1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

34 054

Interparlementaire conferentie onder Artikel 13
van het Begrotingspact

J/ Nr. 9

VERSLAG VAN EEN INTERPARLEMENTAIRE CONFERENTIE
Vastgesteld 5 april 2019
Op 18 en 19 februari vond in Brussel de halfjaarlijkse bijeenkomst over
stabiliteit, economische coördinatie en bestuur (SECG) in de Europese
Unie plaats. Deze vond plaats onder artikel 13 van het Verdrag inzake
Stabiliteit, Coördinatie en Bestuur in de Economische en Monetaire Unie
(VSCB) (het zogenoemde «Begrotingspact»). Namens de Tweede Kamer
werd hier aan deelgenomen door het lid Evert Jan Slootweg (CDA),
namens de Eerste Kamer nam het lid Van Rij (CDA) deel. Ambtelijk werd
de delegatie begeleid door de heer Bokhorst (EU-adviseur Financiën van
de Tweede Kamer) en mevrouw Kilic (Stafmedewerker Commissie voor
Financiën Eerste Kamer).
Plenaire openingssessie: Hoe heeft het Europees Semester voor
coördinatie van het economisch beleid tot op heden gewerkt?
De heer Valdis Dombrovskis, vicepresident van de Europese Commissie
verantwoordelijk voor de euro en de sociale dialoog, stelt in zijn openingsbetoog dat het Europees Semester successen heeft geboekt. Er zijn
volgens Dombrovskis drie succesfactoren voor het Europees Semester: de
kwaliteit van de onderliggende analyse van de aanbevelingen, de
communicatie naar de lidstaten toe en het eigenaarschap van de lidstaten
zelf. Op deze factoren heeft de Europese Commissie geleverd in de ogen
van Dombrovskis. Het uiteindelijke resultaat van het Europees Semester is
wisselend. Een meerjarenanalyse van de implementatie van aanbevelingen laat zien dat er bij bijna 70% van de aanbevelingen een bepaalde
mate van vooruitgang is geboekt. Ook zijn er in 2019 minder landen die
onder de macro-economische onevenwichtighedenprocedure vallen en
heeft vrijwel elk land het buitensporig tekort weggewerkt. Tegelijkertijd
stelt Dombrovskis dat het momentum voor hervormingen aan het
wegebben is. Dit is te wijten aan verminderde druk van de markten op
landen. Hij roept lidstaten echter op om niet alleen te reageren op
marktdruk, maar te blijven hervormen. Voor de toekomst benadrukt
Dombrovskis dat de discussie zich niet zo zeer zou moeten richten op
institutionele hervorming van het Europees Semester zelf, maar op de

kst-34054-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 34 054, nr. 9

1

vraag of lidstaten en nationale parlementen actief gebruik maken van het
Europees Semester.
Mevrouw Marianne Thyssen, eurocommissaris voor werkgelegenheid,
sociale zaken, vaardigheden en arbeidsmobiliteit beoordeelt in haar
openingsbetoog het Europees Semester als een essentieel instrument
voor coördinatie en als een succes. Het succes kan afgelezen worden aan
de hoge werkgelegenheidsgraad en de robuuste economische groei in de
meeste landen van de EU. De huidige Europese Commissie heeft volgens
Thyssen sterk ingezet op sociale hervormingen en heeft de discussie
ingang gezet over de Europese Pijler voor Sociale Rechten (EPSR). Deze
EPSR is een belangrijke basis voor aanbevelingen onder het Europees
Semester. Tevens stelt zij dat onder het Europees Semester van 2019 de
aandacht vooral zal uitgaan naar investeringen, waarbij ook de link wordt
gezocht tussen nationale investeringsbehoeften en de cohesiefondsen.
De heer Tom Vandenkendelaere, lid van het Europees parlement (EP) en
rapporteur voor het Europees Semester (EVP), benadrukt in zijn betoog
dat de uitdaging voor de toekomst wat hem betreft ligt in de vergrijzende
samenlevingen. Vergrijzing mag prominenter naar voren komen in de
jaarlijkse groeianalyse, het document dat de beleidsprioriteiten van elke
Europees Semester ronde vaststelt. Om zich adequaat op de vergrijzing
voor te bereiden moeten lidstaten begrotingsbuffers opbouwen, toekomst
gericht investeren en structurele hervormingen doorvoeren.
Mevrouw Agnieszka Kozlowska-Rajewicz, lid van het comité voor
werkgelegenheid en sociale zaken in het Europees parlement (EVP),
benadrukte in haar betoog dat de uitdaging voor de EU niet alleen ligt bij
vergrijzing, maar ook bij het nog altijd hoge percentage jongeren dat niet
werkend is of een opleiding volgt. Ook wijst zij op de genderkloof die in
veel Europese samenlevingen erg diep is en ook nadelig uitpakt voor de
economie. Om dit aan te pakken moet het Europees Semester zich onder
andere richten op faciliteiten voor de kinderopvang, onderwijs en met
name het gebrek aan digitale vaardigheden voor vrouwen.
Maria del Mar Angulo, lid van het Spaanse parlement beschreef het
Europees Semester als een succes voor Spanje. Spanje heeft vooruitgang
geboekt ten aanzien van de staatsfinanciën, onevenwichtigheden in de
Spaanse economie, structurele hervormingen en investeringen. Het
Europese Semester heeft hier een belangrijke bijdrage aan geleverd in
Spanje. Ook wijst zij op het hoge aantal projecten dat momenteel onder
het ondersteuningsprogramma voor structurele hervormingen valt en
waarbij de Europese Commissie lidstaten technische ondersteuning kan
bieden bij het doorvoeren van structurele hervormingen. Spanje heeft hier
dankbaar gebruik van gemaakt.
John Lahart, lid van het Ierse parlement, benadrukte dat in Ierland het
Europees Semester een bijdrage heeft geleverd aan de transparantie van
de besluitvorming over de begroting. Het Ierse parlement heeft nu meer
grip dan vroeger op het begrotingsproces. Het Ierse parlement bespreekt
de begroting vóór het naar Brussel gaat en heeft het begrotingsproces op
het Europees Semester afgesteld. Ook het landenrapport en de aanbevelingen worden in het Ierse parlement uitvoerig besproken.
Sessie 1: georganiseerd door het comité voor economische en
monetaire zaken. Belastingen, anti-witwas maatregelen en de
uitdagingen voor de toekomst voor de bankenunie
Tijdens de eerste discussie van de deelsessie, georganiseerd door het
comité voor economische en monetaire zaken stonden belastingen en

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 34 054, nr. 9

2

anti-witwas maatregelen centraal. Ook werd gesproken over de recente
Commissiemededeling inzake de gekwalificeerde meerderheid op fiscaal
gebied.
Volgens de heer Petr Ježek, lid van het Europees parlement (ALDE), heeft
het huidige anti-witwaskader van de EU een aantal systematische
tekortkomingen. Het EP heeft altijd aangedrongen op strengere maatregelen in het kader van anti-witwassen, terwijl een aantal lidstaten zich
terughoudend opstellen, zo stelde de heer Ježek. Derhalve wordt er
slechts stap voor stap vooruitgang geboekt bij de totstandkoming van de
wetgeving. De heer Ježek benadrukte tenslotte in zijn inleiding dat
vooruitgang boeken op het gebied van digitale belastingen cruciaal is.
Volgens de heer Valère Moutarlier, directeur-generaal van DG TAXUD van
de Europese Commissie, zijn de maatregelen van fraudebestrijding
gebaseerd op drie pijlers; 1) fiscale transparantie; 2) versterking van de
internationale fiscale samenwerking; 3) modernisering van de Europese
belastingwetgeving. De heer Moutarlier stelde dat het moeilijk is om
vooruitgang te boeken op deze gebieden. Dit toont de beperkingen die
gecreëerd worden door de unanimiteitsvereiste. Om dit probleem aan te
kaarten is de discussie inzake gekwalificeerde meerderheid op bepaalde
fiscale gebieden van de EU op gang gebracht. Het gaat hier simpelweg
over het versnellen van besluitvormingsprocessen in bepaalde dossiers
die nodig zijn om de interne markt te versterken en om belastingfraude en
belastingontduiking aan te pakken. Het recht op controle door het
nationale parlement blijft en is gegarandeerd binnen de verdragen, aldus
de heer Moutarlier.
Ook de heer Dariusz Rosati, lid van het Europees parlement (EVP), sprak
over significante tekortkomingen in het anti-witwaskader van de EU.
Schandalen hebben aangetoond dat ondanks de inspanningen van de EU
het systeem grote hoeveelheden belastingontduiking, belastingontwijking
en belastingfraude mogelijk maakt. Winstbelasting in de digitale
economie blijft een dossier met specifieke uitdagingen. De heer Rosati
sprak zijn steun uit voor het voorstel van de Europese Commissie om
ondernemingen die online zakendoen te belasten in de staten waar sprake
is van digitale aanwezigheid. Tenslotte benadrukte de heer Rosati dat
leden van nationale parlementen de vertegenwoordigers van nationale
parlementen zouden moeten aanmoedigen om dit voorstel van de
Commissie te steunen.
Volgens de heer Jeppe Kofod, lid van het Europees parlement (S&D),
werken de EU-lidstaten niet systematisch genoeg. Hoewel de EU een
interne markt heeft, bestaan er wel 28 verschillende systemen voor
toezicht op banken en kapitaal. Dit zorgt voor een ingewikkeld en slecht
functionerend systeem. Volgens de heer Kofod is dit een schending van
de verdragen die de lidstaten verplichten loyaal en oprecht samen te
werken. De Raad blijft de broodnodige hervormingen om internationale
belastingontwijking, belastingontduiking en financiële misdaden te
bestrijden tegenhouden. De combinatie van de vereiste geheimhouding
en de vereiste unanimiteit is gevaarlijk, volgens de heer Kofod.
De heer Hans Michelbach, lid van het Duitse parlement (EVP), stelde dat
nauwe samenwerking tussen de relevante autoriteiten op het gebied van
anti-witwassen belangrijk is. Het feit dat sommige lidstaten in het
verleden de nationale wetgeving in bepaalde situaties hebben genegeerd,
heeft speciale voorwaarden voor transnationale ondernemingen
gecreëerd. Dit is verwerpelijk, zo stelde de heer Michelbach.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 34 054, nr. 9

3

Op het gebied van belastingen in de digitale economie, is een internationale oplossing gewenst en haalbaar. De heer Michelbach sprak zijn
voorkeur uit om dit in OESO-verband te doen. De heer Michelbach sprak
tenslotte over de Commissiemededeling inzake de gekwalificeerde
meerderheid op fiscaal gebied. Hij benadrukte hierbij dat elke poging die
belastingsoevereiniteit zou creëren voor Brussel, door Duitsland tegengehouden zal worden. Belastingheffing is een kwestie van nationale
soevereiniteit. Deze poging van de Commissie is een teken van centralistisch denken, aldus de heer Michelbach.
In het daaropvolgend debat met de zaal kwamen verschillende meningen
naar voren. Zo stelde mevrouw Marianne Mikko, lid van het Estse
parlement (S&D), dat de EU zich meer moet focussen op nieuwe risico’s,
zoals cryptovaluta. De heer Gerasimos Balaouras, lid van het Griekse
parlement (GUE/NGL), stelde dat lidstaten te weinig doen wanneer
misstanden onthuld worden en in plaats daarvan de banken en grote
bedrijven beschermen. Hij pleitte voor een betere samenwerking op
Europees niveau. Volgens de heer Balaouras zorgt de oneerlijke verdeling
ervoor dat burgers zich verzetten tegen de EU. Mevrouw Pervenche Berès,
lid van het Europees parlement (S&D) benadrukte dat de nationale
wetgeving excessen toestaat, maar dat de impact van deze wetgeving
veel verder gaat dan de grenzen van dat specifieke land. De heer Van Rij,
lid van het Nederlandse Senaat (CDA-EVP) sprak over (het ontbreken van)
de capaciteiten van belastingautoriteiten. Hoewel de EU de afgelopen
jaren veel heeft gedaan in het kader van het bestrijden van belastingontwijking, belastingontduiking en belastingfraude, zijn er ook lidstaten
waarvan de belastingautoriteiten niet in staat zijn om de ingewikkelde
regelgeving op dit gebied uit te voeren, aldus de heer Van Rij. Om de
wetgeving te laten werken, moeten de belastingautoriteiten in de
verschillende EU-landen over de capaciteiten beschikken om deze regels
toe te passen, te controleren en intensief samen te kunnen werken op een
grensoverschrijdende basis. Of dat realistisch is, is nog maar de vraag, zo
stelde de heer Van Rij.
Tijdens de tweede sessie van deze interparlementaire bijeenkomst
georganiseerd door het comité voor economische en monetaire zaken
stond de bankenunie centraal.
De heer Andrea Enria, voorzitter van het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme van de Europese Centrale Bank, stelde in zijn inleiding dat de
doeltreffendheid van de bankenunie afhangt van de nauwe interactie
tussen nationale en Europese autoriteiten en tussen nationale en
Europese wetgevers. Het aantal niet-presterende leningen is nog steeds
hoog voor een aantal banken. Banken staan ook voor uitdagingen met
betrekking tot hun IT-systemen en cyberbeveiliging.
De bankenunie is succesvol geweest in het bevorderen van een
veerkrachtige banksector, maar slaagt er nog steeds niet in om een
geïntegreerde binnenlandse markt voor het bankwezen te realiseren.
Derhalve werkt de banksector nog steeds als een schokversterker, zo
stelde de heer Enria.
De heer Olivier Guersent, directeur-generaal van DG FISMA van de
Europese Commissie, benadrukte dat het belangrijk is om de weg vrij te
maken voor het voltooien van de bankenunie. Hoewel het niveau van de
niet-presterende leningen de afgelopen twee jaar behoorlijk is gedaald,
zijn er nog steeds aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten. Tegen deze
achtergrond verwelkomde de heer Guersent de resultaten van de Eurotop
van 14 december, waar veel vooruitgang is geboekt met betrekking tot de
belangrijkste elementen van de bankenunie. De Europese Commissie zal

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 34 054, nr. 9

4

blijven bijdragen aan de werkzaamheden van de nieuw opgerichte
werkgroep die zich bezighoudt met de vervolgstappen inzake EDIS, aldus
de heer Guersent.
In het debat met de zaal kwamen verschillende meningen naar voren. De
heer Alberto Bagnai, voorzitter van de Italiaanse Senaatscomité voor
Financiën (ENF), stelde dat lage rentetarieven en een lage wisselkoers
voor de euro nodig zijn wanneer de volgende crisis aankomt en daarna
om de breuk tussen het noorden en het zuiden in de EU te verzachten.
Volgends de heer Hans Michelbach, lid van het Duitse parlement (EVP) is
de bankenunie noodzakelijk, maar moet de basis hiervoor zeer solide zijn.
De vraag naar EDIS is iets wat we serieus moeten nemen, aldus de heer
Michelbach. Mevrouw Pervenche Berès, lid van het Europees parlement
(S&D) benadrukte dat ook nagedacht moet worden over de politieke
dimensies van financiële keuzes. De heer Marco Valli, lid van het Europees
parlement (EVDD) stelde tenslotte dat de EU veel landen financieel heeft
ondersteund en dat Italië niet tot deze landen behoort.
Sessie 2: georganiseerd door het comité voor begrotingszaken.
Het Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021–2027 en het eigen
middelen besluit
De heer Jean Arthuis, voorzitter van het comité voor begrotingszaken
(ALDE), verdedigde de positie van het Europees parlement dat het MFK
moet groeien van rond de 1% naar 1,3% van het BNP van de EU landen.
Dit percentage is een reflectie van de prioriteiten die gesteld worden,
zoals: een uitbreiding van het Horizon Europa programma (de opvolger
van Horizon2020), een uitbreiding van het Erasmus fonds en tegelijkertijd
het behoud van het cohesiefonds, de sociale fondsen en de landbouwsteun. Daarnaast zijn er nieuwe uitdagingen voor Europa die ondersteund
dienen te worden vanuit het MFK, met name ten aanzien van migratie en
veiligheid. Arthus stelde verder dat een verhoging van het MFK gepaard
kan gaan met een verlaging van nationale uitgaven aangezien sommige
publieke goederen efficiënter op Europees niveau kunnen worden
georganiseerd. Tevens stelde Arthus dat het huidige MFK op een te rigide
wijze is georganiseerd en hierdoor niet op noodgevallen kan reageren.
Een flexibeler ingericht MFK met eigen middelen zou dit wel kunnen.
De heer Janusz Lewandowski, lid van het Europees parlement en
rapporteur voor het eigen middelen besluit (EVP), bekritiseerde in zijn
bijdrage het besluit van de Europese Commissie om bij de plannen voor
het nieuwe MFK ook de nationale enveloppen (gealloceerde middelen per
land) te publiceren. Deze leiden tot een rigide begroting aangezien het
grootste gedeelte van de begroting dan via preallocatie vaststaat. Volgens
Lewandowski biedt de brexit tevens een kans om de inkomstenkant van
het MFK te moderniseren, bijvoorbeeld door het systeem van nationale
kortingen af te schaffen en een gedeelte van de inkomsten via eigen
middelen te organiseren. Het voorstel voor eigen middelen leidt volgens
Lewandowski niet tot een inperking van de soevereiniteit van lidstaten,
aangezien de landen nog steeds over de totale grootte van het MFK gaan.
Toch verwachtte Lewandowski weinig van de Raad ten aanzien van het
eigen middelen besluit.
De heer Gerard Deprez, lid van het Europees parlement en mede-rapporteur voor het eigen middelen besluit (ALDE), vulde hier op aan dat het
eigen middelen besluit niet over Europese belastingen gaat, maar slechts
over het stabiliseren van de inkomensstroom voor het MFK. Wel is het een
manier om langzaamaan af te stappen van het debat waarbij elk land
evenveel uit het MFK wil halen als dat men er in stopt, aangezien de
inkomensstroom diffuser wordt.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 34 054, nr. 9

5

In het debat met de zaal kwamen verschillende meningen naar voren. Een
Oostenrijkse parlementariër waarschuwde voor een uitkomst waarbij de
lidstaten alleen tot een compromis kunnen komen als alles hetzelfde blijft.
Een Portugese parlementariër gaf aan dat de Portugese regering bereid is
om meer bij te dragen aan het MFK omdat de nieuwe doelstellingen
worden ondersteund. Een Duitse parlementariër benadrukte dat bij
nieuwe prioriteiten ook de keuze past om elders minder uit te geven. Wat
deze parlementariër betreft lag er onvoldoende Europese meerwaarde bij
het gezamenlijk landbouwbeleid. Een Italiaanse parlementariër gaf aan
dat wat hem betreft de ECB extra geld zou moeten bijdrukken om het MFK
te vullen aangezien er tevens een te lage inflatie in de eurozone is. Een
Poolse parlementariër wees op het belang van convergentie in de EU en
de rol die cohesiebeleid hierbij speelt. Verschillende parlementariërs
benadrukten het belang van klimaatbeleid voor het nieuwe MFK. Een lid
van het Europees parlement reageerde hierop door te stellen dat volgens
het EP 25% van het nieuwe MFK moet worden uitgegeven aan klimaatbeleid en dat dit zal moeten groeien naar 30% in latere jaren.
Plenaire sessie: Convergentie, stabilisatie en cohesie in de EMU:
welke rol voor het MFK?
De heer Günther Oettinger, eurocommissaris voor begrotingszaken en
personeelsbeleid, ging in zijn bijdrage in op de internationale rol van de
euro. Een sterke internationale rol maakt de eurozone meer soeverein in
zijn ogen. Tevens beschreef hij de successen van het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM), met name ten aanzien van Cyprus en Spanje die
snel konden terugkeren op de kapitaalmarkten. Echter, aangezien landen
in de eurozone niet kunnen devalueren moet het raamwerk voor de
eurozone worden uitgebreid met een begrotingsinstrument voor de
eurozone. Oettinger stelde aanvankelijk sceptisch te zijn ten aanzien van
het idee voor een nieuw begrotingsinstrument aangezien hij drie groepen
tegenover elkaar zag staan: de groep Macron, de Hanze groep en de
niet-euro landen die bang waren dat het nieuwe begrotingsinstrument het
MFK leeg trekt. Maar inmiddels is hij optimistischer geworden over de
mogelijkheden en overtuigd van de noodzaak voor het instrument. Als
voorbeeld gebruikte Oettinger Ierland, als dit land door de brexit geraakt
wordt zou het tijdelijke steun moeten kunnen ontvangen. Wel zet de
Europese Commissie in op de twee reeds bestaande voorstellen die
afgelopen juni gepresenteerd zijn: het voorstel voor een hervormingsondersteuningsprogramma en het voorstel voor een stabilisatiefunctie voor
investeringen. Het is voor de Commissie van belang dat nieuwe instrumenten voor de eurozone niet de eenheid van het MFK in gevaar brengen.
Tot slot stelde Oettinger dat het van cruciaal belang is om de onderhandelingen over het MFK uiterlijk in de herfst van 2019 af te ronden. De
Europese Commissie kan pas over partnerschapsovereenkomsten onder
het MFK onderhandelen als er volledige goedkeuring is gegeven en
dergelijke onderhandelingen kunnen lang duren. Als er pas op het laatste
moment een akkoord is over het MFK, beginnen de onderhandelingen
over deze partnerschapsovereenkomsten te laat en kunnen de Europese
instellingen in het eerste jaar van het nieuwe MFK weinig bijdragen aan
de economische groei in de EU.
Mevrouw Eider Gardiazabal Rubial, de rapporteur in het Europees
parlement voor het hervormingsondersteuningsprogramma (S&D), wees
in haar bijdrage op de onvolkomenheden van de EMU en de noodzaak om
asymmetrische schokken aan te pakken. Volgens Rubial zijn de huidige
voorstellen die besproken worden slechts een embryo van wat de
eurozone eigenlijk nodig heeft. Het bedrag voor het hervormingsondersteuningsprogramma dat nu op tafel ligt – 25 miljard over een periode van
zeven jaar – is volgens Rubial te weinig, zeker aangezien het ook gebruikt

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 34 054, nr. 9

6

dient te worden voor pre-toetredingssteun voor de EMU. Tevens stelde ze
dat de doelstelling voor het instrument moet worden uitgebreid van
positieve prikkels voor concurrentiekracht naar duurzaamheidsdoelstellingen. In haar ogen is technische assistentie bij hervormingen tot nu toe
succesvol geweest en dient het huidige programma te worden uitgebreid.
Tot slot stelde ze voorstander te zijn van een systeem waarbij niet de
bevolkingsomvang van een land leidend is bij de vraag hoeveel bijdrage
een land kan ontvangen, maar juist de inzet en snelheid van de implementatie van hervormingen.
Mevrouw Pervenche Berès, de rapporteur in het Europees parlement voor
de stabilisatiefunctie voor investeringen (S&D), riep op om het voorstel
van de Europese Commissie serieus te nemen. Volgens haar is het een
bescheiden voorstel, maar kan het wel een belangrijke bijdrage leveren.
Berès vindt het dan ook zonde dat de Raad het voorstel tot nu toe afwijst.
Het feit dat het instrument onder het MFK zou moeten vallen is volgens
Berès geen probleem en ligt in lijn met eerdere ontwikkelingen. Het MFK
speelde ook een rol bij de totstandkoming van de Europese faciliteit voor
financiële stabiliteit (de voorloper van het Europees stabiliteitsmechanisme) welke ook het stabiliseren van de eurozone tot doelstelling had.
Mede-rapporteur José Manuel Fernandes vulde hierop aan dat het
begrotingsinstrument niet moet worden geschreven als een eurozonebegroting, aangezien het een begrotingsinstrument is en geen vaststaande
begroting. Immers, in het voorstel van het Europees parlement krijgt de
stabilisatiefunctie directe inkomsten vanuit het muntgeld (seignorage) van
de Europese Centrale Bank.
De heer Evert Jan Slootweg, namens het Nederlandse parlement
(CDA-EVP), gaf aan – overeenkomstig met de vooraf besproken inzet – dat
wat een meerderheid in het Nederlands parlement betreft het nieuwe MFK
efficiënt moet zijn, goed moet worden verantwoord en moet worden
gemoderniseerd. Hij sprak hierbij steun uit voor het voorstel om structurele hervormingen middels positieve prikkels te stimuleren via het MFK,
maar stelde tevens dat stabilisatie vooral dient plaats te vinden middels
de nationale begroting. Om dit te bereiken is respect voor de gezamenlijke
begrotingsregels van belang.
De heer Duarte Pacheco, lid van het parlement van Portugal, stelde dat
jonge Europeanen niet meer per definitie geloven in de Europese droom
en dat daarom Europese politici ambitieuzer moeten worden. Deze
ambitie moet ook zijn weerslag vinden in het MFK. Het MFK moet zich
richten op goed bestuur, goede regulering en transparantie, maar zal zich
daarnaast ook moeten richten op stabilisatie. De euro overleeft alleen als
er ook daadwerkelijke convergentie plaatsvindt, hiervoor is stabilisatie van
belang. Tot slot benadrukte Pacheco het belang van het vervolmaken van
de bankenunie.
Plenaire sessie: De euro@20: de weg naar de toekomst
De heer Mario Centeno, voorzitter van de eurogroep, stelde dat de
eurozone in een woelige wereld verkeerd, maar ook interne uitdagingen
heeft, zoals opkomend populisme. Deze vindt zijn oorzaak in een gebrek
aan inclusieve groei. De eurozone heeft volgens Centeno gemiddelde
groei, maar wie voorbij het gemiddelde kijkt ziet dat niet iedereen van
deze groei profiteert. De eurogroep heeft in zijn ogen momenteel drie
hoofdtaken: het amenderen van het Europees stabiliteitsmechanisme, het
vervolmaken van de bankenunie met een gezamenlijk depositogarantiestelsel en het uitwerken van de kenmerken van het begrotingsinstrument
voor de eurozone. Dit laatste instrument is wat Centeno betreft niet
slechts een cosmetische aanpassing van het MFK, maar een kernon-

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 34 054, nr. 9

7

derdeel van de eurozone van de toekomst. Op de lange termijn gaat dit
een belangrijk instrument worden. Volgens Centeno moet het instrument
zich richten op het stimuleren van hervormingen, maar ook op het
stimuleren van publieke investeringen. Als voorbeeld voor hervormingen
die onder dit instrument kunnen vallen noemde Centeno hervormingen
op segregatie op de arbeidsmarkt tegen te gaan.
De heer Luis de Guindos, vicepresident van de Europese Centrale Bank
(ECB), benadrukte in zijn bijdrage vooral het belang van goede betrokkenheid van nationale parlementen bij het proces tot hervorming van de
EMU. Hij wees hierbij ook op de verantwoordingsrol die de ECB heeft ten
opzichte van het Europees parlement, welke in zijn ogen zeer belangrijk is.
Naast sterke instituties en sterke regels is voor de Guindos sterke
verantwoording de derde pilaar voor een stevige EMU. De Guindos riep
op tot bewustwording van de eigen rol onder nationale parlementariërs in
het Europese proces. Als voorbeeld gaf hij het terugdringen van nationale
uitzonderingen binnen de regels van de bankenunie, welke relatie houdt
met de algehele hervorming van de bankenunie. Interparlementaire
uitwisseling is volgens de Guindos vooral van belang om te leren van
elkaar.
De heer Pierre Moscovici, de eurocommissaris voor economische en
financiële zaken, belastingen en douane, beschreef de euro als een
succes. Hij wees op de grote steun onder burgers voor de euro en het
aantal niet-euro landen dat de euro als referentiemunt gebruikt. Alhoewel
er economische successen worden geboekt in de eurozone ziet Moscovici
een politieke crisis aan de horizon verschijnen. Er zijn gevoelens van
onrecht en ongelijkheid onder burgers die leiden tot steun voor populistische stromingen. Dit vraagt om ambitieuze antwoorden van politici. Voor
de eurozone betekent dit het vervolmaken van de bankenunie, het
aannemen van beide voorstellen van de Europese Commissie voor de
begrotingscapaciteit (het voorstel voor een hervormingsondersteuningsprogramma én het voorstel voor een stabilisatiefunctie voor investeringen) en ten derde het aanstellen van een Europese Minister van
financiën om te komen tot gedegen democratische verantwoording bij de
besluitvorming in de eurozone.
De heer Roberto Gualtieri, voorzitter van het comité voor economische en
monetaire zaken in het Europees parlement (S&D), beschreef de euro ook
als een succes. Zonder de euro zijn landen in zijn ogen minder soeverein,
omdat zij dan slechts de grote wereldmunten kunnen volgen en te maken
krijgen met een grotere mate van financiële volatiliteit. Echter, bij een
regio met een geïntegreerde financiële sector en geliberaliseerde
kapitaalstromen, zoals de eurozone, hoort een duidelijk institutioneel en
regelgevend kader. Anders kan een muntunie juist crises verdiepen. Als
voorbeeld noemde Gualtieri het OMT-programma die markten deed
kalmeren tijdens de crisis, daar waar de Deauville verklaring van Sarkozy
en Merkel destijds juist leidde tot een versterking van de financiële paniek.
Uiteindelijk kostte het OMT-programma de eurolanden niets en was het
toch effectief. Het laat volgens Gualtieri zien dat een duidelijke stap
richting versteviging van de muntunie kalmerend en stabiliserend kan
werken. Dit is in zijn ogen een les die in het achterhoofd dient te worden
gehouden bij de discussie over een Europees depositogarantiestelsel. Als
lidstaten in deze discussie blijven volharden in te hoge eisen voor
risicoreductie leidt dit paradoxaal genoeg juist tot een hoger risico in de
bankensector omdat de hervorming van de eurozone hierdoor stilstaat.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 34 054, nr. 9

8

Plenaire toespraak door Antonio Tajani
De heer Antonio Tajani, voorzitter van het EP (EVP), ging in zijn toespraak
in op het belang van economische en sociale inclusiviteit. Om dit te
bereiken wil het EP de interparlementaire samenwerking versterken.
Nationale parlementen moeten meer betrokken worden bij besluitvormingsprocessen, zodat de resultaten hiervan tastbaar zijn, zo stelde de
voorzitter.
De prognose voor 2019 onthult, na jaren van groei, een vertraging voor
Europa. Ook zorgwekkend is het verschil in economische groei tussen
landen en regio’s in landen. De jeugdwerkloosheid is nog steeds op een
onaanvaardbaar niveau. De technologische revolutie heeft de groei en het
concurrentievermogen van de EU bevorderd, maar tegelijkertijd heeft het
ook geleid tot een «race naar de bodem» op het gebied van arbeidsvoorwaarden, belastingen, milieunormen en sociale inclusiviteit. De enige
oplossing voor de voorgenoemde problemen zijn concrete acties, die
alleen een effectiever, verenigd en democratisch Europa kan bieden.
Economische groei alleen is niet voldoende. Net zo belangrijk is dat groei
leidt tot werkgelegenheid en welvaart voor alle Europeanen. Om dit te
bereiken ondersteunt het EP specifieke maatregelen in het MFK
2021–2027. Zo is het Europees Sociaal Fonds verhoogd tot € 121 miljard
om het beleid voor ondersteuning van jeugdwerkgelegenheid en de
transitie van het studeren naar werk aan te moedigen. Daarnaast pleit het
EP ervoor dat € 5,5 miljard aan fondsen van het InvestEU-programma
wordt geoormerkt voor investeringen in professionele vaardigheden. Het
Europees parlement pleit daarnaast voor een verhoging van 50% van het
huidige Horizon 2020 programmabudget naar een budget van € 120
miljard.
Tajani pleitte tenslotte in zijn speech voor een rechtvaardigere interne
markt, waarbij belastingharmonisatie een belangrijke rol speelt. Belastingparadijzen en belastingniveaus die vrijwel nihil zijn, zijn onacceptabel,
aldus de heer Tajani.
Plenaire sessie: Investeringsprioriteiten voor de periode na 2020
Tijdens de laatste afsluitende plenaire sessie van de conferentie, die werd
voorgezeten door de heer Jean Arthuis (ALDE), voorzitter van het
EP-comité voor begrotingszaken en de heer Sorin Lazar, voorzitter van het
comité voor begroting, financiën en banken in het Roemeense parlement
(S&D), stond het belang van investeringen centraal. Introducties werden
gegeven door de heer Werner Hoyer, voorzitter van de Europese
Investeringsbank, mevrouw Annemie Turtelboom, lid van de Europese
Rekenkamer, de heer José Manuel Fernandes, lid van het Europees
parlement en co-rapporteur voor de oprichting van het InvestEU-programma (EVP), de heer Iulion Iancu, voorzitter van het comité voor
Industrie en Diensten van het Roemeense parlement (S&D) en de heer
Harri Jaskari, lid van het Finse parlement (EVP).
Volgens de heer Werner Hoyer verhult de economische groei van de
afgelopen jaren enkele belangrijke structurele zwakheden van de EU. Zo is
er ongelijke groei tussen regio’s en tussen lidstaten. De heer Hoyer stelde
dat de Europese financiële markt nog steeds gedomineerd wordt door
financiering via het bankwezen. Europa lijdt onder teruglopende concurrentie, voornamelijk in vergelijking met Noord-Amerika en Azië. Investeringen worden grotendeels aangestuurd door de private sector. Derhalve
raakt de EU ook achter op het gebied van investeringen in vergelijking
met Noord-Amerika en Azië. Als de EU de ambitie heeft om de Duurzame

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 34 054, nr. 9

9

Ontwikkelingsdoelen van de VN en de klimaatdoelstellingen van het
Akkoord van Parijs te behalen, moet zij de private sector mobiliseren. Het
geld van de publieke belastingbetaler zal nooit voldoende zijn om deze
doelstellingen te behalen, zo stelde de heer Werner Hoyer.
Mevrouw Annemie Turtelboom stelde dat het nieuwe InvestEU-programma een belangrijke bron van steun zal zijn voor investeringen in het
kader van het volgend MFK 2021–2027 zijn. Het programma zal werken
met een begrotingsgarantie van € 38 miljard (EFSI: € 26 miljard). De
Europese Rekenkamer heeft onlangs een rapport uitgebracht over de
werking van de eerste drie jaar van het EFSI, EFSI 1.0. Uit het onderzoek
van de Europese Rekenkamer kwamen een aantal uitdagingen naar voren
die ook relevant zijn voor InvestEU. De vijf belangrijkste uitdagingen die
de Europese Rekenkamer identificeert zijn: 1) het beter afstemmen van de
aangeboden producten, zodat investeringssteun complementair is; 2) het
vermijden van concurrentie met andere EU-fondsen; 3) het waarborgen
van additionaliteit; 4) het verbeteren van de huidige methodologie voor
ramingen van werkelijk gemobiliseerde investeringen; 5) een eerlijkere
verdeling van de ondersteuning.
De heer José Manuel Fernandes pleitte voor een verhoging van de
begrotingsgarantie van InvestEU tot boven de € 40 miljard. In zijn
inleiding benadrukte de heer Fernandes dat InvestEU als doel heeft het
cohesiebeleid aan te vullen en het platform voor beleggers te verbeteren.
Het is daarbij van cruciaal belang dat lidstaten op nationaal niveau en op
regionaal niveau advies verstrekken aan investeerders om nieuwe
projecten te starten, aldus de heer Fernandes.
In zijn inleiding stelde de heer Iulian Iancu dat de EU de hoogste energierekening heeft van alle regio’s ter wereld. De heer Iancu pleitte daarom
voor een grotere focus op investeringen op Europees niveau. Daarnaast
stelde hij dat EU-begrotingsdoelstellingen haaks staan op de Duurzame
Ontwikkelingsdoelen. De oplossing voor de afhankelijkheid in budgettaire
termen van fossiele brandstoffen enerzijds en macro-economische- en
begrotingsonevenwichtigheden anderzijds, is om Europese structuurfondsen te gebruiken voor het juiste soort investeringen. Nationale
parlementsleden moeten prioriteiten stellen door middel van deadlines en
routekaarten, zo stelde de heer Iancu.
De heer Harri Jaskari merkte op dat tijdens de Europese parlementaire
week vaak is gesproken over de uitdagingen van nieuwe technologie. Hij
pleitte in plaats daarvan voor een focus op de mogelijkheden van nieuwe
technologie. Volgens de heer Jaskari zou de EU in plaats van het invoeren
van digitaledienstenbelasting moeten werken aan het creëren van een
platform-economie, zodat internetreuzen en digitale giganten ook kunnen
ontstaan en bestaan in de EU.
In zijn afsluitende speech concludeerde de heer Sorin Lazar dat tijdens de
Europese parlementaire week zeer uiteenlopende vraagstukken voorbij
zijn gekomen, waarvoor de EU in de nabije toekomst oplossingen moeten
vinden.
De delegatie vanuit de Tweede Kamer,
Slootweg
De delegatie vanuit de Eerste Kamer,
Van Rij
De ambtelijke begeleiding van de delegatie,
Bokhorst (Tweede Kamer), Kilic (Eerste Kamer)

Staten-Generaal, vergaderjaar 2018–2019, 34 054, nr. 9

10