Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 591

Verdrag tussen de Regering van het Koninkrijk
der Nederlanden en de Regering van het
Koninkrijk Bahrein tot het vermijden van
dubbele belasting en het voorkomen van het
ontgaan van belasting met betrekking tot
belastingen naar het inkomen, met Protocol;
’s-Gravenhage, 16 april 2008

Nr. 2

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 7 oktober 2008
Binnen de vaste commissie voor Financiën1 is de wens geuit om in een
schriftelijke vragenronde enkele vragen en opmerkingen voor te leggen
over het belastingverdrag met Bahrein.
De vragen en opmerkingen zijn op 25 september 2008 aan de staatssecretaris van Financiën voorgelegd. Bij brief van 2 oktober 2008 zijn ze door de
staatssecretaris beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Blok
De griffier van de commissie,
Berck

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Blok (VVD), Voorzitter, Ten Hoopen (CDA), ondervoorzitter,
Weekers (VVD), Van Haersma Buma (CDA), De
Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Irrgang (SP), Luijben
(SP), Kalma (PvdA), Blanksma-van den Heuvel
(CDA), Cramer (CU), Van der Burg (VVD), Van
Dijck (PVV), Spekman (PvdA), Heerts (PvdA),
Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD), Tang
(PvdA), Vos (PvdA), Bashir (SP) en Sap (GL).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Remkes
(VVD), Jonker (CDA), Aptroot (VVD), De Vries
(CDA), Van Hijum (CDA), Mastwijk (CDA), De
Krom (VVD), De Pater-van der Meer (CDA),
Pechtold (D66), Kant (SP), Ulenbelt (SP), Van
der Veen (PvdA), Smilde (CDA), Anker (CU),
Vacature (algemeen), De Roon (PVV), Van Dam
(PvdA), Smeets (PvdA), Karabulut (SP),
Thieme (PvdD), Heijnen (PvdA), Roefs (PvdA),
Van Gerven (SP) en Vendrik (GL).

KST122883
0809tkkst31591-2
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 591, nr. 2

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
Omdat de behandeling van belastingverdragen meestal plaatsvindt met
stilzwijgende goedkeuring, onttrekt het zich enigszins aan het zicht van de
Tweede Kamer en is de informatie vaak zeer beknopt. De vragen over het
belastingverdrag met Bahrein zijn mede ingegeven door het feit dat
Bahrein bekend staat als een belastingparadijs. Er wordt geen vennootschapsbelasting geheven en de inkomstenbelasting bedraagt maar één
procent. Is het waar dat daarnaast voor velen ook nog het tarief van nul
procent geldt? Hoeveel mensen betalen in Bahrein überhaupt inkomstenbelasting? Hoeveel procent van het inkomen wordt er in Bahrein gemiddeld aan inkomstenbelasting betaald? Wat is eigenlijk het voordeel van
het sluiten van een verdrag om dubbele belasting te voorkomen wanneer
er in het andere land vrijwel geen belasting wordt betaald? Wie heeft het
initiatief genomen tot het sluiten van dit verdrag?
Bahrein is één van de 35 landen op de lijst met belastingsparadijzen die
de OESO in 2000 publiceerde. Sindsdien zijn bijna alle landen van die lijst
geschrapt, niet omdat ze ineens niet meer kwalificeren als belastingparadijs, maar omdat ze zich coöperatief opstellen richting de OESO.
Indien deze landen kunnen aantonen dat ze belastingverdragen sluiten,
ziet de OESO dat als een welwillende opstelling. Daarom vragen de leden
van de SP-fractie de staatssecretaris of Nederland door het sluiten van
een belastingverdrag niet juist het voortbestaan van een belastingparadijs
mogelijk maakt. Zou het zo kunnen zijn dat mede door onze legitimatie
Bahrein zich kan onttrekken aan de lijst met belastingparadijzen? Ziet de
staatssecretaris Bahrein zelf als een belastingparadijs? Welke definitie
hanteert het kabinet om een land te classificeren als belastingparadijs?
Toen Nederland vorig jaar een belastingverdrag sloot met Arabische
Emiraten kwamen er enkele berichten naar buiten waarin werd gesteld dat
belastingontwijking door dit verdrag gemakkelijker is geworden. Met
name in Dubai wordt nauwelijks belasting betaald. Kan de staatssecretaris
deze berichten ontkrachten? Kan de staatssecretaris zien welk effect dat
belastingverdrag heeft gehad op de belastinginkomsten? Is er een duidelijke stijging te zien in het aantal bedrijven dat door Nederlanders is opgericht in Dubai sinds de inwerkingtreding van het verdrag? Hoeveel
bedrijven uit Dubai hebben zich sindsdien in Nederland gevestigd? Wat
vindt de staatssecretaris overigens van organisaties die hulp aanbieden
bij belastingontwijking en daar openlijk op internet mee adverteren?
Zijn de afspraken in het verdrag met Bahrein met betrekking tot de overdracht van informatie vergelijkbaar met het standaardmodel voor TIEA’s
van de OESO? In hoeverre is daar van afgeweken? Zal de informatieuitwisseling altijd plaatsvinden op aanvraag of zijn er ook afspraken
gemaakt over spontane uitwisseling van gegevens of automatische informatie uitwisseling? Moet er bij een informatieaanvraag sprake zijn van
een strafbaar feit of een aantoonbaar vermoeden van belastingontduiking
of kan er ook informatie worden opgevraagd bij de belastingautoriteiten
van Bahrein ter controle of bepaalde organisaties of personen voldoen
aan hun belastingplicht? Hoeveel TIEA’s zijn er inmiddels door Nederland
gesloten? Hoeveel informatieverzoeken zijn er uitgegaan in het kader van
deze TIEA’s? Aan hoeveel van die informatieverzoeken werd gehoor
gegeven en in hoeveel gevallen was de informatie die daar uit voortkwam
bruikbaar? Wat zijn de gevolgen als er niet voldaan wordt aan een
informatieverzoek?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 591, nr. 2

2

De toelichtende nota meldt dat het verdrag aansluit bij het streven naar
een uitbreiding van het verdragennet in de regio Midden Oosten? Wat is
de achterliggende gedachte waarom er specifiek voor deze regio is
gekozen? Op verzoek van Bahrein is er in plaats van het woord «interest»
de term «income from debt claims» gebruikt in verband met de op de
sharia gebaseerde wetgeving in Bahrein. Volgens de toelichting maakt dat
inhoudelijk geen verschil. Waar is vastgelegd dat er in beide landen inhoudelijk geen verschil is tussen interest en «income from debt claims»? Hoe
kan het dan dat de Central Bank of Bahrein wel een Interest Rate Policy
heeft?
Artikel 16 zorgt er in overeenstemming met het Nederlandse verdragsrecht voor dat bestuurders worden belast in de staat waar het lichaam is
gevestigd waarvan hij bestuurder is. Zijn daar volgens het Nederlandse
verdragsrecht nog verdere voorwaarden aan verbonden? Bijvoorbeeld
een minimum aantal dagen dat de bestuurder daar ook daadwerkelijk
moet werken? Heeft men in andere verdragslanden waar dit al van kracht
is inzicht in de hoogte van de directeursbeloningen van Nederlanders die
in die landen lid zijn het bestuur?
Volgens de toelichting kan er over de omvang van de budgettaire gevolgen nog geen concrete aanwijzing worden gegeven. Is het werkelijk zo dat
daar ook geen inschatting van is gemaakt? Het ministerie van Financiën is
wel in staat te melden dat het verdrag bij toenemende activiteiten en
investeringen in Bahrein positief zal uitwerken. Voor wie gaat het positief
uitwerken en op welke manier? Volgens artikel 22 lid 2 kunnen inkomsten
die een inwoner van Nederland in Bahrein verkrijgt worden vrijgesteld in
Nederland wanneer deze in Bahrein mogen worden belast. Om hoeveel
belastingplichtigen zal dit naar schatting gaan? Hoe groot is de geschatte
grondslag die hierdoor in Bahrein zal worden belast in plaats van in
Nederland?
In maart dit jaar kreeg de Hoge Raad het advies van de advocaat-generaal
dat de fiscus geen conserverende aanslag mag opleggen over de
pensioenrechten en lijfrentes van emigranten. Heeft de staatssecretaris er
zicht op wanneer het besluit van de Hoge Raad zal vallen? Dit advies had
ook betrekking op emigratie naar verdragslanden. Houdt het sluiten van
een verdrag met een land als Bahrein niet in dat er nu nog een land is
bijgekomen waar gepensioneerden straks mogelijk belastingvrij van hun
pensioen kunnen genieten terwijl ze eveneens hebben mogen genieten
van de pensioenpremieaftrek? Zou het daarom niet raadzaam zijn om het
besluit van de Hoge Raad eerst af te wachten? Deelt de staatssecretaris de
zorgen van de leden van de fractie van de SP dat het niet kunnen
opleggen van een conserverende aanslag kan leiden tot kapitaalvlucht
naar landen waar nauwelijks belasting wordt betaald? Kan hij een inschatting maken van het mogelijk verlies aan overheidsinkomsten op de korte
termijn, maar ook op langere termijn?
Belastingverdragen zijn zelden onderwerp van discussie in de Tweede
Kamer. Het onderwerp is daarom in de ogen van de leden van de
SP-fractie onderbelicht en moet alleen al om die reden de aandacht
krijgen die het verdient. Daarom vragen deze leden de staatssecretaris ter
wille van de inzichtelijkheid de beantwoording niet te doen door slechts te
verwijzen naar andere documenten. Ook indien er sprake is van gangbaar
beleid stellen de leden van de SP-fractie een onderbouwing van het
gevoerde beleid op prijs. Tot slot verzoeken deze leden de staatssecretaris
de gestelde vragen te beantwoorden vóór 8 oktober 2008, in verband met
het verstrijken van de termijn voor het doorbreken van de stilzwijgende
goedkeuring.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 591, nr. 2

3

II Reactie van de staatssecretaris van Financiën

Goedkeuring belastingverdragen
De leden van de fractie van de SP merken op dat de behandeling van
belastingverdragen zich enigszins onttrekt aan het zicht van de Tweede
Kamer en dat de informatie vaak zeer beknopt is. In reactie hierop merk ik
op dat in de notitie «Uitgangspunten van het beleid op het terrein van het
internationaal fiscaal (verdragen)recht» (Kamerstukken II, 1998–1999,
25 087, nr. 4) per onderwerp is ingegaan op het Nederlandse internationale fiscale beleid. De uitgangspunten in deze notitie zijn nog steeds van
toepassing op de belastingverdragen die Nederland sluit. Waar een
belastingverdrag afwijkt van deze uitgangspunten, wordt dat in de toelichtende nota bij het desbetreffende verdrag toegelicht.

Belastingheffing Bahrein
De leden van de fractie van de SP stellen een aantal vragen over de belastingheffing in Bahrein. Het belastingstelsel in Bahrein ziet er op hoofdlijnen als volgt uit. Bahrein kent een directe belasting die wordt geheven
van vennootschappen die actief zijn in de exploratie, productie of raffinage van olie. De winst die hiermee wordt behaald, wordt belast tegen
een tarief van maximaal 46%. Hoewel deze belasting formeel wordt
aangeduid als de «income tax payable under Amiri Decree No. 22
of 1979», betreft het een belasting die uitsluitend van vennootschappen
wordt geheven. Bahrein heft geen belasting naar het inkomen van natuurlijke personen. Wel heeft Bahrein in juni 2007 een zogeheten «social insurance tax» met een tarief van 1% ingevoerd. Deze heffing wordt geheven
over het loon van zowel onderdanen als niet-onderdanen van Bahrein. De
opbrengst van deze heffing komt terecht in een werkloosheidsfonds dat
bestemd is voor alle werknemers in Bahrein. Deze «geoormerkte» heffing
valt niet onder de reikwijdte van het belastingverdrag. Daarnaast bestaat
er in Bahrein nog een aantal indirecte belastingen die evenmin onder de
reikwijdte van het verdrag vallen.

Voordeel belastingverdrag
Op de vraag van de leden van de fractie van de SP naar het voordeel van
het verdrag kan ik antwoorden dat vanuit Nederlands perspectief het
voordeel van het sluiten van een belastingverdrag met Bahrein tweeledig
is. In de eerste plaats bakent het verdrag de heffingsrechten af ten aanzien
van Nederlandse ondernemingen die in Bahrein actief zijn in de exploratie, productie of raffinage van olie. In de tweede plaats bevordert het
verdrag Nederland als een aantrekkelijk land om in te investeren. Het
initiatief om te gaan onderhandelen over het belastingverdrag is genomen
door Bahrein.
De leden van de fractie van de SP vragen of er een inschatting is gemaakt
van de budgettaire gevolgen van het verdrag. Het is niet mogelijk een
inschatting te maken van de budgettaire gevolgen van het belastingverdrag met Bahrein. Evenmin is het mogelijk om een inschatting te
maken van het aantal belastingplichtigen in Nederland dat inkomsten uit
Bahrein zal verkrijgen en van de geschatte grondslag die in Bahrein mag
worden belast wanneer het verdrag in werking is getreden. Overigens
geeft Nederland op grond van het Besluit voorkoming dubbele belasting
2001 in veel gevallen al een voorkoming van dubbele belasting in grensoverschrijdende situaties waar geen belastingverdrag van toepassing is.
Op de vraag van de leden van de fractie van de SP voor wie het verdrag
positief zal uitwerken en op welke manier, kan ik antwoorden dat ik
verwacht dat het verdrag positief zal uitwerken voor het Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 591, nr. 2

4

bedrijfsleven met activiteiten in Bahrein, aangezien de grenzen van de
heffingsbevoegdheden van beide landen duidelijk zijn vastgelegd en er
een goede basis is voor onderling overleg ingeval toepassing van het
verdrag toch tot problemen zou kunnen leiden.

TIEA’s
De leden van de fractie van de SP vragen of ik Bahrein als een belastingparadijs zie. Voorts vragen deze leden welke definitie het kabinet hanteert
om een land als een belastingparadijs te classificeren. Nederland hanteert
geen zelfstandige definitie om een land als belastingparadijs aan te
merken, maar sluit zich aan bij het project van de OESO op het gebied van
schadelijke belastingconcurrentie. Volgens het in 1998 verschenen rapport
van de OESO over «harmful tax competition» zijn er vier criteria op grond
waarvan een land als een «tax haven» kan worden aangemerkt: geen (of
alleen op papier) directe belasting, zwakke plaatselijke economische activiteiten, geen transparante belastingregels en geen uitwisseling van
inlichtingen met de fiscus van andere landen.
De OESO kwalificeert op dit moment 38 jurisdicties als zogeheten «tax
havens». Van deze tax havens worden er drie aangemerkt als «uncooperative», te weten: Andorra, Liechtenstein en Monaco. De overige,
waaronder Bahrein, worden beschouwd als «commited jurisdictions». Dit
wil zeggen dat zij de transparantie van hun systemen willen vergroten en
bereid zijn tot het uitwisselen van gegevens die van belang zijn voor de
belastingheffing. Deze bereidheid kan zich concretiseren ofwel door
middel van een bepaling die uitwisseling van informatie mogelijk maakt,
zoals in artikel 26 van het thans ter goedkeuring voorliggende belastingverdrag, ofwel in de vorm van een Tax Information Exchange Agreement
(TIEA). Het sluiten van onderhavig verdrag is niet van invloed op de
positie van Bahrein op de lijst van «tax havens» van de OESO.
Bahrein heeft de voorkeur geuit voor het sluiten van een algeheel
belastingverdrag in plaats van een TIEA. Nederland heeft op basis van
hiervoor genoemde redenen ingestemd met onderhandelingen over een
algeheel belastingverdrag met Bahrein. Dit verdrag is dan ook geen TIEA
maar een door beide partijen gewenst belastingverdrag. Artikel 26 over
gegevensuitwisseling van onderhavig verdrag komt volledig overeen met
de nieuwste tekst van het OESO model verdrag 2008. Het eerste lid van
het artikel geeft de reikwijdte van de verplichtingen tot informatieverstrekking weer. Deze tekst bevat een zeer brede verplichting tot verstrekken van
informatie. Het kan daarbij bij voorbeeld gaan om gegevens over nietingezetenen van de verdragslanden. Ook kunnen gegevens worden
gevraagd die van belang kunnen zijn voor de heffing van belastingen
waarop het verdrag niet van toepassing is. Dus ook op belastingen buiten
de limitatieve lijst van belastingen in artikel 2. Anders dan bij TIEA’s,
waarbij informatie alleen op verzoek wordt verstrekt, is spontane
gegevensverstrekking mogelijk onder de tekst van artikel 26, eerste lid. De
informatie-uitwisseling gaat dus verder dan in het OESO-model voor
TIEA’s, zo kan ik de vraag van de leden van de fractie van de SP beantwoorden. Vooralsnog zijn geen afspraken gemaakt over automatische
gegevensuitwisseling met Bahrein maar ook een dergelijke systematische
uitwisseling is mogelijk. Bij eventuele geschillen over het niet voldoen aan
een verzoek kunnen landen in onderling overleg tot een oplossing
proberen te komen. Mocht dat niet lukken, dan kan het geschil aan arbitrage worden onderworpen op basis van artikel 25, vijfde lid.
In algemene zin kan ik de leden van de fractie van de SP antwoorden dat
na het tot stand komen van het OESO TIEA modelverdrag in 2002, wereldwijd tot op heden slechts een relatief beperkt aantal TIEA’s tot stand is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 591, nr. 2

5

gekomen. Nederland speelt hierbij een prominente rol in lijn met de
actieve rol die Nederland gespeeld heeft bij de totstandkoming in OESOverband van het TIEA modelverdrag. TIEA’s met het Eiland Man en Jersey
zijn al in werking getreden en een TIEA met Guernsey is recent ondertekend. TIEA’s maken het mogelijk om informatie op verzoek te krijgen die
nuttig kan zijn voor de uitvoering van de nationale wetgevingen van de
twee overeenkomstsluitende partijen op het gebied van de belastingen
die onder het verdrag vallen. Mede wegens de relatief korte periode dat
de twee eerstgenoemde verdragen van kracht zijn (het verdrag met Jersey
pas sinds april), zijn nog geen verzoeken uitgegaan. In de tot nu toe door
Nederland gesloten TIEA’s worden geen gevolgen verbonden aan het niet
voldoen aan een informatieverzoek. Het is wel in de bedoeling om bij
toekomstige TIEA’s eventuele geschillen over de toepassing te onderwerpen aan arbitrage indien de betrokken autoriteiten in onderling
overleg niet tot een oplossing zouden kunnen komen.

Belastingverdrag met de Verenigde Arabische Emiraten
De leden van de fractie van de SP vragen of belastingontwijking door het
verdrag met de Verenigde Arabische Emiraten gemakkelijker is geworden.
In het verdrag met de Verenigde Arabische Emiraten zijn voldoende waarborgen opgenomen die het ongewenst ontgaan van de Nederlandse
belastingheffing moeten voorkomen. In dit verband kunnen worden
genoemd: een anti-misbruikbepaling in het dividendartikel gericht tegen
zogeheten doorstroomlichamen, een bepaling die de mogelijkheid biedt
om conform het Nederlandse recht het voordeel te belasten bij de
vervreemding van aandelen of winstbewijzen (waaronder aanmerkelijk
belangaandelen) door natuurlijke personen, met een tienjaarstermijn
conform de Nederlandse wetgeving en een bronstaatheffing over
pensioenen, lijfrenten, sociale zekerheidsuitkeringen en afkoopsommen
van vorengenoemde uitkeringen. Overigens zou het effect van het
belastingverdrag met de Verenigde Arabische Emiraten op de totale
belastinginkomsten van Nederland niet goed meetbaar zijn. Het verdrag
met de Verenigde Arabische Emiraten is nog niet ter goedkeuring aangeboden.
In antwoord op de vraag over organisaties die tegen betaling hulp
aanbieden bij belastingontwijking merk ik op dat het belastingplichtigen
vrij staat om binnen de grenzen van de wet en de jurisprudentie hun
belastingpositie te optimaliseren. Maar mocht dit leiden tot ongewenste
gevolgen, dan kunnen daar in voorkomende gevallen maatregelen tegen
worden genomen.

Regio Midden-Oosten
De leden van de fractie van de SP vragen naar de achterliggende gedachte
van het uitbreiden van het verdragennetwerk in de regio Midden-Oosten.
Voor de uitbreiding van het verdragennetwerk in de regio Midden-Oosten
is gekozen omdat het sluiten van een belastingverdrag met landen uit
deze regio economische voordelen op kan leveren. Deze landen beschikken over veel kapitaal dat kan worden geïnvesteerd in het buitenland.
Nederland is één van de landen waarin men vanuit deze landen wil investeren. Voorts kan door het afbakenen van de heffingsrechten in deze
landen over de winsten behaald door het Nederlandse bedrijfsleven, het
Nederlandse bedrijfsleven beter concurreren met andere bedrijven zowel
lokale bedrijven als bedrijven afkomstig uit derde landen.

Interest
De leden van de fractie van de SP merken op dat in het verdrag in plaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 591, nr. 2

6

van het woord «interest» de term «income from debt claims» is opgenomen. Inhoudelijk is er geen verschil. In artikel 11, tweede lid, van het
verdrag is gedefinieerd wat onder «income from debt claims» moet
worden verstaan. Deze definitie komt nagenoeg volledig overeen met de
definitie van interest zoals verwoord in het OESO Modelverdrag 2005. Het
opnemen van het begrip «income from debt claims» is op verzoek van
Bahrein opgenomen teneinde de goedkeuring van het verdrag door het
door islamitische partijen gedomineerde parlement van Bahrein te
bespoedigen. Welke positie het parlement van Bahrein inneemt ten
opzichte van de Interest Rate Policy van de Centrale Bank van Bahrein, is
mij niet bekend.

Bestuurders en commissarissen
De leden van de fractie van de SP merken op dat artikel 16 ervoor zorgt
dat er in overeenstemming met het Nederlandse verdragsrecht een
bestuurder wordt belast in de staat waar het lichaam is gevestigd waarvan
hij bestuurder is. Dit artikel ziet uitsluitend op beloningen, die in de hoedanigheid van bestuurder of commissaris worden genoten. Er bestaat geen
criterium met betrekking tot het (minimum) aantal dagen dat een bestuurder in het land van de vennootschap zou moeten werken. Bij de Nederlandse fiscus is in beginsel niet bekend of men in andere verdragslanden
inzicht heeft in de hoogte van bestuurdersbeloningen van Nederlandse
bestuurders in die landen. Evenwel mag in de meeste gevallen worden
verondersteld dat andere verdragslanden hun heffingsrecht ten aanzien
van bestuurdersbeloningen willen effectueren. Inzicht in de hoogte van de
beloningen is daarvoor een noodzakelijke voorwaarde.

Pensioen en emigratie
Op 31 januari 2008 heeft Advocaat-Generaal Wattel conclusie genomen in
een zaak over een bij emigratie opgelegde conserverende aanslag over de
waarde van een in Nederland opgebouwde pensioenaanspraak. De
Advocaat-Generaal heeft geconcludeerd dat het opleggen van een
conserverende aanslag een eenzijdige en verdragsposterieure uitbreiding
van het Nederlandse heffingsrecht inhoudt en dat Nederland daarmee in
strijd met de goede verdragstrouw handelt. Hij heeft op dezelfde datum in
vergelijkbare zin geconcludeerd in een tweetal zaken waarin afkoop na
emigratie van lijfrenten tot het in aanmerking nemen van negatieve
uitgaven voor inkomensvoorzieningen had geleid. De leden van de fractie
van de SP vragen wanneer de arresten van de Hoge Raad in genoemde
zaken kunnen worden verwacht. De tijd die verstrijkt tussen het nemen
van een conclusie door een Advocaat-Generaal en het doen van uitspraak
door de Hoge Raad varieert van een enkele maanden tot enkele jaren,
zodat het niet mogelijk is een bepaald tijdstip te noemen.
De leden van de fractie van de SP vragen voorts of het sluiten van een
verdrag met een land als Bahrein niet inhoudt dat er nu nog een land is
bijgekomen waar gepensioneerden straks mogelijkerwijs belastingvrij hun
pensioen genieten terwijl zij in Nederland premieaftrek genoten hebben.
Dat is niet het geval. Voor pensioenen en lijfrenten is in het verdrag een
bronstaatheffing overeengekomen (zie het eerste en tweede lid van artikel
18). Een pensioen of lijfrente wordt geacht afkomstig te zijn uit een staat
als de premies voor het pensioen of de lijfrente in die staat in aanmerking
zijn gekomen voor belastingvermindering (derde lid). Indien derhalve een
pensioen of lijfrente in Nederland fiscaal gefacilieerd is opgebouwd, kan
Nederland de door de gerechtigde na emigratie naar Bahrein genoten
uitkeringen in de heffing betrekken. Hetzelfde geldt voor na emigratie
genoten afkoopsommen (vijfde lid). Ingeval van emigratie naar Bahrein is
het Nederlandse heffingsrecht over pensioenen en lijfrenten derhalve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 591, nr. 2

7

verzekerd, ook zonder dat conserverende aanslagen worden opgelegd.
Anders dan deze leden suggereren, is er dan ook geen reden om eerst de
door de Hoge Raad te wijzen arresten af te wachten.
Op de vraag van de leden van de fractie van de SP of ik hun zorgen deel
dat het niet kunnen opleggen van conserverende aanslagen kan leiden tot
kapitaalvlucht naar landen waar nauwelijks belasting wordt betaald,
antwoord ik bevestigend. Daarom is ook cassatieberoep in bovengenoemde zaken ingesteld. Daarnaast wordt tegenwoordig bij verdragsonderhandelingen ingezet op een speciale pensioenbepaling die de bronstaat toestaat afkoopsommen ten aanzien van pensioenen en lijfrenten te
belasten alsmede reguliere uitkeringen van pensioenen en lijfrenten
indien deze in de woonstaat niet of nauwelijks worden belast. Een aantal
verdragen bevat voor pensioenen en lijfrenten zelfs een ongeclausuleerde
bronstaatheffing, waaronder het verdrag met Bahrein. Hierbij moet
worden bedacht dat de conserverende aanslagen voor pensioenen en
lijfrenten een sterk anti-misbruikkarakter hebben. De conserverende
aanslagen worden alleen ingevorderd als het pensioen of de lijfrente niet
regulier wordt afgewikkeld (dus bijvoorbeeld bij afkoop of verpanding) en
zij vervallen automatisch na tien jaar. De speciale pensioenbepalingen in
belastingverdragen bieden Nederland ook in geval van reguliere afwikkeling heffingsmogelijkheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 591, nr. 2

8