S
Ministerie van Justitie
DG WIAV clir ~ ~“tor straf- en sanctierecht
-

Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

as
a

Postbus 1090
2260 BB Leidsohendam
Duindoom 32
T070—317 33 33
F070— 320 1261
Einfo@swov.nL
i www.swov.nI
KvK41151387

ONZE REFERENTIE
UW REFERENTIE
ONDERZOEKSNUMMER
ONDERWERP
Advies nieuwe drugswetgevlng
DATuM
DOORKIESNUMMER

14 december 2010
(070) 317

Geachte mevrouw Van Deudekom,
In uw brief d.d. 23 september ji. vraagt u ons om advies over een conceptvoorstel
voor wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de aanpak van het
rijden onder invloed van drugs. Onze excuses voor de late beantwoording van
deze brief; in overleg met u hebben we een langere termijn voor beantwoording
kunnen hanteren.
De SWOV is een wetenschappelijk onderzoeksinstituut en ons advies is gebaseerd
op kennis uit wetenschappelijk onderzoek. Waar deze kennis ontbreekt, kunnen wij
niet adviseren. Zoals uit het onderstaande en de bijlage blijkt, is dat voorbehoud
hier relevant. Ons advies is daarmee geen afgerond beleidsadvies.

Het advies van de SWOV
Uit verschillende overzichtsstudies (EMCDDA, 2008; Kelly et al., 2004; Walsh et
al., 2004) komt naar voren dat het gebruik van drugs in het verkeer leidt tot een
verhoogd risico op een (ernstig) verkeersongeval. De aard en omvang van dit
gebruik gecombineerd met het (sterk) verhoogde risico leidt tot een substantiële
verhoging van het aantal verkeersslachtoffers. De SWOV is er daarom voorstander
van dat voor illegale drugs risicogerelateerde wettelijke limieten worden ingevoerd,
zoals het geval is voor alcoholgebruik in het verkeer.

De huidige kennis over risicogerelateerde drugconcentraties
Er is op dit moment onvoldoende wetenschappelijke kennis voorhanden om de
vraag te kunnen beantwoorden, bij welke concentraties van de verschillende
stoffen de kans op een ongeval significant begint toe te nemen. Voor de
grenswaarden die worden voorgesteld in het Advies grenswaarden voor drugs d.d.
31 maart 2010, is volgens de SWOV niet aangetoond welke relatie ze hebben met
het risico.
Om deze benodigde kennis te verwerven heeft de Europese Commissie een
onderzoeksproject geëntameerd: DRUID (Driving Under the lnfluence of Drugs,

r,ri

Alcohol and Medicines). Aan dat project levert de SWOV een belangrijke bijdrage
op het gebied van epidemiologisch onderzoek, door het uitvoeren van drugstesten
onder willekeurige automobilisten en onder ernstig gewonde automobilisten. Voor
het gebruik van de meeste soorten drugs en voor combinatiegebruik van
verschillende drugs lijkt het aantal positieve bestuurders echter te klein om
risicogerelateerde grenswaarden op te baseren. Voor een enkele vaker
voorkomende drug, zoals cannabis, zal dit mogelijk wel haalbaar zijn.
Volgens de oorspronkelijke planning zouden de onderzoeksresultaten eind 2010
beschikbaar moeten komen, maar de deadline is inmiddels verschoven naar eind
2011.
Zero-tolerance
Een alternatief voor de voorgestelde limieten is de invoering van limieten op basis
van de laagste grens waarbij drugs bij confirmatie-analyse in het laboratorium nog
met een hoge mate van betrouwbaarheid kunnen worden gekwantificeerd, dit zijn
de zogenaamde ‘Limits of Quantitation’ (LOQ’s). Wetgeving die gebaseerd is op
LOQ’s, wordt ook wel zero-tolerance wetgeving genoemd. In zo’n limietstelsel
zouden ook LOQ’s voor benzoylecgonine (een metaboliet van cocaïne) en voor
oneigenlijk gebruikte psychoactieve geneesmiddelen (met name benzodiazepines)
kunnen worden opgesteld (zie bijlage).
De voorgestelde limieten vallen hoger uit dan cie LOQ-limieten. Op basis van voor
dit advies geanalyseerde deelresultaten van het DRUID-onderzoek wordt geschat
dat ongeveer een derde van het drugsgebruik en oneigenlijk gebruik van
geneesmiddelen buiten de reikwijdte valt van de voorgestelde wet (zie bijlage).
Het verschil in effect op de verkeersveiligheid tussen de twee alternatieven kan
niet precies worden vastgesteld aangezien de kennis over risicogerelateerde
drugconcentraties ontbreekt. Bij de invoering van zo laag mogelijke limieten is in
theorie het maximale gedaan om drugsgebruikers uit het verkeer te weren. Of dit in
de praktijk ook het geval zal zijn is onduidelijk. Dit wordt bepaald door de
beschikbare handhavingscapaciteit en de risicorelatie; beide zijn onbekend. Dat de
praktijk anders kan zijn dan de theorie blijkt uit de situatie bij alcoholgebruik in het
verkeer. Daar zijn de LOQ’s (aanzienlijk) lager dan de risicogerelateerde
grenswaarden. Zero-tolerancewetgeving voor alcohol in het verkeer zou daarmee
kunnen leiden tot onnodige handhaving, die ten koste gaat van de politie-inzet op
zware overtreders en daarmee de effectiviteit van de alcoholhandhaving verlaagt.
Tot slot. Welke van de twee limietstelsels ook gekozen wordt, het voorstel zal naar
ons idee kunnen bijdragen aan een wezenlijke verbetering van de
verkeersveiligheid.
Hoogachtend,

Ir. F.C.M. Wegman
Directeur-bestuurder SWOV

S ~

Bijlage
Gevolgen van de door Justitie voorgestelde wettelijke limieten voor de opsporing
van drugsgebruikers in het verkeer
Aan de hand van speciaal voor dit SWOV-advies geanalyseerde deelresultaten
van het DRUID-onderzoek in Nederland kan een indruk worden gegeven van de
praktische consequenties van het Advies grenswaarden voor drugs d.d. 31 maart
2010, in vergelijking met zero-tolerance wetgeving waarbij ook het oneigenlijk
gebruik van benzodiazepines en Z-geneesmiddelen strafbaar wordt gesteld. Deze
vergelijking is mogelijk doordat bi] het DRUID-onderzoek analytische ondergrenzen
zijn gebruikt die overeenkomen met LOQ’s of zero-tolerance limieten.
In onderstaande tabel is een vergelijking opgenomen van de ondergrenzen die bij
het DRUID-onderzoek en de voorgestelde wettelijke limieten uit het Advies
grenswaarden voor drugs d.d. 31 maart 2010.
Stoffen
Alcohol
Cannabis
Cocaïne
Benzoylecgonine
Amfetamine
MDMA/MDA
Morfine
Benzodiazepines
Medische opiaten
Zoplicon/Zolpidem

DRUID limieten
0,1 gil
1 ,0 ng/ml
10 ng/ml
50 ng/ml
20 ng/ml
2Ong/ml
10 ng/ml
10-50 nglml
10-50 ng/ml
10120 ng/ml

Limieten Advies
grenswaarden
0,2 gil
3,0 ngiml
50 ng/mI
--

50 ng/ml
5Ong/ml
20 ng/ml
----

In het kader van het DRUID-project is in Nederland bij 3754 willekeurige
automobilisten een bloedmonster afgenomen en geanalyseerd op de
aanwezigheid van drugs, benzodiazepines, Z-geneesmiddelen en medicinale
opiaten.
Van deze bestuurders waren er bij hantering van DRUID ilmieten:
• 14 positief voor meerdere drugs
• 13 positief voor een combinatie van drug(s) en alcohol
• 2 positief voor een combinatie van drug(s) en een geneesmiddel
• 102 positief voor een enkele drug
totaal 131 positief voor drugs en/of oneigenlijk gebruikte geneesmiddelen (3,5%);
29 (0,8%) waren positief voor een combinatie van drugs en/of alcohol en/of
psychoactieve geneesmiddelen. Uit het IMMORTAL-onderzoek in het politiedistrict
Tilburg bleek dat dergelijk combinatiegebruik een extreem hoge kans op een
verkeersongeval met ernstig letsel opleverde: 0,8% van alle bestuurders was
verantwoordelijk voor 17,5% van alle ernstige letsels (Mathijssen en Houwing,
2005).

S

~

Bij hantering van de voorgestelde wettelijke limieten waren er:
• 7 positief voor meerdere drugs (-50%)
• 9 positief voor een combinatie van drug(s) en alcohol (-31%)
• 0 positief voor een combinatie van drug(s) en een geneesmiddel (-100%)
• 72 positief voor een enkele drug (-29%)
totaal 88 positief voor drugs en/of oneigenlijk gebruikte geneesmiddelen (-33%)
Bovenstaande verschillen worden niet alleen veroorzaakt doordat de voorgestelde
wettelijke limieten hoger zijn dan de ondergrenzen die bij DRUID zijn gebruikt,
maar ook doordat in de nieuwe wetgeving geen limieten worden voorgesteld voor
benzoylecgonine (een metaboliet van cocaïne) en voor oneigenlijk (d.w.z. in
combinatie met alcohol of drugs) gebruikte psychoactieve geneesmiddelen.
Voor cocaïne, die een zeer korte halfwaardetijd van ca. een uur heeft, zou niet
alleen een analytische ondergrens voor de moederstof kunnen worden ingesteld,
maar ook een grens voor de metaboliet benzoylecgonine. De haifwaardetijd van
benzoylecgonine is ca. zes uur. Gezien de korte halfwaardetijd van cocaïne is er
een redelijk grote kans dat een gebruiker die ten tijde van zijn verkeersdeelname
positief is, bij de bloedproef negatief blijkt te zijn. Eén mogelijke reden daarvoor is
het tijdsverloop tussen de aanhouding en het moment waarop een arts het
bloedmonster voor bewijsdoeleinden afneemt. Een andere mogelijke reden is het
feit dat de huidige speekseltesten geen onderscheid kunnen maken tussen
cocaïne en benzoylecgonine.
Voor psychoactieve geneesmiddelen is de SWOV van mening, dat het oneigenlijk
gebruik wettelijk verboden zou moeten worden omdat dit kan leiden tot een
verhoogd risico. Onder oneigenlijk gebruik wordt met name verstaan: het gebruik
zonder doktersrecept, het gebruik in combinatie met alcohol of drugs, en het
gebruik van hogere dan therapeutische (= door de arts voorgeschreven) doses.

Literatuur
EMCDDA. (2008). Drug use, impaired driving and traffic accidents. EMCDDA,
Lisbon.
Kelly, E., Darke, S. & Ross, J. (2004). A review of drug use and driving:
epidemiology, impairment, risk factors and risk perceptions. In: Drug and Alcohol
Review, vol. 23, nr. 3, p. 319 344.
Mathijssen, R. and Houwing, S. (2005). The prevalence and relative risk of drink
and drug driving in the Netherlands: a case-control study in the Tilburg police
district. R-2005-9. SWOV lnstitute for Road Safety Research, Leidschendam.
Walsh, J.M., et al. (2004). Drugs and Driving. In: Traffic Injury Prevention, vol. 5, nr.
3, p. 241 253.
-

-