoe dat zich ontwikkelt. Ik hoop dat dat heeft bijgedragen aan
verduidelijking. Dat is ook de manier waarop wij serieus rekening houden
met eisen die voortvloeien uit «Salah Sheekh», jurisprudentie van het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens en het Hof van Justitie.
Tegelijkertijd blijven wij zoveel mogelijk letten op de omstandigheden die
de aanvrager van de vergunning in persoon betreffen.
Mevrouw Sterk heeft gevraagd of willekeurig geweld aannemelijk moet
worden gemaakt door de vreemdeling. In beginsel is het aan de Nederlandse overheid om de beschikbare landeninformatie te beoordelen,
waaronder uiteraard de door mijn collega van Buitenlandse Zaken
geleverde ambtsberichten. Dat laat onverlet dat ook de asielzoeker
informatie kan inbrengen die volledig wordt meegewogen.
Mevrouw Sterk heeft ook vragen gesteld over de Procedure- en de
Kwalificatierichtlijn. De lidstaten worden met het voorstel ten aanzien van
de Kwalificatierichtlijn verplicht om procedures vast te leggen voor het
terugvinden van familieleden van niet begeleide minderjarigen aan wie
internationale bescherming is verleend en die dus niet kunnen terugkeren
naar het land van herkomst. Daarbij heb ik de volgende kanttekeningen
laten plaatsen. De familiebanden zullen moeilijk vast te stellen zijn. De
bepaling zou ertoe kunnen leiden dat eventueel gevonden familieleden
actief worden uitgenodigd om verblijf aan te vragen in Nederland.
Daarom heb ik een voorkeur voor het handhaven van de bestaande tekst.
Volgens de bestaande tekst moeten de lidstaten immers zelf trachten om
in het belang van niet begeleide minderjarigen de gezinsleden van die
minderjarigen zo spoedig mogelijk op te sporen. De definitie van
«gezinsleden» omvat in het voorstel van de Commissie een uitbreiding
die ook de gehuwde minderjarige kinderen van de verzoeker omvat. Daar
ben ik geen voorstander van, omdat dat voorstel kan leiden tot bewerkelijke procedures, met een verhoogd risico op fraude. Gedocumenteerd
bewijs van een gezinsband ontbreekt immers vaak. Daardoor zouden
extra kosten moeten worden gemaakt voor het onderzoeken van
documenten, als die al worden overgelegd. Er zijn ook extra kosten
verbonden aan het uitvoeren van aanvullend onderzoek, identificerende
vragen en DNA-onderzoek met medewerking van onze buitenlandse
posten. De definitie is bovendien niet in overeenstemming met de laatste
stand van de onderhandelingen over de Dublinverordening en de
opvangrichtlijn, waar deze uitbreiding in de voorgestelde teksten juist is
geschrapt.
Mevrouw Sterk heeft gevraagd waarom aan gender gerelateerde aspecten
worden ondergebracht bij bijzondere sociale groepen. In het Vluchtelingenverdrag worden de vervolgingsgronden genoemd die in de kwalificatierichtlijn zijn overgenomen: politieke gronden, godsdienstige redenen,
nationaliteit, ras en het behoren tot een bepaalde sociale groep. Genderaspecten zijn bij de laatste groep onder te brengen. Onze opvatting is dat
alleen het zijn van man of vrouw onvoldoende is om te worden gezien als
behorend tot een bepaalde sociale groep. Er moet een samenhang zijn
met andere aspecten om daarvan op een relevante manier te kunnen
spreken.
Na deze reeks zeer relevante specifieke vragen van mevrouw Sterk kom ik
bij de gedachte-exercitie van de heer De Krom om, als ik hem goed
begrijp, alles en iedereen in Ter Apel af te wijzen. Het is een boeiend
voorstel als ik mij daar iets bij probeer voor te stellen, maar daar eindigt
het ook wel mee. In de internationale verdragen, inclusief het Geneefs
Vluchtelingenverdrag, staat immers het refoulementverbod en de daaruit
voortvloeiende verplichting voor iedere staat om te beoordelen of iemand
die aanvoert vluchteling te zijn, kan worden teruggestuurd en of dat op
refoulement zou neerkomen. Die beoordeling staat als een paal boven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

31

water. Dat hebben wij ook altijd zo gewild. Ik zeg nu «wij», want ook de
VVD heeft zich in haar beginselprogramma en anderszins sterk gemaakt
voor het bescherming bieden aan vluchtelingen. Natuurlijk hebben wij de
Dublinverordening. Ik had de indruk dat de hypothese achter de uitdagende vragen van de heer De Krom was of je er niet van moet uitgaan dat
iedereen die zich te land naar Nederland begeeft en dus niet via Schiphol
is binnengekomen en zich niet in het Schiphol-AC bevindt, via een andere
lidstaat van de EU is binnengekomen. Afgezien van het feit dat dit niet
helemaal opgaat omdat Nederland ook zeegrenzen heeft, hebben de
Dublinreguleringen – oorspronkelijk betrof dat het verdrag; dat is later de
Dublinverordening met de daarbij behorende regelingen geworden –
uitsluitend betrekking op de mogelijkheid van overdracht als gedocumenteerd of via vingerafdrukken kan worden vastgesteld dat het asielverzoek
tot de verantwoordelijkheid van die andere lidstaat behoort. Van die
mogelijkheid willen wij consequent gebruikmaken. Die afspraken tussen
Europese staten bepalen maar beperken ook de mogelijkheid om
toepassing te geven aan «Dublin» voor degenen die Nederland over land
binnen zijn gekomen. Dat is het antwoord op de vragen van de heer De
Krom.
Ik voeg hier iets aan toe waarmee ik misschien anticipeer op wat de heer
De Krom op dit punt misschien nog naar voren wil brengen. Natuurlijk
hebben wij er ook belang bij dat de grenscontrole in de andere lidstaten
van de EU goed functioneert, zodat de Dublinverordening goed kan
worden toegepast. Dat is precies de reden waarom mijn toenmalige
collega en ik op deze manier hebben gereageerd op de Griekse situatie in
onze rechtstreekse en persoonlijke contacten met de Griekse autoriteiten
en ook met de Turkse autoriteiten en de huidige en vorige Europese
Commissarissen die op dit terrein actief zijn. Daarom hechten wij ook
waarde aan onze participatie in Frontex.
De heer De Krom (VVD): Over dat laatste zijn wij het eens. Mijn ergernis
zit erin dat aan de Duitse kant van de grens mensen in busjes worden
afgeleverd en dat die mensen zich vervolgens melden in Ter Apel. De
minister weet dat dit het geval is. Wij weten ook dat er op grote schaal
wordt gefraudeerd door het afvijlen van vingertoppen en het slikken van
medicijnen waardoor identificatie onmogelijk wordt. Wij weten dat er een
miljardenindustrie zit achter de stroom economische vluchtelingen naar
Europa. Wij weten dit alles van de mensenhandel en mensensmokkel. De
voortdurende zorg over dit soort situaties is dat je dit alleen kunt stoppen
als dat soort misstanden nooit wordt beloond met een verblijfsvergunning. Die gedachte zit hierachter. Dat moet de minister toch met mij
eens zijn?
Minister Hirsch Ballin: Ja, wat de heer De Krom nu zegt, ligt uiteraard
veel dichter bij wat ik al in mijn inleiding heb gezegd. Het voldoen aan
onze verplichting en de wil om ja te zeggen tegen mensen die wij in het
kader van ons beleid hier willen zien komen, gaan hand in hand met het
vermogen om nee te zeggen tegen degenen die frauderen en manipuleren. Dat is ook de reden waarom wij juist ten behoeve van een betere
detectie het al genoemde specifieke onderzoek hebben laten instellen naar
het tegengaan van fraude in de vreemdelingenketen. Het was voor het
eerst dat zo’n onderzoek is gedaan. Dat vonden wij nodig. Dat beleid
hebben de bewindslieden van Justitie de afgelopen jaren gevoerd. In mijn
inleiding heb ik al gezegd dat het vermogen om ja te zeggen en het
vermogen om nee te zeggen hand in hand gaan bij een goed vreemdelingenbeleid, dat humaan maar ook streng en dus rechtvaardig moet zijn aan
beide kanten van de balans die symbool staat voor justitie. Dat brengt met
zich mee dat wij tegen fraude en manipulatie willen ingaan. Op dat punt
bestaat dus absoluut geen verschil van inzicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

32

De heer Spekman heeft gevraagd of het gemeenschappelijke Europese
asielstelsel snel genoeg tot stand wordt gebracht. Dat vind ik uiteraard
van belang vanwege de reden die ik zojuist al gaf aan collega’s van de
heer Spekman: zonder een goed functionerend Europees asielstelsel doen
wij afbreuk aan de houdbaarheid op lange termijn van de doelstellingen
die ik heb geschetst. Alle voorstellen voor een dergelijk stelsel die de
Europese Commissie heeft ingediend bij de Raad en het Europees
parlement, beoordelen wij in dat perspectief: «Dublin», Eurodac, opvang,
kwalificatierichtlijn, procedurerichtlijn, Europees hervestingsprogramma
en het al genoemde ondersteuningsbureau voor het EASO. Uiteraard ligt
er nu op dit terrein ook een verantwoordelijkheid voor het Europees
parlement. Ik zei zojuist dat ik over dit onderwerp voortdurend contact
houd met mijn collega’s in de Europese Commissie op dit beleidsterrein;
dat zijn er nu twee. Ik hoop dat er ook een goed contact zal zijn tussen de
leden van deze commissie en hun Nederlandse collega’s die zich in het
Europees parlement met dit onderwerp bezighouden, zodat wij de
benodigde convergentie echt kunnen realiseren. Dat zeg ik echt in alle
ernst. Later vandaag hebben wij een terugkomdag voor de ambtenaren
van mijn beide departementen, die op dit terrein in Europa en in het
buitenland nauw samenwerken. Dat is dus een terugkomdag voor
degenen die Europees en internationaal voor Justitie en BZK actief zijn.
Hun inzet is van enorm belang voor het welslagen van dit beleid. Ik weet
dat een of enkele Kamerleden bij die bijeenkomst betrokken zijn; voor hen
geldt hetzelfde.
De heer Anker vroeg naar het Iraanse wetsvoorstel ter bestrijding van
afvalligheid. Als en zodra dat wetsvoorstel onverhoopt wordt aangenomen, zal ik nagaan of dat aanleiding geeft tot wijziging van het beleid,
maar er is tot op dit moment nog veel onduidelijkheid.
De heer Anker vroeg hoe het na terugkeer in Somalië gaat. De afschaffing
van het categoriaal beleid betekent niet dat onvoldoende rekening wordt
gehouden met de ernstige situatie. Er zijn wel verschillen per subregio in
Somalië. In de individuele beoordeling wordt zorgvuldig rekening
gehouden met de algemene en de specifieke situatie.
Mevrouw Van Velzen begon met het belangrijke onderwerp van kinderen
op straat, zoals dat heet. Zij zei vrij helder dat zij niet wil dat kinderen op
straat komen. Dat wil ook ik natuurlijk absoluut niet. Laten wij dus niet
proberen om dit voor te stellen als iets wat ons verdeeld houdt; dit
verenigt ons. Daar is mijn beleid ook op gericht. We hebben hier de
afgelopen jaren aan gewerkt. Dit betekent niet dat ouders geen verantwoordelijkheid meer dragen voor situaties die zij soms doen ontstaan en
waarbij kinderen nodeloos op straat belanden. Mevrouw Van Velzen
verwees naar een aantal rechterlijke uitspraken, waaronder uitspraken
met aspecten die in hoger beroep nader beoordeeld zullen moeten
worden. Ik wil ook absoluut geen twijfel laten bestaan over de betekenis
van het kinderrechtenverdrag en het Europees sociaal handvest voor ons
beleid. Dit betekent niet dat wij iedere uitleg van die wettelijke bepalingen,
ook als die berust op juridisch en beleidsmatig onvoldoende houdbare
argumenten, zonder meer moeten accepteren. Dan hebben wij het recht
om daarover in discussie te gaan; dat zou ik mij niet willen laten
ontzeggen. Intussen minimaliseren wij het aantal situaties waarin dit zich
kan voordoen, tot het uiterste. De heer Spekman heeft zich daar bij
herhaling zeer expliciet over uitgesproken. Ik herinner mij het eerste
gesprek met de heer Spekman over dit onderwerp, toen hij nog
wethouder in Utrecht was. Dit heeft ons ook nooit verdeeld gehouden.
We kunnen er echter uiteraard niet aan voorbijgaan dat ook voor ouders
met kinderen en soms ook voor minderjarigen een situatie kan ontstaan
waarin zij niet in Nederland mogen blijven. Dan moet het beleid ook
worden geëffectueerd. We hebben daar regels met heel veel zorgvuldigheid voor aangeboden, speciaal ter bescherming van alleenstaande
minderjarige vreemdelingen en gezinnen in kwetsbare situaties. Ik heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

33

daarover onlangs een nader overleg gevoerd met de VNG, dat trouwens
tot volledige overeenstemming heeft geleid. Beter gezegd: dat overleg
heeft de bestaande overeenstemming bevestigd. Als er een concrete
noodsituatie is waarvan wij zouden moeten onderkennen dat het mogelijk
is dat die, bij alle inspanningen voor zorgvuldigheid, nog niet is
onderkend, neem dan contact op met Justitie. Er is geen reden meer om
de noodopvang open te houden, want wij hebben nu een situatie doen
ontstaan waarin na afwijzing van de aanvraag van de verblijfsvergunning
een termijn voor vertrek wordt gegeven. Binnen die termijn wordt nog
onderdak geboden en wordt zo nodig naar een vrijheidsbeperkende
locatie gegaan. De uitzettingsdetentie is uiteraard ook een mogelijkheid.
Wij vermijden tot het uiterste dat dingen gebeuren bij kinderen die voor
hen schadelijk of bedreigend zijn, maar ik zeg met enige nadruk dat wij
niet de ogen moeten sluiten voor de mogelijkheid van een situatie zoals
die aan de orde was in een van die rechterlijke uitspraken. Daarin heeft de
rechter geoordeeld dat terecht voorzieningen waren onthouden aan een
moeder met kinderen, die in alle verhoren altijd de taal had gesproken van
het land van herkomst, maar zich, zoals de rechter uitdrukkelijk overwoog,
van het Engels ging bedienen op het moment dat het gesprek moest
worden aangegaan met de consulaire afdeling van haar ambassade. Op
die manier heeft zij een situatie gecreëerd waarin geen laissez-passer voor
de terugreis werd gegeven. Dat zijn ook realiteiten die voorkomen. Dan
kan het eind van het verhaal niet zijn dat wij hun dan maar een verblijfsvergunning geven. Ik heb het nu niet over individuele gevallen; ik zei al
dat ik graag op individuele basis wil kijken naar de individuele situatie die
door mevrouw Van Velzen ter sprake werd gebracht, zoals ik dat steeds
doe als door haar of haar collega’s situaties onder de aandacht worden
gebracht.
De voorzitter: Nee, ik wil graag dat de minister nu afrondt. Dan hebben
de commissieleden allemaal nog de mogelijkheid om een korte concluderende opmerking te maken.
Minister Hirsch Ballin: Mevrouw Van Velzen en mevrouw Azough
hebben gesproken over het vraagstuk van opvang bij rechtmatig verblijf.
Het is goed om daarbij onderscheid te maken tussen asiel en regulier.
Voor het asielbeleid, de situaties waarin vreemdelingen hier om
bescherming vragen, geldt als regel dat bij rechtmatig verblijf opvang
wordt geboden. Het is van belang om dat te onderstrepen; daar hoeft
geen discussie over te zijn. Voor het reguliere toelatingsbeleid geldt niet
als regel dat opvang wordt geboden. Dat hoort ook niet bij de aard van
het reguliere beleid. Reguliere aanvragen zijn meestal aanvragen over
zaken als arbeid, gezinsmigratie, studie enzovoorts. Het bieden van
opvang in deze reguliere procedures ligt dus niet voor de hand, maar op
één punt, waar het uitgangspunt zou kunnen knellen, hebben wij op
verzoek van de Kamer een uitzondering gemaakt. Dat betreft de reguliere
aanvragen op medische gronden. Verdere uitzonderingen op het
uitgangspunt dat aan reguliere aanvragen geen opvang is verbonden,
acht ik niet wenselijk. Ik wijs naar eerdere gesprekken die naar aanleiding
van het pleidooi van de heer Spekman hebben plaatsgevonden.
Mevrouw Van Velzen trok de werking van de vrijheidsbeperkende locatie
bij terugkeer in twijfel. Het is een extra mogelijkheid om samen met de
vreemdeling die moet vertrekken, te werken aan het vertrek. Daarvoor zijn
twaalf weken beschikbaar. Als er dan desalniettemin situaties zijn waarin
wij moeten constateren dat buiten schuld vertrek niet mogelijk is, is er ook
nog de mogelijkheid om een buitenschuldvergunning aan te vragen.
Als vreemdelingen een Schengenvisum krijgen, wordt daarbij uitdrukkelijk
gemeld of dat visum al dan niet territoriaal beperkt is. Het staat dus op het
visum zelf. Als een vreemdeling met een beperkt visum, dat dus niet geldt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

34

voor Nederland, wordt aangetroffen, heeft dat uiteraard consequenties.
Dat hoort ook zo te zijn.
Tot slot de vraag van mevrouw Sterk of de zaak met INDIGO op koers ligt.
Ja, een belangrijk onderdeel van INDIGO, namelijk het digitaal dossier, is
inmiddels uitgerold. Daarnaast is het systeem succesvol omgezet naar, in
automatiseringstermen, de nieuwe omgeving. De uitrol van de businessservices en de regelbeheersing is de volgende stap. Aan de terminologie
is te merken dat hieraan wordt gewerkt door mensen met bijzondere
deskundigheid op het gebied van geautomatiseerde informatieverwerking. Dat is ook eigen aan INDIGO.
De voorzitter: Ik zei het al: er is nog anderhalve minuut per woordvoerder, eerder voor concluderende opmerkingen dan voor extra vragen.
Anders is er geen tijd meer voor de beantwoording.
Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. De minister sprak zojuist over de
beperkte Schengenvisa. Ik zou hem willen vragen om toch in te gaan op
mijn vraag. Wij zijn het erover eens dat mensen dan niet in Nederland
mogen zijn, maar mijn vraag was waarom mensen dan weken c.q.
maanden in vreemdelingendetentie terechtkomen en waarom dat niet
beter wordt geregeld tussen Schengenlanden.
De minister geeft aan dat de vrijheidsbeperkende locatie in de twaalfwekentermijn goed werkt. Mijn getallen geven echter aan dat ongeveer 11%
van die mensen terugkeert. Dat is een 1+. Dat lijkt mij niet echt een goed
rapportcijfer. Ik vraag de minister ook of hij alsnog wil ingaan op de
vragen die ook mevrouw Azough stelde over de voorbeelden in het
buitenland. Daar worden mensen begeleid in hun terugkeer.
Ik ben blij dat de minister het Europees Sociaal handvest blijft onderschrijven, maar ik wijs op de uitspraak van het Comité dat Nederland
kinderen daadwerkelijk opvang moet bieden, dus ook de categorieën die
regulier in Nederland zijn en geen opvang krijgen of die misschien
uitgeprocedeerd zijn maar in Nederland verblijven. Ik heb het niet over de
mensen die obstinaat tegenwerken, maar over mensen die buiten hun
eigen schuld of in een schrijnende situatie afwachten tot de procedure is
afgerond. Aan die mensen moet opvang geboden worden. Het spijt mij
dat ik het moet doen, maar ik zou graag een VAO willen aanvragen om
gevolg te geven aan die uitspraak van het Comité.
De voorzitter: Dan moet u dat VAO nu moet doorgeven, want er is om
13.30 uur een regeling van werkzaamheden. Dan kan dit daarbij aan de
orde komen.
De heer Fritsma (PVV): Voorzitter. Het maken van één concluderende
opmerking is moeilijk, maar de PVV-fractie is het in ieder geval niet eens
met de visie van de minister om in te zetten op een gemeenschappelijk
Europees toelatingsbeleid, om de simpele reden dat dit een restrictief,
streng toelatingsbeleid ernstig in de weg staat. We zien dat bij asiel,
waarbij wordt toegegeven dat het individualiseringsbeginsel steeds
minder belangrijk wordt. We zien het ook bij gezinsmigratie, waarbij de
inkomenseis bij gezinsvorming naar beneden bijgesteld moet worden.
Met andere woorden: dit is niet de kant die wij op moeten. Dat het beter
kan, is ook al bewezen, namelijk in Denemarken. Denemarken heeft een
opt-out en hoeft zich dus niet aan de Europese regels te houden en het
kan de immigratiestromen daardoor beter beheersen. Denemarken heeft
dan ook een veel minder problematische en minder grote instroom dan
Nederland. Ik wil de minister vragen om zich daaraan te spiegelen.
Mevrouw Sterk (CDA): Voorzitter. Ik dank de minister voor de
antwoorden. Ik heb nog een paar kleine vragen, nog steeds naar
aanleiding van de uitspraken in Europa. Ik ben nog niet gerustgesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

35

door de opmerkingen over het categoriaal beschermingsbeleid. Wij
kunnen bijna geen andere conclusie trekken dan dat, als de geweldssituatie in het land van herkomst zodanig is dat die wordt beschouwd als
iets op grond waarvan iemand een verblijfsvergunning moet kunnen
krijgen, dit er de facto toe kan leiden dat je een categoriaal beschermingsbeleid moet invoeren voor de mensen uit dat gebied. Dan zouden wij dus
alsnog een vorm van categoriaal beschermingsbeleid invoeren, terwijl wij
dat juist niet willen. Dat geldt ook bij iemand die uit een zeer uitzonderlijke
situatie van algemeen geweld komt terwijl er in het ambtsbericht
misschien iets anders staat en aan wie op basis van de informatie van dat
individu uiteindelijk toch een vergunning wordt verstrekt. Dat zou kunnen
betekenen dat iedereen die daar vandaan komt, zich vervolgens op die
term kan beroepen. Ook daarmee zou je een vorm van categoriaal
beschermingsbeleid kunnen krijgen.
Verder heeft de minister nog niets gezegd over de Nederlandroute. Ik ben
benieuwd hoeveel gebruik daarvan wordt gemaakt, naar welke landen
mensen vervolgens vooral gaan vanuit Nederland en welke andere landen
dan een scherp beleid hebben.
De minister heeft uitgebreid aangegeven waarom hij het niet eens is met
een heleboel punten met betrekking tot de Kwalificatierichtlijn, maar ik
ben benieuwd hoe het staat met de onderhandelingen daarover. Daar
moeten wij immers uiteindelijk ons resultaat behalen.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. Het is eerlijk gezegd jammer
dat er zo weinig tijd overblijft. De minister heeft heel uitgebreid gezegd
dat het zijn verantwoordelijkheid is om zowel ja als nee te zeggen, maar
het probleem is dat het vooral gaat om hoe we nee zeggen. GroenLinks is
het er volmondig mee eens dat in bepaalde gevallen nee gezegd moet
worden. Er is geen sprake van een volledig instroombeleid of iets
dergelijks. Ook wat GroenLinks betreft, is er sprake van een vertrekbeleid
dat goed uitgevoerd moet worden en waarbij mensen ook dienen te
vertrekken. Het is echter de vraag of het terugkeerbeleid van de afgelopen
jaren effectief is gebleken. Daarover hebben wij gewoon de cijfers. Er is
een verbetering, maar die is wel heel magertjes; laten we wel wezen.
Vanuit dat perspectief is de minister nog niet ingegaan op mijn uitgebreide vragen over de buitenlandse voorbeelden. Het buitenland heeft net
zo goed te kampen met dit probleem, maar gaat daar anders mee om. Dat
geldt met name voor Zweden en België. Er worden daar betere resultaten
geboekt.
Wat kinderen op straat betreft: de minister kan het oneens zijn met de
uitspraak van het Europees Comité voor Economische, Sociale en
Culturele Rechten, maar het is een feit dat het Europees Hof voor de
Rechten van de Mens de uitspraken van het Comité meestal overneemt.
De minister kan het daar dus mee oneens zijn en daarover in debat gaan,
maar wat als het Europees Hof deze uitspraak overneemt? Dan dient hij
die toch uit te voeren? Daarop krijg ik graag een concreet antwoord.
Tot slot: ik was een beetje verbaasd over de uitspraak van de minister over
Nederlandse referenten in het kader van de Europaroute. We kunnen
gewoon constateren dat er op het punt van Nederlandse referenten in
overwegende mate geen misbruik wordt gemaakt en dat Nederlandse
referenten volledig terecht gebruikmaken van de aan hen toegekende
rechten. Wat mij betreft maakt het dan niet uit of zij genaturaliseerd zijn of
niet.
De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Ik dank de minister voor de
antwoorden. Het grootste verschilpunt tussen mij en de minister is de
consequentie die je trekt uit het uitgangspunt dat je geen kinderen op
straat wilt. De minister heeft aangegeven dat hij dit verschijnsel wil
minimaliseren. Wij willen eigenlijk dat wij een methode zoeken en vinden
waarmee wij alle kinderen daadwerkelijk van de straat af houden. Ik vind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

36

het immers volstrekt begrijpelijk dat kinderen, wethouders, gemeenteraadsleden en bewoners het niet acceptabel vinden als zij zien dat een
jong kind op straat moet overnachten, wiens verantwoordelijkheid dat ook
is; de mensen kiezen immers voor dat kind. Daar heeft de minister nog
niet op gereageerd.
Wil de minister ook nog ingaan op het punt van de Wmo? Enkele
rechterlijke uitspraken helden helemaal naar de andere kant dan datgene
waar de minister op duidde. De minister had één rechtszaak gevonden
waarin de betrokkene ongelijk heeft gekregen, maar er waren drie andere
rechtszaken.
Wij vinden echt dat asielzoekers soms weliswaar misschien niet
meewerken, maar dat wij moeten zoeken naar een methode waarmee
kinderen daarvan niet de dupe zijn en in ieder geval niet op straat
belanden. Ik denk ook dat er nog winst geboekt kan worden op het punt
van het terugkeerbeleid, zoals in Zweden.
De heer De Krom (VVD): Voorzitter. Ik kan nu niet bij de manifestatie op
het Plein zijn, maar ik heb gisteren op Radio 1 een kort debatje gevoerd
met mevrouw Carla van Os van Defence for Children, naar ik heb
begrepen nummer 15 op de kandidatenlijst van GroenLinks. Laat ik daar
toch heel duidelijk over zijn: ik begrijp de dilemma’s heel goed, maar laten
wij ook de realiteit in de gaten houden. Daarmee sluit ik mij aan bij de
woorden van de minister. De realiteit is dat een groot aantal mensen naar
Nederland komt en willens en wetens als economische vluchteling het
risico neemt dat zij hier niet mogen blijven. Als de rechter heeft uitgesproken dat men inderdaad geen titel heeft om hier te blijven, dient men
te vertrekken. Dat is de verantwoordelijkheid van de ouders zelf. Zij
brengen die kinderen in die situatie. Als wij zouden zeggen wat de linkse
partijen willen, namelijk dat wij dan toch voor opvang moeten zorgen,
leidt dat uiteindelijk tot valse hoop of een nieuw generaal pardon. Dit leidt
er in ieder geval toe dat er een premie wordt gezet op mensensmokkel
naar Nederland, waar een hele miljardenindustrie achter zit. Dat kunnen
wij niet doen. Ik begrijp de morele dilemma’s heel goed. Daarover bestaat
geen misverstand, maar wij kunnen dit niet doen.
De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn
antwoorden. Ik ben blij dat hij datgene heeft onderstreept wat ik in eerste
termijn heb gezegd: die verdragen dienen voor ons geen last te zijn, maar
moeten onze ambitie zijn. Ik vind het goed dat hij dat heeft bevestigd.
Ik heb nog geen reactie gekregen op mijn vraag over Iran. Ik maak mij er
zorgen over en ik krijg van verschillende organisaties signalen dat het
wetsvoorstel, dat in het parlement al is aangenomen, zijn schaduw
vooruitwerpt en meewerkt aan een klimaat waarin christenen of afvallige
moslims in het algemeen echt voor hun leven moeten vrezen. Daarop
krijg ik graag een reactie en ik vraag de minister om hier scherper op te
letten en dus niet alleen te kijken naar de politieke situatie met dat
wetsvoorstel maar ook te bekijken hoe dat in de samenleving landt.
Over geen kind op straat had ik de minister gevraagd hoe hij dat voor zich
ziet. Er is veel discussie geweest bij het generaal pardon en het afschaffen
van de noodopvang. Wij willen die verantwoordelijkheid bij de gemeenten
weghalen. Dit betekent dat wij de zorgplicht jegens onze vreemdelingen
bij het Rijk moeten houden. Ik wil daar graag een bevestiging van, ook
omdat gemeenten zich telkens geconfronteerd zien met mensen op straat.
Hoe reageert de minister daarop? Het moet volgens mij een heel soepele
samenwerking zijn en niet alleen een kwestie van mensen die dan weer
naar de beschermde opvang in Ter Apel gaan. Hoe kunnen wij dit op een
goede manier vormgeven?
De voorzitter: De Kamerleden hebben de afgelopen tien minuten
gebruikt om nog een aantal vragen te stellen. Inmiddels horen wij de bel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

37

voor de plenaire vergadering. Dat betekent dat ik de minister eigenlijk zou
moeten suggereren om al deze vragen schriftelijk te beantwoorden, want
ik moet dit overleg gaan afronden.
Minister Hirsch Ballin: Wilt u mij een kans gunnen om het in vijf minuten
te proberen?
De voorzitter: Als u het in vijf minuten kunt; het zou eigenlijk in drie
minuten moeten.
Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Dank voor deze voortgezette reeks van
uitdagingen. Mevrouw Van Velzen wil een VAO over het advies van het
Europees Comité voor Sociale Rechten. Tegelijkertijd onderkent zij dat
mijn beleid erop is gericht om te voorkomen dat kinderen op straat
terechtkomen. Zij onderkent ook dat er situaties zijn waarin sprake is van
misbruik en waarin dus geen vergunning moet worden verleend. Ik denk
daarom dat het, als ik die suggestie mag doen, verstandiger zou zijn om
hier wat preciezer over te zijn. Dan stuur ik de Kamer een brief waarin ik
verdisconteer hoe de jurisprudentie eruit ziet en hoe het Comité van
Ministers hierover oordeelt. Het is uiteraard niet in discussie dat wij
internationale verplichtingen naleven.
Categoriaal beschermingsbeleid kan goed langs de twee door mij
aangegeven assen. Ik gaf al aan dat de Nederlandroute de keerzijde is van
de nakoming van de Europese verplichtingen.
Wij zullen ons verder blijven inzetten voor het terugkeerbeleid. Mevrouw
Azough vergiste zich toen zij dacht dat ik een onderscheid maakte tussen
Nederlanders aan de hand van de vraag of zij genaturaliseerd zijn. Ik heb
dit gegeven uit het onderzoek alleen genoemd omdat het een antwoord
geeft op een vooroordeel dat ik in de publiciteit hoorde noemen.
Aan het door de heer Anker naar voren gebrachte punt over de Iraniërs zal
ik verder aandacht besteden.
De heer Fritsma sprak over Denemarken, dat onder een opt-out-regeling
valt. Denemarken heeft echter andere economische, culturele en sociale
betrekkingen met het buitenland en is dus niet met Nederland te
vergelijken.
Devoorzitter: Mevrouw Van Velzen wil reageren op uw suggestie.
Mevrouw Van Velzen (SP): Een punt van orde: de minister legt mij allerlei
woorden in de mond over de vraag in welke gevallen mensen opvang
geweigerd kan worden, maar ik heb consequent gezegd dat kinderen geen
opvang geweigerd zou moeten worden. Dat is het punt. Ik neem dus
afstand van de manier waarop de minister mijn woorden samenvat. Als
hij een brief wil sturen over de uitvoering van de door hem niet bindend
geachte aanbevelingen van het Comité, waarvan hij eerder al heeft
aangegeven dat hij daar geen uitvoering aan zal geven, hoop ik dat die
brief een andere strekking zal hebben. Ik nodig hem ertoe uit om die brief
voor het VAO naar de Kamer te sturen. Dan zal ik die brief met alle
interesse lezen.
De voorzitter: Ik begrijp dat u uw VAO gewoon handhaaft.
Minister Hirsch Ballin: Dan zal ik daar in het VAO op reageren.
De voorzitter: Precies, dat lijkt mij de logische volgorde. Ik dank alle
aanwezigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

38

1

Samenstelling:
Leden: De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Arib (PvdA), ondervoorzitter, De
Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Joldersma (CDA),
Gerkens (SP), Van Haersma Buma (CDA), Van Velzen (SP), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), De Krom (VVD), Azough (GroenLinks), Timmer
(PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD), Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV),
Roemer (SP), Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Thieme (PvdD), Kuiken
(PvdA), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg (CDA) en Anker
(ChristenUnie).
Plv. leden: Langkamp (SP), Van der Vlies (SGP), Besselink (PvdA),
Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA), Leijten
(SP), Sterk (CDA), Ulenbelt (SP), Jan de Vries (CDA), Weekers (VVD), Van
Gent (GroenLinks), Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra (VVD), Fritsma (PVV), Karabulut (SP)
Koşer Kaya (D66), Gill’ard (PvdA), Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA),
Bouchibti (PvdA), Smilde (CDA) en Slob (ChristenUnie).
2
Samenstelling:
Leden: Atsma (CDA), Van Bommel (SP), ondervoorzitter, Van der Staaij
(SGP), Waalkens (PvdA), voorzitter, Ormel (CDA), Van Velzen (SP), De
Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Jan Jacob van Dijk (CDA),
Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Jonker (CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Pechtold
(D66), Ten Broeke (VVD), Gill’ard (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme
(PvdD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie) en Peters
(GroenLinks).
Plv. leden: Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), De Wit (SP),
Van der Vlies (SGP), Vos (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Van Heugten
(CDA), Lempens (SP), Schermers (CDA), Knops (CDA), Jacobi (PvdA),
Samsom (PvdA), Kuiken (PvdA), Teeven (VVD), Spies (CDA), Roemer (SP),
Wilders (PVV), Nicolaï (VVD), Van der Ham (D66), Van der Burg (VVD),
Besselink (PvdA), Van Leeuwen (SP), Ouwehand (PvdD), Voordewind
(ChristenUnie) en Vendrik (GroenLinks).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 317, nr. 16

39