Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

292
Vragen van het lid Van Raan (PvdD) aan de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap over gastlessen van (voormalig) Shell-personeel (ingezonden
16 september 2019).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap) (ontvangen 8 oktober 2019).
Vraag 1
Kent u de oproep van Shell aan gepensioneerde medewerkers om zich op te
geven voor een gastles met een door Shell ontwikkeld lesprogramma rond
greenwashfestival Generation Discover?1
Antwoord 1
De term greenwashfestival is voor uw rekening, ik ben bekend met het
Generation Discover festival.
Vraag 2
Erkent u dat de plek waar normaal de leerkracht staat, voor de klas, een plek
is die autoriteit uitstraalt en dat kinderen in de doelgroep van Generation
Discover meer geneigd zijn om een boodschap vanaf die plek voor waar aan
te nemen dan van een andere plek? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Ja, dat erken ik. Tegelijkertijd leiden wij onze leerlingen en studenten op om
kritisch te zijn op informatie die met hen wordt gedeeld, bijvoorbeeld door
het aanleren van burgerschapsvaardigheden gedurende hun opleiding. Ik heb
er dan ook vertrouwen in dat leerlingen en studenten niet automatisch alles
aannemen wat iemand die voor de klas staat hun vertelt, ongeacht of dat nu
hun eigen leraar of een gastleraar is.
Daarnaast heb ik er vertrouwen in dat onze schoolleiders, leraren en
docenten kritisch zijn op wie zij in hun klaslokaal laten, en dat zij doordacht
omgaan met een aanbod, van welke organisatie of persoon dan ook, om een
gastles te verzorgen.

1

ah-tk-20192020-292
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.voeks.nl/joomla/welzijn/van-cie-vitale-zaken/1660-generation-discover-festival-2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3
Erkent u dat kinderen en jongeren een kwetsbare groep zijn voor marketing
door bedrijven, omdat kinderen niet altijd in staat zijn om reclame – buiten
de televisie – te herkennen en niet altijd herkennen dat ze beïnvloed
worden?2 3 4 5 Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Onderschrijft u de tekst op de website van het Voedingscentrum waarin staat:
«... Om restricties wat betreft marketing richting kinderen te vermijden,
gebruiken adverteerders soms technieken waarvan zij weten dat het invloed
heeft op de consumptie van kinderen, maar niet direct op hen gericht is»?6
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Ja.
Vraag 5
Onderschrijft u de tekst op de website van het Voedingscentrum waarin staat:
«... wanneer een jonger kind een ouder kind of jonge volwassene van een
product ziet genieten in een reclame, kan dit de perceptie en attitude van een
jonger kind ten aanzien van het product positief beïnvloeden»?7
Antwoord 5
Ja.
Vraag 6
Onderschrijft u de tekst op de website van het Voedingscentrum waarin staat:
«... De marketing van producten gericht op ouders of hele families kan ook
kinderen beïnvloeden»?8 Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Ja.
Vraag 7
Erkent u dat de door het Voedingscentrum beschreven techniek van
kindermarketing niet alleen geldig is voor (educatieve) marketing van
voeding, maar ook voor kindermarketing door de fossiele industrie? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7
Samenwerking tussen het bedrijfsleven en het onderwijs vind ik in beginsel
positief. Het doel van de activiteit, zoals in dit geval inzicht in bepaalde
thema’s en arbeidsmarktperspectieven moet daarbij voorop staan. Ik acht
scholen en leraren prima in staat om de gastlessen gezamenlijk met Shell
goed vorm te geven.
Vraag 8
Vindt u het wenselijk dat (voormalig) Shellpersoneel de fossiele boodschap
van Shell komt verkondigen in het klaslokaal? Zo ja, waarom?
Antwoord 8
Het bedrijfsleven levert een onmisbare en waardevolle bijdrage aan het
onderwijs door het van relevante praktische context te voorzien. Ik acht het
bijzonder zinvol dat bedrijven schetsen welke arbeidsmarktperspectieven er
zijn voor onze leerlingen en studenten. Zo worden kinderen geënthousias2

https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/kindermarketing.aspx
https://www.mediaopvoeding.nl/leeftijdsgroepen/4-6-jaar/
4
https://www.mediaopvoeding.nl/leeftijdsgroepen/7-9-jaar/
5
https://www.mediaopvoeding.nl/leeftijdsgroepen/10-12-jaar/
6
https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/kindermarketing.aspx
7
https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/kindermarketing.aspx
8
https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/kindermarketing.aspx
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

meerd om hun talent op school te ontwikkelen voor bepaalde vaardigheden,
studierichtingen en beroepen. In alle gevallen geldt echter dat onderwijsinstellingen zelf de verantwoordelijkheid dragen om te bepalen welke personen
en organisaties een bijdrage leveren aan het onderwijs.
Vraag 9
Hoe kunnen kinderen het verschil herkennen tussen feiten en marketing in de
gastlessen van Shell?
Antwoord 9
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 2, leiden wij onze leerlingen en
studenten op om ook kritische burgers te zijn. Via bijvoorbeeld burgerschap
geven wij hen kritische denkvaardigheden mee die hen helpen bij het
objectief kunnen beoordelen van informatie die hen wordt aangereikt.
Vraag 10
Hoe voorkomt u dat kinderen worden ingezet voor kindermarketing9 en
greenwashing via door Shell ontworpen en onderwezen lespakketten?
Antwoord 10
Zie het antwoord op vraag 7 en 9.
Vraag 11
Kunt u uitsluiten dat het (voormalige) Shell-personeel tijdens gastlessen,
direct of indirect, de marketingbelangen van Shell boven de belangen van
kinderen op een leefbare aarde plaatst? Zo ja, waar blijkt dat uit?
Antwoord 11
Nee. Zie verder het antwoord op vraag 7 en 9.
Vraag 12
Wat is naar uw verwachting het businessmodel van Shell anno 2020, 2030 en
2050: grotendeels fossiel, grotendeels duurzaam of deels fossiel en deels
duurzaam? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 12
Dit is de verantwoordelijkheid van Shell. Hierover doe ik dan ook geen
uitspraken.
Vraag 13
Bent u bekend met het bericht dat Shell de komende jaren alleen maar meer
investeert in olie en gas en «uiterst gedisciplineerd» investeert in schone
energie?10
Antwoord 13
Ja.
Vraag 14
Bent u bekend met het klimaatontkennende gedachtegoed van voormalig
Shelldirecteur Rein Willems?11 12
Antwoord 14
Ja.
Vraag 15
Bent u bekend met de activiteiten van voormalig Shelldirecteur Rein Willems
in (de vormgeving van) het onderwijs?

9

https://www.onderwijsconsument.nl/het-succes-van-kindermarketing/
https://fd.nl/ondernemen/1303634/shell-stelt-aandeelhouders-miljarden-extra-in-hetvooruitzicht
11
https://kerkpleinbloemendaal.nl/voorpagina/piet-hein-donner-altijd-afgewogen-enbetrouwbaar-copy/
12
https://fossielvrijonderwijs.nl/2019/05/27/boerhaave-rein-willems-shell-klimaatontkenner/
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 15
Nee.
Vraag 16
Kunt u uitsluiten dat het klimaatontkennende gedachtegoed van voormalig
Shelldirecteur Rein Willems doorsijpelt in het onderwijs, bijvoorbeeld via
lespakketten, gastlessen en techniekfestivals van Shell? Zo ja, waar blijkt dat
uit?
Antwoord 16
Nee, maar gezien het feit dat Shell als een van de grote industrieën in
Nederland het Nederlandse Klimaatkoord heeft ondertekend lijkt me dit
onwaarschijnlijk.
Vraag 17
Bent u bekend met de reeks incidenten van misleidend lesmateriaal tijdens
eerdere edities van Generation Discover?13 14 15 16
Antwoord 17
Ja.
Vraag 18
Bent u, vanwege de speciale rol die Shell speelt in de energietransitie, bereid
om het Shelllespakket plus de bijbehorende training van Shell op te vragen
en met de Kamer te delen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 18
Nee. Zoals ikzelf en ook mijn voorgangers aan uw Kamer hierover eerder
hebben aangegeven, is het aan de scholen om te bepalen welke leermiddelen
worden ingezet. We hebben, via de vrijheid van onderwijs, grondwettelijk
verankerd dat scholen het onderwijs zelf mogen inrichten en daarbij
leermiddelen van hun keuze mogen gebruiken. Het past bij de autonomie van
scholen en de professionele ruimte van leraren om daarin eigen afwegingen
te maken. Ik zie het dan ook niet als mijn rol om dit betreffende leerpakket op
te vragen en met u te delen.

13

https://fossielvrijonderwijs.nl/2017/10/31/reclame-code-commissie/
https://fossielvrijonderwijs.nl/2019/05/02/persbericht-burgerbeweging-dient-klacht-in-tegenshell-voor-misleidende-kinderreclame/
15
https://fossielvrijonderwijs.nl/2019/04/29/shell-in-het-basisonderwijs-middelbare-school/
16
https://fossielvrijonderwijs.nl/2019/05/02/persbericht-burgerbeweging-dient-klacht-in-tegenshell-voor-misleidende-kinderreclame/reclame-gtl-fuel-kinderfestival-generation-discovershell-2/
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4