Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

28 973

Toekomst van de intensieve veehouderij

Nr. 85

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 november 2011
In april 2011 heb ik de heer J.G.M. Alders gevraagd een maatschappelijke
dialoog te organiseren over schaalgrootte en de toekomst van de
veehouderij. Op 23 september jl. heb ik u de rapportage van de heer
Alders (Van mega naar beter) aangeboden (TK Kamerstuk 28 973, nr. 79).
Deze rapportage is een belangrijke bouwsteen voor de visie over de
veehouderij die ik u heb toegezegd. Mede namens de staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu bied ik u mijn visie aan. Ik ga in deze brief ook in
op het advies van de commissie Van Doorn (Al het vlees duurzaam) dat is
opgesteld in opdracht van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant. Het
advies van de commissie Van Doorn is als bijlage bijgevoegd.1 Tevens ga
ik in op de mondiale verduurzaming van de veehouderij en het sluiten van
kringlopen, zoals aangekondigd in mijn brief over het nieuwe mestbeleid
(TK Kamerstuk 33 037, nr. 1) en informeer ik u, conform mijn toezegging in
het Algemeen Overleg duurzame veehouderij op 1 juni jl., over het
realiseren van de ambitie van de Uitvoeringsagenda duurzame veehouderij om vanaf 2015 alle nieuwe stallen integraal duurzaam in te richten.
Verder stuur ik u conform mijn toezegging in de brief van 23 september jl.
het rapport Grootschalige veehouderij in Nederland.1 Deze aanvulling op
de rapportage van de heer Alders bevat een actueel overzicht van het
aantal grote veehouderijen in Nederland. Een samenvattende tabel van dit
rapport is als bijlage bijgevoegd.
1. Maatschappelijke
In dialoog en advies commissie Van Doorn

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Veel mensen en organisaties hebben in de maatschappelijke dialoog hun
opvattingen kenbaar gemaakt over de huidige en toekomstige positie van
de veehouderij. Hieruit blijkt dat deze thematiek sterk leeft in de samenleving. Uit de vele reacties blijkt dat er zowel in de samenleving als bij het
bedrijfsleven zelf veel zorgen zijn over de ontwikkelingen in de veehouderij. Op lokaal niveau doen zich problemen voor met overlast die volgens

kst-28973-85
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

1

de heer Alders met voorrang moeten worden opgelost. De belangrijkste
boodschap van de heer Alders is dat niet zozeer de megastal en de
schaalgrootte het probleem is, maar de effecten van veehouderijen op de
kwaliteit van de leefomgeving, de maatschappelijke inbedding van de
veehouderij en de vraag welke ontwikkelingsruimte de veehouderij heeft.
In de dialoog is geconstateerd dat het voldoen aan wettelijke vereisten
voor veehouderijen niet toereikend is voor een license to produce. Voor
maatschap-pelijke acceptatie moet de lat hoger worden gelegd. Er is
geconcludeerd dat business as usual geen optie meer is. Het huidige
overheersende business- en verdienmodel, dat gebaseerd is op bulkproductie en een lage kostprijsstrategie, is zowel maatschappelijk gezien als
vanuit een oogpunt van internationale concurrentie op termijn een
doodlopende weg. Ook de commissie Van Doorn wijst op een afnemende
maatschappelijke waardering en de onvermijdelijke noodzaak tot
verandering. Tegelijkertijd erkennen de betrokken partijen dat de opgave
complex is en dat er geen eenvoudige antwoorden zijn. Vanuit verschillende invalshoeken worden eisen gesteld aan veehouderijen, die niet
altijd met elkaar te verenigen zijn. Dit brengt volgens de heer Alders
dilemma’s met zich mee, die een integrale benadering en duidelijke
keuzes nodig maken.
De meeste deelnemers aan de dialoog plaatsen de veehouderij in het
landelijk gebied en achten veehouderij op industrieterreinen onwenselijk.
Deze keuze betekent dat een goede inbedding nodig is van veehouderijen
in de lokale leefomgeving en dat de veehouders in harmonie met de
buren moeten leven. Hier ligt een grote opgave omdat de dialoog
duidelijk heeft gemaakt dat in verschillende gebieden in Nederland de
discussie hoog oploopt over de vraag of de ontwikkelingen in de
veehouderij fysiek en sociaal nog wel passend zijn. Ook de sociale cohesie
is daar in het geding.
De basis voor verandering is volgens de heer Alders en de commissie Van
Doorn de erkenning van alle betrokken partijen dat er sprake is van een
gemeenschappelijke opgave. Het gevoel van urgentie, dat het snel anders
moet, is breed aanwezig. Evenals de overtuiging dat men gezamenlijk
invulling kan en moet geven aan een duurzame veehouderij in Nederland
die toekomstbestendig is. De grootste uitdaging is volgens de heer Alders
en de commissie Van Doorn om de gehele keten in het noodzakelijke
omschakelingsproces te betrekken en te voorkomen dat de opgave
voornamelijk en alleen bij de veehouders wordt neergelegd. Alle partijen
(bedrijfsleven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en
overheden) dienen bij de transitie een rol te spelen.
Zoals aangegeven ligt het advies van de commissie Van Doorn aan
Gedeputeerde Staten (GS) van Noord-Brabant in lijn met de bevindingen
in de rapportage van de heer Alders. GS heeft op 1 november 2011 haar
standpunt over het advies bepaald en nu voorgelegd aan de Provinciale
Staten (PS) van Noord-Brabant.
Zij beschouwt het als een uitstekende bouwsteen voor een bredere
strategische uitvoeringsagenda voor landbouw en Agrofood in NoordBrabant.
Met het advies en het «Verbond van Den Bosch» is volgens GS een
belangwekkende ontwikkeling in gang gezet voor de benodigde transitie.
GS ziet het advies als een basis voor een bredere visie waarin naast de
varkenshouderij ook aandacht moet zijn voor andere veehouderijtakken.
Daarnaast is het volgens GS nodig om de slag van bulk- naar kwaliteitsproductie en waardecreatie te maken. GS zal de komende periode, samen
met PS, bepalen hoe invulling kan worden gegeven aan het vervolg-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

2

proces. De behandeling van het advies van de commissie Van Doorn in de
Statencommissies is gepland op 25 november a.s.
Het kabinet zal in haar visie en aanpak nader ingaan op de bevindingen
van de heer Alders en het advies van de commissie Van Doorn.
2. Visie
Zowel de maatschappelijke dialoog als het advies van de commissie Van
Doorn geven aan dat de veehouderij op een kruispunt staat. De maatschappelijke waardering voor producten uit en de productiewijze in de
agroketens staat onder druk. De positie van de veehouderij in het landelijk
gebied staat ter discussie als gevolg van lokale overlast, onduidelijkheid
over de risico’s voor de volksgezondheid, zorgen over het dierenwelzijn en
over de leefbaarheid en sociale cohesie in lokale gemeenschappen. Maar
een echte en consequente keuze voor duurzaamheid in de agroketens is
ook nodig om op termijn economisch te kunnen overleven. Dit dwingt de
sector tot het ontwikkelen van producten met onderscheidende waarden,
die inspelen op de behoeften van markt en consument en die het
vertrouwen hebben van burgers. Het dwingt ook tot het ontwikkelen van
nieuwe verdienmodellen. Hiervoor dienen de mogelijkheden van de
mededingingsregelgeving optimaal te worden benut.
Het kabinet is met de heer Alders en de commissie Van Doorn van mening
dat we gezamenlijk de huidige intensieve veehouderij en melkveehouderij
moeten transformeren naar een zorgvuldige duurzame veehouderij.
De gezamenlijke doelstelling van het bedrijfsleven en het kabinet is dat in
2020 de Nederlandse vlees-, zuivel- en eierketens veilige, gezonde,
kwalitatief hoogwaardige en maatschappelijk gewaardeerde producten
maken. Naast voedsel gaat het ook om groene energie, maatschappelijke
diensten en waardevolle meststoffen. In zorgvuldige duurzame veehouderijketens staan het welzijn en de zorg voor dieren centraal en zijn de
volksgezondheidrisico’s geminimaliseerd. Nutriëntenkringlopen zijn
vergaand gesloten en schadelijke milieu emissies zijn tot een minimum
teruggebracht. De verduurzaming van de veehouderijketens wordt
ondersteund door innovaties en hoogwaardige technologie.
Een toekomstbestendige veehouderij is gebaseerd op wettelijke vereisten
en basisnormen die door de overheid worden geborgd. Daarnaast komt
een duurzame en zorgvuldige veehouderij tegemoet aan maatschappelijk
geuite wensen en behoeften van burgers en consumenten, die bereid zijn
daarvoor te betalen of daaraan op een andere wijze een bijdrage willen
leveren. De maatschappelijke waardering blijkt uit het koopgedrag van
burgers in Nederland en op de kwaliteitsmarkten in Noordwest Europa en
uit zich in een eerlijke prijs voor de producten. Het initiatief voor de
verduurzaming komt vanuit de markt en de ketens. Met een sterke
ketenbenadering onderscheidt de sector zich binnen Europa.
Van oudsher heeft de veehouderij een belangrijke rol in het Nederlandse
landschap. De verbondenheid tussen de landbouw en het landelijk gebied
is een groot goed zoals ook in de dialoog is gebleken. De sociale cohesie
op het platteland is van groot belang. De veehouderij in het landelijk
gebied vraagt extra aandacht voor de wijze waarop de bedrijfsvoering
plaatsvindt aangezien diverse functies naast elkaar geplaatst zijn.
Agrarische gezinsbedrijven zorgen voor werkgelegenheid, voor draagvlak
voor sociale voorzieningen en zijn belangrijk voor de leefbaarheid van
dorpen en maatschappelijke activiteiten op het platteland. Dat moet ook in
de toekomst zo blijven. Dat wil niet zeggen dat andere bedrijfsvormen
uitgesloten zijn, maar voor de license to produce is een goede relatie met
de omgeving essentieel. Voor een maatschappelijk geaccepteerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

3

veehouderij is, zoals ook de dialoog duidelijk heeft gemaakt, niet zozeer
het aantal dieren op een bedrijf van belang als wel dat het schaalniveau
van veehouderijen past bij de lokale leefomgeving, er een goed woon- en
leefklimaat heerst en dat er draagvlak is bij de lokale gemeenschap.
Agrarische gezinsbedrijven hebben de veehouderijsector sterk gemaakt.
Zij zijn krachtige motoren voor ondernemerschap, verduurzaming en
innovatie. Gelet op onder meer het economisch belang voor het landelijk
gebied is het kabinet van mening dat organische en geleidelijke groei en
doorontwikkeling van deze bedrijven mogelijk moet zijn. Tegen deze
achtergrond vindt het kabinet een ongebreidelde groei van de omvang
van bedrijven niet gewenst.
De transitie naar een toekomstbestendige en maatschappelijk gewaardeerde veehouderij biedt ook kansen voor het Nederlandse agrofoodbedrijfsleven om een bijdrage te leveren aan de mondiale verduurzaming
van de veehouderij en de internationale voedselzekerheid. De wereld staat
voor de geweldige opgave om in 2050 negen miljard mensen te voeden.
Tegelijkertijd zal dit moeten gebeuren met minder input en een grotere
bescherming van het milieu en biodiversiteit (2x meer met 2x minder).
Bovendien zal de welvaart in vooral de snel groeiende lage lonenlanden
toenemen, waardoor naar verwachting het aandeel dierlijke eiwitten in het
voedingspatroon groter zal worden.
Om het mondiale ecosysteem te sparen zal de voedselproductie zoveel
mogelijk binnen het huidige landbouwareaal moeten plaatsvinden, op die
plekken waar landbouwkundig en ecologisch gezien de beste omstandigheden zijn. De opgave is een optimale mate van intensivering van de
productie te vinden met minimale effecten voor mens, dier, leefomgeving
en biodiversiteit. Het Nederlandse agrofoodbedrijfsleven, dat internationaal actief is met een breed besef van maatschappelijk verantwoord
ondernemen, is in samenwerking met kennisinstellingen bij uitstek
uitgerust om kennis en innovaties te ontwikkelen voor een breed palet aan
nieuwe duurzame productiesystemen en deze te vermarkten en te
exporteren. De overheid heeft een rol om dit op kansrijke buitenlandse
markten te faciliteren.
Hiervoor verwijs ik u naar de topsectorenaanpak, zoals beschreven in de
bedrijfslevenbrief van het kabinet (TK Kamerstuk 32 637, nr. 15).
3. Aanpak
De kernvraag is op welke wijze de transitie naar een toekomstbestendige,
duurzame, zorgvuldige en maatschappelijk gewaardeerde veehouderij in
2020 moet plaatsvinden. Het kabinet ziet een aanpak voor zich langs twee
sporen:
1. Een ketengestuurde verduurzaming van de veehouderij.
2. Het zorgvuldig inpassen van veehouderijen in de lokale leefomgeving.
Ketengestuurde verduurzaming: sleutel voor een toekomstbestendige
veehouderij met draagvlak
Alleen een integrale ketengestuurde verduurzaming van de veehouderij
kan volgens het kabinet een lokaal ingepaste veehouderij succesvol
maken. Het initiatief voor de verduurzaming ligt bij de markt en de ketens.
De retail (supermarkten, foodservice, inkooporganisaties) is hierin
doorslaggevend. Recente voorbeelden (zoals het stoppen met castreren
en het aanbieden van vlees met het Beter Leven kenmerk in winkelschappen) laten zien dat grote marktpartijen in sterke mate het tempo van
verduurzaming en innovatie bepalen onder invloed van de publieke
opinie, kritische maatschappelijke organisaties en een veranderende
consumentenvraag. Dit biedt kansen voor ketens om nieuwe markten aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

4

te boren en tot een gedifferentieerd aanbod van gewaardeerde producten
te komen.
De concrete invulling van een toekomstbestendige veehouderij in zijn
verschillende verschijningsvormen moet vanuit de dynamiek van de
markt en de samenwerking tussen ondernemers en samenleving komen.
Het kabinet verwacht dat dit in heel Noordwest-Europa (de belangrijkste
exportmarkt voor Nederlandse producten) de komende jaren de
dominante ontwikkeling zal worden. Het is voor het bedrijfsleven van
belang hier een koploperspositie in te nemen.
Het kabinet is verheugd met de aanpak zoals die wordt geschetst in het
advies van de commissie Van Doorn. We delen de opvatting van de
commissie Van Doorn dat dit een nationale opgave is die niet beperkt
dient te blijven tot Noord-Brabant. De gehele vleesketen («van grond tot
mond») moet in beweging komen en gaan werken aan structureel nieuwe
verhoudingen. Dit is een ingrijpend proces. Het vraagt de bereidheid van
retail en andere afnemers, verwerkende industrie, primaire sector,
toeleverende industrie en maatschappelijke organisaties om gezamenlijk
richting te bepalen, doelen te stellen en integrale oplossingen uit te
werken.
In het Verbond van Den Bosch zijn hierover afspraken gemaakt die de
betrokken partijen de komende periode nader zullen uitwerken. Het
kabinet is verheugd dat naast de retail en de varkensketen ook belangrijke
vertegen-woordigers uit de kalfsvlees- en pluimveevleesketen het verbond
hebben ondertekend. Ook in andere samenwerkingsverbanden nemen
stakeholders in de agroketen vergelijkbare initiatieven zoals de Duurzame
zuivelketen van de Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO) en LTO
Nederland, de Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij en de Topsector
Agro&food. Het feit dat zoveel relevante ketenpartijen overtuigd zijn van
de noodzaak dat een doorbraak nodig is, biedt nieuw perspectief. Het
kabinet zal deze keteninitiatieven maximaal ondersteunen.
Kern van de gecoördineerde ketenaanpak, zoals onder andere in de
aanpak van de commissie Van Doorn, is dat de agroketens maatschappelijke wensen en specifieke behoeften van retailers en consumenten voor
een zorgvuldige en duurzame productie van zuivel, vlees en eieren
afspreken en vastleggen in private ketenkwaliteitsystemen. Deze wensen
en behoeften hebben in ieder geval betrekking op dierenwelzijn en
diergezondheid, gebruik van antibiotica, energie, milieu, gebruik van
duurzame grondstoffen en landschappelijke inpassing. Zij gaan verder
dan de wettelijke vereisten. Het gaat hierbij om een integrale en optimale
keuze van maatregelen voor verschillende duurzaamheidsaspecten.
Hierdoor ontstaat een palet van productievormen met respect voor mens,
dier en omgeving. Met de ambities van de ketens kan dit geen vrijblijvende aanpak zijn. Alle schakels van de keten dienen hun handelen in lijn
te brengen met het private ketenkwaliteitsysteem. Het is aan de ketenpartijen om een goed geborgd ketenkwaliteitsysteem op te zetten en een
maximale deelname te realiseren.
Duurzame stallen en productiesystemen zijn een spil in de transitie naar
een duurzame veehouderij. De ambitie uit de Uitvoeringsagenda
Duurzame Veehouderij is dat uiterlijk vanaf 1 januari 2015 alle nieuw te
bouwen stallen en houderijsystemen integraal duurzaam zijn. Gelet op
deze ambitie roept het kabinet, als onderdeel van de gecoördineerde
ketenaanpak, de veehouderij-sectoren op in samenwerking met
maatschappelijke organisaties voor verschillende duurzaamheidsthema’s
een maatlatsystematiek met maatregelen op te stellen, waar nieuwe
stallen en houderijsystemen aan moeten voldoen. Richting 2020 wordt de
lat gefaseerd hoger gelegd op basis van voortschrijdende kennis en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

5

stand van het onderzoek. Voorts vraagt het kabinet de sectoren
voorstellen uit te werken hoe met dit instrument duurzame aanpassingen
van bestaande stal- en houderijsystemen bevorderd kunnen worden.
Ter ondersteuning van het bedrijfsleven in de ketengestuurde verduurzaming zet het kabinet de volgende instrumenten in.
a. Normstelling en handhaving
Het kabinet borgt via duidelijke normstelling en wetgeving op het gebied
van voedselveiligheid, diergezondheid, dierenwelzijn en milieukwaliteit de
basis voor een ketengestuurde verduurzaming van de veehouderij. Door
een risico-gebaseerde handhaving ligt de nadruk bij de overheidscontrole
van wetgeving op de risicobedrijven en bedrijven die niet zijn aangesloten
bij private ketenkwaliteitsystemen.
Uitgangspunt van het kabinet blijft dat voor ondernemers een gelijk
Europees speelveld geldt. Dit biedt alle ruimte voor keteninitiatieven om
duurzame en onderscheidende productconcepten met een meerwaarde te
ontwikkelen en in de markt te zetten. Hierbij is de keten naar de mening
van het kabinet zelf primair aan zet. Zowel bij de ontwikkeling en afzet als
de borging van de productiewijze in kwaliteitsystemen. Als ondersteuning
van de ketengestuurde verduurzaming zet het kabinet op verzoek van de
ketens de nVWA gericht in op het uitvoeren van inhoudelijke audits over
de werking en effectiviteit van private ketenkwaliteits-systemen.
b. Onderzoek en Innovatie
Voor de verduurzaming van de veehouderijketens zijn innovaties en
hoogwaardige technologie nodig. Het kabinet schept via de topsectorenaanpak, met name de Topsector Agro&food, een innovatieondersteunend
klimaat door onder andere onderzoek te financieren en door de inzet van
innovatie- en ontwikkelingsinstrumenten. Het kabinet stimuleert en
ondersteunt koplopers, die investeren in innovatieve stal- en houderijsystemen die aan hogere eisen voldoen dan de standaarden uit de ketenkwaliteitsystemen, met financiële regelingen op basis van het GLB, fiscale
regelingen en de Garantstelling Landbouw.
De inzet van het kabinet is om ook in het GLB 2014–2020 deze investeringen te kunnen blijven ondersteunen.
c. Wegnemen belemmeringen in regelgeving en mededinging
Het kabinet gelooft in de kracht van ondernemers. Op het terrein van Agro
en Food zet het bedrijfsleven grote stappen met betrekking tot duurzaamheid. Met het nieuwe bedrijvenbeleid wil het kabinet ondernemers meer
ruimte geven om te innoveren bij de verduurzaming van de voedselketen.
Het kabinet ziet het primair als haar verantwoordelijkheid om belemmeringen in regelgeving en mededinging, daar waar mogelijk, weg te
nemen. Ik verwijs verder naar de brief die het kabinet hierover recent naar
de Tweede Kamer heeft gestuurd.
Inpassing van veehouderijen in de lokale omgeving: maatwerk en ruimte
voor afwegingen
De schaalgrootte en de inpassing in de lokale omgeving is een zaak van
het omgevingsbeleid. De verantwoordelijkheid voor het ruimtelijk
ordeningsbeleid ligt primair bij de provincies en gemeenten. Dit is in lijn
met de algemene filosofie van het kabinet dat «lokaal gebeurt, wat lokaal
kan». Ieder gebied is anders en heeft zijn eigen landschappelijke en
sociale kenmerken. Elke situatie is verschillend en vraagt om maatwerk.
Het ruimtelijke beleid van provincies en gemeenten gaat uit van een
kwalitatieve benadering waarbij een afweging van alle belangen plaatsvindt. Uitgangspunt van het kabinet is dat agrarische ondernemers in het
landelijk gebied in harmonie met hun omgeving ondernemen. Provincies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

6

bepalen onder meer op grond van de ruimtelijke en milieukwaliteit van
gebieden, het agrarische karakter van het buitengebied en de kwetsbaarheid van functies (woonkernen, natuur) of en welke ruimte er voor
veehouderijen is in omvang en ontwikkelingsmogelijkheden. Het kabinet
ziet dan ook geen aanleiding de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling in
het omgevingsbeleid te herzien.
Het huidige ruimtelijke ordenings- en milieuinstrumentarium biedt de
medeoverheden de mogelijkheden voor het sturen op en een gedifferentieerde afweging van een goed woon- en leefklimaat in het landelijk
gebied. Dit instrumentarium geeft bij uitstek mogelijkheden voor een
geleidelijke doorontwikkeling van moderne agrarische gezinsbedrijven.
Zoals ook door meerdere partijen in de dialoog is aangegeven, acht het
kabinet een ongebreidelde groei van de omvang van veehouderijen niet
wenselijk. Uit het rapport Grootschalige veehouderij in Nederland (zie
bijlage) blijkt dat in 2009 op 486 locaties meer dan 300 NGE aan graas- en
hokdieren werden gehouden, waarvan op 96 locaties meer dan 500 NGE.
Dat is 1 respectievelijk 0.2% van het totale aantal veehouderijbedrijven in
Nederland. Op basis hiervan ziet het kabinet op dit moment geen
aanleiding om in te grijpen op de schaalgrootte van bedrijven.
De Gezondheidsraad is door het kabinet gevraagd advies uit te brengen
over een beoordelingskader voor micro-organismen en endotoxinen
afkomstig uit veehouderijen. Dit advies zal in het derde kwartaal van 2012
worden afgerond. Het kabinet zal het restrictieve beleid conform de motie
van de leden Grashoff en Van Veldhoven (TK Kamerstuk 28 286, nr. 488)
opnieuw onder de aandacht brengen van provincies en gemeenten.
Daarbij zal zij de provincies en gemeenten verzoeken ook in 2012 niet mee
te werken aan nieuwe aanvragen waarbij wijzigingen in bestemmingsplannen nodig zijn voor stallen groter dan 300 NGE en meer dan één
bouwlaag. Het kabinet heeft er alle vertrouwen in dat de provincies en
gemeenten hun verantwoordelijkheid blijven nemen.
In aansluiting hierop acht het kabinet het gewenst om, wanneer dat nodig
mocht zijn, vanuit andere dan ruimtelijke overwegingen, zoals volksgezondheid, sociaal-economische effecten of ethiek, een grens te kunnen
stellen aan de omvang van bedrijven op een locatie. Het kabinet zal
hiervoor een wettelijke voorziening treffen.
De inpassing van de veehouderij in de lokale omgeving is een belangrijke
verantwoordelijkheid van ondernemers zelf. Zij dienen nieuwe verbindingen te leggen naar hun directe omgeving, plannen voor bedrijfsontwikkeling bespreekbaar te maken en hier vervolgens naar te handelen.
Gemeenten en provincies kunnen hiervoor de randvoorwaarden scheppen
door samen met de lokale gemeenschap en ondernemers op gebiedsniveau de eisen aan veehouderij-ontwikkeling vast te leggen in gebiedsof structuurvisies en ruimtelijke plannen. Een open en diepgaande dialoog
tussen veehouders en lokale omgeving, een actieve betrokkenheid van
burgers bij de inbedding van veehouderijen en het serieus gebruik maken
van de inbreng van burgers zijn essentiële voorwaarden in deze gebiedsgerichte processen. Dit komt ook naar voren in het in opdracht van het
kabinet opgestelde rapport «Maatschappelijke acceptatie van (grootschalige) veehouderij in LOG’s» (http://edepot.wur.nl/185307). Het kabinet
is van mening dat structureel meer van deze mogelijkheden gebruik dient
te worden gemaakt.
Onderdeel van de inpassing van veehouderijen is tevens de uiterlijke
vormgeving van stallen en de inrichting van boerenerven zodat bedrijven
beter kunnen worden ingepast in het landelijk gebied. Er zijn al veel goede
voorbeelden bekend zoals de inzet van erfconsulenten en pilotprojecten
voor streekeigen stallen die economisch haalbaar zijn. Toch blijkt dat dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

7

nog onvoldoende werkt. Ervaring en kennis kunnen beter worden benut
en uitgewisseld. Het kabinet vindt het van belang dat de realisatie van
innovatieve duurzame stallen in de praktijk niet onnodig wordt belemmerd.
De keuze en afweging om bij de voorbereiding van bouwprojecten meer
rekening te houden met landschappelijke inpassing en de wijze waarop
dat gebeurt, ligt bij de provincies. Het kabinet zal het belang van de
inpassing van veehouderijen in de lokale leefomgeving en de vormgeving
van stallen en bedrijven onder de aandacht brengen van provincies en
gemeenten.
Het kabinet ziet het voorstel van de commissie Van Doorn voor visitaties
waarin de gemeenten periodiek verslag doen van de voortgang van het
gevoerde ruimtelijke ordeningsbeleid voor de veehouderij, de vergunningverlening en het effect daarvan op het buitengebied, als een goed
initiatief. In de zienswijze van het kabinet hebben de provincies hier een
coördinerende en aanjagende rol.
4. Thema’s duurzame veehouderij
Zowel de heer Alders als de commissie Van Doorn geven aan dat bij de
ketengestuurde verduurzaming en de maatschappelijke inbedding van de
veehouderij een aantal thema’s centraal staan, waar een nadrukkelijke rol
voor het kabinet ligt. Hieronder ga ik daar nader op in.
a. Volksgezondheid
Ten aanzien van de gezondheidsrisico’s voor de bevolking van de
blootstelling aan schadelijke micro-organismen en endotoxinen afkomstig
uit de veehouderij, heeft het kabinet de Gezondheidsraad gevraagd advies
uit te brengen over een beoordelingskader en eventueel in te stellen
normen en maatregelen. De Gezondheidsraad rondt dit advies in het
derde kwartaal van 2012 af. Op basis van het advies van de Gezondheidsraad zal het kabinet met voorstellen komen.
In aansluiting op de bestaande landelijke humaan – veterinaire risicoanalyse-structuur voor zoönosen verwelkomt het kabinet het vastleggen
van een beheersysteem voor zoönosen door de keten als onderdeel van
het private ketenkwaliteitsysteem zoals voorgesteld door de commissie
Van Doorn. Ten aanzien van de suggestie van deze commissie voor het
oprichten van een publiek fonds om de bedrijfseconomische schade te
kunnen dekken van bedrijven bij (verdenkingen van) zoönosen is het
kabinet van mening dat een dergelijk fonds niet met geld van de belastingbetaler gevuld dient te worden. Dit acht het kabinet bij uitstek een
verantwoordelijkheid voor het bedrijfsleven.
b. Antibiotica
Het kabinet zet met kracht het beleid voort om te komen tot een forse
reductie van het antibioticagebruik in de veehouderij. Dit vergt een grote
inspanning van de betrokken partijen. De doelstellingen voor 2011 en
2013 (20% respectievelijk 50% reductie) ziet het kabinet als eerste stappen.
Verdere afname daarna is nodig. Voor de invulling van het beleid verwijs
ik u naar de recente brieven die het kabinet heeft gestuurd over de reactie
op het advies van de Gezondheidsraad «Antibiotica in de veeteelt en
resistente bacteriën bij mensen» (TK Kamerstuk 29 683, nr. 104) en de
brief over de vermindering van het gebruik van antibiotica in de veehouderij van 24 oktober 2011 (TK Kamerstuk 29 683, nr. 105).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

8

c. Dierenwelzijn en diergezondheid
Het welzijn en de zorg voor het dier staat centraal in een zorgvuldige en
duurzame veehouderij. Dit houdt onder andere in dat dieren gezond zijn
en dat tegemoet wordt gekomen aan de natuurlijke behoeften van dieren.
Het kabinet ondersteunt de ambitie van de commissie Van Doorn om aan
de hand van metingen aan het dier zelf de mate van gezondheid en
welzijn te bepalen en dit te verbeteren via een dierzorgplan. Verder wil het
kabinet de positie van de dieren-arts versterken om publieke belangen
zoals dierenwelzijn en diergezondheid beter te kunnen borgen. In de Nota
dierenwelzijn en diergezondheid, die eind dit jaar naar de Tweede Kamer
zal worden gestuurd, zal het kabinet hier nader op ingaan.
d. Mest, milieu en leefomgeving
De emissies naar de lucht uit veehouderijen (zoals ammoniak, geur en
fijnstof) worden gereguleerd door Europese en nationale regelgeving.
Hier is op korte termijn winst te behalen wanneer de bevoegde overheden
de bestaande regelgeving adequaat toepassen en strikter controleren en
handhaven. Het huidige kabinetsbeleid met betrekking tot de vorming van
zogenoemde omgevingsdiensten zal bijdragen aan verbeteringen in de
toepassing en controle van de regelgeving. Daarbij zijn de provincies en
gemeenten betrokken.
Het kabinet heeft bij brief van 28 juni 2011 (TK Kamerstuk 31 953, nr. 40)
aangekondigd dat in de nieuwe Omgevingswet overheden meer mogelijkheden krijgen voor een integrale afweging die gericht is op de realisatie
van de gewenste omgevingskwaliteit. Daarmee wordt naast meer
bestuurlijke ruimte voor lokale afwegingen, meer ruimte geboden aan
private initiatieven en vernieuwende oplossingen die passen binnen de
lokale situatie. In dit kader wordt de wijze, waarop de geurhinder en
emissies van ammoniak geregeld zijn, doorgelicht en heroverwogen.
Daarbij zal uiteraard overleg plaatsvinden met de andere overheden en de
sector.
Voor de aanpak van fijnstof uit veehouderijen verwijs ik u naar de passage
hierover in de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, mede namens de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu en
mij van 21 juni 2011 (TK Kamerstuk 28 973, nr. 67). Hierin is aangegeven
dat het kabinet er op toe ziet dat de afspraken in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit worden uitgevoerd.
Het kabinet is samen met de provincies bezig met het opstellen van de
Program-matische Aanpak Stikstof. Hierin worden afspraken gemaakt
over maatregelen voor een verdere reductie van de stikstofbelasting in
relatie tot Natura 2000 gebieden. De Tweede Kamer zal hierover
binnenkort per brief worden geïnformeerd.
Eind september heeft het kabinet voorstellen voor het nieuwe mestbeleid
gepresenteerd (TK Kamerstuk 33 037, nr. 1). Hiermee beoogt het kabinet
een duurzaam evenwicht tussen mestproductie en mestafzet te realiseren,
de hoeveelheid mest terug te dringen door veevoermaatregelen en
mestverwerking tot hoogwaardige mestproducten te stimuleren en de
afzet ervan te faciliteren. Verdere uitwerking van deze sporen vindt
momenteel in overleg met het bedrijfsleven plaats.
Het kabinet ondersteunt de al in de Uitvoeringsagenda Duurzame
Veehouderij opgenomen aanpak van de commissie Van Doorn om de
nutriënten- en grondstofkringlopen vergaand te sluiten en te verkleinen.
De ambitie van het kabinet is dat op termijn alle veevoergrondstoffen
duurzaam geproduceerd zijn. Dat wil zeggen met minimale impact op
klimaat (CO2 footprint) en milieu en met oog voor sociale omstandig-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

9

heden, goede landbouwpraktijken en effecten op de mondiale biodiversiteit. Het kabinet verwelkomt de ambitie van het bedrijfsleven om per
2014 in het veevoer alleen nog duurzame soja- en palmolie-grondstoffen
te verwerken, die geproduceerd zijn volgens de criteria van de Round
Tables for Responsible Soy and Palmoil (RTRS en RTRP).
Voorts staat het kabinet positief tegenover de Europese ontwikkeling om
veilige diermelen hernieuwd en onder strikte voorwaarden toe te laten in
diervoeders. Deze toelating bevordert in meerdere opzichten de duurzaamheid. In mijn brief van 12 april jl. (TK Kamerstuk 21 501, nr. 32)
informeerde ik u dat naast het sluiten van kringlopen een betere diergezondheid, minder mestproductie en minder antibioticumgebruik belangrijke te verwachten winstpunten zijn.
5. Vervolgtraject
Het kabinet is verheugd dat een belangrijke groep ketenpartijen,
maatschappelijke organisaties en de primaire sector naar aanleiding van
de dialoog het aanbod doet om binnen de gestelde kaders samen met de
verschillende overheden concreet invulling en uitwerking te geven aan
een veehouderij die toekomstbestendig is en maatschappelijk gewaardeerd wordt. Het is een uitgelezen kans de bakens te verzetten. Het
kabinet omarmt deze handreiking.
De insteek van het kabinet is niet om, bovenop wat al door de betrokken
partijen in ketenbrede initiatieven is afgesproken, weer een nieuwe set
afspraken te maken. Daarvoor is wat er nu al aan breed en niet-vrijblijvend
commitment ligt te waardevol. Belangrijk is dat de ketenpartijen zelf de
regie voeren en verantwoordelijkheid nemen voor de transitie naar een
toekomstbestendige en maatschappelijk gewaardeerde veehouderij, de
vaart houden in wat is afgesproken, de afspraken concreet uitwerken,
waar nodig afstemming zoeken met andere keteninitiatieven en relevante
partijen en waar dat slim is focus aanbrengen.
Het kabinet zal vanuit haar rol en verantwoordelijkheden haar aandeel
leveren. Ik nodig het bedrijfsleven en de andere betrokken partijen uit met
suggesties te komen voor één of enkele ketenregisseurs om gezamenlijk
met het kabinet en de medeoverheden de overall regie te voeren, de
voortgang te monitoren en waar dat nodig is bij te sturen.
De staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
H. Bleker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

10

Bijlage
Aantal hokdierbedrijven in Nederland in 2009
Varkens/pluimvee

Aantal bedrijven

< 420 zeugen of 7000 vleesvarkens
Of
< 115 000 leghennen of 225 000 vleeskuikens

7675 (95.9%)

> 420 zeugen of 7000 vleesvarkens
Of
> 115 000 leghennen of 225 000 vleeskuikens

335 (4.1%)

> 705 zeugen of 11 500 vleesvarkens
Of
> 190 000 leghennen of 375 000 vleeskuikens

100 (1.2%)

Tussen ( ) percentage van totaal aantal veehouderijbedrijven per diercategorie.

Aantal graasdierbedrijven in Nederland in 2009
Melkvee (inclusief melkgeiten en vleeskalveren)

Aantal bedrijven

< 225 melkkoeien en bijbehorend jongvee
Of
< 2500 melkgeiten met lammeren
Of
< 2000 vleeskalveren

36 265 (99.2%)

> 225 melkkoeien en bijbehorend jongvee
Of
> 2500 melkgeiten met lammeren
Of
> 2000 vleeskalveren

284 (0.8%)

> 370 melkkoeien en bijbehorend jongvee
Of
> 4200 melkgeiten met lammeren
Of
> 3500 vleeskalveren

49 (0.1%)

Tussen ( ) percentage van totaal aantal veehouderijbedrijven per diercategorie.
Bron: rapport Grootschalige veehouderij in Nederland, 2011
Hokdieren = varkens/pluimvee
Graasdieren = melkvee inclusief melkgeiten en vleeskalveren

> 300 NGE
> 500 NGE

Varkens/
kippen

Melkvee (incl.
melkgeiten en
vleeskalveren)

Gemengd

Totaal

335 (4.1%)
100 (1.2%)

284 (0.8%)
49 (0.1%)

41 (1.0%)
4 (0.1%)

660 (1.4%)
153 (0.3%)

Tussen ( ) percentage van totaal aantal veehouderijbedrijven per diercategorie.

Aantal veehouderijlocaties in 2009 met meer dan 300 of 500 NGE

> 300 NGE
> 500 NGE

Varkens/
kippen

Melkvee (incl.
melkgeiten en
vleeskalveren)

Gemengd

Totaal

232 (2.9%)
61 (0.8%)

235 (0.6%)
35 (0.1%)

19 (0.5%)
0 (0.0%)

486 (1.0%)
96 (0.2%)

Tussen ( ) percentage van totaal aantal veehouderijbedrijven per diercategorie.
Bron: rapport Grootschalige veehouderij in Nederland, 2011
Hokdieren = varkens/pluimvee
Graasdieren = melkvee inclusief melkgeiten en vleeskalveren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

11

300 NGE:
–
–
–

Een bedrijf met 225 melkkoeien en bijbehorend jongvee of 2500
melkgeiten of 2000 vleeskalveren
Een varkensbedrijf met 420 fokzeugen of 7000 vleesvarkens
Een pluimveebedrijf met 115 000 leghennen of 225 000 vleeskuikens

500 NGE:
–
–
–

Een bedrijf met 370 melkkoeien en bijbehorend jongvee of 4200
melkgeiten of 3500 vleeskalveren
Een varkensbedrijf met 705 fokzeugen of 11 500 vleesvarkens
Een pluimveebedrijf met 190 000 leghennen of 375 000 vleeskuikens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 973, nr. 85

12