Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

34 843

Seksuele intimidatie en geweld

30 234

Toekomstig sportbeleid

Nr. 77

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
EN VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP EN DE
STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2023
Naar aanleiding van de signalen van klokkenluider Kim Koumans en de
motie van het lid Van der Laan1 is begin 2021 opdracht gegeven aan
Verinorm voor een grootschalig onderzoek naar de cultuur, aard en
omvang van grensoverschrijdend gedrag in de danssector. Op 22 mei j.l.
is het rapport «Schaduwdansen» met de resultaten van dit onderzoek
gepubliceerd. Dit rapport hebben wij op 22 mei jl. met u gedeeld.2
In deze brief zullen wij achtereenvolgens ingaan op:
1. Appreciatie van het onderzoek
2. Aanbevelingen
3. Vervolg
1. Appreciatie van het onderzoek
Graag willen wij allereerst stilstaan bij alle dansers die geraakt zijn door
grensoverschrijdend gedrag. Zij hebben hun ziel en zaligheid gegeven
voor de dans. Voor de dans die zo mooi kan zijn. Maar het dansen heeft
ook haar zwarte kant laten zien, een kant die helemaal niets meer met
dans te maken heeft. De slachtoffers moeten tot op de dag van vandaag
leven met de consequenties. Grensoverschrijdend gedrag hoort nergens
thuis en dus ook niet in de dans.
Wij spreken onze bewondering uit naar alle dansers die de moed hebben
gehad om naar buiten te treden. Om de code of silence te doorbreken en
het op de agenda zetten van dit belangrijke thema. Het is goed om te zien
dat er zo veel dansers hebben meegewerkt aan het onderzoek. Dat was
heel zwaar en zij verdienen daarvoor erkenning. Het is aan deze dansers te
1
2

kst-34843-77
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 30 234, nr. 282.
Kamerstukken 34 843 en 30 234, nr. 74.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 77

1

danken dat de onderzoekers gedegen aanbevelingen hebben kunnen doen
en wij hiermee verder aan de slag kunnen.
De onderzoekers geven aan dat er veel verschillende soorten dans zijn en
dat dansen op verschillende niveaus wordt beoefend. Van de Nederlandse
bevolking danst 7,5% in georganiseerd verband. De Nederlandse
danssector kent een rijke verscheidenheid aan dansvormen waaronder in
de breedtesport, topsport, cultuursector en de podiumkunsten en dans
wordt beoefend binnen alle geledingen van de Nederlandse bevolking. Uit
het onderzoek komen schokkende cijfers. Zo heeft 39% van de dansers het
afgelopen jaar te maken gehad met ten minste één vorm van grensoverschrijdend gedrag. 11% van de dansers heeft zelfs te maken met seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Grensoverschrijdend gedrag komt relatief
veel voor bij dansers op een hoog niveau. De cijfers vragen om een
aanpak.
2. Aanbevelingen
Wij staan voor een veilige danssector. Iedereen, jong en oud, moet veilig
en met plezier kunnen dansen. In het rapport «Schaduwdansen» worden
veel aanbevelingen gedaan. De aanbevelingen uit het rapport hebben
betrekking op vijf pijlers: aandacht voor slachtoffers, structuur, cultuur,
professionalisering en de uitvoering/praktijk. Binnen deze pijlers richten
de aanbevelingen zich op de verschillende partijen binnen de danssector.
Het complete overzicht van alle acties per aanbeveling wordt op de
website van de Alliantie Dans veilig gepubliceerd (www.dansveilig.nl). De
voortgang van de acties zal op deze website periodiek worden bijgewerkt.
In deze brief gaan wij in op de aanbevelingen waarbij de overheid aan zet
is. Dit betreft de aanbevelingen gericht op het tegengaan van versnippering in de danssector, het verdere aansluiten van sport en cultuur in het
beleid met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag, de inrichting en
vindbaarheid van meldpunten en het scheppen van (rand)voorwaarden
voor gemeenten, dansscholen en -clubs. Deze aanbevelingen komen terug
bij de hieronder genoemde thema’s. Verdere zullen wij in gesprek gaan
met onze collega’s van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het Ministerie van Justitie en Veiligheid over de aanbevelingen met betrekking tot het verbeteren van de rechtspositie van dansers
en docenten en de aanbeveling gericht op een betere en veilige opvolging
van meldingen.
Direct aan de slag
Cultuurverandering kost tijd. We gaan samen met het veld direct aan de
slag met alle aanbevelingen die nodig zijn om een sociaal veilige
danscultuur te creëren. De acties vanuit de aanbevelingen hebben effect
op korte en lange termijn. Sommige acties leiden op korte termijn tot
meer bewustwording voor sociale veiligheid. Het veranderen van
onderliggende oorzaken, zoals het doorbreken van de «code of silence»,
vergt meer tijd en dient in gezamenlijkheid met het veld opgepakt te
worden. Wij blijven ons hiervoor inzetten.
Daarnaast is het belangrijk dat de acties vanuit de aanbevelingen
aansluiten bij de behoefte van dansers. Uit de persoonlijke verhalen die
wij hebben gehoord komen een aantal diepgewortelde oorzaken naar
voren en komt sector-overstijgende problematiek aan bod. We blijven in
gesprek met de betrokken partijen over de uitvoering van de acties en we
spreken daarbij ook over de eventuele aanvullende acties die nodig zijn
om een veilige danscultuur te creëren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 77

2

Inzet op thema’s
De aanbevelingen uit het rapport waarvoor de overheid aan zet is, zijn te
vatten in zes thema’s:
– Samenwerken voor een sociaal veilige danssector (Alliantie Dans
veilig).
– Samenwerken voor het tegengaan van grensoverschrijdend gedrag
(nationaal actieprogramma).
– Stimuleren van diversiteit en inclusie.
– Stimuleren van aandacht voor sociale veiligheid op clubs (Sportakkoord).
– Verbeteren van meldpunten.
– Aandacht voor sociale veiligheid in onderwijs en dansopleidingen.
In nauw overleg met de partners houden wij in de gaten hoe de aanbevelingen in het rapport worden opgevolgd. In het verlengde daarvan zien we
het als onze taak om de danspartners te blijven stimuleren tot verdere
verbetering. Dat proces zal – gezien de aard en omvang van de problematiek – voor een lange tijd aandacht vragen.
Samenwerken voor een sociaal veilige danssector
Aanbeveling: De onderzoekers bevelen aan om de versnippering in het
landschap tegen te gaan en om de danssector meer aandacht te geven.
De onderzoekers constateren dat de verscheidenheid in dansvormen
terugkomt in de verschillende organisaties en branches, waardoor geen
eenduidig en uniform beleid bestaat voor de aanpak van grensoverschrijdend gedrag.
Dit beeld herkennen we. De versnippering komt door de verschillende
omgevingen waarin gedanst wordt. Iedere danssoort heeft een bepaalde
eigenheid. Deze diversiteit moedigen we aan. Tegelijkertijd ligt er een
opgave in het vinden van meer samenwerking in de aanpak van het
voorkomen en tegengaan van grensoverschrijdend gedrag. Wij zien hier
een rol weggelegd voor de Alliantie Dans veilig, die is voortgekomen uit
een door ons samengebrachte projectgroep, waarin gezamenlijke
voorbereidingen getroffen konden worden op de uitkomsten van dit
onderzoek. Deze alliantie heeft als doel een veilige en positieve cultuur in
de danssector te stimuleren. De alliantie verbindt en brengt samen, maar
komt niet in de plaats van bestaande sectorale trajecten. Inmiddels
hebben drie bijeenkomsten plaatsgevonden en hebben twaalf partijen
aangegeven zich te willen verbinden aan de alliantie (o.a. Dansbelang,
LKCA, NOC*NSF, Platform Ondernemende Sportaanbieders, Nederlandse
Danssport Organisatie, Cultuurconnectie). Dit is een mooi begin. Voor de
zomer zal de alliantie officieel starten door middel van een tekenmoment
met alle aangesloten partijen. Wij roepen andere partijen uit de
danssector op om ook aan te sluiten.
We bieden in 2023 en 2024 financiële ondersteuning aan het initiatief van
de Alliantie Dans veilig zodat zij een kwaliteitsplan kunnen uitwerken
waarin de aanbevelingen een plek krijgen. Dit betreft onder andere het
creëren van een veilig gevoel voor dansers, het meer-ogen-principe en
transparantie, het bevorderen van didactische vaardigheden van
dansdocenten, trainers en coaches, een kwaliteitsimpuls, de verandering
die nodig is om de code of silence te doorbreken, het bieden van overzicht
van de meldkanalen en professionalisering van dansscholen. Op de
website van de Alliantie Dans veilig zal de voortgang periodiek worden
gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 77

3

Aanbeveling: Laat gesubsidieerde instellingen (dansonderwijs) of
organisaties waarmee de overheid een binding heeft verantwoording
afleggen over sociale veiligheid.
Het is van belang dat instellingen die een (subsidie)relatie met de
overheid hebben hun sociale veiligheidsbeleid op orde hebben. We zetten
al stappen om als subsidieverstrekker normerend te zijn in het voorkomen
en tegengaan van grensoverschrijdend gedrag bij subsidieontvangers.
Voor het ontvangen van een subsidie op het terrein van emancipatie
wordt het verplicht om zorg te dragen voor een veilige werkomgeving
waarin adequaat beleid wordt gevoerd tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag, en dit beleid kenbaar te maken in de subsidieaanvraag.
Deze eisen worden zo snel mogelijk als voorwaarde gesteld voor het
ontvangen van dergelijke subsidies. Daarnaast onderzoeken we de
mogelijkheden om zulke voorwaarden breder in te voeren in de subsidieregelingen en de bekostigingsvoorwaarden van de rijksoverheid.
Voor het ontvangen van een subsidie uit de culturele basisinfrastructuur
2025–2028 geldt dat instellingen moeten verklaren dat zij de Code
Governance Cultuur onderschrijven. Hiermee wordt onder meer beoogd
goed werkgeverschap en goed bestuur te stimuleren. Daarbij hoort ook
een gezonde en veilige werkomgeving voor medewerkers. Dit maakt deel
uit van de jaarlijkse monitoring. Binnen de sport geldt een vergelijkbaar
beleid o.a. in relatie tot de gedragscodes van het NOC*NSF.
Samenwerken voor het tegengaan van grensoverschrijdend gedrag
Aanbeveling: De onderzoekers bevelen aan dat het beleid van cultuur en
sport op het gebied van grensoverschrijdend gedrag in de danssector
beter op elkaar worden afgestemd.
Deze aanbeveling is breder dan alleen het afstemmen van sport en
cultuur. Vanuit het nationaal actieprogramma seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld wordt interdepartementaal
samengewerkt om seksueel grensoverschrijdend gedrag aan te pakken.
Samen met andere ministeries en de regeringscommissaris seksueel
grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld zetten wij hier ons
krachtig voor in. Er wordt hierbij zo veel mogelijk op elkaars beleid(initiatieven) aan gesloten. Een voorbeeld van het gebruik van elkaars initiatieven is de uitwisseling van Code Governance Cultuur en de gedragscodes vanuit NOC*NSF waarbij van elkaars initiatieven geleerd wordt.
Stimuleren van diversiteit en inclusie
Aanbeveling: De onderzoekers adviseren om diversiteit en inclusie
integraal onderdeel van het beleid te maken.
Wij zetten hier reeds binnen onze sectoren op in. In de culturele en
creatieve sector wordt hieraan expliciet gewerkt via de Code Diversiteit en
Inclusie. Organisaties die gesubsidieerd worden door het Rijk of door de
Rijkscultuurfondsen moeten nu al de Code Diversiteit en Inclusie
onderschrijven en toepassen. Verder is het creëren van een sociaal veilig
en pedagogisch verantwoord sportklimaat, waarin iedereen zich welkom
voelt, onderdeel van het Sportakkoord II. (Kamerstuk 30 234, nr. 332)
Diversiteit en inclusie zijn wat ons betreft belangrijke aspecten hiervan.
Deze afspraken in het Sportakkoord II zijn reeds gemaakt, maar dienen
nog geïmplementeerd te worden. Binnen de monitoring Sportakkoord II
wordt beoordeeld of dit geresulteerd heeft tot de juiste effecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 77

4

Stimuleren van aandacht voor sociale veiligheid op clubs
Aanbeveling: De onderzoekers bevelen aan om aandacht te hebben voor
de voorwaardenscheppende rol van gemeenten. Daarnaast constateren
de onderzoekers dat de doelen van het Sportakkoord II goed aansluiten op
wat (ook) met dansen kan worden bereikt.
Wij zijn dit met de onderzoekers eens. Het Sportakkoord II geldt voor
zowel de georganiseerde sport als de ondernemende sportaanbieders,
wat een verbreding is ten opzichte van het Sportakkoord I, waardoor er
ook een deel van de danssector onder valt. Het kwaliteitsplan van de
alliantie zal bovendien aansluiting zoeken bij de vier basiseisen die in het
Sportakkoord II zijn opgenomen: een VOG, een vertrouwenscontactpersoon, gedragsregels en het doorlopen van een e-learningtraject. Deze
vier basiseisen zorgen voor aandacht voor sociale veiligheid bij dansaanbieders en zorgen voor minimale waarborgen voor een veilig klimaat. Aan
gemeenten wordt de voorwaarde gesteld bij herijking van het lokaal
Sportakkoord dat er een plan van aanpak komt om de sociale veiligheid
bij lokale sportaanbieders te stimuleren en te ondersteunen. De implementatie van de vier basiseisen sociale veiligheid staan daarin centraal.
Verbeteren van meldpunten
Aanbeveling: De onderzoekers adviseren de vindbaarheid van de
meldpunten en de kennisopbouw binnen de meldpunten te verbeteren.
De Alliantie Dans veilig heeft op haar website informatie geplaatst over
waar gemeld kan worden en waar dansers terecht kunnen voor hulp. Voor
de sport is er het meldpunt Centrum Veilige Sport Nederland (CVSN) en
voor de cultuursector is er meldpunt Mores. Beide meldpunten gaan
momenteel een ontwikkeling door. Het CVSN, momenteel onderdeel van
NOC*NSF, is in ontwikkeling naar een onafhankelijk integriteitscentrum
waar onafhankelijk van de sport gemeld kan worden3. Het doel is om
hiermee te komen tot een laagdrempeliger en transparanter proces
rondom het melden voor de gehele sportsector zonder risico en belangenverstrengeling. Voor het einde van het jaar zal uw Kamer nader worden
geïnformeerd over het proces voor het op te richten integriteitscentrum.
In 2018 is Meldpunt Mores ontwikkeld vanuit de culturele en creatieve
sector. De regeringscommissaris4 heeft in april advies gegeven over
professionalisering van Mores en aansluiting bij een breder verband waar
ook wordt gewerkt aan kennisontwikkeling. Dat is in lijn met wat de
onderzoekers aanbevelen over de opbouw van kennis. In overleg met
Mores wordt onderzocht wat hierin de volgende stappen kunnen zijn.
Aandacht voor sociale veiligheid in onderwijs en dansopleidingen
Aanbeveling: De onderzoekers adviseren om aandacht te (blijven)
vestigen op de dansonderwijsinstellingen. Er is de laatste tijd echt veel in
gang gezet maar zorg ervoor dat het geen papieren werkelijkheid wordt.
Voorop staat dat ook in het onderwijs sociale veiligheid een cruciale
randvoorwaarde is. Het is belangrijk dat studenten en medewerkers zich
te allen tijde veilig kunnen voelen in hun studie en op hun werkplek. Op
een gelijkwaardige, respectvolle en sociaal veilige manier met elkaar
omgaan zijn voor ons kernwaarden. We zullen daarom actief samenwerken met onderwijsinstellingen aan de veranderingen die nodig zijn om
een duurzaam veilige leer- en werkomgeving te creëren en te behouden.
3
4

Kamerstuk 30 234, nr. 339.
Bijlage bij Kamerstuk 29 544, nr. 1199.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 77

5

In het middelbaar beroepsonderwijs is een van de speerpunten in de
Werkagenda de versterking van veiligheid en inclusie op scholen. Dit is
essentieel voor de optimale ontwikkeling van de student. Er is
afgesproken dat scholen en studenten met elkaar in gesprek gaan over
mentaal welzijn en veiligheid om gezamenlijk te komen tot een visie,
beleid en laagdrempelige voorzieningen voor studenten. In het hoger
onderwijs zijn met het Bestuursakkoord afspraken gemaakt over sociale
veiligheid en inclusie. Zo is afgesproken dat instellingen via monitoring
meer zicht krijgen op de (ervaren) sociale veiligheid van studenten en
medewerkers. Daarnaast zullen deze instellingen – voor zover ze dat nog
niet gedaan hebben – gedragsregels opstellen tegen onveilig en grensoverschrijdend gedrag.5
Alle kunstopleidingen van de bekostigde hogescholen hebben zich
gecommitteerd aan de code sociale veiligheid, met het doel om verder te
werken aan een veilige leer- en werkcultuur. De hogescholen zetten zich in
onder meer in om kennis met betrekking tot pedagogische en didactische
praktijken, die toegesneden zijn op het kunstvakonderwijs te ontwikkelen
en uit te wisselen. Het is belangrijk dat kunsthogescholen structureel
aandacht besteden aan sociale veiligheid. Dat benadrukt ook de Inspectie
van het Onderwijs in het rapport «Sturen op blijvende sociale veiligheid in
het hoger kunst- en mode-onderwijs»6. De inspectie heeft in kaart
gebracht wat hogeschoolbesturen doen om te sturen op sociale veiligheid
van studenten aan kunst- en modeopleidingen en doet aanbevelingen
voor het vormgeven van een aanpak voor sociale veiligheid als
handreiking voor hoger onderwijs instellingen – of andere (onderwijs)organisaties om de sturing op sociale veiligheid van studenten te verbeteren.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft onlangs7 een
integrale aanpak gepresenteerd voor het bevorderen van sociale
veiligheid in het hoger onderwijs. Met deze aanpak versterken we het
huidige beleid ten aanzien van hoger onderwijs en wetenschap om zo een
impuls te geven aan het creëren van een veilige leer- en werkomgeving
voor studenten en medewerkers. De aanpak is er op gericht om onderwijsinstellingen te helpen om maatregelen voor sociale veiligheid te
implementeren. De aanpak bevat verschillende maatregelen om het
toezicht en de handhaving van sociale veiligheid beter te borgen en om te
zorgen dat instellingen de krachten bundelen om een cultuurverandering
te bewerkstelligen. Zo komt er een landelijk programma voor het
vergroten van de sociale veiligheid. Het gaat hierbij om initiatieven waarin
hogescholen en universiteiten samenwerken en samen leren, zoals
bijvoorbeeld de ontwikkeling van een trainingsprogramma voor leidinggevenden en standaarden waar gedragscodes aan zouden moeten voldoen.
Een van de andere maatregelen is het expliciet benoemen van sociale
veiligheid als zorgplicht voor de instellingen in de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Dat verplicht instellingen om te
zorgen voor een sociaal veilige omgeving.
3. Vervolg
De hierboven genoemde acties betekenen een grote stap voorwaarts voor
een veilige en ook sterke danssector. En dat is hard nodig. Wij voelen de
verantwoordelijkheid om samen met de danssector de veiligheid te
verbeteren zodat in alle dansopleidingen en op alle dansscholen en -clubs
5

Kamerstuk 31 288, nr. 969.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/06/05/inspectierapport-sturen-opblijvende-sociale-veiligheid-in-het-hoger-kunst-en-mode-onderwijs-voer-voor-het-gesprek.
7
Kamerstukken 29 240 en 31 288, nr. 131.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 77

6

aandacht is voor sociale veiligheid. En zodat alle dansers weten waar ze
naartoe kunnen bij vragen over of vermoedens van een onveilige situatie.
Wij zullen u in de eerste helft van 2024 rapporteren over de voortgang.
Het proces van de opvolging van de aanbevelingen zullen wij scherp
blijven volgen. Het aanpakken en voorkomen van grensoverschrijdend
gedrag heeft onze voortdurende aandacht en wij zullen de sectoren sport,
cultuur en onderwijs de komende periode blijven ondersteunen in de
opgave om een brede positieve danscultuur te creëren.
Het is aan ons, samen met de sector, om ervoor te zorgen dat dansen
weer is wat het kan en moet zijn.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
G. Uslu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 77

7