13
Evaluatie van de Jeugdwet
Aan de orde is het debat over de evaluatie van de Jeugdwet.
De voorzitter:
Aan de orde is de behandeling van de evaluatie van de
Jeugdwet. Namens het kabinet is aanwezig de minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De minister voor
Rechtsbescherming is niet aanwezig, maar de minister van
VWS gaat alle vragen beantwoorden. Er hebben zich negen
sprekers aangemeld vanuit de Kamer. Als eerste spreekt
mevrouw Westerveld namens de fractie van GroenLinks.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Deze evaluatie van de Jeugdwet laat
zien dat de doelen van deze Jeugdwet nog niet zijn gerealiseerd. Dat is de eerste zin uit de evaluatie, een rapport van
637 pagina's. Natuurlijk komt dit ook doordat het stelsel
pas drie jaar geleden is ingevoerd. Drie jaar is lang voor
kinderen en ouders die op jeugdzorg wachten, maar kort
voor zo'n complexe stelselwijziging. De bedoeling van de
Jeugdwet is om, versimpeld gezegd, het jeugdstelsel te
vereenvoudigen, efficiënter en effectiever te maken en de
jongeren centraal te zetten. Als we kijken naar de uitwerking,
gaat er nog veel te veel mis. Zo weet een op de drie ouders
namelijk niet bij wie ze moeten zijn voor jeugdhulp. Dat is
schrijnend, want als het niet goed gaat met je kind, wil je
weten waar je terechtkunt. Samen met collega Kooiman
van de SP diende ik een jaar geleden een motie in die vraagt
om een aanspreekpunt per gemeente. Die motie heeft het
toen niet gehaald. Is de minister bereid om met het inzicht
uit deze evaluatie dat een op de drie ouders niet weten waar
ze moeten zijn voor jeugdhulp, toch aan de slag te gaan
met dit centrale aanspreekpunt?
In datzelfde debat een jaar geleden vroeg ik al naar de stand
van zaken van de wachtlijsten. Ik heb dat daarna nog vaker
gedaan, evenals meerdere collega's. De minister gaf een
tijdje geleden aan geen groot Excelbestand met de Kamer
te kunnen delen, maar wel op een andere manier kenbaar
te willen maken wat de status is van de wachtlijsten. Heeft
hij al enig idee hoe? Op welke termijn kunnen we dit verwachten?

De evaluatie constateert ook dat de ambitie om uithuisgeplaatste kinderen meer in pleeggezinnen te plaatsen, niet
is gehaald. Hoe gaat het met de plannen om meer pleegouders te werven en te behouden? Eerder is een motie van
mij aangenomen waarin ik vraag om jongeren na hun 18de
recht te geven op verlengde jeugdhulp en verlengde
pleegzorg. De minister is al druk bezig geweest om pleegzorg langer mogelijk te maken, maar de jeugdzorg blijft
achter. Inmiddels roept ook de Raad voor Volksgezondheid
en Samenleving op om niet te kijken naar de leeftijd, maar
naar de zorg en ondersteuning die het beste bij de jongere
past. Ouders zijn onderhoudsplichtig tot hun kind 21 jaar
is. Waarom hebben gemeenten dan niet een soortgelijke
zorgplicht? Daarnaast moeten jongeren natuurlijk goed
begeleid worden nadat ze 18 jaar zijn geworden. Defence
for Children en Unicef geven aan dat er altijd een plan moet
zijn en een contactpersoon voordat een jongere een instelling of de jeugdhulp verlaat. Hoe ziet de minister dit?
Dan een ander groot knelpunt, de huisvesting. Wat gebeurt
er met kinderen die in een gesloten instelling zitten en 18
jaar worden? Ze moeten dan uit die instelling, terwijl er ook
een enorme woningnood is. Het woonplaatsbeginsel leidt
ook tot problemen. De afspraak is dat bij onduidelijkheid
over welke gemeente de zorg moet betalen, gemeenten dit
onderling oplossen. Deze afspraak is natuurlijk goed, maar
we horen dat het in de praktijk vaak misgaat. Die wet wordt
wel gewijzigd, maar pas in 2020. Ik vraag de minister of hij
ervoor kan zorgen dat er op korte termijn al verbetering
komt.
Dan de inspraak, voorzitter. Een van de rechten van kinderen
is dat ze actief worden betrokken bij beleid dat over hen
gaat. Ik noemde dit vanochtend in het debat over kindermishandeling ook al. Uit de evaluatie blijkt dat er onvoldoende
naar jongeren wordt geluisterd. Daarnaast worden jongeren
en ouders vaak niet actief op hun rechten gewezen. Ook in
gemeenten gaat het niet goed. In slechts 18% van de
gemeenten worden kinderen betrokken bij het beleid
omtrent kindermishandeling. Het is fijn dat de minister in
gesprek wil gaan over de betrokkenheid van jongeren, maar
wil hij ook verder gaan en in kaart brengen waar het niet
goed gaat en zowel gemeenten als jeugdhulpinstellingen
hier actief op aanspreken?
Voorzitter. Ik wil de minister ook vragen om te reageren op
de situatie in Caribisch Nederland. UNICEF en Defense for
Children constateren dat er flinke zorgen zijn als het gaat
om de hulp aan kwetsbare kinderen daar.

Voorzitter. Steeds meer kinderen komen terecht in de
gesloten jeugdhulp, 10% in twee jaar. Dit staat lijnrecht
tegenover de ambitie van de minister om kinderen zo veel
mogelijk thuis te laten opgroeien. Uithuisplaatsing moet
echt een uiterste maatregel zijn. In deze gesloten instellingen kunnen ook vrijheidsbeperkende maatregelen worden
gebruikt, zoals afzondering. We weten niet hoe vaak dit
gebeurt. Ik vraag de minister dit bij te houden en te zorgen
dat er de komende jaren minder kinderen in de gesloten
jeugdzorg terechtkomen.

Voorzitter. Ik sluit bijna af met een opmerking over het geld.
Wekelijks krijgen wij brieven van organisaties en gemeenten
over te lage budgetten. Als ik met wethouders spreek, ook
met wethouders van de coalitiepartijen hier, hoor ik werkelijk van iedereen dat er enorme zorgen zijn en dat
gemeenten niet uitkomen met het budget. We kunnen hier
een heel technische discussie voeren over het Gemeentefonds en het accres — die discussie had de minister vanochtend ook al even met mevrouw Agema — maar op technische details ga ik het in ieder geval verliezen van de minister. Ik wil hem daarom vooral vragen om gemeenten serieus
te nemen en om naar hen te luisteren. Als we dat niet doen,
stelt de decentralisatie toch ook weinig voor, zo vraag ik
aan de minister. Als de VNG schat dat het tekort 300 miljoen
euro is en gemeenten de puzzel niet kunnen oplossen, dan
ziet GroenLinks hier in ieder geval een rol voor de stelselverantwoordelijke: de minister. Daarom wil ik vragen of hij

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

In het vorige debat, eind mei, vertelde de minister over de
regionale expertteams die ingezet kunnen worden bij
complexe situaties en wachtlijsten en die landelijk dekkend
zouden zijn. Ik heb verschillende signalen gehoord dat dit
nog niet zo is. Kan de minister hierop reageren?

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-1

bereid is om niet te wachten en om nog deze zomer
onderzoek te doen naar de uitgaven van de gemeenten en
naar de vraag of zij voldoende budget krijgen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik zie nog een interruptie van de heer Raemakers.
De heer Raemakers (D66):
Over dat laatste heb ik een vraag. De gemeenten, verenigd
in de VNG, hebben een deal gesloten met het Rijk. Die deal
is het accres waar mevrouw Westerveld al naar verwijst.
Daarin hebben ze afgesproken dat ze een oplossing gaan
presenteren voor de tekorten. Daar komt 200 miljoen extra
voor. De VNG heeft dat ondertekend. Ik geloof dat dit volgend weekend op het congres van de VNG voorligt. Maar
begrijp ik goed dat mevrouw Westerveld zegt dat de
gemeenten geen goede deal hebben gesloten? Of hoe moet
ik deze woorden interpreteren?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Nee, dat begrijpt u niet zo goed. Ik zeg alleen dat de
gemeenten zeggen — dat hoor je van afzonderlijke wethouders, maar ook van de VNG — dat ze tekortkomen. Daardoor
krijgen jongeren niet de juiste hulp en zijn de wachtlijsten
bijvoorbeeld veel te lang. Ik zou de minister dus willen
vragen om in het onderzoek dat er komt duidelijk mee te
nemen of gemeenten voldoende budget hebben.
De heer Raemakers (D66):
We hebben daar woensdag een technische briefing over
gehad in dit huis. Zoals ik het begrepen heb, wordt er op
dit moment onderzoek gedaan naar twee elementen,
namelijk zowel naar de tekorten bij gemeenten en de vraag
of die onderling wel kloppen als naar de vraag of men binnen de jeugdhulp wel uitkomt met het macrobudget. Welk
element zou mevrouw Westerveld daar nog aan willen
toevoegen?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Naar mijn weten wordt er geen uitgebreid onderzoek
gedaan naar de vraag of men uitkomt met het macrobudget.
Ik vraag dus de minister om dat specifiek eruit te halen en
te onderzoeken.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is nu aan mevrouw Kuiken namens
de fractie van de Partij van de Arbeid.

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter, hartelijk dank. Ieder kind moet kind kunnen zijn,
ook als je even niet meer thuis kan wonen, als je ouders
hulp nodig hebben of als je zelf zorg nodig hebt. We moeten
er zeker van zijn dat we alles wat in ons vermogen ligt, zo
goed mogelijk regelen om de zorg aan die kinderen te
kunnen garanderen.

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

Voorzitter. Als we kijken naar de evaluatie van de Jeugdwet,
kunnen we simpelweg constateren dat we er nog niet zijn
en dat het waarschijnlijk ook nog wel een tijd duurt voordat
we er zijn. Er zijn een aantal zaken waar ook gemeentes
positief over oordelen. We zien dat de preventie wellicht
beter gaat en dat meer kinderen sneller worden bereikt.
Desalniettemin zijn er nog genoeg zorgen. Ik wil graag een
aantal zaken met de minister doornemen.
Ten eerste de doorverwijzingen door bijvoorbeeld de huisartsen. Zelf weten ze nog steeds niet helemaal bij wie ze
waarvoor terecht moeten voor welk kind. Met name gaat
het om de doorverwijzingen van kwetsbare groepen, bijvoorbeeld kinderen met een migrantenachtergrond. Maar
ook de specialistische jeugdzorg en -hulp laten nog veel te
wensen over. Ik sprak van de week met een vriendin van
mij die zelf in de jeugdzorg werkt en ik heb haar gevraagd
of zij mij even kon uitleggen waar het exact knelt. Zij vertelde het volgende. In de basisjeugdzorg is veel goed
geregeld, maar vooral als het gaat om de wat moeilijkere
gevallen, is uiteindelijk niemand probleemeigenaar. De
gemeenten zeggen dat zij het niet alleen kunnen, dus zij
verwijzen naar een andere gemeente. De gemeenten samen
hebben niet het overkoepelende domein om dit gezamenlijk
op te pakken. Daar zit ook geen democratische controle op.
En het Rijk zegt: ik ga er niet meer over. Gelijktijdig komt
ook de minister uit het nest met de opmerking dat "daar
gaan wij niet over" niet bestaat. Ik vraag de minister dan
ook hoe wij ervoor gaan zorgen dat de wat meer lastige
groepen, de wat meer specialistische zorggroepen, niet
tussen wal en schip vallen, want het laatste willen wij allemaal niet.
Mevrouw Westerveld heeft terecht vragen gesteld over de
wachtlijsten. Die zullen linksom of rechtsom teruggedrongen
moeten worden. Als de wachtlijsten te lang oplopen, zal de
schade voor de betrokken kinderen alleen maar groter
worden en zullen de risico's toenemen. Dat vindt niemand
in dit huis acceptabel.
Ik sluit mij aan bij de vragen die zijn gesteld over het toegenomen aantal kinderen dat in de gesloten jeugdzorg
terechtkomt, terwijl het juist de bedoeling was, ook via zorg
dicht bij gemeenten, dat wij dat minder zouden tegenkomen.
Het was de bedoeling dat het aantal kinderen in de gesloten
jeugdzorg zou dalen, maar dat is niet het geval. Graag een
reactie hierop van de minister.
Ik heb ook een vraag over de aanbestedingen. De hulp aan
kinderen is geen product. Die kinderen zijn niet de nieuwe
kozijnen van het stadhuis, of het nieuwe fietspad dat wordt
aangelegd. De aanbestedingen zorgen waarschijnlijk wel
voor de laagste prijs, maar niet voor de beste kwaliteit.
Bovendien zijn ze vaak nodeloos ingewikkeld. Ik weet dat
er plannen zijn om hier iets aan te doen. Ik weet ook dat de
minister in zijn oude rol als wethouder zich daar altijd stevig
tegen heeft verzet. Daarom wil ik weten hoe het staat met
de ambities van de minister en of gemeenten er echt op
kunnen rekenen dat de aanbestedingen voor deze jeugdhulp
eindig zijn.
Ik kom op mijn laatste punt. Dat betreft de tarieven en de
budgetten die beschikbaar zijn voor jeugdhulp en jeugdzorg.
Ik wil niet te gedetailleerd over de technische details praten,
maar mij beperken tot het volgende. Enerzijds heeft het
kabinet meer geld beschikbaar gesteld. Dat is hartstikke
mooi. Gelijktijdig echter zeggen burgemeesters van

21 juni 2018
TK 97

97-13-2

gemeenten dat dit niet voldoende is voor de uitdagingen
waar zij voor staan. Ik heb een simpele vraag: kunnen wij
straks in de situatie terechtkomen dat er op het aanstaande
VNG-congres geen akkoord meer is? Bestaat dat risico en,
zo ja, hoe gaat de minister dan handelen?
Dit is mijn eerste debat over jeugdhulp en de evaluatie van
de jeugdhulp, dus mij past enige bescheidenheid. Ik zal
deze zomer een aantal werkbezoeken afleggen. In elk geval
kijk ik heel erg uit naar de samenwerking met de collega's
en de minister, alles in het belang van een goede zorg voor
kinderen.
De voorzitter:
Dank u wel. Het is fijn dat u zo ruim binnen uw spreektijd
bent gebleven. Het woord is aan de heer Hijink namens de
fractie van de SP.

De heer Hijink (SP):
Dank u wel, voorzitter. De ene na de andere gemeente luidt
de noodklok, want er zijn grote tekorten in de jeugdzorg.
Het aantal jongeren dat jeugdzorg krijgt, gaat snel omhoog,
maar het budget is juist flink gekort. Steeds meer gemeenten komen hierdoor in de problemen. Daar zijn kinderen,
jongeren en hun ouders de dupe van. Om het concreet te
maken: wij weten nu wel wat dit betekent, namelijk dat het
voorkomt dat kinderen sneller uit huis worden geplaatst,
omdat er elders geen plek is. Het betekent ook dat jongeren
in sommige gevallen in de gesloten jeugdzorg belanden
omdat er geen andere zorg voor hen is. Daar gaat het debat
van vanavond over. Wij discussiëren over decentralisaties
en bezuinigingen, maar dit is waar het over gaat: over deze
jongeren die in de knel komen.
De minister spreekt consequent over "ervaren tekorten" bij
gemeenten. Hij zegt dan dat de lokale gemeenteraad de
controle maar op zich moet nemen en dat gemeenten, als
er te weinig geld is voor de jeugdzorg, het geld maar ergens
anders vandaan moeten halen. Je zult maar in zo'n
gemeente wonen waar opnieuw wordt gekort op huishoudelijke hulp voor ouderen om ervoor te zorgen dat kinderen
nog wel de zorg krijgen die ze nodig hebben. Dat is toch
een tegenstelling die je niet zou wensen in een gemeente.
Ik heb de afgelopen week aan partijgenoten gevraagd hoe
groot de tekorten op de jeugdzorg nu zijn. Het is inderdaad
niet overal, maar voor het overgrote deel vliegen de miljoenentekorten je om de oren. De reserves worden leeggetrokken. Het ene gat wordt gedicht door ergens anders een gat
te slaan. Alleen al de gemeente Den Haag komt 14 miljoen
euro tekort op het budget voor jeugdzorg. De gemeente
Heerlen moet 13 miljoen euro ergens anders vandaan halen
om de tekorten op de jeugdzorg op te vangen. Voor de hele
provincie Groningen geldt een gezamenlijk tekort van 30
miljoen euro.
Hier speelt mee dat er niet alleen bij de jeugdzorg tekorten
zijn. Gemeenten worden ook maar half gecompenseerd
voor het nieuwe systeem voor de eigen bijdrage in de Wmo.
De minister overweegt ook de leeftijd voor de pleegzorg te
verhogen tot 21 jaar. Wie gaat dat allemaal betalen? We
kennen het antwoord van de minister al. Hij zal zeggen dat
gemeenten de beste deal ooit hebben gesloten. Ze hadden

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

geen betere deal kunnen sluiten, met wie dan ook, zegt hij
dan.
Vooralsnog heeft niemand mij kunnen uitleggen wat allemaal uit die extra gelden die naar de gemeenten toe gaan,
moet worden betaald. Roepen dat 2 miljard heel veel geld
is, is heel makkelijk; dat kunnen wij allemaal. Het is extra
makkelijk als je er niet bij vertelt wat er allemaal van die 2
miljard moet worden betaald, namelijk ook de tekorten in
de Wmo, het aanleggen van aardgasvrije wijken, geld voor
vluchtelingenbeleid, voor klimaatbeleid, gebouwenonderhoud, plattelandsbeleid, en ga zo maar door. Extra geld,
maar ook heel veel extra taken.
Het is niet voor niks dat de 40 middelgrote steden ook nu
zeggen dat het niet goed gaat. Zij zijn het niet eens met de
minister. Zij zeggen dat er grote tekorten komen voor de
jeugdzorg en de Wmo. Ik zou graag een reactie van de
minister willen op deze zorgen van de G40.
Na een behoorlijk vernietigende evaluatie van de Jeugdwet
kwam de minister met zijn plan Zorg voor Jeugd. Dit programma moet de grote problemen gaan oplossen. Maar
hoe moet dat gaan lukken, als praktisch alle gemeenten nu
al tekorten hebben en landelijke specialistische instellingen
aangeven dat zij, als het zo doorgaat, mogelijk over een
paar jaar niet meer bestaan?
De minister stelt drie jaar lang 36 miljoen euro beschikbaar
om de basis te versterken, zoals hij het noemt, maar juist
de bezuinigingen van de afgelopen jaren hebben de basis
zwaar beschadigd, en dat zijn structurele problemen. Die
los je niet op met incidenteel geld. Ik hoor graag of de
minister het daarmee eens is.
Voorzitter. Laat ik vooropstellen dat er in het plan van de
minister goede voorstellen worden gedaan. Wij zijn ook blij
dat er een verbod komt op het gebruik van separeercellen.
Maar hoe realistisch is dat doel? Er is nu al behoefte aan
meer zorgverleners op de groep. Hoe gaat de minister dat
betalen? Realiseert hij zich dat het sluiten van de separeercel
vraagt om extra personeel en dus extra geld? Komt dat geld
er dan ook?
Deze week konden we lezen dat het aantal jongeren dat in
de gesloten jeugdzorg belandt, flink is gestegen. Er wordt
soms te lang gewacht voordat jongeren specialistische hulp
krijgen en jongeren verblijven soms achter gesloten deuren
bij gebrek aan plaats elders. Volgens mij vinden we dat
allemaal onacceptabel.
De Jeugdwet moest zorgen voor minder dure gespecialiseerde zorg, meer samenhang en meer ruimte voor de
professional. Van die drie doelen is, zo stelt de evaluatie
en zo stellen professionals, te weinig terechtgekomen. En
dan blijkt ook dat vooral gezinnen die de hulp het hardst
nodig hebben, het meeste moeite hebben om die hulp te
krijgen.
In Amsterdam hebben huisartsen een jaar moeten knokken
om kinderen te kunnen doorverwijzen naar de ggz, als deze
kinderen die zorg nodig hebben. De gemeente wil grip
houden op de uitgaven. Maar dit laten wij toch niet ten
koste gaan van medische zorg die kinderen nodig hebben?
Bij de behandeling van de Jeugdwet, en ook met het aannemen van het amendement-Keijzer, is duidelijk gesteld
dat de gemeente zich niet dient te bemoeien met de door-

21 juni 2018
TK 97

97-13-3

verwijzing door artsen. Kan de minister dat bevestigen? Is
hij bereid om gemeenten duidelijk te maken dat geestelijke
gezondheidszorg via de huis- of jeugdarts niet onderhandelbaar is?
Bij de invoering van de Jeugdwet vreesde de SP de bezuinigingen en de hoge snelheid van de overgang naar de
gemeenten en de vele losse eindjes in de wet. Wij wezen
op het risico dat kinderen tussen wal en schip zouden vallen
door wachtlijsten en flink te korten op budgetten. Uit de
evaluatie blijkt dat de doelen van de Jeugdwet nog niet
worden bereikt en dat juist degenen die de zorg het hardst
nodig hebben, het meest verdwalen in het systeem. Daar
ligt een heel grote opdracht voor deze minister.
De combinatie van bezuinigingen, wachtlijsten, aanbestedingen, wisselingen van jeugdhulpverleners en te laten
doorverwijzingen zorgt nu voor grote problemen. En dat is
ook terecht de kritiek uit de sector zelf. De actieplannen zijn
prachtig, maar ze mogen niet gratis zijn.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik hoor meneer Hijink gepassioneerd een groot verhaal
houden. Dat doet mij op zich deugd. Het gaat erover dat
het allemaal niet goed is: het geld is niet goed, de SP had
er nog wel zo voor gewaarschuwd, het is allemaal verschrikkelijk. Maar ik hoor meneer Hijink eigenlijk helemaal geen
oplossingsrichting geven. Als meneer Hijink een tip heeft
voor de minister, hoe ziet die er dan ongeveer uit?
De heer Hijink (SP):
Die tips kan ik best geven. Als je je oor te luister legt in de
sector, dan blijkt ook heel duidelijk welke tips dat moeten
zijn. De taken hadden natuurlijk nooit bij de gemeenten
moeten worden gelegd met zo'n enorme bezuiniging
daaraan gekoppeld. Daar lopen wij nu op vast. De SP is er
nooit op tegen geweest dat er taken naar de gemeente
gaan, maar wij zijn wel tegen de snelheid waarmee dat is
gebeurd en tegen de grote bezuinigingen die daarmee
gepaard zijn gegaan. Ik heb het daarnet gezegd. Wil je de
problemen oplossen, dan zul je daar toch echt eerst naar
moeten gaan kijken.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik had meneer Hijink gevraagd om een tip. Meneer Hijink
begint weer met te zeggen wat er allemaal niet goed was,
enzovoort, enzovoort, maar ik vraag aan meneer Hijink wat
hij de minister nu adviseert om te doen. Want de tijd
terugdraaien kan niemand. En dat de SP volgens meneer
Hijink gelijk had, dat zal allemaal wel, maar wat vindt
meneer Hijink dan nu de beste oplossingsrichting?
De heer Hijink (SP):
De beste oplossing lijkt mij om te beginnen: ervoor zorgen
dat gemeenten en jeugdzorginstellingen voldoende middelen hebben om te doen waartoe ze op aarde zijn. Gemeenten moeten niet met de pet rond hoeven te gaan om ervoor
te zorgen dat kinderen de zorg krijgen die ze nodig hebben.
Laten we daar eens mee beginnen. Dan komen we al een
heel eind.

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

De voorzitter:
Mevrouw Tielen nog een keer?
Mevrouw Tielen (VVD):
Erkent meneer Hijink dan — de minister heeft een brief
gestuurd over het financiële domein — dat er een streep
achter kan, dat er 200 miljoen extra komt uit het interbestuurlijk programma, dat er drie keer 36 miljoen aan transformatiegelden komt en dat er daarnaast nog allerlei stijgingen zijn? Kan meneer Hijink dan niet gewoon zeggen "oké,
laten we dan nu verdergaan"? En wat is dan de volgende
tip van meneer Hijink? Of blijven we in rondjes draaien?
De heer Hijink (SP):
Als je net de hele jeugdzorg in stukken hebt bezuinigd, snap
ik wel dat dit de makkelijkste oplossing is: laten we er een
streep onder zetten. Die 200 miljoen wordt voor de helft
betaald door de gemeenten zelf. Dus dat is alvast een sigaar
uit eigen doos, zou ik zeggen, en dan heb je die incidentele
3 keer 36. Ik heb het onderzoekje genoemd dat wij hebben
gedaan onder 32 gemeenten. Wij hadden niet zo heel veel
tijd; de minister doet dat onderzoek niet, dus wij moesten
het maar zelf doen. Alleen al deze 32 gemeenten meldden
een tekort van 75 miljoen euro in 2018. En dan heb ik het
nog maar over 32 gemeenten. Het zijn structurele problemen. Als je dan aankomt met een fonds van incidenteel 200
miljoen, waarvan 100 miljoen wordt betaald door de
gemeenten zelf, dan snapt toch iedereen dat dit een druppel
op de gloeiende plaat is?
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is nu aan de heer Raemakers namens
de fractie van D66.

De heer Raemakers (D66):
Voorzitter, dank u wel. Is het glas halfvol of halfleeg? De
eerste zin van de evaluatie luidt: deze evaluatie laat zien
dat de doelen van de Jeugdwet nog niet zijn gerealiseerd.
Wat waren die doelen? We wilden jongeren meer thuis
helpen en minder in instellingen. We wilden jongeren eerder
helpen en niet als het te laat is. We wilden jongeren vooral
beter helpen door meer samenwerking te realiseren tussen
professionals.
Voorzitter. Volgens sommigen zou de decentralisatie van
de jeugdhulp, het Rijk en de provincies naar de gemeenten
uitdraaien op een grote catastrofe. Die is gelukkig uitgebleven. De meeste gemeenten hebben de jeugdhulp als nieuwe
taak goed ingebed. De meeste kinderen en ouderen zijn
ook tevreden over de geboden hulp en hier en daar zien
we al echte verbeteringen in het zorgaanbod. Maar, de
transformatiedoelen zijn niet gerealiseerd, althans nog niet,
zo stelt de evaluatie.
Er maken meer jongeren gebruik van jeugdhulp. Er worden
meer jongeren in gesloten instellingen geplaatst. De
wachtlijsten voor specialistische hulp nemen niet af, maar
komen steeds weer in het nieuws, net als voor de decentralisatie. En de kinderen en gezinnen die de hulp het hardst
nodig hebben, weten de weg tot de hulp het lastigst te
vinden. Dat is wel reden tot zorg. Ik vraag de minister of hij

21 juni 2018
TK 97

97-13-4

dit beeld van een halfvol glas herkent. Hoe gaan wij het
glas helemaal vol krijgen?
Ik wil vandaag kijken naar drie zaken. De toegang via het
wijkteam, de continuïteit van de hulp en de kinder- en
jeugdpsychiatrie.
Allereerst de toegang via het wijkteam. De minister stelt
voor om op zoek te gaan naar geschikte basiscriteria voor
de wijkteams om te zorgen dat helder is wat je van een
lokaal team mag verwachten. D66 steunt dat van harte,
want uit de evaluatie blijkt dat bijna de helft van de wijkteams soms professionals inzet die niet zijn geregistreerd
in het Kwaliteitsregister Jeugd. Hoe weten we dan zeker
dat zij de goede kwaliteit leveren? Ook voor medewerkers
zelf kan dit lastig zijn. Voelen zij zich wel voldoende
beschermd bij het uitoefenen van hun beroep? Tegelijkertijd
horen we van gemeenten ook geluiden dat het moeilijk is
om geschikt personeel te vinden voor de lokale teams, dus
we willen gemeenten en de wijkteams ook niet in de problemen brengen. Maar is de minister bereid te onderzoeken
hoe de aansluiting van medewerkers in het wijkteam op
dat kwaliteitsregister kan worden verbeterd? En hoe gaat
de minister ervoor zorgen dat de kwaliteit omhooggaat,
maar dat er tegelijkertijd voldoende personeel beschikbaar
is voor de wijkteams?
Mijn tweede punt is de continuïteit van de hulp. Hulpverleners van jongeren wisselen te vaak. Kinderen en hun ouders
hebben het gevoel steeds opnieuw hun verhaal te moeten
doen: van het kastje naar de muur. Dat zou allemaal worden
opgelost met de nieuwe Jeugdwet, maar dat blijkt vooralsnog een droombeeld. Dat merkt een jongere goed als hij
of zij 18 jaar wordt. Dan stopt de jeugdhulp in veel
gemeenten ineens, van de ene op de andere dag, terwijl
de meeste jongeren wel nog gewoon een hulpvraag hebben. De minister komt in het najaar met zijn plan om dit op
te lossen. Waarom dan pas? Verleng de jeugdhulp tot 23
jaar. Dat geldt nu al gewoon: zie artikel 1.1 van de Jeugdwet.
Als de hulp is begonnen voordat de jongere 18 jaar is en
voortzetting van de hulp is nodig, dan is een gemeente daar
op basis van de jeugdhulpplicht gewoon toe verplicht. En
gemeenten ontvangen jaarlijks 300 miljoen euro — geen
gering bedrag — voor de 18-pluszorg. Waar blijft al dat
geld? Wordt het wel goed gebruikt? En gaat de minister de
gemeenten achter de broek zitten om gewoon allemaal snel
die verlengde jeugdhulp te leveren?
Voorzitter. Mijn derde en laatste punt gaat over de kinderen jeugdpsychiatrie. De positie van de kinder- en jeugdpsychiatrie is namelijk in deze evaluatie niet specifiek onderzocht. Dat was wel afgesproken, op voorspraak van D66.
Het lukt niet om grip te krijgen op wachtlijsten in de kinderen jeugdpsychiatrie. Psychiaters klagen over de administratieve lasten, waardoor ze onvoldoende tijd hebben voor de
behandeling van een kind. De toegang via het wijkteam of
via de huisarts — ook een heel belangrijke route — verloopt
lang niet overal goed. Natuurlijk staat dat los van de vele
goede voorbeelden die we inmiddels ook kennen, van
gemeenten waar een mooie samenwerking ontstaan is
tussen het wijkteam, de praktijkondersteuner, de huisarts
en de jeugd-ggz. Die voorbeelden kennen we echt wel.
Maar we krijgen ook steeds vaker geluiden dat kinderpsychiaters stoppen en overstappen naar de volwassenen-ggz,
want daar ben je niet afhankelijk van een goede of slechte
gemeente. Dus ik hoop dat de minister vandaag kan toezeg-

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

gen dat hij het functioneren van de jeugd-ggz alsnog gaat
onderzoeken. Dat zou bijvoorbeeld kunnen met een soort
van actieonderzoek, waarbij we de knelpunten die er zijn
niet alleen opsporen, maar ook gelijk oplossen. De sector
zelf verzoekt dit binnen het kennisontwikkelingsprogramma
van ZonMw te doen. En laat ZonMw nu net deze evaluatie
van de Jeugdwet hebben gedaan. Dus volgens ons zou dat
prima passen. Wil de minister de sector tegemoetkomen
en samen met de kinderpsychiaters en -psychologen een
onderzoeksopdracht uitwerken? En daarbij moeten we
natuurlijk ook de ouders en de kinderen en jongeren
betrekken.
Mijn glas is nog steeds halfvol, maar dat van de psychiaters
lijkt soms halfleeg. Minister, grijp deze kans en onderzoek
de kwaliteit van het bronwater, in het belang van onze kinderen en jongeren.
Dank u wel.
De heer Hijink (SP):
Ik noemde daarnet in mijn eigen inbreng het verhaal uit
Amsterdam. Daar hebben huisartsen uitgebreid moeten
onderhandelen met de gemeente om niet geïntervenieerd
te worden in hun doorverwijzingen naar de jeugdpsychiatrie. Wat vindt de heer Raemakers daarvan?
De heer Raemakers (D66):
Wij vinden het verwijsrecht van de huisarts heel erg
belangrijk. Dat was ook een van de amendementen op de
Jeugdwet, ingediend door mevrouw Keijzer, en dat vonden
wij ook een heel goed amendement. Voor ons was dat ook
echt noodzakelijk om deze Jeugdwet te steunen. Als een
huisarts het nodig vindt dat een kind rechtstreeks wordt
doorverwezen, dan moet dat mogelijk zijn. Dus ik deel met
u de gedachte om die vraag door te geleiden naar de
minister. Ik voeg er nog wel het volgende aan toe. Ik vind
dat psychiaters en psychologen en dat ook de jeugd-ggzsector moeten nadenken over hoe het binnen een gezin
gaat en dat ze ook best wel mogen nadenken over integrale
hulp voor jongeren. Dat doet niet af aan het verwijsrecht,
maar ik vind dat ook de jeugd-ggz de plicht heeft om te
zorgen voor integrale zorg. Het zou natuurlijk mooi zijn —
ik heb de voorbeelden genoemd — als een gemeente dat
goed regelt in het wijkteam met een praktijkondersteuner.
Dus misschien kunnen we die best practices ook wat meer
gaan delen.
De heer Hijink (SP):
Dat lijkt mij goed. Ik denk ook dat het bij de professionaliteit
van de jeugdpsychiaters en jeugdpsychologen hoort om te
kijken naar de omstandigheden waarin een kind opgroeit
en leeft. Dat lijkt mij ook logisch, want dat hoort ook bij hun
werk. Als nu blijkt dat gemeenten wel drempels opwerpen
of zich bemoeien met de doorverwijzingen van artsen, is
de heer Raemakers het dan met mij eens dat de minister
de gemeenten zou moeten aanschrijven dat dit tegen de
Jeugdwet in gaat en dat dit uit den boze is?
De heer Raemakers (D66):
Het is natuurlijk de vraag wanneer er drempels worden
opgeworpen. Dat zal natuurlijk per geval verschillen. Er
worden in de evaluatie van de Jeugwet een aantal rechtza-

21 juni 2018
TK 97

97-13-5

ken genoemd. Ik vind het wel lastig dat de minister die taak
zou moeten gaan vervangen. De minister zou mijns inziens
heel duidelijk moeten aangeven dat het verwijsrecht van
de huisarts gewoon staat. Ik denk ook dat de minister een
rol kan spelen in het delen van best practices. Zoals ik
zojuist heb toegelicht, zou de minister ons ook enorm kunnen helpen door alsnog dat onderzoek naar de jeugd-ggz
te gaan doen. Ik zou er wel voor willen uitkijken om te zeggen dat in ieder voorkomend geval de minister direct in
actie moet komen. Volgens mij zou dat te veel afbreuk doen
aan de decentralisatie. Ik betwijfel ook of het dermate ernstig is.
De voorzitter:
Dank u wel. U was volgens mij klaar met uw betoog. Dan
is nu het woord aan de heer Peters namens de fractie van
het CDA.

De heer Peters (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Vandaag spreken we over de evaluatie van de Jeugdwet. Een belangrijk onderwerp, zo niet
het meest belangrijke onderwerp van vandaag, denk ik dan
toch. Zo'n twee weken geleden stonden wij ook hier en
spraken wij ongeveer over hetzelfde onderwerp. Dat was
goed en nuttig. In mijn bijdrage van toen stonden de
wachtlijsten en de kwestie van de financiën min of meer
centraal. Op deze zaken zal ik in mijn bijdrage van vandaag
dan ook wat minder de nadruk leggen.
Voorzitter. De evaluatie van de Jeugdwet heeft het formaat
van een middelgroot telefoonboek, maar de samenvatting
is snel gemaakt. De transitie is zonder al te grote ongelukken
wel gelukt, maar de transformatie, de echte verandering,
heeft niet of nog niet helemaal plaatsgevonden. De evaluatie
geeft heldere aanbevelingen en het verbeterplan van de
minister neemt die aanbevelingen eigenlijk een-op-een
over. Ook de experts tijdens de verschillende hoorzittingen
waren daarover kraakhelder. Dit plan sluit naadloos aan bij
de evaluatie. Goed nieuws dus.
Maar ook in het regeerakkoord zijn afspraken gemaakt. Naar
aanleiding daarvan worden stappen ondernomen. Een
greep daaruit. Er volgt een wetsvoorstel om versnippering
van regio's tegen te kunnen gaan. Er volgt een wetsvoorstel
om administratieve lasten te verminderen. Er is een fonds
van 200 miljoen euro vastgesteld om gemeenten te helpen
die kampen met een stapeling van tekorten op het sociaal
domein.
Voorzitter. Het CDA wil vandaag drie dingen bereiken en
zoekt toezeggingen van de minister daarvoor. Hier zal ik in
mijn bijdrage wat langer bij stilstaan. Ten eerste de stapeling van procedures en klacht-, tucht- en toezichtsinstanties.
Het komt voor dat een professional zich rondom een- en
hetzelfde feit of klacht zeven verschillende keren moet verantwoorden en verdedigen. Dat is dan nog zonder de
mogelijkheid van hoger beroep. Professionals zijn tot twee
jaar een behoorlijk deel van hun tijd en vooral energie kwijt
met dergelijke procedures. Het is van groot belang dat
klachten van ouders professioneel worden opgepakt en het
is van het grootst mogelijke belang dat dit juridisch goed
gaat. Natuurlijk moet een hoger beroep mogelijk zijn maar
dit is wel erg gortig. Is de minister het met het CDA eens

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

dat een stapeling van procedures en instanties misschien
wat veel van het goede is? Heeft de minister een indicatie
van hoeveel tijd, geld en energie dit wel niet kost? Is de
minister het met het CDA eens dat een teveel aan procedures en verantwoording verlammend kan werken? Wat vindt
de minister van het voorstel van de heer Adri van Montfoort
om professionals zich voor hetzelfde feit slechts een keer
te laten verantwoorden, met daarbij uiteraard de mogelijkheid van hoger beroep? Zegt de minister toe te onderzoeken
hoe een verandering van de stapeling van procedures en
instanties in de geest van bovenstaande een feit zou kunnen
worden?
Voorzitter. Professionals in de jeugdzorg worden knettergek
van al die procedures en van het feit dat ze bijvoorbeeld bij
27 gemeenten voor ongeveer hetzelfde op een andere
manier verantwoording moeten afleggen. Van dat laatste
zijn we binnenkort af; dat staat in het regeerakkoord. Over
het eerste zou ik graag een toezegging van de minister
willen.
Ten tweede. Gezinnen met meer dan één hulpvraag hebben
voor de inkoop van hulp te maken met wel vier wetten: de
Jeugdwet, via de gemeente, de Wet langdurige zorg, via
het zorgkantoor, het CIZ en de Sociale Verzekeringsbank,
de Wmo en de Zorgverzekeringswet. Het CDA kent meerdere voorbeelden van gezinnen die door de administratieve
bomen het bureaucratische bos niet meer zien. Zij ontvangen niet de zorg die nodig is, maar ieder probleem wordt
los wel aangepakt. Met veel moeite lukt het soms om voor
zo'n gezin een soort gezinsarrangement te maken. Daar zijn
voorbeelden van, dus het kan wel, maar o, o, o, wat gaat
dat vaak moeilijk. Is de minister het met het CDA eens dat
gezinnen met meerdere problemen en hulpvragen dikwijls
te maken hebben met veel, te veel, financieringsstromen
en meerdere verantwoordingsmodellen? Is de minister het
met het CDA eens dat deze onontwarbare kluwen van regels
eerder ziekmakend dan helpend is? Is de minister bereid te
onderzoeken hoe het instrument van het gezinsarrangement, dat gemeenten wel gebruiken, gefinancierd vanuit
verschillende stromen, gemakkelijker ingezet zou kunnen
worden?
Voorzitter. Ten slotte vraagt het CDA aandacht voor een
speciale doelgroep, een doelgroep die tussen wal en schip
valt: alleenstaande moeders met kinderen die geen vaste
woon- of verblijfplaats hebben. Het CDA kent meerdere
casussen van kinderen die bij de moeder zijn weggehaald,
eigenlijk omdat het hun, als puntje bij paaltje komt, aan
geschikte woonruimte ontbreekt. Maar als het probleem
het ontbreken van een woonruimte is, dan is het weghalen
van een kind geen oplossing. Bovendien vindt eigenlijk
iedereen dat moeders met kinderen voorrang zouden
moeten krijgen bij het toewijzen van een woning. Het probleem zou dus bij de meeste gemeenten snel opgelost
moeten zijn, ware het niet dat je voor de toewijzing van een
woning wel ingeschreven moet staan. En dat is lastig zonder
woon- of verblijfplaats. Herkent de minister ...?
De voorzitter:
Mag ik u even onderbreken? Want er is toch echt een
interruptie van mevrouw Peters van het CDA.

21 juni 2018
TK 97

97-13-6

De heer Peters (CDA):
Ik zit zo in mijn verhaal, meneer de voorzitter, dat ik dat niet
zie.
De voorzitter:
Ja. Mevrouw Peters, ga uw gang.
Mevrouw Tielen (VVD):
Mevrouw Tielen, met een vraag aan de heer Peters. Ik herken heel goed het beeld dat de heer Peters schetst van de
verschillende wetten en problemen. In de casus die hij
daarna beschrijft, is eigenlijk hetzelfde het geval. Mensen
hebben te maken met én de woonverordening én de inkomensverordening en weet ik wat allemaal. Meneer Peters
vraagt om een arrangement. Mijn vraag is of meneer Peters
dat als oplossing ziet, of dat de oplossing ligt bij een ambtenaar of wijkteamhulpverlener die de hulpvraag integraal
bekijkt en zonder alle ingewikkelde protocollen gewoon
zegt: ja meneer, mevrouw, we gaan u helpen met uw
hulpvraag die dwars door al die wetten heen loopt. Mijn
vraag aan meneer Peters is dus eigenlijk: is het arrangement
de oplossing, of ligt de oplossing misschien toch ergens
anders?
De heer Peters (CDA):
Het arrangement is de oplossing. Het probleem is dat we
door al die regels, waar we ons allemaal zo keurig aan
moeten houden, helemaal niet zo makkelijk tot die arrangementen kunnen komen. Dat is ons allen fatsoenlijk afgeleerd. Iedereen weet eigenlijk wel wat de oplossing zou zijn,
namelijk integrale hulp aan dat gezin in dit geval, maar daar
komen we bijna niet toe, omdat we te maken hebben met
die verschillende regels en wetten. Die hebben we deels
zelf afgesproken, maar het blijkt heel erg ingewikkeld om
daarvan af te wijken. Ik zei al: het kán wel, maar met heel
veel moeite. Ik ken voorbeelden van gemeenten waar het
met heel veel moeite wel lukt en zo'n arrangement uiteindelijk echt werkt. Ik zou graag willen dat onderzocht wordt
hoe we dit algemeen toegankelijk en makkelijker voor
gemeenten kunnen maken, juist omdat we dit soort goede
voorbeelden zouden moeten delen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Als de heer Peters een soort "gezond-verstand"-arrangement
bedoelt waarbij een aantal protocollen wellicht wat dunner
worden, dan ondersteun ik zijn betoog.
De heer Peters (CDA):
Dank u wel, mevrouw Tielen. Ik hou van gezond verstand.
Laten we dat dan ook gebruiken en dat vooral ook de ruimte
geven. Dat is ook de oproep.
Voorzitter. Ik ga terug naar mijn betoog. Erkent de minister
de specifieke problemen van alleenstaande moeders zonder
vaste woon- en verblijfplaats? Is de minister het met het
CDA eens dat deze problemen eigenlijk zonder veel moeite
uit de wereld geholpen kunnen worden? Is de minister
bereid om met gemeenten in gesprek te gaan en met de
VNG te komen tot een wellicht ook weer "gezond verstand"protocol, mevrouw Tielen, om deze vrouwen echt te helpen?
En dan bedoel ik niet van de regen in de drup.

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

Voorzitter. Samenvattend. Het CDA herkent zich in de
bevindingen van de evaluatie. Het CDA is blij met het plan
van aanpak van de minister. Het CDA vraagt aandacht voor
drie concrete punten van verbetering. Ik heb ze net
genoemd en hoop op stevige toezeggingen van de minister.
Tot zover in eerste termijn.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Van der Staaij
van de SGP-fractie.

De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. Vanavond bespreken we de eerste evaluatie van
een wet die nog niet zo heel lang geleden door de Tweede
en Eerste Kamer is aangenomen. Het is daarom ook een
tussenstand. Het is duidelijk dat we er nog absoluut niet
zijn, maar dat er wel de nodige vooruitgang is geboekt. Bij
het evalueren van een nieuwe wet of bij begrote nieuwe
wetgevingsprojecten kan op een gegeven moment ook de
neiging ontstaan om het verleden een beetje te romantiseren en de toekomst na die wet wat te idealiseren. Nou, het
verleden was bepaald niet romantisch, want we snakten
allemaal naar een nieuwe wet. Het was ongelooflijk ingewikkeld en ondoorzichtig. Er is een parlementaire werkgroep
geweest. Er waren allerwegen klachten uit de praktijk. Het
was dus een goede stap die gezet is. Maar tegelijkertijd is
het nu ook bepaald niet zo dat alle problemen ineens als
sneeuw weggesmolten zijn.
Wat daarom volgens de SGP-fractie nodig is, is aan de ene
kant geduld vanuit het besef dat er een hele omslag is
gemaakt die gewoon zijn tijd nodig heeft en dat het een
ingewikkelde wijziging is geweest die echt nog niet overal
geland is. Dus aan de ene kant geduld, maar aan de andere
ook actie. Als we nu concrete knelpunten zien, moet er ook
op gehandeld worden.
Voorzitter. Ik moet eerlijk zeggen dat ik ook wel vind dat
het kabinet daar goed mee bezig is. Ik heb ook weer even
het Actieprogramma Zorg voor de Jeugd erbij genomen.
Dan zijn er toch wel heel veel punten die ik ook de afgelopen
tijd gehoord heb en in de rapporten terugzie, maar die ik
ook tijdens werkbezoeken en in gesprekken tegenkom. Die
worden daar wel in belegd. Dat geeft dus wel vertrouwen
dat er ook echt op die knelpunten opgetreden wordt.
Voorzitter. Ik wil nog ingaan op een aantal concrete punten.
Dat is in de eerste plaats die transformatie. Het woord is al
een paar keer gevallen. Wat we toch ook wilden, was dat
minder snel de professionals in actie komen en dat we meer
het netwerk rond de kinderen zelf, de gezinnen, de sociale
omgeving benutten. Op dat gebied gebeurt nu ook wel weer
het een en ander. Ik lees bijvoorbeeld een nieuwe figuur
als "jouw ingebrachte mentor". Die past wel in dat denken.
Dat is een prachtige nieuwe figuur, maar we hebben hier
vroeger in debatten ook veel gesproken over bijvoorbeeld
de Eigen Kracht Centrale, een ander initiatief. In hoeverre
is de minister ermee bekend? Zijn de gemeenten ook goed
op de hoogte — dat is natuurlijk het allerbelangrijkste voor
de praktijk — van dat soort belangrijke initiatieven die
kunnen helpen om die omslag, die transformatie, ook echt
te maken?

21 juni 2018
TK 97

97-13-7

Voorzitter. Het tweede punt. Het persoonsgebonden budget
is een belangrijk element dat helpt voor elkaar te krijgen
dat de jeugdhulp kan aansluiten bij de achtergrond en de
wensen van burgers. We hebben verschillende keren gezien
en gehoord dat gemeenten onvoldoende wijzen op die
wettelijke rechten of zelfs de wettelijke regels niet naleven.
Wat zijn de mogelijkheden voor verbetering daarvan?
Ik vraag ook aandacht voor identiteitsgebonden instellingen
met een landelijke functie. Christelijke instellingen zoals
Eleos en De Hoop ggz maken zich er zorgen over dat het
door hun landelijke functie soms heel lastig is om in het
huidige systeem uit de verf te komen en om die deskundigheid intact te houden. Hoe kijkt de minister daartegen aan?
Ik weet dat het onderwerp wachtlijsten in een eerder debat
is benoemd, maar omdat het toch altijd weer zo schrijnend
is, wil ik graag weer een voorbeeld noemen waarvan ik
vrees dat het vaker voorkomt. Ik heb het over situaties
waarin ouders zich ontzettend veel zorgen maken over
suïcidale neigingen van een kind, waarbij er ook verschillende pogingen zijn geweest. Dan kun je je oren niet geloven als je hoort dat het eindeloos duurt voordat er hulp
beschikbaar is, ook in die situaties, en dat je gewoon op
wachtlijsten stuit. Zeker in dat soort levensbedreigende
situaties zou het toch alle hens aan dek moeten zijn? Met
alles wat er nu eerder is besproken over die wachtlijsten
vraag ik: is er nu zicht op dat er echt sneller en beter
geholpen kan worden?
Dan het punt van de pleegzorg. Ook met de Jeugdwet blijft
de uitval van pleegouders en het verplaatsen van pleegkinderen helaas erg veel voorkomen. Wij waarderen de
inspanningen die worden verricht, maar zou je niet fundamenteler moeten kijken? Ik hoorde recent over een ervaring
uit Engeland dat ook adoptie vanuit pleegzorg meer stabiliteit kan bieden in opvangsituaties die juist langdurig nodig
zijn. Ziet de minister mogelijkheden om deze route ook voor
Nederland eens te verkennen?
Dan een punt dat ook door anderen is genoemd. Wie komt
het niet regelmatig tegen? Ik heb het over de klachten over
die berg aan administratie. Van verschillende kanten is
herhaaldelijk het signaal gekomen dat wij ook hierdoor
soms specialistische expertise dreigen te verliezen. Mensen
haken gewoon af omdat zij zeggen: ik vind dat ik in dit
systeem moeilijk meer kan werken. Is hier aandacht voor
bij het in kaart brengen van expertise die landelijk beschikbaar moet zijn?
Tot slot: de nieuwe privacyregels roepen ook hier en daar
onduidelijkheid op voor professionals. Ik zag dat ook in het
evaluatierapport. Er was ook een aanbeveling om ermee
aan de slag te gaan. Het is niet altijd duidelijk of het precies
door de regels komt of door de perceptie daarvan, maar
het is in ieder geval zo dat het door de manier waarop met
privacyregels wordt omgegaan — laat ik het zo formuleren
— lastig wordt gemaakt om goed samen te werken met
anderen. Ik zocht even naar begrijpelijk Nederlands voor
"domeinoverstijgend werken", zoals het geloof ik in die
conclusies heet. Het gaat erom dat je goed kunt samenwerken met andere mensen die ook nodig zijn voor een oplossing. Wordt dat punt ook opgepakt, vraag ik de minister. Ik
zag daarover een aanbeveling in de evaluatie.

De voorzitter:
Hartelijk dank. Exact binnen de tijd. Dan is het woord aan
de heer Voordewind namens de fractie van de ChristenUnie.

De heer Voordewind (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. het is goed om stil te staan bij de
tussenevaluatie van de Jeugdwet vanavond. Mijn collega
Peters noemde dat het belangrijkste debat van vandaag.
Vanmiddag hebben we het ook nog over de migratieproblemen gehad, kan ik hem geruststellen: ook een belangrijk
probleem. Maar dit verdient zeker ook de aandacht. Er is
een actieplan uit voortgekomen: Zorg voor de jeugd. Dat
actieplan is prachtig, maar zorgt natuurlijk niet meteen voor
de nodige veranderingen van de werkelijkheid. Er is nog
veel te verbeteren: onder meer de toegankelijkheid van de
jeugdhulpverlening, de professionaliteit van de wijkteams
en de samenwerking met de huisartsen en de jeugd-ggz.
In deze zes actielijnen komen veel aanbevelingen uit de
evaluatie gelukkig terug.
Maar ik mis nog wel specifieke aandacht voor twee
belangrijke onderwerpen: preventie en de jeugd-ggz. Ik loop
ze even af. Preventie en vroegsignalering zijn cruciaal om
tijdig de juiste hulp te kunnen bieden en om te voorkomen
dat kinderen in de knel komen en er uiteindelijk duurdere
hulp nodig is. Dit vraagt hechtere samenwerking en snel
handelen. Lokale teams hebben hierin een regierol, maar
moeten nog veel beter afstemmen met de huisartsen en
de jeugdgezondheidszorg, maar ook met jongerenwerkers
en scholen, die beter zicht hebben op kinderen en jongeren.
Wij zien echter nog te veel kwaliteitsverschillen als het gaat
om die lokale teams. Ziet de minister mogelijkheden om
met die basiscriteria te komen en zo ja, hoe gaan die
basiscriteria er dan uitzien? Kan de minister daar iets over
zeggen, om toch die kwaliteitsverschillen te minimaliseren
in de lokale gemeentes?
Dan de positie van de jeugd-ggz. D66 vraag daar altijd
aandacht voor en terecht. Daar zijn ook grote discussies
over. Mijn fractie ziet dat er nog veel te verbeteren valt,
maar wil wel vasthouden aan de decentralisatie en de
geïntegreerde benadering. De heer Van der Staaij noemde
de werkgroep jeugdzorg van acht jaar geleden en daar heb
ik zelf in mogen zitten. Ik heb toen in de Kamer brede steun
gezien om tot die decentralisatie te komen, maar dat betekent niet dat de jeugd-ggz nu goed loopt. Ik heb begrepen
dat er een speciale rondetafel is geweest. Welke acties
vloeien hier nou concreet uit voort, vraag ik de minister.
Voorzitter. Dan een ander punt. De gezinshuizen hebben
zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een volwaardig
alternatief voor residentiële zorg. Momenteel zijn er ongeveer 900 gezinshuizen. Ik heb er de afgelopen tijd ook weer
een aantal bezocht en ik ben erg onder de indruk van de
toewijding en de betrokkenheid van de ouders bij de kinderen die zij onder hun hoede hebben genomen. Er zitten nog
te veel kinderen in de instellingen, want in de gezinshuizen
wordt vaak gewerkt met één ouder als fulltimekracht en
een professionele gezinsouder. Het gaat hier om kinderen
met complexe problemen die niet terechtkunnen in de
pleeggezinnen.

Dat waren een aantal concrete knelpunten waarop ik vanavond graag de reactie van de minister hoor. Dank u wel.

Om gezinshuizen duurzamer te versterken is het nodig dat
de specifieke knelpunten op bijvoorbeeld het gebied van

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-8

de positionering van de gezinshuisouders, de bekostiging,
de administratieve lasten en de respijtzorg in beeld komen
en aangepakt worden. Zo krijg ik signalen dat gezinshuizen
qua administratie en verantwoording nog steeds worden
behandeld als grote intramurale instellingen. En dat kunnen
die ouders echt niet aan. Dat kan toch niet de bedoeling
zijn? Mijn fractie wil dan ook dat er gekeken wordt naar de
knelpunten voor deze gezinshuizen en dat er een actieplan
komt om deze knelpunten aan te pakken. Is de minister
daartoe bereid?

Is de minister bereid om de afstemming met andere
domeinen nader te bekijken?

Voorzitter. Dan een ander punt dat de collega Van der Staaij
ook aansneed, de identiteitsgebonden zorg. De gemeentes
moeten volgens de Jeugdwet bij het verlenen van jeugdzorg
rekening houden met de gezindheid, de levensovertuiging
en de culturele achtergrond van de jeugdigen en hun
ouders. In de praktijk lopen christelijke ggz-organisaties als
De Hoop en Eleos echter tegen problemen aan omdat ze
landelijk werken en qua cliënten een grote spreiding hebben. Contracten met jeugdzorgregio's zijn niet altijd
mogelijk vanwege het geringe volume en de geringe omzet.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Tielen namens
de fractie van de VVD.

Nu is er het Landelijk Transitiearrangement, het LTA, voor
de schaarsere specialismen. Dit zou een mogelijkheid kunnen bieden om christelijke ggz-zorg te contracteren, maar
de VNG houdt daar de boot af. Vandaar mijn vraag aan de
minister: wil de minister in gesprek gaan met de VNG om
te zorgen dat die identiteitsgebonden zorg, waaronder de
christelijke jeugd-ggz, scherper op het netvlies komt en de
gemeentes meer lokaal gaan inkopen via de aanbestedingen
dan wel via specifieke afspraken om zo te zorgen dat de
kinderen en hun ouders altijd toegang hebben tot die
identiteitsgebonden zorg? Ik hoor daar graag een reactie
van de minister op.
Voorzitter. Twee jaar geleden mocht ik samen met het
toenmalige Kamerlid Loes Ypma van de Partij van de Arbeid
in de Oude Zaal het symposium Hoe babyproof zijn relaties?
organiseren. We zien in de praktijk dat met de komst van
het eerste kind met name de partnerrelatie onder druk kan
komen te staan. Daarom is het belangrijk dat aanstaande
ouders op dit punt goed voorbereid worden. Op basis van
het symposium heeft het NJi toen een handreiking gemaakt,
geschreven voor de gemeentes, over preventieve ouderondersteuning, relatieondersteuning. En het komt nu echt aan
op goede implementatie daarvan, want bij navraag bleek
dat die handreiking wel gemaakt was, maar dat die niet
breed onder de aandacht is gebracht van de gemeentes.
Vandaar mijn vraag aan de minister of hij bereid is om met
de VNG in overleg te gaan over deze handreiking met als
doel binnen alle gemeentes ondersteuning aan te bieden
op het gebied van aanstaand ouderschap. Ik hoor graag
zijn reactie.
Voorzitter, dan de leeftijdsgrens. Ik sluit mij aan bij anderen
die ook hebben gezegd dat de leeftijdsgrens wat hen betreft
naar 21 zou mogen voor alle jeugdhulp. Mijn fractie is hier
groot voorstander van. De minister heeft aangegeven eind
dit jaar met zijn reactie te komen. Het lijkt mij goed om ook
breder te kijken naar de afstemming tussen de Jeugdwet
en de andere wetten binnen het sociale domein, denk aan
de Wlz, de Wmo en de Wet passend onderwijs. In de evaluatie was er namelijk weinig aandacht voor de grenzen en
de schotten tussen de wetten, terwijl niet alleen 18-min/18plus een knelpunt is, maar bijvoorbeeld ook de zorg voor
kinderen met levenslange beperkingen die langdurige zorg
en hulp nodig hebben. Voor hen voldoet de Jeugdwet niet.

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

Tot slot. Kan de minister iets melden over de overgangsregeling voor het woonplaatsbeginsel? Mevrouw Westerveld
noemde het ook. Wetswijziging is er pas per 1 januari 2020.
Hoe wordt dit tot die tijd geregeld? We krijgen nog te veel
signalen van gemeenten dat zij er onderling niet uitkomen.
Dank u wel, voorzitter.

Mevrouw Tielen (VVD):
Voorzitter. "We sukkelden al een tijd met de zorg voor ons
kind, maar nu zijn we zo blij met de begeleiders die het
wijkteam ons aanbood", vertelde de moeder van een jongen
met een ernstige gedragsstoornis bij een werkbezoek. "In
deze regio zijn er minder kinderen die zware hulp nodig
hebben", zei een behandelaar in een jeugdzorgPlusinstelling
in Noord-Holland vorige week wel drie keer. "Dat komt
vooral door de Jeugdwet", vulde hij aan. "De hulp voor
gezinnen is beter en vroeger aanwezig en daardoor ontsporen jongeren minder snel. Ik merk dat de contacten met
andere hulpverleners beter zijn geworden", riep een
gezinstherapeut bij een bijeenkomst in Midden-Nederland
over de ervaringen met de jeugdhulp. "Het maakt dat we
veel beter passende hulp kunnen bieden aan gezinnen in
onze gemeente."
Een drietal positieve ervaringen met de Jeugdwet uit de
eerste hand. Dit zijn mensen wier leven echt beter is
geworden met deze wet. Dat is toch wat alle partijen in deze
Kamer uiteindelijk beogen. Maar ik sluit mijn ogen niet voor
waar nog verbetering nodig is. Ik weet dat tegenover elk
van deze verhalen een ander verhaal staat van een zorgverlener, een ouder of een andere betrokkene die ervaart hoe
de dingen nog niet zo geregeld zijn als verwacht. De conclusie van de tussenevaluatie is glashelder. Om de doelstellingen van de nieuwe wet te kunnen behalen is meer tijd
nodig.
De VVD wil, net als iedereen in deze Kamer, dat gezinnen,
jongeren en ouders tijdig passende hulp krijgen en dat
zorgverleners zonder al te veel papierwerk en onzinnige
regeltjes passende hulp kunnen bieden, met kwaliteit,
duurzaam, met zorg nabij, met kennis en kunde in lokale
teams en met een goede wisselwerking tussen gezin,
school, zorg en kind. Dat vergt maatwerk, geen lange
Haagse halen, snel thuis. Wat de VVD betreft, is het glas al
halfvol. De komende paar jaar is vooral rust en ruimte in
het stelsel nodig zodat gemeenten de regie naar zich toe
kunnen trekken en nog beter maatwerk kunnen leveren.
Om dat te ondersteunen heeft de VVD een aantal vragen
en voorstellen die de rust, ruimte en regie verder op gang
helpen.
Ten eerste. Volgens mij zijn we het er allemaal over eens
dat de administratieve lasten teruggedrongen moeten
worden, maar is het altijd de vraag welke administratie
geschrapt kan worden en hoe. We willen graag dat
gemeenten en zorgverleners met een beperkt aantal stan-

21 juni 2018
TK 97

97-13-9

daardmodellen aan de slag kunnen; niet allemaal opnieuw
het wiel uitvinden. Een jaar geleden werkte volgens de VNG
80% van de gemeenten consistent met de standaardmodellen. Weet de minister hoe het er nu voorstaat? Wat kunnen
we daaruit leren voor andere administratieve lasten, bijvoorbeeld kwaliteitsevaluaties? Ik weet dat de minister een
wetsvoorstel in de Kamer heeft liggen om eventueel regels
te stellen. Op welke termijn wil de minister deze in werking
laten treden en op welk moment zou de minister nadere
regels willen stellen?
Ten tweede. Eén gezin, één plan, één coördinerend hulpverlener is het uitgangspunt. Maar hoe werkt dat nu in de
praktijk? Is er echt interdisciplinaire samenwerking? Ik denk
te weinig. Ouders hebben nog vaak met te veel professionals en ambtenaren te maken die echt mee willen denken
over oplossingen, maar die zich ook nog wel vaak laten
vangen door protocollen. Ik had het daarstraks in een
interruptiedebatje met meneer Peters over. Wij geloven dat
de kennis en kunde aanwezig zijn en dat professionals zelf
keuzes kunnen maken. De afgesproken strafsessies moeten
daaraan bijdragen. Hoe staat het daarmee? De toezegging
die de VVD kreeg om de jaarlijkse herindicatie te veranderen
zou daar ook aan moeten bijdragen. Hoe staat het daarmee?
In gemeenten waar budget en regelruimte is voor innovaties, blijkt dat gezinnen en hulpverleners tevredener zijn.
Innovatie en onderzoek helpen, zo blijkt. De VVD wil graag
dat onderzoek, kennisontwikkeling en kennisdeling onderdeel zijn van transformatie en innovatie. Kan de minister
toezeggen dat bij het toekennen van de transformatiegelden
kennisontwikkeling een rol krijgt?
We hebben het al gehad over het 18de jaar. De minister
lijkt standaard in te willen zetten op verlenging na het 18de
jaar van pleegzorg — goed — maar ook van andere vormen
van zorg. Daar heb ik wel vraagtekens bij. Iemands 18de
verjaardag is immers meestal geen verrassing. We willen
graag van de minister weten welke stappen hij samen met
gemeenten gaat zetten om ook al eerder te beginnen met
een goede voorbereiding op de 18de verjaardag, zodat niet
standaard verlenging nodig is. Gemeentes kunnen nu al
maatwerk bieden als dat nodig is. Wat ons betreft blijft dat
ook zo. Zijn daar belemmeringen?
Als laatste noem ik de klachtenprocedures; meneer Peters
begon er ook al over. Hulpverleners hebben soms te maken
met diverse klachtenprocedures tegelijk. Dat levert veel
stress en verlies op, niet alleen voor hen, maar voor alle
betrokkenen. Is het mogelijk om die klachtenprocedures te
stroomlijnen, zodat er ook daar weer meer ruimte ontstaat?
Voorzitter. We zijn er nog niet, maar we komen er wel. De
voorbeelden die ik in het begin van mijn betoog aanhaalde,
laten al zien wat we de afgelopen jaren bereikt hebben.
Daarom is een groot compliment op z'n plaats; een compliment voor de daadkrachtige gemeentebesturen, voor de
betrokken zorgverleners, voor de vooruitstrevende zorgorganisaties en voor al die mensen die elke dag keihard werken om te zorgen dat de jeugd passende hulp krijgt en beter
wordt. Complimenten aan hen!

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
We horen mevrouw Tielen een paar succesverhalen noemen. Het is natuurlijk heel erg fijn dat zij op werkbezoeken
van mensen hoort waar ze allemaal mee geholpen zijn en
wat er goed gaat. Maar ik kan me voorstellen dat mevrouw
Tielen ook weleens van wethouders of van gemeenten hoort
dat ze er gewoon niet uitkomen en dat ze gewoon flinke
tekorten hebben bij onder andere de jeugdzorg. Ik zou
mevrouw Tielen willen vragen wat ze nou tegen die mensen
zegt. Zegt ze dan tegen de gemeente: nou, maakt u zich
geen zorgen want er is wél genoeg budget?
Mevrouw Tielen (VVD):
Tegen die gemeentebesturen zeg ik dat het hún verantwoordelijkheid is om ook goed te begroten en goed in te kopen.
Een aantal gemeentebesturen, die daadwerkelijk dit ook
precies zo met mij deelden, zijn 2015 ook eigenlijk een
beetje ingegaan met het idee: we doen wat we deden, want
we deden het altijd al zo. Die gemeenten komen er dan na
een jaar, anderhalf jaar of twee jaar achter dat het misschien
toch niet zo werkt. Het gaat om regie nemen en ook verantwoordelijkheid nemen. Welke jongeren heb je in je
gemeente, welke hulp past bij hen en hoe koop je die hulp
goed in? Die verantwoordelijkheid ligt voor een deel wel
bij hen. Tegelijkertijd zie ik ook wel dat in sommige
gemeenten het budget voor jeugdhulp echt tekortschiet.
Gelukkig is er een aantal gemeenten die dat kunnen compenseren omdat er op de Wmo vaak geld overschiet. Ik ga
niet bepalen welke euro ze waaraan moeten gaan uitgeven
omdat ik dat ook minder goed kan beoordelen dan zijzelf.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Die laatste zin vind ik een hele mooie, want gemeenten
kunnen dat inderdaad veel beter beoordelen dan wij. We
hebben de gemeenten met de decentralisaties ook die taken
gegeven om dat goed te beoordelen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ja.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Maar ik vond dat mevrouw Tielen van de VVD in het begin
gemeenten wel veel tekortdeed door eigenlijk te zeggen:
nou, u krijgt wél voldoende budget. Omdat wij dat zelf
hebben gedecentraliseerd en omdat juist ook gemeenten
dat beter kunnen beoordelen, moeten wij gemeenten ook
serieus nemen als zij zeggen: het budget schiet tekort. Ik
zou mevrouw Tielen willen vragen of zij het daarmee eens
is.

De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Westerveld.

Mevrouw Tielen (VVD):
In generieke zin ben ik dat helemaal met mevrouw Westerveld eens. Wat dat betreft denk ik dat de minister ook goede
stappen heeft gezet door samen met de VNG te kijken hoe
echte problemen opgelost kunnen worden. Maar tegelijkertijd roep ik al die gemeenteraadsleden en wethouders op
om zelf ook goed te kijken wat er nou in hun gemeente
nodig is. Ik ben zelf raadslid geweest en ik heb me zelf ook
met jeugd beziggehouden, en ik zeg heel eerlijk: het is
inderdaad niet makkelijk. Maar uiteindelijk moet het wat
mij betreft wel daar liggen.

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

Dank u wel.

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-10

De voorzitter:
Mevrouw Westerveld, nog een keer?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Stel dat dan blijkt dat die gemeenteraden, en ook de wethouders die zij controleren, met elkaar tot de conclusie
komen dat er te weinig budget is. Vindt mevrouw Tielen
ook dat als dat wordt geconstateerd, we dan hier landelijk
misschien ook moeten inzien dat er voor sommige
gemeenten extra budget beschikbaar moet komen?
Mevrouw Tielen (VVD):
Volgens mij heeft de minister dat inzicht in ieder geval al
gedefinieerd. Tegelijkertijd denk ik dat het nooit een eendimensionaal vraagstuk is. Het is heel fijn om het plat te slaan
tot: er is te weinig geld, dus er moet meer geld bij. Maar
helaas, of misschien juist niet helaas, hebben het probleem
en de oplossingen meestal verschillende dimensies.
De voorzitter:
Voor de vierde keer, mevrouw Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Nog één vraag. Is mevrouw Tielen het met me eens dat het
goed zou zijn dat er een onafhankelijk onderzoek komt
waarbij eens echt goed wordt gekeken of gemeentes voldoende budget hebben, en hoe we landelijk op een goede
manier budget kunnen compenseren als dat er niet voldoende is?
Mevrouw Tielen (VVD):
Mevrouw Westerveld kent mij inmiddels als iemand die dol
is op onderzoek, en die ook behoorlijk onafhankelijk en
autonoom in het leven staat, maar of ik hier nou ja op ga
zeggen? Dat denk ik toch niet.
De voorzitter:
Dank voor uw betoog. Als laatste vanuit de Kamer is het
woord aan mevrouw Agema, namens de fractie van de PVV.

Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. We spreken vandaag over de evaluatie van de Jeugdwet. De hoofdconclusie is dat de doelen
nog niet zijn gerealiseerd en dat is natuurlijk geen verrassing. Al drie jaar lang gaat er van alles mis. Vele debatten
zijn gevoerd over het uitblijven van goede zorg voor kinderen in de knel, over wachtlijsten voor kinderen die dringend
hulp nodig hebben, over het uitblijven van hulp aan suïcidale tieners en laatst nog over jongeren die door de rechter
veroordeeld zijn tot het volgen van therapie, maar moeten
wachten op passende hulp en daardoor onterecht te lang
op een gesloten afdeling verblijven. Steeds was er dezelfde
conclusie: de verplichting van gemeenten om te zorgen
voor tijdige bereikbaarheid en beschikbaarheid van passende hulp blijkt in de praktijk vaak niet te worden gerealiseerd. Vooral de dure, gespecialiseerde jeugdhulp wordt
niet voldoende ingekocht. Ook ontbreekt de expertise bij
de gemeente in de wijkdienst.

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

De Jeugdwet vindt zijn oorsprong in de parlementaire
werkgroep die onder Balkenende IV met het advies kwam.
Meneer Van der Staaij en meneer Voordewind spraken er
al over. Onder Balkenende I bleef het liggen, want er was
onvoldoende vertrouwen in de uitwerking van de wens
voor een Jeugdwet. Maar onder Balkenende II werd het
ineens wel door beide Kamers heen geramd. Ik weet nog
goed dat meneer Teeven en meneer Van Rijn, de ministers
die toen met de grote majeure wetswijziging behept waren,
zelfs doorgingen toen we op een gegeven moment een
voortgangsrapportage kregen waarop een go of no-go
gegeven moest worden. Er werd daarin zelfs met stoplichtjes gewerkt. 39 van de 40 stoplichtjes stonden op rood en
toch werd het go gegeven en kwam de Jeugdwet er.
In 2014 hadden we hier de wetsbehandeling en dat is echt
een recorddebat geworden. Daarin werd steeds gezegd dat
de zorg echt dichtbij zou komen. Dat vond ik toen al vreemd,
want de gemeenten kregen ook de portemonnee in handen
en werden zuinige gemeenten. Ondanks dat het Centraal
Planbureau eerst nog zei dat de Jeugdwet 120 miljoen op
zou leveren en de uiteindelijke bezuinigingsopgave 450
miljoen werd, zei het CPB jaren later in Zorgkeuzes in Kaart:
het levert geen geld op, nee, het kost 12%. Dat zijn de
tekorten waar uiteindelijk gemeenten mee aan de gang
hebben moeten gaan voor iets wat hier in de Kamer is
neergezet als "transformatie". We kunnen concluderen dat
de rups niet tot vlinder is uitgegroeid.
In de evaluatie lezen we dat er drie transformatiedoelen
aan de Jeugdwet zijn gekoppeld en dat ze niet zijn gehaald.
Laat ik beginnen met het laatste punt, meer ruimte voor de
professional. In het rapport lezen we: "Het lijkt erop dat de
ruimte die de Jeugdwet wenst voor professionals gehinderd
wordt door de ruimte die de Jeugdwet biedt voor het ontstaan van verschillende manieren van verantwoording en
administratie, met regel- en registreerdruk tot gevolg." Ook
dit is geen verrassing. We weten al zolang dat veel zorgaanbieders door de immense administratieve gekte van 380
gemeenten en ingewikkelde aanbestedingsprocedures de
handdoek in de ring gooien. Dit staat haaks op het uitgangspunt van de Jeugdwet dat de decentralisaties gepaard
zouden gaan met een beperking van de regeldruk voor
burgers, bedrijven en professionals.
Een ander doel is meer samenhang in het hulpaanbod. De
mantra van één gezin, één regisseur, één plan kunnen we
wel dromen, maar in de praktijk blijkt het lastig, soms
onwenselijk of zelfs helemaal onmogelijk om te realiseren.
Dan het doel van minder intensieve zorg. De vraag is of er
een verschuiving heeft plaatsgevonden naar minder intensieve zorg. De vraag die we hierbij stellen is of de preventie
en ergerlijke bemoeienis wel leiden tot minder dure specialistische zorg. Dit is een aanname die nergens op werd
gestoeld en die ook in de praktijk niet van de grond is
gekomen. De instroom met specialistische, vooral bovenregionale aanbieders neemt af. Maar was dit maar een bewijs
dat er minder van nodig is door een succesvolle preventie
onderaan in de jeugdhulpketen. We weten dat dat niet het
geval is. Gemeenten kopen simpelweg onvoldoende specialistische jeugdzorg in. Het gaat hier om kinderen die zeer
urgent zorg en ondersteuning nodig hebben, bijvoorbeeld
slachtoffers van loverboys of kinderen met suïcideproblematiek. Het gaat om kinderen met een hele zware hulpvraag,
die voor gemeenten niet veel meer representeren dan een
zak met geld die ze niet willen uitgeven.

21 juni 2018
TK 97

97-13-11

Tijdens het rondetafelgesprek over de evaluatie van de
Jeugdwet waar een keur van deskundigen, ouders en jongeren hun zorgen uitten, werd duidelijk dat het drie jaar na
de invoering niet meer gaat om de kinderziektes van de
wet, maar om structurele problemen. De minister moet dat
met mij eens zijn. Hij heeft de afgelopen acht maanden vele
debatten gevoerd over het uitblijven van zorg en de perikelen van deze Jeugdwet. Hij moet die herkennen en erkennen. Natuurlijk is het mooi dat er weer een actieplan komt
en dat dat actieplan direct aansluit op de conclusies van de
evaluatie, maar het is ook wel makkelijk. De proof of the
pudding is in the eating, maar deze pudding ligt al aardig
lang. De vraag is eigenlijk: wanneer gaat het nou wel
goedkomen?
Het actieplan Zorg voor de Jeugd omvat een wetsvoorstel
om de uitvoeringslasten te verminderen middels een
bepaling in de wet om gemeenten tot regionale samenwerking te dwingen. Dit lijkt me een goed idee. Ik hoop dan
ook dat we die wet snel gaan behandelen. Verder vraag ik
de minister wat zijn inschatting is van de oplossing en de
uitvoering van zijn actieplan. Wanneer moet wat bereikt
zijn? Staan we hier over twee jaar, vijf jaar na de invoering
van de wet, hetzelfde debat te houden, of zijn er zaken
opgelost? En welke van de punten in het actieplan moeten
daadwerkelijk gerealiseerd zijn voor het einde van de termijn van de minister?
Ten slotte de 200 miljoen. Het is een slag in de lucht. We
hebben er gisteren uitgebreid over doorgevraagd bij de
technische briefing. De ambtenaren waren zo trouw en
loyaal genoeg aan de minister om niet het echte bedrag te
noemen. Maar ik stel hier wel de vraag aan de minister:
wat is opgeteld het bedrag dat de gemeenten genoemd
hebben als zijnde het tekort dat zij ervaren? Niet 200 miljoen
— dat bedrag is verzonnen — maar het echte bedrag. Hetzelfde geldt voor de drie keer 26 miljoen. Ook dat is nergens
op gebaseerd. Waar baseert de minister dit dan op?
Dank u wel.
De voorzitter:
Er is nog een interruptie van de heer Raemakers.
De heer Raemakers (D66):
Een glashelder betoog van mevrouw Agema. Ik heb heel
veel probleemanalyse gehoord en ik heb ook heel veel
historische context gehoord, maar ik blijf een beetje achter
met de vraag: wat wil de PVV dan? Ik snap heel goed dat
mevrouw Agema vragen heeft over het budget en ik denk
dat de minister dat zo meteen ook heel goed kan toelichten,
maar ik zou mevrouw Agema willen vragen welke oplossingen de PVV heeft, los van de budgetdiscussie.
Mevrouw Agema (PVV):
Wat wij destijds hadden gewild maar wat niet van de grond
is gekomen, is een proefperiode in een kleine regio. Dan
hadden we de verbeterpunten die we nu in het actieplan
hebben, toen al kunnen extraheren, waardoor we de
Jeugdwet in een later stadium hadden kunnen indienen en
deze beter was vormgegeven. Maar ik realiseer me ook dat
dit nu eigenlijk die proefperiode is die wij hadden gewenst
voorafgaand aan het landelijk uitrollen van de Jeugdwet.
Kijk, als je een vaas stukgooit en er met een bulldozer

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

overheen rijdt, kunt u aan mij wel vragen of ik hem in elkaar
wil zetten, maar ik heb er ook geen oplossing voor. Ik zie
verbeterpunten. Ik vraag aan deze minister welke verbeterpunten hij voor het einde van zijn termijn gerealiseerd wil
zien, maar ik ga hier natuurlijk niet voorstellen om de boel
maar terug te draaien. Dat kan ook niet. Ik bedoel, de vaas
is echt stukgegooid en door een bulldozer tot pulp verpulverd.
De heer Raemakers (D66):
Ik probeer het echt te begrijpen. Ik begrijp dat mevrouw
Agema liever had gezien dat we eerst een proefperiode
hadden gehad in een bepaalde gemeente en dat zij nu zegt
dat eigenlijk alles een proefperiode is geweest. Dan vraag
ik mevrouw Agema toch, en dat sluit aan bij de inbreng van
de heer Van der Staaij in deze Kamer, het volgende. Ook
voor de decentralisaties gingen er in het stelsel van de
jeugdhulp al heel veel dingen mis. Het feit dat we deze
beweging hebben gemaakt, kwam natuurlijk ook voort uit
het feit dat bijvoorbeeld integrale hulp heel vaak niet geleverd werd. Een kind had ergens hulp nodig, de provincie
was betrokken, net als het Rijk en de zorgverzekeraar,
allerlei organisaties, maar niemand had de lead. Natuurlijk
zijn er nog heel veel dingen niet verbeterd, maar er was
ook een duidelijke reden waarom we het gingen doen. Als
mevrouw Agema, los van wat ze in het verleden anders
had gewild, nu naar de toekomst kijkt, wat wil zij dan in de
toekomst wat realistisch is, binnen de gegeven kaders?
Mevrouw Agema (PVV):
Nogmaals, we hebben destijds tegen de wet gestemd. Ik
kijk naar deze evaluatie. Ik heb het onder elkaar gezet,
meneer Raemakers, welke conclusies er wel niet getrokken
worden uit die 633 pagina's over wat er allemaal misgaat.
Ik vind het dan verkeerd dat die wet destijds is ingevoerd.
Maar ik zei al: moet ik nu voorstellen dat we de boel terug
moeten draaien? Dat kan toch ook niet? U vraagt aan mij
een oplossing voor een probleem dat ik niet heb geschapen,
waar ik niet voorgestemd heb en waar ik ook niet medeverantwoordelijk voor ben. Maar uw partij is dat wel. U ziet
het ook een stuk zonniger in dan ik. Ik vraag aan de minister
wat hij voor het einde van zijn termijn naar aanleiding van
al deze conclusies gerealiseerd wil hebben, zodat die problemen opgelost worden.
De voorzitter:
Dank u wel voor uw betoog. Daarmee zijn we ... Ah, de heer
Voordewind heeft nog een interruptie.
Mevrouw Agema (PVV):
Het is vast geen interruptie.
De voorzitter:
Geen idee. Meneer Voordewind.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik wil toch even doorgaan op deze vragen. Waar we vandaan kwamen, was de provinciale jeugdzorg, die uit zijn
voegen barstte vanwege de wachtlijsten. Ik heb dat meegemaakt in Balkenende IV. U heeft dat ook meegemaakt. We

21 juni 2018
TK 97

97-13-12

stonden hier bijna elke week met toen nog minister Rouvoet
om hem aan te spreken op de wachtlijsten. Zou u dan terug
willen naar provinciale jeugdzorg of naar landelijk aangestuurde jeugdzorg? Wat is dan het alternatief?
Mevrouw Agema (PVV):
We hadden toen tenminste nog inzicht in wachtlijsten. Dat
hebben we nu niet. Voor Rouvoet zat er staatssecretaris
Ross-Van Dorp. We kennen de Rossmiddelen nog wel. Toen
waren er ook wachtlijsten. Het was een heel concreet probleem en er kwam heel concreet 100 miljoen extra. Er kwam
echt extra geld beschikbaar. Dit was de laatste keer dat er
op dit dossier echt extra geld naar de jeugdzorg is gegaan.
Dat is iets anders dan wat nu het geval is. Omdat alle middelen aan de algemene middelen van het Gemeentefonds
worden toegevoegd, is het één grote hoop. We weten nu
niet hoe groot de wachtlijsten zijn, dus het is er slechter op
geworden. De situatie van nu is slechter, als het gaat om
de wachtlijsten, dan onder Balkenende IV en ook onder
Balkenende III.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
We moeten niet te ver gaan terugkijken, maar toen hadden
we over de hele breedte wachtlijsten. Nu zien we knelpunten
bij met name de jeugd-ggz, waar wachtlijsten zijn. Toen
hadden we elke week hier debatten. Nu heeft de gemeente
de regie. U zegt: ja, maar welke voorbeelden; we hadden
misschien een pilot moeten doen. We hebben dit uitgebreid
besproken. We hebben naar Denemarken gekeken, waar
die decentralisatie allang plaats heeft gevonden. Toen
wisten we ook dat er door die decentralisatie misschien in
het begin meer problemen naar boven zouden komen, maar
uiteindelijk is het ook daar beter gegaan. Het is dichterbij
en integraler. Ook wordt de jeugd-ggz erbij betrokken, die
erbuiten zat bij de provinciale jeugdzorg. Dus het moet uiteindelijk beter gaan.

hulp voor de kinderen die het het slechtst hebben, die het
meest in de knel zitten, is het slechtst. Die is het slechtst
georganiseerd, slechter dan voorheen. De preventie is ook
niet van de grond gekomen. Het is niet zo dat er meer kinderen lager in de jeugdzorgketen worden opgevangen.
Eigenlijk moet je de conclusie trekken dat het er nu slechter
aan toe is dan voor de decentralisatie. De minister heeft
een actieplan gemaakt. Wij wachten met smart of aan het
einde van zijn periode deze lijst met conclusies kleiner is
geworden. Hopelijk wel. Nogmaals, wij hebben tegen de
Jeugdwet gestemd en zijn er niet medeverantwoordelijk
voor.
De voorzitter:
De heer Voordewind toch nog, voor de derde keer.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Dan blijft "en dus", "en dus" en "en dus". Wat is het alternatief van de PVV? Ik hoor nog steeds geen oplossing.
Mevrouw Agema (PVV):
Dit is een heel rare interruptie, voorzitter. Ik zei het al in de
richting van de heer Raemakers. Ik heb de vaas niet kapotgegooid en ik ben er niet met een bulldozer overheen
gegaan. Maar het is de ChristenUnie die ruim een half miljard bezuinigde, niet de PVV.
De voorzitter:
Daarmee is de eerste termijn van de Kamer afgerond. De
minister heeft behoorlijk wat vragen gekregen, dus hij zal
zijn beantwoording even willen voorbereiden. Daarom zal
ik de vergadering schorsen tot 21.20 uur.
De vergadering wordt van 22.03 uur tot 22.23 uur geschorst.

De voorzitter:
En uw vraag?
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik zie geen alternatieven en ik hoor ook nog steeds geen
alternatief van mevrouw Agema.

De voorzitter:
Ik geef het woord aan de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Ik verzoek hem aan te geven wat de
opbouw van zijn betoog is, zodat de Kamerleden weten op
welk moment zij eventueel kunnen interrumperen.

Mevrouw Agema (PVV):
De heer Voordewind heeft kennelijk wel inzicht in de actuele
wachtlijsten, want hij zegt dat die er alleen zijn bij de ggz.
Ik zeg hem dat we er feitelijk geen inzicht in hebben. Dat is
dus een verslechtering. Toen we onder Balkenende III en
Balkenende IV die inzichten wel hadden, konden we bijsturen en kwam er extra geld beschikbaar. De decentralisatie
in Denemarken was, als ik het zo uit mijn hoofd zeg, een
decentralisatie naar regio's. Wij hebben een decentralisatie
naar gemeenten en regio's van minimaal 100.000 inwoners.
De situatie in Denemarken is toch weer heel anders dan die
in Nederland gerealiseerd. Ik liet het net al aan meneer
Raemakers zien: als je alle conclusies uit die 633 pagina's
onder elkaar zet, zie je hoeveel problemen er zijn. De conclusie van de heer Voordewind is dat de situatie nu beter
is, maar die conclusie is aan hem. Die trek ik niet. De situatie
is slechter. We hebben te weinig inzicht. De gespecialiseerde

Minister De Jonge:
Voorzitter, dank u wel. Graag wil ik eerst een aantal algemene opmerkingen maken. Daarna zou ik mijn beantwoording willen doen rondom de thema's die het meest aan de
orde zijn geweest in de eerste termijn. Dit houdt dat ik in
het eerste blokje zal spreken over de lokale teams en de
toegang tot de jeugdhulp. Vervolgens zal ik in blokje 2
spreken over de specialistische jeugdhulp, de jeugd-ggz en
de wachtlijsten. In blokje 3 zal ik de gesloten jeugdhulp en
de gezinsgerichte opvang bespreken. Blokje 4 zal gaan over
18-min en 18-plus. Blokje 5 zal gaan over de budgetten.
Blokje 6 zal gaan over de klachtenregelingen. Daarnaast is
er een kloeke set aan vragen gesteld die ik niet zo makkelijk
kon rubriceren, dus daar maken wij het blokje "varia" van.
Ik spreek bewust niet over het blokje "overige", want daarmee zouden de vragen minder belangrijk kunnen lijken, en
dat zijn ze natuurlijk niet.

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-13

Ik dank de Kamer voor de gestelde vragen en voor de
gepassioneerde en bevlogen betogen over de jeugdzorg.
Omdat een aantal van de woordvoerders de decentralisatie
in 2015 nog als Kamerlid heeft meegemaakt, is het interessant om te horen hoe zij terugkijken op de stap die toen is
gezet.
Voor ons ligt de evaluatie van de Jeugdwet. In feite is het
een tussenevaluatie, een tussenbalans, drie jaar na de
invoering van de wet. Als wij de film wat verder terugspoelen, kunnen wij vaststellen dat commissie op commissie in
de periode voorafgaande aan 2015 constateerde dat de
situatie van toen niet houdbaar was. Verschillende wetten,
verschillende loketten en verschillende financieringsstromen
maakten het niet goed mogelijk om integrale gezinsgerichte
zorg dichtbij huis te organiseren.
Het is waar, zoals mevrouw Agema heeft geschetst, dat het
vrij lang niet is gedurfd om de stap naar decentralisatie, die
volgens meerdere commissies nodig was, te zetten. Uiteindelijk is die stap toch gezet. Ik heb die zelf aan de andere
kant beleefd, als wethouder. Eerst in de aanloop ernaartoe.
In 2010, toen ik net benoemd was als wethouder, kwam ik
bijeen met andere collega's in het land, om ons voor te
bereiden op de decentralisatie. De wijze waarop de jeugdzorg toen was georganiseerd, was niet houdbaar. Wij zagen
aankomen dat de decentralisatie zou gaan gebeuren, dus
wij begonnen ons alvast voor te bereiden en stelden ons
voor hoe die decentralisatie eruit zou zien.
Ik herinner mij dat naarmate de tijd verstreek en wij dichter
bij 2015 kwamen, de aarzeling bij een aantal collega's toenam. Er werden apocalyptische beelden geschetst over wat
er zou gebeuren als de decentralisatie zou doorgaan.
Daartegenover stond een kamp met "believers" die bloemrijk konden vertellen over hoe mooi de wereld zou worden
als wij zouden overgaan naar de decentralisatie. Noch de
apocalyptische beelden, noch de wat paradijselijke beelden
die destijds geschetst zijn, zijn bewaarheid geworden. De
realiteit is dat er heel erg hard gewerkt is om de overgang
van die decentralisatie zo goed mogelijk te laten verlopen.
Dat is inderdaad een groot compliment voor iedereen die
daarbij betrokken is, zeg ik mevrouw Tielen na; niet alleen
voor gemeenten, maar zeker ook voor al die instellingen
en vooral die medewerkers, die zich niet alleen een beeld
hebben gevormd van hoe de nieuwe jeugdzorg eruit zou
moeten zien, maar daar ook ontzettend hard aan hebben
gewerkt.
De evaluatie laat zien dat het aan de ene kant heel veel
moois heeft gebracht en dat er aan de andere kant veel
redenen zijn om te zeggen dat er nog heel veel werk aan
de winkel is. Dat is ook logisch. De wettelijke situatie is
wezenlijk beter dan voor 2015, maar wetten geven geen
zorg; mensen doen dat. Die mensen die werken in de
jeugdzorg, hebben een ontzettend ingrijpende verandering
ondergaan. Bij zulke ingrijpende veranderingen duurt het
echt eventjes voordat de bedoelingen achter dat stelsel
bewaarheid en werkelijkheid worden.

Maar als je vraagt: kijk eens even terug naar waar je werkte
in de jeugdzorg voor januari 2015 en hoe je dan je werk
moest doen, zie je dan verbetering? Dan zeggen ze: ja,
natuurlijk, want toen kwam ik heel vaak in een gezin waarbij
we ontzettend langs elkaar heen aan het werken waren en
nu kan ik veel beter de regie voeren over de hulp die in het
gezin aanwezig is. Toen moest ik vaak weken wachten
voordat ik eindelijk een keer met mijn collega's om de tafel
zat, en nu zijn dat gewoon mijn naaste collega's, die ik elke
dag zie. Waar ik toen alleen maar met mijn eigen discipline
aan het werk was, kan ik nu over andere disciplines heen
mijn werk organiseren, tot aan disciplines die ik anders
eigenlijk nooit zag of sprak. En dat allemaal in dat ene
wijkteam.
Tegelijkertijd zeggen diezelfde mensen in dat wijkteam ook
dat het ingewikkeld is als je te maken krijgt met een instelling voor jeugd-ggz waar nog een wachtlijst is. Die mensen
zeggen ook dat zij eigenlijk nog wel een discipline bij dat
wijkteam willen hebben, omdat zij denken dat het daarmee
nog beter gaat.
Kortom: je moet met twee woorden spreken, als je de stand
van zaken op wil maken hoe het gaat met de Jeugdwet.
Aan de ene kant is er hard gewerkt en ontzettend veel moois
bereikt, ook voor gezinnen. Aan de andere kant is er nog
ongelofelijk veel werk te doen om die belofte van de
Jeugdwet waar te maken.
Dan duik ik rap mijn eerste blokje in. Dat is het blokje van
de lokale teams en de toegang. De heer Raemakers heeft
daarover een vraag gesteld: wat gaat u doen om de kwaliteit
van de lokale teams te versterken? Komt u ook met landelijke criteria voor wat die kwaliteit zou moeten zijn, wat de
samenstelling van die wijkteams zou moeten zijn? Ik denk
dat het goed is om te zeggen dat de gemeenten als eerste
aan zet zijn om de effectiviteit van sociale wijkteams te
vergroten. Zoals de gemeenten zelf in de brief aan de Kamer
voor dit debat hebben aangegeven: de doorontwikkeling
van die lokale teams is een van de grootste opgaven voor
de gemeenten. Ik schetste net al wat die opgave zou kunnen
inhouden. VWS, samen met VNG, het NJi en het ondersteuningsteam Zorg voor Jeugd, dat we een belangrijke taak
gaan geven bij de implementatie van het programma dat
u hier vandaag bespreekt, gaan er samen voor zorgen dat
we in iedere regio helder hebben wat je van die lokale teams
mag verwachten.
Waarom is dat nou zo belangrijk? Als je kijkt naar de evaluatie van de Jeugdwet, dan staat erin dat de lokale teams
een mooie vorm van vernieuwing van de jeugdzorg zijn.
Maar als je aan de tweedelijnsinstellingen, de gespecialiseerde jeugdzorg, vraagt om daarnaar te kijken, dan zeggen
ze: ja, maar bij gemeenten die in één regio werken en
waarbij alle wijkteams net een beetje anders zijn samengesteld, is het voor ons heel moeilijk om specialistische
jeugdhulp af te schalen.

En dan ga ik over op het eerste blokje, namelijk de toegang
tot de jeugdzorg. Ik vind het daarbij wel van belang om de
wijkteams als voorbeeld te nemen hoe dat enerzijdsanderzijds allebei waar is. Als je op werkbezoek gaat en je
vraagt een gemiddeld wijkteam om te zeggen hoe het gaat,
hoor je vaak wat er allemaal beter zou moeten. Ik denk dat
veel van die dingen die je dan te horen krijgt, waar zijn.

Organisaties van Veilig Thuis, die een deel van de meldingen zelf oppakken maar ook een deel van de meldingen
aan het lokale veld overlaten, zeggen: als wij niet precies
weten welke expertise wij in een lokaal team kunnen verwachten, dan is het voor ons wel erg moeilijk werken. Dus
daarbij zit je de hele tijd met de discongruentie tussen de
lokale schaal en de regionale schaal — de specialistische
jeugdhulp die regionaal is georganiseerd en de jeugdhulp
en de wijkteams die lokaal zijn georganiseerd — en met de

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-14

variëteit daarin. We zouden daar in één regio helder over
moeten zijn, zodat het voor alle tweedelijnsinstellingen
volmaakt helder is wat zij in deze regio van de gemeente
mogen verwachten.
Het tweede punt is dat we met de VNG en met het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd een aantal uitvoeringsvarianten willen beschrijven: wat werkt nou? Zou je eigenlijk
niet moeten willen dat de jeugd-ggz overal een onderdeel
is van een wijkteam? Ik geloof dat de heer Raemakers het
ook zei; ik weet niet of hij het zo zei, maar ik denk dat hij
het op z'n minst zo bedoelde. Ik heb daar zelf als wethouder
wel voor gekozen, omdat ik daar inderdaad in geloofde. Ik
zie heel veel wethouders in het land daarvoor kiezen: de
basis-ggz een onderdeel maken van de wijkteams. Ik zie
wel heel veel varianten. De ene variant is niet per se de
beste terwijl de andere variant niet goed genoeg zou zijn.
Zo is het niet. Er worden lokaal keuzes gemaakt, maar het
is wel goed om een aantal uitvoeringsvarianten te
beschrijven en om in de praktijk te toetsen wat men daarbij
van elkaar kan leren. Zo breng je het leren van elkaar toch
wel op gang. Dat doen we en we nemen meer maatregelen
om te zorgen dat de kwaliteit van de wijkteams wordt versterkt.
In dat kader heeft de heer Raemakers ook nog gewezen op
de registratie. Registratie is inderdaad een belangrijk vereiste: ofwel BIG-geregistreerd ofwel SKJ-geregistreerd.
Langs die lijn werk je natuurlijk ook aan de professionalisering van wijkteams. Dus ik denk dat ook dat zeker kan helpen
bij het bevorderen van de kwaliteit. In eerste instantie is
het een lokale opdracht, maar ook via het programma Zorg
voor de Jeugd en de afspraken die wij daarin hebben
gemaakt met de gemeente kunnen we wel degelijk ook
landelijk bijdragen aan het versterken van die kwaliteit.
De heer Hijink heeft in relatie hiermee nog een vraag gesteld
over de verwijzing door huisartsen. Hij vraagt of ik wil
bevestigen dat huisartsen inderdaad autonoom een kind
kunnen doorverwijzen. Dat is zo. Dat staat gewoon op die
manier in de wet. Huisartsen kunnen gewoon verwijzen.
Daar hoort wel bij dat het bij een aantal van de gezinnen
wel degelijk interessant is en een toegevoegde waarde kan
hebben als ook daar met een integrale blik naar de ondersteuning van een gezin wordt gekeken. Die opmerking
maakte de heer Raemakers ook. Overigens geldt dat niet
in alle gevallen, want soms moet echt enkelvoudige specialistische jeugd-ggz worden ingezet. Als je kijkt wat de
meerwaarde is van dit jeugdzorgstelsel ten opzichte van
het vorige, dan zie je dat er in het vorige stelsel per vorm
van jeugdzorg een aparte financieringsstroom en een aparte
verwijzingsstroom was ingericht. Een belangrijk nadeel
daarvan was dat de integraliteit van de hulpverlening niet
op gang kwam. Dat is één. Een ander belangrijk nadeel in
het vorige stelsel was dat heel veel kinderen die dat eigenlijk
wel nodig hadden, helemaal nooit bij de jeugd-ggz
terechtkwamen.
Als je die toegankelijkheid wilt verbeteren, dan helpt het
om die expertise toe te voegen aan de wijkteams. Dat is
wat de heer Raemakers zei. Als je die toegankelijkheid wilt
verbeteren, helpt het in ieder geval om de route via de
huisarts gewoon open te houden. Want die hoort open te
zijn. Dat staat zo in de wet. Vervolgens vraag je de hulpverlener in de tweede lijn wel om met een integrale blik naar
dat gezin te kijken en om de samenwerking met een ander
te zoeken als het nodig is om meer dan alleen de jeugd-ggz

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

te bieden. Maar die dingen kunnen allebei. Dat hoeft geen
afbreuk te doen aan de verwijzingsmogelijkheid die een
huisarts heeft.
De heer Hijink (SP):
Het probleem waar gemeenten tegen aanlopen, is dat zij
heel weinig grip hebben en weinig zicht hebben op jongeren
die via de huisarts of een jeugdarts worden doorverwezen
naar de jeugd-ggz. Dat snap ik ergens ook wel. Daarvan
krijgen ze alleen de factuur; dat zeggen ze ook tegen ons.
Dat is best onoverzichtelijk. Dan heb je helemaal geen idee
wat je kunt verwachten. Zeker in kleinere gemeenten waar
een paar jongeren zware specialistische ggz nodig hebben,
vreet dat zomaar een heel groot deel van het totale budget
op. Ik snap dus wel de behoefte aan grip daarop, maar dat
is natuurlijk uit den boze. Ik ben ook blij dat de minister dat
erkent, maar de vraag is dan wel: als wij zien — bijvoorbeeld
de situatie in Amsterdam, die ik benoemde — dat het toch
gebeurt dat gemeenten linksom of rechtsom proberen om
de druk op artsen op te voeren om niet te veel door te verwijzen of dat alleen in overleg met gemeenten te doen, is
de minister dan bereid om die gemeenten aan te spreken?
Minister De Jonge:
Ik wist dat niet van die Amsterdamse situatie die u schetste,
maar u heeft heeft het net een aantal keer gezegd, dus ik
heb dat even snel gegoogeld. Daaruit begreep ik dat men
het aanvankelijke plan om daar inderdaad restricties aan
te verbinden, niet doorzet. Dus ik begrijp dat dat gewoon
van de baan is. Zo gaat dat natuurlijk vaker: als er een plan
komt dat ofwel niet in overeenstemming is met de wet
ofwel gewoon niet zo heel verstandig is, dan zitten er in die
gemeenteraden mensen zoals u. En die zijn zeker zo kritisch
op hun wethouder als u op uw minister. Daar wordt vervolgens een ferm debat over gevoerd en zo hoort het ook.
U noemt vooral de financiële achtergrond als reden dat
gemeenten restricties zouden willen verbinden aan die
"huisartsenroute". Die ken ik ook, maar ik ken zelf toch meer
de inhoudelijke aarzelingen die men heeft. Kijk, op het
moment dat een huisarts na een verzoek van een ouder de
doorverwijzing doet naar specialistische jeugd-ggz, die
gewoon met die verwijzing aan de slag gaat zonder daarin
ook de integraliteit te zoeken van de ondersteuning die in
een gezin nodig is en soms al aanwezig is, dan lukt het niet
om een van die transformatiedoelen, namelijk "één gezin,
één plan", voor elkaar te krijgen. Dat is hier wel de opdracht
vanuit de wet. Sterker nog, dat is de beweegreden vanuit
de wet. Dus ik denk dat dat evenwicht goed in de wet zit.
De huisartsenroute moet openblijven. Die is namelijk een
belangrijke laagdrempelige verwijzing in de richting van
specialistische jeugdzorg. Dus laten we die alsjeblieft niet
afdammen, maar laten we vervolgens wel kijken of we ook
dat andere doel uit de wet kunnen realiseren, namelijk het
tot stand brengen van integrale zorg: één gezin, één plan.
En dat kan. Dat kan allebei.
Nu vraagt u: "Maar als dat nou niet gebeurt? Stel nou dat
die huisartsenroute toch wordt afgedamd, is de minister
dan bereid om gemeenten daarop aan te spreken?" Ik denk
niet dat ik bij ieder krantenbericht meteen allerlei wethouders in het wild moet gaan zitten bellen. Dan zou ik
gemeenteraden niet serieus nemen, waarvan ik juist weet
dat ze zelf minstens zo kritisch zijn als u en ik. Dus ik moet
het volgende doen. Als er daadwerkelijk in een gemeente

21 juni 2018
TK 97

97-13-15

in een verordening dingen bij raadsmeerderheid tot stand
worden gebracht die echt in strijd zijn met de wet, dan heb
ik natuurlijk het hele instrumentarium van interbestuurlijk
toezicht tot mijn beschikking. Maar vaak komt het niet zover
en is het gewoon onderdeel van het lokale debat over hoe
die beide doelen gediend kunnen worden: de huisartsenroute openhouden en de integraliteit van de zorg zoeken.
De voorzitter:
De heer Hijink met een vervolgvraag.
De heer Hijink (SP):
Ik heb met dat laatste ook niet zo veel moeite. Ik denk ook
dat de meeste professionals dat uit zichzelf al doen: zij kijken
niet alleen naar wat er met een kind aan de hand is, maar
gaan ook na uit welke situatie een kind komt. Maar er zijn
natuurlijk heel veel voorbeelden van kinderen die gewoon
een psychische ziekte hebben. Kijk, we gaan kinderen die
een been breken of kinderen die een andere medische
behoefte hebben, ook niet door een molen halen van allerlei
toetsen en keuringen om te kijken wat er thuis allemaal aan
de hand is, want die hebben gewoon medische zorg nodig.
Waar ik voor wil waken, is dat als er gewoon duidelijk
sprake is van een psychische aandoening waarvoor geestelijke gezondheidszorg nodig is, hulpverleners, zorgverleners
en artsen dan eerst door een hele mallemolen moeten,
voordat zij gewoon de medische zorg kunnen gaan leveren
die nodig is. De minister moet gewoon garanderen dat dat
overal goed geregeld wordt.
Minister De Jonge:
Daar ben ik het ook mee eens. Als het echt gaat om een
enkelvoudig psychiatrisch probleem, dan is dat gewoon de
weg. Het maakt eigenlijk niet uit welke verwijzing er is, maar
een huisartsenverwijzing in de richting van de kinder- en
jeugdpsychiatrie kan dan een hele prima route zijn. Als
alleen die enkelvoudige stoornis aan de orde is, dan is er
inderdaad niet zo veel noodzaak om daar een heel gezinsplan of wat dan ook voor te maken. Maar u weet ook dat
dat niet altijd zo is. Zeker in het stelsel waar we vandaan
kwamen, was het vaker niet dan wel het geval dat die integraliteit ook daadwerkelijk gezocht werd. Soms is het niet
eens zo dat die enkelvoudige specialistische hulp bij dat
kind een integralere aanpak vergt, maar is er in dat gezin
zelf wel meer aan de hand dat ondersteuning vergt, zeker
in combinatie met de psychiatrische stoornis of aandoening
waarmee het kind te kampen heeft. Dan is een gezinsgerichte blik, een brede blik op ondersteuning wel noodzakelijk. Hoe gemeenten en tweedelijnsaanbieders dat exact
inregelen, is iets waar ik niet in wil treden. We gaan wel
zorgen dat de wet gehandhaafd wordt. Dat betekent dat de
huisartsenroute ook moet blijven. Dat is namelijk een heel
goede route om tot hulp te komen. Het betekent dat wij
juist moeten aanmoedigen dat als het nodig is die integrale
blik in de hulpverlening wordt gezocht.
De voorzitter:
De minister vervolgt zijn betoog.

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

Minister De Jonge:
Ja en met een ontzettend sierlijk bruggetje naar de specialistische jeugdhulp, wat het tweede blokje is. Dat gaat over
een aantal elementen die hier naar voren zijn gebracht: de
beschikbaarheid van specialistische jeugdhulp, de jeugdggz en de wachtlijsten.
Mevrouw Kuiken schetste het beeld dat het in de basishulp
nog wel goed gaat maar dat hoe gespecialiseerder het
wordt, hoe ingewikkelder het ook wordt. Ik ben dat niet
zonder meer met haar eens. De toegankelijkheid van de
tweede lijn is namelijk in heel veel regio's en bij heel veel
aanbieders behoorlijk goed op orde. Waar aanbieders en
gemeenten goed on speaking terms zijn, ook over de inhoud
van wat die zorg zou moeten zijn, worden er eigenlijk heel
mooie stappen gezet, ook in een verdere integraliteit over
domeinen heen, waar vroeger, zo leek het wel, een betonnen muur tussen stond. Dus ik zie ook daar mooie stappen.
Tegelijkertijd is het wel zo dat als je als aanbieder hooggespecialiseerde hulp levert en je in heel veel gemeenten
actief bent, je met die decentralisatie er administratief vaak
wel een enorme forse klus bij hebt gekregen. Alles wat we
daaraan kunnen doen om dat in te dammen, moeten we
zeker willen doen. Wat, denk ik, helpt, is dat we voor een
aantal instellingen dat landelijk transitiearrangement hebben. In het kader daarvan hebben we ook afgesproken welke
aanbieders en welke typen hulp daar exact onder vallen.
Dat gaan we ook opnieuw bekijken met gemeenten, maar
het zal gaan over specialistische, unieke hulp die maar heel
weinig voorkomt en heel veel voorinvesteringen vergt in
kennis en geld om daartoe te komen. Dus daar moeten we
heel zuinig op zijn omdat we er ook maar zo weinig van
hebben en het niet zomaar vervangbaar is.
Daarnaast is er een set van vangnetafspraken gemaakt om
te voorkomen dat tweedelijnsaanbieders, aanbieders van
gespecialiseerde jeugdzorg mogelijkerwijs op omvallen
komen te staan en er sprake zou zijn van discontinuïteit.
Zeker in die transitiefase moesten er heel veel afspraken
over worden gemaakt. Dat kunnen we wel iets lichter doen,
maar bestuurlijke vraagstukken en financiën mogen nooit
de continuïteit van zorg raken. Daarom is het de taak van
dat ondersteuningsteam jeugd dat nu gevormd wordt en
aan de slag gaat vanaf 1 januari, om te ondersteunen en te
adviseren bij de inkoop en de continuïteit van specialistische
jeugdhulp. In aanloop naar het daadwerkelijk up and running zijn van dat ondersteuningsteam jeugd hebben we de
TAJ, de Transitie Autoriteit Jeugd, gevraagd om in aangepaste vorm door te gaan tot 1 januari 2019. Tot dat moment
kunnen aanbieders aanvragen indienen voor tijdelijke
liquiditeitssteun. Daarnaast is er het Ondersteuningsteam
Zorglandschap dat eigenlijk echt bedoeld is om een bijdrage
te leveren aan een goede herinrichting van dat gespecialiseerde jeugdhulpaanbod. We hebben hun gevraagd om
door te gaan tot 1 januari. In de tweede helft van dit jaar
willen we die beide rollen samen over laten gaan in het
ondersteuningsteam jeugd.
Wat we in de tweede helft van het jaar ook moeten ontwikkelen, zijn vangnetafspraken in elke regio. Als de continuïteit
van een instelling in gevaar komt — dan gaat het niet zozeer
om de instelling an sich, als wel om het effect daarvan op
de continuïteit van zorg voor kinderen — moet er eigenlijk
één accounthoudende gemeente of één accounthoudende
regio optreden als regievoerder om met die aanbieder
afspraken te maken. Her en der in het land zien we dat al

21 juni 2018
TK 97

97-13-16

wel gebeuren, maar ik wil dat type afspraken eigenlijk met
iedere regio maken in de tweede helft van dit jaar.
Waarom doen we dat nou? Ik wil ook die tweedelijnsjeugdzorg ... Dat zeg ik in de richting van mevrouw Kuiken, want
ik weet dat zij vanavond nog de band gaat terugkijken. Ik
wil heel bewust benadrukken dat juist de specialistische
jeugdhulp helemaal onderdeel is van het gedecentraliseerde
stelsel. Er is bij mij geen spoor van twijfel dat dat de weg
is om te gaan. Tegelijkertijd is het, zeker in de transitiefase,
wel nodig om goed de vinger aan de pols te houden en te
voorkomen dat er ongelukken gebeuren. Ongelukken
gebeuren doordat een instelling echt continuïteitsproblemen
heeft, door een contractuele wijziging of wat dan ook.
Naarmate een instelling een groter voedingsgebied heeft,
is het ingewikkelder voor zo'n instelling om goed contact
te onderhouden met gemeenten. Dat betekent dat we
inderdaad ook landelijk, vanuit de stelselverantwoordelijkheid, de rol hebben om ervoor te zorgen dat die vangnetafspraak in iedere regio op een goede manier wordt gemaakt.
Dan de heer Raemakers en de heer Voordewind; zij hadden
een vergelijkbare vraag over de jeugd-ggz. De heer Raemakers zegt: ik had gehoopt en gewild dat er in dat kloeke boek
van dik 600 pagina's uitvoeriger aandacht was besteed,
aparte aandacht, aan de jeugd-ggz; ik vind dat eigenlijk
onvoldoende gedaan, dus zouden we dat onderzoek niet
nog wat uitvoeriger kunnen doen? We kunnen natuurlijk
niet even een aparte tussenevaluatie van de jeugd-ggz doen.
We hebben deze vraag ook al eerder aan de orde gehad.
Toen heb ik gezegd dat de onderzoekers zeggen dat ze de
problemen die grosso modo spelen en de knelpunten die
ze in het stelsel ophalen, ook bij de jeugd-ggz zien. Om die
reden hebben we daar niet heel veel aparte aandacht aan
gegeven. Ik heb toen met u afgesproken dat we een aparte
rondetafel voor de jeugd-ggz gaan doen. Die rondetafel is
georganiseerd. De belangrijkste conclusies daarvan waren
dat de jeugd-ggz dichter op de lokale teams zou moeten
zitten, daar meer mee zou moeten samenwerken en een
sterkere consultatiefunctie zou moeten hebben; dat er meer
samenwerking tussen de jeugd-ggz en de overige jeugdhulpaanbieders nodig is, dat er meer aandacht moet zijn
voor de eerste diagnose, zodat in één keer de goede hulp
ingezet kan worden — als het lichter kan, is dat mooi, maar
als het zwaarder moet, dan moet dat in een keer gebeuren
— en dat er meer ruimte moet zijn voor professionals en
voor de transformatie. U heeft een brief gekregen van de
kinderjeugdpsychiatrie die dat type conclusies ook aanreikt.
Nou denk ik dat u de vraag niet had gesteld als u daarmee
tevreden was geweest, dus ik zou best wel met uw suggestie aan de slag willen om te kijken of we ZonMw — die
organisatie noemde u met naam en toenaam — de vraag
zouden kunnen stellen om aanvullend met de jeugd-ggz
aan de slag te gaan. Dan zou ik wel zeggen: laten we het
zo doen, dat ze de knelpunten wat preciezer in kaart brengen, dus ter aanvulling van de uitkomsten van de rondetafelbespreking, en dat ze daarnaast ook laten zien waar zich
interessante ontwikkelingen afspelen in het land waar de
rest van het land van zou moeten willen leren. Als oudschoolmeester vind ik natuurlijk dat afkijken niet mag, maar
bij de vernieuwing van de jeugdzorg denk ik dat afkijken
juist moet, zou ik bijna willen zeggen. Laten we datzelfde
onderzoek dan ook daarvoor gebruiken: dus de knelpunten
in kaart brengen, maar ook laten zien waar al ontwikkelingen
hebben plaatsgevonden waarvan de rest van het land zou

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

moeten willen leren. Ik zou graag die toezegging aan u
doen, als u daarmee uit de voeten kunt.
De heer Raemakers (D66):
Ik ben natuurlijk blij met deze toezegging, maar ik probeer
die nog wat concreter in te vullen. De minister heeft ook
eerder al met de gemeenten de deal over de budgetten
gesloten. We zien gewoon dat de sector, de jeugd-ggz,
gewoon nog heel veel vragen heeft. Ik ben echt blij met de
eerste stap van deze toezegging van de minister, dat hij
bereid is om bijvoorbeeld ZonMw hier uitgebreider onderzoek naar te laten doen. Maar is de minister dan ook bereid
om ervoor te zorgen dat de sector van de jeugd-ggz daar
ook in meegenomen wordt? Kan hij ook toezeggen dat hij
de sector van tevoren op gesprek zal vragen, eigenlijk een
vervolg op die rondetafelzitting, en dat hij ook met hen
overeenstemming wil bereiken over de manier waarop we
dat onderzoek precies gaan opzetten? En is hij bereid om
daarbij ook de positie van de ouders en de kinderen mee
te nemen?
Minister De Jonge:
Ja, dat lijkt me helemaal prima. Laten we dat doen. Het lijkt
me heel goed om tot een goede, gedragen onderzoeksopzet
te komen. Dat lijkt me heel goed.
Dan ga ik over naar de vraag van de heer Van der Staaij.
Die vraag is ook door de heer Voordewind gesteld. Die gaat
eigenlijk over het borgen van het aanbod van identiteitsgebonden zorg. De heren Van der Staaij en Voordewind
brengen naar voren dat de landelijk werkende instellingen
het in zo'n gedecentraliseerd stelsel niet eenvoudig hebben.
Waar het gaat over een specialistisch aanbod, waar je als
gemeente gewoon niet zonder kunt en waarbij je maar bij
één aanbieder terechtkunt, is dat nog wel eenvoudiger.
Want je kunt er eigenlijk niet omheen. Maar als het gaat
over een identiteitsgebonden aanbod, is dat ingewikkelder.
Gemeenten hebben te zorgen voor persoonsgerichte zorg.
Identiteit is daar onderdeel van. Gemeenten moeten
eigenlijk, voor zover dat redelijkerwijs mogelijk is, rekening
houden met persoonskenmerken en levensovertuigingen
van kinderen en gezinnen bij het verlenen van hulp. Zo staat
het in de Jeugdwet. Dat betekent niet dat alle christelijke
kinderen christelijke jeugdzorg moeten hebben. Zo is het
niet. Maar het betekent wel dat je rekening moet houden
met de keuzes die ouders zouden willen maken. Dat is
eigenlijk het belangrijkste aspect daarvan. En dat betekent
dus ook dat heel veel gemeenten daar heel bewust rekening
mee houden door dat ook contractueel te borgen. Andere
gemeenten bieden de mogelijkheid om bij een enkele
plaatsing de factuur op te sturen en dat gewoon buiten een
contract om te regelen door een aparte afspraak te maken.
Of het pgb, dat is ook nog een mogelijkheid. En ook dat
komt voor.
Ik zou er niet voor zijn om landelijk inkoopafspraken of zo
te maken. Dat lijkt me niet verstandig, dat past echt niet in
een gedecentraliseerd stelsel, en al helemaal niet omdat
decentralisatie nou juist een mooie kans biedt om hulp ook
lokaal te bieden, om hulp ingebed in de lokale context te
bieden, om formele en informele zorg aan elkaar te verbinden of ondersteuning aan elkaar te verbinden. Ik zou dus
denken dat landelijke afspraken bij dit type hulpverlening

21 juni 2018
TK 97

97-13-17

van de instellingen die u noemt, bijvoorbeeld De Hoop en
Eleos, niet passend zijn. Maar ik wil best met Eleos, De Hoop
en een aantal gemeenten in gesprek om te kijken wat voor
dat type organisaties een passende constructie zou kunnen
zijn en waar de echte zorgen zitten.
Mij zijn geen signalen bekend van een gebrek aan continuïteit, financiële continuïteit of zo. Volgens mij spelen dat
soort zorgen niet. Maar ik kan me voorstellen dat zij zichzelf
wel de vraag stellen hoe zij zich het beste tot gemeenten
kunnen verhouden. Daar staan ze natuurlijk niet alleen in,
dat hebben natuurlijk meer grote aanbieders, met name
landelijk opererende aanbieders.
Ik zeg daar wel één ding bij. Het mooie van de decentralisatie, dus het kiezen voor de lokale context, betekent dat de
hulp ook moet aansluiten bij die lokale context. En dat
betekent dus ook dat landelijk functionerende instellingen
het logischerwijs moeilijker hebben om dat te doen. Dus
het vereist ook van een instelling wel een beweging naar
dat lokale veld om die aansluiting ook op een goede manier
te houden. Doorgaan op de voet van voor 2015, dat kan
niet. Dat kun je je als landelijk opererende instelling niet
veroorloven. Die liefde moet dus wel een beetje van twee
kanten komen. Ik ga graag dat gesprek met hen en de
gemeenten aan om te kijken of daar zorgen weg te nemen
zijn en, ondertussen recht doend aan het stelsel zoals wij
het hebben ingericht, om te kijken of daar toch een aantal
stappen te zetten zijn. Ik doe dat graag en kom daar op een
nader moment bij u op terug.
Een aantal fracties heeft gesproken over wachtlijsten.
Mevrouw Agema deed dat, de heer Van der Staaij deed dat
meen ik ook, mevrouw Westerveld deed dat en zonder
twijfel vergeet ik dan een aantal sprekers die dat ook hebben
gedaan. Wij hebben het natuurlijk al vaker gehad over die
wachtlijsten. Sterker nog, toen ik begon zaten er in het
overdrachtsdossier geloof ik een stuk of zeven moties die
over wachtlijsten in de jeugdzorg gingen. Toen dacht ik
inderdaad: het lijkt hier Balkenende IV wel. Maar de wereld
is natuurlijk wel veranderd. Ik vond het mooi om de heer
Voordewind te horen vertellen hoe het was voor 2015. Wij
lijken soms weleens te vergeten uit welke situatie we
komen. Toen ging het inderdaad over de provinciale
jeugdzorg met enorm lange Excellijsten. Ik geloof niet dat
iemand er geloof in heeft gehad dat die Excellijsten ook
maar iets hebben opgelost. Sterker nog, ze hebben heel
perverterend gewerkt. Er werd gekeken naar de eerste dag
waarop die hulp werd verleend. De eerste dag lukte het dan
wel om het vrij snel te organiseren. Vervolgens kon het
soms maanden duren voor je de tweede afspraak had.
Tussen de eerste en de tweede afspraak die je had bij de
jeugdhulpprofessional konden soms maanden zitten. Zeer
perverterend.
Ik denk dus dat we het echt anders en beter moeten doen.
Wij hebben al eerder gezegd dat die wachtlijsten allerlei
oorzaken hebben. Een wachtlijst bij een individuele instelling is niet per se een probleem als er ander aanbod in de
regio beschikbaar is dat minstens zo goed is en waar ook
voor gekozen zou kunnen worden. Dat heeft eigenlijk te
maken met goed contractmanagement in de regio en met
transparantie over de vraag waar nog wel plek is. Zeker als
huisartsen gaan verwijzen, zeg ik tegen de heer Hijink, is
het fijn als ze weten waar je morgen terechtkunt en waar
je pas over drie maanden terechtkunt. Goede triage is heel

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

belangrijk. Je vraagt van ggz-instellingen om kinderen
natuurlijk gewoon meteen te helpen, zoals de heer Van der
Staaij dat schetst. Die kinderen horen niet op een wachtlijst,
maar horen gewoon hulp te krijgen. Voor kinderen bij wie
dat wel kan, is het ook niet erg om twee of drie weken te
wachten. Er zijn treeknormen afgesproken en daar moeten
we ons aan houden.
Ik geloof wel dat we onszelf zouden helpen als we dat zo
veel mogelijk ook in de regio inbedden. Daarom hebben
we de volgende afspraken gemaakt, die in dit programma
staan. De eerste afspraak is dat er in elke regio sluitende
afspraken moeten zijn over de aanpak van wachtlijsten en
wachttijden. Wij hebben dat ook benoemd als voorwaarde
om in aanmerking te komen voor dat transformatiebudget.
Ik kom straks nog uitvoerig terug op de budgetten, maar
een van de budgetten die ter beschikking worden gesteld
via dit programma is het transformatiebudget. Dat zit in het
regeerakkoord: drie keer 36 miljoen, 108 miljoen in totaal.
Een van de voorwaarden om daarvoor in aanmerking te
komen is het hebben van een sluitende afspraak in elke
regio over de aanpak van wachtlijsten en wachttijden.
De tweede afspraak is dat zichtbaar moet zijn waar nog wel
plek is. Het enkele feit dat één aanbieder een wachtlijst
heeft, is eigenlijk niet zo heel erg, als dat type hulp maar
beschikbaar is. De afspraak is dus: in elke regio een sociale
kaart maken, waarbij zichtbaar wordt waar welk aanbod te
vinden is, die kaart actueel houden en dat liefst zo inzichtelijk mogelijk in iedere regio.
De derde afspraak die we hebben gemaakt is dat er een
expertteam is in iedere regio om te zorgen dat ieder kind
dat zorg nodig heeft, die ook krijgt. Wij hebben afgesproken
dat dit jaar in elke jeugdregio een regionaal expertteam is
om ervoor te zorgen dat elk kind snel passende jeugdhulp
krijgt, ongeacht de complexiteit van de zorgvraag en de
wachtlijst. Ik verwijs dan naar het voorbeeld van de heer
Van der Staaij: ja, ik ken dat soort voorbeelden ook. Ouders
kunnen ongelooflijk met de handen in het haar zitten, maar
ook de verwijzer, die wel weet dat die hulp nodig is, maar
ook niet weet hoe hij dat plekje moet regelen omdat hij ook
over wachtlijsten hoort. Dan moet er iemand zijn die
gewoon doorzettingsmacht heeft, met de vuist op tafel kan
slaan en kan zeggen: die hulp moet er echt morgen zijn,
aan de bak!
Het kan ook voorkomen dat hulp zo ingewikkeld en complex
is dat die eigenlijk in de regio niet voorhanden is. Hij moet
dan kijken of er een aanbieder te vinden is die die hulp zou
kunnen ontwerpen. Ook dat komt soms voor, zeker bij
hoogcomplexe zorg. Wat we hebben gedaan is met elke
regio de afspraak maken dat dat expertteam er komt. Ook
dat is een noodzakelijke voorwaarde om in aanmerking te
komen voor dat transformatiebudget. Dus zowel de
afspraken in iedere regio als het hebben van een expertteam
is een voorwaarde om in aanmerking te komen voor dat
transformatiebudget. In antwoord op mevrouw Westerveld
kan ik zeggen dat de VNG een dezer dagen op haar website
een landelijk dekkend overzicht zal publiceren met namen
en rugnummers van de expertteams, zodat het voor iedereen helder is waar die te vinden zijn.
In elke regio moeten er afspraken zijn gemaakt over doorzettingsmacht. Soms wordt er ook wel heel erg lang met
elkaar vergaderd over wat het beste zou zijn en wie er

21 juni 2018
TK 97

97-13-18

eigenlijk van is. Daar moet dus doorzettingsmacht zijn. Elke
regio moet een leertafel hebben waar van dat type casuïstiek geleerd wordt. Ik heb er ook altijd bij gezegd: mocht u
casuïstiek tegenkomen waarvan u echt het idee heeft dat
er van alles is geprobeerd maar dat het niet is opgelost, en
dat het dus niet werkt, dan zou ik u zeer willen uitnodigen
om mij dat type casuïstiek ook gewoon te mailen. Ik geef
dat mailadres eigenlijk aan iedereen, niet omdat ik denk
dat ik ervan ben om alle individuele casuïstiek op te lossen,
maar omdat een stelsel pas werkt als het werkt voor individuele kinderen in individuele gezinnen. Als er van alles in
een regio is geprobeerd en het stelsel in die regio kennelijk
niet zo werkt als zou moeten en een casus maar onopgelost
blijft, dan wil ik dat juist heel graag weten. Daar kunnen we
van leren waar het nog niet werkt en wat er beter moet.
Maar ik wil dat ook omdat we kunnen helpen om door te
duwen om zo te zorgen dat het wel gaat werken. Dus nogmaals, ook in uw richting de uitnodiging om als u casuïstiek
tegenkomt als die de heer Van der Staaij en een aantal
anderen van u schetsten, waarbij van alles is geprobeerd
maar het niet wordt opgelost, stuur dat dan door. Ik ga daar
graag mee aan de slag.
De voorzitter:
Gaat u over naar uw derde blokje?
Minister De Jonge:
Absoluut, absoluut.
De voorzitter:
Fijn. Ik waardeer het erg dat u probeert ...
Minister De Jonge:
Dank voor de aanmoediging, maar ik hoor toch een "maar"
aankomen.
De voorzitter:
... uitvoerig antwoord te geven, maar we hebben nog vijf
blokjes te gaan. Ik hoop dat u toch die antwoorden kunt
geven en het nog iets compacter per blokje zou kunnen
doen.
Minister De Jonge:
Voorzitter, dank voor deze aanmoediging. Ik ga rap door
met de gesloten jeugdhulp. Er is een aantal opmerkingen
gemaakt over de gesloten jeugdhulp, onder meer dat er
sprake is van een stijging. Dat is ook wel zo, maar overigens
niet zo sterk. Het gaat om een lichte groei van zo'n 2%.
Daartegenover staat dat de verblijfsduur wel korter. We
hebben daar een tijd geleden uitvoeriger over gesproken.
Ik denk dat we het allemaal wel eens zijn over de richting,
ook zoals die in het programma geschetst wordt. Daar staat
namelijk dat we moeten kijken wat er mogelijk is om naar
gezinsgerichte alternatieven en gezinshuizen te gaan om
gezinsgerichte opvang te creëren. Ik heb daar, ook in het
vorige debat, over gezegd dat dat geen sinecure is. Met
name voor de doelgroep van de gesloten jeugdzorg
gezinsgerichte opvang realiseren vergt hele sterke professionals met hele stevige schouders. We kennen de pilots

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

die daarmee zijn gedaan en daardoor weten we dat het echt
een enorme klus is om met die hoogcomplexe doelgroep
aan de slag te gaan. Dat moeten we dus niet onderschatten.
Tegelijkertijd moeten we er wel aan werken. Die plannen
kunnen dus uit het transformatiebudget worden gefinancierd. We gaan er ook met hen mee aan de slag.
Stoppen met separeren. Mevrouw Westerveld en de heer
Hijink hebben daar een aantal opmerkingen over gemaakt.
Daar gaan we mee aan de slag. Ik doe dat uiteraard samen
met de sector. Er is breed draagvlak om dat te doen. Ik heb
Jeugdzorg Nederland gevraagd om voor 1 oktober een plan
van aanpak te maken met een nulmeting en met realistische
streefcijfers om toe te werken naar nul. Het is de bedoeling
dat we ook een registratiesysteem voor de gesloten jeugdzorg inrichten waarin separaties en afzonderingen gemeld
worden, zoals dat eigenlijk nu al in een aantal andere
zorgsectoren gebeurt. Ik geloof dat mevrouw Westerveld
daarnaar vroeg. Ik kom daar graag op terug in het najaar,
denk ik. Dan geef ik aan hoe het plan eruit ziet en in welk
tempo dat te realiseren is.
Dan de gezinsgerichte opvang, waar de heer Voordewind
naar vroeg. "Zo thuis als mogelijk" is eigenlijk de lijn. Als
het even kan en kinderen kunnen niet in hun eigen huis
blijven, dan is het de bedoeling om het er zo thuis als
mogelijk uit te laten zien. Het interessante is dat je ook bij
gezinsgerichte opvang ziet dat de decentralisatie effect heeft
gehad in de vorm van innovatie. Dat is het pleidooi dat
mevrouw Tielen hield. In 2015 ging het over 3.000 jongeren.
Inmiddels krijgen ruim 3.600 jongeren zorg in een gezinsgerichte voorziening, dus een gezinshuis, een zorgboerderij
of een logeerhuis. Wij zien dat wel die kant wordt opgewerkt. Met het programma Zorg voor de Jeugd gaan we
daarmee verder, willen we dat stimuleren. We willen
bestuurlijk de afspraak maken dat in elke regio een plan
komt voor een voldoende aanbod van die kleinschalige
voorzieningen. We willen dat duidelijk wordt gemaakt voor
welk type jongeren gezinsvoorzieningen, gezinshuizen
geschikt zijn. We gaan daar volop mee aan de slag. Dat is
de vraag die de heer Voordewind heeft gesteld. Ik ben het
eigenlijk heel erg met die richting eens. Ik maak ook hier
de kanttekening die ik maak bij de alternatieven voor de
gesloten jeugdzorg. Gezinshuizen vergen heel veel van de
mensen die het doen, ontzettend veel. Daarbij moeten wij
ervoor zorgen dat wij de kwaliteit goed kunnen borgen. Dat
doen we niet door ze langs dezelfde lat te leggen als een
jeugdzorginstelling, maar we hebben vanuit de overheid
en de toezichtstaak wel een verantwoordelijkheid. Het gaat
over kinderen die niet meer thuis wonen maar bij een ander.
Daarbij moeten wij zicht houden op de kwaliteit. Die twee
uitdagingen zijn er voor de komende periode: voldoende
mensen die dat willen doen en voldoende borging van de
kwaliteit.
Dan ga ik alweer naar mijn vierde blokje, voorzitter. U ziet
dat uw aanmoediging heeft gewerkt.
De voorzitter:
Fantastisch.
Minister De Jonge:
Nu al. Als ik straks weer verslap, moet u mij weer opnieuw
aansporen.

21 juni 2018
TK 97

97-13-19

Ik kom op de hulp aan kwetsbare jongeren, boven en onder
18 jaar. Een aantal leden heeft daar vragen over gesteld. Ik
denk dat het goed is om te beginnen met te zeggen dat ik
het van harte eens ben met iedereen die zegt dat het niet
de kalender is die bepaalt of je volwassen bent. Ik weet niet
of u de tijd zo ver kunt terugdraaien, maar probeert u maar
eens als gedachte-experiment om na te gaan hoe volwassen
u zelf was toen u een jaar of 18 was. Ik zie de heer Van der
Staaij heel diep peinzen. Ik geloof dat ik en af en toe wel
een steuntje in de rug kon gebruiken, een aai over mijn bol
en ook een schop onder mijn kont. Echt volwassen was ik
geloof ik nog niet toen ik 18 was. Volgens mij zijn heel veel
mensen nog niet volwassen als ze 18 zijn.
Het gekke is dat we van kinderen die uit een veilig, warm
nest komen dat helemaal niet verwachten. Kennelijk verwachten we opeens wel van jongeren die de moeilijkste
jeugd achter de rug hebben dat ze op hun 18de helemaal
afgebakken de wereld in kunnen stappen en het allemaal
zelf wel aankunnen. Dat is natuurlijk iets raars. De 18de
verjaardag hebben we in alle wetten en in alle zorg eigenlijk
veel te absoluut gemaakt. Dat is ook de reden dat we als
kabinet hebben gezegd: we moeten de pleegzorg sowieso
verlengen. Die kinderen zitten in een gezin, daar voelen ze
zich thuis, daar gaat het goed en waarom zou je dat willen
doorbreken? Laten we dat voortzetten in een pleeggezin.
Dat is ook de makkelijkste variant van zorg om dat voor te
doen. Het gezin is er en doorgaans willen jongeren daar
ook graag blijven, dus regel dat dan. De nieuwe standaard
moet 21 worden, met nog steeds dezelfde mogelijkheid van
verlenging naar 23. Dat is geen wet van Meden en Perzen,
want als het niet gaat, moet je daar vooral niet blijven.
Dat is natuurlijk anders voor andere vormen van jeugdzorg.
Ik noem een residentiële vorm van jeugdzorg waar een
machtiging tot uithuisplaatsing onder ligt die op de 18de
verjaardag komt te vervallen. Heel veel jongeren in zo'n
setting zullen niet vragen of zij daar alsjeblieft nog eventjes
mogen blijven. Vaak gaat het ook over jongeren die soms
al bijna 18 jaar uithuisplaatsing en ongelooflijk veel jeugdzorgtrajecten achter de rug hebben. Die voelen zich een
soort "relieved" als ze 18 zijn en die zouden graag iets
anders gaan doen. Dat is overigens niet altijd verstandig;
daar hebben we het vorige keer ook over gehad, in antwoord op vragen van mevrouw Westerveld. Het gaat dan
namelijk ook vaak mis. Ze willen graag zelfstandig zijn en
dat gaat dan vaak mis.
Dus wat we hier in ons programma hebben gezet is, een:
die pleegzorg gaat naar 21. En twee: laten we nou vroegtijdig aan een toekomstplan gaan werken. Begin daar nou
gewoon mee als er nog rust is in de situatie. Begin daar
nou mee als jongeren een jaar of 16 zijn, en ga dan nadenken over de vraag hoe we die overgang naar de volwassenheid doen. Als het nodig is om de jeugdzorg iets te verlengen, doen we dat. Als het nodig is om met het 18de
levensjaar naar een andere vorm van begeleid wonen te
gaan, doen we dat. Er is dus meer mogelijk, en hoe vroeger
je ermee begint om daar goed over na te denken, hoe beter
je dat maatwerk ook kunt toepassen. Want ik denk dus dat
het een vorm van maatwerk is.

is dus dat dat in 2015 21.000 keer voorkwam, in 2016 27.000
keer en in 2017 30.000 keer. Kortom, daar zien we dat
gemeenten dat maatwerk en de mogelijkheden voor het
leveren van maatwerk ook gewoon in toenemende mate
gebruiken. Dat maakt dat ik zeg: die pleegzorg moet naar
de nieuwe standaard van 21 jaar. Voor andere vormen van
jeugdzorg wil ik daar gewoon nog eens even heel goed
over nadenken. Ik wil de consequenties ook gewoon goed
overzien, in reactie op het advies van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Ik kom daar in het najaar op
terug. Maar dat laat onverlet dat het maken van een toekomstplan vanaf het 16de levensjaar sowieso een hartstikke
goed idee is, omdat je zo dus ook in alle rust kunt nadenken
over de vraag welk plan er dan nodig is als die 18de verjaardag verstrijkt. Hoe ziet de zorg er dan uit? Ik vind eerlijk
gezegd de groei van de verlengde jeugdhulp bij gemeenten
bemoedigend.
Daarnaast gaan we met die mentoren aan de slag. Ik denk
dat ook dat een geweldig mooi, vernieuwend voorbeeld is
van hoe je die overgang kunt versoepelen. Ik zeg nogmaals:
ik kom in het najaar in alle precisie terug op de vraag hoe
we exact gaan reageren op dat rapport van de Raad voor
Volksgezondheid en Samenleving.
De heer Raemakers (D66):
Ik ben wel heel blij dat de minister ook heeft aangegeven
wat de getallen van de afgelopen jaren nou zijn. Nou hebben we afgelopen woensdag hier een technische briefing
gehad over de budgetten. Daar werd ons verteld dat het
budget voor 18-pluszorg niet meegaat in het totale budget,
maar dat dat apart blijft. Tijdens die briefing heb ik toen
ook gevraagd: hoe groot is dat budget dan? Daar kwam als
antwoord: 300 miljoen. Dat vind ik vrij veel. Kan de minister
nou verklaren hoe het kan dat nog steeds heel veel
gemeenten die verlengde jeugdhulp niet bieden, maar dat
er wel zo veel budget voor is en dat dat geld ook geoormerkt
is? Waar blijft al dat geld?
De voorzitter:
Dank u voor uw interruptie. Dit is een mooi bruggetje naar
het vijfde blokje, over de budgetten.
Minister De Jonge:
Dat denk ik ook. Dat vijfde blokje gaat over budgetten. Laat
ik dan beginnen met te zeggen: wij gaan niet per geldstroompje er met het rode potlood naast staan om te kijken waar
we een plusje zien en waar een minnetje. De inhoudelijke
zorg is: maken gemeenten eigenlijk wel voldoende gebruik
van hun mogelijkheden tot maatwerk om te kiezen voor
een verlenging van de jeugdzorg? Ik heb daarover net
gezegd: ik zie een flinke stijging bij het gebruikmaken van
een verlenging van de jeugdzorg, namelijk een jaarlijkse
stijging met bijna 10.000 gevallen vergeleken met 2015. Ik
zie gemeenten die inhoudelijke keuze dus juist wel maken.
Misschien niet in alle gevallen goed genoeg: true. Maar ik
zie ze juist wel die inhoudelijke beweging maken.

Overigens wordt er natuurlijk door iedereen een pleidooi
gehouden voor de verlengde jeugdzorg, en wordt er ook
weleens over gemopperd waarom dat nou zo vaak niet
goed gaat. Nou, een van de resultaten van de decentralisatie

Of ze aan die verlengde jeugdhulp precies 300 miljoen
opmaken, weet ik niet. Maar zo werkt onze financiering ook
niet. Bij onze financiering geldt: hoe het Gemeentefonds
ook is ingericht, de rijksoverheid heeft gemeenten als
medeoverheden in staat te stellen om hun werk te doen.

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-20

Daarbij turf ik niet of het zo is dat alle verlengdejeugdhulptrajecten, dus die 30.000 trajecten, bij elkaar optellen tot die
300 miljoen. Dat houd ik niet op die manier bij.
De voorzitter:
De heer Raemakers, dit is uw een-na-laatste interruptie.
De heer Raemakers (D66):
Dat weet ik en ik heb haar nodig, want afgelopen woensdag
werd er echt wat anders verteld. Er werd gezegd dat de
voogdij en de 18-plus losstaan van het totale budget. Maar
goed, laten we die technische discussie even laten voor
wat zij is.
Minister De Jonge:
Dat klopt ook wel. In de financieringsstroom ...
De voorzitter:
Wacht u even.
De heer Raemakers (D66):
Ik heb nog een andere vraag. We kunnen naar het budget
kijken, maar ook naar de wetstechniek. In de Jeugdwet
staat: als je nog geen 23 bent en je hebt het afgelopen
halfjaar jeugdhulp gekregen, dan kun je in aanmerking
komen voor verlengde jeugdhulp. De minister zei al heel
terecht dat sommige jongeren op een gegeven moment als
ze 18 jaar zijn, zeggen: toedeledokie, ik ga mijn eigen weg.
Als zij dan acht maanden later ergens helemaal verloren
gevonden worden, willen ze graag opnieuw de jeugdhulp
ontvangen, want dat was toch eigenlijk wat ze nodig hebben. In de wet staat dat ze het afgelopen halfjaar jeugdhulp
moeten hebben gekregen, dus sorry voor deze jongeren
die acht maanden daarna pas terugkomen. Kan de minister
aangeven op welk punt hij het wetsartikel in de toekomst
misschien wil aanpassen en flexibeler wil maken voor de
specifieke situatie waarin een jongere een onverantwoorde
keuze maakt, later tot inkeer komt en toch terug wil naar
de jeugdhulp?
Minister De Jonge:
In mijn inleiding zei ik al: wetten geven geen zorg, dat doen
mensen. Achter de jongerenloketten bij de gemeenten zitten
mensen niet de wetten aan de jongeren voor te lezen. Ze
denken met de jongeren mee om iets voor hen te kunnen
betekenen. In het geval zoals u dat schetst, is er eigenlijk
helemaal geen probleem. Als die jongere behoefte heeft
aan een vorm van begeleid wonen, heeft de gemeente
vanuit de Wmo dezelfde opdracht, namelijk om te zorgen
voor een vorm van begeleid wonen, als dat het meest passende hulptraject is. Als het om andersoortige begeleiding
gaat, hebben gemeenten die opdracht ook vanuit de Wmo.
Daar zie ik niet het grootste probleem. Het is ook niet zo
dat het heel erg met een schaartje wordt geknipt. Je zou
hooguit kunnen zeggen dat het bij de ggz wel met financiering te maken heeft; de kinder- en jeugdpsychiatrie is
daarbij een andere tak van sport dan de volwassenpsychiatrie. Daarom is mijn oplossing niet zozeer om de precisie
in de wetteksten op te zoeken of daar iets anders in te gaan
doen. Sowieso is dat de allerlangzaamste weg naar resul-

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

taat, want dan duurt het twee jaar voordat dat werkelijkheid
is. We kunnen morgen beginnen om er iets anders in te
gaan doen.
Dat "anders", waar ik in geloof, is dat je op tijd begint met
het werken aan een toekomstplan, als jongeren 16 zijn en
nog gewoon in een zorgtraject zitten. De jongere zal op dat
moment moeten gaan nadenken over hoe het er straks voor
hem uit zal komen te zien. We kunnen dan kijken of we die
overgang kunnen versoepelen. Mevrouw Westerveld heeft
de vorige keer gewezen op het aantal jongeren dat voorheen
in de jeugdzorg zat en nu bij de doelgroep van dak- en
thuislozen zit. Als je daar eerder bij bent en dat gesprek in
rust voert, weet ik zeker dat je dat aantal naar beneden kunt
krijgen. Daar geloof ik in. Dat is een snellere weg.
Voorzitter. Dan de budgetten in het sociaal domein. U heeft
daar al een aantal keer eerder een vraag over gesteld.
Hierover is gisteren een technische briefing geweest en ik
heb er een brief over gestuurd. Ik weet niet of we elkaar
kunnen overtuigen. Ik heb een aantal van u de verzuchting
horen doen om niet de techniek in te gaan, maar dat is best
heel lastig als het gaat over iets wat zo technisch is, de
vraag hoe we omgaan met de budgetten voor het sociaal
domein. Bij zijn start heeft dit kabinet gekozen voor het
laten stijgen van het Gemeentefonds. Daaraan lagen twee
besluiten ten grondslag. Het ene is het trap-op-trap-afbesluit. Daarbij wordt de berekeningsgrondslag waarop het
Gemeentefonds wordt berekend en waarop ook het accres
wordt berekend verbreed met die domeinen die ook relevant
zijn voor de zorg en gemeentelijke taken: de zorg en de
sociale zekerheid. Dit zijn twee van de grootste delen van
de Rijksbegroting, die voorheen niet meetelden, maar nu
wel. Waar deze heel erg gaan stijgen, met name voor de
budgetten in de zorg geldt dat, is dat ook voor de gemeente
relevant. Dit betekent dat er een forse stijging is van het
Gemeentefonds in de komende periode.
Het tweede is dat wij een programmatische afspraak hebben
gemaakte met gemeenten, die een inhoudelijke invulling
geven aan de samenwerking. Er is niet zozeer met een
schaartje geknipt voor wat het mag kosten. Het gaat om
het geven van een inhoudelijke invulling aan de samenwerking die we de komende periode aangaan, vanuit de
bestuurlijke opvatting dat we met name in het sociale
domein, maar ook in een aantal andere domeinen, schouder
aan schouder hebben te staan om het voor mensen beter
te doen dan nu. Dat gaat onder andere over de zorg. Daarbij
heeft een gemiddelde inwoner van Oss er echt geen boodschap aan of het de rijksoverheid of de gemeentelijke
overheid is die er voor hem heeft te zijn. Het is de overheid
die schouder aan schouder heeft te staan om het beter te
doen. Zo ziet u ook in alle programma's die we de afgelopen
periode hebben besproken vaak een "we" staan. Soms word
ik erop bevraagd welke "we" dat dan is. Dan zeg ik: u mag
altijd mij aanspreken, gemeenteraadsleden zullen altijd hun
wethouder aanspreken, maar de "we" hoort een overheid
te zijn die voor mensen dingen doet die ook van die overheid verwacht mogen worden. Dat betekent bestuurlijke
afspraken over het sociaal domein.
Bij het maken van die afspraken hebben we natuurlijk best
wel gesproken over de ervaren tekorten. Ik zeg inderdaad
"de ervaren tekorten". Niet omdat ik daarmee de ervaring
zou willen bagatelliseren, want die ervaring is real voor
wethouders. Maar als je daar goed op inzoomt, is het wel

21 juni 2018
TK 97

97-13-21

zo dat een gemeente een tekort kan hebben op de jeugdzorg
maar tegelijkertijd financiële ruimte overheeft op de Wmo,
en er staat natuurlijk nergens in de wet dat je die twee dingen niet aan elkaar mag verbinden. Sterker nog, de decentralisatie houdt juist in dat je de lokale autonomie ook wat
betreft het maken van financiële keuzes respecteert. Als u
mij al te precieze opdrachten geeft in de richting van
gemeenten, ben ik dan ook altijd geneigd om te zeggen:
pas op, daar zijn uw collega's in de gemeenteraden aan zet.
Neem de budgetten in het sociaal domein, bijvoorbeeld het
budget dat voor 18-plus aan gemeenten ter beschikking is
gesteld. Als de gemeenten dat voor 18-min uitgeven, vind
ik het prima. Als ze het budget voor 18-min uitgeven aan
18-plus? Ik vind het prima. Lokale keuzes horen namelijk
gemaakt te kunnen worden. Er manifesteerde zich een
aantal financiële zorgen. We hebben afgesproken in het
Interbestuurlijk Programma om onder die financiële problematiek een streep te zetten met het accres. Hadden we ook
een andere keuze kunnen maken? Ja, namelijk niet kiezen
voor zo'n accres maar kijken of je per probleem een aparte
regeling kunt treffen. Dat had ook gekund.

Mevrouw Agema (PVV):
Ik snap uit de woorden van de minister dat hij zegt: nee,
sommige gemeenten hebben geen tekort; het zou oneerlijk
zijn om een structurele regeling te maken voor gemeenten
die tekort hebben. Moet er niet gewoon gekeken worden
naar het aantal kinderen dat erachter steekt, bijvoorbeeld
naar of het hoger specialistische en dus duurdere zorg is?
Het komt op mij toch een beetje over als een slag in de
lucht. De minister zegt hier dat 300 miljoen het bedrag was
dat opgegeven was. Het is fijn dat hij dat bedrag geeft en
dat het geen veelvoud is van 200 miljoen. Maar als de enige
motivering is om voor 200 miljoen te gaan omdat het anders
een structurele situatie wordt van gemeentes die eigenlijk
hun beleid moeten wijzigen, lijkt het mij toch iets te veel
een slag in de lucht. De minister stelt het bedrag beschikbaar in 2018, maar zou hij niet op tijd kunnen bekijken of
dat ook niet voor 2019 nodig is in plaats van te zeggen dat
hij het hierbij laat? Ik vraag hem om toch nog een moment
in te bouwen, want er zitten uiteindelijk wel kinderen achter
dat geld.

Naast het accres, dat het grootste gedeelte is — dat telt op
tot een fors bedrag — hebben we gezegd dat er een serieus
aantal gemeenten is met tekorten. Er is toen in die bespreking een bedrag genoemd van 300 miljoen, zo weet ik nog.
Dat hebben we goed geverifieerd, maar dat kon echt niet
worden onderbouwd. Uiteindelijk zijn we uitgekomen bij
een tekortregeling van 200 miljoen. Die 200 miljoen zal de
komende periode worden verdeeld over die gemeenten die
het meest met die tekorten te maken hebben. Er is een
regeling gemaakt door de VNG zelf. Vanuit die tekortregeling zal worden gewerkt. Dus accres en de tekortregeling
en daarnaast hebben we nog het transformatiebudget van
108 miljoen. Dat is eigenlijk bedoeld om al die bewegingen
te stimuleren waarvan we hebben gezegd dat ze noodzakelijk zijn voor het verbeteren van de zorg.

Minister De Jonge:
Als je kijkt naar hoe überhaupt de jeugdzorgmiddelen
worden verdeeld, zitten daar allerlei voorspellers van
jeugdzorg in. Het is een heel uitgewerkt verdeelmodel dat
kijkt naar het aantal kinderen in de gemeente en naar bijvoorbeeld inkomens. Dat model kijkt naar allerlei factoren
die "voorspellers" zouden kunnen worden genoemd voor
het gebruik van jeugdzorg. Die bepalen hoe het verdeelmodel werkt en uitpakt. Waar we in de afgelopen jaren nog
een ingroeipad hadden van het verdeelmodel, is dat afgerond. Waar we in de afgelopen jaren nog een min hadden
in de financiën, is de min, dus de bezuiniging die was
ingeboekt, afgerond. Inmiddels zien we in het accres van
het Gemeentefonds weer een plus. De krapste periode is
achter de rug. Ik heb die eenmalige regeling voor nu willen
treffen, maar ik zie niet dat ik daarop vooruit moet lopen
om dat structureel te maken of om daar nog een keer een
regeling voor te treffen. Ik vind dat gemeenten aan het stuur
moeten zitten en moeten kijken hoe andere gemeenten dat
hebben gedaan. Ik heb de gemeenten tegemoet willen
komen die tegen ons hebben gezegd tekorten te ervaren.
Die ervaren tekorten zijn namelijk real voor wethouders en
kunnen de transformatie die nodig is, tegenhouden. Bijvoorbeeld als je gebruik van zware specialistische jeugdhulp
hoog is, en je eigenlijk zou willen dat je er eerder bij bent,
dat je preventief meer dingen kunt doen en dat je die
beweging naar de voorkant maakt — zoals die in vreselijk
beleidsjargon heet — dan kan dat niet voor niks. Je kunt
niet alvast de zwaardere jeugdzorgvoorzieningen sluiten
en dan een ander type jeugdzorg opbouwen. Je zult dat
enigszins tegelijkertijd moeten doen. Daar is natuurlijk ook
dat transformatiebudget voor bedoeld, maar als je te maken
hebt met tekorten, is die beweging moeilijk te maken. Die
heb ik willen lenigen, maar dat kan geen structurele voorziening zijn.

Mevrouw Agema (PVV):
Mijn vraag is waarom die 200 miljoen eenmalig is; alleen
in 2018.
Minister De Jonge:
Met twaalf gemeenten zijn we echt de diepte ingegaan en
hebben we gekeken naar wat er speelt. Die tekorten blijken
zich niet zo makkelijk en eenduidig te laten verklaren. Dat
heeft nogal te maken met keuzes die zijn gemaakt: keuzes
over de inrichting van het stelsel, de inrichting van de toegang, het type zorg dat is ingekocht. Je ziet gemeenten met
een vergelijkbare populatie die andere keuzes hebben
gemaakt en die wel uitkomen. Je kunt dus niet eenduidig
zeggen: daar komt het door. Soms heeft het te maken met
het verdeelmodel, soms is het een optelsom, maar je kunt
het heel moeilijk eenduidig analyseren. Daarom denk ik dat
het niet verstandig is om te zeggen: weet je wat, we geven
een aantal gemeenten met een tekort langjarig extra
financiële ruimte in aanvulling op wat andere gemeenten
krijgen voor het organiseren van de zorg en die door de
keuzes die ze hebben gemaakt wel binnen het budget kunnen blijven. Ik heb het wel eenmalig willen doen, omdat
anders de vernieuwing kan stokken en het de transformatie
kan tegenhouden. Ik heb het dus wel eenmalig willen doen,
maar ik ga er geen permanente voorziening van maken.

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

De heer Hijink (SP):
Misschien moeten we even helemaal terug naar het begin.
Is de minister het niet met de SP eens dat het misschien
wel heel naïef is geweest om te denken dat je de jeugdzorg
naar de gemeenten kunt brengen? De jeugdhulpverleners
zien veel meer en zien gezinnen die we anders misschien
niet hadden gezien. Daardoor is de vraag naar jeugdzorg

21 juni 2018
TK 97

97-13-22

veel groter geworden. Misschien zal zelfs de vraag naar
specialistische jeugdzorg in de eerste jaren nog wel groter
worden. Het is dus niet een kwestie van binnen een paar
jaar wel even een half miljard kunnen bezuinigen. Misschien
gaat het echt wel over tientallen jaren waarin de verandering zichtbaar kan worden van jeugdzorg dicht bij huis in
plaats van specialistische hulp. Is het niet heel naïef om te
denken dat je dat binnen een paar jaar wel even gaat regelen?
Minister De Jonge:
Ik geloof dat niemand heeft gedacht dat je die hele transformatie die men voor ogen had wel eventjes in een paar jaar
zou regelen. Misschien heeft een enkeling dat gedacht,
maar die zat er in ieder geval naast omdat die transformatie
inderdaad tijd kost. Dat ben ik graag met de heer Hijink
eens. Tegelijkertijd, als je kijkt naar de financiële kant van
de zaak, zijn de Iv3-cijfers de beste indicatie daarvoor. Daar
valt van alles op aan te merken, maar ik weet dat u inmiddels een technische briefing heeft gehad, dus u zit midden
in die techniek. Op de Iv3-cijfers is van alles aan te merken,
dus ik neem die niet als de waarheid in beton, maar deze
laten wel zien dat er qua saldo in het sociaal domein een
behoorlijk overschot is geweest, namelijk van ruim een
miljard in het eerste jaar en een nog ruimer miljard in het
tweede jaar. Wij zullen de Iv3-cijfers van 2017 nog even
moeten afwachten. Ik denk dat het overschot in dat jaar wat
kleiner zal zijn, maar als het waar is wat de heer Hijink zegt,
zou je al vanaf het eerste jaar die tekorten moeten zien. Dat
is echter niet het geval. Wij zien dat er in het sociaal domein
als geheel — nogmaals, wij houden niet met een rood potlood bij waaraan de gemeenten hun geld uitgeven — geen
tekort, maar juist een overschot is.
De heer Hijink (SP):
Dat maakt het onmogelijk om deze discussie te voeren. Wij
weten ook dat door veel gemeenten veel te lage tarieven
zijn betaald voor huishoudelijke hulp. Dan wordt het al een
stuk ingewikkelder. Ik wil echter naar een ander punt, te
weten het extra geld dat in het Gemeentefonds beschikbaar
komt. Het frustreert mij dat uiteindelijk iedere minister kan
zeggen: geen zorgen, het komt goed; er komt heel veel geld
beschikbaar. Ik heb twee voorbeelden. De staatsecretaris
van Sociale Zaken zegt in antwoord op vragen over de
WSW: niks aan de hand, er komt straks heel veel geld
beschikbaar in het accres in het Gemeentefonds en daar
kunnen wij dit van betalen. Minister Slob, sprekend over
het bestrijden van onderwijsachterstanden, zegt: niks aan
de hand, het komt goed, er is heel veel geld in het
Gemeentefonds, daarmee kunnen wij de gemeenten betalen. En deze minister zegt: niks aan de hand, jeugdzorg
kunnen ze allemaal betalen. Maar met het genoemde accres
moeten meer dingen worden betaald. Er is geld nodig voor
de Omgevingswet. Voor onderhoud van gebouwen is geld
nodig. Er komt, kortom, een hele berg aan taken naar de
gemeenten toe, maar wij hebben er geen enkel zicht op of
de daarmee gemoeide kosten uit het accres betaald kunnen
worden. Is de minister het met mij eens dat het op deze
manier voor de Kamer onmogelijk is om te controleren of
het geld voldoende is?

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

Minister De Jonge:
Het laatste ben ik niet met de heer Hijink eens. Van het
eerste zou ik het probleem wel zien, als wij onberedeneerd
zouden denken dat het Gemeentefonds bestaat uit gouden
bergen waar wij alles mee zouden kunnen doen. Wel heb
ik eerder gezegd dat dit voor gemeenten een goede
afspraak, een heel goede deal is. Het is de beste deal die
de gemeenten zouden kunnen maken. De heer Hijink heeft
mij zojuist geciteerd, maar nu citeer ik de heer Hijink. Als
je kijkt naar de combinatie van enerzijds de verbreding van
de grondslag en anderzijds de nieuwe normeringssystematiek — dus de verbreding van de grondslag en daarnaast
trap op, trap af — dan lijkt er toch sprake te zijn van een
enorm forse toename van het accres. Gesteld dat daarvan
een deel volume is en een ander deel nodig is voor loonen prijsbijstelling, dan nog is de plus echt ontzettend groot.
Je zou kunnen zeggen dat het gaat om een kleine 20%. Ik
denk dat het accres deze periode met 18% zal stijgen. Ik ken
geen kabinetsperiode waarin het accres zo gestegen is.
Over die stijging hebben wij een afspraak gemaakt. Dat is
de afspraak die in het regeerakkoord staat: ten eerste zou
het accres fors stijgen en ten tweede zouden wij inhoudelijke programmatische afspraken maken over de wijze
waarop wij als medeoverheden samen, schouder aan
schouder, zouden optrekken op een aantal domeinen. Een
van die domeinen is de zorg, het sociaal domein. Daar
hebben wij afspraken over gemaakt. In die afspraken herkent men alle programma's die wij met elkaar aan het
maken zijn. Daarnaast hebben wij daarmee een aantal wat
langer lopende financiële discussies afgerond en daar een
streep onder gezet. Zo hebben wij het ook verwoord.
Natuurlijk hebben wij ons afgevraagd of wij niet bezig waren
om het mandje te vol te laden. Dat is echter niet het geval;
daar hebben wij goed naar gekeken. De VNG heeft dat op
die manier ondertekend. Met zoveel woorden staat dit ook
in de overeengekomen tekst in het interbestuurlijk programma. Ik snap dus de zorg van de heer Hijink. Hij moet
op dit punt ook kritisch zijn, want het is dubbel. Maar ik
denk dat wij het goede evenwicht hebben gevonden. In die
woorden staat het er ook. Er is een goede balans gevonden;
ik verwijs naar pagina 10 van het interbestuurlijk programma. De ambities en de middelen zijn in balans. Wij
hebben het vertrouwen, zeggen VNG en Rijk, dat wij met
de beschikbare middelen samen de benodigde resultaten
kunnen bereiken op de negen maatschappelijke opgaven.
Dat is wat VNG en Rijk samen hebben opgeschreven in dat
bestuurlijk programma. Ik snap dus de zorg van de heer
Hijink, maar ik denk dat wij daar op een verantwoorde
manier mee zijn omgegaan.
De voorzitter:
Dit is uw een-na-laatste interruptie, meneer Hijink.
De heer Hijink (SP):
Dan is de vraag wel in hoeverre dat nu in beton gegoten
is, als ik kijk naar dat hele pakket van taken en opdrachten
die naar de gemeenten toe gaan, zoals de Omgevingswet,
het gasvrij maken van woonwijken, vluchtelingen, van alles
en nog wat. We hebben nog geen idee. Het klimaatbeleid
valt er bijvoorbeeld onder, maar we hebben nog geen Klimaatwet. Hoe gaan we dat dan doen? Gemeenten hebben
geen idee wat voor kosten daaruit voortkomen. Er moet

21 juni 2018
TK 97

97-13-23

geld vrijkomen voor de Wmo, waarvan de eigenbijdrageregeling verandert. Er wordt een extra beroep op de huishoudelijke hulp verwacht. Bij dat alles is niet te voorspellen
welke consequenties dat gaat hebben voor de gemeenten.
Mijn vraag is of, als blijkt dat er bij het sociaal domein straks
grote tekorten ontstaan, er in ieder geval de ruimte en de
mogelijkheden komen om die onderhandelingen weer open
te gooien; dat we niet jongeren, maar ook niet ouderen, als
het om huishoudelijke hulp gaat, de dupe van dit spel laten
worden.
Minister De Jonge:
Ik wil langs een aantal lijnen antwoorden. Ik las net de
afspraak voor dat ambities en middelen in balans zijn, zoals
in het interbestuurlijk programma staat. Dat is één. Ten
tweede de elementen in het sociaal domein die u noemt,
bijvoorbeeld de nieuwe loonschaal in de huishoudelijke
verzorging of het abonnementstarief Wmo. Die discussies
zijn afgerond in het interbestuurlijk programma of in de
bestuurlijke afspraken parallel daaraan. Op bladzijde 20
staat dat met het IBP de discussie over de door gemeenten
ervaren financiële problematiek in het sociaal domein is
afgerond en een streep onder het verleden is gezet.
Tegelijkertijd heeft de VNG ook gezegd: als het gaat over
nieuwe taken, dan geldt artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet, dus dan heb je een discussie over wat dat mag
kosten. Toen ik bijvoorbeeld zei dat bij de pleegzorg 21 de
nieuwe standaard wordt, was dat geen gesprek dat we
hadden gehad rond het IBP en kon ik bij de gemeenten er
niet mee aankomen dat zij accres hadden gehad, dus doe
het maar. Gemeenten hebben terecht gezegd, of dat hoefden zij niet eens te zeggen, want dat hadden we zelf ook
wel door: dit is iets nieuws, dus hier moet aanvullend budget bij komen. Dat zit dus ook in de Voorjaarsnota.
Dan zijn er zaken die nog niet duidelijk waren bij dat
IBP, bijvoorbeeld de uitkomsten van het klimaatakkoord.
Wij wachten allemaal met spanning af wat de uitkomsten
daarvan zijn. Het zou best kunnen dat dit nieuwe taken
oplevert voor de gemeenten. Daarvan kun je deels zeggen
dat we hadden afgesproken dat we daarmee aan de slag
gaan, maar het hangt ervan af welke afspraken uit dat klimaatakkoord naar voren komen en welk deel daarvan voor
de gemeente is. Gemeenten zullen niet voetstoots aannemen dat ze daarvoor wel voldoende zijn gecompenseerd,
dus gemeenten zullen ons ook kritisch volgen. Dat is ook
logisch.
Als het gaat om de langlopende financiële discussies uit
het sociaal domein, durf ik te zeggen dat we daar heel
grondig en vrij lang over hebben gesproken. Daarvan hebben we de afspraak gemaakt dat we een streep onder dat
verleden zetten. Dat is één. Twee is dat we hebben gezegd:
als het gaat over nieuwe taken behoudt de VNG gewoon
het recht om een beroep te doen op artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet: nieuwe taken, nieuw geld. En daarnaast hebben we ook gezegd, en daarmee kom ik ook
tegemoet aan die andere zorg, zeker waar de gemeenten
een volumeontwikkeling ervaren bij de jeugdzorg: laten we
de vinger aan de pols houden en goed kijken hoe dat
volume zich ontwikkelt. Die afspraak hebben we gemaakt.
Dat heeft niet morgen effect op het macrobudget of zo, en
dat hoeft waarschijnlijk ook helemaal niet. Maar we moeten
het wel willen weten — het moet geen black box worden,

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

ook voor u niet — opdat we dat gesprek kunnen blijven
voeren.
Die monitoring doen we. Neem het Wmo-abonnementstarief. We zullen de wet hier nog uitvoerig behandelen. Ook
daar heb ik die afspraak gemaakt, omdat de gemeenten
zich zorgen maken over een enorme aanzuigende werking.
Een beetje aanzuigen gaat hopelijk gebeuren, want dat
betekent dat mensen met een middeninkomen aanzienlijk
minder betalen voor hun Wmo, dus dat de stapeling van
zorgkosten afneemt. Dat is precies het doel, dus laat het
inderdaad maar een beetje aanzuigen, daar krijgen de
gemeenten ook gewoon geld voor. Maar laten we de vinger
aan de pols houden of er niet een dusdanige aanzuigende
werking is dat het voor gemeenten ook wel zwaar wordt
om die te kunnen dragen. Die afspraak staat ook in het
wetsvoorstel, dus daarbij zullen we het debat hebben of
dat voldoende is en zo. Die afspraak maken we ook.
Eén: de basisafspraken zijn goed, daar ben ik echt van
overtuigd. De financiële zorgen uit het verleden en alle
discussies die nog uit de tijd van het vorige kabinet stammen, hebben wij hiermee afgerond. Zo hebben we het ook
afgesproken. Voor de echt nieuwe taken voor de gemeenten
— die zie ik niet zo snel voor me op het sociale domein,
maar wel op andere domeinen — geldt gewoon artikel 2
van de Financiële-verhoudingswet. Laten wij bij die ontwikkelingen in ieder geval de vinger goed aan de pols houden,
zodat we er geen black box van maken maar het bespreekbaar houden. Dat is volgens mij van belang.
De voorzitter:
Dank dat u het twee keer heeft uitgelegd. Nu komt de laatste
interruptie van de heer Raemakers.
De heer Raemakers (D66):
Hier zit volgens mij de crux. Wat de heer Hijink wil weten,
is het volgende. Het accres gaat groeien. Volgens de
woorden van de minister gaat het accres echt serieus
groeien. De heer Hijink wil eigenlijk weten hoeveel van dat
geld nou voor jeugd is en of dat afdoende is. De minister
geeft nu ook toe dat we dus goed de vinger aan de pols
moeten houden: is dat wel zo? Gisteren hebben wij een
technische briefing gehad. Daar is gezegd — ook als we
kijken naar de volumegroei bij het gedeelte jeugd; is het
jeugdbudget dus macro toereikend? — dat we dat de
komende jaren gaan onderzoeken en dat de uitkomst
daarvan in 2021 komt. Maar dat staat natuurlijk op
gespannen voet met het feit dat het jeugdbudget al onderdeel is van het accres. Ja, we houden de vinger aan de pols.
Maar mijn vraag aan de minister is dus eigenlijk: wat nu
als in 2021 blijkt dat het jeugdbudget macro flink is gestegen
en blijkbaar ten onrechte niet hoog genoeg is ingeschaald
bij het accres nu? Wat gaan we daar dan aan doen?
Minister De Jonge:
Zo werkt een accres niet. Een accres is geen directe reflectie
van de werkelijkheid die je ziet, want die werkelijkheid is
veel te gevarieerd en afhankelijk van de verschillende keuzes
die in een gemeente zijn gemaakt. Wat is de werking van
het accres, en waarom is het voor overheden aantrekkelijk
om die keuze, zo'n afspraak te maken? Als de rijksoverheid
meer geld uitgeeft — dat doet zij in deze periode; zij geeft

21 juni 2018
TK 97

97-13-24

heel veel meer geld uit, zo veel meer dat onze minister van
Financiën daar af en toe wat bezorgd bij kijkt — dan hebben
gemeenten dus ook meer ruimte om hun taken als medeoverheid uit te voeren. Dat is het accres. Dat is de "trap op,
trap af"-systematiek van het accres. Daar is het volgende
naast gezet: in het verleden werd alleen maar RBG-eng, het
smalle deel van de rijksbegroting, meegewogen, maar nu
worden ook het uitgavenkader zorg en het uitgavenkader
sociale zekerheid meegerekend als grondslag voor het
accres. Kortom: trap op, trap af en verbreding van de
grondslag. Dat leidt tot een groei van het accres. Wat we
vervolgens hebben te doen, is volgen hoe de volumeontwikkeling jeugd gaat. Nu zie je een stijging. Overigens is
die stijging niet zo heel fors, maar je ziet nu wel een stijging
in het jeugdzorggebruik. Met de heer Hijink zeg ik dat dit
helemaal niet zo erg is. Het is eigenlijk wel mooi, want dat
betekent kennelijk dat we er ietsje eerder bij zijn. Hartstikke
goed. Als die stijging zich enorm zou doorzetten, dan kan
het op de duur gaan knellen. Ik ga niet zeggen "what if" en
zo, maar dat is wel waarom we zeggen: laten we de vinger
aan de pols houden. Want je moet dat weten. Want je moet
dat gesprek kunnen voeren en kunnen blijven voeren. Maar
een een-op-eenrelatie is niet te leggen. Als we zien dat het
gebruik van jeugdzorg toeneemt, zou er dus niet een automatische stijging in moeten zitten van het Gemeentefonds.
Want daarbij zeggen we juist dat gemeenten wel integraal
verantwoordelijk zijn voor de keuzes die zij maken.
De voorzitter:
Goed. Nee, meneer Raemakers, sorry, uw interrupties zijn
op. U heeft een tweede termijn. Mevrouw Westerveld wil
ook nog interrumperen, maar ik wil eerst aan de minister
vragen of hij al klaar is met het blokje budget. Hij heeft er
al heel veel over verteld.
Minister De Jonge:
Ik ben daar eigenlijk al een tijdje klaar mee.
De voorzitter:
Ja, dat dacht ik. Maar toch een interruptie van mevrouw
Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
En die gaat hierop door. De minister heeft het een aantal
keren gehad over een black box. Inmiddels begint het wel
een beetje op een black box te lijken. Ik zou hem daarom
heel concreet iets willen vragen over het onderzoek dat hij
gaat uitvoeren. Dat staat in de brief die hij een aantal dagen
geleden stuurde. Ik hoor de heer Raemakers zeggen dat het
ook gaat over het volume en het macrobudget. Dat hoor ik
de minister nu niet zeggen.
Minister De Jonge:
Nee.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dus ik zou de minister willen vragen waar het onderzoek
dat hij al aankondigt in de brief, over gaat.

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

Minister De Jonge:
Het onderzoek is de laatste maatregel, want we hebben
gezegd: het accres, de tekorten, het tekortenfonds en het
transformatiefonds. En daarnaast houden we ook nog de
vinger aan de pols, en dat gaat over de volumeontwikkeling
jeugd. Je moet willen kijken hoe dat volume zich ontwikkelt.
Als dat een exponentiële vlucht neemt, dan heb je met
elkaar wel een gesprek te voeren: hoe komt dat nou en wat
moeten we daaraan doen? Maar dat heeft geen macrobudgettaire consequentie. Dat kan ook niet, want zo werkt het
Gemeentefonds niet.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
En toch begrijp ik dan niet zo goed hoe wij hier de vinger
aan de pols kunnen houden als we dus geen zicht hebben
op a het macrobudget en b of gemeenten daarmee toe
kunnen. Want we kunnen natuurlijk het volume in de gaten
houden en dan weten we over een aantal jaar in hoeverre
dat volume is gestegen, maar om goed te kunnen controleren waar het om gaat, moeten wij als Kamer toch een relatie
kunnen zien tussen het macrobudget en het volume?
Minister De Jonge:
Dat kan ook, want in Iv3 kun je altijd de uitputting zien in
het sociaal domein. Dus dat kan ook. Er is dus nog steeds
de mogelijkheid om die twee dingen naast elkaar te leggen.
Waar ik alleen niet in meega, is daarvan nu zeggen: als die
heel erg stijgt, moet dat een macrobudgettaire consequentie
hebben. Nee, de macrobudgettaire consequentie is er niet,
maar we moeten er natuurlijk wel voor zorgen dat die
monitoring een gesprek mogelijk maakt. En dan niet zozeer
alleen een gesprek tussen u en mij, want de gemeenten
wilden dat natuurlijk ook. Die afspraak is dus ook gemaakt
in het interbestuurlijk programma: een gesprek tussen de
gemeenten en het Rijk daarover. Want dat is telkens de
kern. Dat is eigenlijk ook de eerste zin die ik uitsprak: worden de gemeenten in staat gesteld hun taak als medeoverheden te doen? Dat is de kern. Op die manier moet je het
gesprek dus ook kunnen voeren. Dus natuurlijk gaan we
kijken hoe de volumeontwikkeling zich voltrekt. We weten
ook hoe het zit met de macrobudgettaire uitputting en dus
kunnen we dat gesprek met elkaar hebben. Ik leg alleen
geen een-op-eenrelatie van "als het stijgt, moet ook het
macrobudget worden aangepast". Want nogmaals,
gemeenten hebben de ruimte en de vrijheid om binnen de
gemeentelijke financiën te doen wat zij zelf het meest verstandig vinden.
De voorzitter:
Goed. Ik stel voor dat u doorgaat met het blokje klachtenregeling.
Minister De Jonge:
Er is door mevrouw Tielen en de heer Peters een aantal
vragen gesteld over de klachtenregeling. Ik herken die klacht
ook wel, met name vanuit de jeugdbeschermingshoek. Daar
hebben ze immers te maken met verschillende klachtenprocedures. Dat voelt weleens als erg druk voor professionals
in dat domein. Ik snap best dat u zegt: ik zou dat graag
eenvoudiger willen hebben. Dat snap ik heel goed. Maar ik
kan natuurlijk niet zomaar een van die klachtenregelingen
schrappen. Het tuchtrecht bijvoorbeeld is echt bedoeld om

21 juni 2018
TK 97

97-13-25

de kwaliteit van de mensen die het werk uitvoeren in de
gaten te kunnen houden en te beoordelen. Dat is een.
Twee. Het klachtrecht is er bijvoorbeeld voor om de bejegening van instanties aan de orde te kunnen stellen. Wat je
daarnaast natuurlijk nog hebt, is dat je kunt klagen bij de
gemeente die de beslissing heeft genomen over welk type
jeugdzorg er beschikbaar zou zijn. Dus daar moet je ook
kunnen klagen, want dat staat namelijk gewoon in de
Algemene wet bestuursrecht. Die kun je niet even buiten
haken zetten. Dan hebben we nog de Ombudsman. Het is
niet verboden om daar je punt te maken. En dan hebben
we nog de inspectie. Ook daar is het natuurlijk niet verboden
om te zeggen: ik vind dat het beter moet. Ik zou het moeilijk
vinden om op voorhand te zeggen welke van die instanties
je dan maar eventjes buiten haken zou moeten zetten.
Tegelijkertijd snap ik wel dat als je een professional of een
instelling bent, met name in de jeugdbescherming of bij
Veilig Thuis bijvoorbeeld, dan heb je het wel erg druk qua
regelingen. Dus ik ga graag met de uitdaging aan de slag
om te kijken of dat minder kan, maar dat zeg ik wel een
beetje in onzekerheid over waar we dan gaan landen.
De heer Peters (CDA):
U zegt heel terecht dat er heel veel verschillende manieren
zijn — zeven, anderen zeggen tien — waarop mensen een
klacht kunnen neerleggen. Of dat nou tuchtrecht is of
bestuursrechtelijk of wat u net allemaal zei: dat heeft allemaal z'n eigen nut. Dat snap ik ook. Ik kan heel goed
begrijpen dat de minister zegt: ik kan niet zomaar de
Ombudsman schrappen. Maar op dit moment is het wel zo
dat mensen die in de jeugdbescherming werken, en die
misschien ouders in een vechtscheiding als cliënt hebben,
één uitspraak doen over één kind. En als die ouders dan
niet blij zijn, of een van beide ouders is niet blij, kunnen ze
op al die zeven verschillende manieren tegelijkertijd of na
elkaar een klacht neerleggen. Dat kan betekenen dat je tot
twee jaar lang bezig bent met jezelf verantwoorden bij al
die zeven instanties rondom één uitspraak. Ik stel mijn vraag
concreet: als het voor de minister niet mogelijk is om te
zeggen dat hij een aantal procedures gaat schrappen — dat
snap ik ook —is het dan mogelijk om af te spreken dat het
voor een jeugdwerkprofessional alleen maar nodig is om
zich, net als in andere rechtszaken, één keer te verantwoorden bij één instantie voor één incident/feit, met natuurlijk
de mogelijkheid tot hoger beroep?
Minister De Jonge:
Maar dan toch even de situatie zoals ik die net schetste.
Stel dat die ene ouder ongelukkig is met een handeling van
een jeugdbeschermer. Dan zou het een bejegeningsklacht
kunnen zijn in de richting van die instelling. Dat moet je
kunnen doen. Stel dat hij echter vindt dat de professional
dusdanig over de schreef is gegaan dat die ook tuchtrechtelijk op zijn vingers getikt moet kunnen worden. Ja, daar
is het tuchtrecht natuurlijk wel voor bedoeld. Dat kan ik niet
zomaar uitzetten. Als de inhoud van die handelingen iets
zegt over een risico voor de kwaliteit van de instelling, dan
moet de inspectie daar toch ook wel mee aan de slag kunnen. Of niet? Kortom, ik snap wat u zegt. Zeker vanuit het
perspectief bekeken van de jeugdbeschermer ben ik het
eigenlijk gewoon helemaal met u eens, maar ik denk dat
we dan weer een volgend debat kunnen hebben over de
rechtsbescherming van ouders en dan zult u, denk ik, toch

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

ook wel weer een ander standpunt kunnen bepleiten. Als
u zegt dat het minder moet, wat mevrouw Tielen ook zegt
— en ik herken die observaties ook uit de praktijk — dan ga
ik daar graag mee aan de slag. Ik heb u alleen wel willen
schetsen dat het niet zo heel makkelijk is. Maar ik hoop dat
het met minder kan. Dus laten we die poging op z'n minst
wagen.
De voorzitter:
De minister vervolgt zijn betoog.
Minister De Jonge:
En dat doe ik door naar het blokje varia te gaan.
De administratieve lasten zijn inderdaad fors. Zeker voor
de instellingen die in de tweede lijn werken en met heel
veel gemeenten te maken hebben, zijn die administratieve
lasten behoorlijk fors. Dat betekent dat het sociaal domein,
dus Wmo/jeugdhulp, een van de onderdelen is van het
actieplan (Ont)Regel De Zorg. Verder helpt het informatieprogramma sociaal domein ontzettend om informatiestandaarden daadwerkelijk uit te doen voeren. Er is een aantal
uitvoeringsvarianten, bijvoorbeeld voor het proces van
contractering tot controle, het aanspreken van gemeenten
die naast regionale afspraken ook nog eigen verantwoordingsafspraken maken, het aanspreken van aanbieders die
hun ICT-voorzieningen niet op orde hebben, en het verder
ontwikkelen van standaarden voor het berichtenverkeer.
iSD heeft echt geholpen. We gaan dan ook met een opvolger daarvan aan de slag.
Daarnaast heb ik een wetsvoorstel ingediend bij de Kamer
waarmee we de iSD-standaarden verplicht stellen voor het
berichtenverkeer en we tevens het landelijk accountantsprotocol verplicht stellen. Ook dat helpt allemaal in het doen
dimmen van de administratieve lasten. Het hebben van die
iSD-standaarden, vooruitlopend op de wet, is al een voorwaarde om in aanmerking te kunnen komen voor het
transformatiebudget. Dus ook langs die weg dwingen we
het af. Ook het aanpassen van het woonplaatsbeginsel helpt
bij het dimmen van de administratieve lasten. Daarnaast
zullen we — en dat geldt voor alle instellingen in de zorg
— op alle locaties om tafel moeten en die schrapsessies
organiseren. Het is dan echt een kwestie van snappen of
schrappen. Dat moet dan echt in iedere instelling gebeuren.
Mevrouw Tielen (VVD):
Dat klinkt allemaal als heel goede voornemens. Dan vind
ik het altijd wel fijn om het toch nog wat concreter te hebben. De minister zegt dat er een vervolg komt van iSD. Waar
moet ik dan aan denken? Hoe ziet dat er ongeveer uit en
op welke termijn komt dat dan? De minister heeft verder
gezegd dat de instellingen die schrapsessies zelf moeten
doen. Daar ben ik het helemaal mee eens. Ik neem dan wel
aan dat de minister daar ook een beetje op wil stimuleren.
Dus op welke termijn kunnen we daar wat meer over zien?
Ik zou het namelijk jammer vinden als we over een jaar
hetzelfde gesprek weer hebben.
Minister De Jonge:
Dat gaan we niet doen. Anders dan in andere sectoren geldt
dat hier sprake is van een gedecentraliseerde sector. Dat

21 juni 2018
TK 97

97-13-26

maakt het moeilijker om van rijkswege regels te schrappen,
omdat er namelijk van rijkswege bijna geen regels zijn.
Tegelijkertijd kan ik wel zorgen dat dat proces op gang komt.
Dat ga ik dus ook doen. Ik ga inderdaad een opvolger van
iSD mogelijk maken en die gaat zich bijvoorbeeld richten
op het aanspreken van gemeenten die naast hun regionale
verantwoordingsafspraken nieuwe afspraken maken. Het
gaat zich ook richten op aanbieders die hun ICT niet op orde
hebben. Daar moet u aan denken. Dus dat betekent dat
concreet in de regio ervoor gezorgd wordt dat de administratieve lasten luwen. Dat sluit natuurlijk aan op de
schrapsessies. Vaak is het zo dat dingen die je merkt in de
uitvoeringspraktijk op een locatie hun herkomst vinden in
een ICT-systeem dat niet op orde is of in een verantwoordingsafspraak die als surplus bovenop andere verantwoordingsafspraken wordt gezet. Kortom, die twee dingen zijn
niet los van elkaar te zien. Het wetsvoorstel voor administratievelastenverlichting, waarmee ik de iSD-standaarden en
het landelijk accountantsprotocol verplicht stel, is toevallig
iets wat we wel landelijk kunnen doen en wat ook gewoon
gaat helpen. We gaan niet wachten op de introductie van
de wet, maar we verbinden wat we met de wet willen
bereiken gelijk als voorwaarde aan het verkrijgen van het
transformatiebudget. Ik denk dus eigenlijk dat het een
combinatie is van duwen in de regio, zodat er daadwerkelijk
met dat schrappen aan de slag wordt gegaan, en ondertussen landelijk doen wat we wettelijk kunnen doen, dus ook
gewoon de verlichting geven die nodig is.

wat van, maar Kamerleden doen dat doorgaans nog iets
meer. Het zou al enorm helpen als wij onszelf zouden
beteugelen in onze informatiebehoefte — die is ook bij mij
doorgaans vrijwel onbegrensd — en als wij bij iedere regel
die wij graag zouden willen, nog even drie keer nadenken:
willen wij die regel wel als die bijvoorbeeld betekent dat
iemand straks moet gaan zitten turven in plaats van zorg
te geven? Laten we elkaar dus scherp houden. Waar ik
dingen doe waarvan u vermoedt dat die de uitvoeringspraktijk alleen maar bureaucratischer gaan maken, mag u mij
daarop aanspreken, als we dan ook de wederkerige afspraak
kunnen maken dat ik dat ook in uw richting zou mogen
doen als ik het idee heb dat een weliswaar briljant voorstel
van uw kant toch leidt tot meer administratieve lasten.

Mevrouw Tielen (VVD):
Klinkt goed, maar ik heb nog steeds niet echt een gevoel
van een tijdshorizon. Ik wil de minister eigenlijk nog
oproepen tot iets extra's, want in een deel van dit debat
gaat het ook weer over extra registraties en extra dingen.
Volgens mij moeten we ook hier, in deze Kamer, afspreken
dat we, als we die administratieve last klein willen houden,
zeker niet met nog weer extra dingen moeten komen, hoe
belangrijk ik het ook vind om inzicht te hebben in bijvoorbeeld afzonderingsmaatregelen enzovoort, enzovoort, want
dan zie ik wel weer allerlei lijstjes optellen. Dus naast mijn
vraag om een wat concretere tijdlijn, roep ik de minister
ertoe op om niet te blijven stapelen — daar zal ik hem en
onszelf aan blijven houden de komende debatten — want
dan kunnen we aan de ene kant schrappen, maar komt het
er aan de andere kant weer net zo hard bij.

Minister De Jonge:
Het woonplaatsbeginsel. Hoe worden discussies in het
kader van het huidige woonplaatsbeginsel sneller opgelost?
Er wordt dus een nieuwe wet ingevoerd, waarbij de huidige
werkwijze met het woonplaatsbeginsel wordt gewijzigd.
Waar nu het adres van de ouders leidend is, wordt straks
het woonadres van kinderen leidend. Ook als een kind naar
een instelling op een andere plek gaat en daar hulp krijgt,
blijft gewoon de gemeente van herkomst verantwoordelijk
voor het financieren van die hulp, in ieder geval voor een
bepaalde periode. Daarnaast wordt er een geschillencommissie ingericht, die de taak krijgt om geschillen waar
instellingen nu last van hebben, op te lossen.

De voorzitter:
Minister, mag ik u vragen hoeveel punten in het blokje varia
we nog voor de kiezen hebben?
Minister De Jonge:
Oei, dat zijn er nog best wel veel, maar ik ga echt de korte
versie daarvan geven, want anders gaat het niet lukken.
De voorzitter:
Ja, graag.

Over uw tweede vraag ben ik het zeer met u eens. Een deel
van de regels waar professionals tegen aanlopen en waar
u terecht ook tegen te hoop loopt, heeft u zelf bedacht; dat
is zelfs een flink deel van die regels. Dat geldt ook voor
ministers en staatssecretarissen, want die kunnen er ook

De heer Van der Staaij vroeg: denkt u dat de gemeenten
voldoende op de hoogte zijn van iets als familiegroepsplannen of de Eigen Kracht Centrale, bijvoorbeeld de mogelijkheden om eigen kracht daadwerkelijk tot uiting te brengen?
Ik weet wel zeker dat gemeenten op de hoogte zijn van het
familiegroepsplan en ook van andere mogelijkheden van
eigen kracht. Tegelijkertijd ben ik zelf ook altijd wel wat
aarzelend om die mantra van Eigen Kracht overal maar op
los te laten. Eigen Kracht is geen toverformule waarbij
mensen, als je dat maar heel hard tegen ze roept, opeens
alles kunnen wat ze in het verleden eigenlijk nooit zo hebben
gekund. Ik denk dat je daar dus altijd wel nuchter en realistisch mee moet omgaan. Een paar jaar geleden werd er
vooral over het familiegroepsplan en over de Eigen Kracht
Centrale gesproken. En wat ik wel zie, is dat er in de huidige
tijd weer een aantal heel nieuwe vormen ontstaan. U
noemde zelf al die JIM, die mentor die gewoon uit het eigen
netwerk komt. Dat is een prachtig voorbeeld van een heel
effectieve jeugdzorginterventie die eigenlijk supereenvoudig
is en heel mooi het formele en het informele aan elkaar
verbindt. Er komen dus ook wel weer nieuwe vormen. Dus
ik ben op dat punt, eerlijk gezegd, niet zo heel erg somber.

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

Minister De Jonge:
Voor de ingangsdatum kijk ik even met een schuin oog naar
de ambtenarenloge, waar de ambtenaren ontzettend gebiologeerd deze kant op zitten te kijken, zie ik; dag! Volgens
mij is de invoeringsdatum van het wetsvoorstel over iSDstandaarden 1 januari 2019. Ja, er wordt geknikt. Voor het
wetsvoorstel over het woonplaatsbeginsel is dat 1 januari
2020. Ja, er wordt weer geknikt. Dat helpt allemaal enorm.
Nogmaals, de indieningsdatum van de aanvraag voor het
Transformatiefonds, waar dus allerlei voorwaarden voor
gelden, is al 1 oktober aanstaande. Kortom, we zitten
erbovenop en we kiezen voor het snelst mogelijke tijdpad.

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-27

Pleegzorg. Moeten we niet vaker adoptie inzetten? Kijk, dat
zijn wel echt verschillende instrumenten. Daar waar in het
verleden vaak erg lang werd geaarzeld om van een meer
tijdelijke jeugdbeschermingsmaatregel een permanente te
maken, dus te kiezen voor voogdij, zie je dat die keuze nu
wat sneller wordt gemaakt. Ik denk dat dat helpt en rust en
duidelijkheid brengt, niet alleen voor de pleegouders maar
ook voor de kinderen. Ook voor kinderen moet er duidelijkheid zijn of ze in een gezin kunnen blijven. Er is natuurlijk
altijd wel in het kader van het internationale Verdrag inzake
de rechten van het kind het recht van een kind om contact
te houden met de biologische ouders. Maar contact houden
is nog iets anders dan elk jaar weer opnieuw te bekijken of
het kind eventueel terug kan. Dus die steadyness, de voorspelbaarheid van de situatie waarin kinderen zitten, is heel
erg belangrijk, ook voor hechting.
De Staatscommissie Herijking Ouderschap heeft voorgesteld
om ook aan dit belang recht te doen binnen adoptie door
een eenvoudige adoptie te introduceren. In zijn brief van
22 maart 2018 heeft de minister voor Rechtsbescherming
uw Kamer geïnformeerd dat hij voornemens is in kaart te
laten brengen of er onder pleegouders die langdurig voor
een pleegkind zorgen, behoefte bestaat aan de introductie
van een eenvoudige adoptie. Hij zal de Kamer daar naar
verwachting begin 2019 over informeren. Dit zeg ik namens
collega Dekker.
Wat gaan we doen om de regels voor het pgb te vereenvoudigen? We zijn op dit moment bezig met een beleidsverkenning over wat er allemaal met het pgb moet. We hebben
in de vorige periode natuurlijk een enorm gedoe — laat ik
het maar kort samenvatten — met het pgb gehad. De technische kant daarvan lijkt in een iets rustiger vaarwater te
zijn gekomen. We zijn bezig met het introduceren van het
pgb 2.0-systeem dat is ontworpen. De pilot is deze week
begonnen. Maar belangrijker eigenlijk nog zijn die andere
beleidsinhoudelijke onderwerpen rondom het pgb. Hoe
zorgen we ervoor dat het pgb met name beschikbaar blijft
voor die groep die het het hardste nodig heeft? Hoe zorgen
we ervoor dat het pgb met minder administratieve lasten
kan? Hoe zorgen we ervoor dat we bijvoorbeeld toewerken
naar een integraal pgb over de verschillende wetten heen?
Dat zijn allemaal meer beleidsinhoudelijke onderwerpen.
Die hebben we eigenlijk gebundeld in een beleidsverkenning die we aan het doen zijn. Ik denk dat het zou kunnen
lukken om die beleidsverkenning in oktober of november
in de richting van de Kamer te laten gaan, om op al die
onderwerpen te laten zien welke stappen we de komende
periode gaan zetten.
De heer Van der Staaij (SGP):
Dat is heel goed. Maar het ging mij ook om het punt dat
we verschillende signalen krijgen dat gemeenten de
mogelijkheden van het persoonsgebonden budget niet
alleen ontmoedigen maar soms bijna echt frustreren. Het
ging mij erom daar ook nadrukkelijk aandacht voor te hebben.

kan geven tot frauduleus handelen op het moment dat
iemand die eigenlijk niet in staat is om het pgb te beheren,
toch een pgb krijgt en zich zo wel heel kwetsbaar maakt
voor allerlei varianten van oneigenlijk gebruik en misbruik.
Dat zie je bijvoorbeeld in de pgb's bij beschermd wonen.
Aan de andere kant zeggen we: het pgb is wettelijk, het is
een verstrekkingsvorm en mensen mogen daar gebruik van
maken. Als ze daarvoor willen kiezen, moeten ze daar
gebruik van kunnen maken. Die twee bewegingen moeten
we naast elkaar willen zetten. Bij de decentralisatie kwamen
pgb's over naar de gemeenten. We hebben gezien dat
gemeenten met de herindicatie bezig waren en dat die echt
wel zijn geschrokken, dat zij zich afvroegen hoe sommige
mensen ooit een pgb hadden kunnen krijgen. Dat is toch
voor niemand een goed idee. Dat heeft mensen echt in een
heel erg kwetsbare situatie gebracht. Dat gemeenten kritisch
zijn, begrijp ik goed, maar we moeten nu eigenlijk weer
goed toewerken naar een uniform kader: welke taken en
verantwoordelijkheden moeten mensen op zich kunnen
nemen om in aanmerking te komen voor een pgb? Dat moet
geen kwestie van ontmoedigen of frustreren zijn, maar een
kwestie van heel precies kijken voor wie het pgb een goed
en geschikt instrument is.
De voorzitter:
Volgens mij is de heer Van der Staaij helemaal overtuigd.
Ik zie hem knikken. Bent u nu bijna klaar met de varia? Zou
u dat in een paar minuten kunnen afronden? Ik denk dat er
nog behoefte is aan een tweede termijn.
Minister De Jonge:
Ja, ik ga het heel staccato doen. De vragen rondom de privacy. Van der Staaij heeft daarnaar gevraagd. Alle departementen gaan onder regie van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties samen met de betrokkenen
aan de slag met de wetgeving ten aanzien van de gegevensuitwisseling in het sociaal domein, omdat er veel signalen
zijn over onduidelijkheden, over te ruime gegevensuitwisseling aan de ene kant en gebrek aan mogelijkheden aan
de andere kant. In het najaar zal ik een plan van aanpak
naar de Kamer sturen.
Mevrouw Westeveld vroeg: is de minister bereid om aan
de slag te gaan met één aanspreekpunt? De roep om één
loket komt de hele tijd. Ik kijk even preciezer naar de werkelijkheid. Eén loket is eigenlijk voor niemand een goed idee.
Het is een "one size fits none"-oplossing; daar ben ik heilig
van overtuigd. Je kunt niet ouders van heel kwetsbare kinderen in hetzelfde loket helpen als de doelgroep dak- en
thuislozen. Dat gaat gewoon niet werken, dus één loket,
dat ga ik niet doen. "No wrong door" ga ik wel doen. Op
welke deur je ook bonst, je moet altijd goed geholpen
worden. Daarover ga ik aan de slag in het kader van de
aanpak cliëntondersteuning die ik nog voor de zomer — ik
herinner u er maar even aan — naar de Kamer zou sturen.

Minister De Jonge:
Wat ik wel zie — terwijl we inmiddels op 22 juni leven — is
dat we daar ook een beetje warm en koud tegelijk blazen.
Aan de ene kant maken we ons namelijk zorgen over de
regie en de vertegenwoordiging en de aanleiding die het

Wij gaan aan de slag met het plan van aanpak voor de
pleegouders. Ik zal u via de voortgangsrapportage daarvan
op de hoogte brengen. Mevrouw Agema vroeg nog: hoe
kunnen wij als Kamer een beetje grip houden op de voortgang en hoe weten we nu eigenlijk of het wel echt beter
gaat? Wat ik met dit programma wil doen — dat ga ik met
meer programma's op die manier doen — is dat ik u twee
keer per jaar een voortgangsrapportage wil sturen, een keer

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-28

in mei, denk ik, en een keer in november. Dat vind ik mooie
maanden, dan is er echt wat te vertellen. Die in mei wil ik
vergezeld doen gaan van een monitor met zo veel als
mogelijk de outcome-indicatoren daarin. In mei en in
november dus een voortgangsrapportage, in mei vergezeld
van een monitor.
Wordt er nog wel genoeg geluisterd naar de jongeren zelf?
Het antwoord is ja. Ik heb dat ook vanmorgen gezegd.
Gemeenten zijn steeds meer daarmee aan de slag, ook om
jongeren te betrekken bij de vormgeving van gemeentelijk
beleid, dus ook jeugdzorgbeleid. Ben ik van plan om daarover met gemeenten afspraken te maken? Nou nee hoor,
laten wij niet doen alsof gemeenten niks zelf zouden kunnen
bedenken. Ik denk dat ze hier heel goed zelf mee aan de
slag zouden kunnen.
Opvoedingsondersteuning is een terecht punt. Ik ben daar
al meerdere malen door de heer Voordewind aan herinnerd.
Ik ga graag met die handreiking aan de slag, maar het thema
opvoedingsondersteuning wil ik eigenlijk heel graag zo veel
mogelijk betrekken bij het programma Kansrijke Start. Daar
kom ik net na de zomer mee en het gaat eigenlijk over de
vraag hoe we zo vroeg mogelijk ouders helpen met de
opvoeding als dat nodig is. Eigenlijk moet er al in de hele
geboorteketen, de perinatale keten, oog voor zijn welke
ouders kwetsbaar zijn en echt hulp nodig hebben. Hoe
zouden we dat beter kunnen organiseren? Want we zien
eigenlijk hartstikke veel. We gaan op huisbezoek en de
verloskundige ziet heel erg veel. Maar we doen er veel te
weinig mee in het opstarten van hulp. Daar moeten we echt
beter mee aan de slag en daar kom ik na de zomer bij u op
terug.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
De minister gaat ermee aan de slag in zijn eigen programma, maar Scheiden zonder schade, het rapport van
de heer Rouvoet, besteedt daar ook aandacht aan. Zou de
minister daar ook in die context aandacht aan willen
besteden?
Minister De Jonge:
Jazeker, en die twee dingen ga ik ook aan elkaar verbinden.
De heer Dekker neemt in hoofdzaak de uitvoering van het
programma Scheiden zonder schade op zich, omdat het
heel veel te maken heeft met de juridische kant van een
echtscheiding en de vraag wat je in preventie kunt doen
om het toernooimodel dat we nu hebben ingericht te
doorbreken. Maar ik ga met de zorg- en hulpkant aan de
gang en zeker met de preventieve zorgkant. Dat doe ik in
het kader van het programma Kansrijke Start. Dat zal een
belangrijke overlap kennen met de aanpak Scheiden zonder
schade. Ik kom daar graag na de zomer op terug en weest
u dan kritisch of het goed genoeg is, want u heeft dit punt
al een aantal keren gemaakt, dus ik weet dat het uw aandacht heeft.
De voorzitter:
Minister, ik wil u toch even onderbreken, want ...

Minister De Jonge:
Vindt u dat?
De voorzitter:
21 juni.
Minister De Jonge:
Maar als mijn agenda nog bomvol staat, en dat staat-ie nog,
dan vind ik het nog geen zomer.
De voorzitter:
Als u dan die drie punten echt heel kort kunt doen.
Minister De Jonge:
Ik ga het doen, hoor. Ik ga het doen.
Het pleidooi voor gezinsgebonden arrangementen van de
heer Peters. Ik ben het met de inhoud van wat hij wil, heel
erg eens. Wat hij vraagt, vind ik niet makkelijk. Ik heb er nu
eventjes over kunnen nadenken en ik denk dat het mogelijk
is om iets te doen. Een aantal gemeenten heeft al best creatieve oplossingen gevonden om ook over de schotten van
de financiering heen, daar waar het niet in het gemeentelijk
domein zit maar bijvoorbeeld in de Zorgverzekeringswet
of de Wlz, te kijken of je tot een gezinsgericht arrangement
zou kunnen komen. We gaan een ondersteuningsteam jeugd
inrichten en ik zou dat team willen vragen om met
gemeenten die daar echt voorloper in zijn, te komen tot een
soort voorbeeldarrangementen van hoe je het zou kunnen
doen. Op die manier zou ik graag met de vraag van de heer
Peters omgaan.
Dan heb ik mevrouw Westerveld gehoord over de kinderrechten in Caribisch Nederland. Heel belangrijk! De staatssecretaris van VWS is overigens verantwoordelijk voor
Caribisch Nederland en hij gaat ermee aan de slag. In april
2018 was er een interlandelijke opvoedconferentie in
Curaçao. Daar is een samenwerkingsafspraak gemaakt door
de vier landen en de drie openbare lichamen om de
samenwerking rondom kinderrechten te verbeteren. VWS
werkt mee in de Interlandelijke Taskforce Kinderrechten,
samen ook met UNICEF.
Dan hebben we nog de vraag van de heer Peters over hoe
om te gaan met gezinnen met alleen een moeder waarvan
de kinderen niet meer thuis kunnen blijven wonen omdat
ze dakloos zijn. Ik aarzel om te zeggen dat er een uithuisplaatsing zou kunnen plaatsvinden om het enkele feit dat
de moeder dakloos is. Als hij daarvan voorbeelden heeft,
wil ik graag met de heer Peters kijken of ik op die voorbeelden zou kunnen inzoomen om te zien wat er nu misgaat en
hoe we dat zouden kunnen aanpakken.
De heer Peters (CDA):
Dank aan de minister voor de toezegging dat de voorbeelden, die er wel degelijk zijn, opgepakt gaan worden. Het

Minister De Jonge:
Ik heb er nog drie.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Ja, maar u zegt "sommige dingen komen voor de zomer".
De zomer is begonnen!

Evaluatie van de Jeugdwet

21 juni 2018
TK 97

97-13-29

gaat mij er ook om dat we hier allemaal de wens hebben
om iets te gaan doen voor moeders met kinderen die dakloos zijn. We weten de oplossing, namelijk een woning. We
kunnen dat allemaal opstarten, maar we weten ook dat die
mensen vermalen worden door een bureaucratie van "komt
er eens om", zeggen ze dan bij ons. Ik ben er vanmorgen
over begonnen en ik begin er nu weer over. Ik dank u voor
de toezegging, maar ik zeg ook dat ik er iedere volgende
keer ook over ga beginnen.
Minister De Jonge:
Daar was ik al een beetje bang voor.
De heer Peters (CDA):
Daar was u al bang voor, maar ik doe dat omdat die doelgroep werkelijk onvoldoende geholpen wordt en binnen
de huidige manieren van werken eigenlijk ook onvoldoende
geholpen kan worden. Dank voor de toezegging, maar
vandaar dat ik om specifieke aandacht hiervoor vraag.
Minister De Jonge:
Als je een echt goede oplossing wilt, moet je ook echt goed
analyseren waar het probleem zit. Is het een huisvestingsprobleem of is het een probleem om de zorg die er is, op
een goede manier bij elkaar te brengen? Wat mij betreft
spreken we af dat u met de voorbeelden komt van waar het
volgens u echt anders had gemoeten omdat het nooit een
huisuitplaatsing had mogen worden. Als u dat doet, kan ik
kijken waar het dan anders had gekund. Om het enkelvoudige probleem dat een moeder geen dak boven haar hoofd
heeft, worden kinderen niet uit huis geplaatst. Er moeten
ook kindfactoren zijn waaruit blijkt dat de veiligheid van de
kinderen in het geding is.
De heer Peters (CDA):
We pakken die handschoen samen op.

Minister De Jonge:
Jawel. Ik heb alleen het geniaal bedachte antwoord even
niet paraat en ik ga dus proberen om dat uit mijn hoofd te
reproduceren. We gaan het op een aantal manieren doen.
De voorzitter:
Kunt u het in de tweede termijn doen? Dan kunt u er even
over nadenken en dan kan het nog bondiger beantwoord
worden.
Minister De Jonge:
Of nog iets langer, maar ik kom erop terug.
De voorzitter:
Ik zie dat mevrouw Westerveld toch nog een interruptie
heeft
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Een vraag van mij is volgens mij niet helemaal beantwoord,
namelijk die over het woonplaatsbeginsel. De minister
vertelde dat er in 2020 een nieuwe wet komt. Daar ben ik
van op de hoogte. De vraag is alleen wat we tot die tijd
kunnen doen om te zorgen dat de problemen worden
opgelost. Misschien kan de minister daar nog op ingaan.
De voorzitter:
Graag in tweede termijn.
Minister De Jonge:
Daar heb ik op geantwoord. We gaan een geschillencommissie inrichten om de geschillen te beslechten, ook al is
de wet nog niet veranderd.

Minister De Jonge:
Laten we dat doen.
De voorzitter:
Dank, minister, voor uw beantwoording.
Minister De Jonge:
Ik ben alweer aan het eind van mijn beantwoording, voorzitter!
De voorzitter:
Heel snel.

De voorzitter:
Dank minister. Daarmee zijn we aan het einde gekomen
van de beantwoording van de zijde van het kabinet in eerste
termijn. Is er behoefte aan een tweede termijn? Dat is het
geval. We kunnen daar gelijk mee doorgaan. Dan geef ik
het woord aan mevrouw Westerveld.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel voorzitter. Ik heb twee moties, omdat het mij
nog steeds niet goed duidelijk is hoe we hier goed kunnen
controleren dat er voldoende budget blijft voor de jeugdzorg.

Minister De Jonge:
Ja toch.
De voorzitter:
Daarmee zijn we aan het einde gekomen van ... Ah, toch
nog een nabrander van mevrouw Tielen.

Tweede Kamer

Mevrouw Tielen (VVD):
Ik heb een antwoord gemist op mijn vraag over kennisontwikkeling en kennisdeling bij de toekenning van de transformatiegelden. Ik zie niet helemaal of de minister ...

Evaluatie van de Jeugdwet

Motie
De Kamer,

21 juni 2018
TK 97

97-13-30

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het kabinet onderzoek gaat doen naar
de verschillen tussen uitgaven van gemeenten, de
bestemming daarvan en de verdeling;
constaterende dat dit onderzoek niet gaat over de vraag of
er voldoende budget is;
overwegende dat de VNG aangeeft dat er 300 miljoen euro
tekort is;
verzoekt de regering ook te onderzoeken of gemeenten
voldoende budget krijgen van het Rijk voor de uitvoering
van de jeugdzorg,

dat november of december worden. Ik vraag hem om dat
zo snel mogelijk na de zomer naar ons te sturen.
Ik vraag de minister ook om in te gaan op de jongeren die
toch nog onvoldoende bij het beleid worden betrokken, ook
bij de gemeenten. We lazen ook in de evaluatie dat veel
jongeren ook in de instellingen onvoldoende het gevoel
hebben dat zij gehoord worden. Veel jongeren en ouderen
worden nog onvoldoende op hun rechten gewezen. Ik vraag
de minister om daar ook nog verder op in te gaan.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Hijink.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Westerveld en
Hijink. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 5 (34880).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het kabinet onderzoek gaat doen naar
de verschillen tussen uitgaven van gemeenten, de
bestemming daarvan en de verdeling;
constaterende dat de cijfers van het CBS laten zien dat er
sinds 2015 10% meer kinderen in de jeugdhulp worden
geholpen;
constaterende dat de toename van deze volumes niet worden meegerekend bij de bepaling van het budget;
verzoekt de regering de volumeontwikkelingen in de
jeugdzorg mee te nemen in de onderzoeken naar de financiële middelen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Westerveld. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De heer Hijink (SP):
Dank u, voorzitter. Twee korte punten. Ik ben heel blij dat
de minister vanavond de belangrijke rol van huisartsen,
jeugdartsen en andere specialisten heeft benadrukt bij de
jeugdzorg. Zij hebben de mogelijkheid om door te verwijzen.
Ik heb nog een vraag over de situaties waarin een arts
doorverwijst naar bijvoorbeeld een landelijk gespecialiseerde instelling waar de regio of de gemeente geen contract mee heeft of waarvoor geen zorg is ingekocht. Zorgt
dat voor problemen of moet dat normaal gesproken goed
gaan? Ik weet oprecht niet hoe dat zit. Ik hoor graag of daar
problemen spelen.
De motie die zojuist is ingediend gaat over de tekorten. De
minister heeft dusdanig vaak de term "black box" in de
mond genomen dat je toch zo maar haast het gevoel zou
kunnen krijgen dat het ook een beetje een black box aan
het worden is. Nou ja, daarom die motie die we hebben
ingediend om ook te onderzoeken of er daadwerkelijk sprake
van tekorten is. Ik zou het namelijk heel vervelend vinden
als wij de komende jaren nog heel vaak deze discussie gaan
hebben of er wel een tekort is, of er een ervaren tekort is.
Want ik vind dat we ons wel moeten blijven beseffen dat
die discussie gevoerd wordt over de ruggen van jongeren
die gewoon zorg nodig hebben. Daar zou ik toch echt voor
willen waken.
De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Raemakers, hebt u behoefte aan een
tweede termijn? Ja? Gaat uw gang.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
De minister heeft een aantal toezeggingen over een plan
van aanpak voor vrijheidsbeperkende maatregelen gedaan
waar ik blij mee ben. Fijn dat we dat registreren. Ik heb nog
wel een opmerking over 18-min en 18-plus. Ik hoorde de
minister zeggen dat veel jongeren blij zijn als ze de 18 zijn
gepasseerd. Dat zal best, maar op mijn werkbezoeken hoor
ik, en ook van veel mensen om mij heen zeggen, dat
behoorlijk wat jongeren er tegenop zien om 18 jaar te worden. Ik vraag de minister om het plan van aanpak dat in het
najaar komt, vroeg in het najaar uit te brengen. Soms kan

De heer Raemakers (D66):
Voorzitter, dank u wel. Ik ga geen moties indienen in de
tweede termijn en ik ga ook niet bespreken wat ik er als
D66-Kamerlid allemaal van vind. Maar ik ga even iets anders
doen. Ik ga even doen alsof ik rapporteur ben van een
commissie. Ik was namelijk afgelopen dinsdag rapporteur
van de commissie VWS. Toen heb ik heel goed gekeken
wat de resultaten nou zijn en hoe het met de financiën zit.
Kan de Kamer een vinger aan de pols houden? Afgelopen
dinsdag zaten we bij het wetgevingsoverleg. Toen was
mevrouw Pia Dijkstra de voorzitter. Daar had de minister
het ook al heel vaak over het "de vinger aan de pols houden". Toen dacht ik nog: dat zou kunnen komen doordat
Pia Dijkstra hier zit en zij bekend is van dat programma.

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

Zij krijgt nr. 6 (34880).

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-31

Maar vandaag gebruikte de minister die uitdrukking ook
heel vaak.
Het probleem met het budget is dat we wel een vinger
hebben, maar dat we eigenlijk geen pols hebben om hem
aan te houden. Dus we weten niet waar in het accres dat
jeugdhulpbudget begint en waar het eindigt. En zoals de
heer Hijink net ook al zei, is er in feite een soort black box.
Het accres is op dit moment een black box; we weten niet
waar het begint en waar het eindigt als het gaat over jeugd.
Maar in de toekomst moet het wel genoeg zijn om de
volumestijging bij jeugd te compenseren. Als rapporteur
zeg ik dan even: de Tweede Kamer kan dat nooit meten. De
minister heeft ook heel vaak gezegd: het is geen black box.
Een les in de politiek en in de media is: als je maar vaak
genoeg zegt dat iets het niet is, is het het waarschijnlijk wel.
Dus ik heb eigenlijk één hele concrete vraag. Ik vind het ook
te vroeg voor de moties die hier op tafel zijn gelegd door
mevrouw Westerveld. Ik vind namelijk dat één vraag
onduidelijk is. Hoeveel van het accres is er nu bestemd voor
jeugd? Als we die vraag niet kunnen beantwoorden, kunnen
we de komende jaren wel meten hoe het volume gaat
groeien of niet gaat groeien, maar dan weten we natuurlijk
ook niet hoe we een vinger aan de pols kunnen houden.
Dus dat is de fundamentele vraag waar ik in het debat niet
uitgekomen ben en waar we in de toekomst nog uit moeten
komen.
Mevrouw Agema (PVV):
Dit is toch precies wat D66 al jaren heeft gewild? D66 heeft
in 2014 heel duidelijk gekozen voor een decentralisatie-uitkering van jeugdmiddelen die uiteindelijk aan de algemene
middelen in het Gemeentefonds zouden vervallen. Dus dat
het één grote black box is geworden, heeft D66 gewild. Wij
wilden dat niet, maar D66 wel. En het is ook wel een beetje
laat om er nu nog mee te komen dat het nu ineens wél een
probleem is, toch?
De heer Raemakers (D66):
Dat klopt niet. Want we hadden natuurlijk altijd budgetten
voor de jeugdzorg, budgetten voor Wmo en budgetten voor
de Participatiewet. En het was voor de Kamer heel duidelijk:
zoveel gaat er naar jeugdzorg. Mevrouw Agema heeft ook
opgenoemd hoeveel daar op bezuinigd is. Daarover heeft
D66 ook gezegd: nou, daar is misschien te veel op bezuinigd. We hebben gemeenten de mogelijkheid gegeven om
te ontschotten. Dus als ze een tekort hebben bij de jeugdzorg, kunnen ze dat compenseren met geld uit de Wmo, en
andersom. Nu gaan we dus naar een situatie toe waarbij
in de toekomst het accres gaat groeien. Dat is een hele
goede zaak, alleen moet de Tweede Kamer natuurlijk wel
kunnen meten of die volumegroei van de jeugdzorg voldoende gecompenseerd wordt. Daar zijn we het dus volgens
mij gewoon eens.

of wat voor voorstellen dan ook, om geen hek meer te willen
om het sociaal domein, en ook niet meer in die deelgebieden daarbinnen.
De voorzitter:
En uw vraag is?
Mevrouw Agema (PVV):
Dus ook niet om de jeugdhulpmiddelen. Hoe kan het nou
dat D66 op de valreep, nu het allemaal gebeurd is en we
het niet meer kunnen terugdraaien, het opeens wel een
probleem vindt?
De heer Raemakers (D66):
Mevrouw Agema verwart het ontschotten met waar de
berekeningen op gebaseerd zijn. Budgetten worden bijvoorbeeld op de volumegroei in de jeugdzorg berekend. Dan
kan er gezegd worden: we hebben volumegroei in de
jeugdzorg en stellen extra budget beschikbaar. Het kan
vervolgens ontschot worden. Dat zijn echt twee verschillende zaken.
De voorzitter:
De laatste keer, mevrouw Agema.
Mevrouw Agema (PVV):
In de verste verte niet. Aan het einde van het jaar vallen
alle middelen vrij ten gunste van de algemene middelen in
het Gemeentefonds en dan weten we het inderdaad niet
meer. Dat heeft D66 zo gewild.
De heer Raemakers (D66):
We zijn het er niet over eens. De vraag die ik aan de minister
heb doorgezet, is hoe de Kamer de komende jaren kan
controleren of het jeugdzorgbudget toereikend is. De ambtenaren hebben woensdag tijdens de technische briefing
vermeld dat ze dat de komende jaren gaan monitoren en
in 2021 een antwoord hebben. Wat hebben we eraan om
het dan te weten als we nu al kiezen voor een bepaald
bedrag?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
De heer Raemakers wil weten wat het percentage van het
accres is dat naar jeugdzorg gaat. We hebben hier een motie
liggen die ook vraagt om in kaart te brengen of gemeenten
wel voldoende budget krijgen voor de jeugdzorg. Over die
motie zegt de heer Raemakers dat die te vroeg komt.
Waarom vindt u die motie te vroeg als u soortgelijke vragen
aan de minister stelt?

Mevrouw Agema (PVV):
Nee, want D66 heeft er simpelweg toe besloten dat het hek
om het sociaal domein — laten we het zo maar noemen —
aan het einde van 2018 vervalt. Per 2019 worden het
gewoon algemene middelen. We weten het dan dus ook
gewoon niet meer en we hebben dan alleen nog maar dat
trap-op-trap-afmechanisme. Het is echt de keus van D66
geweest, heel nadrukkelijk ook in amendementen, moties

De heer Raemakers (D66):
Ik heb de motie zo geïnterpreteerd dat het gaat over een
nieuw onderzoek. Ik begrijp van het ministerie dat er op dit
moment naar twee dingen onderzoek wordt gedaan. Er
wordt onderzoek gedaan naar de tekorten bij de gemeenten.
Kloppen de verschillen tussen de gemeenten onderling
wel? Verder wordt er onderzoek gedaan naar de macrovraag. Nemen de budgetten voor jeugdzorg wel of niet toe?

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-32

De komende jaren wordt naar beide dingen onderzoek
gedaan. Als we al van het ministerie weten dat naar beide
sporen onderzoek wordt gedaan, heeft het voor mij niet
veel zin om een motie te steunen die daartoe nogmaals
oproept. Er wordt naar beide sporen onderzoek gedaan en
dan is de vraag: wat hebben we daaraan? Wat kan de Kamer
daarmee, als we volgend jaar het jaarverslag in handen
hebben?

mijn inleiding heb verteld, wordt duidelijk dat het gewenste
gezinsarrangement, terwijl er over vier verschillende wetten
wordt gesproken, nog niet zo gemakkelijk geregeld is.
Ondanks dat we de transformatiedoelstelling hebben en
zeggen dat we nu echt doorgaan naar één gezin, één plan,
één regisseur. Vandaar, ondanks de pogingen van minister
De Jonge om mij geheel te overtuigen, toch deze motie
gezinsarrangement.

De voorzitter:
De heer Hijink, ook dit is de laatste interruptie voor u.

Motie
De Kamer,

De heer Hijink (SP):
Het is toch een beetje een vreemde move die de heer Raemakers nu maakt. We hebben van de week die briefing
gehad. Het is de keuze van dit kabinet om de uitkering voor
het sociaal domein op te laten gaan in de algemene uitkering. Dat is toch gewoon een afspraak die jullie zelf gemaakt
hebben? Een consequentie van die afspraak is, dat je het
zicht op wat er nu precies voor welk onderdeel te besteden
is, compleet kwijtraakt. Het wordt de komende tijd eerst
nog gevolgd, maar op de langere termijn ben je het overzicht gewoon kwijt. Dat is een keuze die doelbewust wordt
gemaakt.
De voorzitter:
Dit is een herhaling van zetten. Dit is nu de laatste opmerking van u.

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat gezinnen met problemen soms geholpen
worden met middelen uit meerdere verschillende wetten;
constaterende dat elk van die verschillende budgetten toegespitst is op enkelvoudige problemen van individuele
gezinsleden;
constaterende dat het vrijwel onmogelijk is om afspraken
te maken over de gezamenlijke financiering van een
totaaloplossing;
verzoekt de regering om samen met de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten te onderzoeken wat werkbare en
algemeen toepasbare modellen voor een gezinsarrangement kunnen zijn,
en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Raemakers (D66):
Het blijft hetzelfde punt, zoals ik net ook aan mevrouw
Agema uitlegde. Ik wil het de heer Hijink ook graag uitleggen. Ontschotten is iets anders dan waar je de berekening
op baseert.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Peters en Voordewind. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 7 (34880).

De voorzitter:
U bent het niet eens op dit punt. Ik stel voor dat u weer gaat
zitten.
De heer Raemakers (D66):
Ik heb nog een seconde, dus ik dank u wel.
De voorzitter:
Graag gedaan. De heer Peters heeft ook behoefte aan een
tweede termijn.

De heer Peters (CDA):
Een niet te bedwingen behoefte, mijnheer de voorzitter. Ik
dank minister De Jonge voor de beantwoording van de
vragen en voor de toezegging die we hebben mogen ontvangen.
Als ik één ding heb geleerd, ook vandaag weer, is het dat
de transitie in technische zin geen al te grote ongelukken
heeft opgeleverd, zoals de evaluatie van de Jeugdwet zegt,
en dat de transformatie enorm ingewikkeld is. Uit het
voorbeeld van het gecombineerde gezin, waarover ik in

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

De heer Peters (CDA):
Dan minder bureaucratie, minder verantwoording; ook zo'n
doel van de transformatie waarover we het hebben gehad.
Ook daar blijkt wel hoe ontzettend ingewikkeld het is, alleen
al als je kijkt naar de verantwoording in het voorbeeld van
mevrouw Tielen en mij rondom jeugdbescherming en de
zeven verschillende manieren. Dat is allemaal veel ingewikkelder dan wij zo een-twee-drie zouden denken. Het is niet
makkelijk. Mevrouw Tielen zal er mede namens mij dadelijk
een motie over indienen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Voordewind.

De heer Voordewind (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Ik dank de minister voor zijn beantwoording van ook onze vragen. Ik zie uit naar het onderzoek
naar het volume in de jeugdzorg. Het lijkt me goed, zoals
de heer Raemakers zegt, om als Kamer de vinger aan de

21 juni 2018
TK 97

97-13-33

pols te houden. Als de volumes stijgen, moeten we weten
of er extra geld nodig is.
Voorzitter. Ik dank de minister ook voor zijn toezegging over
de aan de christelijke identiteit gebonden jeugd-ggz en de
verslavingszorg; De Hoop, Eleos. Hij heeft gezegd dat hij
gaat praten met deze organisaties en ook met de gemeentes
om te zien of zij meer voet tussen de deur kunnen krijgen
bij de gemeentes en ze het werk ook kunnen doorzetten.
Dan heb ik nog twee moties. De ene gaat over de relatieondersteuning en de ouderschapsvoorbereiding. Het NJi heeft
een mooie handreiking gemaakt voor de gemeentes. We
hebben daar ook een conferentie voor belegd. Alleen, zo'n
handreiking moet niet alleen worden gemaakt, maar ook
echt onder de aandacht van de gemeentes worden gebracht,
vandaar de volgende motie.

Motie
De Kamer,

overwegende dat het kabinet als doel heeft om meer kinderen zo thuis mogelijk te laten opgroeien;
overwegend dat gezinshuizen kinderen opvangen die niet
terecht kunnen in een pleeggezin en daarmee een volwaardig alternatief zijn voor residentiële opvang;
overwegend dat gezinshuizen te maken hebben met specifieke knelpunten op het gebied van positionering van
gezinshuisouders, bekostiging, verantwoording en respijtzorg;
overwegende dat er wel een actieplan voor de pleegzorg
is, maar niet voor gezinshuizen;
verzoekt de regering samen met betrokken veldpartijen een
inventarisatie te maken van de knelpunten waarmee
gezinshuizen te maken hebben en te komen met een actieplan om te zorgen dat meer kinderen met zware ingewikkelde problemen kunnen worden opgevangen in een
gezinshuis,
en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,
overwegende dat met de komst van een kind de partnerrelatie tussen ouders verandert, wat soms leidt tot spanningen
en relatieproblemen;

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Voordewind en
Peters. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

overwegende dat in het programma Scheiden zonder
Schade expliciet aandacht is voor hulp bij ouderschap;

Zij krijgt nr. 9 (34880).

overwegende dat het NJi een handreiking heeft gemaakt
voor gemeentes voor het bieden van preventieve relatieondersteuning;

Ja, meneer Raemakers, u bent eigenlijk door uw interrupties
heen. Misschien kunt u het anders even onderling bespreken, want ik wil toch een beetje vaart maken.

verzoekt de regering over deze handreiking in overleg te
gaan met de VNG, met als doel om binnen alle gemeenten
ondersteuning aan te bieden op het gebied van aanstaand
ouderschap,

De heer Raemakers (D66):
Het is wel dringend, voorzitter.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Voordewind en
Peters. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 8 (34880).
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Voorzitter. Dan de laatste motie. De minister heeft al het
nodige goeie gezegd over de gezinshuizen. We hebben
gezien dat de vraag naar gezinshuizen eigenlijk alleen maar
stijgt. Maar het aanbod blijft achter en er zijn verschillende
knelpunten bij het beginnen van gezinshuizen. Vandaar de
volgende motie.

De voorzitter:
Ja ...
De heer Raemakers (D66):
Twee weken geleden hebben we hier ook een debat gehad.
Toen heb ik een motie neergelegd die eigenlijk op een
soortgelijk punt inging. Die motie is ook aangenomen. De
vraag aan de heer Voordewind is wat deze motie eigenlijk
toevoegt aan de al aangenomen motie.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ik heb begrepen dat dit een motie was in de context van
gesloten jeugdzorg. Dit gaat niet over gesloten jeugdzorg,
maar over gezinshuizen waar kinderen worden ondergebracht in een zo thuis mogelijke situatie, waartoe het kabinet
in het regeerakkoord ook oproept. Daarin zit het verschil.

Motie
De voorzitter:
Goed. Dank u wel. Het woord is nu aan mevrouw Tielen.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

21 juni 2018
TK 97

97-13-34

en gaat over tot de orde van de dag.
Mevrouw Tielen (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ik moet zeggen dat ik met woorden
als "volume", "productie" en dat soort dingen altijd een
beetje moeite heb. Ik hoop dat we die weg kunnen laten.
Ik ben blij dat de minister een aantal voortgangsrapportages
gaat doen. Ik hoop daar ook niet weer te veel afvinklijstjes
in te zien, maar ik wil wel heel graag zien hoe de dingen in
de praktijk gaan werken.
Ik ben blij met de toezeggingen die de minister heeft
gedaan.
Rest mij nog een vraag die ik net al in een korte interruptie
stelde. Ik hoop dat de minister aan mij kan bevestigen dat
kennisontwikkelingen en kennisdeling integraal onderdeel
worden van de transformatiebudgetten. Volgens mij is het
belangrijk om dit niet alleen te doen, maar ook al doende
die kennis op te bouwen.
Daarnaast rondom de klachtenprocedures. We hebben daar
al even kort een antwoord van de minister op gehad. Misschien wel anders dan de minister geloof ik niet dat al die
verschillende procedures voor ouders minder goed zijn. Ik
denk zelfs dat het ook voor ouders heel plezierig kan zijn
om wat eenvoudiger ergens terecht te kunnen met hun
klacht. Vandaar dat de heer Peters en ik een motie hebben.
Die luidt als volgt.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat zorgprofessionals zich iedere dag inzetten
om passende en goede zorg te verlenen, maar dat het kan
voorkomen dat jongeren en hun ouders of verzorgers
hierover niet tevreden zijn;
constaterende dat jongeren en hun ouders of verzorgers
momenteel op verschillende plaatsen hiervan melding
kunnen maken;
constaterende dat zorgprofessionals in diverse procedures
terecht kunnen komen, die elkaar deels kunnen overlappen
en dat daarna vaak nog hoger beroep mogelijk is;
constaterende dat zorgprofessionals zich tot een aantal
jaren na de gebeurtenis moeten verantwoorden voor hetzelfde feit;

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Tielen en Peters.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (34880).
Dank u wel.
Mevrouw Tielen (VVD):
Dank u wel.
De voorzitter:
Mevrouw Agema.

Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Het jeugdzorgdossier is niet het
makkelijkste dossier dat de minister georven heeft van zijn
voorgangers. Er spelen heel veel problemen. De minister
heeft ook een actieprogramma naar de Kamer gestuurd,
waarin heel veel doelen zijn gesteld. Ik kan niet anders als
oppositiepartij die oorspronkelijk tegen deze wet heeft
gestemd dan de minister alle succes wensen met zijn
actieprogramma. Ik ben tegelijkertijd verbijsterd over alle
moties van de coalitiepartijen en over hoe weinig vertrouwen zij hebben in de eigen minister, terwijl zij wel allemaal
voor deze wet hebben gestemd. Ik zal alle moties van een
stemadvies voorzien. Mijn partij wordt altijd raar gevonden,
maar gelukkig hoef ik volgende week niet op het matje te
komen bij mijn fractievoorzitter met mijn stapeltje aangenomen moties.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Agema. Daarmee zijn we aan het
einde gekomen van de tweede termijn van de Kamer. De
minister vraagt om vijf minuten schorsing. Daarna beantwoordt hij de laatste vragen en geeft hij zijn reactie op de
moties.
De vergadering wordt van 00.33 uur tot 00.38 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik heropen de vergadering voor de tweede termijn van de
zijde van het kabinet. De minister van VWS zal de vragen
en opmerkingen beantwoorden en een opvatting geven
over de ingediende moties.

constaterende dat dit veel stress, energie en vooral tijd kost
voor zorgprofessionals;
van mening dat het indienen van een klacht en het voeren
van hoger beroep altijd mogelijk moet zijn en blijven;
verzoekt de regering om te onderzoeken hoe de verschillende procedures met betrekking tot klachtbemiddeling
en/of geschilbeslechting bij elkaar te voegen en te stroomlijnen zijn met als doel de zorgprofessional zo veel mogelijk
te ontlasten,

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

Minister De Jonge:
Voorzitter. Ik zal de moties behandelen in de volgorde
waarin ze zijn ingediend. Ik begin met de financiële moties,
de motie op stuk nr. 5, ingediend door mevrouw Westerveld
en de heer Hijink, en de motie op stuk nr. 6, ingediend door
mevrouw Westerveld. Daarbij zal ik meteen de vraag van
de Raemakers beantwoorden. In veel varianten is die vraag
mijn kant op gekomen. Eigenlijk zoekt de Kamer naar grip,
naar de mogelijkheid om een vinger aan de pols te houden.

21 juni 2018
TK 97

97-13-35

Dat begrijp ik ook wel. De heer Raemakers zei: we hebben
wel een vinger, maar geen pols. Dat ben ik niet met hem
eens, want die pols hebben wij wel degelijk. De Kamer kan
op een aantal manieren de vinger aan de pols houden. Ten
eerste kan dat via de volumeontwikkeling. Dat zit niet zozeer
in de aparte afspraak die ik daarover met de VNG heb
gemaakt in een IBP. De volumeontwikkeling kan men
gewoon volgen via de CBS-cijfers die ik ieder halfjaar aan
de Kamer stuur.
Ten tweede kan de Kamer de vinger aan de pols houden
via het volgen van het budget in het sociaal domein. Ook
na de overheveling kun je nog wel degelijk de uitputting
van het budget in het sociaal domein zien via het Iv3onderzoek dat ieder jaar in het najaar wordt gepresenteerd
over het jaar ervoor. Daarin kan men zien hoe het gaat met
de uitputting.
Ten derde heb ik een aparte onderzoeksopdracht afgesproken met de VNG. Dat staat in de brief die ik de Kamer heb
toegestuurd. Dat onderzoek gaat over de verschillen tussen
de uitgaven van de gemeente, de bestemming daarvan en
de verdeling. Dat onderzoek loopt mee in het onderzoekstraject naar de verdeelmodellen in het sociaal domein,
omdat de keuzes die je op basis van dat onderzoek zou
moeten willen maken, gaan over werkende verdeelmodellen
zoals je wilt dat die gaan werken. Men zal begrijpen dat ik
met het voorgaande de motie op stuk nr. 5 en de motie op
stuk nr. 6 ontraad. Die zijn niet in lijn met de afspraken die
heb gemaakt in het IBP.
Ik kom dan bij de motie op stuk nr. 7, ingediend door de
leden Peters en Voordewind. In deze motie wordt de regering verzocht om samen met de VNG te onderzoeken wat
werkbare en algemeen toepasbare modellen voor een
gezinsarrangement kunnen zijn. Ik wil dat graag oppakken,
niet per se alleen met de VNG. Ik zou eerder denken dat ik
dit vooral moet doen met het Ondersteuningsteam Zorg
voor de Jeugd, waarmee wij ook met gemeenten en regio's
in gesprek gaan. Ik ga een goede vorm zoeken om hiermee
aan de slag te gaan. Ik kom daar in enige voortgangsrapportage op terug.
De voorzitter:
Wat is dan uw oordeel over de motie?
Minister De Jonge:
Ik laat het oordeel over de motie op stuk nr. 7 aan de Kamer.
In de motie op stuk nr. 8 wordt de regering verzocht om
over de handreiking van het NJi in overleg te gaan met
VNG, met als doel om binnen alle gemeenten ondersteuning
aan te bieden op het gebied van aanstaand ouderschap Ik
ga met die handreiking aan de slag, wellicht op een andere
wijze dan via overleg met de VNG, maar in elk geval ga ik
ermee aan de slag. Daarnaast kom ik bij de Kamer terug
met het programma Kansrijke start. Dat programma gaat
over alle manieren waarop we ouderschap en aanstaand
ouderschap willen ondersteunen en begeleiden.

Minister De Jonge:
Ik laat het oordeel over de motie op stuk nr. 8 aan de Kamer.
In de motie op stuk nr. 9 wordt de regering verzocht om
samen met betrokken veldpartijen een inventarisatie te
maken van de knelpunten waarmee gezinshuizen te maken
hebben en te komen met een actieplan om te zorgen dat
meer kinderen met zware, ingewikkelde problemen kunnen
worden opgevangen in een gezinshuis. De motie van de
heer Raemakers van twee weken geleden ging over alternatieven voor de gesloten jeugdzorg, maar deze motie gaat
meer over vormen van geïntensiveerde pleegzorg in een
gezinshuisconstructie. Ik ga daar graag mee aan de slag,
als ik het woord "actieplan" een beetje tussen aanhalingsteken mag zetten. Ik ben zelf dol op plannen, dat weet u, maar
we moeten niet voor elk dingetje een actieplan maken. Ik
ga gewoon met die knelpunten aan de slag en ik laat u
weten wat ik daarmee ga doen, en dat doe ik in de vorm
van een brief.
De voorzitter:
En uw oordeel?
Minister De Jonge:
Als ik de motie zo mag uitleggen, is het oordeel aan de
Kamer.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Het gaat er uiteindelijk om dat die knelpunten bekend zijn,
dat het goed is om die te inventariseren en dat zij aangepakt
worden. Als de minister dat wil, is dat prima. Wanneer denkt
de minister hierover terug te rapporteren aan de Kamer?
Minister De Jonge:
Ik wil het ritme van mei-november goed gaan aanhouden,
dus ik wil in november komen met een voortgangsrapportage. Ik denk dat ik daarin kan rapporteren over de wijze
waarop we hiermee aan de slag zijn.
De motie-Tielen/Peeters op stuk nr. 10 verzoekt de regering
te onderzoeken hoe de verschillende procedures met
betrekking tot klachtbemiddeling en/of geschilbeslechting
bij elkaar te voegen en te stroomlijnen zijn, met als doel de
zorgprofessional zo veel mogelijk te ontlasten. Ik heb in de
richting van de heer Peeters en van mevrouw Tielen aangegeven dat dit niet eenvoudig is, omdat er verschillende
procedures zijn, die daar met een goede reden zijn gekomen. Ik zie wel het punt dat u maakt en ik ga er om die
reden graag mee aan de slag. Ik laat ook hier het oordeel
aan de Kamer.

De voorzitter:
Wat is uw oordeel over deze motie?

Dan heb ik nog een enkele vraag uit de tweede termijn te
beantwoorden. Mevrouw Westerveld vroeg naar 18-min
en 18-plus en het advies van de Raad voor Volksgezondheid
en Samenleving. Ik denk dat het in het najaar wordt. U heeft
helemaal gelijk dat het najaar duurt van de zomer tot aan
de kerst, maar laat ik aanhouden dat ik er ongeveer in
november mee zal komen. Als het in oktober lukt, ga ik niet
expres wachten omdat het dan nog geen november is, laat
ik het zo met u afspreken.

Tweede Kamer

21 juni 2018
TK 97

Evaluatie van de Jeugdwet

97-13-36

Over jongeren erbij betrekken heb ik net ook gezegd dat
gemeenten zelf ook kunnen bedenken dat dit een verstandig
idee is. Gemeenten bedenken dat gelukkig ook heel vaak.
We hoeven niet alles voor te kauwen.
De heer Hijink vroeg hoe het zit als een arts doorverwijst
naar een instelling in de tweedelijnszorg waar je als
gemeente van herkomst geen contractuele afspraak mee
hebt. In de praktijk komt dat inderdaad weleens voor. Die
instelling stuurt dan een factuur, zegt deze jongere uit de
gemeente te hebben gezien en geholpen en vraagt of zij de
factuur willen betalen. Gemeenten betalen dat ook, maar
zij checken dat wel; niet altijd, als het om een enkeling gaat,
is dat niet het geval, maar als het telkens dezelfde huisarts
die doorstuurt naar die ene instelling waar geen contract
mee is, dan gaat er even een telefoontje naar die huisarts
over wat er wel is ingekocht aan moois en of het niet verstandig zou zijn om daarnaar door te verwijzen. Als het gaat
om een instelling waarvan bekend is dat er wachtlijsten
zijn, zou je met die huisarts in gesprek moeten, om wat
breder rond te kijken waar je die verwijzing naar doet. Een
huisarts die goed is aangesloten op alle ontwikkelingen in
het sociale domein, is altijd beter dan niet. In dat geval zal
een huisarts waarschijnlijk ook doorverwijzen naar een
instelling die wel gecontracteerd is. In de praktijk levert dit
niet per se problemen op.
Mevrouw Tielen heeft nog gevraagd of de minister kan
garanderen dat kennisontwikkeling een plaats krijgt bij de
toekenning van de transformatiegelden. Het antwoord
daarop is ja. Het is zeker verstandig als gemeenten de
actuele stand van de kennis benutten bij de aanvraag. We
gaan via het ondersteuningsteam ervoor zorgen dat
gemeenten van elkaar gaan leren. Daarnaast start er in
januari een kennisontwikkelingsprogramma via ZonMw,
dus daar gaan wij volop mee aan de slag.
Voorzitter, das war es.
De voorzitter:
Dank u wel.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Over de moties wordt aanstaande dinsdag gestemd.

Tweede Kamer

Evaluatie van de Jeugdwet

21 juni 2018
TK 97

97-13-37