Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

28 286

Dierenwelzijn

29 861

Arbeidsmigratie en sociale zekerheid

Nr. 1269

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 november 2022
De afgelopen jaren zijn diverse misstanden aan het licht gekomen rond de
werk- en leefomstandigheden van werknemers die werkzaam zijn in
slachterijen en vlees- en pluimveeverwerkende bedrijven. Dit zijn vaak
arbeidsmigranten die via uitzendbureaus in deze bedrijven werkzaam zijn.
Toen deze sector in 2020 werd geconfronteerd met de coronacrisis werden
de tekortkomingen in deze sector nog versterkt.1 De Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en ik vinden deze
misstanden onaanvaardbaar. Arbeidsmigranten mogen in ons land niet
als tweederangsburgers worden behandeld.
Door werkgevers in de vlees- en pluimveeverwerkende sector is aangegeven dat er stappen worden gezet om de positie van werknemers in de
sector te verbeteren, onder meer door werknemers vast in dienst te
nemen. Wij zetten de gesprekken van onze ambtsvoorgangers met sociale
partners in deze sector voort en blijven er bij hen op aandringen om
afspraken te maken om de situatie van werknemers in deze sector te
verbeteren. In het kader van de Hoofdlijnenbrief Arbeidsmarkt2 en door
middel van de uitvoering van de aanbevelingen van het Aanjaagteam
bescherming arbeidsmigranten («Commissie-Roemer»)3 werkt het kabinet
aan generieke maatregelen die onder meer zijn gericht op het stimuleren
van duurzame arbeidsrelaties en het reguleren van flexibele arbeid en het
verbeteren van de positie van arbeidsmigranten. Deze generieke
maatregelen zullen ook gevolgen hebben voor de vlees- en pluimveeverwerkende sector.

1

Zie onder meer de rapportage van de resultaten en effecten van inspecties door de Nederlandse Arbeidsinspectie van slachterijen en vlees- en pluimveeverwerkende bedrijven van juni
2020 t/m juni 2021 (https://www.nlarbeidsinspectie.nl/publicaties/rapporten/2021/11/25/
slachterijen-vlees--en-pluimverwerkende-bedrijven-in-coronatijd).
2
Kamerstuk 29 544, nr. 1112.
3
Kamerstuk 29 861, nr. 53.

kst-28286-1269
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1269

1

Mede naar aanleiding van de genoemde misstanden in slachterijen en
vlees- en pluimveeverwerkende bedrijven is door uw Kamer de motieFutselaar aangenomen die
– de regering oproept, om per direct over te gaan tot het stellen van
vaste contracten als norm voor de slachtindustrie;
– de regering oproept, om te komen met een plan van aanpak om de
positie van werknemers in specifiek de Nederlandse slachtindustrie te
versterken en hierbij de koppeling te leggen naar het verbeteren van
naleving van dierenwelzijnswetgeving; en
– de regering oproept, om hierbij advies van vakbonden, de commissieRoemer en dierenwelzijnsorganisaties te betrekken.4
Door middel van de brief van 5 februari 2021 informeerden de toenmalige
Minister van LNV en mijn ambtsvoorganger van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) uw Kamer over de wijze waarop zij aan de
motie-Futselaar gevolg wilden geven.5 In die brief is uw Kamer toegezegd
dat het kabinet met sociale partners en dierenwelzijnsorganisaties in
gesprek zou gaan over de positie van werknemers in de vleessector en dat
uw Kamer over de resultaten hiervan zou worden geïnformeerd. Er
hebben sindsdien drie bestuurlijke overleggen plaatsgevonden tussen de
Ministers van SZW en LNV en FNV, CNV, COV, NEPLUVI, de Dierenbescherming en Eyes on Animals.
Met deze brief informeer ik uw Kamer mede namens de Minister van LNV
over de uitkomsten van deze bestuurlijke overleggen en enkele ontwikkelingen die verband houden met de positie van werknemers in de
vleessector, waaronder de toegang van vakbonden tot de werkvloer. Ook
ga ik in op de samenhang met dierenwelzijn.
Voortgang Bestuurlijke overleggen en vervolgstappen
Er zijn verschillende stappen gezet in de vlees- en pluimveeverwerkende
sector voor het verbeteren van de positie van werknemers. Tijdens de
bestuurlijke overleggen hebben de toenmalige Ministers van SZW en LNV
de sociale partners opgeroepen dergelijke afspraken te maken, met name
over de verhouding tussen werknemers direct in dienst bij de werkgever
en over werknemers die als uitzendkracht werken. De stappen die zijn
gezet, zijn in Bijlage 1 bij deze brief opgenomen. De ambitie van de
werkgevers in de roodvleessector om werknemers in eigen dienst te
nemen heeft zich nog onvoldoende vertaald naar concrete cao-afspraken.
Wel zijn in de Cao Vleessector (roodvlees) afspraken gemaakt over zaken
die ofwel vooruitlopen op komende regelgeving of die in lijn zijn met
aanbevelingen ter verbetering van de positie van arbeidsmigranten. In de
pluimveesector is met de vakbonden afgesproken dat personeel dat op
sleutelposities en met levende dieren werkt, vanaf uiterlijk 1 juli 2022 in
eigen dienst van de slachterij zou worden genomen. Het verbeteren van
de positie van werknemers, veelal arbeidsmigranten, is overigens niet
alleen in het belang van goed werkgeverschap, maar ook om de sector
aantrekkelijk te houden voor werknemers en om goede werknemers aan
de vleessector te binden.
Het is nuttig om een beeld te hebben van de hoeveelheid flex- en
uitzendkrachten in de vleessector. De Ministeries van LNV en SZW hebben
daarom aan SEO Economisch Onderzoek gevraagd om een onafhankelijk
onderzoek uit te voeren naar de omvang van het personeelsbestand in de
vleessector en dan met name bij de slachthuizen, met een uitsplitsing
naar contractvormen en herkomst (arbeidsmigranten versus Nederlandse
4
5

Kamerstuk 28 286, nr. 1161.
Kamerstuk 28 286, nr. 1171.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1269

2

werknemers) zodat hierdoor een zo objectief mogelijk beeld kan worden
gekregen. Een eenduidig beeld bij sociale partners draagt bij aan een
gemeenschappelijke basis waarop oplossingsrichtingen kunnen worden
gezocht.
In Bijlage 2 zet ik de bevindingen van de onderzoekers kort uiteen. Tevens
bied ik u hierbij het rapport aan. Helaas heb ik moeten constateren dat het
onderzoek niet heeft geleid tot een eenduidig beeld tussen werkgeversorganisaties en vakbonden van de aantallen werknemers, waaronder
uitzendkrachten, en de omvang van de groep die werkt met een
uitzendcontract.
De Minister van LNV en ik vinden het nuttig en belangrijk om te bespreken
of de stappen die zijn gezet in de vleessector en de pluimveesector
daadwerkelijk hebben bijgedragen aan de verbetering van de positie van
werknemers in deze sectoren.
Ook zouden wij graag met de betrokken partijen bespreken welke stappen
nog meer moeten worden gezet om de positie van werknemers in deze
sectoren te verbeteren. Daarom zullen de Minister van LNV en ik de
betrokken partijen opnieuw uitnodigen voor een bestuurlijk overleg.
Ondertussen werkt het kabinet verder aan maatregelen voor het stimuleren van duurzame arbeidsrelaties en het reguleren van flexibele arbeid
langs de contouren van de Hoofdlijnenbrief Arbeidsmarkt. Deze maatregelen zijn generiek van aard en derhalve niet in het bijzonder gericht op
de vleessector. Begin 2023 zal ik uw Kamer over deze uitwerking
informeren.
Daarnaast voert het kabinet de aanbevelingen uit van het Aanjaagteam
bescherming arbeidsmigranten onder leiding van de heer Roemer om de
positie van arbeidsmigranten te verbeteren. Hierover wordt uw Kamer
nog vóór de Kamerbehandeling van de begroting van het Ministerie van
SZW nader geïnformeerd, alsmede door middel van de Jaarrapportage
arbeidsmigranten 2022 die uw Kamer voor het eind van dit jaar zal
worden aangeboden. Bij de uitvoering van de aanbevelingen van het
Aanjaagteam is ook een belangrijke rol weggelegd voor onder meer
gemeenten, toezichthouders en sociale partners. De Minister van LNV en
ik benadrukken het belang van het komen tot gezamenlijke afspraken
tussen vakbonden en werkgevers, bijvoorbeeld over onderwerpen zoals
toegang tot de werkvloer.
Toegang tot de werkvloer
Het is belangrijk dat er goede afspraken over toegang tot de werkvloer
worden gemaakt door sociale partners. Door middel van de motie van het
lid Maatoug c.s.6 heeft uw Kamer de regering opgeroepen in gesprek te
gaan met sociale partners over toegang van vakbonden tot de werkvloer.
Ook de Stichting van de Arbeid heeft onlangs opgeroepen om de rol van
vakbonden bij de ondersteuning van arbeidsmigranten te versterken. De
Stichting van de Arbeid is van mening dat de overheid de vakbonden bij
het vervullen van hun rol bij de ondersteuning van werknemers in het
algemeen en arbeidsmigranten in het bijzonder moet faciliteren en
ondersteunen. In de eerdergenoemde bestuurlijke overleggen hadden
FNV en CNV al aangegeven dat zij toegang tot de bedrijven in de
vleessector willen, om in gesprek te kunnen gaan met werknemers. De
toenmalige Ministers van SZW en LNV hebben tijdens de bestuurlijke

6

Kamerstuk 29 861, nr. 87.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1269

3

overleggen het belang benadrukt van gezamenlijke afspraken tussen
vakbonden en werkgevers over toegang tot de werkvloer.
De Stichting van de Arbeid heeft het Ministerie van SZW verzocht om
cao-bepalingen over toegang tot de onderneming voor algemeenverbindendverklaring (avv) in aanmerking te laten komen. Dit verzoek is
juridisch ingewikkeld. Mijn ministerie is daarom in overleg met sociale
partners getreden om te bespreken op welke wijze aan hun verzoek
tegemoet kan worden gekomen.
De motie van het lid Maatoug c.s. roept de regering tevens op om in kaart
te brengen in hoeverre in cao’s afspraken worden gemaakt over toegang
tot de werkvloer. Op dit moment inventariseert het Ministerie van SZW in
welke cao’s dergelijke afspraken zijn gemaakt. Ik zal uw Kamer over de
uitkomsten hiervan nader informeren. Ondertussen blijf ik in gesprek met
werkgevers en vakbonden over toegang tot de werkplek.
Samenhang dierenwelzijn
De Minister van LNV onderschrijft dat het vasthouden en goed opleiden
van medewerkers van groot belang is voor het dierenwelzijn in slachthuizen. De beweging waarbij medewerkers in eigen dienst van het
slachthuis komen, is te zien als een stap in de goede richting, waar het
welzijn van dieren bij gebaat is. Het in eigen dienst nemen van
medewerkers kan een positieve bijdrage leveren aan een stevigere positie
van de medewerkers, waardoor deze beter hun rol ten aanzien van
dierenwelzijn kunnen vervullen. Daarnaast is het overdragen en borgen
van kennis en ervaring gemakkelijker wanneer er minder wisselingen
onder het personeel plaatsvinden. Ik verwijs uw Kamer ook naar de
verzamelbrief dierenwelzijn van dieren in de veehouderij van 8 november
jl. waarin de Minister van LNV weergeeft welke ontwikkelingen op dit vlak
te zien zijn in de sector.7
Ongeacht de relatie die een medewerker met het slachthuis heeft, dient de
werkgever, naast het zorgen voor een veilige werkomgeving en goede
arbeidsomstandigheden, te investeren in gedegen opleidingen en
trainingen, waaronder die over de omgang met dieren. Zo bieden
slachthuizen, naast het cursusaanbod van opleidingsinstituut SVO,
taalcursussen aan en voorziet de roodvleessector onder andere in het
jaarlijks bijscholen van slachthuismedewerkers over het natuurlijk gedrag
van het dier. COV heeft verder gemeld dat specifieke afspraken over het
borgen van het dierenwelzijn in slachterijen in relatie tot bijscholing van
personeel onderdeel zijn geworden van de gedragscode van hun leden.
Dit soort initiatieven komen het dierenwelzijn ten goede.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

7

Kamerstuk 28 286, nr. 1267.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1269

4

Bijlage 1:

Ontwikkelingen in dienst nemen werknemers
Personeel roodvleessector
Uit de bestuurlijke overleggen kwam een beeld naar voren dat in de
roodvleessector de werkgevers voornemens waren om zo snel mogelijk
zo veel mogelijk medewerkers die met levende dieren werken in eigen
dienst te nemen. Nieuwe medewerkers die op een kritische productiefunctie in het slachterijdeel werken, zouden in eigen dienst worden
genomen. Ook zouden medewerkers die langer dan twee jaar op het
bedrijf in een productiefunctie werkzaam zijn (al dan niet via verschillende
bureaus), duurzaam in Nederland verblijven en in de directe omgeving
eigen huisvesting hebben, in eigen dienst worden genomen. Werkgevers
in de roodvleessector zijn opgeroepen om uiterlijk eind 2021 hun
individuele ambitie op de hiervoor genoemde punten voor het eigen
bedrijf te concretiseren en deze te communiceren richting ondernemingsraad en relevante externe stakeholders.
Deze ambitie heeft zich evenwel nog onvoldoende vertaald naar concrete
cao-afspraken. Wel zijn in de Cao Vleessector8 (roodvlees) afspraken
gemaakt over zaken die ofwel vooruitlopen op komende regelgeving of
die in lijn zijn met aanbevelingen ter verbetering van de positie van
arbeidsmigranten.9 Verder geeft de COV aan dat uit periodieke enquêtes
onder haar leden blijkt dat nu 70% van de medewerkers die met levende
dieren werken, in vaste dienst zijn van slachterijen.
Personeel pluimveesector
In de pluimveesector is met de vakbonden afgesproken dat personeel dat
op sleutelposities en met levende dieren werkt vanaf uiterlijk 1 juli 2022 in
eigen dienst van de slachterij zou worden genomen. Dit is vastgelegd in
artikel 72 van de cao pluimveeverwerkende industrie.10 Daarnaast biedt de
werkgever vanaf 1 juli 2022 een uitzendkracht die langer dan twee jaar
werk verricht in zijn bedrijf een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd
aan. Verder worden vanaf 1 juli 2022 alle kritische functies binnen een
bedrijf dat valt onder de cao, ingevuld door medewerkers in eigen dienst.
Nepluvi heeft in reactie aangegeven dat uit hun enquête onder bedrijven
die vallen onder de cao, waaronder slachterijen, blijkt dat 55% van de
werknemers uitzendkrachten zijn.

8

Cao Vleessector (1-03-2022 tot 1-03-2024).
Zoals het verhogen van jeugdschalen, recht op minimum (jeugd)loon gedurende de eerste
twee maanden, vier weken verblijf in huisvesting na eventueel ontslag, na vijf jaar verplicht een
aanbod vast contract en huisvesting via toeleveranciers volgens de normen van de SNF.
10
Cao Pluimveeverwerkende Industrie (1-04-2021 t/m 31-03-2023).
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1269

5

Bijlage 2

Bevindingen rapport SEO «Aantal werkenden in de slachthuizen
en overige vleessector. Kwantitatieve verkenning van de sector»
Het onderzoek van SEO laat zien dat het werk in de vleessector niet
seizoens-gebonden is, noch dat sprake is van hoge pieken of dalen in de
productie die vragen om een grote flexibele schil. Ongeveer 25% van de
werknemers in directe dienst heeft een flexibel contract.11 Daarnaast
werkt ruim 37% van alle werk-nemers in de gehele vleessector via een
uitzendbureau. Betrokken stakeholders hebben aangegeven zich niet in
alle cijfers te herkennen en dat met name de totale omvang te groot wordt
ingeschat. SEO geeft hierbij nadrukkelijk aan dat het gaat om een
inschatting op basis van beschikbare data.12 De hele vleessector omvat
naast slachterijen onder meer overige vleesverwerkende industrie en
groothandel.
80% van de uitzendwerknemers heeft een andere nationaliteit dan de
Nederlandse. Van alle arbeidsmigranten die werkzaam zijn in de vleessector in zijn totaliteit, werkt ruim twee derde via een uitzendbureau.
Wanneer vervolgens binnen de sector wordt ingezoomd op de specifieke
zogenoemde productiefuncties (slachterijen), dan is de inschatting van
SEO dat van het huidige aandeel werknemers in slachterijen om en nabij
65% aan uitzendkrachten betreft.
Het onderzoek van SEO laat verder zien dat het aandeel flexibele
contracten in de laatste jaren is afgenomen en het aandeel vaste
contracten is toegenomen.13 Dit kan het gevolg zijn van oproepen door de
sector zelf, maar het kan mogelijk ook deels worden toegeschreven aan de
invoering van de Wet Arbeidsmarkt in Balans, en de arbeidsmarkttekorten.
Werkgevers geven aan dat zij veel werken met arbeidsmigranten en
daarom een hoog percentage uitzendkrachten hebben. Het werven,
begeleiden en huisvesten van arbeidsmigranten zou vragen om een
expertise die de uitzendbureaus veelal wel hebben en veel slachterijen
naar eigen zeggen niet. Werkgevers geven aan dat zij de toegevoegde
waarde zien van in het direct in dienst nemen van werknemers.

11

Een flexibel contract heeft een bepaalde duur (tijdelijk contract) of een onbepaald aantal uren
(o.a. oproepkrachten en nulurencontracten).
12
In §1.3 Onderzoeksaanpak en §1.4 Definities in het rapport wordt dit door SEO toegelicht.
13
De FNV geeft aan dat dit ook een vast contract met een uitzendbureau kan betreffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 286, nr. 1269

6