1

Toetsingskader Risicoregelingen & Garanties Dutch Good Growth Fund
(DGGF)
Maart 2018

Beschrijving DGGF
Het Dutch Good Growth Fund (hierna: DGGF) is een fonds dat is opgericht in het kader van de
gecombineerde portefeuille op internationale handel en ontwikkelingssamenwerking. Het DGGF
bevordert economische activiteiten die van grote waarde zijn voor de ontwikkeling van lage- en
middeninkomenslanden én creëert kansen voor een ieder om volwaardig mee te doen in de economie
en samenleving. Hierbij is veel aandacht voor ontwikkelingsfacetten zoals het vergroten van
werkgelegenheid, het vergroten van productiekracht van het lokale bedrijfsleven en de overdracht van
kennis en vaardigheden. Extra aandacht is er bovendien voor fragiele staten, vrouwelijke ondernemers
en jonge ondernemers.
Het DGGF biedt financiering en verzekeringen voor ontwikkelingsrelevante investeringen in, export
naar en import uit 68 lage- en middeninkomenslanden (zie bijlage 1 voor de landenlijst), en opereert
additioneel aan de markt. Banken en andere financiële instellingen zijn zeer terughoudend in het
verstrekken van kredieten voor activiteiten in deze landen. Dit geldt vooral voor kredieten aan het
midden- en kleinbedrijf. Bedrijfsleningen aan het midden- en kleinbedrijf vormen voor banken een
relatief risicovolle categorie, wat vraagt om hogere kapitaalreserves bij banken. Ook richt het DGGF
zich op ‘risicolanden’, de landen waar over het algemeen kredietverstrekking tot een hoger risico leidt,
in de praktijk blijken dit ontwikkelingslanden te zijn. Deze twee categorieën (MKB’ers en risicolanden)
leiden tot hogere kosten voor banken en deze zijn hierdoor voorzichtiger met kredietverstrekking.
Daarnaast vraagt het midden- en kleinbedrijf vaak om kleinere kredieten wat voor banken minder geld
oplevert, maar relatief niet minder werk is voor banken. Met andere woorden, banken verdienen
minder aan (kleine) kredieten dan aan grote kredieten en dus zullen zij deze kleine kredieten minder
snel verlenen.
Ook worden de mogelijkheden onderzocht om het fonds open te stellen voor andere bedrijven (niet
zijnde MKB) waarbij stakeholders geraadpleegd zullen worden. Hierbij wordt ook gekeken of de
maximale omvang van de te verzekeren exporttransacties (nu EUR 15 mln.) verhoogd zou moeten
worden (naar EUR 30 mln.) zonder het risicoprofiel te veranderen.
Het uitgangspunt blijft additioneel te zijn aan de markt en speciaal gericht op het MKB.Het DGGF is
onderverdeeld in drie onderdelen, die verschillende doelgroepen bedienen:
•

Onderdeel 1 voorziet in het financieren van Nederlands midden- en kleinbedrijf dat
ontwikkelingsrelevante investeringen wil doen in- en/of wil importeren uit lage- en
middeninkomenslanden.

•

Onderdeel 2 financiert het lokaal midden- en kleinbedrijf in lage- en middeninkomenslanden.

2

•

Onderdeel 3 voorziet in het financieren en verzekeren van het Nederlandse midden- en
kleinbedrijf dat wil exporteren naar lage- en middeninkomenslanden.

Het fonds is 1 juli 2014 van start gegaan met een totaal meerjarig budget van EUR 700 miljoen. De
verdeling tussen de onderdelen is 1:
-

Onderdeel 1: EUR 247,5 miljoen, waarvan EUR 230 miljoen is gecommitteerd aan de
uitvoerder

-

Onderdeel 2: EUR 327,5 miljoen, volledig gecommitteerd aan de uitvoerder

-

Onderdeel 3: EUR 125 miljoen, volledig gecommitteerd aan de uitvoerder

Het is de doelstelling van het fonds om revolverend te zijn, wat betekent dat het fonds moet kunnen
voortbestaan op eigen inkomsten uit de activiteiten die zij ontplooit.
Alle drie de onderdelen van het DGGF hebben de mogelijkheid om garanties te verstrekken. Door het
verstrekken van garanties loopt het DGGF het risico geconfronteerd te worden met uitgaven wanneer
de garantieverstrekking leidt tot claims. Daarnaast kan er een flinke mismatch in de tijd optreden
tussen inkomsten en uitgaven. Om een buffer op te kunnen bouwen en de schommelingen in de tijd
op te kunnen vangen is, ingevolge artikel 5, vierde lid, van de Comptabiliteitswet 2001, gebruik
gemaakt van het instrument 'interne begrotingsreserve'. De reserve wordt gevuld vanuit de middelen
die voor de onderdelen 1 en 3 van het DGGF beschikbaar zijn voor garanties. Voor onderdeel 2 zal de
fondsbeheerder zelf een reserve aanhouden voor het verstrekken van garanties aan intermediaire
fondsen.
De uiteindelijke hoogte van de begrotingsreserve is gerelateerd aan de hoogte van de
garantieplafonds die voor de onderdelen 1 en 3 per onderdeel van het DGGF worden vastgesteld. Op
het moment dat de verhouding tussen het uitstaande garantieplafond en de omvang van de reserve te
veel af gaat wijken van de overeengekomen hefboom bij de onderdelen 1 en 3 wordt jaarlijks bezien
of het nodig is om de hoogte van de reserve of het garantieplafond aan te passen. Zowel de
toevoeging van middelen aan de reserve als de onttrekking eraan en de (uiteindelijke) besteding van
de middelen loopt over de begroting en wordt in de begroting toegelicht. Voor onderdeel 2 hoeven
geen middelen te worden aangehouden in de begrotingsreserve omdat de garanties verrekend worden
met het investeringskapitaal dat door de fondsbeheerder wordt beheerd.
Het garantieplafond
Het garantieplafond is het maximale bedrag dat gelijktijdig aan garanties mag uitstaan. Deze bestaat
uit de volgende drie onderdelen:
-

Onderdeel 1 (RVO): EUR 200 miljoen

1
Zie ook: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/10/25/kamerbrief-stand-van-zakendutch-good-growth-fund-2016

3

-

Onderdeel 2 (PwC/Triple Jump): EUR 100 miljoen

-

Onderdeel 3 (Atadius DSB): EUR 375 miljoen

-

Totaal: EUR 675 miljoen

Toelichting:
DGGF onderdeel 1
Het totale budget van DGGF1 is EUR 247,5 miljoen, waarvan EUR 230 miljoen is gecommitteerd aan
de uitvoerder. Uitgangspunt is dat 55% van de DGGF1 portefeuille uit garanties bestaat en 45% uit
leningen. Dit betekent dat 0,55*EUR 230 mln. = EUR 126,5 mln. cash wordt ingezet voor garanties.
Vanwege de hefboom 1:2 komt dit overeen met een totale garantieportefeuille van EUR 253 mln. Op
basis van opgedane ervaringen mag worden verwacht dat de verhoudingen in de portefeuille in de
komende tijd zullen wijzigen ten gunste van leningen. Met een (tijdelijke) bijstelling van het
garantieplafond naar EUR 200 mln. kan DGGF1 maximaal 43% van het totaal beschikbare budget van
EUR 230 mln. aan garanties verstrekken en dit lijkt vooralsnog voldoende.
DGGF onderdeel

Budget (kas) (=revolverend)

Garantie

1

EUR 247,5 mln.

EUR 200 mln.

2

EUR 327,5 mln.

EUR 100 mln.

3

EUR 125 mln.

EUR 375 mln.

Totaal*

EUR 700 mln. (=maximale budget)

EUR 675 mln. (maximale garantie)

*Dit betreft het maximale budget of garantie per onderdeel
DGGF onderdeel 2
Het totaal beschikbare budget van DGGF2 is EUR 327,5 miljoen. Om de fondsbeheerder in de
gelegenheid te stellen dit budget volledig in te kunnen zetten zullen zij voor een hoger bedrag
contracten/committeringen moeten kunnen aangaan met intermediaire fondsen. Het gaat hier om een
overcommitteringsruimte, in de vorm van een garantie van BZ aan de fondsbeheerder, van maximaal
EUR 100 miljoen (garantieplafond). De fondsbeheerder zal zelf een reserve aanhouden voor het
verstrekken van garanties aan intermediaire fondsen.
DGGF onderdeel 3
Bij de start van DGGF in 2014 is een bedrag van EUR 175 miljoen aan onderdeel 3 beschikbaar
gesteld. Inmiddels is dit bedrag neerwaarts bijgesteld naar EUR 125 miljoen. Vanwege de hefboom
van 1:3 komt dit overeen met een plafond van 3x125 = EUR 375 miljoen.
Na de impactevaluatie van 2020 wordt de hoogte van het garantieplafond herzien waarbij onder meer
rekening wordt gehouden met:
-

De resultaten van de evaluatie.

-

De ruimte op de BHOS-begroting (artikel 1.4).

4

DGGF Onderdeel 1, ontwikkelingsrelevante investeringen van het Nederlandse
MKB in lage- en middeninkomenslanden.
Dit toetsingskader betreft activiteiten die ontplooid zullen worden in het kader van onderdeel 1: het
financieren van Nederlands midden- en kleinbedrijf dat ontwikkelingsrelevante investeringen wil doen
in lage- en middeninkomenslanden.
Wanneer in deze bijlage wordt gesproken over het Fonds wordt het onderdeel 1 van het DGGF bedoeld
en niet het DGGF zelf.
T.a.v. onderdeel 1 van het DGGF zal een instrumentenmix worden samengesteld bestaande uit
leningen, garanties en (indirecte, te weten via andere partijen) participaties. De instrumentenmix die
wordt aangeboden per aanvraag hangt af van het risicoprofiel van de onderneming, het project en het
land. Een groot deel van de instrumenten die onder het DGGF, onderdeel 1, worden aangeboden,
maken gebruik van de financieringstechnieken die al worden toegepast in
financieringsregelingen/instrumenten voor binnenlands gebruik, maar worden aangepast om
ondersteuning te bieden voor financiering van internationale investeringen. Onderdeel 1 van het DGGF
wordt uitgevoerd door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RvO).
Het uitgangspunt van het DGGF, en dus ook van dit onderdeel, is additionaliteit en dus kan er alleen
worden aangeklopt bij dit onderdeel voor financiering als de commerciële markt niet bereid is in
financiering te voorzien. Als geen enkele financier bereid is een investering van een Nederlandse
MKB’er in een DGGF-land te financieren dan kan het bedrijf, eventueel samen met een financier die
bereid is een gedeelte te financieren, aankloppen bij het DGGF. Vervolgens beoordeelt RVO of de
investering gezond is en dus of zij deze op verantwoorde wijze kunnen steunen. Afhankelijk van het
risicoprofiel van de investering (op basis van het risico op de ondernemer, het land en het project) en
afhankelijk van de bereidheid van andere financiers om (gedeeltelijk) mee te investeren wordt een
instrument, of een combinatie van instrumenten, ingezet.
In de parametrisering van de regelingen gaat RvO uit van vier risicoklassen, laag, midden, hoog en
zeer hoog. Deze risicoklassen zijn de basis voor de rentepercentages die de RvO zal rekenen voor de
financiering. ‘Hoog’ zal de klasse zijn waarbij (1) geen garantie of cofinanciering mogelijk zal blijken
en het DGGF de financiering alleen op zich zal nemen. Dit geldt ook voor de klasse zeer hoog, de
klasse voor startende ondernemers.
Garanties
Als een commerciële partij (vaak een bank) bereid is mee te financieren wordt een garantie ingezet
als instrument. Met dit instrument staat de overheid borg voor een percentage van de financiering die
een bank, lokaal dan wel Nederlands, geeft. De Nederlandse staat neemt een deel van de risico’s over,

5

waardoor een bank eerder geneigd zal zijn financiering te verschaffen. Ook is het mogelijk dat de
overheid borg staat voor een gedeelte van de financiering, in het geval van een tekort aan onderpand
van de Nederlandse MKB’er. Als gezegd kan de bank die de financiering verschaft zowel een
Nederlandse bank of financier zijn als een lokale bank. De inzet van het DGGF is om in het geval van
lokale banken samen te werken met zogenaamde netwerkbanken, zijnde banken met een uitgebreid
netwerk en/of vele vestigingen in DGGF-landen.
Onder het DGGF kan 60% van de financiering, gedaan door private financiers, door een garantie
worden gedekt In het geval van verhoogd risico proposities kan 80% van de financiering
gegarandeerd worden.
Het uitgangspunt is dat de af te dragen opslag (de vergoeding voor de garantie) procentueel gelijk
dient te zijn aan de door de staat verstrekt garantie. Dus als de staat 60% van de financiering
garandeert zal de staat 60% van de opslag die de private financier ontvangt als vergoeding vragen
van de Nederlandse MKB’er.
Cofinanciering
Als een financier, bijvoorbeeld een participatiemaatschappij of een bank, slechts bereid is een gedeelte
te financieren dan heeft het eerste onderdeel van het DGGF ook cofinanciering als instrument in zijn
portefeuille. In deze constructie kan RvO meeliften op de kennis & kunde en capaciteit van de
commerciële financiers, maar zal het DGGF wel zelf een stuk risicodragend kapitaal moeten bijdragen.
Uiteraard staat in deze constructie centraal dat de activiteiten van het DGGF en RvO additioneel zijn
aan de markt, dus als er een andere commerciële financier gevonden kan worden, vindt er geen
cofinanciering vanuit het DGGF plaats.
Onder het DGGF wordt 49% van de financiering door het DGGF gefinancierd.
Financiering
Als er geen private partijen zijn die willen voorzien in financiering is het mogelijk dat RvO vanuit het
DGGF zelf volledig financiert. In deze constructie doet RvO wel een diepgaande risicocheck om er
zeker van te zijn dat het gaat om een gezonde en verantwoorde investering. Uitvoeringskosten door
RVO liggen hierdoor hoger dan bij de andere vormen van ondersteuning binnen onderdeel 1. Ook in
deze constructie blijft het wel noodzakelijk dat het Nederlandse bedrijf ook risicodragend is in de
investering die het doet.
Participaties
Tenslotte worden er participaties ingezet in de instrumentenmix. Deze participaties zijn fund-in-fund,
wat wil zeggen dat er vanuit het DGGF geld in een ander fonds zal worden gezet. Dit laatste fonds kan
dan het geld ‘van het DGGF’ gaan gebruiken voor de doelgroep van onderdeel 1. Fund-in fund zorgt

6

voor investeringen in eigen vermogen, wat een relatief hoog risicoprofiel inhoudt, maar wat
tegelijkertijd vaak hoge rendementen biedt. Door het stellen van randvoorwaarden aan de
bestemming van deze middelen blijven eisen gewaarborgd, zoals de doelgroep, MVO en
ontwikkelingsrelevantie.
Met het onderdeel van participaties bevat het DGGF een faciliteit die aan investeringsfondsen soepele
leningen gaat geven. 20% van de inkomsten moet worden afbetaald aan de overheid vanaf het
moment dat er inkomsten op dit fonds zijn. Pas als het investeringsfonds haar investering terug heeft
verdiend moet 50% van de inkomsten worden afgedragen totdat de overheid haar geld ook terug
heeft. Als er daarna nog verdere inkomsten zijn dan worden deze wederom 80% - 20% verdeeld
tussen het private investeringsfonds en het DGGF.
1. Wat is het probleem dat aanleiding is (geweest) voor het beleid? Is het probleem nog actueel?
Wat is de oorzaak van het probleem?
Het overgrote deel van het Nederlandse MKB gaat als eerste naar hun bank voor externe financiering.
Echter, financieringen aan het MKB vormen voor banken een relatief risicovolle categorie en vragen
om hogere kapitaalreserves, om de hogere kans op eventuele defaults te dekken. Wanneer het dan
ook nog gaat om de financiering van handel of investeringen in een ontwikkelingsland is de risk
appetite van banken laag gebleken. Een extra factor hierin is dat Nederlandse banken vaak geen of
een klein netwerk hebben in de ontwikkelingslanden waar de investering naar toe gaat, waardoor voor
hun de risicobeoordeling lastig is. De kosten van een lokaal netwerk zijn bovendien te hoog voor het
lage aantal financieringen dat vaak wordt aangevraagd. Daarnaast zijn algehele handlingskosten voor
commerciële partijen te hoog om de activiteiten op de DGGF-landen winstgevend te laten zijn. Deze 3
redenen zorgen ervoor dat financiering voor investeringen in de DGGF-landen vaak moeilijk te
verkrijgen is.
Uit een rapport van Birch Consulting blijkt dat er wel degelijk interesse is van Nederlandse bedrijven
om te investeren en zaken te doen met deze moeilijk te bereiken markten van ontwikkelingslanden.
Zo laten zij zien dat er via instrumenten als het Private Sector Investeringsprogramma (PSI), de FOM
en de FOM-OS er afgelopen jaren behoorlijk wat aanvragen zijn gedaan voor financiering in DGGFlanden. 2
Naast de bovenstaande economische redenen zijn er natuurlijk vooral ontwikkelingsrelevantie redenen
voor het DGGF, welke genoemd staan in de eerste paragraaf.
2. Waarom rekent de overheid het tot haar verantwoordelijkheid om het probleem op te lossen
en waarom ligt de verantwoordelijkheid op rijksniveau en niet op decentraal niveau?

2

Rapport hier te downloaden; Rapport hier te downloaden

7

Hierboven is aangegeven dat, ondanks de complexiteit van de markten, er voldoende interesse is in
het investeren in de DGGF-landen. Daarnaast is uitgelegd dat er een marktfalen is in de commerciële
markt van het financieren, omdat banken en andere financiers/investeringspartijen door het hoge
risico en een gebrek aan lokaal netwerk minder interesse hebben om te voorzien in financiering voor
DGGF-landen. Omdat Nederlandse bedrijven wel behoefte hebben aan deze financiering, en ook nodig
hebben om activiteiten in DGGF-landen te ontplooien, is de overheid in dit gat gestapt.
Dit probleem is niet specifiek voor één regio, maar waarneembaar voor het midden- en kleinbedrijf in
heel Nederland. Daarnaast is het buitenlandbeleid en economische betrekkingen, waar deze regeling
mede, door de component MVO en ontwikkelingsrelevantie, onderdeel van is het domein van de
Nederlandse staat, niet van provinciale en lokale overheden.
3. Is de regeling (a) ter compensatie van risico’s die niet in de markt kunnen worden gedekt
en/of (b) het instrument waarmee een optimale doelmatigheidswinst kan worden
bewerkstelligd? En heeft de regeling een beargumenteerde meerwaarde boven een kasstroom
of subsidie?
Zoals hierboven uitgelegd is de markt bij de start van het DGGF maar ook nu (de ervaring van RVO
leert zelfs in toenemende mate) huiverig om transacties naar DGGF-landen te financieren vanwege het
relatief hoger risico, waardoor ze veel kapitaalreserves moeten aanhouden en vanwege hun gebrek
aan een goed netwerk in deze landen en vanwege de relatief hoge handlingskosten, die de
winstgevendheid van kleine risicovolle kredieten in het geding brengt.
RvO heeft in verschillende oriënterende gesprekken met het Nederlandse MKB’ers signalen ontvangen
dat er behoefte is voor de financieringen die het DGGF beoogt te realiseren. Door middel van het
DGGF beoogt het Ministerie van Buitenlandse Zaken en RvO het ‘gat’ te verkleinen tussen behoefte
aan risicovolle financiering en het (gebrek aan) aanbod. De RvO gebruikt voornamelijk instrumenten
die het risico van financiering niet alleen bij de Nederlandse overheid legt. Door middel van het slim
inzetten van instrumenten, zoals een garantie op een bepaald percentage van de projectsom of zoals
een cofinanciering, zorgt het DGGF ervoor dat de markt projecten alsnog (gedeeltelijk) financiert,
maar dan onder een gedeeld risico met de overheid.
Er wordt alleen financiering aangeboden als deze niet via de commerciële markt kan worden
aangetrokken. Daarnaast mogen activiteiten ontplooid onder het DGGF niet marktverstorend werken.
Een voordeel van het DGGF ten opzichte van de private sector is dat het DGGF geen winstgevende
regeling hoeft te zijn. Revolverendheid behalen is wel een doel, maar daar hoeft dus geen winstopslag
boven op te komen.
De meerwaarde van een revolverend fonds boven een reguliere uitgave (kasstroom of subsidie) is dat
het de overheid minder geld kost (en als de gestreefde revolverendheid behaald wordt zal het zelfs

8

geen geld kosten). Er zal namelijk alleen geld worden ‘uitgekeerd’, of in ieder geval niet terugkomen,
in het geval van schades of defaults. Als een gefinancierde investering echter ‘gewoon’ succesvol is zal
de lening, inclusief rente, worden terugbetaald, waardoor het de overheid dus minder geld kost. Je
zou dus kunnen zeggen dat doordat alleen schades of defaults vergoed worden en het uitgangspunt is
dat tegenover uitgaven van het fonds ontvangsten staan, er meer transacties mogelijk zijn.
4. Is er al een andere garantie/wet/regeling die de verplichting ex-/impliceert?
Hoewel het DGGF bij de start een nieuw op te zetten fonds was, ontplooit zij activiteiten die in
soortgelijke vorm bestonden onder andere regelingen. Zo was er de Faciliteit Opkomende Markten –
Ontwikkelingssamenwerking (FOM-OS) die voorzag in meerdere vormen van financiering voor
activiteiten van Nederlandse bedrijven in ontwikkelingslanden. Hetzelfde geldt voor de faciliteit
Finance for International Business (FIB), die samen met private investeerders cofinancieringen gaf
voor Nederlandse bedrijven die activiteiten in een groep opkomende markten wilde ontplooien. Ook de
faciliteit Private Sector Investeringsprogramma (PSI) wordt stopgezet en omgeturnd van subsidie naar
financieringsinstrument onder het DGGF.
5. Is al bekend wat de mogelijke effectiviteit van de betreffende risicoregeling is?
Door Birch Consulting is een dealflow analyse gemaakt, in het geval van spoor 1 op basis van eerder
bestaande instrumenten die nu op soortgelijke wijze worden ingezet onder het DGGF. Zo is er
gekeken naar de PSI, dat inmiddels is beëindigd. Tussen 2009 en 2013 is er meer dan EUR 200
miljoen aan PSI-bijdragen geweest in DGGF-landen. Hoewel financiering minder wordt aangevraagd
dan een schenking was de verwachting van Carnegie, in haar analyse van spoor 1, op basis van de
gegevens van Birch dat er zeker een gedeelte van deze PSI aanvragen ook gedaan zal gaan worden
onder het nieuwe financieringsinstrument. Dit bleek in de praktijk ook het geval.
Daarnaast vielen er bepaalde beperkingen van de PSI-regeling weg, zoals de eis dat er een lokaal
partnerbedrijf is en is het budget per transactie verhoogd (bij PSI was dit EUR 1.5 miljoen, bij het
DGGF is dit EUR 15 miljoen). Hierdoor maken nieuwe bedrijven van de regeling gebruik
Hoewel er dus geen concrete verwachtingen te formuleren waren, wezen zowel Carnegie als Birch
naar het intensieve gebruik van instrumenten als PSI en FOM-OS op de landen die onder het DGGF
zullen vallen. Daarnaast is het eerste onderdeel van het DGGF vraaggestuurd, waardoor de
instrumentenmix zo goed mogelijk inspeelt op de vragen die uit de markt komen. In de praktijk is
gebleken dat er minder vraag naar garanties is dan verwacht en meer vraag naar financiering.
6. Wat zijn de risico’s van de regeling:
a.

Hoe staan het risico en rendement van de regeling tot elkaar in verhouding?

b.

Wat is de inschatting van het risico op waarschijnlijkheid, impact, blootstellingsduur of
beheersingsmate?

9

Hoewel het eerste onderdeel van het DGGF meer risk appetite heeft dan de commerciële markt, blijft
het zo dat het DGGF streeft naar revolverendheid. Daarom is een goede risicoschatting van RvO van
groot belang. Bovendien is het uitgangspunt van dit onderdeel dat er financiering plaats vindt in
combinatie met private financiering, waardoor er ook op de risicoanalyse van de private partij
meegelift kan worden.
Indien een ondernemingsplan direct bij RvO wordt neergelegd, dient RvO een eigen beoordeling van
de financierbaarheid van het plan uit te voeren. De reden dat het ministerie van Buitenlandse Zaken
en RvO van mening zijn dat revolverendheid te behalen valt, ondanks dat de private sector niet bereid
is te financieren, is dat de overheid twee voordelen heeft ten opzichte van de private sector, zijnde (1)
fijnmazigere analyse van risico’s en (2) een groter netwerk. Uiteraard is het eerdergenoemde
argument dat het DGGF voldoende heeft aan revolverendheid terwijl de private markt niet alleen
revolverend wil zijn, maar daar bovenop nog winst dient te maken, ook van invloed.
Dit grotere netwerk houdt in dat RvO intensief samenwerkt met ‘netwerkbanken’ (banken die
vestigingen en een netwerk hebben in meerdere DGGF-landen en dus expertise in huis hebben op het
gebied van financiering in die landen), ambassades, NGO’s en andere lokale partners en financiers.
Tevens kan RvO gebruik maken van overheidsbanken zoals de FMO, de IFC en eventueel
ontwikkelingsbanken als de African /Asian Development Bank.
Het gebruik van dit uitgebreide netwerk zorgt ervoor dat RvO een betere en fijnmazigere risicoanalyse
kan uitvoeren. Benadrukt wordt dat een fijnmazigere risicobeoordeling niet leidt tot een beter
risicoprofiel, maar dat er meer inzicht is in dit risicoprofiel, wat de revolverendheid van het onderdeel
uiteindelijk ten goede zal komen.
Ook heeft RvO nog een instrument ter beschikking dat ingezet kan worden om de risico’s van
projecten en investeringen te verminderen, namelijk Technische Assistentie (TA). Het is mogelijk dat
er tijdens de risicoanalyse zaken aan het licht komen die een goede risico inschatting bemoeilijken of
de financierbaarheid verlagen. Hierbij kan worden gedacht aan een niet-professionele administratie bij
het bedrijf, onvoldoende aandacht voor milieu en sociale factoren of issue met de veiligheid van de
operaties. In deze gevallen is het mogelijk om TA in te zetten als instrument om deze bemoeilijkende
factoren te verminderen. TA kan ook ingezet worden om ontwikkelingsrelevantie te vergroten. TAbudget staat los van de rest van het budget van het DGGF en zal dus ook niet revolverend zijn. TA
moet daarom dus gezien worden als een aanvullende financiering van de BZ-begroting met als
belangrijk doel de revolverendheid van het fonds te vergroten.
Mocht een investering toch niet goed aflopen verschilt het per instrument wat de schade is voor het
DGGF. In de beschrijving van de instrumentenmix staat uitgelegd welke percentages van projecten
worden gefinancierd door de verscheidene instrumenten.

10

Hierboven is uitgelegd hoe RvO en het ministerie van Buitenlandse Zaken proberen de risico’s van het
fonds goed in te schatten, waardoor het aantal schades zo laag mogelijk kan blijven. De eventuele
defaults die er toch geleden worden, moeten worden gefinancierd uit de rendementen van de
verschillende instrumenten. Net zoals bij financiering door de private sector levert financiering het
fonds geld op in de vorm van rentes. Per instrument is een realistische en marktconforme rente
vastgesteld. Bij de beschrijvingen van de instrumenten staat aangegeven welke rentes worden
gehanteerd voor welke instrumenten. De rentes zijn vastgesteld op basis van wat redelijk is en het
animo van het bedrijfsleven om van deze regelingen gebruik te maken niet te veel beperkt. Daarnaast
is rekening gehouden met het streven om het fonds revolverend te houden.
Hierboven is uitgelegd hoe RvO en het ministerie van Buitenlandse Zaken in staat denken te zijn om
het fonds revolverend te houden. Met behulp van het uitgebreide netwerk streeft RvO er uiteindelijk
naar om de risico’s zo laag te houden dat de rendementen op projecten voldoende zijn om defaults te
dekken.
c.

Wat is het totaalrisico van de regeling?

Het totaalrisico van dit onderdeel van het DGGF is gelijk aan het totaal beschikbare budget voor dit
onderdeel, namelijk EUR 247,5 miljoen, en valt binnen het maximale garantieplafond voor het DGGF
van EUR 675 miljoen.
d.

Heeft de minister door middel van de gekozen institutionele inbedding van de regeling,
ook als deze op afstand wordt uitgevoerd, voldoende mogelijkheden tot beheersing van de
risico’s?

RvO en haar netwerk met lokale banken, financiers, NGO’s, het postennet en overheidsbanken en
andere instanties die een rol kunnen spelen in informatievoorziening zijn van essentieel belang voor
de risicoanalyse en daarmee voor het beheersen van de risico’s. RvO maakt zijn risicoanalyse wel op
basis van een framework dat is aangeleverd door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Eerder in dit
toetsingskader is uitgelegd hoe RvO en het ministerie van Buitenlandse Zaken de risico’s denken te
kunnen beheersen. Er moet nogmaals benadrukt worden dat de financieringstechnieken van de
instrumenten onder onderdeel 1 allemaal al worden ingezet, zij het op iets andere wijze. Sommige
instrumenten hebben kleine aanpassingen ondergaan en/of worden nu gebruikt voor binnenlandse
investeringen of innovaties in plaats van voor binnenlandse activiteiten. Echter, de visie achter het
instrument, alsmede de wijze van risicoschatting en financierbaarheidsanalyse is iets waar RvO veel
ervaring mee heeft.
7. Welke premie wordt voorgesteld en hoeveel wordt doorberekend aan de eindgebruiker?
De rentepercentages en garantiepremies zijn door RvO vastgesteld op basis van een marktconform
percentage (of zou zijn in het geval van financiering die niet door de markt wordt aangeboden). Deze

11

rente zal voor 100% worden doorberekend aan het Nederlandse bedrijf of de Nederlandse financier die
de financiering aanvraagt.
8. Wat zijn de uitvoeringskosten van de regeling?
De uitvoeringskosten bedroegen in de afgelopen jaren circa EUR 2,4 mln. per jaar (waarbij de
opstartkosten zijn meegenomen). De uitvoeringskosten zijn onderdeel van de revolverendheid en
dienen op termijn te worden verrekend met de inkomsten (revolverendheid).
9. Wat is de einddatum van het risico?
De overeenkomst tussen het Ministerie van Buitenlandse Zaken en RvO inzake het DGGF is
toegevoegd aan de reguliere raamovereenkomst die al bestaat. Het is een regeling die per jaar kan
worden opgezegd en waarvan de onderliggende transacties een looptijd kennen van circa 7 jaar en in
uitzonderlijke gevallen langer. Deze termijnen zijn van belang omdat lopende werkzaamheden na
opzegging van de regeling nog moeten worden afgerond.
10. Hoe wordt de informatie die nodig is om de evaluatie (periodiek en na afloop) van de regeling
uit te kunnen voeren verkregen?
Voor onderdeel 1 van het DGGF is een monitoring en evaluatie kader vastgelegd dat op niveau van
het hele onderdeel kijkt naar in hoeverre het onderdeel haar streven van ontwikkelingsrelevantie,
revolverendheid en groei van Nederlandse (MKB-)bedrijven behaalt. De monitoring van deze facetten
zal worden uitgevoerd door RvO zelf, terwijl de impactevaluatie wordt uitgevoerd door ITAD. Het
resultaten van deze monitoring worden door RvO verwerkt in het evaluatiekader van het
raamcontract.

12

DGGF Onderdeel 2 TOETSINGSKADER
Dit toetsingskader betreft activiteiten die ontplooid zullen worden in het kader van onderdeel 2:
toename van ontwikkelingsrelevante investeringen in het midden- en kleinbedrijf (missing middle
segment) in lage- en middeninkomenslanden.
Voor onderdeel 2 van het DGGF is een zogenaamd Fund-of-funds opgericht. De
opdrachtnemer/fondsbeheerder van dit onderdeel is het consortium PricewaterhouseCoopers/Triple
Jump, geselecteerd op basis van een Europese aanbesteding in 2014. De opdracht aan de
fondsbeheerder is om een ontwikkelingsrelevante investeringsportefeuille op te bouwen voor
maximaal EUR 327,5 miljoen. De portefeuille bestaat uit participaties, verstrekte leningen en
garanties.
Wanneer in deze bijlage wordt gesproken over het Fonds wordt het Fund-of-funds uit onderdeel 2 van
het DGGF bedoeld en niet het DGGF zelf.
1. Wat is het probleem dat aanleiding is (geweest) voor het beleid? Is het probleem nog actueel?
Wat is de oorzaak van het probleem?
Onderdeel 2 van het DGGF richt zich op het bevorderen van economische groei en banencreatie in
ontwikkelingslanden door ondernemers financiering te bieden die de markt hen niet biedt. Een recente
studie van IFC/Worldbank 3 (2017) (her)bevestigt dit probleem en concludeert dat 65 miljoen kleine
bedrijven (MSMEs) in ontwikkelingslanden, oftewel 40% van alle formele bedrijven, een gezamenlijk
financieringstekort kennen van 5,2 biljoen USD.
Het totaal beschikbare budget van DGF2 is EUR 327,5 miljoen. Om de fondsbeheerder in de
gelegenheid te stellen dit budget volledig in te kunnen zetten zullen zij voor een hoger bedrag
contracten/committeringen moeten kunnen aangaan met intermediaire fondsen. Het gaat hier om een
overcommitteringsruimte, in de vorm van een garantie van BZ aan de fondsbeheerder, van maximaal
EUR 100 miljoen (garantieplafond). Deze garantie wordt binnen het garantieplafond beschikbaar
gesteld.
2. Waarom rekent de overheid het tot haar verantwoordelijkheid om het probleem op te lossen
en waarom ligt de verantwoordelijkheid op rijksniveau en niet op decentraal niveau?
Een bijdrage leveren aan de oplossing van de problemen van ontwikkelingslanden behoort tot het
beleidsterrein van de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en ligt
daarmee op rijksniveau. Het verstrekken van financiering aan het MKB in ontwikkelingslanden daar
waar marktpartijen dit niet doen met het oog lokale ontwikkelingsimpact te creëren is een belangrijk

3

https://www.smefinanceforum.org/data-sites/msme-finance-gap

13

onderdeel van dit beleidsterrein.
3. Is de regeling (a) ter compensatie van risico’s die niet in de markt kunnen worden gedekt
en/of (b) het instrument waarmee een optimale doelmatigheidswinst kan worden
bewerkstelligd? En heeft de regeling een beargumenteerde meerwaarde boven een kasstroom
of subsidie?
Primair doel van het Fonds is het verbeteren van toegang tot financiering voor het MKB in lage- en
middeninkomenslanden. Momenteel heeft deze doelgroep (de zogenaamde “missing middle”)
nauwelijks mogelijkheden om tegen (acceptabele) voorwaarden financiering te verkrijgen omdat
lokale banken c.q. investeerders financiering als risicovol en kostbaar beschouwen. Risicovol vooral
vanwege het gebrek aan ervaring en betrouwbare informatie. Kostbaar vanwege de relatief hoge
inspanningen gerelateerd aan het financieringsbedrag. De uitdaging van het Fonds is om dergelijke
financieringen wel ter beschikking te stellen bij 100% nominale revolverendheid.
Momenteel zijn er geen marktpartijen die deze uitdaging aandurven c.q. het aandurven deze risico’s te
nemen.
Consultant Goodwell heeft in haar rapport “enhance access to finance for SME segment in developing
coutries” 4, geschreven in opdracht van BZ, geconcludeerd dat er, bij een juist fondsbeheer, wel
degelijk mogelijkheden zijn om de MKB-sector in ontwikkelingslanden te financieren met behoud van
nominale revolveerbaarheid. Zoals uit het rapport blijkt is het essentieel om te werken met een ander
risicoprofiel voor investeringen dan gebruikelijk (zelfs anders dan het risicoprofiel dat wordt
gehanteerd bij ontwikkelingsbanken als IFC en FMO) door samenwerking te zoeken met andere
investeerders en de inbreng van expertise en ervaring door (het netwerk van) de fondsbeheerder.
Wat betreft de optimale doelmatigheidswinst, deze is te bereiken door het juiste instrument te kiezen
voor elke situatie. De fondsbeheerder is geselecteerd op basis van kennis van de lokale markten en
weet wat het beste instrument is (of mix aan instrumenten) in iedere situatie. De fondsbeheerder
heeft de mogelijkheid om leningen te verstrekken (naast gewone leningen ook bijv. achtergestelde,
converteerbare en/of concessionele leningen), garanties te verlenen en/of als Limited Partner te
participeren in (intermediaire) investeringsfondsen (al dan niet met first loss-bescherming). Ter
vergroting van de doelmatigheid zal tevens een Seed Capital & Business Development budget ter
beschikking worden gesteld, in de vorm van een subsidie.
4. Is er al een andere garantie/wet/regeling die de verplichting ex-/impliceert?
Nee, een dergelijke garantie/wet/regeling is er niet.
5. Is al bekend wat de mogelijke effectiviteit van de betreffende risicoregeling is?

4

Het rapport is hier te raadplegen

14

Deze regeling (in de vorm van de opdracht aan de fondsbeheerder) heeft als doel een toename van
ontwikkelingsrelevante investeringen in het MKB te bewerkstelligen in lage- en
middeninkomenslanden. De fondsbeheerder zal tevens een optimaal katalysator-effect nastreven (de
inspanningen van de fondsbeheerder leiden tot additionele investeringen door andere (private)
investeerders). De verwachting en eerste ervaringen zijn dat investeringen vanuit het Fonds leiden tot
additionele investeringen van particuliere investeerders die zonder het Fonds niet tot stand zouden
zijn gebracht. Daarnaast dient de fondsbeheerder de omvang van het Fonds nominaal in stand te
houden: op deze wijze worden de verwachte resultaten gemaximaliseerd tegen minimale kosten.
6. Wat zijn de risico’s van de regeling:
a.

Hoe staan de risico en rendement van de regeling tot elkaar in verhouding?

b.

Wat is de inschatting van het risico op waarschijnlijkheid, impact, blootstellingsduur of
beheersingsmate?

Het financiële risico voor de Rijksoverheid bij deze regeling is tweeledig: 1) de ter beschikking
gestelde hoofdsom is niet revolverend en de omvang van het fonds neemt af, en 2) de schadepost
gerelateerd aan de verstrekte garanties kan niet gedekt worden uit de risicoreservering aangehouden
binnen het fonds noch uit de lopende bedrijfsvoering. Mocht één van deze twee situaties zich
voordoen dan zal na de eventuele beëindiging van het Fonds een lager bedrag dan het ter beschikking
gestelde investeringskapitaal terugvloeien in de schatkist.
Binnen dit onderdeel van het DGGF vallen vier onderdelen onder de risicoregeling en het bijbehorend
voorafgaand toezicht, waarbij punten 2 en 4 betrekking hebben op garantieverstrekking..
1. De lening die verstrekt zal worden aan de fondsbeheerder ten behoeve van het opbouwen
van de investeringsportefeuille;
2. De garantie die BZ verstrekt aan de fondsbeheerder om via een overcommittering aan
intermediaire fondsen tot volledige opbouw van de investeringsportefeuille te kunnen
komen;
3. De leningen die de fondsbeheerder kan verstrekken aan de intermediaire Fondsen;
4. De garanties die de fondsbeheerder kan verstrekken aan de intermediaire Fondsen.
Ad 1) De lening aan de fondsbeheerder bedraagt maximaal EUR 327,5 mln . Het risico voor de
Rijksbegroting is vanuit een begrotingsoogpunt nihil aangezien de uitbetaling van dit bedrag vanaf
2014 in meerdere jaren ten laste van de BH&OS-begroting zal worden gebracht. Vanwege de looptijd
van minimaal 10 jaar en het open-einde karakter wordt de eventuele terugbetaling niet geraamd. De
lening zal als een extra-comptabele lening worden geadministreerd. De lening zal renteloos zijn. Het
belangrijkste rendement zal uiteindelijk vorm moeten krijgen in de behaalde ontwikkelingsresultaten,
het financieel rendement in rente op leningen, rendement uit participaties en premies op verstrekte
garanties. Vanuit financieel oogpunt krijgt de fondsbeheerder de opdracht om over 10 jaar een

15

investeringsportefeuille over te dragen aan BZ ter waarde van EUR 327,5 mln. Met betrekking tot de
lening bestaan er twee risico’s:
I.

het financiële rendement is negatief
Dit is een serieuze mogelijkheid. Er zijn geen garanties op positieve resultaten, daarnaast
worden intermediaire Fondsen gefinancierd waarbij andere partijen het risico te hoog vinden.
Toch zijn ook de verwachtingen op een positief rendement niet onrealistisch: allereerst zijn de
risico’s verspreid over meerdere Fondsen, landen en instrumenten. Daarnaast worden bij de
selectie van de fondsbeheerder hoge eisen gesteld aan de deskundigheid en ervaring van de
fondsbeheerder wat betreft risico-inschatting en risico-spreiding. Uiteraard worden ook hoge
eisen gesteld aan functiescheiding en uiteindelijke goedkeuring (door een onafhankelijk
investeringscomité. Bovendien wordt een aanvullend Seed Capital & Business Development
budget ingezet, met als doel het rendement te verhogen.

II.

de fondsbeheerder kan niet aan zijn terugbetalingsverplichtingen voldoen c.q. gaat failliet
Hoewel de opdracht is verstrekt aan een gerespecteerde fondsbeheerder die tevens in bezit is
van een AIFMD vergunning blijft een risico bestaan dat de fondsbeheerder niet kan
terugbetalen, bijvoorbeeld in het geval van een faillissement. Om dit risico te minimaliseren
zal er een stille verpanding plaatsvinden op alle investeringen (denk aan de verstrekte
leningen en verkregen participaties) die de fondsbeheerder heeft gefinancierd uit de hem door
de staat ter beschikking gestelde middelen. Het pandrecht biedt de mogelijkheid een vordering
bij voorrang boven andere schuldeisers te verhalen. De investeringsportefeuille valt
bovendien niet in een eventuele faillissementsboedel, maar komt vanwege het pandrecht
direct aan BZ toe. (De staat is separatist bij het faillissement).

Ad 2) Onderdeel 2 wordt uitgevoerd in de vorm van een opdracht aan een externe partij, zijnde
PwC/Triple Jump. De opdracht houdt in het verantwoord opbouwen en adequaat (financieel) beheren
van een investeringsportefeuille van EUR 327,5 miljoen, met als doel het behalen van
ontwikkelingsimpact en het revolverend houden van het fondsvermogen. Het investeringskapitaal is
aan de uitvoerder (die hiervoor een Stichting in het leven heeft geroepen) ter beschikking gesteld in
de vorm van een (renteloze) geldlening. Als zekerheid (onderpand) voor de lening is een akte van
verpanding getekend. Eventuele opbrengsten en verliezen op de investeringen komen ten gunste
respectievelijk ten laste van dat investeringskapitaal en zijn derhalve voor rekening van BZ. De
uitvoerder participeert hier logischerwijs zelf op geen enkele manier in de financiële risico’s. Hij krijgt
een vast percentage van het maximaal beschikbare investerings- en SC&BD-kapitaal, exclusief de
overcommitteringsruimte, als jaarlijkse vergoeding voor de uitvoeringskosten.
Om de opdracht goed te kunnen uitvoeren, dat wil zeggen een volledige investeringsportefeuille op te
kunnen bouwen ter waarde van EUR 327,5 mln. en de daarbij behorende impact/resultaten te kunnen
behalen zal de fondsbeheerder op enig moment (naar verwachting in 2020) voor een hoger bedrag

16

contracten/committeringen met intermediaire fondsen moeten aangaan dan het beschikbare budget.
Dit ten gevolge van het feit dat committeringen en uitbetalingen aan intermediaire fondsen niet
parallel lopen (betalingen volgen later dan committeringen) en er bovendien ontvangsten
binnenkomen die opnieuw moeten worden uitgezet. Deze overcommittering valt binnen het
garantieplafond van EUR 675 mln. van het DGGF.
De overcommitteringsruimte zal in de vorm van een garantie van BZ aan de fondsbeheerder worden
verstrekt en bedraagt maximaal EUR 100 miljoen, zijnde circa 30% van het totaal beschikbare
investeringskapitaal. Deze garantie leidt niet tot een toename van het risico van de regeling omdat de
criteria en het risicoprofiel van de aangegane overeenkomsten die de uitvoerder sluit met
intermediaire fondsen ongewijzigd blijven. Eventuele verliezen zullen ten laste van het
investeringskapitaal worden gebracht en vormen derhalve geen extra risico voor de rijksbegroting. De
overcommittering/garantie voor onderdeel 2 valt binnen het garantieplafond van EUR 675 mln van het
gehele DGGF.
Ad 3) De fondsbeheerder zal leningen verstrekken aan intermediaire Fondsen c.q. investeerders.
Conform de opdracht die wordt verleend zal de fondsbeheerder verantwoordelijk zijn voor het risico en
het rendement. De fondsbeheerder moet hierbij een evenwicht zien te vinden tussen investeringen die
passen binnen het beleggingsmandaat (gericht op ontwikkelingsrelevantie) en het financiële
rendement.
Overigens moet serieus rekening gehouden worden met de mogelijkheid dat niet alle door de
fondsbeheerder verstrekte leningen (volledig) worden terugbetaald. Dit is uiteraard een uitvloeisel van
het risicosegment waarbinnen de leningen worden verstrekt. Hier staat tegenover dat het in de regel
gebruikelijk is een hogere rente in rekening te brengen, mede ter dekking van deze risico’s. Op basis
van de vereiste portefeuillediversificatie, de kennis die de fondsbeheerder (en zijn netwerk) bezit en
het aanvullende Seed & Business Development budget, gecombineerd met een in de regel hoge
rentevergoeding is de verwachting dat het totale risico dat gelopen wordt op deze leningenportefeuille
beperkt is.
Ad 4) De fondsbeheerder heeft ook de mogelijkheid om garanties te verstrekken aan intermediaire
Fondsen. Vooralsnog wordt hier geen gebruik van gemaakt. Omdat het Fonds (mede) gericht is op het
verwezenlijken van ontwikkelingsrelevante investeringen kunnen garanties een krachtig instrument
zijn: zonder de overdracht van financiële middelen kunnen relevante investeringen worden
gerealiseerd.
Als de fondsbeheerder gebruik wil maken van de mogelijkheid tot het verschaffen van garanties, dan
zal hij hiertoe een uitgewerkt voorstel bij de opdrachtgever (lees: minister voor BH&OS) moeten
indienen. Dit voorstel zal de volgende elementen dienen te bevatten:
•

Het maximale totaalbedrag aan te verstrekken garanties;

17

•

De aanpak, selectie en goedkeuring van te verlenen garanties

•

De risico-inschatting met betrekking tot de garanties

•

De verwachte opbrengst van de (individuele) garanties in termen van te behalen
ontwikkelingsrelevantie en te ontvangen kostenvergoeding (premie op verstrekte garanties).

•

De maximale looptijd van garanties.

Hoewel het garantie-instrument in principe de hoogste toegevoegde waarde heeft bij een groot bedrag
aan verleende garanties wordt op voorhand gekozen voor een conservatieve benadering. Dit blijkt uit
twee voorwaarden: allereerst zal het maximale bedrag aan te verstrekken garanties gedurende de
eerste jaren worden opgebouwd. Daarnaast wordt met een voorzichtige hefboom van 1:3 gewerkt. Dit
betekent dat de fondsbeheerder een reserve moet aanhouden voor een bedrag ter grootte van het
uitstaande garantiebedrag gedeeld door 3. Wil de fondsbeheerder EUR 90 mln. aan uitstaande
garanties beheren, dan zal er bij deze hefboom een reserve van EUR 30 mln. aangehouden moeten
worden.
Deze hefboomfactor kan alleen worden aangepast indien onderbouwd kan worden aangetoond dat een
andere factor realistischer is.
De vorming van de reserve zal enigszins achter lopen bij het verstrekken van de garanties. Dit is geen
extra risico aangezien de mogelijke schades niet direct zullen ontstaan. Daarnaast is er de komende
jaren voldoende budget om de reserve te vormen.
De hoogte van bovenstaande reserve van het DGGF is gerelateerd aan de hoogte van het
garantieplafond dat voor onderdeel 2 van het DGGF zal worden vastgesteld. Op het moment dat de
verhouding tussen het uitstaande garantieplafond en de omvang van de reserve te veel af gaat wijken
van de met fondsbeheerder overeengekomen hefboom wordt jaarlijks bezien of het nodig is om de
hefboom, en daarmee de hoogte van de reserve of de hoogte van het garantieplafond aan te passen.
c.

Wat is het totaalrisico van de regeling?

Het maximale begrotingsrisico is voor wat betreft de verstrekte lening nihil: de uitgave is namelijk ten
laste van de begroting gebracht en de eventuele ontvangsten zijn niet geraamd. Het begrotingsrisico
voor wat betreft de garanties is eveneens nihil aangezien deze worden opgevangen binnen het kader
van de opdracht (de investeringsportefeuille) en niet via de begroting(sreserve) lopen. Het risico voor
het investeringskapitaal van onderdeel 2 van het DGGF bestaat uit twee onderdelen: 1) de
overcommitteringsruimte van maximaal EUR 100 miljoen in de vorm van een garantie van BZ aan de
uitvoerder en 2) het bedrag dat de fondsbeheerder aan garanties verstrekt. Het laatste bedrag is
theoretisch gelijk aan 2/3 van het bedrag dat aan garantieverplichtingen mag uitstaan. Voor 1/3 is
immers door de fondsbeheerder een reserve gevormd. Mocht de fondsbeheerder een bedrag van
maximaal EUR 60 miljoen aan garantieverplichtingen willen verlenen, dan is het feitelijke
garantierisico EUR 40 mln. Toestemming van de minister is eerst nodig op een voorstel van de

18

fondsbeheerder met betrekking tot garantieverstrekking alvorens hiertoe kan worden overgaan
Vooralsnog wordt door de fondsbeheerder geen gebruik gemaakt van het garantie-instrument.
Het uiteindelijke totaalrisico is uiteraard gelijk aan het totale bedrag dat aan de fondsbeheerder ter
beschikking is gesteld. Doordat het Fonds buiten de rijksoverheid is geplaatst zullen eventuele claims
die voortvloeien uit de investeringen die door het Fonds zijn gedaan niet ten laste van de rijksoverheid
komen.
d.

Heeft de minister door middel van de gekozen institutionele inbedding van de regeling,
ook als deze op afstand wordt uitgevoerd, voldoende mogelijkheden tot beheersing van de
risico’s?

De minister bepaalt het maximale bedrag dat de fondsbeheerder aan garantieverplichtingen mag
hebben uitstaan en de benodigde overcommitteringsruimte in de vorm van een garantie aan de
fondsbeheerder. Ook bepaalt de minister de hefboomfactor. Daarnaast zal de minister het voorstel van
de fondsbeheerder met betrekking tot de garantieverstrekking goedkeuren. Overigens biedt de
opdrachtverlening aan de fondsbeheerder ook voldoende mogelijkheden om het garantieplafond te
verlagen (en daarmee de fondsbeheerder op een bepaald moment te verplichten om te stoppen met
het verstrekken van nieuwe garanties).
7. Welke premie wordt voorgesteld en hoeveel wordt doorberekend aan de eindgebruiker?
De premie die de fondsbeheerder zal vragen is afhankelijk van diverse factoren. Allereerst zal het
risicoprofiel een rol spelen. Uiteraard zal de fondsbeheerder ook voor de garantieverlening nastreven
om een positief financieel rendement te behalen. De hoogte van het beoogde resultaat zal daarnaast
afhangen van de te behalen ontwikkelingsrelevantie door de garantieverstrekking.
8. Wat zijn de uitvoeringskosten van de regeling?
De fondsbeheerder, verantwoordelijk voor de uitvoering van de regeling, ontvangt een vast
percentage van het totaal beschikbare investerings- en SC&BD kapitaal als vergoeding voor de
opbouw en het beheer van een investeringsportefeuille van EUR 327,5 mln en het SC&BD budget. De
vergoeding, dat een onderdeel (prijs) van het aanbestedingstraject vormde, wordt gefinancierd uit het
(financiële) rendement van de investeringsportefeuille. De uitvoeringskosten leiden dus niet tot extra
uitgaven door het ministerie.
9. Wat is de einddatum van het risico?
Het Fonds heeft een open-einde karakter. Dit betekent dat het Fonds formeel geen einddatum heeft.
De opdracht aan de fondsbeheerder heeft een looptijd van 10 jaar (tot 30 juni 2024) met een
verlengingsoptie van 5 jaar. In principe kan de investeringsportefeuille (inclusief de uitstaande
garanties) aan het einde van het contract met de fondsbeheerder worden overgedragen aan een
nieuwe fondsbeheerder c.q. de Staat. Om het risico in de tijd beheersbaar te maken, dient de

19

fondsbeheerder aan te geven wat de maximale looptijd is van de garanties die hij/zij wil verstrekken.
De verwachting is dat deze in de range van 5-7 jaar zal liggen.
10. Hoe wordt de informatie die nodig is om de evaluatie (periodiek en na afloop) van de regeling
uit te kunnen voeren verkregen?
Voor onderdeel 2 van het DGGF is een monitoring en evaluatie kader vastgelegd dat op niveau van
het hele onderdeel kijkt naar in hoeverre het onderdeel haar streven van ontwikkelingsrelevantie,
revolverendheid en groei van Nederlandse (MKB-)bedrijven behaalt. De monitoring van deze facetten
zal worden uitgevoerd door PwC/Triple Jump zelf, terwijl de impactevaluatie wordt uitgevoerd door
ITAD. De resultaten van deze monitoring worden door RvO verwerkt in het evaluatiekader van het
raamcontract.

20

DGGF Onderdeel 3: Ontwikkelingsrelevante export naar lage- en
middeninkomenslanden
Dit toetsingskader richt zich op de activiteiten die ontplooid zullen worden in het kader van onderdeel
3, de financiering en verzekering van exportactiviteiten. Het gaat hier om export van
(kapitaal)goederen en diensten die eraan bijdragen dat in lage- en middeninkomenslanden kwalitatief
betere producten worden gemaakt, de dienstverlening wordt verbeterd of productiemethoden
efficiënter worden. Onderdeel 3 richt zich daarbij op exporttransacties tot EUR 15 miljoen waar een
goede business case aan te grondslag ligt, maar die momenteel nog niet door de markt of door de
huidige exportkredietverzekeringsfaciliteit (EKV) 5 gefinancierd of in verzekering kunnen worden
genomen. Het onderdeel wordt uitgevoerd door Atradius Dutch State Business, de organisatie die ook
de reguliere EKV uitvoert.
Het derde onderdeel van het DGGF is een aanvulling op deze EKV-faciliteit door wel dekking te bieden
op landen en risico’s die onder de reguliere EKV-faciliteit niet kunnen worden gefaciliteerd
(bijvoorbeeld vanwege een te hoog risico op het land of de debiteur). Een aantal van deze transacties
die niet voor de EKV in aanmerking komen is in potentie wel economisch rendabel en kan bijdragen
aan de ontwikkeling van lage- en middeninkomenslanden. Om deze verzekeringen verantwoord te
kunnen doen, worden exporttransacties nauwkeurig beoordeeld en wordt een ruimer risicoprofiel
gehanteerd. De exporteur betaalt hiervoor een premie, die mede gebaseerd is op het risico van het
land waarnaar geëxporteerd wordt, het risico van de afnemer en de specifieke risico’s die aan de
transactie zijn verbonden. Deze premies worden, zoals verderop in het toetsingskader wordt
toegelicht, gebaseerd op OESO minimumpremies, welke zijn vastgesteld op een hoogte die
revolverendheid zou moeten kunnen garanderen.
Daarnaast biedt onderdeel 3 van het DGGF kredieten aan voor transacties van kapitaalgoederen en
diensten naar de betreffende landen in de vorm van het verdisconteren van wissels. Deze
wisselfinancieringen komen veelal niet in de markt tot stand (ook niet met garanties vanuit de
overheid), omdat Nederlandse financiers relatief hoge kosten moeten maken voor deze transacties. De
kosten wegen dan niet op tegen de baten. Ook kunnen afnemers vaak geen krediet krijgen van hun
lokale financiers. Daarom biedt het fonds kredieten aan lokale partijen die tot de aanschaf van
Nederlandse kapitaalgoederen of diensten willen overgaan. Het DGGF kan verder gaan dan de markt,
omdat het fonds lagere rendementseisen stelt. Zo worden transacties mogelijk gemaakt die de
ontwikkeling van lage- en middeninkomenslanden ten goede komen.
De wisselfinanciering houdt in dat een exporteur in termijnen middels wissels wordt terugbetaald door
de lokale afnemer. Deze wissels worden dan ‘overgenomen’ door Atradius die de Nederlandse
exporteur het totaal te ontvangen bedrag direct uitbetaalt en dan in termijnen van de lokale afnemer
5
De huidige EKV is een instrument onder beleids- en budgetverantwoordelijkheid van de minister van Financiën,
de minister van BHOS is medebeleidsverantwoordelijk

21

haar geld terug zal krijgen. Het verdisconteren van een wissel wordt alleen gedaan in combinatie met
een onder het DGGF afgesloten exportkredietverzekering en hierin zal dan ook het risico op schade
worden meegenomen. Naast het verdisconteren van wissels wordt ook het verdisconteren van Letters
of Credit (LC) aangeboden (hiervoor geldt dezelfde terughoudendheid bij banken). De LC is een
verplichting van de bank van de (buitenlandse) koper om aan de exporteur een bepaald bedrag op
een bepaalde datum uit te betalen of een wissel te accepteren. De essentie is dat een bank onder
bepaalde voorwaarden op zich neemt te betalen, direct dan wel op termijn. De exporteur loopt, anders
dan bij de verdiscontering van wissels, zelf geen debiteurenrisico meer, maar nog wel het bankenrisico
en het economische en/of politieke risico.
Het risico neemt dan ook af ten opzichte van het verdisconteren van wissels.
In het internationaal handelsverkeer is de LC een kredietvorm het middel bij uitstek om de belangen
van zowel de exporteur (verkoper) als de (buitenlandse) importeur (koper) op een evenwichtige wijze
te regelen. Het kan voorkomen dat de exporteur minder goed bekend is met de afnemer, terwijl de
afnemer bekend is met de (LC openende buitenlandse) bank.
Ook kan werkkapitaal verstrekt worden aan de exporteur. Immers als een bank de export niet kan
financieren zal deze ook niet het bijbehorende werkkapitaal financieren. Bij het verstrekken van
werkkapitaal wordt daarbij een deel van het wisselbedrag (te weten maximaal 60%) vooruitbetaald,
gelijk oplopend met de kosten die exporteur maakt voor de productie van de export. Dit is overigens
lager dan de maximale dekking bij werkkapitaalverzekering (80%). Er wordt geen additioneel risico
gelopen bij het verstrekken van werkkapitaal: het maakt niet uit of de schade wordt vergoed op de
verzekering of wordt genomen op de financiering. Daar komt bij dat de maximale schadevergoeding
van een transactie waarbij ook werkkapitaal wordt verstrekt niet hoger is dan wanneer dit niet het
geval is; de productiekosten van de export (en zeker 60% daarvan) zijn lager dan de totale
contractsom waarvoor een verzekering wordt afgesloten.
Net zoals bij de andere onderdelen zal voor dit onderdeel een budget beschikbaar komen voor TA. Dit
krijgt binnen onderdeel 3 de volgende vorm: naast het investeringskapitaal komt een budget, waarvan
nog niet zeker is hoeveel dit precies zal zijn, maar uitgaande van 10%, beschikbaar uit de begroting
van BHOS (artikel 1), om de impact en reikwijdte van exporttransacties op de ontwikkeling van lageen middeninkomenslanden te vergroten. Dit budget is additioneel aan de EUR700 mln. beschikbaar
voor het fonds en kan op verschillende manieren, eenmalig (d.w.z. dit revolveert niet), worden
ingezet.
1. Wat is het probleem dat aanleiding is (geweest) voor het beleid? Is het probleem nog actueel?
Wat is de oorzaak van het probleem?
De aanleiding voor dit beleid is, vergelijkbaar met de aanleiding voor de andere twee onderdelen van
het DGGF, tweeledig. Zoals beschreven in de eerste paragraaf is het DGGF een instrument dat wordt
ingezet ten behoeve van ontwikkelingshulp door private sectorontwikkeling. Het verkrijgen van

22

ontwikkelingsimpact is de belangrijkste aanleiding voor het beleid. Daarnaast zijn er echter ook
economische redenen die een export-faciliterend nodig maken.
Zoals hierboven beschreven is het regeerakkoord van 2012 een eerste stap geweest in het koppelen
van hulp en handel die door het huidige kabinet wordt voortgezet. Op economisch gebied is het zo dat
export van goederen en diensten belemmerd kan worden in het geval dat een exporteur of financier
onvoldoende vertrouwen hebben in de lokale afnemer of in de financier van de afnemer. Ook kan de
export belemmerd worden als een lokale afnemer geen financiering krijgt van een lokale bank. Bij
deze problemen zijn Nederlandse banken vaak niet bereid exporttransacties te financieren. Sinds de
economische crisis is dit probleem nog groter geworden, omdat banken nu voorzichtiger (moeten)
opereren. Deze toegenomen voorzichtigheid leidt vooral tot problemen voor (1) kleinere transacties,
(2) transacties met een relatief korte looptijd en/of (3) export naar landen met een hoger risico.
Als de commerciële sector geen dekking biedt kunnen Nederlandse bedrijven zich verzekeren via de
exportkredietverzekeringsfaciliteit (EKV) van de Nederlandse staat, een faciliteit die in andere
Europese landen ook bestaat. Echter heeft ook de ‘reguliere’ EKV een beperkte of totaal geen dekking
op bepaalde landen, waarvan de betalingsrisico’s relatief hoog zijn. Voor deze situaties, waar de
reguliere EKV dus niet in volstaat, is onderdeel 3 van het DGGF het alternatief
Ook voor wisselfinancieringen is er een marktfalen waarneembaar, grosso modo om dezelfde redenen
als voor de exportkredietverzekeringen (kleine transacties zijn relatief duur en bepaalde landen
vormen een te groot risico, wat de premies prohibitief maakt ). Voor werkkapitaal en LC’s is dit niet
anders. Omdat wisselfinancieringen in de praktijk beschouwd kunnen worden als soortgelijke
activiteiten als exportkredietverzekeringen heeft onderdeel 3 van het DGGF ook deze faciliteit
opgenomen in haar pakket.
Samenvattend kan gesteld worden dat het verkrijgen van lokale impact door middel van het faciliteren
van export de rationale is voor onderdeel 3 van het DGGF. Daarnaast geldt dat de kosten
vanexporttransacties op landen met een relatief hoog risico exporttransacties in vele gevallen niet
meer rendabel maakt voor marktpartijen. Voor deze economische rationale zij verwezen naar het
risicokader voor de reguliere EKV, waar onderdeel 3 van het DGGF een aanvulling op is.
2. Waarom rekent de overheid het tot haar verantwoordelijkheid om het probleem op te lossen
en waarom ligt de verantwoordelijkheid op rijksniveau en niet op decentraal niveau?
In Nederland behoren de meeste bedrijven tot het midden- en kleinbedrijf en hun aandeel in de
werkgelegenheid is bijna 70% 6. Deze cijfers onderstrepen het belang van het midden- en kleinbedrijf
voor de Nederlandse economie. Daarnaast is hierboven uitgelegd dat er op dit moment een marktfalen
waarneembaar is, waar de overheid in kan / moet springen om dit op te lossen, namelijk een tekort
6

CBS, 2013

23

aan beschikbaar kapitaal voor exporterende MKB’ers. De private sector is niet willens of bij machte om
bepaalde kredietverzekeringen aan te bieden of wissels te verdisconteren, zoals hierboven uitgelegd,
bijvoorbeeld in het geval van kleine transacties naar risicolanden. Het Nederlandse midden- en
kleinbedrijf heeft dit kapitaal echter wel nodig wil het bepaalde exporttransacties uit kunnen voeren.
Dit is de reden waarom de Nederlandse overheid het midden- en kleinbedrijf wil steunen door middel
van exportkredietverzekeringen en wisselfinanciering als de markt dit niet biedt.
Dit probleem is niet specifiek voor één regio maar waarneembaar voor het midden- en kleinbedrijf in
heel Nederland. Daarnaast is buitenlandbeleid en buitenlandse economische betrekkingen, waar deze
regeling onderdeel van is, het domein van de Nederlandse staat, niet van provinciale en lokale
overheden.
3. Is de regeling (a) ter compensatie van risico’s die niet in de markt kunnen worden gedekt
en/of (b) het instrument waarmee een optimale doelmatigheidswinst kan worden
bewerkstelligd? En heeft de regeling een beargumenteerde meerwaarde boven een kasstroom
of subsidie?
Zoals hierboven uitgelegd is de markt op dit moment huiverig om (1) kleinere transacties, (2)
transacties met een relatief korte looptijd (in het bijzonder korter dan één jaar) en/of (3) export naar
landen met een hoger risico te financieren. Er is in dit geval dus een segment dat niet door de markt
gedekt wordt en waar de overheid in dient te stappen. Er zijn op dit moment 3 Nederlandse partijen
die exportkredietverzekeringen op de commerciële markt aanbieden, te weten (1) Atradius (de
commerciële tak), (2) Euler Hermes en (3) Coface. Commerciële exportkredietverzekeringen zullen
onveranderd door de 3 Nederlandse private partijen worden afgegeven (dus ook door Atradius). Het
DGGF zal hier niet mee interveniëren. Als een project niet verzekerd wordt door de markt is er de
mogelijkheid om te kijken naar de reguliere EKV. Pas als deze faciliteit ook geen
exportkredietverzekering wil of kan geven kan een project eventueel verzekerd worden door Atradius
onder onderdeel 3 van het DGGF.
Hiervoor wordt net als bij de reguliere EKV gekeken naar het debiteurenrisico en het landenrisico. Om
redenen die hierboven al zijn uitgelegd is het mogelijk dat het DGGF grotere risico’s accepteert dan de
reguliere EKV en hierdoor aanvullend kan zijn op deze faciliteit (en automatisch dus ook op de
commerciële markt).
De meerwaarde boven een kasstroom of subsidie is dat tegenover de financieringen van de overheid
ook inkomsten staan (in de vorm van binnengekomen premies). Per saldo kost het de overheid dus
minder geld, omdat alleen ‘schades’ uitbetaald worden en er bovendien inkomsten in de vorm van
premies tegenover staan. Als de beoogde revolverendheid behaald wordt zou het zelfs geen geld
kosten. In de huidige opzet zal alleen worden uitgekeerd in het geval van schade en zouden de
uitgekeerde bedragen moeten worden gecompenseerd door ontvangen premies van de totale

24

portefeuille. Je zou dus kunnen beargumenteren dat alleen de schadegevallen die de Nederlandse
staat niet weet te recupereren worden ‘betaald’ door middel van de verzekering, in plaats van dat alle
gevallen worden ‘betaald’. De begrotingsreserve dient om fluctuaties in de tijd op te vangen. Omdat
de verwachting is dat de schades de eerste jaren beperkt zijn in verband met de opbouw van de
portefeuille en het meerjarige karakter van de financieringen wordt de reserve in de jaren 2014 t/m
2017 gevuld.
4. Is er al een andere garantie/wet/regeling die de verplichting ex-/impliceert?
Nee, er is al wel een bestaande EKV-faciliteit, beheerd door het ministerie van Financiën en waarvoor
de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking medebeleidsverantwoordelijk is.
Hierin wordt genoemd dat “de Staat verzekeringen met ondernemers [kan] sluiten onderscheidenlijk
aan aan deze ondernemers garanties afgegeven ter dekking van aan het handels- en dienstenverkeer
met landen buiten Nederland verbonden risico’s, tegen betaling van premie aan de Staat.” Deze
reguliere EKV-faciliteit laat dus nog een gebied over dat met het DGGF gedekt zal kunnen worden.
Onder de bestaande EKV-faciliteit valt een faciliteit wisselverzekering. Dit wordt in het DGGF
vervangen door wisselfinanciering. Wisselfinanciering wordt nog niet besproken in een andere
garantie/wet/regeling.
5. Is al bekend wat de mogelijke effectiviteit van de betreffende risicoregeling is?
Uit de analyse van Birch consultants blijkt dat de financieringsbehoefte voor exporteren naar DGGFlanden circa EUR 100 miljoen per jaar is. Birch komt tot dit aantal door een verwacht aantal jaarlijkse
aanvragen van rond de 60, gedaan door circa 25-30 verschillende exporteurs, waarvan 40% wordt
gehonoreerd. Uitgaande van additionele toetsingscriteria in het kader van het DGGF zouden
uiteindelijk 20 additionele transacties doorgang kunnen vinden met een gemiddelde geschatte omvang
van EUR 5 miljoen. Dit houdt in dat er een additionele deal flow op DGGF-landen is van EUR 100
miljoen, zijnde 30% van de huidige reguliere EKV-deal flow.
Binnen deze analyse dient natuurlijk rekening te worden gehouden met het plafond dat aan
verzekeringen uit kan worden gezet. Hierover zal later in het toetsingskader meer over beschreven
worden.
6. Wat zijn de risico’s van de regeling:
a.

Hoe staan de risico en rendement van de regeling tot elkaar in verhouding?

b.

Wat is de inschatting van het risico op waarschijnlijkheid, impact, blootstellingsduur of
beheersingsmate?

In de opzet van de reguliere EKV is de aanvragende exporteur gedekt tot 98% voor politieke risico’s
en voor 95% op commerciële risico’s, wederom percentages die internationaal gangbaar zijn.
Daarnaast is de aanvragende bank gedekt voor dezelfde percentages op de lening die de exporteur bij
de bank afsluit, over het algemeen de projectsom minus de aanbetaling. Van de totale contractsom is

25

in de praktijk vaak 15% aanbetaling, waardoor de dekking van 98% en 95% op de overige 85% van
de contractsom ligt. Dit houdt in dat een deel van de risico’s altijd voor de exporteur en/of bank zelf
is. Dit is een stimulans voor de aanvragende partij om voorzichtig met projecten om te gaan en deze
niet achteloos te accepteren, maar om eerst zaken als de kredietwaardigheid van de afnemer te
controleren.
Atradius is daarnaast aan een monitoring & evaluatiekader onderhevig, waardoor ook hun risicoinschatting aan evaluatie onderhevig is. Ook zij dienen dus aandacht aan bijvoorbeeld risicoinschatting te besteden om het fonds revolverend te houden. Hoewel de revolverendheid van het
fonds niet volledig te verzekeren valt door een goede risico-inschatting is dit wel een belangrijk
element.
Het fonds maakt gebruik van lokale kennis en expertise, bij onder meer Nederlandse ambassades,
Nederlandse bedrijven ter plekke, banken en investeringsfondsen, NGO’s en kennisinstellingen, om
een goede en fijnmazige inschatting van risico’s en rendementen te kunnen maken. Bij een juiste
risico-inschatting zal het rendement in de vorm van binnengekomen premies namelijk voldoende zijn
om uitkeringen bij schade te dekken, ook bij de hogere risico projecten die het DGGF zal gaan
faciliteren. Daarnaast zal, in ieder geval in het begin van het DGGF, het Ministerie van Buitenlandse
Zaken alle projecten voorgelegd krijgen ter goedkeuring.
Hierboven is uitgelegd hoe de EKV-aanvragende exporteur en Atradius DSB, als uitvoerder, worden
gecommitteerd om zorgvuldig om te gaan met hun risico-analyse. Dit is nodig om te voorkomen dat
projecten worden aangetrokken die voor het DGGF te risicovol zijn waardoor de revolverendheid in het
geding zou kunnen komen. Dit moet er uiteindelijk voor zorgen dat de risico’s en de rendementen van
onderdeel 3 tegen elkaar opwegen.
Het risico van onderdeel 3 van het DGGF is gebaseerd op het aantal projecten (zowel in het kader van
wissels als van aanvullende EKV’s) dat schade op zal leveren versus het aantal projecten dat geen
schade op zal leveren. Deze schades zullen dus niet te vaak moeten voorkomen (en daarom is een
juiste risico-inschatting vereist) en moeten worden betaald uit binnengekomen premies. Om deze
balans te vinden heeft Atradius in augustus 2013 een BIS IRB RWA analyse gedaan waaruit blijkt dat
de verhouding tussen kapitaal en uitstaande portefeuille maximaal 1:3,5 zou moeten zijn. Dit houdt in
dat voor iedere euro die onderdeel 3 aan kapitaal houdt zij een EKV ter waarde van EUR3,50 kan
uitzetten. Het ministerie van Buitenlandse Zaken acht het verstandig om iets conservatiever te werk
te gaan en een iets lagere verhouding aan te houden, van 1:3.
Ter afdekking van de risico’s en ter compensatie van de mismatch in de tijd tussen inkomsten en
uitgaven wordt een begrotingsreserve aangehouden voor het DGGF (zie ook de eerste paragraaf,
“beschrijving van het DGGF”).

26

Op de wisselfinanciering zal geen hefboom van toepassing zijn daar dit geld meteen ‘uit kas’ zal zijn
wanneer een contract wordt afgesloten, terwijl er bij de EKV alleen geld uit hoeft te worden gekeerd
als een project schade op levert.
c.

Wat is het totaalrisico van de regeling?

Het totaalrisico is gelijk aan het uitstaande bedrag aan projecten, dus het totale bedrag dat betaald
dient te worden als alle projecten mislukken en er dus voor alle projecten schade betaald dient te
worden. Het totaalrisico van onderdeel 3 van het DGGF is dus af te lezen in de bovenstaande tabel I,
zijnde opgetelde bedrag van de plafonds van de EKV en de wisselfinanciering.
d.

Heeft de minister door middel van de gekozen institutionele inbedding van de regeling,
ook als deze op afstand wordt uitgevoerd, voldoende mogelijkheden tot beheersing van de
risico’s?

Atradius DSB is bepalend bij het risicobeheer, daar zij de portefeuille beheren. Dit is ook het geval bij
de reguliere EKV-faciliteit. Atradius is eerste verantwoordelijke in het bepalen van de risico’s, al wordt
hun besluit nog wel ter goedkeuring voorgelegd aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Atradius
maakt zijn risico-inschatting op basis van een framework aangeleverd door het Ministerie van
Buitenlandse Zaken. Een volmacht kan door het Ministerie van Buitenlandse Zaken worden verleend
aan Atradius. Deze volmacht heeft Atradius al wel voor de reguliere EKV, maar gezien onder andere
de nieuwigheid van elementen als ontwikkelingsrelevantie heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken
deze niet meteen bij de start van het DGGF al te geven.

Een laatste instrument waarmee risico’s beheerst kunnen worden is het budget voor technische
assistentie (TA) dat wordt toegevoegd aan het DGGF, zoals aangegeven in de eerste paragraaf. Hoe
het TA-budget precies gaat worden ingevuld is nog niet duidelijk, maar het zou bijvoorbeeld kunnen
bestaan uit haalbaarheidsstudies, demonstratieprojecten of kennisprojecten (gelijkend aan het
bestaande DHK-instrument). Ondanks dat de precieze invulling nog niet duidelijk is, valt te
verwachten dat risico’s hiermee verkleind en beheerst kunnen worden.
7. Welke premie wordt voorgesteld en hoeveel wordt doorberekend aan de eindgebruiker?
De premie die een bedrijf zal betalen is afhankelijk van de risico inschatting. Onder andere het risico
van de afnemer en de risicoklasse van het land waar de afnemer gevestigd is spelen mee. De OESO
heeft minimumpremies op basis van de risico’s van de landenklasse en afnemersklasse bepaald.
Atradius heeft voorgesteld om deze minimumpremies aan te houden aangezien opslag op deze premie
prohibitief zal werken op de vraag. Deze minimumpremie zal voor 100% worden berekend aan het
Nederlandse bedrijf/bank dat de EKV heeft aangevraagd.

27

8. Wat zijn de uitvoeringskosten van de regeling?
De uitvoeringskosten zijn ongeveer EUR 1,13 mln. per jaar (inclusief de opstartkosten). De
uitvoeringskosten voor Atradius dienen op termijn uit de binnengekomen premies te worden betaald,
waardoor er de facto geen uitvoeringskosten voor rekening van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
zijn.
9. Wat is de einddatum van het risico?
De huidige overeenkomst is getekend voor een onbepaalde tijd, maar kent de uiteraard de
mogelijkheid om de overeenkomst op te zeggen. Beide partijen, zijnde Atradius DSB en het Ministerie
van Buitenlandse Zaken, behouden zich het recht voor de overeenkomst op te zeggen, met een
opzegtermijn van het huidige kalenderjaar plus een jaar. Hierna zullen er geen nieuwe projecten meer
worden aangetrokken, maar zal Atradius wel de afhandeling van de op dat moment bestaande
portefeuille op zich nemen. Aangezien de verzekeringen een maximale looptijd van 12 jaar kunnen
hebben zal dus de uiterste einddatum van het risico liggen op 13 jaar plus de duur van het
kalenderjaar waarin de overeenkomst wordt opgezegd. Voor wisselfinanciering geldt hier hetzelfde
afsprakenkader als voor de aanvullende EKV.
10. Hoe wordt de informatie die nodig is om de evaluatie (periodiek en na afloop) van de regeling
uit te kunnen voeren verkregen?
Voor onderdeel 3 van het DGGF zal een monitoring en evaluatie kader worden vastgelegd dat op
niveau van het hele onderdeel gaat kijken naar de mate waarin het onderdeel haar streven van
ontwikkelingsrelevantie, revolverendheid en groei van Nederlandse (MKB-)bedrijven behaalt. De
precies vereiste informatie, hoe en door wie die zal moeten worden geleverd wordt later nog daarin
bepaald.
De revolverendheid is bij te houden door financiële administratie. De binnen gekomen premies worden
door Atradius doorgesluisd naar de begrotingsreserve van het DGGF en de uitgaande schades worden
uit de reserve, via Atradius, naar het desbetreffende bedrijf uitgekeerd. Vervolgens volstaat een
inkomsten- en uitgavenberekening, rekening houdend met de uitvoeringskosten voor Atradius, om de
revolverendheid te toetsen.

28

Bijlage 1: Landenlijst DGGF per maart 2018
Afghanistan
Algerije
Angola
Armenië
Bangladesh
Benin
Bhutan
Bolivia
Burkina Faso
Burundi
Cambodja
Colombia
Congo, Democratische Republiek
Djibouti
Egypte
Eritrea
Ethiopië
Filipijnen
Gambia
Georgië
Ghana
Guatemala
Guinee
Haïti
India
Indonesië
Ivoorkust
Jemen
Jordanië
Kaapverdië
Kenia
Kosovo
Laos
Libanon

Liberia
Libië
Madagaskar
Malawi
Mali
Marokko
Moldavië
Mongolië
Mozambique
Myanmar
Nepal
Nicaragua
Niger
Nigeria
Pakistan
Palestijnse Gebieden
Peru
Rwanda
Sao Tomé
Senegal
Sierra Leone
Somalië
Sri Lanka
Suriname
Tanzania
Togo
Tsjaad
Tunesië
Uganda
Vietnam
Zambia
Zimbabwe
Zuid-Afrika
Zuid-Sudan