Douane
Jaarplan 2023

2 

Douane Jaarplan 2023

Inhoud
1

Voorwoord

3

2

Wie we zijn en wat we doen

4

2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3

De opdracht van de Douane
Afdrachten invoerrechten en belastingen
Beschermen samenleving
Concurrentiepositie versterken

4
5
5
6

2.2
2.2.1
2.2.2

Uitdagingen, ambities, strategie
Uitdagingen
Ambities en strategie

6
6
8

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.1.4

De Douane in 2023
Eén professionele en integere Douane
Vakmanschap behouden en versterken
Integriteit
Douane aantoonbaar in control
Leiderschap & Cultuur

3.2
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.2.4
3.2.5
3.2.6
3.2.7

Slimme handhaving, soepele logistiek
Internationale samenwerking
Dienstverlening
Gelaagde handhaving
E-commerce
Ondermijning
Fraude met invoerrechten en accijns
Klantgericht toezicht

13
13
13
13
14
14
15
15

3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.3.4

Data-gedreven organisatie
Datamanagement 
Douane Informatie Op Orde
Verbetering Informatiepositie
Digitale Snelweg Douane

16
16
16
17
17

3.4

Traditionele Eigen Middelen

18

3.5
3.5.1
3.5.2

Risico’s en beheersmaatregelen
Risicomanagement
Aanpak tekortkomingen Auditdienst Rijk en Algemene Rekenkamer

18
18
22

9
9
10
11
12
12

3 

Douane Jaarplan 2023

1 Voorwoord
De Douane is een zeer veelzijdige organisatie. Met bijna 6000 collega’s werken
we dag en nacht aan onze uitdagingen en ambities. We willen onze taken zo goed
mogelijk vervullen: het tijdig en correct innen van invoerrechten en belastingen, het
beschermen van de samenleving tegen onveilige en ongewenste goederen en het
versterken van de concurrentiepositie van Nederland en de Europese Unie.
Om ervoor te zorgen dat zaken goed blijven gaan en we kunnen blijven verbeteren,
staat de Douane in 2023 en de jaren daarna voor meerdere uitdagingen. We
opereren in een zeer dynamische omgeving, waarop we moeten anticiperen. Onze
uitdagingen liggen op het terrein van zowel handhaving, informatiemanagement
als bedrijfsvoering. Zo staan we voor een forse wervingsinspanning, gegeven
de (pensioen)uitstroom in combinatie met een krappe arbeidsmarkt. Nieuwe
medewerkers moeten worden opgeleid voordat ze volledig inzetbaar zijn.
De behoefte aan automatisering is veel groter dan de beschikbare ICTontwikkelcapaciteit, wat druk zet op de IT-agenda en prioritering noodzakelijk
maakt. We houden daarbij zoveel mogelijk rekening met wettelijke verplichtingen
en mogelijke impact op het bedrijfsleven.
In de context van de verdere verzelfstandiging van de Douane bouwen we nog
aan onze organisatie. Tegelijkertijd staan we aan de lat voor extra werk, zoals
het uitvoeren van sancties tegen Rusland en Belarus en onze bijdrage aan de
bestrijding van ondermijnende criminaliteit. En we hebben te maken met de EU en
het bedrijfsleven, die steeds hogere eisen stellen aan onze dienstverlening en onze
systemen. Ook wetgevingsvoorstellen van de Europese Commissie brengen nieuwe
taken met zich mee, zoals producten vervaardigd met dwangarbeid, ontbossing
en Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). In de onderhandelingen wordt
kritisch gekeken naar de uitvoerbaarheid van de voorstellen. In samenspraak met
onze opdrachtgevers maken we keuzes om onze beschikbare capaciteit zo effectief
mogelijk in te zetten.

Al deze omstandigheden maken het borgen van een evenwichtig
personeelsbestand een van onze belangrijkste prioriteiten. Daarnaast is ons
doel dat iedereen die bij ons werkt maximaal weerbaar is tegen ongewenste
beïnvloeding van buitenaf en toegerust is om integer te handelen. Dit jaarplan
geeft inzicht in onze uitdagingen en hoe we daar mee omgaan. We presenteren
de plannen voor het jaar 2023 en de activiteiten die daaruit voortvloeien. Maar
we kijken ook verder vooruit, met de bijdragen aan onze strategische doelen. In
hoofdstuk 3 van dit jaarplan leest u wat we in 2023 hieraan doen.

Namens het MT Douane,
Nanette van Schelven
Directeur-Generaal Douane
Nederland

4 

Douane Jaarplan 2023

2 Wie we zijn en wat we doen
2.1

De opdracht van de Douane

Nederland is een spil in de wereldwijde handel en logistiek. Meer dan een kwart
van alle goederen bestemd voor de Europese Unie komt hier aan, door de lucht en
over zee. Omgekeerd gaan vanuit de Nederlandse havens en luchthavens enorme
hoeveelheden vracht de wereld over. De Douane regisseert het overheidstoezicht
op die EU-grensoverschrijdende goederenstromen. In deze rol zetten wij ons elke
dag in voor de fiscale, economische en veiligheidsbelangen van Nederland en
Europa. Dit doen we in opdracht van de EU en negen ministeries, en op basis van
allerlei verdragen, verordeningen en nationale wet- en regelgeving. Prioriteiten
in beleid en uitvoering bepalen we samen met de departementen waarvoor wij
werken. Zo wordt onze beschikbare capaciteit aan mensen en middelen verdeeld
over de verschillende taken die wij verrichten voor de samenleving.
De opdracht van de Nederlandse Douane
bestaat uit de zogenaamde ABC-doelen:
• Afdracht: zorgen dat opbrengsten aan
invoerrechten en belastingen zo juist,
tijdig en volledig mogelijk zijn;
• Beschermen: de samenleving zo goed
mogelijk beschermen tegen onveilige
en ongewenste goederen;
• Concurrentiepositie: bijdragen
aan het versterken van de
concurrentiepositie van Nederland en
de Europese Unie.

Uitgaven Douane 2023
Bedragen in miljoenen euro

497,7
Personeel

238,6
Programma

736,3
Totaal
Cijfers betreffen ramingen

5 

Douane Jaarplan 2023

2.1.1

2.1.2

Afdrachten invoerrechten en belastingen

Een belangrijke opgave van de Douane is zorgen voor juiste, tijdige en volledige
opbrengsten aan invoerrechten en belastingen. Wij heffen en innen accijns over
minerale oliën, tabakswaren en alcoholhoudende dranken. En verbruiksbelasting
over bepaalde soorten alcoholvrije dranken. De opbrengst gaat naar de
Nederlandse schatkist. Daarnaast heffen wij douanerechten, compenserende
rechten en antidumpingheffingen. Deze worden afgedragen aan de EU.
De Douane geeft op verschillende manieren invulling aan haar fiscale
taken, waarmee miljarden euro’s zijn gemoeid. Zo steken we veel energie in
dienstverlening: we maken het bedrijven en burgers zo makkelijk mogelijk om aan
wet- en regelgeving te voldoen. Door onder meer goede informatievoorziening,
eenvoudige aangifteprocedures en toegankelijke systemen. Maar ook controleren
we aangiften, heffen en innen we invoerrechten en belastingen en bestrijden
we verschillende vormen van fraude. De onderstaande tabel geeft inzicht in
de opbrengsten aan invoerrechten en belastingen die de Douane heft en int
(de afdrachten aan de Nederlandse schatkist en de EU, in miljoenen euro).

Een tweede hoofdtaak van de Douane is het beschermen van de Nederlandse en
Europese samenleving tegen goederen die ongewenst zijn of waarvoor
beperkingen gelden. Dit doen we mede door onze bijdrage in de bestrijding van
ondermijnende (drugs)criminaliteit. We beschermen de samenleving tegen
goederen die een gevaar vormen voor de veiligheid of de volksgezondheid, voor
natuur en milieu of voor de economie van de EU. Wij zien er op toe dat zulke zaken
ons land niet binnenkomen of verlaten. Deze zogenoemde stopfunctie is zeer
breed. Zo houden we toezicht op het in het vrije verkeer brengen van medicijnen en
daarin werkzame stoffen. Ook weren we verdovende middelen, en zien we toe op
de handel in chemicaliën. Daarnaast gaan we witwassen van crimineel geld en
terrorismefinanciering tegen, door het controleren op liquide middelen (cash geld)

Controles

Aantal controles vracht,
koeriers en postzendingen

Afdrachten
Bedragen in miljoenen euro

Beschermen samenleving

Aantal gecontroleerde, vrachtschepen, vliegtuigen en vluchten

2018

2019

2020

2021

2022

2023

3.120

3.340

3.085

3.621

4.562

4.835

Aantal controles
bagage passagiers

791

795

788

1.600

1.500

1.500

Aantal uren toezicht

12.208

12.335

12.559

12.006

11.180

11.492

16.119

16.470

16.432

17.227

17.242

17.827

2019

2020

2021

2022*

2023*

381.373

367.234 433.381

459.059 433.908

8.882

8.284

10.498

11.232

267.370

110.872

222.540

265.978 327.750

9.959

Invoerrechten

Omzetbelasting
bij invoer

Accijnzen en
Verbruiksbelasting

Totaal

Cijfers m.b.t. 2022 en 2023 betreffen ramingen

Aantal controles
ambulant binnenland

Aantal fiscaal gerichte onderzoeken
vanuit Klantmanagement

408.886 478.988 528.550 466.142 452.689
7.850

6.819

7.073

7.695

9.041

2.241

2.613

1.920

1.725

1.841

* Cijfers m.b.t. 2022 en 2023 zijn voorlopig

6 

Douane Jaarplan 2023

en waardevolle goederen, zoals sieraden en dure horloges. We houden toezicht op
wapens en munitie en handhaven sanctiemaatregelen en bepalingen op het terrein
van strategische en dual use goederen. En we letten op beschermde dier- en
plantensoorten (en producten die daarvan zijn gemaakt) en beschermd cultureel
erfgoed.

Aantal aangifteregels
721

700

700

384

2.1.3

Concurrentiepositie versterken

Ten derde draagt de Douane bij aan economische groei en een gunstig vestigingsen ondernemingsklimaat in Nederland en de EU. Met bijvoorbeeld het handhaven
van antidumpingregelingen voorkomen we dat producten hier tegen extreem lage
prijzen op de markt worden gebracht. En door namaak te bestrijden beperken we
de schade die merkfabrikanten ondervinden van de schaduwhandel in vervalste
goederen. We versterken de concurrentiepositie van de Nederlandse en Europese
handel en industrie ook door bonafide bedrijven zo goed mogelijk te faciliteren.
Dat doen we door voor hen de administratieve lasten en het logistiek oponthoud in
de keten tot een minimum te beperken. Zo stimuleren we een snelle en efficiënte
douaneafhandeling van goederenzendingen.

2.2

Uitdagingen, ambities, strategie

2.2.1

Uitdagingen

324
245

2018 2019 2020 2021 2022 2023
Aantallen afgerond op miljoenen
Cijfers m.b.t. 2022 en 2023 betreffen ramingen

De staafdiagram geeft de groei weer in het aantal aangifteregels in de periode 2018
tot en met 2021. Deze wordt veroorzaakt door nieuwe Europese regelgeving, de
Brexit en de groei van de e-commerce. De cijfers in 2022 laten een stabilisatie zien
en dit is ook de verwachting voor 2023.

Tal van ontwikkelingen binnen en buiten de Douane hebben invloed op ons
werk. Uit de wetgevingskalender die de Commissie in oktober 2022 heeft
gedeeld, blijkt dat deze ontwikkeling ook in en na 2023 doorzet. Voorbeelden
van recente wetgevingsvoorstellen met een rol voor de Douane zijn het voorstel
Producten vervaardigd met dwangarbeid, het voorstel Ontbossing en het voorstel
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism). Enerzijds is dit logisch, want
als poortwachter van de EU-buitengrens, hebben de douaneautoriteiten een
unieke rol te vervullen. Anderzijds is het van belang om bij de beoordeling van
deze voorstellen en de onderhandelingen die hierop volgen sterk in te zetten op
goede uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid en de gevolgen die dit heeft voor de
Douane-organisatie inclusief de informatievoorziening. Een goede uitvoerbaarheid
is immers ook nodig om de beleidsdoelen van deze voorstellen te halen.

7 

Douane Jaarplan 2023

De belangrijkste uitdagingen in 2023 betreffen verder de (pensioen)uitstroom
in combinatie met de krappe arbeidsmarkt, omgang met de schaarse ICTontwikkelcapaciteit, de handhaving van de sanctiemaatregelen tegen Rusland
en Belarus, onze bijdrage aan de rijksbrede bestrijding van ondermijnende
criminaliteit en het zoveel mogelijk voorkomen van nabetalingen van invoerrechten
aan de EU (Traditionele Eigen Middelen). Bijzondere aandacht hebben we voor de
herziening van de Douane Unie. De Douane gaat in 2023 door met het afzonderlijk
aandacht geven aan e-commerce-aangiften door een bedrijfsgerichte handhaving.
Binnen de Douane is er ook in 2023 bijzondere aandacht voor integriteit, veiligheid
& beveiliging, personeelsontwikkeling, risicomanagement, de douane-organisatie
na de ontvlechting van de Belastingdienst en de data-organisatie.
Veel van deze uitdagingen komen terug in de uitwerking van onze activiteiten
in hoofdstuk 3 van dit jaarplan. Een aantal uitdagingen wordt hieronder nader
toegelicht.
Sanctiemaatregelen Rusland en Belarus
De Douane geeft ook in 2023 prioriteit aan de handhaving op de naleving van de
sanctiemaatregelen tegen Rusland en Belarus. Met het ministerie van Buitenlandse
Zaken zijn afspraken gemaakt over het handhavingsniveau, met de andere
opdrachtgevers over het afschalen van de handhaving op hun beleidsterrein, mocht
dat nodig zijn (bijvoorbeeld als nieuwe sanctiemaatregelen worden afgekondigd).
In 2023 worden de eerste nieuw geworven medewerkers inzetbaar.
Herziening Douane Unie
De Europese Commissie presenteert naar verwachting begin 2023 een voorstel
voor een fundamentele herziening van de Douane Unie, inclusief een voorstel
voor een nieuw Douane Wetboek van de Unie (DWU). Uit een extern onderzoek
en advies (Wise Persons Group) en een interne evaluatie van het huidige DWU en
de e-commerce regels, is gebleken dat de financiële belangen van de Unie en de
veiligheid van haar burgers onvoldoende zijn beschermd en dat de legale handel
beter kan worden gefaciliteerd. Nederland neemt actief deel aan de besprekingen
over de herziening van het DWU. De inzet daarbij is meer systeemgericht te
controleren, in plaats van controle van elke individuele aangifte. Dit ligt in het

verlengde van de al ingezette Nederlandse lijn van gelaagde en compliancegerichte handhaving. Hierbij focussen we op beter en slimmer gebruik van data,
vereenvoudiging van douaneformaliteiten, differentiatie in procedures voor
e-commerce en andere handelsgoederen, en een betere aansluiting van niet-fiscale
wetgeving op de douaneregels. In het verdere traject kijkt Nederland goed naar
de uitvoerbaarheid: passen de voorgestelde oplossingen ook in de Nederlandse
context van zeer grote volumes?
Horizontale richtlijn accijns: noodprocedure
Er is een Europees geautomatiseerd systeem voor de administratieve
ondersteuning van de afhandeling van aangiften van accijnsgoederen. De Tweede
Kamer is hierover eerder geïnformeerd1. Het Nederlandse deel moet vernieuwd
worden. Daarnaast moet dit systeem vanaf 13 februari 2023 worden uitgebreid
om een nieuwe horizontale accijnsrichtlijn te kunnen uitvoeren. Deze richtlijn
bepaalt dat goederen waarover al accijns is betaald in het land van vertrek, onder
douanetoezicht komen als ze naar een andere lidstaat worden vervoerd. Het lukt
niet om het systeem tijdig te vernieuwen en uit te breiden. Om de gevolgen zoveel
mogelijk te beperken, bereidt de Douane een tijdelijke noodprocedure voor. Wij
overleggen periodiek met het betrokken bedrijfsleven over deze procedure en de
invulling van de praktische uitvoeringsaspecten. Op basis van de huidige planning
verwachten we dat de vernieuwing en uitbreiding van het Nederlandse deel van het
systeem uiterlijk 1 oktober 2023 gereed is en de richtlijn volledig is ingevoerd.
IT agenda
De trend in het meerjarig IV-portfolio van de Douane is dat de vraag het
aanbod fors overstijgt. De behoefte aan automatisering is veel groter dan de
beschikbare capaciteit. Diverse ontwikkelingen vragen capaciteit, zoals de
omvangrijke automatiseringsopgave voor het Douane Wetboek van de Unie
(DWU) en de vertraagde realisatie van de noodzakelijke modernisering van het
applicatielandschap, zoals de invoering van de accijnsrichtlijn en het nieuwe

1

Tweede Kamer, 2021-2022, 35918 nr. 12, Tweede Kamer, 2022-2023, 31934 nr. 61 en Tweede Kamer,
2022-2023, 35918 nr. 13

8 

Douane Jaarplan 2023

aangiftesysteem van de Douane (DMS). Daarnaast hebben veel externe factoren
invloed op ons werk. Zoals de consequenties van de sanctiepakketten en de
koopkrachtmaatregelen (waaronder accijnsteruggave). Dit alles heeft een grote
impact op de inzet van ICT-capaciteit, naast het noodzakelijke onderhoud en
de gewenste vernieuwingen van systemen. Daarbij heeft onze IV te maken met
langdurige ondercapaciteit als gevolg van vertrek van medewerkers en veel
onvervulde vacatures door de huidige krapte op de arbeidsmarkt. We hebben
inmiddels verschillende oorzaken onderkend en daarop acties in gang gezet en
oplossingsrichtingen in onderzoek. Zolang echter de vraag het aanbod overstijgt,
worden de IV-ambities geprioriteerd. Hierbij houden we specifiek rekening met
de wettelijke verplichtingen, toezeggingen aan de EU, de continuïteit van de
automatisering en de impact op het bedrijfsleven en andere lidstaten. Er worden
heldere keuzes gemaakt in de benodigde prioritering en gecommuniceerd
met de EU en het bedrijfsleven. In 2023 werken we (verder) aan onder meer
het minimaliseren van optredende verstoringen, de modernisering van het
applicatielandschap en het beheersbaar houden van de technische schuld. En
aan de systemen voor accijnsgoederenvervoer en ‑aangiften, de systemen voor
invoer, douanevervoer en uitvoer (inclusief risicomanagement) en aan ons eigen
dataplatform.
Informatiebeveiliging en privacy
Binnen de Douane gaat steeds meer aandacht uit naar informatiebeveiliging
en privacybescherming. Dat moet ook, want we hebben te maken met een
toenemende digitale dreiging. Daartegen moeten we ons wapenen. Ook
de innovatieve technologieën die de Douane wil inzetten om effectiever en
efficiënter te kunnen werken, brengen risico’s met zich mee. Denk bijvoorbeeld
aan kwetsbaarheden die in de nieuwe technologieën nog onbekend zijn.
Onze uitdaging is dan ook om alert te blijven op deze risico’s en er gepaste,
samenhangende maatregelen op te nemen. Op alle niveaus van de organisatie
moeten medewerkers zich hiervan bewust zijn en een actieve rol spelen om
informatiebeveiliging en privacy te waarborgen.

In 2023 werken we aan het versterken van de privacy- en informatiebeveiligings­
organisatie en aan het vergroten van het bewustzijn rond risico’s op het gebied
van informatiebeveiliging en privacy. En aan (de aantoonbaarheid van) de
implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). In 2023 is de
privacy-organisatie ingericht en geven we verder invulling aan het departementale
actieplan Privacy Op Orde, om ervoor te zorgen dat de Douane aan de AVG en Wpg
voldoet. In samenwerking met het kerndepartement, Belastingdienst en Toeslagen
wordt, voor het ondersteunen van onze Governance-, Risk- en Complianceprocessen, GRC-tooling verworven. Het streven is om deze software in 2023 te
implementeren. Dit ter ondersteuning bij de implementatie van de BIO en voor het
monitoren en rapporteren van informatiebeveiligingsrisico’s.

2.2.2

Ambities en strategie

De diverse uitdagingen waarvoor wij staan, leiden ook in 2023 tot veranderingen
in onze organisatie. Die veranderingen zijn nodig om onze maatschappelijke taken
ook in de toekomst goed te kunnen uitvoeren. Onze overkoepelende ambitie is
dat de Douane tot de beste douanediensten ter wereld blijft behoren. Om dit te
realiseren is een strategie ontwikkeld waarbij de Douane zich richt op drie concrete
doelen. Het eerste doel is één professionele en integere Douane. Dit houdt in dat
de Douane wendbaar en integer wil zijn, met een evenwichtig personeelsbestand.
Het tweede doel is het realiseren van slimme handhaving, soepele logistiek.
Burgers en bedrijven krijgen een passende mate van toezicht, die past bij hun
gedrag. Het derde doel is een data-gedreven Douane organisatie. Hiermee wordt
bedoeld dat de Douane handhavingsbeslissingen neemt op een transparante wijze,
aan de hand van analyses van feitelijke data en met behulp van algoritmen die
risico’s kunnen voorspellen.
De Douane heeft deze ambities en strategische doelen uitgewerkt in het
Strategisch Meerjaren Plan (SMP). Het is leidend bij alles wat we bedenken,
besluiten en doen in ons dagelijks werk.

9 

Douane Jaarplan 2023

3 De Douane in 2023
3.1

Eén professionele en integere Douane

De Douane wil een wendbare en integere organisatie zijn, met een evenwichtig
personeelsbestand. Wendbaar wil zeggen dat we ontwikkelingen in onze omgeving
tijdig onderkennen en hierop kunnen anticiperen. Evenwichtig betekent dat ons
personeelsbestand op peil blijft en een goede afspiegeling is van de maatschappij,
waardoor we een herkenbare overheidsdienst blijven. De opgave om het
personeelsbestand op peil te houden is groot. De (pensioen)uitstroom van
personeel is de komende jaren aanzienlijk. Begin 2023 is onze formatie 6.347 fte.
Dat betekent dat we in 2023 een onderbezetting kennen en we in samenspraak met
onze opdrachtgevers keuzes moeten maken hoe we de beschikbare capaciteit zo
effectief mogelijk kunnen inzetten.

Personele bezetting

Aantal FTE
peildatum
31 december

2017

4.590

2018

2019

4.909 5.292

2020

5.409

2021

5.718

2022

2023

5.809 5.800
Cijfers m.b.t. 2022 en 2023 betreffen ramingen

Integer personeel houdt in dat douanemedewerkers eerlijk, oprecht en niet
omkoopbaar zijn en daarmee volledig werken ten dienste van de belangen van
de Nederlandse en Europese samenleving. Een integere Douane houdt in dat de
organisatie zo is ingericht dat de integriteit van het personeel wordt ondersteund
en gefaciliteerd. Voorbeeldgedrag van leidinggevenden en een cultuur waarbinnen
integriteit vanzelfsprekend is, zijn daarbij een voorwaarde.
De opgave is om integriteit in samenhang met Leiderschap & Cultuur te versterken.

10 

Douane Jaarplan 2023

Om ons hoofddoel - één professionele en integere Douane - te realiseren, zetten
we in op 4 strategische initiatieven:
• Vakmanschap behouden en versterken;
• Integriteit;
• Douane aantoonbaar in control (DAIC);
• Leiderschap & Cultuur.

3.1.1

Vakmanschap behouden en versterken

Wervingsinspanning
De Douane staat ook in 2023 voor grote (personele) uitdagingen, als gevolg van de
verandering en toename van het werk (door onder meer de sancties tegen Rusland
en Belarus en de aanpak van ondermijning) en het verlies aan kennis en ervaring door
de grote leeftijdsuitstroom. Dit in combinatie met de krapte op de arbeidsmarkt.
Voor 2023 wordt onze wervingsbehoefte ingeschat op 700 tot 800 fte. Om deze
uitdagingen het hoofd te bieden zetten we in op twee sporen. Om te beginnen zetten
we in op een nieuwe arbeidsmarktstrategie, waarbij in de te ontwikkelen mediauitingen specifieke aandacht zal zijn voor de functies die moeilijker te vervullen zijn
– denk aan beveiliging (mbo), ICT-/dataspecialisten, financials en accountants. Juist
om hier effect te sorteren werft de Douane anticiperend op uitstroom en worden
moeilijk vervulbare functies permanent opengesteld. We onderzoeken of dit voor
meer functies zou moeten gelden. Een tweede spoor betreft het beproeven van
nieuwe, moderne methodes van werving & selectie. Om continuïteit te houden op
het instroomproces richten we dit traject separaat in en brengen we dit onder het
programma Strategische Personeelsopgave.
Programma Strategische Personeelsopgave
In 2021 zijn we het programma Strategische personeelsopgave gestart, met als
motto: ‘Altijd voldoende medewerkers, met de juiste kwalificaties, op de juiste
plaats, op het juiste moment beschikbaar voor het werk van de Douane’. Om
hierop goed te kunnen sturen is een gedegen in- en overzicht van het huidige
personeelsbestand nodig. Daarom gaan we in 2023 verder met de ontwikkeling

en implementatie van HR-analytics. Medio 2023 beschikken we over een actueel
kwantitatief overzicht van het personeelsbestand (en andere HR-indicatoren)
in de vorm van een dashboard. Ook hebben we dan een gedragen, vastgestelde
arbeidsmarktstrategie en een eigen ‘branding’ als een aantrekkelijke werkgever in
de arbeidsmarkt. Vanuit deze strategie geven we doelgericht vorm aan gewenste
(kwalitatieve en kwantitatieve) veranderingen in ons personeelsbestand. Met
behulp van een stage- en traineebureau kunnen talenten vroegtijdig worden
herkend en gewezen op carrièremogelijkheden bij de Douane. Daarnaast
vormt de uitrol van ons Strategisch Personeelsplan de basis voor de passende
personeelsoplossing die inspeelt op de toekomstige veranderingen in het werk.
Leren en Ontwikkelen
Gezien de urgentie om de grote hoeveelheden nieuwe medewerkers snel en
adequaat op te leiden, kijken we naar alle mogelijkheden om het leren en
ontwikkelen te optimaliseren. Om die reden is besloten een project ‘Leren en
ontwikkelen’ in te richten onder het programma Strategische Personeelsopgave
(SPO). Hierdoor kan de staande organisatie zich meer toeleggen op de continuïteit
en het programma de focus leggen op de veranderingen.
Om haar doelen te behalen, werkt de Douane aan het behouden en versterken
van het vakmanschap. Dit sluit aan bij de kernwaarde ‘Deskundig’ van onze
medewerkers, één van onze vier kernwaardes waar de organisatie voor staat
(naast Integer, Durf en Samenwerken). Om dat vakmanschap en die deskundigheid
te vergroten, faciliteren we onze medewerkers zo goed mogelijk op het vlak
van leren en ontwikkelen. We nodigen hen nadrukkelijk uit mee te werken aan
de borging, overdracht en creatie van kennis. Met de vorming van een visie op
Kennismanagement in de eerste helft van 2023, legt de Douane een basis voor alle
partijen die bezig zijn met kennis en kennisoverdracht. Daarmee wordt ook direct
gewerkt aan de deskundigheid van medewerkers.
In 2023 zetten we het proces rondom de verbetering van ons Personeelsontwikkelplan
voort. We zetten in op het verbeteren van de leercultuur. Hierbij gaat de aandacht
vooral uit naar interventies die zien op eigen regie, het voeren van het goede
gesprek en het faciliteren van een leven lang leren. Onderwerpen die hierbij

11 

Douane Jaarplan 2023

aan bod komen zijn de ontwikkeling, borging en overdracht van kennis, het
eigenaarschap binnen kennismanagement en de aansluiting van de visie op
kennismanagement op de visie op leren en ontwikkelen. Ook in 2023 werken we
aan de doorontwikkeling en modernisering van het leerlandschap Douane.
Duurzame inzetbaarheid
In 2023 zet de Douane duurzame inzetbaarheid sterker op de kaart binnen de
organisatie. Gezien de uitkomsten van het medewerkersonderzoek krijgt ook
het thema werkdruk meer aandacht. Een speciale projectgroep met een brede
vertegenwoordiging vanuit de Douane gaat verder invulling geven aan onze
visie en het projectplan van duurzame inzetbaarheid. Zoals het inzetten van
verzuimtrainingen en aandacht voor een aantal vitaliteitsthema’s, onder meer
middels een week van de werkstress. Naast het landelijke beleid wordt er bij een
aantal regio’s, waar de urgentie het hoogst is, maatwerk geleverd. Tot slot gaan we
het medewerkersonderzoek moderniseren. Het wordt mogelijk om kortere en meer
themagerichte vragenlijsten in te zetten binnen (delen van) de organisatie. In 2023
wordt dit uitgerold.
Diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie
De Douane wil een inclusieve organisatie zijn met divers samengestelde
teams, waar medewerkers in een prettige en veilige omgeving kunnen werken.
Gelijkwaardigheid is hierbij een belangrijke randvoorwaarde. Daarom praten we
over diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie (DGI). In 2022 zijn we gestart met
de beleidsvoorbereiding en het vervullen van de randvoorwaarden. Concrete
stappen hierin zijn een nulmeting aan de hand van vragenlijsten, gesprekken en het
vertellen van het zogenoemde veranderverhaal.
In 2023 gaan we over tot de fase van beleidsvorming. Daarin vertalen we rijksbrede
ambities naar een meerjarenstrategie met passende activiteiten. Het beleid beoogt
de aantallen medewerkers uit ondervertegenwoordigde groepen te vergroten en
een veilig werkklimaat te bevorderen. We starten met het opzetten en vaststellen
van de governance, de infrastructuur en het budget(beheer). Daarnaast vraagt
intelligent en breed gedragen inclusief beleid om afstemming met alle betrokken
stakeholders, met name met de netwerken.

Parallel aan de beleidsvorming zetten we in op concrete activiteiten om diversiteit,
gelijkwaardigheid en inclusie binnen de Douane te bevorderen. We ontwikkelen
bijvoorbeeld workshops Inclusief Leiderschap voor managers en een pilot
Inclusieve Samenwerking voor onze teams. Ook ontwikkelen we publicaties, een
podcast en filmpjes om de bewustwording te stimuleren en werken we samen aan
een training Omstanders voor medewerkers. Daarnaast leveren we departementaal
en interdepartementaal onze bijdragen aan de ontwikkeling van producten, zoals
voor de Diversity Week en het beleid VN-Verdrag Handicap.

3.1.2

Integriteit

De Douane heeft een belangrijke rol in het grensoverschrijdend goederenverkeer.
Burgers en bedrijven komen op dit gebied altijd met ons in aanraking, wat een grote
verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Om onze taken goed te kunnen vervullen
is het vertrouwen van burgers en bedrijven cruciaal. Integriteit is dan ook van groot
belang om de maatschappelijke verwachtingen te kunnen waarmaken. En om in het
verlengde daarvan te bewerkstelligen dat burgers en bedrijven compliant zijn en
voldoen aan hun verplichtingen. De Douane realiseert zich dat de eigen organisatie
ook kwetsbaar is, mede door de bevoegdheden van medewerkers.
Vanuit dit oogpunt hebben we in 2020 onderzoek laten doen naar de beheersing van
corruptierisico’s in de Rotterdamse haven en een interne nulmeting laten uitvoeren
naar de beleving van integriteit. Op basis van de aanbevelingen uit het onderzoek, de
uitkomsten van de nulmeting en de al lopende initiatieven op het gebied van integriteit
is in 2021 de Verbeteragenda Integriteit ‘Vertrouwd vooruit’2 tot stand gekomen.
Met de Verbeteragenda willen we bereiken dat iedereen die bij ons werkt
optimaal is toegerust om integer te handelen. En maximaal weerbaar is tegen
integriteitsrisico’s en ongewenste beïnvloeding van buitenaf. Het programma richt
zich op drie onderwerpen: bescherming, weerbaarheid en cultuur & organisatie.

2

Tweede Kamer, 2021-2022, 31934 nr. 55

12 

Douane Jaarplan 2023

Per onderwerp zijn projecten ingericht, en in 2022 zijn de eerste producten
opgeleverd. 2023 staat in het teken van het opleveren van meer producten
en instrumenten uit de Verbeteragenda op deze drie onderwerpen, en de
implementatie daarvan. Zoals de vermindering van individuele kwetsbaarheid
volgens de methode van design thinking, aanpassingen van het systeem en de
processen in relatie tot fysiek toezicht ter bescherming van medewerkers, het
opzetten van een pilot voor proactief signaleren, kwaliteitsverbeteringen in de
meldprocedure, het ontwikkelen van trainingen bescherming tegen benadering en
ethisch leiderschap 2.0, implementatie in alle douaneregio’s van de handreiking
weerbaarheid en het opstellen van een Gedragscode Integriteit Douane.
Een belangrijke stap in het beschermen van medewerkers en de Douane is de
invoering van de VOG-P voor bepaalde functies op 1 juli 2022. De ambitie van de
Douane is om alle medewerkers op basis van de risico’s die gepaard gaan met
de uitvoering van hun functie de juiste screening te geven en deze periodiek te
toetsen. In 2023 willen we samen met de medezeggenschap en vakbonden de
doelgroep bepalen voor periodieke screening. De stip op de horizon blijft continue
screening.
Het formaliseren, vormgeven en in werking treden van het Bureau Veiligheid &
Integriteit (BV&I) vindt ook plaats in 2023. Dit bureau moet ervoor zorgen dat de
doelstelling van de Verbeteragenda blijvend wordt gerealiseerd.
Eind 2022 zetten we opnieuw een integriteitsmonitor uit bij het personeel. In het
eerste kwartaal van 2023 analyseren we de resultaten hiervan.

3.1.3

Douane aantoonbaar in control

Om te kunnen blijven voldoen aan de stijgende verwachtingen van onze
opdrachtgevers, onze handhavingspartners en burgers en bedrijven is ons
uitgangspunt ‘werken als één Douane’. In dit kader werken we aan uniforme
werkwijzen waar mogelijk, en specifieke waar dit nodig en geaccepteerd is. In
het kader van het programma Douane aantoonbaar in control (DAIC) worden

hiertoe onze operationele, besturende en ondersteunende procesketens landelijk
beschreven, volgens de kwaliteitseisen die DAIC heeft opgesteld op basis van
ISO9001:2015. Ultimo 2022 hebben we 17 van de in totaal 70 procesketens
beschreven. In 2023 beschrijven we 5 procesketens (met 28 werkprocessen).

3.1.4

Leiderschap & Cultuur

Met het programma Leiderschap & Cultuur werken we aan de ontwikkeling van
de douane-organisatie. Om de organisatie toekomstbestendig te maken en om
samen te werken vanuit meerwaarde. Uitgangspunt is dat cultuur volgend is aan
leiderschap: effectief leiderschap draagt bij aan het vertrouwen in de organisatie.
Een organisatie met een open, integere en verbindende cultuur, een veilige leer- en
werkomgeving (er is ruimte voor het delen van zorgen en signalen) en duidelijke
verantwoordelijkheden om resultaatafspraken en gewenste verbeteringen te
realiseren. Onder de noemer van het programma gaan we in 2023 door met
een aantal lopende activiteiten en starten we nieuwe op. Zoals een generiek
on-boardingstraject voor nieuwe managers, intervisie en dialoogsessies voor
managers, teamontwikkeling aan de hand van drijfveren en doorontwikkeling
van de visie op leiderschap in samenwerking met de Algemene Bestuursdienst
en de Universiteit Leiden. Bij deze activiteiten vertalen we de strategische
issues en douane-brede opgaven door naar de managementconferenties en
themabijeenkomsten. Deze zijn ook verbonden aan departement- en rijksbrede
ontwikkelthema’s: investeren in ambtelijk vakmanschap, samenwerken vanuit
meerwaarde, verbinding met de omgeving, vitaliteit en veerkracht, diversiteit en
inclusie en hybride werken.

13 

Douane Jaarplan 2023

3.2

Slimme handhaving, soepele logistiek

De handhaving van de Douane bestaat uit dienstverlening, toezicht & controle
en ondersteuning van de opsporing. Het doel van de handhaving is dat burgers
en bedrijven zoveel mogelijk hun wettelijke verplichtingen naleven (compliance).
Burgers en bedrijven krijgen van ons in de handhaving de aandacht die past bij hun
gedrag. Het bonafide bedrijfsleven wordt daarbij zo goed mogelijk gefaciliteerd.

3.2.1

Internationale samenwerking

De Douane werkt samen met Douanediensten over de hele wereld, van België
tot Australië. De samenwerking draagt zowel bij aan een soepele afwikkeling
van handelsstromen (versterking concurrentiepositie Europese en Nederlandse
bedrijfsleven), alsook aan een soepele uitwisseling van data ten behoeve van het
toezicht (onder meer in de strijd tegen ondermijning). De samenwerkingsafspraken
zijn veelal vastgelegd in specifieke Douane samenwerkingsovereenkomsten.
Naar verwachting zullen in 2023 nieuwe afspraken ondertekend worden met
landen als Vietnam en Panama, en mogelijk ook Ecuador. Daarnaast zullen
enkele van de lopende samenwerkingsafspraken in 2023 verlengd worden,
waaronder die van Brazilië en China. Voor dat laatste land geldt dat waar in
het verleden de samenwerking meer gekenmerkt werd door kennisoverdracht
vanuit de Nederlandse Douane, de nadruk nu ligt op operationele samenwerking,
wederkerigheid en de inzet van moderne opleidingsmiddelen als seminars en
video-conferenties. Ook deze samenwerking draagt bij aan het faciliteren van een
soepele afwikkeling van de onderlinge handelsstromen en het van elkaar kunnen
leren bij het toezicht op onder meer containers en e-commerce. De samenwerking
van de Douane met de Chinese Douane past binnen de kaders zoals geformuleerd
in de China-strategie van Buitenlandse Zaken (2019, Nederland-China: een nieuwe
balans), die uitgaat van het adagium ‘samenwerken waar het kan, beschermen
waar het moet’.

3.2.2

Dienstverlening

De Douane gaat door met het versterken van de dienstverlening in 2023, in lijn
met de in 2022 geactualiseerde visie dienstverlening Douane. Een voorbeeld is het
samenvoegen van verschillende telefonische kanalen voor dienstverlening aan
burgers en bedrijven in een telefonisch contactcentrum. Ook streven we ernaar
om de functionaliteiten in het portaal Mijn Douane verder uit te breiden, maar zijn
daarbij afhankelijk van de beschikbare IV-capaciteit. De Douane levert een bijdrage
aan de uitvoering van de Werkagenda publieke dienstverlening. Zo ontvangt
de Tweede Kamer in 2023 een eerste ‘Stand van de uitvoering Douane’. Hierin
inventariseren we signalen van burgers en bedrijven over onze uitvoering. Ook
richten we een intern overleg in om dilemma’s ten aanzien van de menselijke maat
te bespreken en de betekenis van de menselijke maat voor het handelen door de
Douane uit te werken.
Overleg Douane – Bedrijfsleven
De Douane en het bedrijfsleven spreken elkaar ook in 2023 regelmatig over het
goederenverkeer dat de EU in- en uitgaat. Dat gebeurt in het Overleg Douane
Bedrijfsleven (ODB). In het ODB bespreken Douane en vertegenwoordigers van het
bedrijfsleven de douanelogistiek en de douane-afhandeling. Dit kunnen praktische
onderwerpen zijn, maar ook meer strategische thema’s. Het gaat om zaken als
beschikbaarheid van en aanpassingen in IT-systemen, invoeringstermijnen van
nieuwe wet- en regelgeving en beïnvloeding van de totstandkoming van nieuwe
douanewetgeving. Voor 2023 is in het ODB afgesproken om gezamenlijk acties uit
te werken op het gebied van dienstverlening, menselijke maat en innovatie.

3.2.3

Gelaagde handhaving

Als gevolg van de enorme groei van het internationale goederenverkeer en door
Europese wet- en regelgeving is er voor de Douane fysiek en administratief
veel meer te controleren dan een paar jaar geleden. Om zo effectief mogelijk te
kunnen omgaan met de beschikbare capaciteit werkt de Douane in 2023 verder
aan gelaagde handhaving. Dit houdt in dat de Douane de komende jaren beter

14 

Douane Jaarplan 2023

onderscheid kan maken tussen verschillende stromen in het goederenverkeer,
waardoor elk bedrijf een meer passende mate van toezicht krijgt. Deze aanpak
moet leiden tot minder (en minder ingrijpende) interventies bij bewezen
betrouwbare bedrijven en ketens. Tegelijkertijd wordt ingezet op effectievere
en (zo nodig) meer controles bij onbekende bedrijven. Bepalend voor gelaagde
handhaving is de mate waarin wij in staat zijn de compliance van een bedrijf en/
of handelsketen juist in te schatten. Voor de doorontwikkeling van het concept
gelaagd handhaven is een goede internationale samenwerking en (beleids)
afstemming in Brussel van groot belang. Hier zal in 2023 veel aandacht voor
zijn. Tevens wordt verdere samenwerking met buitenlandse douaneorganisaties
verkend gericht op data uitwisseling en kennisdelen. In 2023 wordt daarvoor een
steekproef ontwikkeld voor invoeraangiften. Daarnaast voeren we in 2023 pilots uit
met het gebruik van algoritmen en kunstmatige intelligentie, om grote datastromen
beter te doorgronden en de handhaving gerichter te kunnen inzetten. Deze pilots
zijn erop gericht om de benodigde waarborgen te realiseren voor het brede gebruik
van algoritmen en nemen de Europese en nationale wettelijke en beleidsmatige
kaders op het gebied van bescherming van rechten van mensen in acht.

3.2.4

E-commerce

De Douane gaat in 2023 door met de actorgerichte handhaving bij bedrijven die
actief zijn in de e-commerce handel. Deze aanpak is gericht op het verbeteren van de
compliance, door onder meer afspraken te maken met deze bedrijven over gewenste
verbeteringen in het aangiftegedrag, en vervolgens hierop te monitoren. Deze
aanpak is efficiënter dan het individueel beoordelen van een e-commerce aangifte
(transactiegerichte handhaving). De actorgerichte aanpak wordt in 2023 voortgezet.
Voor de korte termijn houdt dit in dat wordt ingezet op uitgebreide administratieve
controles bij e-commerce bedrijven. Hier is in 2022 al mee gestart. Daarnaast wordt
de actorgerichte aanpak in 2023 verfijnd door een betere data-analyse.
Voor de langere termijn zet Nederland zich binnen de EU actief in voor een
adequaat systeem van toezicht, ook voor e-commerce. In 2022 heeft de Wise
Persons Group geconstateerd dat het DWU niet is toegesneden op de huidige
uitdagingen zoals e-commerce als nieuwe handelsvormen, sterk groeiende

handelsvolumes, technologische ontwikkelingen en de nieuwe geopolitieke context
en veiligheidsrisico’s. Het rapport komt tot de conclusie dat er een noodzaak is om
structurele veranderingen door te voeren om de Douane-unie klaar te maken voor de
nieuwe uitdagingen. Onderdeel hierbij is het ontwikkelen van een systeemgerichte
controle en datagebruik. Nederland deelt die mening en brengt dit punt ook in bij de
besprekingen in Brussel over de komende herziening van het DWU.

3.2.5

Ondermijning

De afgelopen jaren is de Douane, mede met behulp van middelen vanuit
het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV), versterkt voor de aanpak van
ondermijnende criminaliteit. De Douane levert ook in 2023 een belangrijke bijdrage
aan de aanpak van ondermijnende (drugs)criminaliteit. Speerpunten voor 2023
bestaan uit het versterken van de samenwerking met internationale partners en de
Nederlandse mainports en andere toegangspoorten. Dit doen wij onder meer in
samenwerkingsverbanden met onze ketenpartners en het bedrijfsleven.
Op nationaal niveau participeren we onder meer in de Nationale Samenwerking
tegen Ondermijnende Criminaliteit (NSOC). De Douane werkt in dit verband het
komende jaar aan de uitwerking van drie fenomeenanalyses op het gebied van
‘trade based money laundering’, logistieke en financiële facilitatoren. Op lokaal
niveau werken we nauw samen met onze handhavingspartners op de lucht- en
zeehavens, onder meer in het HARC-team, diverse RIEC’s, de Uitvoeringsagenda
Rotterdam en het Coördinatieoverleg Ondermijning Schiphol (COS).
Ten opzichte van 2022 zetten we verder in op het opwerpen van barrières in bronen overslaglanden voor verdovende middelen. Zo starten wij in samenwerking met
de Braziliaanse douaneautoriteiten een pilot waarin we onderzoeken of beelden
van in dit land gescande containers in Nederland kunnen worden uitgelezen. Het
doel hierbij is om containers waarin zich mogelijk drugs bevinden te stoppen in
het land van verscheping of direct na aankomst hiervan in Nederland. Daarnaast
versterken we onze samenwerking met de Belgische Douane door het plaatsen van
een risicoanalist in Antwerpen. Een Belgische risicoanalist zal in Rotterdam worden

15 

Douane Jaarplan 2023

geplaatst. Dit met als doel om de zeecontainers die binnenkomen in de haven
van Antwerpen, maar bestemd zijn voor Nederland en vice versa voor controle te
selecteren.
In 2023 zal de Douane ook verder inzetten op het versterken van haar toezicht op
de Nederlandse mainports en overige toegangspoorten. Op de containerterminals
in de haven van Rotterdam wordt gestart met het plaatsen van voor controle
geselecteerde containers in een aparte en bewaakte plaats (‘compartimenteren’).
Op deze manier kunnen containers beter worden bewaakt voordat zij worden
gecontroleerd. Daarnaast onderzoeken we hoe ook de aanzegtermijn voor
de aankondiging van douanecontrole kan worden teruggebracht. Dit om de
onvoorspelbaarheid van douanecontroles verder te vergroten. Op de luchthaven
Schiphol werken we samen met publieke en private partijen in de branchegerichte
aanpak van de luchtvaartsector.
Als aanvulling op het fysieke toezicht van de Douane op de mainports zet de
Douane cameratoezicht in. Dit mede met het doel om mogelijke blinde vlekken
aan de buitengrens weg te nemen. De Douane gebruikt hierbij zowel vaste
cameranetwerken op de luchthaven Schiphol en in de haven van Rotterdam, als
flexibel cameratoezicht door de inzet van cameradrones, onder andere in de haven
van Rotterdam en in Noord-Nederland waaronder het waddengebied. Ook starten
we met de aanleg van cameranetwerken in het Noordzeekanaalgebied en de haven
van Vlissingen.
Behalve aan de invoer van cocaïne, geeft de Douane in opdracht van het ministerie
van JenV prioriteit aan de bestrijding van de uitvoer van synthetische drugs,
met name via de post. In 2023 starten we een pilot rond het geautomatiseerd
herkennen van pillen in post. Hierbij lezen we scanbeelden uit met behulp van een
vooraf getraind algoritme. De Douane werkt daarbij ook in 2023 nauw samen met
de douanediensten van de Verenigde Staten en Australië. Doelstelling is om zoveel
mogelijk (synthetische) drugs al in Nederland te onderscheppen.

3.2.6

Fraude met invoerrechten en accijns

In 2023 wordt het team Smoke vernieuwd – het samenwerkingsverband van het
Openbaar Ministerie, de FIOD en de Douane ter bestrijding van de fraude met
en illegale productie van tabaksproducten. De Douane gaat meer medewerkers
leveren voor het team en een aantal lichte zaken afdoen. Onder leiding van
het Europees Openbaar Ministerie worden ook in 2023 fraude-onderzoeken in
Nederland uitgevoerd naar de juiste en volledige afdracht van invoerrechten
(Traditionele Eigen Middelen).

3.2.7

Klantgericht toezicht

De Douane vindt klantgericht toezicht belangrijk. Hiermee richten we ons met onze
controles op bedrijven die onze aandacht het meeste nodig hebben, gezien hun
mate van compliance. Op die manier kunnen wij onze capaciteit zo goed mogelijk
benutten, onnodige werkzaamheden voorkomen en doeltreffender controles
uitvoeren. Deze uniforme, centraal gestuurde werkwijze leidt tot een meer
eenduidige klantbehandeling en een evenwichtiger toezichtlast. Voor deze nieuwe
visie op klantmanagement hebben we binnen de Douane een breed draagvlak
verworven. De komende jaren zetten we ons in om deze visie gerealiseerd te
krijgen.
Om ons klantmanagement te verbeteren en te vernieuwen is het programma
Klantgericht Toezicht gestart. Zo implementeren we ten behoeve van een landelijk
uniform proces in 2023 een nieuwe werkwijze voor vergunning aanvraag en starten
we met het uitwerken van een nieuwe werkwijze voor vergunning beheer en het
toezicht op bedrijven. Andere voorbeelden van acties in 2023 zijn de oplevering van
de eerste twee landelijke sturingsdashboards voor klantmanagement (overzicht
vergunninghouders met bijbehorende vergunningen en een landelijk operationeel
sturingsdashboard) en de invoering van een landelijke applicatie voor risicoanalyse
bij bedrijven. Daarnaast werken we voor een optimale digitale ondersteuning
aan een IT-verbeterstrategie. Hierbij worden de IT-projecten voor klantgericht
toezicht (centrale sturing, planning en risicoanalyse) zo goed mogelijk aangesloten

16 

Douane Jaarplan 2023

op andere IT-projecten. Om de toekomstige personeelsbehoefte te bepalen zijn
voor het klantmanagement nieuwe rolbeschrijvingen uitgewerkt. We ontwikkelen
nieuwe normatiek en op basis daarvan kan de formatie worden herijkt.

3.3

Data-gedreven organisatie

3.3.1

Datamanagement

De Douane ontwikkelt zich naar een data-gedreven organisatie. Dat wil zeggen:
een organisatie die handhavingsbeslissingen neemt op een transparante wijze, aan
de hand van analyses van feitelijke data en met behulp van algoritmen die risico’s
kunnen voorspellen.
Centraal in 2023 staat het stapsgewijs realiseren van alle functionaliteiten om
tot een volwaardig dataplatform te komen. We willen een breed technisch
dataplatform realiseren, waarop we binnen de wet- en regelgeving (waaronder
de AVG) data veilig kunnen ontsluiten, verzamelen, analyseren en eventueel
kunnen verwerken in algoritmen. Het streven is dat data en risicosignalen tussen
diverse werkgebieden kunnen worden uitgewisseld, zoals bij scan en detectie van
goederen en bij de verwerking van aangiftedata.
De stapsgewijze realisatie van een eigen dataplatform in 2023 vormt een onderdeel
van de datamanagementstrategie en draagt bij aan de doelstellingen van twee
programma’s: Douane Informatie op Orde (DIOO) en Verbetering Informatiepositie
Douane. Daarnaast wordt in het eerste kwartaal van 2023 op basis van enkele
pilots een plan van aanpak opgesteld om de benodigde waarborgen te realiseren
voor het brede gebruik van algoritmen (waaronder ook de risicoselectie).

3.3.2

Douane Informatie Op Orde

In navolging van het Rijksbrede programma Informatiehuishouding Rijk
(voortvloeiend uit het rapport Ongekend Onrecht) zijn we in 2022 het programma
Douane Informatie op Orde 2021-2026 (DIOO) gestart. Het doel van het
programma is het verbeteren van de informatiehuishouding en -verstrekking
aan de Kamer en de maatschappij. De eerste volwassenheidsmeting laat zien
dat het programma in 2022 geconsolideerd en voorbereid is op een aantal
implementatietrajecten die we in 2023 gaan uitvoeren. Zo worden ondersteunende
applicaties “Zoek en Vind” en laktooling in gebruik genomen, die relevant zijn voor
het actief openbaar maken van informatie.
Voor 2023 en verder zijn in totaal ongeveer 25 projecten vastgelegd in een actieplan
die gaan bijdragen aan deze doelstelling.
In 2023 werken we onder meer aan:
• Een strategische personeelsplanning voor de i-professional. Met als doel dat
de organisatie beschikt over voldoende, gekwalificeerde en vakbekwame
i-professionals;
• Voorbereiding op de implementatie van een content management
platform (voorheen document management systeem). Met als doel dat
overheidsinformatie van bestuurlijke en ondersteunende processen centraal
opgeslagen en in beheer is;
• De bewustwording verhogen omtrent de verantwoordelijkheden en taken in
relatie tot informatiehuishouding. Daarvoor starten we de campagne Omgaan
met Douane informatie. Op deze manier wordt de verandering en werkwijze
geborgd in de organisatie;
• Een beleidshandboek met een geborgd beheerproces, zodat er consistent beleid
is ten aanzien van de informatiehuishouding;
• De vulling van de datacatalogus en de implementatie van de DUTO-eisen in
processen en applicaties, zodat informatie duurzaam toegankelijk is en blijft.

17 

Douane Jaarplan 2023

3.3.3

Verbetering Informatiepositie

Een van de prioriteiten uit het Strategisch Meerjarenplan (SMP) van de Douane
is het verrijken van onze informatiepositie. Dit moet ons helpen een meer datagedreven organisatie te worden. In 2021 is hiertoe het programma Verbetering
Informatiepositie gestart. Doel ervan is dat straks interne én externe data
eenvoudig, eenduidig en in samenhang kunnen worden ontsloten. Dit draagt
bij aan de gewenste uniformiteit van informatieproducten, zoals analyses,
rapportages, dashboards en algoritmes. Verder moet het programma ertoe leiden
dat we op termijn minder data hoeven op te halen en verwerken, door benodigde
data te specificeren en beter af te stemmen op het werkproces. Dit doen we dan
alleen op momenten dat dit nodig is in het proces. Het bedrijfsleven profiteert
ook van deze beweging. Als we onze informatiepositie verbeteren, kunnen we bij
bewezen betrouwbare ondernemingen compliance-gericht toezichthouden. En
kunnen we veilige goederenstromen uitzonderen van risicogericht fysiek toezicht.
Voor het verbeteren van onze informatiepositie is een goed ingericht
datafundament en goed datamanagement cruciaal. In 2023 start de migratie
naar het nieuwe dataplatform en het opleveren van de eerste functionele
toepassingen. Eind 2023 zijn de medewerkers van de dataketen opgeleid om,
in samenwerking met Belastingdienst IV, het nieuwe dataplatform te beheren
en verder te ontwikkelen in 2024. De dataketen wordt in staat gesteld nieuwe
informatieproducten te realiseren met de data uit het dataplatform, om de
organisatie te ondersteunen in het data-gedreven werken.

3.3.4

Digitale Snelweg Douane

De toename van de goederenvolumes zet de primaire transactiesystemen van
Douane en de onderliggende infrastructuur onder druk. Daarom hebben we een
robuuste, schaalbare en toekomstbestendige IV-infrastructuur nodig. Sinds eind
2020 en tenminste tot 2024 draagt het programma Digitale Snelweg Douane (DSD)
hieraan bij.
Het programma DSD kent twee sporen. Het eerste spoor richt zich op performance
en schaalbaarheid, en maakt de informatievoorziening van de Douane geschikt
voor de verwachte groei van het aantal aangifteregels. In 2023 gaan we door met
het testen en verbeteren van de performance van zowel bestaande applicaties als
nieuwe systemen. Verder voeren we het plan uit om het testproces in te bedden in
onze reguliere werkwijze.
Het tweede DSD-spoor beoogt processen innovatief – anders en slimmer –
in te richten. Dit innovatiespoor richt zich onder meer op het bedrijfsleven,
wet- en regelgeving, douaneprocessen, (de ontwikkeling van) applicaties en
technologie. In 2023 zetten we diverse innovatieve initiatieven (Proofs of Concept)
voort, en starten we nieuwe op. Voorbeelden hiervan zijn Containerisatie en
DevOps-werken (IV meer schaalbaar en robuuster maken door het toepassen
van containertechnologie), Systeemsimulatie voor het aangifteproces voor
e-commerce en een verkenning in het kader van de toekomstvastheid van de Poort
(toegangsfaciliteit voor alle inkomende en uitgaande berichten van de Douane). We
verwachten in 2023 een aantal positief afgeronde initiatieven te kunnen uitwerken
in een Businesscase.

18 

Douane Jaarplan 2023

3.4

Traditionele Eigen Middelen

De Douane heft en int douanerechten en accijnzen voor Nederland en Europa.
Het grootste deel van de douanerechten dragen we af aan de EU (dit zijn de netto
Traditionele Eigen Middelen3). Dit geldt voor de hele Douane-unie, als een van de
pijlers van de interne markt in de EU4.
De Douane blijft in 2023 werken aan de randvoorwaarden voor juiste en tijdige
afdrachten, mede om nabetalingen aan de EU zoveel mogelijk te voorkomen. In
2022 hebben we het interne toezicht op dit proces versterkt en hier gaan we in
2023 mee door. Mede met het oog op het stijgende aantal financiële transacties
is het van belang dat dit toezicht op een verantwoorde manier wordt ingericht en
uitgevoerd. Dit alles om te komen tot een nog ordelijker en beter controleerbaar
financieel beheer. Dit komt tot uiting in onder meer de versterking van het proces
van de interne beheersing en verbeterde ontsluiting van managementinformatie.
In 2022 zijn meer Douanesystemen aangesloten op de overdrachtsadministratie
en begin 2023 zal dit voor alle heffings- en inningssystemen gelden. De financiële
stroom van de aangiftes die via de desbetreffende systemen lopen wordt daarmee
controleerbaar en er komt meer regie op de nabetalingen. Ook verloopt de
afdracht van de traditionele eigen middelen aan de Europese Unie dan volledig
geautomatiseerd. Daarmee is een tekortkoming opgelost die al lang door
controlerende instanties wordt gesignaleerd.

3

Netto TEM betreft de douanerechten na aftrek van de perceptiekosten (25%), die lidstaten mogen
houden als vergoeding voor de kosten voor heffing en inning.

4

Binnen de Douane-unie worden onderling geen douanerechten geheven en voor goederen die de EU
binnen komen geldt een gemeenschappelijk douanetarief.

3.5

Risico’s en beheersmaatregelen

3.5.1

Risicomanagement

De stapsgewijze groei naar een risicovolwassen organisatie op basis van
risico-gestuurd werken en risicoleiderschap is verankerd in ons Strategisch
Meerjarenplan (SMP). Doel is het verbeteren van de focus, sturing, wendbaarheid
en besluitvorming op elk niveau in de organisatie en het effectief en efficiënt
realiseren van de doelen. De veranderaanpak is vooral gericht op het vergroten van
het risicobewustzijn, kennis over risicomanagement en het praktisch leren omgaan
met risico’s en kansen. Het risicomanagementproces wordt verder ingericht en
verbeterd. Dat doen we met de risk-community en de Chief Risk Officer. De taken,
bevoegdheden en verantwoordelijkheden (risicomanagement-governance) krijgen
steeds concreter vorm. Door het meer en vaker betrekken van (externe) partners
en stakeholders groeit ook de samenwerking en eenduidigheid. In 2023 en de jaren
daarna wordt risicomanagement langs deze route verder uitgerold. Daarvoor wordt
in 2023 samengewerkt met onder meer het Bureau Veiligheid en Integriteit i.o.
Hierbij is ook specifiek aandacht voor interne risico’s (fraude en corruptie).

19 

Douane Jaarplan 2023

Op dit moment zijn 6 risico’s uit het risicoregister van de Douane aangemerkt als
toprisico. Het betreft de volgende risico’s:
1.

Ontbreken integrale inrichting en governance van gegevensmanagement
Omschrijving risico

Beheersmaatregelen

Binnen de huidige inrichting van Gegevensmanagement zijn
niet alle kernfuncties ingericht of voldoende ondersteund, en
kan men in de primaire en ondersteunende processen niet
altijd over goede, juiste en actuele gegevens beschikken.
Hierdoor bestaat de kans dat beslissingen gebaseerd worden
op onjuiste of onvolledige gegevens, en ontbreekt de
mogelijkheid om adequaat te kunnen sturen en
verantwoorden.
Datamanagementstrategie krijgt vorm, er zijn diverse
deelprogramma’s gestart, waarin de resultaten van
uitgevoerd onderzoek worden betrokken. Er zijn en worden
inhoudelijke risico-sessies uitgevoerd met alle betrokkenen.

2.

Onvoldoende medewerkers met de juiste kwalificaties beschikbaar voor het werk
van de Douane
Omschrijving risico

De Douane kan niet voldoende nieuwe medewerkers
werven of kandidaten blijken niet te passen in het
(nieuwe) profiel. Daarnaast is de organisatie niet in staat
eenmaal geworven medewerkers snel en kwalitatief
voldoende op te leiden. Mogelijk proberen criminele
organisaties via de massale wervingsrondes te
infiltreren.

Beheersmaatregelen

De omstandigheden in en om het taakveld van de
Douane veranderen snel. Dit vraagt om een hoge mate
van wendbaarheid en aanpassingsvermogen. De factor
mens is daarin erg belangrijk.
Data speelt ook binnen de P-opgave een steeds
belangrijker rol.
We creëren inzicht door middel van HR-analytics.
We werken met nieuwe profielen, opdat we de juiste
competenties werven, behouden en ontwikkelen.
Teamgevoel is hierbij ook belangrijk.
Daarnaast werkt de Douane ook aan ‘branding’:
we moeten ons als werkgever onderscheiden op de
arbeidsmarkt.

20 

Douane Jaarplan 2023

3.

Personele veiligheid en integriteit
Omschrijving risico

Beheersmaatregelen

Er heerst constante onzekerheid over de aard van
maatregelen i.r.t. de personele veiligheid en integriteit,
en of we voldoende maatregelen nemen. Welke risico’s
zijn we bereid te lopen of moeten we lopen omdat ze
simpelweg niet te mitigeren zijn (te kostbaar of
organisatorisch onmogelijk)?
Veiligheidsrisico’s kunnen niet worden uitgesloten, het
uitgangspunt is dat medewerkers optimaal veilig hun
werk kunnen doen. De Douane werkt onder de vlag
van het programma Verbeteragenda Integriteit
(Tweede Kamer, 2021-2022, 31934 nr. 55) aan een
breed scala van (samenhangende) maatregelen, zoals
het opzetten/inrichten van een professioneel Bureau
Veiligheid en Integriteit voor de organisatie.

4.

Enorme toename van het aanbod van aangiftes dat tot knelpunten in de
handhaving leidt
Omschrijving risico

De strategische keuzes van ondernemers in het kader
van de concurrentiepositie en innovatie, zijn door de
Douane niet of nauwelijks te beïnvloeden. Dit betekent
dat het risico voor de Douane vooral ligt in de enorme
toename van het aanbod van aangiftes, de verwerking
en de behandeling daarvan.

Beheersmaatregelen

De Douane maakt prognoses en stelt deze steeds bij.
We weten wat we in 2023 kunnen verwachten. Er ligt
een nadrukkelijke koppeling tussen de handhavings­
activiteiten en de ABC-doelen, dat zou vooralsnog
voldoende zekerheid moeten bieden gedurende de
veranderingen. In de toekomst is regelgeving mogelijk
niet meer passend, we moeten dan (kunnen)
optimaliseren in een nieuwe omgeving.
De Douane streeft ernaar niet alleen beter te kunnen
verantwoorden, maar vooral ook beter te kunnen sturen
(real-time). Daarbij hoort ook het meetbaar maken van
activiteiten.

21 

Douane Jaarplan 2023

5.

Niet flexibel genoeg zijn qua organisatiecultuur om op veranderingen te kunnen
inspelen
Omschrijving risico

Beheersmaatregelen

De organisatiecultuur binnen de Douane is onvoldoende
concreet en flexibel en daardoor niet of onvoldoende
afgestemd op de toekomstige taken, rol en ambitie van
de Douane als zelfstandig Directoraat Generaal. Dit
geldt voor zowel de maatschappelijke opgave als de
politiek/bestuurlijke kant. Als essentieel onderdeel
daarvan ontbreekt het aan (persoonlijk) leiderschap en
de kwaliteiten om leiderschap en cultuur aan elkaar te
verbinden.
Er zijn goede en herkenbare interventies, onder meer
vanuit het programma Leiderschap & Cultuur. Denk
bijvoorbeeld aan het verbinden met het werk, de
kernwaarden met het zogenoemde veranderverhaal
(bijvoorbeeld in filmpjes), de thematische
bijeenkomsten met de Basis 30 en de focus op mogelijk
talenten. De ‘stip op de horizon’ wordt met elkaar
bepaald en doorleefd.

6.

Nederland moet Traditionele Eigen Middelen (TEM) en vertragingsrente nabetalen
aan de EU
Omschrijving risico

Nederland moet meer invoerrechten als TEM aan de EU
afdragen dan het heeft gedaan. Dit op verzoek van de
Europese Commissie of na een eigen analyse. Het
verschil kan worden veroorzaakt door verkeerde
aangiften die zijn gemist omdat zij niet in de
risicoselectie vielen, omdat de Douane fouten heeft
gemaakt in de handhaving of door interpretatie­
verschillen over regelgeving en wijze van uitvoering.

Beheersmaatregelen

De Douane voert verbeteringen door in het primair
proces en versterkt de controle op het proces van
heffen, innen en afdragen. Daarnaast wordt de
constructieve dialoog voortgezet met de Europese
Commissie om meer helderheid te krijgen over het
Europese beoordelingskader en meer begrip voor de
uitvoeringspraktijk. Een beter en duidelijker kader
verhoogt de compliance van bedrijven en kan zorgen
voor een afname van geschillen en nabetalingen tussen
de Commissie en de lidstaten.

22 

Douane Jaarplan 2023

3.5.2

Aanpak tekortkomingen Auditdienst Rijk en Algemene Rekenkamer

De Douane wil in 2023 de tekortkomingen die de Auditdienst Rijk en de Algemene
Rekenkamer hebben geconstateerd oplossen:
• Interne beheersing traditionele eigen middelen (de grote geldstroom): hiertoe
heeft de Douane een implementatieplan ‘Interne beheersing grote geldstroom’
opgesteld. De verwachting is dat de geautomatiseerde afdrachtstaat begin 2023
in gebruik kan worden genomen. Vanuit de geautomatiseerde afdrachtstaat
kunnen verbanden gelegd worden met de onderliggende individuele heffingen,
waardoor het controlespoor gevolgd kan worden.
• Logische toegangsbeveiliging: dit punt heeft bij de Douane betrekking op het
herijken van conflicterende mutatierechten (CMR). De Douane heeft sinds 2022
een Centrale Goedkeurder, als onderdeel van het cluster Integrale Beveiliging.
Deze groep wordt met name gebruikt voor de Douane-brede applicaties en
wanneer er potentiële conflicterende situaties zijn. Wanneer een applicatie met
name binnen één of enkele Douane-onderdelen of -processen wordt gebruikt,
wordt de goedkeuring belegd bij dat onderdeel/proces.
• Verplichtingenbeheer en prestatieverklaringen: de Douane neemt samen met
de Belastingdienst en Toeslagen deel aan de stuurgroep verplichtingenbeheer
en prestatieverklaringen, ieder met een eigen verantwoordelijkheid en
een gezamenlijk doel om de processen rondom verplichtingenbeheer en
prestatieverklaringen verder te versterken.

23 

Douane Jaarplan 2023

Colofon
Dit is een uitgave van Douane Nederland
December 2022