Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 323

Prenatale screening

Nr. 53

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 3 november 2008

1

De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 heeft op
9 oktober 2008 overleg gevoerd met minister Klink van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over:
– de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 7 maart 2008 ter aanbieding van drie rapporten van het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) (29 323,
nr. 37);
– de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 11 april 2008 over verhoging van het budget voor verloskundige zorg in achterstandswijken (29 323, nr. 39);
– de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 11 april 2008 over de persoonlijke veiligheid van verloskundigen (29 323, nr. 40);
– de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 16 juli 2008 over de stand van zaken aangaande de ketenzorg tijdens de zwangerschap en de geboorte (29 323, nr. 49);
– de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 9 september 2008 over de veiligheid van verloskundigen
(29 323, nr. 50);
– de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 24 september 2008 over de arbeidscapaciteit in de kraamzorg (29 282, nr. 72).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), SnijderHazelhoff (VVD), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA),
Smeets (PvdA), voorzitter, Van Miltenburg
(VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA), Koşer
Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA),
Van der Veen (PvdA), Schermers (CDA), Van
Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Heerts (PvdA),
Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD), Agema
(PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie) en Sap (GroenLinks).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen
(SP), Neppérus (VVD), Atsma (CDA), AastedMadsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), Van
Dijken (PvdA), Verdonk (Verdonk), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA), Van
der Ham (D66), Uitslag (CDA), Gill’ard (PvdA),
Omtzigt (CDA), Langkamp (SP), Vermeij
(PvdA), Arib (PvdA), Kamp (VVD), Thieme
(PvdD), Bosma (PVV), Luijben (SP), Tichelaar
(PvdA), Ortega-Martijn (ChristenUnie),
Halsema (GroenLinks) en De Wit (SP).

De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. Ik loop maar gewoon door de
geagendeerde stukken heen. Dan komen wij ook bij de issues. Ik begin
met de brief van 11 april over de veiligheid van verloskundigen en kraamverzorgers. Daarin wijst de minister op de verantwoordelijkheid van het
lokale bestuur in deze kwestie. Dat is vanzelfsprekend, omdat onveilige
situaties zich vaak in bepaalde wijken voordoen. Kan de minister

KST123745
0809tkkst29323-53
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

Voorzitter: Ferrier
Adjunct-griffier: Sjerp
Vragen en opmerkingen uit de commissie

1

aangeven hoe het staat met het nemen van die verantwoordelijkheid? Er
is een extra tarief gekomen. Dat is prima, maar dat wil natuurlijk niet
zeggen dat lokale overheden niet de verantwoordelijkheid moeten nemen
om te proberen om de noodzaak van dat extra tarief indien mogelijk weg
te nemen door de veiligheidssituatie in deze gebieden te verbeteren. Een
concreet voorbeeld: toen ik nog op het lokale niveau actief was, hebben
wij ons op een gegeven moment ingezet voor een parkeerregeling voor
verloskundigen, zodat zij à la artsen de auto fatsoenlijk voor de deur
konden parkeren en niet meteen overal parkeerautomaten hoefden te
vullen en dergelijke. Dat zijn van die praktische punten waarop het lokaal
bestuur van alles kan. Gelet op de opmerkingen van de minister in de
brief, vraag ik hem of dit ook echt gebeurt. Dat helpt in deze situatie
namelijk ook. Het publieke belang gaat verder dan alleen het Rijk.
Nu ga ik naar de grootste brief, de brief van 16 juli. Het is heel goed dat er
een speciaal onderzoek komt naar kindersterfte in de nachtelijke uren en
in de weekenden. Daar is het nodige over gezegd. Mevrouw Arib heeft
daar in het verleden veel over gezegd. Ik heb inmiddels ook eigen ervaringen, gelukkig niet met sterfte maar wel met de aanwezigheid van
personeel in ziekenhuizen. Als een zwangere vrouw ’s nachts aan het
bevallen is en meer dan een uur moet wachten voordat er iemand komt
opdagen nadat je de knop hebt ingedrukt, is dat niet een teken dat de
bezetting van het ziekenhuis bijzonder goed is. Op zich is het cynisch dat
dit ziekenhuis de volgende dag werd uitgeroepen tot het beste van Nederland. In die zin weet ik niet hoe die ranglijst tot stand komt, maar dit geeft
wel aan dat er – laat ik het maar zo zeggen – waarschijnlijk bezettingsproblemen zijn. Ik ben natuurlijk maar één geval, maar eigen ervaringen
wegen altijd vrij sterk. Ik kan mij voorstellen dat ook andere mensen
dergelijke ervaringen hebben. De minister verwacht de eerste resultaten
van dit onderzoek in de zomer. Ik heb niet echt een zomer gezien, maar de
zomer is officieel voorbij. Kan de minister aangeven hoe het daarmee
staat? Wat zijn de eerste resultaten?
De Taskforce Foliumzuur zou vlak na de zomer met de eerste resultaten
komen. Wat zijn die resultaten?
In dezelfde brief staat dat de minister de kant op wil van het preconceptieconsult en dat op dat punt ook tarifering moet plaatsvinden. Wij hebben
begrepen dat dit een beetje vastzit, dat de KNOV de invulling van het
consult bij het CVZ heeft neergelegd – en dus haar deel heeft gedaan – en
dat het nu hangt op de bijdrage van de LHV en de gynaecologen, die ook
een inhoudelijke invulling moeten geven. Pas daarna kan van tarifering
sprake zijn. Ik heb begrepen dat er op dat punt enige stremming is. Kan de
minister aangeven hoe dat zit en wat er gedaan wordt om dit een brug
verder te helpen?
Hoe staat het met de richtlijn strafvordering mishandeling? De minister
gaat daar in zijn brief even op in. Het kan zijn dat ik dat niet helemaal goed
heb gelezen, maar voor mij was niet duidelijk of bij mishandeling van
bijvoorbeeld verloskundigen die versterkte strafvordering inderdaad geldt.
Er staat wel een toezegging dat dit bekeken zou worden, maar het is mij
niet helemaal helder of dat concreet inderdaad zo is.
Mevrouw Arib (PvdA): Ik heb heel veel contact met verloskundigen. Ik
weet dat er onveilige buurten zijn, maar u hebt het over mishandeling van
verloskundigen. Waarop baseert u dat? Ik vind dat vrij ernstig en die
signalen heb ik niet gehoord.
De heer Zijlstra (VVD): Ik heb het puur over wat er in de brief staat. Op
bladzijde 16 wordt naar aanleiding van een eerder debat aangegeven dat
de minister in het spoeddebat heeft toegezegd – volgens mij zelfs aan u –
na te zullen gaan of de richtlijn strafvordering mishandeling ook geldt
voor verloskundigen die tijdens zorgverlening aan zwangeren mishandeld
worden. Uit de zinsnede in de brief is mij niet duidelijk of dit wel of niet zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

2

is. Dat is dus de vraag aan de minister. Ik heb geen concreet geval van
mishandeling. Dat zou inderdaad buitengewoon triest zijn, maar als
mensen die werken ten behoeve van het algemeen nut en «de goede
zaak», worden mishandeld, moet daar een verscherpte strafmaat op
zitten. Mijn vraag is: geldt dat ook voor verloskundigen?
Op het punt van de prenatale voorlichting gaat 5,8 mln. naar de
gemeenten. Dat is het einde van het Erfocentrum. Dat is op zich pikant,
omdat de op dat punt verantwoordelijke minister, de minister voor Jeugd
en Gezin de heer Rouvoet, in 2002 een amendement heeft ingediend om
het Erfocentrum overeind te houden. Hij is blijkbaar van mening veranderd en draagt het Erfocentrum nu ten grave. Kan deze minister ingaan op
het functioneren van het Erfocentrum? Waarom wil hij dat centrale orgaan
feitelijk beëindigen – dat is immers de consequentie van het stopzetten
van de subsidie – door dit punt bij de gemeenten te doen? Kan de minister
ook ingaan op het feit dat in het wetsvoorstel over de Centra voor Jeugd
en Gezin de taak van prenatale voorlichting niet gedefinieerd wordt? Er
gaat voor dit onderwerp dus geld naar de gemeenten voor de Centra voor
Jeugd en Gezin, maar wij zien het takenpakket niet terugkomen. Is dat wel
goed geborgd?
Dan het onderzoek naar het remmende effect van de eigen bijdragen op
het gebruik van kraamzorg. De minister heeft toegezegd dat er een onderzoek zou komen. Dat gebeurt ook, maar dat onderzoek wordt volgens de
brief uitgevoerd door ActiZ. Dat wekt bij de VVD-fractie een beetje de
indruk van «de kat op het spek binden», want ActiZ heeft naar mijn
inschatting enig belang bij de uitkomst van een dergelijk onderzoek. ActiZ
verleent dergelijke zorg en zou het dus misschien niet verkeerd vinden als
er meer vraag komt. Als je ActiZ laat onderzoeken of er een remmende
werking is, zou het zomaar kunnen zijn dat ActiZ niet geheel ongelukkig
zou zijn met een uitkomst waaruit blijkt dat er een remmend effect is. Ik
waag echter te betwijfelen of dat objectief is. Het omgekeerde geldt
natuurlijk ook: als ActiZ zegt dat de uitkomst is dat er geen remmend
effect is, moet dat wel echt zo zijn. Dat geef ik onmiddellijk toe, maar is het
grosso modo verstandig om een organisatie die hier belang bij heeft, een
dergelijk onderzoek te laten doen?
Dan het rapport Kinderwens van consanguïne ouders. Dat moest ik twee
keer lezen, maar het gaat over bloedverwantschap. Het onderzoek geeft
aan dat er weinig gevallen van kindersterfte zijn. Een bepaalde bloedaandoening heeft duidelijke gevolgen, maar komt relatief heel weinig
voor. Toch wil de minister voorlichting gaan geven over de risico’s van
bloedverwantschap in relatie met de perinatale sterfte en zuigelingensterfte. Dat is goed, maar er zijn ook allerlei discussies over risico’s van
bloedverwantschap veel later in het leven. Daarbij gaat het over psychische aandoeningen, handicaps en dergelijke. Daar is in de Commissie
Integratie van alles over te doen. Als de minister gaat voorlichten over
bloedverwantschap, is het dan niet verstandig om ook die aspecten mee
te nemen? De VVD-fractie zou dat graag willen, omdat dit zich natuurlijk
niet beperkt tot de eerste maanden en zuigelingensterfte. De effecten
kunnen het hele leven duren. Dan moet je ook daarover voorlichten, want
anders kan de indruk ontstaan dat het risico heel klein is, terwijl op andere
punten het risico veel groter lijkt te zijn.
Mevrouw Agema (PVV): Het is interessant dat de VVD-fractie meer voorlichting vraagt over de risico’s van huwelijken tussen neven en nichten,
maar zou de VVD-fractie er net als de PVV-fractie niet voor moeten staan
dat huwelijken tussen neven en nichten gewoon worden verboden?
De heer Zijlstra (VVD): Zoals u weet, vinden wij dat ook. Ik wil hier best
alle discussies gaan voeren die wij in andere commissievergaderingen
doen, maar dat lijkt mij niet heel zinvol. Dan houden wij elkaar leuk bezig,
maar het brengt de discussie niet veel verder. Wij hebben het in deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

3

discussie over de kindersterfte en de daarover uitgebrachte rapporten.
Nogmaals, de VVD-fractie vindt dat de huwelijken tussen neven en
nichten net als voor 1971 teruggedrongen moeten worden en zelfs
verboden moeten worden, maar gelet op de voorliggende stukken zeg ik:
als de regering gaat voorlichten, neem deze aspecten daar dan bij. Dan
zetten wij een duidelijke stap vooruit. Dan wordt het bewustzijn bij deze
groep veel groter. Dat zouden wij al winst vinden. Die andere discussie
kunnen wij overdoen, maar dat lijkt mij niet erg zinvol.
De voorzitter: Vervolgt u uw betoog. Ik wijs u erop dat u nog één minuut
hebt.
De heer Zijlstra (VVD): Ik kom bij het tekort aan kraamhulpen. De brief
van 24 september geeft op zich een goed beeld, maar wij hebben ook
informatie gekregen van Zorgverzekeraars Nederland en ActiZ. Zij zeggen
dat het opleidingstraject dat per 1 september had moeten starten, niet is
gestart. Hoe zit dat? Wij hebben begrepen dat er een bureaucratisch
probleem is, waardoor het geld voor het potje «normale kraamhulp» niet
zomaar verschoven mag worden naar de opleiding. Wij vinden dat eigenlijk van de gekke. Er is een groot probleem, dat wij alleen kunnen
oplossen door meer kraamhulpen op te leiden. Je kunt het geld dus überhaupt niet op een andere manier uitgeven, want die kraamhulpen zijn er
gewoon niet. Op die manier wordt de oplossing feitelijk geblokkeerd. Kan
de minister daarop ingaan? Hoe zit dat? Wat is er gedaan om dit op te
lossen? Wat betekent dit voor de zomer van 2009? Als wij nu niet snel iets
opstarten, hebben wij dan immers weer een probleem. Daarom willen wij
tussentijds graag een extra monitormoment om te zien waar wij staan. De
minister gaf immers aan dat het voor de zomer zou gebeuren. Wat ons
betreft, doen wij die extra monitoring meteen na het kerstreces.
Wij maken ons zorgen over de poortwachtersfunctie van de verloskundigen, met name omdat een toenemend aantal vrouwen rechtstreeks naar
de gynaecoloog gaat. Er is geen systeem van verwijsbrieven. Er is dus
niet vast te stellen of men rechtstreeks is gegaan of niet. Wij hebben ook
de indruk dat zorgverzekeraars dit niet controleren. Dit heeft natuurlijk ook
met de nacalculatie te maken: zij hebben er niet veel belang bij om dit te
controleren. Wat gaat de minister doen om die poortwachtersfunctie in
stand te houden? Er is namelijk een tweede punt op dit terrein: de gynaecologie is in het B-segment terechtgekomen. Daardoor heeft zij het recht
om eerstelijnsverzorging uit te voeren. Hier dreigt naar onze mening een
vermenging van de eerste- en tweedelijnszorg. Dat vinden wij gevaarlijk,
want wie controleert of het goede tarief in rekening wordt gebracht?
Soms is het eerstelijnstarief hoger, soms het tweedelijnstarief. Als je dat
hebt vermengd, heb je kans dat de kosten omhoog gaan en dat die
poortwachtersfunctie niet bestaat. Kan de minister aangeven hoe wij dat
gevaar indammen en hoe wij voorkomen dat door die vermenging van
eerste- en tweedelijnszorg de instroom in de tweedelijnszorg toeneemt?
Mevrouw Schermers (CDA): Voorzitter. Hoe ziet het ideale plaatje van de
verloskundige keten er voor het CDA uit? Dat is een sterke keten die
bestand is tegen een stootje, met als basis een veilige thuisbevalling,
zodat voor de zwangere en haar partner een keuze blijft bestaan om al of
niet thuis te bevallen. Wij zetten dus in op het behoud van de thuisbevalling, maar wel onder veilige omstandigheden. Een bevalling is een natuurlijk proces dat niet standaard in een ziekenhuis moet plaatsvinden. Niet
iedereen deelt die mening. Professor Nijhuis uit Maastricht vindt bijvoorbeeld dat elke vrouw in het ziekenhuis zou moeten bevallen. De verloskundige kan dan de normale bevallingen in het ziekenhuis doen, met de
gynaecoloog op de achtergrond voor als dat nodig is. Wij kiezen daar
duidelijk niet voor. Voor de veilige thuisbevalling die wij nastreven, zijn in
ieder geval van belang: een goed opgeleide verloskundige en een goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

4

kraamverzorgende die in een goed voorbereide situatie kan werken aan
een optimaal resultaat, de geboorte van een gezond kind.
Wat is daar allemaal voor nodig? Ons unieke systeem van thuisbevallingen is alleen houdbaar bij een minimumpercentage van thuisbevallingen. Als wij daaronder zakken, is het systeem niet meer overeind te
houden. Op dit ogenblik vindt ongeveer een derde van de bevallingen
thuis plaats. Dat percentage is gelukkig stabiel, want het zit op de ondergrens van de houdbaarheid van het systeem. Ook daarom vindt de
CDA-fractie dat alternatieven voor de thuisbevalling, anders dan een
ziekenhuisbevalling vanwege een medische reden, een duidelijke meerwaarde moeten hebben. Dat kan in bepaalde situaties zo zijn, maar het is
meestal niet zo. Als gynaecologen en verloskundigen onder één dak
zitten, zit daar nog een ander nadeel aan: de neiging om patiënten de
tweede lijn in te zuigen, is veel groter. Er moet voor worden gezorgd dat
de zwangere zonder complicaties in de eerste lijn blijft.
Voor het behoud van een veilige thuisbevalling is de beroepsgroep van de
kraamverzorgenden van het allergrootste belang. Zij hebben in de thuissituatie een eigenstandige rol. Zonder hen is er geen veilige thuisbevalling. Dit belang van de kraamverzorgenden mag op hen afstralen. Zij
hebben een belangrijk en prachtig beroep. Het is dus goed dat door de
recente aandacht voor de kraamzorg al veel is verbeterd of binnenkort zal
verbeteren. De minister heeft extra geld uitgetrokken om het personeelstekort in de kraamzorg te verhelpen. Daarmee moet het tekort voor de
zomer van volgend jaar teruggedrongen zijn met 60%, maar dan moeten
wij wel een keer beginnen. De minister heeft hiermee wel laten zien dat hij
overtuigd is van het belang van goede kraamzorg. Dat is positief, maar wij
zijn er nog niet.
Een veilige thuisbevalling is ook alleen mogelijk als een goede risicoselectie heeft plaatsgevonden. De verloskundigen zijn daartoe zeker in
staat. Ondanks een goede selectie kunnen complicaties optreden die
verwijzing naar een ziekenhuis tijdens de bevalling noodzakelijk maken.
Die verwijzing moet dan binnen de daarvoor gestelde tijd tot stand
kunnen komen. Zelfs dan is 45 minuten van het ontstaan van de problemen tot op de verloskamer heel lang. Een goede verloskundige zal met de
afstand tot het dichtstbijzijnde ziekenhuis rekening houden bij het bepalen
van het tijdstip van verwijzen. Als de bevalling plaatsvindt aan het randje
van het 45-minutengebied, zal er eerder worden verwezen dan als het
ziekenhuis naast de deur ligt. Desondanks zijn er in Nederland gebieden
waar de afstanden zo groot zijn dat een verantwoorde thuisbevalling bijna
niet meer kan, omdat elke bevalling van het ene op het andere moment in
een spoedsituatie kan veranderen. Ik denk dan aan gebieden in Zeeland –
zij zijn bekend – en recent in Flevoland. Deelt de minister de mening dat
dit geen acceptabele situatie is, ook omdat andere spoedgevallen in deze
gebieden onvoldoende kunnen worden bereikt? Wat gaat hieraan
gebeuren, minister?
Bij verwijzing tijdens de bevalling naar een ziekenhuis is de communicatie
tussen de verloskundige en het ziekenhuis en in het ziekenhuis tussen de
verschillende hulpverleners van groot belang. De hulpverleners in het
ziekenhuis zijn de gespecialiseerde verpleegkundigen, de tweedelijns
verloskundigen, eventuele arts-assistenten – al dan niet in opleiding – en
de gynaecologen. Het komt frequent voor dat verantwoordelijkheden van
deze hulpverleners niet duidelijk zijn afgegrensd. Vooral de taak en verantwoordelijkheid van de klinisch werkende verloskundige is soms niet
duidelijk, soms met fatale gevolgen. Ik heb daar zelf voorbeelden van
meegemaakt. Er is voor de klinisch werkende verloskundige nog geen
profiel opgesteld. Dat moet op korte termijn gebeuren. Er is immers juist
voor deze beroepsgroep een tegenstrijdigheid: een verloskundige is het
prototype van een eerstelijns hulpverlener – zij wordt immers geassocieerd met een thuisbevalling – maar een klinisch werkende verloskundige
werkt in de tweede lijn. Is de klinisch werkende verloskundige qua

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

5

houding te vergelijken met een huisarts of met een specialist? En hoe zit
het met de verantwoordelijkheid van de tweedelijns verloskundige ten
opzichte van de arts-assistenten en de dienstdoende gynaecoloog? Er ligt
al geruime tijd een aanvraag voor het opstellen van een profiel bij het
CBOG. Dat profiel moet er op heel korte termijn komen. Ik zal daartoe een
motie indienen.
Waar de bevalling ook plaatsvindt, een goede voorbereiding is van heel
groot belang. Onze recente debatten hebben laten zien dat soms bevallingen plaatsvinden in situaties die daar absoluut niet geschikt voor zijn:
het huis is vies en er zijn geen voorbereidingen getroffen, laat staat dat de
zwangere zich op een andere manier heeft voorbereid. Zij meldt zich soms
zelfs pas tijdens de bevalling. Wij moeten er alles aan doen om dat te
voorkomen. Een optimale voorbereiding begint al voor het zwanger
worden. Vrouwen die zwanger willen worden, moeten laagdrempelig
goede adviezen kunnen krijgen over mogelijkheden voor preventie. Wij
spreken dan over preconceptiezorg. Het gaat dan om zaken zoals het
innemen van foliumzuur en een gezonde leefstijl. De minister overweegt
om het preconceptieconsult op te nemen in het basispakket en heeft het
CVZ al gevraagd om advies. Vooruitlopend daarop hebben een heleboel
verloskundigen zich hiervoor al laten bijscholen. De CDA-fractie vindt dat
de preconceptiezorg van de grond moet komen en dat die taak bij de
verloskundige in goede handen is, ook al kunnen natuurlijk ook verloskundig actieve huisartsen dit doen. Als de verloskundigen deze taak op
zich nemen, is het des te noodzakelijker dat er gekeken wordt naar de
normverlaging voor verloskundigen. Daar is al heel lang sprake van, sinds
minister Borst, maar dit is nog niet geëffectueerd. Zij hebben er de laatste
tijd naast dit aspect immers ook andere taken bij gekregen, bijvoorbeeld
de hielprik, de CBO-richtlijn pijnbestrijding, waarbij de verloskundigen zelf
moeten kunnen verwijzen voor pijnbestrijding, zonder dat daar een gynaecoloog tussen zit. Graag een reactie van de minister.
Het gaat bij preconceptiezorg om het bieden van een laagdrempelige
mogelijkheid. Het aanbieden van die zorg op een andere plek dan de
praktijk van de verloskundige zou die drempel kunnen verlagen. Ik denk
dan aan de mogelijkheid om het consult in de toekomst aan te bieden in
de Centra voor Jeugd en Gezin. Graag krijg ik ook daarop een reactie van
de minister.
De vraag blijft hoe vrouwen kunnen worden gestimuleerd om gebruik te
maken van preconceptiezorg. De minister wil geen projectmatige aanpak.
Hoe denkt hij de beschikbaarheid van deze zorg dan onder de aandacht te
brengen? Ook daarop krijg ik graag een reactie.
Mevrouw Langkamp (SP): Ik heb een vraag over het aanbieden van
preconceptiezorg vanuit de Centra voor Jeugd en Gezin. Op zich is dat een
logische plek, maar lang niet iedereen zal daar zomaar naar binnen lopen.
Wat is uw visie ten aanzien van het bereiken van mensen die daar niet
direct naar binnen lopen? Je moet immers meer doen om bepaalde
groepen te bereiken. Ons idee daarbij is dat bijvoorbeeld ook scholen een
rol zouden kunnen spelen. Hoe denkt u daarover?
Mevrouw Schermers (CDA): Ik heb het gehad over de locatie waar je het
aanbiedt. Ik denk dat een Centrum voor Jeugd en Gezin een lagere
drempel heeft dan een praktijk van een verloskundige. Als bekend is dat
die kennis daar te verkrijgen is, kunnen mensen op een heleboel andere
plekken gemotiveerd worden om die kennis daadwerkelijk daar te halen.
Wij hebben ook een keer het idee gehoord dat apotheken dit kunnen
doen. Misschien kan ook zelfs in moskeeën informatie worden gegeven.
Dan is bekend dat die informatie daar te krijgen is. Een heleboel andere
groeperingen in de maatschappij moeten dat weten en moeten mensen
stimuleren om daarheen te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

6

Mevrouw Langkamp (SP): Als ik u goed begrijp, zegt u dat het daar
aangeboden zou kunnen worden, maar dat er meer moet gebeuren om
ervoor te zorgen dat mensen daarheen komen om daar die informatie te
halen.
Mevrouw Schermers (CDA): Ja. Nogmaals: ik heb het met de Centra voor
Jeugd en Gezin alleen gehad over de locatie waar je dit aanbiedt. Dat is
iets anders dan de motivering van de mensen om daarheen te gaan. Ik
vroeg de minister ook al hoe hij, als hij niet kiest voor een projectmatige
aanpak, de bereikbaarheid van deze zorg dan onder de aandacht wil
brengen. Ik heb al enkele suggesties gegeven naar aanleiding van de
interruptie.
De preconceptiezorg moet van de grond komen. Als dat gebeurt door de
verloskundige, zie ik naast het consult nog een voordeel. Als die vrouwen
zich eenmaal melden bij de verloskundige of de verloskundig actieve
huisarts voor het preconceptieconsult, is het contact met de hulpverlening
immers gelegd. Dat betekent in sommige gevallen heel veel. Denk maar
aan de situatie in sommige allochtone gezinnen of in achterstandswijken,
waar nu tot aan de bevalling soms helemaal geen contact is met de hulpverlening. Het contact dat er door de preconceptiezorg is, kan worden
uitgebuit door informatie te geven over het belang van vroegtijdige
controle tijdens de zwangerschap en over hoe het allemaal loopt in Nederland. Dat zal een heleboel stress wegnemen, ook bij de vaders. Misschien
kan daardoor ook een deel van de nu soms opspelende emoties worden
voorkomen. Als het contact met een dergelijk gezin eenmaal is gelegd, als
het lijntje er is, moet dat ten volle worden gebruikt. Is de minister bereid
om te bevorderen dat deze aspecten een integraal onderdeel gaan
vormen van het consult?
Een tweede eis aan een integraal aanbod van het preconceptieadvies is
dat het een gelijke inhoud heeft, onafhankelijk van degene die het consult
verricht. Dit betekent dat huisartsen en verloskundigen die deze consulten
zullen gaan verstrekken, dezelfde opleiding moeten volgen. Het moet
duidelijk zijn wat de inhoud van het consult is, maar ook wanneer er moet
worden verwezen.
Door de kwaliteit van alle schakels in de keten te waarborgen, is de keten
solide genoeg om te leiden tot het ultieme doel, de geboorte van een
gezond kind.
Mevrouw Arib (PvdA): Voorzitter. In januari 2006 heb ik namens de PvdAfractie een plan gepresenteerd met als titel «Dring de babysterfte in
Nederland terug». Daarin hebben wij aangegeven hoe belangrijk wij onze
verloskundigen en ons kraamzorgsysteem vinden. Ook hebben wij een
aantal voorstellen gedaan. Ik moet constateren dat ik een aantal voorstellen die wij toen naar buiten hebben gebracht, terug zie in de brief van
de minister. Wij zijn heel blij dat de minister de preconceptiezorg belangrijk vindt. Dankzij een grote meerderheid van de Kamer komt er ook een
achterstandstarief voor verloskundigen, hopelijk per 1 januari. Het
erkennen van de etnische en culturele factoren en sociaaleconomische
status bij babysterfte is een speerpunt van deze minister. Dat was in het
vorige kabinet anders. Er ligt ook een plan van aanpak voor het tekort in
de kraamzorg. Dat zijn allemaal maatregelen die deze minister in deze
korte periode heeft genomen. Daar ben ik hem erg erkentelijk voor. Aan
de wil, de intentie en de bereidheid van de minister om dit grote maatschappelijke probleem aan te pakken, twijfel ik niet. Toch zijn wij er nog
lang niet.
In de brief van 16 juli 2008, waar wij jarenlang op hebben gewacht,
kondigt de minister een aantal maatregelen aan. Ik zal straks puntsgewijs
op die maatregelen ingaan, maar bij het lezen van de brief viel mij op dat
het overzicht een beetje kwijt is. Er worden allerlei onderzoeken en
adviezen aangekondigd. De stuurgroep komt bijvoorbeeld voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

7

1 november 2008 met een werkplan. Het is nu bijna november. Er komt
ook een onderzoek van de Inspectie voor de Gezondheidszorg naar de
nacht- en weekenddiensten in de verloskundige zorg in relatie tot babysterfte. Er komen ook resultaten van onderzoek naar kwaliteitsindicatoren
voor de verloskundige keten. Zo worden meer dingen aangekondigd en ik
heb het gevoel dat het een beetje te versnipperd en te los is. Ik vraag de
minister om ons driemaandelijks te informeren via een soort voortgangsrapportage, zodat wij een beetje zicht houden op wat er gaande is en als
Kamer ook tijdig kunnen meedenken.
Ik mis in de brief ook een centrale aansturing, de regie van de minister en
van VWS over deze hele problematiek. Er wordt te veel verwezen naar de
eigen verantwoordelijkheid en de verantwoordelijkheid van de professionals. Daar heb ik natuurlijk alle vertrouwen in, maar bij zo’n ernstig
probleem is de centrale aansturing belangrijk. De minister moet daarbij de
regie houden. Daarop krijg ik graag een reactie.
De minister schrijft in de brief ook steeds dat het zijn ambitie is om de
babysterfte terug te dringen. Wij hebben de afgelopen jaren cijfers over
de babysterfte gezien. Daar werd heel heftig op gereageerd. Weten wij nu
precies hoe hoog de babysterfte in Nederland is en weten wij ook precies
wat de oorzaken van de babysterfte zijn? Alleen als wij dat precies weten,
kunnen wij een ambitie formuleren voor een procentuele afname van de
babysterfte binnen een bepaalde periode. Daarvoor is gedegen wetenschappelijk onderzoek nodig. Ook daarop krijg ik graag een reactie.
Ik kom nu bij de door de minister aangekondigde maatregelen, te
beginnen met de preconceptiezorg. De minister erkent dat de preconceptiezorg een belangrijk element in de keten is, maar het besluit om preconceptiezorg in het basispakket op te nemen, wordt naar de lange termijn
geschoven. Wetenschappelijk is bewezen dat de eerste weken van een
zwangerschap cruciaal zijn voor de ontwikkeling van een kind. Dan kan de
vrucht al schade hebben opgelopen, bijvoorbeeld door roken, medicijngebruik en andere schadelijke gedragspatronen. Als het CVZ op zijn
vroegst in juni 2009 met een advies komt, is dat te laat om het preconceptieconsult per 1 januari 2010 in het basispakket op te nemen. Ik verzoek de
minister dus om alles op alles te zetten, zodat dit per 1 januari 2010 wordt
opgenomen in het basispakket.
Op dit moment krijgen vrouwen die zwanger willen worden, op verschillende plekken verschillende informatie aangeboden. Het is onduidelijk
welke adviezen wetenschappelijk onderbouwd zijn, waar de verschillende
adviezen te vinden zijn en waar iemand meer informatie kan krijgen. Het
wordt ook niet als een normale gang van zaken beschouwd om daar al
voor de zwangerschap mee bezig te zijn. Alleen foliumzuur is nu een
beetje ingeburgerd, maar ik mis bijvoorbeeld vitamine D, waar ik een paar
jaar geleden vragen over heb gesteld. Als wij een cultuuromslag willen en
als wij willen dat vrouwen het normaal vinden om zich voor te bereiden
op een zwangerschap, zoals dat in Scandinavische landen al normaal is,
zullen wij eerst moeten zorgen voor een goed aanbod. Ik vraag de
minister om daarvoor een voorstel te doen, zodat er een centraal punt
komt waar alle benodigde informatie verkrijgbaar is. Dan bedoel ik niet
«Hallo Wereld» of «kiesBeter», dat waarschijnlijk per 2011 wordt geprivatiseerd. Die sites zijn veel te breed opgezet. Verschillende partijen spelen
daarbij een rol, maar niemand voelt zich daar verantwoordelijk voor. Ook
daarop krijg ik graag een reactie.
Preconceptiezorg gaat niet alleen over voorlichting, foliumzuur en
medicijngebruik, maar ook over voorlichting over dragerschap. Het gaat
ook om kinderen die na de geboorte blijven leven en die geboren worden
uit gezonde ouders die dragers blijken te zijn van ernstige erfelijke eigenschappen, bijvoorbeeld sikkelcel en thalassemie. Wij weten dat bepaalde
ziektes bij bepaalde bevolkingsgroepen voorkomen. Ik heb eerder schriftelijk gevraagd hoe dat zit. Er kan sprake zijn van twee gezonde ouders die
dragers zijn van een bepaalde erfelijke aandoening. Kunnen zij zich ergens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

8

melden? Het antwoord is dat dit wel kan, maar in de praktijk blijkt dit toch
niet zo te zijn. Ook daarop krijg ik graag een reactie.
In de brief wordt ook van alles geopperd. De preconceptieadviezen
zouden worden gekoppeld aan «Hallo Wereld», een site die door minister
Rouvoet in het leven is geroepen. Ik heb begrepen dat «Hallo Wereld»
afhankelijk is van een aantal organisaties, ook particuliere organisaties.
Wij hebben onlangs gezien dat een zorgverzekeraar via «Hallo Wereld»
reclame maakte om nieuwe klanten te winnen; daar hebben collega’s van
de VVD en de SP schriftelijke vragen over gesteld. Uit het evaluatierapport
van het RIVM blijkt dat de doelgroepen waarover wij het vandaag hebben
– vrouwen met een lage sociaaleconomische status en migrantengroepen
– niet of nauwelijks een beroep doen op dat soort sites. Vooral hoogopgeleide vrouwen bezoeken deze sites. Ik zou graag willen weten wat
deze site heeft gekost en hoeveel er inmiddels is geïnvesteerd om deze
site op te poetsen. Ik heb immers begrepen dat er opnieuw geld in is
gestopt. Ook blijkt dat de op deze site aangeboden informatie niet geactualiseerd wordt.
Ik vind het belangrijk dat wij datgene behouden wat goed loopt. Het Erfocentrum heeft een bereik van 1,1 miljoen bezoekers, onder wie een groot
aantal zwangere vrouwen. Mijn fractie heeft er grote moeite mee dat dit
wordt wegbezuinigd. Ik vraag de minister om daar alsnog naar te kijken
en om ook te bekijken wat de beste plek is voor het Erfocentrum.
Misschien is het een optie om het onder het RIVM te laten vallen.
De voorzitter: U moet echt afronden. U bent ruim over uw spreektijd
heen.
Mevrouw Arib (PvdA): Sorry, ik zal het echt puntsgewijs doen.
Er gaat 5,8 mln. naar de gemeenten om de babysterfte terug te dringen. Er
is geen enkel zicht op of die middelen daadwerkelijk voor dat doel worden
ingezet. Net als mevrouw Schermers vraag ik aandacht voor de normpraktijk van de verloskundigen. De NZa komt met een advies over de
normpraktijk. Wanneer komt dat advies en kunnen wij dat voor 2010
meenemen in de begroting?
Mijn laatste onderwerp is de hielprik. Ik heb mij een paar jaar geleden
ertegen verzet dat de hielprik bij de consultatiebureaus werd ondergebracht. De reden daarvoor was dat de hielprik gecombineerd moest
worden met de gehoortest. Nu blijkt dat dit niet klopt. Het gevolg hiervan
is dat de hielprik niet binnen zes dagen plaatsvindt. Dat heeft nare
gevolgen voor kinderen. Waarom kunnen de verloskundigen de hielprik
niet doen? Dat doen zij goed en waar zij het doen, gebeurt het zelfs binnen
vier dagen, omdat zij 24 uur beschikbaar zijn. Ik doe dus een dringend
beroep op de minister om de hielprik gewoon door de verloskundigen te
laten doen. In tweede termijn stel ik misschien nog een ander punt aan de
orde.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Voorzitter. De kabinetsbrief over de ketenzorg verloskunde en kraamzorg oogt
behoorlijk volledig. Het samenvattende overzicht van beleidsactiviteiten
beslaat ruim twee kantjes. Dit verdient waardering. Tegelijkertijd zou ik
willen zeggen: wees alert op versnippering. De fractie van de ChristenUnie
wil op enkele punten ingaan, allereerst op het feit dat in de opgesomde
lijst beleidsactiviteiten wel degelijk dingen worden gemist. Ten tweede zijn
enkele opgesomde activiteiten weinig concreet uitgewerkt. Ten derde is de
vraag hoe je alle huidige goede zorg behoudt, verbetert en borgt voor de
toekomst.
Ik begin met een onderwerp dat ik heb gemist en dat mij enorm heeft
aangegrepen, namelijk prenatale kindermishandeling. Verslaafde moeders
plegen soms eigenlijk kindermishandeling voor de geboorte. Hoe ver
mogen wij als samenleving gaan om de rechten en belangen van onge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

9

boren kinderen te beschermen? Mag een aanstaande moeder tijdens de
zwangerschap gedwongen worden opgenomen en daarmee in haar zelfbeschikkingsrecht worden beperkt om haar risicovolle gedrag jegens
zichzelf en haar kind te verhinderen? De ChristenUnie constateert dat de
mogelijkheden om in zo’n situatie in te grijpen, te beperkt zijn. De Kinderbescherming kan pas ingrijpen wanneer het kind geboren is. De schade
voor het kind is dan al een feit. Nederland heeft het VN-verdrag inzake de
rechten van het kind geratificeerd. In de preambule daarvan staat dat het
kind op grond van zijn lichamelijke en geestelijke onrijpheid bijzondere
bescherming en zorg nodig heeft, met inbegrip van geëigende wettelijke
bescherming, zowel voor als na zijn geboorte. Wat betekent dit voor
goede prenatale zorg in de praktijk?
Ik ga verder met het onderwerp «preconceptiezorg». De ChristenUnie
onderstreept van harte het principe dat onnodige medicalisering vermeden dient te worden. Waarom heeft de minister het advies van de
Gezondheidsraad niet volledig omarmd en waarom is hij daarmee niet
direct aan de slag gegaan? Natuurlijk is het goed om deze zorg in te
bedden in bestaande structuren en organisaties, maar dat gebeurt niet
vanzelf. De minister zal dit moeten faciliteren en zal financiële en andere
hobbels moeten wegnemen. De taken en de inhoud van deze zorg moeten
duidelijk zijn en moeten goed geborgd worden. Graag leg ik de vinger ook
bij de opmerkingen van de Gezondheidsraad over de ethische en de juridische aspecten, bijvoorbeeld de vraag hoe de wens om mensen zo goed
mogelijk te informeren zich verhoudt tot het recht van dezelfde mensen
om niet alles te hoeven weten. Programma’s voor preconceptiezorg
dienen dan ook regelmatig geëvalueerd te worden. Er worden enkele
aanbevelingen gedaan, zoals het gelaagd aanbieden van informatie en het
maken van een helder onderscheid tussen voorlichting die is gericht op
gedragsverandering bij beïnvloedbare risico’s en niet-directieve informatie die erop gericht is om mensen te helpen om weloverwogen beslissingen te nemen.
Het onderwerp «uitstel van ouderschap» legt de minister bij de minister
voor Jeugd en Gezin. Dat is voor de politiek een lastig onderwerp om te
bespreken, want voordat je het weet, wordt je een vorm van geboortepolitiek verweten. De medische risico’s van uitstel van ouderschap lijken
mij echter nadrukkelijk een thema dat aan de orde moet worden gesteld in
de preconceptiezorg. Wat gaat deze minister met dit onderwerp doen?
Prenatale screening vormt een onderwerp op zich. Er wordt gesproken
over periodieke evaluatie. Wanneer kunnen wij de eerstvolgende evaluatie
verwachten? De ChristenUnie is immers benieuwd naar de ervaringen van
de verloskundigen, de kwaliteit van de voorlichting, de voorbereiding en
begeleiding van zwangeren en de conclusies die aan de prenatale screening worden verbonden. Door gesprekken met verloskundigen heb ik al
een indruk gekregen van wat op dit moment gebeurt. Daaruit kan ik in
ieder geval concluderen dat voorlichting en begeleiding tijd kosten, wat
om een verlaging van de normpraktijk vraagt.
Ik zei al dat de conclusies die aan prenatale screening verbonden worden,
nadere aandacht verdienen. Er zijn kritische artikelen verschenen over de
20 wekenecho. Een aantal artsen zegt dat de vroegere pretecho, waarbij
soms per ongeluk een afwijking werd geconstateerd, een standaardzoektocht naar allerlei mogelijke afwijkingen is geworden. Artsen krijgen
steeds vaker vragen van aanstaande ouders over te verwachten aangeboren afwijkingen op basis van prenatale diagnostische gegevens. Wat is
dan een verstandig en goed afgewogen advies, bijvoorbeeld als een
schisis zichtbaar is geworden? Plastisch chirurg Van der Molen van het
Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht stelt voor om tot een algemeen
gedragen richtlijn met betrekking tot schisis te komen.
Een onderwerp dat ik mis in de paragraaf over postnatale zorg, is de zorg
voor borstvoeding. De minister heeft goede postnatale zorg hard nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

10

om de doelstellingen te behalen die vorig jaar door de Kamer via een
motie zijn uitgesproken. Ik wil graag dat de minister daar vandaag op
ingaat.
Samenwerking in de verloskundige keten is belangrijk. Concurrentie is
hier niet op haar plaats. Dit vraagt versterking van de positie van de
eerstelijns verloskundige zorg en wettelijk behoud van de verwijsfunctie.
Meer concentratie van ziekenhuiszorg zet de bereikbaarheid en beschikbaarheid van de noodzakelijke medisch-specialistische zorg onder druk.
Het is ontzettend jammer als zwangeren zomaar in de tweede lijn terechtkomen, terwijl zij prima thuishoren in de eerste lijn en daar zelfs beter af
kunnen zijn.
De ChristenUnie is erg blij met de door de minister getoonde daadkracht
om capaciteitstekorten in de kraamzorg op te lossen. Ik heb wel zorg over
de uitvoerbaarheid van de voorstellen, nu juristen van de NZa hebben
aangegeven dat het hiermee gemoeide bedrag niet uit het budget van de
kraamzorg gehaald mag worden. Er wordt nog overleg gevoerd. Hoe en
wanneer denkt de minister deze impasse te kunnen doorbreken?
De heer Zijlstra (VVD): Ik heb een vraag over de prenatale kindermishandeling. Gaat uw redenering zover dat de bescherming van het ongeboren
kind zo belangrijk is dat je je zelfs moet afvragen of gedrag dat bij voorbaat gekenschetst kan worden als gevaarlijk voor een aanstaand kind,
ertoe zou moeten leiden dat die mensen eigenlijk niet de mogelijkheid
zouden moeten hebben om kinderen te krijgen? Dat is immers de doortrekking van uw redenering over de prenatale kindermishandeling.
Wanneer het kind er is, hoe ziet u dan – vanuit het oogpunt van bescherming van het kind tegen het gedrag van de ouders, ziektes en dergelijke –
het vaccinatiebeleid en het niet willen vaccineren van kinderen? Ook dat
heeft op latere leeftijd immers aantoonbaar negatieve gevolgen voor de
kinderen. Hoe ziet de ChristenUnie dat?
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik besef
dat ik hiermee een onderwerp lostrek dat ongelooflijk breed is. Ik vraag
mij af of wij het in die breedte moeten bespreken. Wij hebben het nu over
prenatale en postnatale zorg.
De heer Zijlstra (VVD): Ik heb het niet verzonnen!
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik
spreek heel breed over medisch-ethnische thema’s, maar in dit overleg
over de ketenzorg in de verloskunde en kraamzorg wil ik de vraag
aanstippen wat je bij zwangerschap van verslaafden doet, maar ook bij
ander risicogedrag. Ik wil het vandaag heel concreet daarover hebben:
wat doe je dan, wat zijn de mogelijkheden? Wanneer een kind geboren is,
heeft bijvoorbeeld het AMK vele meer mogelijkheden om in te grijpen.
Vandaar dat ik mij echt wil concentreren op dit punt. Ik denk ook niet dat
het zinvol is om nog verder uit te weiden. Daarvoor zullen wij op een
ander moment breder over medisch-ethische onderwerpen moeten
spreken. Dit heel concrete onderwerp zie ik niet in de brieven terug, maar
er wordt in het veld geconstateerd dat op dat punt echt sprake is van een
leemte. Het AMK kan nog niets doen. De voorbeelden zijn heel schrijnend.
Ik denk ook niet alleen aan verslaving. Ik hoorde vorige week nog een
concreet voorbeeld: een Romameisje dat acht maanden zwanger was, zat
in Amsterdam nog achter het raam. Dat is waanzinnig. Wat kun je in zo’n
situatie doen?
De heer Zijlstra (VVD): Ik ben het helemaal met u eens dat je met het
door u aangedragen onderwerp een heel brede discussie neerlegt, maar
die discussie wordt daarmee wel opgestart. U kunt wel zeggen dat u het
tot dit puntje wilt beperken, maar dan maakt u zich er gemakkelijk van af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

11

Ik wil het vaccineren en alles wat na de geboorte komt, wel even laten
liggen. Wij hebben het hier over preconceptieconsulten en dus over wat
wij voorafgaand aan de zwangerschap doen. Hoe trekt u uw redenering
door in de richting van «preconceptief»? Mogen dergelijke mensen van u
feitelijk geen kinderen krijgen? U vindt immers dat de kinderen in bescherming moeten worden genomen, maar dat heeft ook daaraan voorafgaande consequenties. Trekt u ook die lijn?
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ook dat
is natuurlijk een heel actuele discussie. Dat speelt niet alleen bij verslaving, maar bijvoorbeeld ook bij verstandelijk gehandicapten. Wil ik de lijn
doortrekken? Ja, daar moeten inderdaad dingen aan de orde komen. In
instellingen, bijvoorbeeld voor verstandelijk gehandicapten, en de zorg
daaromheen zal dit echt een punt van gesprek moeten zijn. Dat vraagt dus
heel veel zorg en aandacht. Het liefst wil ik die lijn doortrekken, maar hoe
benader je bijvoorbeeld verslaafden voor preconceptiezorg? Voor
«gewone» mensen heeft een preconceptiespreekuur om te praten over
het leefgedrag – je kunt beter niet drinken, je moet niet roken en al dat
soort dingen – waarde, maar hoe krijg je verslaafden op een preconceptiespreekuur? De zwangerschap is de vrouw dan vaak min of meer «overkomen» en de situatie wordt dan door de reguliere zorg niet heel gemakkelijk opgepakt.
Mevrouw Arib (PvdA): Ik kan het niet helemaal volgen, want u benadert
dit vanuit de kindermishandeling. U vindt dat er eerder moet worden
ingegrepen met het oog op de bescherming van het kind. Juist met het
oog op de bescherming van het kind vind ik het voorbeeld van de vaccinatie consequent, want dat ligt in het verlengde daarvan. Wat vindt de
ChristenUnie als een kind niet wordt gevaccineerd? Dat komt immers
voor. Ik kan mij debatten herinneren waarin de ChristenUnie een totaal
ander standpunt innam, namelijk dat het dan gaat om het zelfbeschikkingsrecht. Geldt dat dan niet voor de moeder?
De voorzitter: Ik wijs erop dat bijvoorbeeld vaccinatie aan de orde zou
moeten komen in een AO over preventiebeleid. Dat is nu niet aan de orde.
Dat heeft de steller van de vraag ook al geconstateerd. Graag nog een
korte reactie van mevrouw Wiegman.
Mevrouw Arib (PvdA): Ik heb het over het zelfbeschikkingsrecht over de
integriteit van het lichaam. Waarom geldt die wel voor het kind, maar niet
voor de moeder? Vaccinatie is maar een voorbeeld.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Het
wordt echt heel lastig, want je vergelijkt appels met peren. Bij het
vaccinatieprogramma gaat het heel duidelijk om risico’s. Ik wil nu aan de
orde stellen dat in een situatie van bijvoorbeeld verslaving bij zwangerschap een kind niet alleen risico’s loopt, maar daadwerkelijk schade
ondervindt. Dat is gewoon duidelijk.
Mevrouw Arib (PvdA): Bij vaccinatie ook.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Nee,
dan gaat het toch meer om risico’s. Ik wil mij vandaag echt beperken tot
dit onderwerp.
De voorzitter: Ja, u gaat over uw eigen inbreng. Ik constateer dat een
onderwerp zoals vaccinatie bij een AO over het preventiebeleid aan de
orde zou moeten komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

12

De heer Zijlstra (VVD): Ik deel uw mening. Het heeft allemaal met elkaar
te maken, maar dit zal nog wel een keer naar voren komen. Nu de
ChristenUnie dit zo neerlegt onder het mom van kindermishandeling, ben
ik wel benieuwd waar de ChristenUnie de grens legt. Wat kan er wel?
Gaan we een rokende moeder opsluiten om verplicht af te kicken? Wat
doen we met een moeder die per dag een borrel of twee borrels drinkt?
Als mevrouw Wiegman dit soort discussies opwerpt, verwacht ik ook van
haar dat zij aangeeft waar voor haar de grens ligt. Anders legt zij dit wel
heel gemakkelijk bij de minister neer. Als zij hier sterke gedachten over
heeft, moet zij die ook weergeven.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Daar
ben ik heel eerlijk in: ik heb dit in vragende vorm aan de orde gesteld,
omdat dit onderwerp mij aangrijpt. Ik zeg niet dat ik de oplossingen in
mijn zak heb, maar ik zeg ook niet dat ik daarom maar hierover zwijg. Ik
vind dat dit vandaag aan de orde gesteld moet worden. Ik besef dat het
heel lastig is om een grens te stellen, maar er zijn nu heel concrete situaties waarin hulpverleners te maken krijgen met zwangerschap van bijvoorbeeld een verslaafde vrouw. Dan heb ik het niet over een vrouw die niet
van het roken af kan komen, maar om een vrouw met een heel zware
verslaving en met nadrukkelijke zorgen over wat er na de bevalling gaat
gebeuren. Wat kun je dan tijdens de zwangerschap al doen? Ik weet dat er
ergens grenzen moeten liggen en die zullen altijd discutabel zijn. Wat is
erger: een pakje sigaretten of twee sigaretten? Waar leg je dan de grens?
Het gaat mij nu echter om die heel concrete gevallen waar de Kinderbescherming machteloos tegenover staat.
Mevrouw Langkamp (SP): Voorzitter. Ik begin met de preconceptiezorg
en prenatale zorg, helemaal bij het begin. Preconceptiezorg is zorg
voordat je zwanger wordt en prenatale zorg is zorg tijdens de zwangerschap. Dat is natuurlijk van groot belang voor het terugdringen van de
babysterfte, met name bij mensen met een lage sociaaleconomische
status en bij niet-Westerse migranten. De minister vindt dat alle
aanstaande ouders over prenatale voorlichting moeten kunnen beschikken, maar is niet bereid om dat centraal aan te sturen. Waarom niet?
Waarom legt hij het advies van de Gezondheidsraad op dit punt naast zich
neer? Als voor alle aanstaande ouders deze voorlichting beschikbaar moet
zijn, kun je de verantwoordelijkheid immers niet uitsluitend bij de
beroepsgroepen neerleggen. Wat dat betreft, vind ik de houding van de
minister een beetje te passief. Hoe gaat hij ervoor zorgen dat veel meer
mensen bereikt gaan worden tijdens en ook voor de zwangerschap?
Wij denken dat scholen een belangrijke rol zouden kunnen spelen bij de
voorlichting, bijvoorbeeld over het belang van een gezonde leefstijl, het
innemen van foliumzuur voordat je zwanger wordt, informatie over de
erfelijkheid van bepaalde ziektes en de plek waar je voor en tijdens de
zwangerschap zorg kunt krijgen. Ik wil daarop graag een reactie van de
minister: hoe ziet hij de rol van scholen op dit punt?
Welk aanbod op het punt van preconceptiezorg en prenatale zorg aan
aanstaande ouders komt er precies in de Centra voor Jeugd en Gezin?
Verloskunde en de huisartszorg zijn immers niet standaard opgenomen in
het Centrum voor Jeugd en Gezin. Er is voor gemeenten 5,8 mln. beschikbaar voor prenatale zorg, maar dat geld zit in de brede doeluitkering voor
de Centra voor Jeugd en Gezin. Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat de
gemeenten dit geld daadwerkelijk aan prenatale voorlichting uitgeven?
Volgens het CVZ kan er alleen aanspraak zijn op preconceptiezorg als er
sprake is van een individuele zorgvraag. Een programmatische aanpak
valt daar niet onder, valt dus niet onder de Zorgverzekeringswet en wordt
dus niet vergoed. Dit betekent dat paren met een kinderwens niet actief
benaderd kunnen worden en dat ook collectieve maatregelen niet moge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

13

lijk zijn. Ja, ze zijn wel mogelijk, maar ze worden niet vergoed. Kan de
minister garanderen dat dit opgelost wordt?
Er is al gesproken over «Hallo Wereld». Hoe zit het met de onafhankelijkheid van de informatie op die site? De site wordt bijvoorbeeld gesponsord
door Agis. Wat ons betreft, is de onafhankelijkheid van de informatie op
die website dan in het geding.
Er is ook al gesproken over het Erfocentrum. Waarom wordt dat niet meer
gesubsidieerd? Is de minister bereid om het Erfocentrum weer te subsidiëren? Het Erfocentrum heeft aangegeven dat het € 400 000 per jaar
nodig heeft om te kunnen blijven bestaan.
Er is ons ter ore gekomen dat het Centrum Jeugdgezondheid van het
RIVM wegbezuinigd gaat worden. Graag een reactie daarop van de
minister.
De minister schrijft in zijn brief dat er een grote variatie is in de initiatieven
op het gebied van kinderwens, spreekuren en preconceptieconsulten.
Juist door die grote variatie is er heel weinig zicht op het bereik en de
kwaliteit daarvan. Is de minister bereid om al die verschillende initiatieven
in kaart te brengen en om het bereik en de kwaliteit daarvan te laten
onderzoeken?
Wanneer komen de resultaten van de evaluatie door TNO van de projecten met advisering over de inname van foliumzuur naar de Kamer?
De hielprik wordt nu door de jeugdgezondheidszorg uitgevoerd, met als
gevolg dat dit vaak te laat gebeurt. Toen de verloskundige dit nog deed,
leverde dat eigenlijk nooit problemen op. Kan de verloskundige dit weer
gaan doen? Dan zijn de problemen opgelost. Het is van groot belang dat
de hielprik op tijd wordt gedaan.
Zowel babysterfte als moedersterfte is bij niet-Westerse migranten significant hoger. Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat met name die groep
veel beter bereikt wordt met voorlichting voor en tijdens de zwangerschap, zich eerder meldt bij van de verloskundige en ook meer gebruik
gaat maken van kraamzorg?
Hoe staat het met de invoering van de perinatale audit? Ik krijg de indruk
dat daar weinig voortgang in zit. Wanneer wordt die audit daadwerkelijk
ingevoerd?
Er is een groot tekort aan kraamverzorgenden. Daar hebben wij allemaal
in de afgelopen zomer de nodige berichten over gehoord. Er zijn 540
vacatures, maar er zijn eigenlijk nog veel meer mensen nodig om de
ergste nood te lenigen, ook omdat heel veel kraamverzorgenden in deeltijd werken en omdat er sprake is van een grote uitstroom. Het is goed dat
de minister dit gaat aanpakken met het geld dat in 2008 op de plank is
blijven liggen. Daarbij gaat het om 20 mln. De minister beweert dat het
tekort daarmee met 60% kan worden teruggedrongen. Dat is natuurlijk
heel mooi, maar mijn zorg blijft over de resterende 40%. Hoe gaan wij
ervoor zorgen dat het niet blijft bij een eenmalige injectie van 20 mln. en
dat het tekort permanent verdwijnt? Met andere woorden: garandeert de
minister dat er voldoende geld beschikbaar blijft voor het opleiden van
extra kraamverzorgenden? Als er in de toekomst weer geld op de plank
blijft liggen, is hij er dan bijvoorbeeld toe bereid om ervoor te zorgen dat
dit automatisch geïnvesteerd wordt in scholing of onderzoek?
De kraamzorgaanbieders moeten voor 1 januari een aanvraag doen voor
dit extra geld. Daar wordt een beleidsregel voor ontwikkeld door de
Nederlandse Zorgautoriteit, maar dat moet natuurlijk wel snel gebeuren.
Wanneer is die beleidsregel af? Kraamzorgaanbieders moeten immers
weten wat zij moeten doen om voor dat extra geld in aanmerking te
komen.
Achmea gaat in 2009 stoppen met de kraamzorgveiling. Daar zijn wij heel
blij mee, want dit toont aan dat vanwege het tekort aan kraamverzorgenden en het onvoldoende zorgaanbod de beoogde marktwerking niet
werkt. Wij hopen dan ook dat Menzis Achmea hierin zal volgen en dat ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

14

andere verzekeraars hier niet meer aan beginnen, zodat er eindelijk een
einde komt aan het idiote idee van een kraamzorgveiling.
De minister heeft het ook over de mogelijkheid van vrije prijsvorming in
de kraamzorg. Hoe verhoudt dat zich tot een markt waar schaarste heerst
en waar voor veel lagere tarieven wordt gewerkt, met als gevolgen
enorme tekorten aan personeel en het feit dat mensen niet de zorg krijgen
waarop zij recht hebben? Die gevolgen zijn toch volstrekt onlogisch,
minister?
Om nog even bij het tekort aan kraamzorg te blijven: de minister beweert
dat alle vrouwen de afgelopen zomer 24 uur kraamzorg hebben gekregen,
dus datgene waarop zij wettelijk recht hebben. Ik vraag mij af waarop hij
dat baseert, want niet alleen rechtstreeks maar ook via de media hebben
ons talloze voorbeelden bereikt van vrouwen die nauwelijks kraamzorg
kregen. Is de minister bereid om, terugkijkend, te onderzoeken hoeveel er
in de afgelopen zomer geïndiceerd is geweest en hoeveel daarvan daadwerkelijk geleverd is? Is hij ook bereid om het aantal uren kraamzorg te
blijven monitoren?
Ik zie dat ik moet afronden. Dan moet ik het even puntsgewijs afmaken. Ik
denk dat het goed is als de Kamer eerder dan tegen de zomer van 2009
geïnformeerd wordt over het tekort aan kraamzorg. Ik pleit ervoor om de
Kamer begin 2009 te informeren over de stand van zaken op dat moment.
Wij horen nog steeds dat er problemen zijn met het werken in achterstandswijken door kraamverzorgenden. Volgens de minister is dat niet zo, omdat
zij voldoende mogelijkheden hebben om dit op te lossen. Ik geef één heel
concreet voorbeeld: kraamzorgaanbieders werken in sommige gevallen
met postcodelijsten. Als er een verzoek komt vanuit een bepaald
postcodegebied, leveren zij daar geen kraamzorg vanwege de gevaren in
die wijk. Daar wil ik graag een reactie op. Ik wil ook graag de garantie dat
het antwoord op de vraag of je wel of geen kraamzorg krijgt, nooit afhankelijk mag zijn van de wijk waar je woont.
De voorzitter: Mevrouw Langkamp, u moet echt afronden.
Mevrouw Langkamp (SP): Nog twee punten, heel kort. Over de situatie in
Zeeland hebben wij schriftelijke vragen gesteld. De tweedelijns verloskunde wordt daar geconcentreerd in één ziekenhuis, waardoor de thuisbevallingen in gevaar komen. Dat vinden wij onacceptabel en wij willen
weten wat de minister daaraan gaat doen.
Tot slot vraag ik aandacht voor het tekort aan bedden voor zieke zwangere
vrouwen en pasgeborenen.
De heer Zijlstra (VVD): U wilt de scholen inschakelen bij de preconceptiezorg. Mevrouw Arib fluisterde «Dijsselbloem». Als lid van die commissie
wil ik dat punt inderdaad inbrengen. Wij hebben geconstateerd dat een
van de gevaren in het onderwijs is dat wij proberen om het onderwijs alle
maatschappelijke problemen te laten oplossen. Dat gebeurt met de beste
intenties. Daar twijfel ik ook in dit geval niet aan, maar de SP heeft die
conclusie van harte gesteund. Nu zegt u in deze commissie toch dat de
scholen hierbij moeten worden ingeschakeld. Ik heb dat ook gehoord bij
andere discussies, bijvoorbeeld over voorlichting over gezond eten. Hoe
gaat u die twee dingen verenigen? Hoe gaat de SP ervoor zorgen dat het
onderwijs gewoon onderwijs blijft geven en dat wij voorkomen dat wij
alle maatschappelijke problemen weer op de schoolbankjes proberen op
te lossen?
Mevrouw Langkamp (SP): Ik wil daar kort op reageren, want ik denk dat
dit een beetje buiten de discussie van vandaag valt. Het is een beetje
flauw om te zeggen dat wij in navolging van de commissie-Dijsselbloem
nooit meer zeggen wat de rol van scholen zou kunnen zijn. Dan zouden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

15

wij hier helemaal niets meer mogen zeggen over de rol die het onderwijs
kan spelen. Dat vind ik dus echt een beetje te gemakkelijk.
De heer Zijlstra (VVD): Dat is niet zo gemakkelijk. Als u daar altijd enige
nuance in had aangebracht, was u redelijk consistent, maar ik zit toevallig
ook in de commissie voor OCW. Daar hoor ik de SP continu blazen over
dit soort zaken, maar hier breekt de SP zelf met die lijn. Je moet consistent
zijn. Als de SP in de commissie voor OCW roept dat er niets bij mag
omdat het zo belangrijk is dat wij alleen het onderwijs doen, moet de SP
in een andere commissie niet het omgekeerde roepen. U kunt wel zeggen
dat we dan niets meer mogen, maar dat is juist wat de SP roept in de
commissie voor OCW.
Mevrouw Langkamp (SP): Dan hebt u een verkeerde indruk van wat ik
heb voorgesteld. Wij kunnen gewoon aansluiting zoeken bij bepaalde al
bestaande lessen om te bekijken of dit daarin als onderdeel opgenomen
kan worden. Ik pleit er absoluut niet voor dat het onderwijs hele nieuwe
taken op zich moet nemen en dat dit helemaal opgetuigd moet worden. Ik
denk echter wel dat met betrekking tot dit onderwerp ook binnen het
onderwijs aansluiting gezocht kan worden.
Mevrouw Arib (PvdA): Ik vind dit zelf heel lastig, want de Gezondheidsraad heeft een advies gegeven en heeft gekozen voor een soort programmatische aanpak. Dat kan, maar als je daarvoor kiest, zijn alle jongeren
potentiële ouders en dan ga je grote voorlichting geven. Je kunt ook
kiezen voor bepaalde groepen. Ik vind het zelf heel lastig om op dat punt
een duidelijke keuze te maken.
De voorzitter: Wat is uw vraag?
Mevrouw Arib (PvdA): Dat wilde ik net zeggen. Kennelijk vindt de SP dat
iedereen moet worden voorgelicht over het toekomstige ouderschap.
Mevrouw Langkamp (SP): Ja, dat hebt u goed begrepen: zo breed mogelijk en zo veel mogelijk.
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. Zwangere vrouwen zijn geen mobieltjes. Dat is misschien een raar begin, maar dat heeft natuurlijk alles te
maken met de marktwerking in de kraamzorg. Daardoor zijn de problemen
ontstaan waar wij nu nog steeds tegen aanlopen. Op 28 mei van dit jaar
hadden wij een spoeddebat over 1000 vacatures in de kraamzorg en over
het feit dat veel zwangeren niet eens de minimumeis van 24 uur kraamzorg konden krijgen. Nu zien wij mooi klinkende koppen in de krant: «Klink
pakt personeelstekort in de kraamzorg aan met 20 miljoen». Je zou bijna
zeggen dat wij te maken hebben met een daadkrachtige minister, maar
niets is minder waar. De voorganger van deze minister riep de kraamzorgveiling in het leven. Wat is er nou gebeurd? In de kraamzorgveiling en in
het bedrag van het uurloon zat het opleidingsbudget verweven. Omdat de
kraamzorgaanbieders dat massaal uit de prijs hebben gehaald, hebben wij
uiteindelijk te maken gekregen met de problemen op de arbeidsmarkt. Wij
moeten niet vergeten dat daardoor de problemen met de grote tekorten
zijn ontstaan en dat daardoor de belofte in het regeerakkoord van het
kabinet om het aantal kraamzorguren uit te breiden van 44 naar 49 uur,
uiteindelijk een wassen neus geworden is. Ik lees nu ook weer dat
vanaf 1 januari 2008 die verhoging van het aantal uren al de praktijk zou
zijn, terwijl wij in mei van dit jaar nog dat spoeddebat hadden omdat er
niet eens 24 uur gegeven kon worden.
De minister gaat er nu voor zorgen dat hij 60% minder personeelstekort
heeft in de zomer van 2009. Dat gaat hij oplossen met 20 mln. extra, maar
dat betekent dat er nog steeds een personeelstekort blijft van 40% van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

16

12%, dus nog steeds 5%. Je kunt de kraamtijd niet overdoen. Het
probleem dat hier op tafel ligt, is dus veel urgenter dan wij hier met zijn
allen voorstellen. Het probleem speelt op dit moment en wordt veel te
weinig ondervangen en onderkend. Het wordt ook niet opgevangen door
eenmalig 20 mln. op tafel te leggen. Mijn vraag aan de minister is dan
ook: wat is zijn ambitie? De ambitie zou toch niet moeten zijn dat 60% van
het tekort in de zomer van 2009 is opgelost, maar dat de problemen
gisteren al opgelost hadden moeten zijn? Hoe gaat hij er toch voor zorgen
dat alle kraamvrouwen die nu en in de komende tijd bevallen, op enige
manier toch nog iets van kraamzorg kunnen krijgen? Wanneer zal volgens
hem de belofte in het regeerakkoord over meer kraamzorguren – 49 uur in
plaats van 44 uur – eindelijk worden nagekomen? Wanneer Achmea per
1 januari met de kraamzorgveiling stopt, komt daar dan definitief een
einde aan? Dat is immers de oorzaak van de marktwerking en de tekorten.
Ik vraag ook wat dit allemaal eigenlijk kost. Door die kraamzorgveiling
hebben wij immers een tekort gekregen van 1000 kraamverzorgenden. Nu
komt er weer een of ander noodplan om nieuwe kraamverzorgenden op te
leiden en overal vandaan te halen. Dat is toch een kapitaalvernietiging van
jewelste? Het is een intrinsieke systeemfout en ik vind dat de minister
daarvoor veel meer verantwoordelijkheidsgevoel moet hebben en veel
adequater moet reageren om dit op te lossen, want zoals ik al zei: je kunt
de kraamtijd niet overdoen.
In een vorig debat heb ik gevraagd of de onderbesteding uit 2007 van 52
mln. op het terrein van de verloskunde en de kraamzorg gebruikt kon
worden om de arbeidsmarktproblemen op te lossen. Daar komt de
minister niet op terug, want volgens mij komt hij alleen terug op een
onderbesteding uit 2008. Mijn vraag is of die middelen uit 2007 zijn overgegaan naar de algemene middelen. Moet de minister nu een nieuw potje
zoeken op zijn huidige terrein, terwijl dat geld eigenlijk al hiervoor gereserveerd was?
De minister geeft duidelijk aan dat de oorzaken voor de babysterfte
gevonden moeten worden in etniciteit, cultuur, woonomstandigheden,
leefstijl en sociaaleconomische positie. Ik lees in de stukken dat op dit
punt eigenlijk alleen actie wordt ondernomen in de vorm van migrantenvoorlichting. De buurtcentra zouden zich specifiek op allochtone vrouwen
moeten richten en er moet in krachtwijken voorlichting gegeven worden
over huwelijken tussen neven en nichten en dergelijke. Ik hoorde de PvdAfractie zojuist echter zeggen dat moeders ook moeten worden aangesproken op schadelijke gevolgen van hun gedrag, bijvoorbeeld door roken en
alcohol. Mogen wij dan niet van mensen die zoiets verantwoordelijks
gaan doen als het op de wereld zetten van kinderen, verwachten dat zij
Nederlands spreken, niet agressief zijn tegen verloskundigen en kraamverzorgenden, de wettelijke eigen bijdrage betalen en op zijn minst een
babybedje in huis halen en op de hoogte zijn van risico’s? Moeten wij dan
weer als samenleving een zak met geld op tafel zetten om dat voor elkaar
te krijgen? Minister, kunnen wij het niet gewoon bij aanspreken houden?
Mevrouw Schermers (CDA): Ik wil u graag een stukje visie ontlokken. U
hebt nu een paar keer 60% afgetrokken van 100% en dan komt u op 40%.
Voor de rest hebt u allerlei dingen gezegd die u niet bevallen, maar hebt u
ook een visie op de keten van de verloskunde?
Mevrouw Agema (PVV): Ik kan u daar ook niet op betrappen. Ik kan het
CDA niet betrappen op een visie met betrekking tot marktwerking in de
kraamzorg. Ik had verwacht dat het CDA, dat van alle partijen het langst in
de regering zit, minimaal het inzicht had moeten krijgen dat dit niet werkt,
dat kraamvrouwen inderdaad geen mobieltjes zijn, dat je gewoon de
beste zorg moet leveren en dat die er moet zijn omdat je die tijd niet over
kunt doen. De CDA-fractie stelt echter hooguit een of twee kritische
vragen. Zij stelt hier vandaag zelfs helemaal geen kritische vragen en laat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

17

het allemaal op zijn beloop gaan. Onze visie zit erin dat wij hier moeten
zeggen dat de kraamzorgveiling verkeerd is geweest, dat wij die niet
hadden moeten doen en dat wij moeten nagaan hoe wij die fout kunnen
repareren en welke kosten daaraan verbonden zijn. Wij moeten dat nooit
meer doen. Wij moeten gewoon zorg leveren en organiseren zoals de zorg
zou moeten zijn, dus voor een redelijke prijs en zonder concurrentie op
prijs. Het gaat hier immers om zorg die je, zoals ik al een paar keer heb
gezegd, helemaal niet over kunt doen.
Antwoord van de minister
Minister Klink: Voorzitter. Volgens mij is dit de tweede keer – als ik de
vragenuurtjes meetel, de derde of vierde keer – dat wij over de ketenzorg
verloskunde met elkaar spreken. Dat is heel goed. Er is ook heel wat in
gang gezet. De brief die de Kamer daarover heeft gekregen, geeft daarvan
het nodige aan. Ik ben mevrouw Arib erkentelijk voor haar opsomming
van wat er in gang is gezet. Ik meld haar maar direct dat ook ik, alles overziende, bij de voorbereiding het beeld kreeg van op zijn minst het risico
van versnippering. Ik kom daarom sowieso tegemoet aan haar verzoek
om de Kamer regelmatig te rapporteren over de stand van zaken. Wat mij
betreft, gebeurt dat driemaandelijks. Wij zullen goed in de gaten houden
dat de ontwikkelingen op zijn minst parallel lopen en liefst zoveel mogelijk
geschakeld met elkaar lopen. Ik kom straks aan de hand van een aantal
voorbeelden terug op wat ik daarmee bedoel, maar die toezegging krijgt
mevrouw Arib van mij. Dat helpt ons allemaal, want dit betekent dat wij
de ontwikkelingen in samenhang kunnen bezien.
In het vorige overleg, op 5 maart, heb ik gemeld dat de berichtgeving over
de hoge babysterfte in sommige wijken van grote steden serieus genomen moet worden. In Rotterdam en Amsterdam zijn onderzoeken gedaan
die ons in elk geval het nodige inzicht geven in achtergronden en
patronen. Dat geldt natuurlijk ook voor de RIVM-onderzoeken. Om maar
een punt van samenhang te noemen: wij komen eind dit jaar met een
brief over de sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Het zou
vreemd zijn als wij deze thematiek daarbij niet zouden meenemen. Dit is
typisch zo’n punt waar er samenhangen zijn die wij ook moeten benoemen, want anders krijgen wij niet de synergie die uiteindelijk tot een beter
beleid kan leiden. Daarvoor zal ik dus zorg dragen en ik zal de Kamer daar
regelmatig over rapporteren.
De middenpositie die ons land nu inneemt op het punt van perinatale
sterfte en die mede het gevolg is van het hoge sterftecijfer in achterstandswijken, waarvoor mevrouw Arib net als op veel andere punten terecht
telkens onze aandacht vraagt, roept inderdaad op tot actie. Er liggen
verschillende oorzaken aan ten grondslag. Dat zijn vaak lastige problemen
omdat zij een brede samenhang vertonen met een algemeen, breed
vertakt maatschappelijk vraagstuk. Op dat punt moet ik mevrouw Agema
gelijk geven: taalachterstanden spelen daarbij een belangrijke rol, ook met
betrekking tot de preconceptieconsulten, de toeleiding naar verloskundigen, de mate waarin men zicht heeft op de leefpatronen van mensen en
het door mevrouw Schermers aangedragen punt van – soms – vervuiling
en behuizing van mensen. Als die dingen ook nog eens samenlopen met
een gebrekkige taalvaardigheid, is daar moeilijk doorheen te komen. In die
zin zit daar een breed maatschappelijk vraagstuk achter. Het heeft ook te
maken met cultuurverschillen en onveiligheid op straat, waar terecht op is
gewezen. Ook slechte behuizing, gebrekkige infrastructuur en een laag
opleidingsniveau spelen een rol. Die thema’s worden door het kabinet
natuurlijk breed aangepakt, ook door mijn collega voor WWI, maar zullen
ook in de nota over sociaaleconomische gezondheidsverschillen terugkeren.
Op onderdelen heeft het ook te maken met de kwaliteit van de zorg zelf.
Daarover zijn gerichte vragen gesteld, waarop ik straks zal terugkomen. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

18

wil niet wachten met oplossingen. Vandaar de brief die de Kamer op
16 juli van mij heeft gekregen en vandaar de daarin aangekondigde maatregelen. Daar zal ik straks dus concreter op terugkomen.
Ik zal straks ook ingaan op de specifieke vragen over de preconceptiezorg,
maar in het algemeen vergroot voorlichting over onder andere een juiste
levensstijl, gezonde voeding en inname van foliumzuur en vitamine D
inderdaad de kans op een gezond kind. Een daarachter liggend punt is
natuurlijk de toeleiding naar die preconceptieconsulten. Dat onderscheid
wil ik maken: aan de ene kant zijn er het consult als zodanig, de bekostiging daarvan en de daarmee samenhangende tarieven en aan de andere
kant is er de door verschillende woordvoerders naar voren gebrachte
vraag hoe je de regie belegt met betrekking tot de toeleiding van mensen
naar de preconceptieconsulten als die op basis van richtlijnen, het advies
van het CVZ en mijn besluit in het pakket komen. Dat vraagstuk vergt nog
aandacht, omdat ook daar heel snel versnippering kan ontstaan. Er werd
gesuggereerd dat de scholen een rol kunnen spelen. Anderen wezen naar
de Centra voor Jeugd en Gezin. Er zijn ook de artsen zelf en de beroepsgroepen. Ik denk dus wel dat er van onze kant enige regie noodzakelijk is.
Daar kom ik straks op terug naar aanleiding van ons verzoek aan het RIVM
over de voorlichting, zowel inhoudelijk als met betrekking tot – dat wil ik
eraan koppelen – de toeleiding naar de zorg en de preconceptieconsulten,
voor zover die van de grond komen. Even vooruitlopend op het antwoord
op de vraag of het preconceptieconsult in het pakket komt, wijs ik erop dat
veel daarvan in feite al in het pakket zit, maar dat is dan wel zorg die door
de betrokkenen – meestal de dames die zwanger willen worden – is
gevraagd. Daar ligt het punt. Dan worden adviezen gegeven door de
verloskundigen en huisartsen, maar het is wel een gearticuleerde zorgvraag van de betrokkene zelf. In het verlengde daarvan spelen twee
vragen: in hoeverre moet je als arts of als verloskundige een integraal
preconceptieconsult aanbieden en hoe weet iemand dat preconceptieconsulten beschikbaar zijn? Dat laatste – de regiefunctie met betrekking tot de
toeleiding – wil ik in het verlengde zetten van het advies dat aan de RIVM
is gevraagd over algemene voorlichting over leefstijl en zwangerschap.
Daar kom ik straks dus nog iets uitvoeriger op terug.
Ik ben van mening dat preconceptiezorg als zodanig natuurlijk een zaak is
van de professionele zorgverleners, maar de drempel daarvoor moeten
wij wel verlagen. Daarbij spelen het consult als zodanig, de bekostiging en
de zojuist genoemde toeleiding een rol. In dat verband heb ik het College
voor Zorgverzekeringen verzocht om mij te adviseren over het opnemen
van een apart consult binnen het basispakket. Het college heeft mij bericht
dat, zoals ik zojuist al zei, het merendeel van de onderdelen van het door
Gezondheidsraad voorgestelde consult al deel uitmaakt van de aanspraak
op zorg, zoals huisartsen en verloskundigen die plegen te bieden. Het
college kan de inhoud van een mogelijk preconceptieconsult nader duiden
aan de hand van een beschrijving van de richtlijnen van de betrokken
beroepsgroepen. Nu ben ik dus beland bij het traject naar het preconceptieconsult, waar mevrouw Arib naar vroeg. Wij verwachten die richtlijnen
in de loop van volgend jaar. Ik zal ervoor proberen te zorgen en wil er
eigenlijk ook wel een beetje voor instaan dat die adviezen tijdig binnen
zijn, in het voorjaar, want als dat in de zomer gebeurt, kunnen die adviezen inderdaad niet meer worden meegenomen bij de pakketbeslissingen
voor 2010. Ik zal de betrokken beroepsgroepen en verenigingen dus
vragen om die richtlijnen tijdig op te leveren, zodat het CVZ die tijdig kan
meenemen in het advies waarover ik moet beslissen om het pakket van
2010 vast te stellen. Ik zal de Kamer inlichten over de trajecten die wij
daarbij gaan lopen en de termijnen die dan gaan gelden. Als de richtlijnen
dan nog niet binnen zijn, bekijk ik of het CVZ een zelfstandig traject kan
inzetten, zodat dit wel meegenomen wordt bij de afwegingen over de
pakketbeslissingen voor 2010.
Een tweede belangrijk thema is de perinatale audit. In de brief van 16 juli

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

19

over de ketenzorg is aangekondigd dat een perinatale audit in het leven
wordt geroepen. Onlangs heb ik afspraken met het RIVM bekrachtigd om
die audit te gaan uitvoeren. Het is van belang dat daarmee kwaliteitsinstrumenten voorhanden komen waarmee verloskundigen, gynaecologen, huisartsen en kinderartsen gevallen van vermijdbare sterfte kunnen
analyseren en op basis daarvan verbeteringen kunnen realiseren. Zij
zullen bijvoorbeeld ook kijken naar de richtlijnen, die wellicht aangepast
moeten worden. Dat is vervolgens ook weer waardevol voor de inspectie
bij het toezicht op verantwoorde zorg. Daarmee hopen wij in elk geval een
zodanig traject in het leven te roepen van structurele verbetering, een
structureel inzicht en structurele informatie over de verloskundige keten
dat dit uiteindelijk verantwoorde en nog betere zorg oplevert dan de zorg
die wij al kennen. Ik denk dat dit een behoorlijke kwaliteitsimpuls aan de
verloskundige zorg kan geven.
Ik heb de Kamer in de brief van juli ook ingelicht over de programma’s
over neonatale en prenatale screening. De uitvoering vanaf 2007 van het
programma voor neonatale screening, die zeventien ziektes omvat, loopt
goed. De deelnamegraad is uitzonderlijk hoog, namelijk 99,8% van de
betrokkenen. Op basis van voorlopige cijfers weten wij dat in 2007 177
pasgeboren kinderen zijn opgespoord en voor behandeling zijn doorverwezen. Eind dit jaar komen de definitieve gegevens van de evaluatie van
de uitgebreide screening beschikbaar. Mijn inzet is erop gericht om de
huidige hoge kwaliteit te borgen en wellicht ook nog te verbeteren.
Een belangrijke activiteit betreft het in het leven roepen van de onafhankelijke stuurgroep waarover wij verschillende keren hebben gesproken en
die specifiek is gericht op het analyseren van de problematiek van de
verloskundige keten. Die stuurgroep zal ons adviseren over nader te
nemen maatregelen, ook met betrekking tot de door mevrouw Schermers
genoemde keten van de verloskundige zorg: de eerste lijn, de tweede lijn
en het zodanig borgen van de afstemming dat risico’s vermeden worden
en dat onnodige gezondheidsschade en sterfte achterwege blijven. Verloskundigen, huisartsen, gynaecologen en kinderartsen maken deel uit van
de stuurgroep, maar ook de zorgverzekeraars zitten erin, terwijl overleg
gaande is over de meest geschikte inbreng van de patiënten- en consumentenorganisaties, want ook die zullen een rol kunnen vervullen. Er zijn
inmiddels afspraken gemaakt over de onderwerpen, het tijdpad en de
rapportage. Ik zal de Kamer in de toegezegde kwartaalrapportages ook
inlichten over de stand van zaken van de verschillende onderdelen, want
er liggen vier taakgroepen onder: de organisatie van de keten, de achterstandswijken, de inhoudelijke kwaliteit en de transparantie van de zorg.
Vertrekpunt, achtergrond en decor worden met name gevormd door de
gesignaleerde problematiek in de achterstandswijken. Vandaar de
rapporten van het RIVM over de etniciteit, de bloedverwantschap enzovoorts waarop ik straks nader zal ingaan.
Tegelijkertijd legt de stuurgroep zich toe op het doorlichten van de hele
verloskundige zorgketen en het doen van aanbevelingen ter verbetering.
Een belangrijk aandachtspunt is de bovengemiddelde babysterfte in de
avonden, nachten en weekenden, waarover ik inderdaad een rapportage
in de zomer van de inspectie had toegezegd. In de aanloop naar dit
overleg heb ik bij de inspectie nagevraagd waar die rapportage bleef,
want de zomer is inderdaad voorbij, voor zover er een zomer is geweest.
Ik had vroeger een vriend die zei dat de zomer dit keer op woensdagmiddag viel. Dat is echter de materiële invulling. Formeel was de zomer
op 21 september afgelopen, maar omdat de inspectie ten behoeve van de
analyse een voldoende volume aan meldingen wilde hebben, heeft zij
ervoor gekozen om de rapportage in de loop van deze winter, in elk geval
nog in dit jaar, te leveren. Ik zal daar wel spoed achter zetten en contact
opnemen met de hoofdinspecteur om ervoor te zorgen dat wij de rapportage tijdig krijgen, want ook ik vind deze vertraging eigenlijk – laat ik het
zo maar zeggen – een beetje vervelend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

20

De heer Zijlstra (VVD): Nu wij toch met de jaargetijden bezig zijn: gaat het
om deze winter of gaat het om dit jaar? Dat zijn immers twee verschillende dingen.
Minister Klink: Dit jaar. De winter loopt over dit jaar heen, maar ik wil dit
jaar met de rapportage komen.
Mevrouw Arib (PvdA): Gaat u nu naar een nieuw onderwerp?
Minister Klink: Ik kom straks gedetailleerder op de onderwerpen terug.
Dit was het algemene decor dat ik wilde schetsen over het preconceptieconsult en het traject inzake de Stuurgroep zwangerschap en geboorte.
Mevrouw Arib (PvdA): U had het ook over de zeventien aandoeningen
waarop gescreend wordt. In het advies van de Gezondheidsraad wordt
ook cystische fibrose genoemd als aandoening waarop gescreend zou
moeten worden. Ik mis de argumenten waarom u die aanbeveling niet
overneemt.
Minister Klink: Ik kom daar straks op terug.
Mevrouw Arib (PvdA): Prima, dan wacht ik dat af.
Minister Klink: In de brief van 9 september heb ik de Kamer geïnformeerd
over het besluit om het tarief voor verloskundigenzorg voor patiënten in
de achterstandswijken te verhogen. Dat was naar aanleiding van het
spoeddebat dat alweer driekwart jaar geleden door mevrouw Arib was
aangevraagd. Daar is macro een bedrag van 3 mln. mee gemoeid. Op
9 september heb ik hier naar aanleiding van mondelinge vragen al met de
Kamer over gesproken. Met die tariefmodule hopen wij tegemoet te
komen aan de hogere werkdruk die in die wijken is ontstaan en daarmee
ook de financiële ruimte te hebben gecreëerd om voor de veiligheid van
verloskundigen te zorgen. Het is een verzoek van de beroepsgroep zelf
geweest om met die middelen zelf daarvoor lijnen uit te zetten, parallel
aan datgene wat bij de huisartsen al gebeurt. In de tussenperiode moeten
verloskundigen die in moeilijke omstandigheden verkeren, natuurlijk
veilig over straat kunnen gaan, maar ook op het zorgadres zelf mogen zij
geen gevaar ondervinden. Daarom verdienen zij ondersteuning met deze
tariefmodule. Ik teken daar naar aanleiding van de suggestie van de heer
Zijlstra met betrekking tot de initiatieven van sommige gemeenten bij aan
dat die initiatieven bredere verspreiding verdienen via een soort best
practice, ook al zit je ook hier weer met de informatiepositie. In Rotterdam
worden de nodige initiatieven genomen. Ik weet niet uit welke gemeente
de heer Zijlstra afkomstig is.
De heer Zijlstra (VVD): Utrecht.
Minister Klink: Kennelijk gebeurt het dus ook in Utrecht.
De heer Zijlstra (VVD): Nee, wij wilden het, maar de andere partijen niet.
Minister Klink: Toen dacht u: dan maar landelijk opschalen. Het is van
belang om die ervaring uit te wisselen. Vandaar dat ik de VNG en de
KNOV daar actief over wil benaderen om te bekijken of dit verspreid kan
worden over gemeenten en over de in de verschillende steden en
gemeenten werkzame beroepsgroepen, zodat wij daar ook zicht op
houden. Ik zal bekijken in hoeverre door ons een rol gespeeld kan worden
in het verspreiden van die kennis, wellicht via Sneller Beter of via andere
methoden. Ik zeg dus toe dat ik de VNG en de KNOV hierover zal benaderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

21

De arbeidscapaciteit van de kraamzorg is natuurlijk ook een belangrijk
thema. Tijdens het AO van 5 maart heb ik gewezen op het plan dat
kraamzorgaanbieders en zorgverzekeraars in ontwikkeling hadden om de
problemen voor de zomer van 2009 in elk geval gedeeltelijk op te lossen.
Ik ben de partijen er erkentelijk voor dat zij daar het nodige tempo mee
hebben betracht, want het plan van aanpak is op 15 september aangeboden.
Mevrouw Wiegman vroeg in hoeverre de 20 mln. daadwerkelijk kan
worden ingezet voor de opleidingen. Gisteren is er overleg geweest
tussen de mensen aan mijn rechterhand en de NZa. Voor zover er al juridische beletselen waren, zijn die nu in elk geval verholpen. Het geld wordt
dus inderdaad daadwerkelijk ter beschikking gesteld voor de opleidingen.
Dat is ook nodig, want voordat je het weet, is het – in elk geval formeel –
zomer 2009.
Mevrouw Agema (PVV): U wilt er tempo in zetten en vindt het plan van
aanpak prima voor het terugdringen van het tekort aan kraamverzorgenden, maar u kunt toch niet serieus menen dat u er genoegen mee neemt
dat er in de zomer nog steeds een tekort is van 40%, dus nog steeds van
400 kraamverzorgenden? Er zullen dus nog steeds kraamvrouwen zijn die
te weinig uren krijgen. Soms zullen zij minder dan het wettelijk minimum
krijgen. Er moet bij u toch een veel groter gevoel van urgentie zijn om die
problemen niet pas in de zomer, maar nu al en veel voortvarender aan te
pakken?
Minister Klink: Niemand kan ijzer met handen breken, ook ik en de
beroepsgroepen niet. Ik was echter onder de indruk van het plan van
aanpak dat zij geleverd hebben, gelet op de breedte daarvan en de verkenning van de vraag naar kraamverzorgenden in de nabije toekomst. Men
heeft het aanbod ook niet alleen bekeken in termen van opleiding, maar
ook met betrekking tot de wervingskracht van de kraamhulpen. Ik ben ook
onder de indruk van de structurele maatregelen. Er werd terecht gevraagd
of dit een eenmalig probleem is of dat wij het straks terugkrijgen omdat
de middelen die gereserveerd zouden moeten worden voor de opleiding,
wellicht door de druk van de marktwerking verdwijnen. Ik ben ervan onder
de indruk dat er een gemeenschappelijk plan van aanpak ligt dat zicht
houdt op het aanbod van kraamverzorgenden vanuit het mbo. Dat aanbod
gaan wij aanmerkelijk verbeteren omdat wij straks niet alleen zicht hebben
op de brede groep van degenen die voor zorg kiezen, maar ook op
degenen die voor kraamzorg kiezen. Ik vond het ook sterk dat men
gekeken heeft naar de uitval in het onderwijs van 20% en de behoefte die
er voor de komende jaren dus is aan extra opgeleiden. Daar houden wij
nu dus structureel zicht op. Tegelijkertijd zullen de kraamzorginstellingen
zich moeten verantwoorden over het verloop en hun behoefte aan kraamhulpen. Dat zal in de jaarverslagen tot uitdrukking komen. Op die manier
matchen wij het aanbod en de vraag. Daar is dus structureel zicht op,
zodat verzekeraars hun zorgplicht daadwerkelijk kunnen invullen.
Nogmaals, ik ben hier niet ongerust over. Net als mevrouw Agema vind ik
het natuurlijk wel heel vervelend en zelfs pijnlijk dat wij, voor zover wij het
nu kunnen inschatten, toch nog 40% tekort hebben in 2009. Ik loop daar
niet omheen: dat is pijnlijk, maar ik ben in elk geval blij dat wij structureel
naar verbeteringen gaan die voldoende capaciteit waarborgen.
Mevrouw Agema (PVV): Ik vind dat u daar helemaal niet van onder de
indruk moet zijn. Ik vind dat u moet aangeven dat het veel te weinig is.
Hoe kan het nou dat die sector binnen een paar jaar door de kraamzorgveiling zulke enorme tekorten heeft gekregen op de arbeidsmarkt? Omdat
het bedrag voor de opleidingen verdisconteerd was in de uurprijs. Daar is
men onder gaan zitten en daar is dus op bezuinigd. Hoe kan het nou dat
zo’n sector wel zo gemakkelijk gesloopt wordt en dat zo gemakkelijk zo’n

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

22

groot tekort ontstaat, maar dat het tekort niet net zo makkelijk op te lossen
is door de mensen die eruit zijn gegooid, zo snel mogelijk weer binnenboord te halen? Hoe kan het nou dat dingen zo gemakkelijk kapot gemaakt
worden, maar dat de oplossing jaren vergt? Dat is toch eigenlijk te gek
voor woorden?
Minister Klink: Het plan van aanpak biedt behalve een aantal oplossingen
ook een goede analyse van de problematiek. Wij hadden tot vorig jaar –
eigenlijk tot dit jaar – geen signalen dat er tekorten zouden ontstaan. Men
heeft goed bekeken waarom dit nou kwam. Daaruit blijkt dat wij weliswaar
zicht hebben op het aantal mbo-leerlingen dat voor zorg kiest, maar niet
op het aantal dat kiest voor de opleiding tot kraamhulpen. Ik gaf al aan dat
wij dat gaan verbeteren. Wij gaan ook bekijken in hoeverre de jaarverslagen van de instellingen zicht bieden op het verloop. Tegelijkertijd komt
in de analyse naar voren – dat was inderdaad onvoorzien – dat de uitbreiding van de kinderopvang, dat een aantrekkelijk beroep blijkt te zijn voor
een aantal mensen die in de zorg werkzaam waren, een grotere aanzuigende werking had dan was voorzien. Dat is een van de punten die daarbij
aan de orde kwam, ook tegen de achtergrond van de schaarste op de
arbeidsmarkt, die zich aan het aftekenen was. Die analyse heeft geleid tot
de behoefte aan meer zicht op het aanbod en de vraag en vervolgens tot
versnelling van de korte opleidingen. Dat loopt langs twee fronten, maar
daarover hoef ik nu niet uit te weiden. Dat is het maximale dat wij op dit
moment kunnen doen binnen de op zich nog vrij korte periode tot 2009.
De heer Zijlstra (VVD): Is de versnelde opleiding, die bedoeld is om die
60% te halen in de zomer van 2009, per 1 september begonnen? Hebben
de budgettaire problemen die er zijn geweest en waarover discussie is
geweest, geleid tot het niet eerder aanvangen van die opleiding? Als dat
zo is, hoor ik graag wat de impact is voor de kwaliteit van de opleiding,
want als de opleiding korter is, wordt zij over het algemeen niet beter. De
VVD is overigens wel onder de indruk van wat het veld gezamenlijk heeft
neergelegd. Dat is een goede stap voorwaarts, maar gelet op de hevige
kritiek van de PVV, ziet de PVV kennelijk nog mogelijkheden om het veel
beter te doen. Ik ben nieuwsgierig welke mogelijkheden de PVV daarbij
ziet, want als het veld die mogelijkheden niet ziet, moet dat een enorm ei
van Columbus zijn. Dat zou ik graag willen horen.
Minister Klink: De opleidingen zijn gestart per 1 september. Kennelijk is
er geen vertraging ontstaan als gevolg van de onduidelijkheid bij de NZa.
Mevrouw Agema (PVV): U zegt dat u de signalen niet hebt gezien van het
op handen zijnde grote tekort aan kraamverzorgenden. Hoe kan dat nou?
Als je een kraamzorgveiling invoert, als uit de uurprijs ook het opleidingsfonds betaald moet worden, als marktpartijen vervolgens gaan concurreren met elkaar en dus onder die maximale marktprijs gaan zitten, is het
eerste wat eruit valt en waarop zij gaan bezuinigen, natuurlijk dat stukje
opleiding. U had dan toch mijlenver van tevoren kunnen zien aankomen
dat er enorme personeelstekorten zouden gaan ontstaan in de kraamzorg
en dat die marktwerking dus nooit ingevoerd had moeten worden? Dat is
ook meteen het antwoord op de vraag van de VVD-fractie. De marktwerking had nooit ingevoerd moeten worden. Toen het proces eenmaal
gaande was en toen bleek dat marktpartijen veel lager gingen zitten dan
de maximumprijs, had meteen gezegd moeten worden: dit gaat niet goed,
dit gaat ten koste van de opleidingsplaatsen, dat moeten wij niet doen, dit
moeten wij meteen terugdraaien. Op het moment dat die mensen uit de
markt vielen, hun baan opzegden en werden weggejaagd uit de kraamzorg, hadden we meteen moeten zeggen: terug met die mensen, want die
horen hier thuis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

23

De heer Zijlstra (VVD): Dat debat hebben wij al gehad, maar ik ben nog
steeds heel nieuwsgierig naar uw oplossing, want u bent zo ontevreden.
Ik constateer dat u vooral weer heel boos bent, maar niet tot een oplossing weet te komen.
Mevrouw Agema (PVV): Als je de aanleiding niet onder ogen ziet en als je
maar door blijft gaan op een ingeslagen weg die gewoon niet goed is ...
Wij zijn tegen die hele marktwerking, waar uw partij voorstander van is.
Onder ons waren die problemen dus helemaal niet ontstaan. Wij hebben
er nooit deel van uitgemaakt. Nu die problemen er zijn, mag er wel wat
meer geld beschikbaar komen. Ook de onderbesteding uit 2007, die in
deze tijd blijkbaar niet is ingezet, had aangewend kunnen worden om
meer personeel aan te trekken. De problemen hadden dus niet hoeven te
ontstaan. Nu zij er zijn, vind ik dat er veel meer geld, dat er al lag, beschikbaar moet zijn om deze problemen op te lossen.
Minister Klink: U schuift wel heel veel naar de marktwerking toe, terwijl
de analyse van de beroepsgroepen eigenlijk in een totaal andere richting
wijst. Ten eerste was er een enorme uitstroom naar de kinderopvang. Die
uitstroom had mede te maken met het feit dat het indicatieprotocol ertoe
leidde dat velen hun werk in feite moesten versnipperen over verschillende gezinnen. In het regeerakkoord is de verhoging van het aantal uren
in het indicatieprotocol naar 49 uur een belangrijke winst, omdat er nu
minder parttime gewerkt hoeft te worden. De kern van de oorzaak van de
problematiek die aanvankelijk niet onderkend is, is dus een te grote
uitstroom in de richting van de kinderopvang. Het ging dus om het
indicatieprotocol en de aanzuigende werking van de kinderopvang. De
instellingen werken er nu ook aan om het beroep aantrekkelijk te houden,
zodat ook mensen die fulltime willen werken, meer «body» kunnen
krijgen, ondersteund door de veranderingen in het indicatieprotocol.
Nogmaals, er was geen zicht op de in- en uitstroom. Ik zal natuurlijk niet
ontkennen dat elke markt die gaat functioneren, ook vraagt om een ordening. Dat is bijna een mantra van mij, maar het is een gemeend mantra.
Die ordening betekent ten eerste dat de verzekeraars goede informatie
moeten hebben over de arbeidsmarkttekorten die eventueel gaan
ontstaan. Ten tweede vergt het ook van hun kant een tijdige reservering,
zodat in de tarieven ook de opleidingen versleuteld zijn. Dat moge
volstrekt helder zijn. Op basis van de informatie die wij nu genereren,
kunnen wij daarbij een vinger aan de pols houden. Dat is dus een terecht
punt. Ik poets dat punt van de marktwerking niet weg. Dat vergt ordening,
maar u moet niet doen alsof daar de oorzaak van de problematiek ligt. Die
lag daar gewoon niet.
Mevrouw Langkamp (SP): Ik heb de indruk dat u de zaken nu een beetje
omdraait. U stelt dat de kinderopvang zo aantrekkelijk was en dat daardoor een grote uitstroom ontstond. Volgens mij was het precies andersom. Juist alle problemen binnen de kraamzorg – de veel te hoge werkdruk, de versnippering over twee of drie gezinnen per dag, het grote
tekort, het drukkende effect van de marktwerking op de tarieven en niet te
vergeten de lage beloning van kraamverzorgenden, waarbij wij misschien
ook nog even moeten stilstaan – hebben ertoe geleid dat mensen massaal
uit de kraamzorg weggelopen zijn en weglopen. Ik denk dat wij hier eerlijk
moeten zijn en niet moeten zeggen dat mensen overstappen omdat het
prettiger in de kinderopvang is. Daar wil ik graag een reactie op.
Minister Klink: Ja, dat is de keerzijde van de aantrekkelijkheid van de
kinderopvang. Dat ben ik eigenlijk wel met u eens. Er was versnippering
vanwege het indicatieprotocol. Het feit dat zeker in de tweede termijn van
de hulp aan gezinnen met een pas geboren kind vaak versnippering
optrad, is inderdaad een punt geweest. De functiewaardering is ook een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

24

punt van aandacht. De veldpartijen geven dat ook aan in hun analyse: kijk
daar nog eens naar vanwege de begeleiding die soms gegeven moet
worden en extra taken die erbij gekomen zijn. Daarmee hebt u dus zonder
meer een punt. Dat is echt een punt van aandacht, ook voor de komende
tijd. Desinvesteringen moeten gewoon niet plaatsvinden bij deze beroepsgroep. Zo kan ik het samenvatten, want als die versnippering zich aftekent, worden andere beroepen aantrekkelijker. Dat is waar.
Alles overziend ben ik net als mevrouw Arib van mening dat inmiddels het
nodige in gang is gezet, maar er blijft inderdaad nog veel te doen.
Vandaar de werkgroepen. Nogmaals, ik wil dat in samenhang doen. Ik zeg
toe dat ik de regie zal bewaken en dat ik de Kamer daarover zal inlichten.
Nu de meer specifieke vragen, allereerst de strafmaat bij geweld jegens
verloskundigen. De richtlijn strafvordering mishandeling geldt ook voor
verloskundigen. Tijdens het vragenuurtje was aan de orde in hoeverre
verloskundigen deel uitmaken van het programma Publieke veiligheid van
BZK. Daarover vinden nu gesprekken plaats tussen de KNOV, VWS en BZK
om daarin te gaan participeren.
Veel sprekers gingen in op het Erfocentrum. Het Erfocentrum geeft
adviezen over de leefstijl en genetische aspecten die samenhangen met
zwangerschap. Er is een tijdelijke subsidie verleend in het kader van het
project inzake biotechnologie. Die subsidie loopt inderdaad per 2008 af.
Dat wil zeggen dat die in 2009 niet wordt gecontinueerd. Bij het RIVM ligt
al de adviesaanvraag over goede voorlichtingsmethoden, waarnaar ik in
mijn algemene betoog verwees. Ik wil dat advies afwachten alvorens ik de
subsidie van het Erfocentrum stopzet. Dan wil ik met een integralere benadering komen die ook te maken heeft met de reeds genoemde toeleiding
naar de preconceptieconsulten die zich wellicht zullen gaan aftekenen. Dit
betekent dat de projectsubsidie in elk geval tot die tijd gecontinueerd
wordt.
Mevrouw Arib (PvdA): Ook bij de begrotingsbehandeling wordt dit soort
zaken aan de orde gesteld. Op welke termijn krijgt u dat advies?
Minister Klink: Daar kom ik graag in tweede termijn op terug, maar zoals
het nu naar uit ziet, wordt de subsidie in elk geval gecontinueerd over
2008 heen.
Mevrouw Arib (PvdA): Dus ook in 2009.
Minister Klink: Ook in 2009, ja.
Mevrouw Arib: Het gaat erom dat die kennis heel cruciaal is. Dat hoor ik
van verscheidene mensen die daarmee te maken hebben. Het gaat dus
niet om het overnemen van die taak, maar hoe het werk van het Erfocentrum een plek kan krijgen binnen het RIVM, zodat dat werk gecontinueerd
wordt.
Minister Klink: Dat is precies het punt waar ik naar wil kijken. Ik heb niet
zoveel behoefte aan een soort versnippering van de meer algemene voorlichting over zwangerschap en geboorte. Ik wil dat graag integreren met
de toeleiding naar een eventueel preconceptieconsult bij huisartsen en
verloskundigen. Dat wil ik dus in samenhang benaderen en bezien. Ik wil
daar eerst een beeld van hebben om te voorkomen dat er sprake is van
kapitaalvernietiging met betrekking tot bepaalde centra waar wellicht – dat
neem ik graag op uw gezag aan – een grote mate van deskundigheid is.
Als de subsidiëring niet wordt gecontinueerd, moeten wij in ieder geval
bekijken hoe wij die informatie en kennis van zaken op een andere manier
borgen. Vandaar mijn zoeken naar een integrale aanpak. Tot die tijd
houden wij de subsidie dus in stand. Ik lees nu dat wij in het voorjaar van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

25

2009 het advies van het RIVM krijgen. Dat betekent dus sowieso dat wij de
subsidie in 2009 zullen continueren.
De heer Zijlstra (VVD): Ik had aan het Erfocentrum een vraag gekoppeld.
In de wet over het Centrum voor Jeugd en Gezin staat niets over deze
taak, waar die 5,8 mln. wel aan vastgeknoopt is. Is dat dus wel geborgd?
Minister Klink: Het wordt weggezet in een brede doeluitkering, maar het
kan daar ook in verdwijnen. Ik ben het volstrekt met u eens dat dit risico er
kan zijn, ook al realiseer ik mij dat veel gemeenten hier belang aan
hechten en dit dus niet zomaar zullen laten wegvloeien. Ik zal er met mijn
collega Rouvoet over spreken dat geborgd moet zijn dat die middelen
terechtkomen bij de voorlichting. Daarover krijgt u nog informatie.
De heer Zijlstra vroeg in het kader van de bloedverwantschap naar de
voorlichting, niet alleen over kindersterfte maar ook over eventuele
aandoeningen later in het leven, bijvoorbeeld psychologische gevolgen. Ik
zal dat graag oppakken en zal bekijken in hoeverre dat aspect daarin
meegenomen moet worden. Dat zijn immers vermijdbare aandoeningen
die dus met voorlichting wellicht daadwerkelijk vermeden kunnen
worden. Mensen worden zich er dan in ieder geval van bewust dat daar
risico’s zitten, voor zover dat zo is. Ik ben op dat gebied te weinig deskundig om te zeggen dat dit zo is, maar ik neem op uw gezag aan dat er inderdaad een relatie kan liggen. Dat gaan wij dus meenemen.
Dan het punt van de eerste en tweede lijn, waarnaar ook mevrouw Schermers en mevrouw Arib hebben verwezen. In de Stuurgroep zwangerschap
en geboorte wordt de hele keten in kaart gebracht. Daarbij komt dus ook
de relatie tussen de eerste en tweede lijn aan de orde. Ook ik – dat zeg ik
tegen mevrouw Schermers – draag de verloskunde in de eerste lijn een
warm hart toe. Gynaecologie en dergelijke zitten nu in het B-segment. Wij
kennen nog wel vaste tarieven in de eerste lijn. Ik wil – dat geldt in
bredere zin voor de eerste lijn – naar een zodanige functionele bekostiging
dat zowel in de eerste als in de tweede lijn afspraken gemaakt kunnen
worden over prijzen. Dat zal ertoe leiden dat substitutie naar de eerste lijn
zal plaatsvinden; dat geldt dus niet alleen op dit terrein maar ook elders. Ik
denk dat dit een steun in de rug is om de verloskunde zoveel mogelijk in
de eerste lijn te houden. Ik neem dat mee in een bredere benadering die ik
de komende jaren zal uitwerken op het punt van die substitutie en de
functionele bekostiging in de eerste lijn. Daarmee willen wij in 2009
stevige stappen zetten. Nogmaals, dat is ook in deze keten van belang. Ik
wil ook dat de Stuurgroep zwangerschap en geboorte dit thema meeneemt in haar adviezen en dat de adviezen over de ketenzorg tegen de
achtergrond van dat decor geleverd worden. Nogmaals, ik zie dit als een
steun in de rug voor met name de eerste lijn. Daarbij spelen overigens
ook de nacalculatie en de vrije prijsvorming een rol, want op dit moment
leidt alles wat je substitueert van de tweede naar de eerste lijn, tot
dubbele kosten voor de verzekeraar. Dat moeten wij vermijden. Dat heeft
te maken met de functionele bekostiging die wij nog kennen, maar dat is
door de plaatsing in het B-segment inmiddels niet meer het geval bij
gynaecologie. De nacalculatie speelt echter nog wel een rol, want men
loopt geen risico over de tweede maar wel over de eerste lijn. De nacalculatie proberen wij nu wat op te rekken voor 2009, maar nog niet helemaal
af te schaffen. Dit zal het van de grond komen van de substitutie waarschijnlijk niet in de weg staan.
De heer Zijlstra vroeg hoe het staat met de resultaten van de Taskforce
foliumzuur. Die resultaten kennen wij nog niet. Ik zal me laten informeren
over wanneer die informatie naar boven komt. Ik zal de Kamer over die
informatie en over de termijn inlichten.
Wat de eigen bijdrage en ActiZ betreft, kan ik de heer Zijlstra in die zin
geruststellen dat ActiZ zelf zegt dat de eigen bijdrage geen remmend
effect heeft. Dat is een soort hyperbevestiging van het feit dat dit echt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

26

geen rol speelt. Blijkbaar is iedereen goed geïnformeerd over de betekenis
en noodzaak van kraamzorg. Daar zit dus niet echt een drempelwerking in.
Mevrouw Schermers vroeg wat ik ga doen om de klinische verloskunde
krachtiger in de tweede lijn neer te zetten. Ik zei al dat ik een voorstander
ben van een evenwichtige taakherschikking. Dat geldt ook voor de verloskundige zorg. Voordat ik een standpunt inneem over de positionering van
de klinische verloskundige zorg, wil ik helder hebben hoe de betrokken
beroepsgroepen denken over de rol en taken van deze functionaris binnen
de verloskundige keten. Uit het veld hebben wij begrepen dat daar
verschillende inzichten over bestaan, maar toch wil ik over die taken en de
eventuele herschikking daarvan een advies. Ik wil voorkomen dat ik nu
een ontwikkeling ga ondersteunen die mogelijk indruist tegen de visie van
andere partijen binnen de tweedelijns verloskundige zorg. Ik heb de stuurgroep dan ook de opdracht gegeven om het gehele proces van de verloskundige keten door te lichten. Dat is een uitermate geschikte plaats om
tussen de disciplines overeenstemming te vinden over de positionering,
ook van de verloskundige van de klinische verloskunde. Aan de hand van
het advies van de stuurgroep zal ik mij daar nader over beraden. Ik wil dat
advies graag in de loop van het komende jaar hebben. Op basis daarvan
zal ik naar het CBOG gaan om te bekijken wat een en ander betekent voor
de profielen.
Mevrouw Schermers (CDA): Ik ben blijkbaar niet heel duidelijk geweest,
want ik heb er absoluut niet voor gepleit om de klinische verloskunde
krachtig neer te zetten in de tweede lijn. Ik heb gepleit voor een duidelijke
beroepsomschrijving en een competentieprofiel van de klinisch verloskundige: is het nou primair een eerstelijner of een tweedelijner? Daar gaat het
vaak fout. Ik heb dus niet primair de keuze gemaakt om dat krachtig neer
te zetten in de tweede lijn, maar wel om daar duidelijk een profiel aan te
geven.
Minister Klink: Ik verwacht in de zomer van 2009 het advies van de stuurgroep over dit onderwerp. Dan zal ik het traject in de richting van het
CBOG in gang zetten om de profielen scherp te krijgen.
Mevrouw Schermers (CDA): Ik heb begrepen dat dit al bij het CBOG is.
Minister Klink: Dat had ik niet begrepen. Dan kom ik hier in tweede
termijn graag op terug.
Mevrouw Schermers vroeg ook in hoeverre verloskundigen zelf zonder
tussenkomst van de gynaecoloog kunnen verwijzen bij pijnbestrijding bij
de bevalling. De zienswijzen over de pijnbestrijding zelf zijn binnen de
sector volop in beweging. Het was mij niet bekend dat de verwijzing als
zodanig daarbij een probleem vormt. Dat is niet de bedoeling. Als die
signalen reëel zijn – dat neem ik aan, want zij komen van mevrouw Schermers – stel ik mij voor dat daarover zo spoedig mogelijk binnen de stuurgroep gesproken wordt om te bekijken in hoeverre daaraan tegemoet kan
worden gekomen c.q. een oplossing gevonden kan worden.
Mevrouw Schermers gaf zelf al aan dat een aanvraag voor de verlaging
van de normpraktijk op dit moment bij de NZa ligt. De NZa beziet die
aanvraag op dit moment. De reactie van Zorgverzekeraars Nederland
moet nog komen. Vermoedelijk krijgen wij al wel spoedig – dat betekent:
in november – uitsluitsel over de adviesaanvraag.
Mevrouw Arib (PvdA): Ook dit moet je bij de begrotingsbehandeling
weten. Als de NZa adviseert dat de norm moet worden verlaagd, moet de
Kamer van goeden huize komen om te zeggen dat zij daar niet mee
instemt. Daar moet je dus ook in de begroting rekening mee houden. Ik
ben bang dat het advies na de begrotingsbehandeling komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

27

Minister Klink: Ik laat even bezien wanneer dat advies binnenkomt. Ik zei
in algemene zin «november», maar met het oog op de begrotingsbehandeling maakt het uit wanneer in november dat zal zijn. Ik zal de Kamer
daar nader over informeren.
Mevrouw Schermers en mevrouw Langkamp spraken over de verloskunde in Zeeland. De inspectie heeft in feite moeten constateren dat
ontoereikende zorg geboden kan worden in de twee afzonderlijke ziekenhuizen en dat dus een concentratie moet plaatsvinden, ook vanwege het
verloop van kinderartsen en gynaecologen. Ik hecht er sterk aan dat er
voldaan wordt aan de 45-minutennorm. Er werd immers terecht gezegd
dat dit een maximumnorm is. Anders krijgen wij weer een heel andere
problematiek, namelijk het eventueel in bepaalde centra concentreren van
de verloskundige zorg in de eerste lijn. Wij bezien op dit moment binnen
mijn departement samen met Zeeland en de inspectie hoe wij daar door
eventuele extra ambulanceposten en dergelijke toch die 45-minutennorm
kunnen handhaven. Ik heb hier en in Zeeland al gezegd dat die 45-minutengrens een ontzettend belangrijke grens is, omdat daar ook een symbolische werking van uitgaat voor het vertrouwen van mensen in de beschikbaarheid, bereikbaarheid en toegankelijkheid van de zorg.
Mevrouw Schermers (CDA): U hebt het over het mogelijk blijven maken
van de eerstelijns bevallingen, maar in een deel van Zeeland is zijn die al
niet meer mogelijk omdat dat nu al buiten die 45-minutengrens valt. Dat is
dus een probleem. Neemt u dat ook mee? Ik heb ook gevraagd naar Flevoland.
Minister Klink: Qua condities geldt in Oost-Groningen, Flevoland en in
Zeeland hetzelfde: 45 minuten zijn 45 minuten. Voor 4000 mensen op een
locatie in Zeeland is de 45-minutennorm een probleem. Ik zei al dat wij op
dit moment verkennen hoe wij daar via voorzieningen in de ambulancesfeer toch aan tegemoet kunnen komen. Dit ligt mij immers na aan het
hart, ook vanwege het vertrouwen dat wij moeten kunnen blijven stellen
in het feit dat dergelijke normen gehandhaafd worden en dat wij er via
ambulances of via voorzieningen voldoende in investeren om ervoor te
zorgen dat zorg gewoon toereikend bereikbaar is. Ik ben mij daar zeer van
bewust en ik heb een hoog urgentiegevoel om daar de hand aan te
houden.
Mevrouw Langkamp (SP): Een belangrijke oorzaak is natuurlijk het
personeelstekort, het tekort aan gynaecologen. Daar gaat u helemaal niet
op in. Misschien kunt u dat nog even doen, want dat is natuurlijk de kern
van het probleem. U accepteert min of meer dat dat tekort er is en u
probeert dat nu zo goed mogelijk op te lossen, maar gaat u eens in op de
oorzaken.
Minister Klink: Wij hebben al vaker stilgestaan bij de concentratietendensen die je hier en daar ziet, met name ook in Zeeland. Dat heeft niet alleen
te maken met personeelstekorten, want die komen vaak voort uit het feit
dat er geen aantrekkelijke locatie is. Dat kan weer te maken hebben met
versnippering en met het feit dat je niet kunt specialiseren binnen de
eigen discipline. Ook het feit dat er vaak tijdens avonden, nachten en
weekenden gewerkt moet worden, maakt het werk onaantrekkelijk omdat
slechts een gering aantal specialisten die werkdruk in die zeven keer 24
uur kan opvangen. Die zaken hangen met name samen met het gebrek
aan wervingskracht van de twee ziekenhuizen in Zeeland. Door het te
concentreren ondervang je dat probleem voor een deel. Daar zit dus niet
alleen een tijdelijk vraagstuk achter, maar ook een structureel vraagstuk.
Daarom hebben wij in de brief van begin dit jaar over de bereikbaarheid
gezegd: als er een keuze gemaakt moet worden, prevaleert de kwaliteit.
Dat heeft wel als gevolg dat de toegankelijkheid onder druk kan komen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

28

staan. Vandaar die 45-minutennorm. Een tweede reden waarom ik uiteindelijk liever niet zou concentreren – ook al moet dat soms vanuit het
oogpunt van kwaliteit en veiligheid – is dat er daardoor ook een stuk
gezonde competitie weg gaat. Dat kan de kwaliteit van de zorg op langere
termijn ook onder druk zetten. Er moet langs verschillende lijnen balans
worden aangebracht tussen de competitie, de toegankelijkheid en de
kwaliteit en veiligheid. Wij kunnen ons niet aan dat dilemma onttrekken en
er zijn geen gemakkelijke oplossingen.
Mevrouw Arib heb ik de driemaandelijkse voortgangsrapportage al toegezegd. Zij vroeg wat wij weten van de oorzaken van de babysterfte. De
perinatale registratie Nederland en Peristat geven ons regelmatig inzicht.
Wij hebben ook de studies van Amsterdam en Rotterdam, waarnaar ik al
heb verwezen. De oorzaken zijn divers. Wij zullen de registratie natuurlijk
gaan analyseren en inbrengen bij de groepen die op dit moment onder de
stuurgroep aan het werk zijn. Wij zullen hier ook nader op ingaan in onze
brief over de sociaaleconomische gezondheidsverschillen, waarbij wij ook
zullen bekijken in hoeverre oplossingen geboden kunnen worden. Een van
de punten is bijvoorbeeld de taalachterstand. Daarbij is inburgering van
belang. Tegelijkertijd zou je in het kader van die inburgering de preconceptiezorg en de leefstijladviezen onder de aandacht van mensen kunnen
brengen; daar wordt op dit moment ook aan gewerkt. Zo proberen wij in
de breedte al te kijken naar een benadering. Dat is niet onbekend, maar ik
stipuleer het nog maar even.
Mevrouw Arib (PvdA): Ik vroeg dit omdat ik heb vernomen dat er weinig
wetenschappelijk onderzoek plaatsvindt naar de precieze oorzaken van de
perinatale sterfte. Wij weten slechts een deel en wij weten heel veel
dingen niet. Ik weet dat ZonMw en TNO gedegen onderzoek in de vorm
van pilots zouden willen doen. Dat soort onderzoeken zou ik graag van
harte willen ondersteunen. U noemde zojuist Peristat. Wij hebben Peristat
1 gehad; er zou ook een Peristat 2 komen. Ik weet niet wanneer die naar
de Kamer komt.
Minister Klink: Volgens mij – ik laat me graag corrigeren – is Peristat eind
van dit jaar. Als dat niet zo is, kom ik daar in de tweede termijn op terug.
Wat die onderzoeken betreft: ik vind dat dit thema meegenomen kan
worden in de nota over de sociaaleconomische gezondheidsverschillen
om te bezien in hoeverre de oorzaken en causaliteiten nader in beeld
gebracht kunnen worden. Ik zeg u toe dat wij in de brief duidelijk zullen
maken in hoeverre daar middelen voor beschikbaar gesteld dienen te
worden of dat wij universiteiten vragen om daar menskracht voor uit te
trekken.
Wat betreft het verzoek om de screening op cystische fibrose toe te
voegen aan de hielprik: dat besluit moet nog worden genomen. Ik
verwacht dat ik het besluit begin 2009 kan nemen. Op dit moment loopt er
nog een pilot CF, die wordt bekostigd door ZonMw. Het Centrum voor
Bevolkingsonderzoek van het RIVM, dat namens VWS de regie voert over
de bevolkingsonderzoeken, is nauw betrokken bij deze pilot. Ik verwacht
dat de pilot eind van dit jaar kan worden afgerond, waarna besluitvorming
kan plaatsvinden.
Veel van de andere vragen van mevrouw Arib heb ik hopelijk al meegenomen in mijn algemene opmerkingen en de andere antwoorden.
Mevrouw Wiegman vroeg naar de 20 wekenecho. Ik deel haar mening dat
er een goed gedragen richtlijn moet zijn voor schisis. Ik ga ervan uit dat de
betrokken beroepsgroepen hierover tot overeenstemming zullen komen.
De richtlijn die er hiervoor dient te zijn, wordt op dit moment besproken in
het Centraal orgaan prenatale screening van het RIVM.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Het is
goed om dit te horen, maar wanneer kunnen wij dat verwachten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

29

Minister Klink: Daar kom ik in tweede termijn op terug. Dat kan ik nu niet
zeggen.
Mevrouw Arib (PvdA): De hielprik wordt nu door consultatiebureaus
uitgevoerd, maar dat gebeurt een beetje krakkemikkig, met alle gevolgen
van dien. Ik heb nog niet van u gehoord waarom dat niet terug kan naar
de verloskundigen.
Minister Klink: Ik herinner mij die vraag, maar vindt u het goed dat ik
daar in tweede termijn op terugkom?
Mevrouw Wiegman en mevrouw Schermers vroegen naar de sterke
positie van verloskunde in de eerste lijn en naar het behoud van de wettelijke verwijsfunctie. Een belangrijke pijler van het beleid is de versterking
van de eerstelijnszorg. Dat gaf ik zojuist al aan, ook op het punt van de
bekostiging. Ik ben geen voorstander van een onnodige verschuiving naar
de tweedelijns zorg, omdat dat de weg vrijmaakt voor medicalisering van
de zorg. Er is geen enkele aanleiding om de wettelijke verwijsfunctie weg
te nemen bij de eerstelijns verloskunde. Ik ben dus ook niet voornemens
om dat te doen.
Het punt over mishandeling en preconceptiezorg vind ik op zich gerechtvaardigd. Ik zal dat met collega Rouvoet opnemen. Mede naar aanleiding
van de interventie van de heer Zijlstra vind ik het wel van belang om heel
goed te kijken naar het gevaarscriterium. Ik herinner mij het debat over de
BOPZ. Daarbij is het gevaarscriterium heel sterk aan de orde. Er is ook
veel ervaring opgedaan met het feit dat gevaar echt gevaar moet zijn
voordat je maatregelen neemt. Wellicht ligt er op dit punt een leemte met
betrekking tot de Kinderbescherming, die inderdaad pas na de geboorte
kan optreden. Ik wil dat wel nader verkennen, maar ik ben daarbij dus zeer
gevoelig voor het punt van de heer Zijlstra: wij moeten het gevaarscriterium niet zodanig oprekken dat er een soort staatsinterventie in de
sfeer van de zwangerschap gaat ontstaan, want dat is het allerlaatste wat
ik zou willen.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Daar
ben ik het mee eens. Ik moet ook zeggen dat op dit punt, juist door de
debatten die wij de afgelopen week ook over de BOPZ hebben gehad,
voor mij enkele puzzelstukjes samenvielen. Ik zou u daarom willen vragen
om niet alleen met minister Rouvoet hierover te spreken maar ook met
minister Hirsch Ballin, om te bekijken of dit onderwerp ook door hem kan
worden meegenomen. Omdat dit een lang traject is – dat bleek ook uit het
overleg dat wij vorige week hebben gehad – moet ook worden nagegaan
wat wij eventueel nu al kunnen doen. Minister Rouvoet is dan inderdaad
de aangewezen persoon om te bezien wat bijvoorbeeld de AMK’s hierbij
kunnen betekenen.
Minister Klink: Ik heb zelf geen indicaties gekregen dat hier een problematiek ligt, maar ik kan mij er wel iets bij voorstellen. Het is van belang
om de informatie, voor zover die beschikbaar is, inderdaad ter beschikking
te stellen van mij en de zojuist door u genoemde collega’s. Uw suggestie
om de minister van Justitie hierbij te betrekken, is vanzelfsprekend, maar
het is goed om dat even te noemen.
Voor prenatale screening is recent een tarief vastgesteld. Er is op dit
moment nog geen aanleiding voor aanpassing. Over verlaging van de
normpraktijk heb ik gesproken in het kader van de NZa.
Mevrouw Langkamp vroeg naar de rol van de Centra voor Jeugd en Gezin
op het terrein van perinatale zorg. Tussen diverse onderdelen – met name
professionals op het terrein van verloskunde, kraamzorg en jeugdgezondheidszorg – wordt nauw samengewerkt om goede zorg te verlenen. Mijn
collega voor Jeugd en Gezin is beleidsverantwoordelijk voor de Centra
voor Jeugd en Gezin; daarmee vertel ik niets nieuws. Het Centrum Jeugd-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

30

gezondheid van het RIVM stelt op dit moment met het veld een
overdrachtsdocument samen voor de verloskunde, kraamzorg en jeugdgezondheidszorg, waarin voor de professional zal worden uitgewerkt hoe
en onder welke voorwaarden medische gegevens aan de betrokken zorgverlener kunnen worden overgedragen. Over de andere punten rondom
de Centra voor Jeugd en Gezin, die te maken hebben met de brede doeluitkering en het integrale karakter van de toeleiding naar zorg, heb ik
gezegd dat ik met een standpunt zal komen, mede naar aanleiding van het
advies van het RIVM.
Mevrouw Langkamp (SP): U noemt nu het Centrum Jeugdgezondheid
van het RIVM. Ik heb een vraag gesteld over mogelijke bezuinigingen
daarop. Kunt u daarop ingaan?
Minister Klink: Volgens mij loopt het RIVM simpelweg mee in het rijksbrede traject van het verminderen van de personeelssterkte. Daarbij
hebben wij voor het RIVM inderdaad geen uitzondering gemaakt en dat
zou ik eerlijk gezegd ook niet willen. Als ik dat niet goed heb, zal ik dat in
tweede termijn aanvullen.
Mevrouw Arib (PvdA): Het Centrum Jeugdgezondheid bewaakt ook alles
wat met vaccinatie te maken heeft. Hoe wordt dat dan gewaarborgd? Wie
ziet daarop toe?
Minister Klink: Dat speelt natuurlijk over de hele linie: de taken moeten
toereikend geborgd zijn en moeten van een kwalitatief hoog niveau
blijven, maar dat betekent niet dat daar altijd dezelfde formatieve inzet
voor nodig is als in het verleden. Ik heb hier op dit moment geen zicht op,
maar binnen het RIVM kan wellicht per onderdeel een verschillende mate
van bezuiniging plaatsvinden, maar onder de conditie dat de kwaliteit in
ieder geval op peil blijft.
De voorzitter: Dit is meer een punt voor de begrotingsbehandeling.
Mevrouw Arib (PvdA): Ik wil hier alleen meer informatie over hebben. Ik
kan mij voorstellen dat de taakstelling moet worden uitgevoerd, maar juist
op het punt van de verantwoordelijkheid van de overheid voor vaccinaties
is het heel belangrijk om daar voor de begrotingsbehandeling informatie
over te hebben.
Minister Klink: Voor zover mijn informatie nu strekt – dat is de aanvulling
waarop ik zojuist doelde – wordt deze inzet in ieder geval niet geraakt. Als
daar meer over te melden valt, zal ik de Kamer daar schriftelijk over informeren.
Mevrouw Langkamp en mevrouw Arib vroegen naar «Hallo Wereld» en de
reclame daarop. Agis was tot 1 januari van dit jaar betrokken als sponsor,
maar had geen invloed op de inhoud. Op dit moment is «Hallo Wereld»
een website van de overheid. Er zijn recent Kamervragen over gesteld.
Gedetailleerde antwoorden zal de Kamer spoedig van mij ontvangen.
Mevrouw Langkamp is verheugd over het feit dat de kraamzorgveiling is
stopgezet. Daar heb ik niet veel over te melden, behalve dat dit een van de
weinige keren is dat marktwerking mij af en toe een beetje huiverig maakt.
Ik vind het woord «veiling» ook niet echt passen bij kraamzorg. Ik heb
echter geen enkele informatie die erop wijst dat de uitkomst van de
veilingen als het ware onder een bepaalde kwaliteitsnorm zakte. Het
gevoelen dat mevrouw Langkamp hierbij heeft, kan ik mij soms echter wel
voorstellen.
Mevrouw Langkamp vroeg ook waarop de 24-uurs kraamzorg tijdens de
zomerpiek is gebaseerd. Dat is zowel de informatie van de zorgverzekeraars als de informatie van de aanbieders. Met de partijen is afgesproken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

31

dat wij voortdurend de volumeontwikkeling monitoren. Ik zal de Kamer
begin 2009 informeren over ontwikkelingen die zich op dit moment aftekenen, zodat zij ook zicht houdt op de trajecten die worden uitgezet.
De opdracht voor de perinatale audit is in september 2008 aan het RIVM
verleend. De opzet is op dit moment door het RIVM ter hand genomen,
maar dat is na het geven van die opdracht vanzelfsprekend.
Over de door mevrouw Agema naar voren gebrachte 60% heb ik gesproken. Volgens mij heb ik en passant ook de opmerkingen over marktwerking en dergelijke meegenomen.
De voorzitter: Voor de tweede termijn geldt een spreektijd van drie
minuten.
Nadere gedachtewisseling
De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn uitgebreide
en zeer accurate beantwoording, waarmee volgens mij heel veel zaken
zijn beantwoord en soms toegezegd.
Ik ben nieuwsgierig hoe de NZa-beoordeling van de norm gaat uitvallen,
want de 53-urige werkweek die nu aan het aantal van 120 klanten hangt, is
natuurlijk achterhaald en niet reëel. Die beoordeling wachten wij rustig af.
Ik ben ook blij met de opmerking van de minister over de prenatale kindermishandeling dat hij het door ons ingebrachte aspect duidelijk zal meenemen.
Dan de hielprik bij de verloskundige. Ik vind het ingebrachte punt goed. Ik
ben nog niet zo lang woordvoerder op dit dossier, maar dit is in het
verleden veranderd met een bepaald doel. Door onwetendheid willen wij
later wel eens iets veranderen zonder daarbij te denken aan het oorspronkelijke doel. Zou de minister willen aangeven wat wij verliezen als wij de
hielprik terugbrengen naar de verloskundigen? Soms is het middel
immers erger dan de kwaal. Die toelichting zou ik er graag nog bij krijgen,
hoewel het door de collega’s ingebrachte punt volgens mij valide is.
Tot slot nog een puntje over opleidingen. Wij hebben het over versnelde
opleidingen voor de kraamzorg gehad, maar wij hebben zorgen over de
kwaliteit van opleidingen in brede zin in de gezondheidszorg. Ziekenhuizen gaan verpleegkundigenopleidingen weer «in-house» doen
vanwege de achterblijvende kwaliteit bij de roc’s, maar ik kijk ook naar de
kraam- en verloskundigenhulp. Vroeger was er bijvoorbeeld een separate
opleiding waar je tot kraamhulp werd opgeleid. Nu is dat veel breder,
maar de opleidingstijd is hetzelfde gebleven. Bovendien wordt de taak in
een complexere samenleving feitelijk veel complexer, met allerlei zaken
eromheen, bijvoorbeeld de vraag hoe je met agressieve mensen omgaat.
Wordt het al met al daarom niet eens tijd om goed te kijken naar het
niveau van de opleidingen? In het kader van dit overleg gaat het daarbij
specifiek om de kraamhulp en om veranderingen die op til staan bij de
opleiding tot verloskundigenhulp – moeten die veranderingen wel aangebracht worden? – maar dit geldt ook breder in de geneeskundige opleidingen.
Mevrouw Schermers (CDA): Voorzitter. Ook ik begin met het bedanken
van de minister voor zijn uitgebreide en zorgvuldige beantwoording van
al onze punten. Ik heb nog een paar dingetjes openstaan. Ik wil bij de
preconceptiezorg onderscheid maken tussen de locatie – ik heb al gezegd
dat de Centra voor Jeugd en Gezin daar geschikt voor zijn omdat dat
laagdrempelige centra worden – en het toeleiden naar die preconceptiezorg. Bij die toeleiding ligt voor mij nog steeds een punt van zorg. De
minister heeft daarbij niet gekozen voor een projectmatige aanpak, maar
wij zullen de toeleiding naar het preconceptieconsult op een andere
manier moeten regelen en stimuleren. Daarop wil ik graag nog een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

32

reactie, evenals op de vraag waarom de minister niet heeft gekozen voor
een projectmatige aanpak.
De 45-minutengrens is inderdaad een maximum en geldt voor het hele
land, maar het is wel een «eng» maximum, zeker voor de verloskunde. Als
een kind in zuurstofnood is, is 45 minuten heel lang. Daar moet rekening
mee gehouden worden. Ik vraag de minister om niet alleen in te gaan op
Oost-Groningen en Zeeland – dat heeft hij al gedaan – maar ook op de
situatie die in Flevoland is ontstaan. Ook daar neemt de problematiek
immers toe, zoals wij vanochtend nog hebben gehoord.
Dan de tweedelijns verloskundige. Ik heb al gezegd dat ik in ieder geval
een heel duidelijke omschrijving van het competentieprofiel wil om
problemen te voorkomen. Het is te gek dat er kinderen overlijden – dat is
gebeurd – doordat dit niet geregeld is. Ik wil dus echt op korte termijn een
heel duidelijk antwoord: wanneer komt dat profiel en hoe gaat het eruit
zien?
Mevrouw Arib (PvdA): Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn antwoorden en voor een aantal belangrijke toezeggingen. Ik heb de indruk dat wij
na een aantal jaren toch een stap vooruit komen. Soms gaat het langzaam, maar ik heb de indruk dat het de goede kant op gaat. Daar wil ik
hem voor bedanken.
Wij hebben het gehad over allochtone vrouwen en over mensen met de
laagste sociaaleconomische status. Uit een recent onderzoek blijkt dat de
bereikbaarheid van autochtone vrouwen in de laagste sociaaleconomische klasse veel ingewikkelder blijkt te zijn dan bij allochtone vrouwen.
Allochtone vrouwen zijn aanspreekbaar en zijn ergens te vinden, maar
autochtone vrouwen zijn vaak heel moeilijk bereikbaar. Ik geef dus graag
mee dat de stuurgroep zich ook over die groep zou moeten buigen.
Collega Wiegman heeft iets gevraagd over uitstel van de zwangerschap. Ik
heb daar eerder schriftelijke vragen over gesteld. In de beantwoording
daarvan werd steeds verwezen naar de Gezinsnota van minister Rouvoet,
maar ik zou daarbij ook graag betrokkenheid van deze minister willen zien.
Ook gynaecologen en kinderartsen waarschuwen immers al jarenlang
voor het late moederschap en de medische consequenties daarvan voor
de vrouwen zelf, maar ook voor de geboorte van meerlingen, de kosten
enzovoorts Ik hoop dat wij ook dat stukje in de Gezinsnota terug zullen
zien.
Ik heb een vraag gesteld over screening op dragerschap. De sikkelcelziekte
komt bijvoorbeeld voor bij mensen uit Afrika en bij Surinaamse groeperingen. Die mensen weten niet dat zij drager zijn. Er wordt hun ook geen
test aangeboden. Er is een discussie gaande over het beschikbaar stellen
van die testen voor iedereen. Formeel kan dat, maar in de praktijk gebeurt
dat te weinig. Ik heb er geen enkel probleem mee als de minister daar
schriftelijk op terugkomt.
Op de hielprik komt de minister terug. De verschuiving naar de consultatiebureaus vond ooit plaats vanwege de gehoortest, maar dat argument
blijkt niet te gelden. Los daarvan blijkt het ook logistiek in weekenden en
op feestavonden heel lastig te zijn voor consultatiebureaus, terwijl verloskundigen er altijd zijn.
Tot slot sluit ik mij aan bij de vraag van collega Schermers over Flevoland.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Voorzitter. Ook ik dank de minister voor de uitgebreide beantwoording. Ik ben
blij dat de juridische hobbels bij de problemen in de kraamzorg weg zijn
genomen en dat de opleiding is gestart. Het is ook goed dat de minister
het belang van het aantal uren heeft onderstreept. Wat dat betreft, ben ik
blij dat aan de wens van de ChristenUnie gehoor is gegeven bij de
totstandkoming van het coalitieakkoord.
Enkele vragen van mij zijn nog niet beantwoord. Collega Arib heeft mijn
vraag over het uitstel van ouderschap en over de rol van deze minister al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

33

genoemd. Ik heb ook gevraagd om vandaag de rol van borstvoeding te
bespreken. Ik zal het nog iets specifieker maken. Het is ontzettend belangrijk dat de certificering doorgaat. Ik heb begrepen dat dit bij de kraamzorgorganisaties en de verloskundigen inmiddels al aardig op orde is, maar
met name in ziekenhuizen zou hier nog veel meer aandacht voor moeten
zijn. Het belang van de voortgang van die certificering heeft ook te maken
met het belang van voortzetting van de subsidie, zodat dit ook in de
toekomst voor elkaar komt.
Ik dank de minister voor het oppakken van het onderwerp «prenatale
kindermishandeling» en voor de wijze waarop hij dat heeft gedaan. Wij
kunnen vandaag inderdaad niet de oplossingen vinden, maar het is goed
dat de minister dit oppakt en met zijn collega’s gaat bespreken. Voor de
lange termijn zie ik mogelijkheden binnen de BOPZ, maar zeker ook met
Jeugd en Gezin moet worden bekeken of er heel acuut op korte termijn
oplossingen gevonden kunnen worden. Dat moet in samenwerking met
de AMK’s, maar bijvoorbeeld ook met het Team Kindermishandeling van
het AMC, dat dit onderwerp vorig jaar ook in de media heeft aangezwengeld. Ik hoor graag op welke termijn de minister een en ander wil terugkoppelen.
Het is heel goed om dit specifiek en concreet op te pakken, maar ik heb in
eerste termijn ook verwezen naar het VN-verdrag. Ik kan mij voorstellen
dat de minister daar vandaag niet uitgebreid op kan ingaan, maar het zou
goed zijn om te bekijken wat de ondertekening van het VN-verdrag betekent voor wat er in de zorg moet gebeuren, ook in de prenatale en postnatale zorg. Wat betekent de ratificatie van dat verdrag concreet? Pakt de
minister dat op en op welke termijn kunnen wij daar iets over verwachten?
Het lijkt mij goed dat datgene wat de Gezondheidsraad heeft gezegd over
de juridische en ethische concepten van preconceptiezorg, wordt uitgewerkt, ook in de stuurgroep die de minister enkele keren heeft genoemd.
Er moet wel op worden gelet dat die stuurgroep niet een enorme vergaarbak wordt van heel veel dingen, maar de minister heeft de regie aangekondigd. Daar heb ik dus alle vertrouwen in.
Mevrouw Langkamp (SP): Voorzitter. Er zijn nog enkele zaken waarop ik
in tweede termijn graag een reactie van de minister zou willen. Hij heeft
gezegd dat de opdracht is gegeven voor de perinatale audit, maar
wanneer wordt die ingevoerd?
De minister heeft toegezegd dat hij in tweede termijn terugkomt op het
pleidooi om de hielprik weer door de verloskundigen te laten doen.
Ik heb gepleit voor een rol van het onderwijs bij de voorlichting. Kan de
minister daarop ingaan?
Dan de kraamzorg in achterstandswijken. Ik heb gehoord dat er met
postcodelijsten wordt gewerkt: in sommige wijken verleent een kraamzorgaanbieder gewoon geen kraamzorg. Kan de minister daarop reageren?
Tot slot het tekort aan bedden voor ernstig zieke zwangere vrouwen en
pasgeborenen. De doelstelling van de minister is dat dit tekort in 2011
opgelost moet zijn, maar een aantal artsen heeft aan de bel getrokken en
heeft gezegd dat er een kostendekkende financiering moet zijn en dat ook
een strakke regie gevoerd moet worden, omdat wij dit anders niet gaan
halen. Ook daarop krijg ik graag een reactie.
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. Ik zou graag nog een aantal zaken
opgehelderd willen zien over het gemiddeld aantal uren kraamzorg. Ik heb
dat al eerder naar voren gebracht, in verschillende debatten. De regering
heeft beloofd om dat aantal uren uit te breiden van 44 naar 49 uur. Het is
positief dat dit voor het eerst in de stukken staat, maar het gekke is dat in
de stukken staat dat dit al vanaf 1 januari 2008 de praktijk zou zijn, terwijl
wij op 28 mei een debat hebben gehad omdat er op dat moment een
tekort was van 12%. Op dat moment werd dus vaak niet eens het wette-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

34

lijke minimum van gemiddeld 24 uur bereikt. Ik wil graag duidelijkheid
van de minister: hoeveel uur kraamzorg wordt nu gemiddeld gegeven? Is
dat de beloofde 49 uur? Is het nog steeds de oude 44 uur? Of is het gemiddeld nog steeds veel lager, in de richting van het wettelijke minimum van
24 uur, zoals in het spoeddebat in mei naar voren kwam? Ik wil ook graag
weten welk deel van het aantal kraamvrouwen die 49 uur dan krijgt.
In het spoeddebat van 28 mei heeft de minister een toezegging gedaan
over het gemiddeld aantal uren als er bijvoorbeeld meer uren geïndiceerd
zijn. De minister zei toen: «Gelijke monniken, gelijke kappen, maar je hebt
niet altijd gelijke monniken». Er kunnen mensen zijn die veel meer uren
geïndiceerd krijgen, bijvoorbeeld het maximum aantal van 84 uur wegens
een medische indicatie. De minister zou nagaan of ook die mensen op het
minimum van 24 uur werden gesteld, omdat je juist bij een extra indicatie
helemaal niet in de buurt zou moeten komen van die grens van 24 uur als
je 84 uur toebedeeld hebt gekregen. Ik heb dat niet meer terug gezien. Ik
zou graag willen dat de minister daarop terugkomt.
Tot slot de marktwerking. Ik had van deze minister absoluut meer actie
verwacht met betrekking tot de kaalslag als gevolg van de invoering van
de kraamzorgveiling. Ik vind dat heel jammer. Het is beslist niet genoeg
om een vinger aan de pols te houden. De minister zou er op zijn minst
voor moeten zorgen dat het opleidingsdeel uit het tarief gaat. Als er weer
een overcapaciteit is en de veiling weer gaat lopen, krijgen wij immers
precies hetzelfde als nu: dan gaan kraamzorgaanbieders weer onder de
prijs inschrijven, waardoor de opleidingscapaciteit weer als eerste uit het
budget geschrapt wordt. Dan zien wij die problemen dus terug. Zou het
daarom niet veel beter zijn om het opleidingsdeel uit het uurtarief te
schrappen en onder te brengen in een apart kader, zodat wij bij een
herstel van de markt – ik hoop natuurlijk dat dit eerder gebeurt dan in de
zomer – niet opnieuw met deze problemen te maken krijgen in een nieuwe
ronde van veilingen?
Minister Klink: Voorzitter. Een werkweek van 53 uur lijkt mij ook vrij lang.
Wij zullen bekijken wat de NZa met de tariefaanvraag zal doen.
Op het punt van de prenatale kindermishandeling heb ik hopelijk duidelijk
aangegeven dat, voor zover de BOPZ al in aanmerking komt, dat altijd het
ultimum remedium moet zijn, dus ook in dit geval.
De opmerking over de opleiding en de kwaliteit daarvan op de roc’s neem
ik mee. Ik zal intern informeren in hoeverre wij voldoende zicht hebben op
de kwaliteit van de opleidingen en in hoeverre daar klachten over zijn. Dat
geldt kennelijk breder, niet alleen bij kraamhulp maar ook bij verpleegkundigen. Een van de indicaties voor klachten daarover is inderdaad een
verschuiving naar intern onderwijs. Als die verschuiving plaatsvindt om
hiaten op te vullen die anders bij de roc’s zouden optreden, is dat een
belangrijke indicatie. Ik heb daar geen signalen over, maar ik neem dit wel
mee om dit te bezien.
Op het punt van de preconceptiezorg ben ik het met mevrouw Schermers
eens. Het gaat ten eerste om het consult en ten tweede om de toeleiding.
Daarachter vandaan komt natuurlijk de vraag waar je de toeleiding en de
algemene informatie lokaliseert. Ik vind dit een punt van aandacht om te
vermijden dat er versnippering optreedt en dat over de hele linie iedereen
hierbij een taak voor zichzelf ziet, waarbij bovendien ook de financiering
versnippert en groter wordt.
Dat brengt mij bij de opmerking van mevrouw Langkamp over het onderwijs. Ik ben erg gevoelig voor het punt dat onderwijs niet met alles belast
moet worden. Daarom wil ik die vraag plaatsen in het kader van de vraag
wat de natuurlijke plek is om die informatie te geven. Het is beter dat het
geconcentreerd en voor iedereen inzichtelijk gebeurt dan versnipperd,
waardoor iedereen het ergens tegenkomt. Dat wil ik dus meenemen bij
mijn reactie op het komende RIVM-advies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

35

De 45-minutengrens speelt inderdaad ook in Flevoland. Laten wij het maar
gewoon benoemen zoals het is: eigenlijk is de vraag of er een aparte norm
nodig is voor verloskunde. Ik kan dat nu niet overzien. Ik wil daar wel naar
kijken, want de toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg zijn belangrijke
speerpunten. Het lijkt mij lastig om te gaan differentiëren, want voordat je
het weet, zijn er specifieke normen voor allerlei aandoeningen. Die
normen moeten dan vervolgens geïncorporeerd worden in de ambulancezorg, maar dit is een punt van aandacht, omdat het bij verloskunde heel
nauw luistert.
Dan de tweedelijns verloskunde en de competentieprofielen. Op korte
termijn wil ik van de stuurgroep inderdaad indicaties over hoe de taakverdeling verloopt en wat de verschillende profielen zouden moeten zijn,
zodat die aanvraag bij het CBOG geplaatst kan worden. Dat zeg ik dus toe
en daarover zal ik de Kamer berichten.
Mevrouw Schermers (CDA): Kunt u toch nog iets zeggen over de huidige
situatie in Flevoland en de directe vooruitzichten daar? Moet ik uit uw
woorden trouwens opmaken dat de aanvraag nog niet bij het CBOG ligt?
Minister Klink: Dat laatste kunt u inderdaad uit mijn woorden aflezen. Wat
Flevoland betreft: wij hebben ten aanzien van de IJsselmeerziekenhuizen
en de sluiting van de OK’s die daar plaatsvond, van meet af aan via de
inspectie de vinger aan de pols gehouden met betrekking tot de bereikbaarheid van de zorg en de 45-minutennorm. De inspectie heeft mij er
meerdere keren van vergewist dat die 45-minutennorm niet in gevaar
komt. Daar houden wij nog steeds de hand aan, hoewel er op dit moment
ook een nood-OK is.
Uit de mij bekende cijfers over sociaaleconomische verschillen en
gezondheidsverschillen blijkt dat het analfabetisme in bepaalde regio’s
zeer hoog is, tot 25%. Dat is bijvoorbeeld het geval in Oost-Groningen,
waar ik deze week was. Voor zover er sociaaleconomische en maatschappelijke problemen zijn, zijn zij dus bepaald niet altijd en soms zelfs niet
overwegend geconcentreerd bij allochtonen. Dat is iets wat wij zullen
moeten meenemen, ook in onze nota over sociaaleconomische gezondheidsverschillen.
Uitstel van ouderschap komt terug in de Gezinsnota. Zoals de minister
voor Jeugd en Gezin betrokken was bij de Preventienota, zal ik betrokken
zijn bij de Gezinsnota. Daarbij zal ik deze punten ook meenemen.
Het screenen op dragerschap is een thema met betrekking tot de toeleiding tot de zorg. De screening zal best beschikbaar zijn als iemand weet
dat hij tot een risicogroep behoort, maar in hoeverre weet je dat je tot een
risicogroep behoort en dat er eventueel gescreend kan worden? Dat
thema is dus bij de toeleiding aan de orde. Ik zal dit dus meenemen in het
kader van het RIVM-rapport.
Mevrouw Arib (PvdA): Ik vroeg dit omdat vorige week een promotie heeft
plaatsgevonden over dit onderwerp, etniciteit en preconceptiezorg.
Daaruit blijkt dat heel veel ouders, ongeveer 9500 ouders van allochtone
maar ook van autochtone afkomst, aan wie die zorg aangeboden werd,
daar graag gebruik van wilden maken. Het wordt nu ook aangeboden,
maar dat gebeurt bijvoorbeeld nadat duidelijk is dat het eerste kind de
sikkelcelziekte heeft. Dan wordt gezegd dat men kans heeft dat ook het
tweede kind die ziekte heeft. Als wij daarmee heel veel leed kunnen voorkomen, waarom wordt het dan niet aangeboden? De mensen die drager
zijn of die dat willen weten, kunnen zich dan laten testen.
Minister Klink: Volgens mij is de term «toeleiding» een beetje een synoniem van wat u «het geven van aanbod» noemt. Je moet weten dat het
aanbod er is voordat je ervoor in aanmerking kunt komen. Ik merk dat dit
punt breed speelt. Vorige week hadden wij het over suïcide en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

36

initiatief 1-1-3. Het speelt ook op dit terrein en ik ben het al vaker tegengekomen. Vandaar dat ik dit toch wel een keer integraal wil oppakken. Daar
zit ook uw ongemak met betrekking tot de regierol: wordt het niet te
gemakkelijk naar beroepsgroepen geschoven, terwijl daar in feite de
problematiek achter zit in hoeverre men weet waar men terecht kan met
vragen en in hoeverre men überhaupt weet dat er een vraag kan zijn? Ik
pak dit dus serieus op in het verlengde van het RIVM-advies. Ik geef
nogmaals de driedeling die ik daarbij hanteer: ten eerste de vraag van het
preconceptieconsult en dus de zorg die verleend wordt, ten tweede de
algemene informatie over het preconceptieconsult en ten derde de
toeleiding naar de zorg. Tussen die drie punten moet er samenhang
komen.
Mevrouw Wiegman ging in op de rol van borstvoeding en certificering. Ik
kan dat niet helemaal overzien. Ik zal daar schriftelijk op terugkomen.
Mevrouw Wiegman vroeg ook op welke termijn ik in het kader van de
BOPZ zal terugkoppelen over de prenatale kindermishandeling. Ik heb
beloofd dat ik de Kamer in december het een en ander over de pilots zal
meedelen. Ik denk dat het zinvol kan zijn om in het verlengde daarvan ook
te melden in hoeverre wij dit thema meenemen.
Wat de VN en de zorg betreft ...
Mevrouw Arib (PvdA): Ik hoop dat de minister het punt dat de verloskundigen de hielprik weer moeten gaan doen, niet vergeet.
Minister Klink: Ik zie hier een heel betoog, maar volgens mij is de kern
van de vraag in hoeverre de verloskundigen de hielprik kunnen doen. Ik
kijk even naar mijn ambtenaren. Ja, de verloskundigen kunnen de hielprik
doen. Dit is de allereerste keer in een jaar en negen maanden dat ik een
ambtenaar het woord geef. Dat mag formeel en dat zal ik nu ook doen. Hij
gaat binnenkort weg bij VWS. Ik moet het hem dus een keer gunnen.
De heer Kliphuis (plaatsvervangend directeur publieke gezondheid): Ja,
de verloskundigen kunnen het doen. De JGZ bepaalt per regio hoe het
loopt. Ons is niet echt bekend dat daar problemen mee zijn.
Mevrouw Arib (PvdA): Dat is echt het punt. In Gelderland doen verloskundigen het en dat gaat hartstikke goed. Elders gebeurt dat niet. Op zich kan
ik me erin vinden dat het in onderling overleg moet gebeuren, maar als
het kind hersenschade oploopt of de een of andere nare ziekte heeft, moet
dit gewoon tijdig gebeuren. Het is niet voor niets dat de hielprik binnen
zeven dagen moet worden gedaan. Wetenschappelijk gezien moet dat
zelfs het liefst binnen vier dagen gebeuren. Dat gebeurt nu dus niet.
Misschien is het goed als al die signalen naar u gaan.
De heer Zijlstra (VVD): Ik denk dat iedereen aan deze tafel het erover eens
is dat het op tijd moet gebeuren. Kunnen wij het verzoek zo omdraaien dat
wij nadere informatie krijgen of er een probleem is en zo ja, wat het
probleem is en hoe de minister dat denkt op te lossen?
Minister Klink: Ik zal hier schriftelijk op terugkomen.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Nog
even over de BOPZ. Het is goed dat wij dat in december terug zien. Ik zal
daarvoor nadrukkelijk willen meegeven dat psychiaters vanuit de
volwassenenpsychiatrie in het algemeen de gevaren voor het ongeboren
kind onvoldoende meenemen. Dat is de praktijk van dit moment. Het gaat
er dus niet alleen om of de structuur op orde is. Er moet echt aandacht
zijn voor de psychiaters, die natuurlijk vooral kijken naar de vrouw die in
een bepaalde toestand verkeert en onvoldoende naar de risico’s voor het
kind. Dat wil ik nadrukkelijk meegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

37

Minister Klink: Dat aandachtspunt nemen wij daarbij mee.
De voorzitter: De heer Zijlstra laat zich excuseren. Hij heeft andere
verplichtingen.
Minister Klink: Mevrouw Langkamp vroeg wanneer de perinatale audit
beschikbaar is. De audit is gestart. Het RIVM is kwartiermaker. Het is een
doorlopend instrument, maar ik zal bezien in hoeverre ik de Kamer kan
inlichten wanneer en in hoeverre het mogelijk is om op een bepaald tijdstip al een indicatie te geven van de informatie die naar boven komt.
Als mevrouw Langkamp gebieden kent waar kraamhulpen op basis van
de postcode niet naartoe willen, verneem ik dat graag van haar. Dan gaan
wij namelijk hetzelfde doen als wat ik deze week, ook met betrekking tot
de veiligheidskwestie, aan de orde had: dan zullen wij de gemeenten
benaderen met de vraag in hoeverre met de politie afspraken te maken
zijn die tegemoetkomen aan die veiligheidsbehoefte en die terechte claim.
Wij hebben inderdaad gesproken over de 44 uur en de 49 uur. Ik heb toen
gezegd dat, als het echt noodzakelijk is dat mensen meer dan 24 uur
kraamhulp krijgen, die hulp geboden zou dienen te worden. Ik zal bekijken
in hoeverre die informatie met terugwerkende kracht naar de zomer van
het afgelopen jaar beschikbaar is en zal de Kamer daar dan over inlichten.
Mevrouw Agema zegt dat je de opleidingen in feite niet in de tarieven zou
moeten verdisconteren maar apart zou moeten bekostigen. Een begrotingspost bij VWS zou daarvoor een oplossing kunnen zijn. Dat doen wij ook op
andere terreinen. Naar aanleiding van het aangeboden plan van aanpak
heb ik er echt voldoende vertrouwen in dat de opleidingskosten wel degelijk in de tarieven versleuteld zullen worden, maar wij houden op dat punt
een vinger aan de pols. Anders is de door mevrouw Agema genoemde
oplossing wellicht een alternatief.
Mevrouw Agema (PVV): U hebt beloofd dat u gemiddeld per kraamvrouw
van 44 uur naar 49 uur wilde. Wat is nou de praktijk? Wilt u dat alstublieft
inzichtelijk maken? Wij hadden in mei natuurlijk niet voor niets een debat
over een tekort van 12%. Ook 44 uur kon toen niet gegarandeerd worden.
Nu zegt u dat de uitbreiding al per 1 januari 2008 de praktijk is. Dat kan
natuurlijk niet. Dat bijt elkaar. Kunt u daarom alstublieft landelijk inzichtelijk maken hoeveel uur kraamzorg op dit moment wordt gerealiseerd per
kraamvrouw? Er ligt nog een andere toezegging van u uit hetzelfde debat,
namelijk over de verloskundigen die op dit moment voor een modaal loon
120 bevallingen per jaar doen, terwijl gerekend in uren 90 bevallingen
zouden moeten volstaan voor een modaal loon. Ook daarop zou u terugkomen.
Minister Klink: Er ligt een tariefverzoek, waar de NZa zich op dit moment
over buigt. De uitkomsten daarvan zijn binnenkort bekend. Daarover zal ik
de Kamer informeren. Wat de 49 uur betreft, is de situatie volstrekt helder.
Wij hebben in de recente brief aangegeven dat wij al blij zijn dat wij in de
zomer 24 uur als minimum konden waarborgen. Met andere woorden: 49
uur is gewoon niet – althans, niet over de hele linie – gehaald daar waar
die als het ware geïndiceerd zou moeten zijn. Daarom is er het plan van
aanpak om het tekort in 2009 met 60% terug te brengen. Het lijkt mij dus
evident dat wij de 49 uur, waarvoor middelen beschikbaar waren, niet
konden halen. Dat is ook de reden waarom wij nu middelen over hebben,
die wij inzetten voor de opleidingen.
Mevrouw Agema (PVV): Dat klopt, maar in het plan van aanpak staat dat
u dat wel doet. Mijn vraag is dus heel concreet: wat wordt er nu gerealiseerd? Daar hebt u waarschijnlijk het antwoord niet op, maar u kunt daar
schriftelijk op terugkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

38

Minister Klink: Voor zover er een zin in zou staan die er, geïsoleerd
gelezen, op zou kunnen duiden dat de 49 uur wel gehaald is, moet
iedereen de context van die zin maar even bekijken, want wij spreken niet
voor niets over een plan van aanpak. De strekking daarvan is om te halen
wat wij beoogden. Als wij het hadden kunnen halen, was het plan van
aanpak niet nodig geweest.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Toen
mevrouw Arib een interruptie plaatste over de hielprik, was u net begonnen met een zin over het VN-verdrag. Die zin hebt u niet afgemaakt.
Minister Klink: Ik zal met mijn collega’s en met mevrouw Bussemaker
bekijken in hoeverre de ethische aspecten van de gezondheidszorg
meegenomen kunnen worden in wellicht bredere verkenningen die van
haar kant komen. Ik zal dat navragen.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Zult u
dat dan ook laten weten?
Minister Klink: Ja, dat zullen wij ook doen.
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Smeets
Adjunct-griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Sjerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 323, nr. 53

39