Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

17 050

Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebied
van belastingen, sociale zekerheid en subsidies

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 485

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juli 2014
Op 20 december 2013 heeft de Minister van Veiligheid en Justitie namens
het kabinet een brief aan uw Kamer gestuurd over de Rijksbrede aanpak
van fraude met een stevig pakket aan maatregelen en acties ter
versterking van de aanpak van fraude met publieke middelen.1 Één van de
maatregelen die in de brief werd aangekondigd, is het verstevigen van de
bestrijding van identiteitsfraude, een fenomeen dat veel andere illegale en
criminele activiteiten mogelijk maakt of faciliteert.
Eveneens op 20 december 2013 heb ik namens het kabinet de visie op de
aanpak van identiteitsfraude aan uw Kamer gestuurd: «Slim voorkomen,
vlot herstellen».2 Deze integrale visie betreft de aanpak van identiteitsfraude als modus operandi bij onder meer illegale grenspassage, illegale
arbeid, mensensmokkel, drugshandel, terrorisme, witwassen van geld en
vele typen fraude. Aanleiding voor het opstellen van de visie was het
overleg met de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken over de
toekomstbestendigheid van de identiteitsinfrastructuur op 10 april 2013.
Met deze brief wil ik u informeren over de uitvoering van de integrale
visie. Die uitvoering staat in het teken van het verbeteren van de samenwerking bij het tegengaan van identiteitsfraude. In de kabinetsvisie werd
daarover al gesteld dat grote organisaties en zware ketens kwetsbaar zijn
tegenover de kleine, creatieve, wendbare dadergroepen die hen bestoken
en makkelijk van aanvalsstrategie kunnen veranderen. Het antwoord op
identiteitsfraude komt van moderne netwerken die snel en adequaat
reageren.

1
2

kst-17050-485
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Kamerstuk 17 050, nr. 450.
Kamerstuk 26 643, nr. 301.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 17 050, nr. 485

1

Van bolwerken naar netwerken
De sterk toegenomen aandacht voor fraude stimuleert betrokken partijen
tot samenwerken: zowel op regionaal, als landelijk niveau. Met succes:
door gebruik te maken van elkaars kennis en informatie worden fraudeurs
gesignaleerd en nieuwe maatregelen tegen fraude snel geïmplementeerd.
Twee jaar geleden heeft de Manifestgroep een structureel samenwerkingsverband opgezet voor de aanpak van fraude op operationeel vlak.
Behalve de Manifestgroeppartijen3 nemen ook de agentschappen Logius
en BPR van mijn ministerie deel. De Belastingdienst trekt deze samenwerking en heeft in Utrecht een Expertisecentrum Fraude ingericht ten
behoeve van alle deelnemers aan die samenwerking. Deze zomer wordt,
in samenwerking met het Centrum voor Informatiebeveiliging en
Privacybescherming (CIP), een brede community Identiteitsfraude gestart,
waarin onder andere vertegenwoordigers van de Manifestgroeppartijen,
de Nationale Politie, de Koninklijke Marechaussee en gemeenten zich
verenigen.
Samenwerking is ook van belang bij het organiseren van de hulp aan
slachtoffers van identiteitsfraude. Het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude
en -fouten (CMI) brengt in een Ketenoverleg Identiteitsfraude betrokken
partijen bij elkaar om slachtoffers vlot te helpen en om patronen in
identiteitsfraude vast te stellen en afspraken te maken over maatregelen
daartegen. Daarnaast intensiveert het CMI de relaties met andere
helpdesks en meldpunten, zoals de Fraudehelpdesk en de servicedesk van
Logius. Dit draagt bij aan meer synergie tussen deze verschillende
meldpunten. Ook zal onderzocht worden hoe de samenwerking kan
worden opgezet met andere organisaties waar slachtoffers van identiteitsfraude zich melden.
De partijen in de vreemdelingenketen4 zijn verenigd in het Ketenplatform,
dat de identiteitsvaststelling en de unieke registratie van vreemdelingen
monitort, de casuïstiek met complexe identiteitsvaststelling helpt
oplossen en optreedt als centraal aanspreekpunt voor de vreemdelingenketen, de strafrechtketen en de burgerzakenketen. Ook zijn er diverse
regionale initiatieven tegen fraude en identiteitsfraude, zoals het
«burgerinitiatief 1 Overheid» in Amsterdam, de samenwerking in de
Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC), bij de Regionale
Coördinatiepunten Fraude (RCF’s) en de Landelijke Stuurgroep Interventieteams5 (LSI) in het zorgdomein en het convenant dat 81 gemeenten in
Oost-Nederland hebben getekend om de identiteitsfraude bij de afdeling
Burgerzaken harder aan te pakken. Deze vernetwerking van de overheid
maakt een informatiegestuurde, integrale aanpak van identiteitsfraude
mogelijk, zoals beoogd in de visie.
Publiek privaat
Zoals aangekondigd in de visie wordt ook gewerkt aan de samenwerking
tussen publieke en private sector. Via het Nationaal Platform Criminali-

3

UWV, Belastingdienst, CAK, CBS, CIZ, CJIB, Zorginstituut Nederland, Dienst Justis, RVO, DUO,
IND, Kadaster, KvK, RDW, SVB.
4
IND, de Nationale Politie, de KMar, het COA, de Dienst Terugkeer & Vertrek.
5
In de interventieteams werken gemeenten, Belastingdienst, Sociale Verzekeringsbank (SVB),
Inspectie SZW, Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), Politie en Openbaar
Ministerie samen. De Landelijk Stuurgroep Interventieteams (LSI)
bepaalt welk interventieproject wordt uitgevoerd in welke regio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 17 050, nr. 485

2

teitsbeheersing6 (NPC) is afgesproken om zes thema’s aan te pakken,
waaronder fraude. De aanpak gaat zich onder andere richten op het
ontwikkelen van een informatiepositie op genoemde thema’s ten behoeve
van een effectieve aanpak, alsmede om het beter benutten van communicatiemogelijkheden om breder bekendheid te geven aan (preventieve)
instrumenten op de benoemde thema’s en het stimuleren van ondernemers en consumenten tot preventief handelen.
De positie van burgers versterken
Behalve overheid en bedrijfsleven hebben burgers een belangrijke rol in
de aanpak van identiteitsfraude. Dat betreft zowel het voorkomen van
identiteitsfraude met hun eigen gegevens, als het signaleren van
identiteitsfraude en het aandragen van mogelijke oplossingen. Het
Ministerie van BZK neemt maatregelen die de positie van burgers in de
aanpak van identiteitsfraude versterken. Daarvoor zijn tijdens de
antifraude «hackathon» op 12 en 13 april van dit jaar diverse creatieve
invalshoeken aangereikt. Het gaat om het verhogen van transparantie
over het gebruik van gegevens, om het benutten van de «wisdom of the
crowd» bij het signaleren van fraude en ontwikkelen van maatregelen, en
om het voorzien van digitale kopieën van identiteitsdocumenten van een
watermerk met doel en datum van de kopie. Met een aantal van deze
concepten zullen pilots gedaan worden.
Op 12 juni werd een applicatie DutchID gelanceerd, waarmee de
echtheidskenmerken van de nieuwe Nederlandse paspoorten en identiteitskaarten voor het grote publiek, private instellingen, overheden en
eerstelijns controleurs zijn te controleren. Deze toegankelijke app maakt
op eenvoudige wijze duidelijk waarop mensen moeten letten bij het
controleren van de echtheid van identiteitsbewijzen.
In aanvulling hierop wordt «CheckID» ontwikkeld: een online voorziening
waarmee iedereen overal ter wereld kan verifiëren of Nederlandse
paspoorten en identiteitskaarten als vermist of gestolen staan geregistreerd. Tegelijkertijd wordt StopID ontwikkeld: een online voorziening
waarmee vermiste of gestolen paspoorten en identiteitskaarten direct
kunnen worden geblokkeerd. Voor mensen die geen gebruik (kunnen)
maken van internet voor dit soort zaken, wordt op verzoek van uw Kamer
een verkenning gedaan naar de mogelijkheden om via één telefoonnummer alle gestolen of vermiste bankpassen, credit cards en identiteitsdocumenten te blokkeren.
Van belang voor de preventie van identiteitsfraude is dat mensen zelf
goed weten hoe zij geregistreerd zijn en wanneer en voor welke doelen
hun gegevens worden gebruikt. Daarom wordt voortdurend gewerkt aan
de ontwikkeling van mijnoverheid.nl, de persoonlijke website voor
overheidszaken, waar mensen inzage hebben in bepaalde gegevens die
over hen in de BRP zijn vastgelegd. In het kader van het tegengaan van
identiteitsfraude wordt kritisch gekeken naar welke persoonsgegevens
zichtbaar zijn in MijnOverheid.
Basisregistratie Personen, ID-documenten en DigiD
In de kabinetsvisie op de aanpak van identiteitsfraude is aangegeven dat
het accent moet liggen op voorkomen: preventie door burgers zelf en het
6

NPC bestaat uit VNO/NCW, MKB-Nederland, Nationale Politie, Openbaar Ministerie, Detailhandel Nederland, Koninklijk Horeca Nederland, Verbond van Verzekeraars, Vereniging
Nederlandse Gemeenten, Nederlandse Vereniging van Banken, Ministerie van Economische
zaken en Transport en Logistiek Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 17 050, nr. 485

3

opwerpen van barrières door overheid en bedrijfsleven. Voor een deel
vraagt dit om een investering in kennis en alertheid. Voor een deel vraagt
het om fysieke drempels tegen identiteitsfraude, in de vorm technische
maatregelen en nieuwe concepten. Wanneer mensen toch slachtoffer
worden van identiteitsfraude, dan moeten zij vlot worden geholpen.
Sluitstuk van de integrale aanpak is het opsporen van en maatregelen
treffen tegen de daders. Veel partijen zijn op deze punten actief. Uit de
zich ontwikkelende samenwerking ontstaan afspraken over het breder
benutten van beschikbare informatie, kennis, technieken en methoden.
In de uitvoering van de kabinetsvisie hebben, daar waar het de centrale
voorzieningen betreft, op dit moment drie zaken prioriteit: verder
bevorderen van de kwaliteit van de Basisregistratie Personen, voorkomen
van fraude met ID-documenten en DigiD.
In de Basisregistratie Personen (BRP) staan de persoons- en adresgegevens van miljoenen mensen die al of niet in Nederland verblijven. Die
gegevens worden door de hele overheid gebruikt. Het dringt tot steeds
meer partijen door dat het correct vaststellen en registreren van deze
gegevens cruciaal is voor de betrouwbaarheid van ieders identiteit in heel
het maatschappelijk en economisch verkeer. Datzelfde geldt voor het
terugmelden van twijfels over de juistheid van uit de BRP verstrekte
gegevens. Met het project «Naar Betrouwbare Persoonsgegevens»
investeren BZK, gemeenten en de Nederlandse Vereniging Van Burgerzaken (NVVB) in de ontwikkeling van ambtenaren burgerzaken, die de
gegevens in de BRP registreren en kunnen wijzigen. Met het project
«Kwaliteit BRP» wordt geïnvesteerd in de terugmeldingen door organisaties die bij gebruik van de BRP afwijkende gegevens vinden. In dat
project wordt ook aandacht besteed aan het terugdringen van het aantal
personen dat een schuld heeft en van wie geen woonadres in de BRP
beschikbaar is. Voorts wordt inmiddels actief opgetreden tegen het
verschijnsel dat organisaties op internet adverteren met te huur aangeboden woonruimte waarbij inschrijving op het desbetreffende adres in de
BRP niet is toegestaan.
Een deel van de gegevens uit de BRP komt op identiteitsdocumenten
terecht. Die identiteitsdocumenten zijn in het maatschappelijk verkeer van
groot belang voor het vaststellen van de identiteit. Daarom zijn voor het
nieuwe paspoort en de Nederlandse identiteitskaart (NIK) die in maart zijn
geïntroduceerd technieken gebruikt die het nog moeilijker maken de
documenten te vervalsen. Maar op andere plaatsen is de drempel voor
identiteitsfraude met hulp van identiteitsdocumenten veel minder hoog:
kopieën van paspoorten, identiteitskaarten en rijbewijzen vormen nog
steeds een belangrijk middel voor fraudeurs. Het kabinet wil dit bestrijden
via herhaalde campagnes: zowel gericht op degenen die te makkelijk
kopieën vragen, als degenen die te makkelijk kopieën afgeven. Tegelijkertijd houdt het kabinet er rekening mee dat er altijd wel gegevens in
handen komen van kwaadwillenden. Daarom wil het kabinet – zoals
aangekondigd in de visie – naar een situatie waarin de combinatie van
naam, adres, burgerservicenummer en andere persoonsgegevens
nergens nog voldoende is voor het plegen van identiteitsfraude. Die visie
geeft richting aan lange termijnontwikkelingen, waar het eID-stelsel een
belangrijke bijdrage aan levert.
Teneinde de veiligheid van DigiD te verhogen zijn vanaf 20 mei 2014 de
eisen voor DigiD-wachtwoorden verscherpt, waardoor gebruikers met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 17 050, nr. 485

4

onveilig wachtwoord een nieuw wachtwoord zullen moeten aanmaken.
Over DigiD heb ik u onlangs per brief geïnformeerd7.
Drie samenwerkingsprojecten voor 2014
Naast aandacht voor deze centrale voorzieningen richt de integrale
aanpak van identiteitsfraude zich in 2014 op drie punten:
1. Bundelen van communicatie-initiatieven
Zoals in de kabinetsvisie is aangegeven moet de preventie van
identiteitsfraude permanent evolueren met nieuwe vormen van
bedreiging. Kennis en alertheid zijn daarbij sleutelfactoren, gedragen
door bewustwordingscampagnes en fraude-alerts. In 2013 lanceerde
het Ministerie van BZK twee campagnes om de waarde van identiteitsgegevens onder de aandacht te brengen: «Laat je niet zomaar
kopiëren» (om fraude met kopietjes van identiteitsbewijzen te
bestrijden) en «Voorkom gedoe, kijk het na» (om mensen aan te
moedigen ervoor te zorgen dat hun gegevens in de GBA8 correct zijn,
om «gedoe» van fraude en fouten te voorkomen). In het najaar van
2014 zal de boodschap over het voorkomen van identiteitsfraude
worden verenigd met de boodschap over cyber security van de Alert
Online campagne. Dit sluit aan op de notie dat identiteitsfraude
vooral online toeneemt. In de Alert Online campagne – geïnitieerd
door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
(NCTV) – is een breed consortium verenigd van publieke en private
partijen (www.alertonline.nl).
Aanvullend zal het Ministerie van BZK diverse partnerorganisaties
uitnodigen om de eigen middelen in te zetten voor communicatie
over identiteitsfraude. Die communicatie richt zich zowel op burgers,
als op professionals die te maken hebben met persoonsgegevens.
Doel is om mensen op de juiste momenten te bereiken met een
herkenbare boodschap gecombineerd met voor de situatie specifieke
informatie. Dat kan bijvoorbeeld gaan om adviezen die politie, CMI of
Fraudehelpdesk meegeven aan slachtoffers van identiteitsfraude, of
om waarschuwingen die de gemeenten meegeven aan mensen die
een nieuw paspoort of rijbewijs komen ophalen. Hiervoor zal
voorlichtingsmateriaal worden ontwikkeld (of verbeterd) dat partijen
op passende momenten kunnen inzetten. Centraal zal een website
staan met actuele fraudealerts, tips voor preventie, voorlichtingsfilmpjes, links naar fraudedesks/ -meldpunten/ -expertisecentra en
handige apps voor burgers.
2. Verbeteren van de monitoring van identiteitsfraude
Een goede diagnose van identiteitsfraude begint bij het goed
registeren van identiteitsfraude, het stapelen van casussen, het
herkennen van patronen en het doorrechercheren op onregelmatigheden in het gedrag van groepen of individuen. Daarom wordt onder
andere via eerder genoemde samenwerkingsverbanden gewerkt aan
het verbeteren van de registratie van identiteitsfraude. Focus daarbij
ligt op het jaarlijks verbeteren van de monitor Identiteit in Cijfers9,
waarvan uw Kamer eind dit jaar een tweede editie ontvangt. Betere
registratie van identiteitsfraude ligt daaraan ten grondslag.
3. Ontwikkelen van barrièremodellen tegen identiteitsfraude.
In samenwerking met betrokken partijen zullen barrièremodellen
Identiteitsfraude worden ontwikkeld: modellen voor een integrale
aanpak van verschillende verschijningsvormen van identiteitsfraude.
7

Kamerstuk 26 643, nr. 323
Vanaf 6 januari 2014 is de Basisregistratie personen (BRP) als opvolger van de GBA inwerking
getreden.
9
Eerste monitor op 2013 aan de Tweede Kamer gestuurd als bijlage bij de kabinetsvisie op de
aanpak van identiteitsfraude.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 17 050, nr. 485

5

Daarbij wordt het gehele criminele proces vanuit het perspectief van
de crimineel in kaart gebracht en wordt per onderdeel gekeken wie
van de publieke en private partners welke barrières kunnen opwerpen. Te denken valt hierbij aan barrières als de juiste controles op de
juiste momenten, fysiek hogere drempels tegen identiteitsfraude en
een goede balans tussen bestuursrecht, civiel recht en als sluitstuk
strafrecht. De modellen zullen op onderdelen een robuust karakter
hebben, op onderdelen een adaptief karakter, daarmee inspelend op
de steeds veranderende dreigingen.
Richting verdere toekomst
Gezien de snelheid van de ontwikkelingen op het gebied van identiteitsfraude – zowel aan de zijde van bedreiging, als de zijde van bestrijding –
focust de uitvoering van de kabinetsvisie op de aanpak identiteitsfraude
zich voor dit moment op het verder bevorderen van de kwaliteit van de
Basisregistratie Personen en op het veilig gebruiken van ID-documenten
en DigiD als centrale voorzieningen en daarnaast op communicatie,
monitoring en barrièremodellen als aanvullende samenwerkingsprojecten
voor 2014. In de diverse samenwerkingsverbanden zullen vervolgstappen
worden geïdentificeerd. Daarbij zal ook goed gekeken worden wat er van
het buitenland kan worden geleerd en wat Nederland omgekeerd in
positieve zin kan bijdragen aan de aanpak van identiteitsfraude in
internationaal verband en in de EU. Ook de wetenschap zal nauw
betrokken worden. De basis daarvoor is in december 2013 en mei 2014
gelegd met de eerste twee bijeenkomsten van het Kennisplatform
Identiteit.
Gezien de relatie van dit thema met de rijksbrede aanpak van fraude
wordt u over de aan die bredere aanpak gerelateerde aspecten van
identiteitsfraude eind dit jaar opnieuw geïnformeerd door middel van de
voortgangsrapportage van het rijksbrede programma Aanpak Fraude.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 17 050, nr. 485

6