Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 102

Wijziging van de Wet op het primair onderwijs,
de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet op
de expertisecentra, de Wet op het
onderwijstoezicht en enkele andere wetten in
verband met actualisering van de
deugdelijkheidseisen, het daarmee
samenhangende onderwijstoezicht en
vermindering van administratieve verplichtingen
in het funderend onderwijs, alsmede reparatie
van wetstechnische gebreken (actualisering
deugdelijkheidseisen funderend onderwijs)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 7 juni 2019
De regering dankt de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap voor de schriftelijke inbreng bij het wetsvoorstel actualisering
deugdelijkheidseisen funderend onderwijs. In de onderstaande beantwoording wordt de indeling van het verslag van de commissie gevolgd.
Waar dit de leesbaarheid ten goede komt, zijn vragen gecombineerd.
Inhoudsopgave

kst-35102-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Algemeen
1.
Inleiding
2.
Hoofdlijnen van het voorstel
A Verbeteren wetgeving
A1 Actualiseren deugdelijkheidseisen
A2 Stofkamoperatie en wetstechnische operaties
B Grondslagen en inhoudelijke leemten
B1 Toezicht naleving Leerplichtwet door schoolhoofden
B2 Toezicht financiële continuïteit
B3 Toezicht doelmatige besteding bekostiging
B4 Sancties niet-naleving Wet medezeggenschap op
scholen
B5 Openbaarmaking jaarverslagen
3.
Financiële gevolgen
4.
Administratieve lasten
5.
Gevolgen voor Caribisch Nederland
6.
Advies en consultatie
Artikelsgewijs

2
2
4
4
6
9
10
10
11
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

1

16
18
18
19
19
19
20

Algemeen
De leden van de D66-, Partij voor de Dieren- en SGP-fractie hebben met
belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel. De leden van de
VVD-, CDA-, GroenLinks- en de SP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. De leden van de VVD- en D66-fractie hebben aangegeven
het doel van het wetsvoorstel te onderschrijven. De leden van de
SGP-fractie hebben zeer veel waardering voor het feit dat de regering haar
zorg voor het wettelijk stelsel van deugdelijkheidseisen serieus neemt en
de wet bij de tijd wil houden op een wijze die dienstbaar is aan het
onderwijs. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie missen in het
wetsvoorstel nog de aandacht voor sponsoring, sluikreclame en kindermarketing. De leden van genoemde fracties hebben nog een aantal
vragen.
1. Inleiding
De leden van de CDA-fractie constateren dat de voorgestelde normen over
financieel beheer en doelmatigheid, gerelateerd aan de positie van de
Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie), open geformuleerd zijn.
Hiermee bestaat het gevaar dat onvoldoende duidelijk is wat precies met
de termen «behoorlijke exploitatie» en «evidente, onvoorziene ondoelmatigheid» wordt bedoeld. Zij vragen of de regering de normen doelmatigheid en evidente ondoelmatigheid (artikelen 171 en 175 WPO, artikelen
103 en 103a3 WVO en de artikelen 157 en 161 WEC) kan verduidelijken.
Deze leden vragen de regering om een nadere toelichting op deze punten
waarbij tevens in ogenschouw wordt genomen de inhoud van de
initiatiefwet Bisschop, Van Meenen en Rog over aanpassing van het
toezicht van de inspectie, waarbij een duidelijker onderscheid wordt
gemaakt tussen de oordelende en de adviserende rol van de inspectie.
Deze leden vragen of het gevaar bestaat dat vanwege deze open normen
dit onderscheid tussen de oordelende en adviserende rol van de inspectie
minder duidelijk is. Verder vragen zij wat de uitspraak van de Afdeling
Bestuursrechtspraak van de Raad van State op 23 november 2016
betekent, waarin de Raad oordeelde dat geen bekostigingssanctie kon
worden opgelegd, omdat geen wettelijke basis bestond voor het
toepassen van een correctie op de bekostiging wegens ondoelmatige
besteding. De leden lezen dat de regering zich in het licht van deze
uitspraak genoodzaakt ziet alsnog te voorzien in een expliciete wettelijke
bepaling, die voorschrijft dat bekostiging doelmatig dient te worden
aangewend, gekoppeld aan de bevoegdheid tot het corrigeren van de
bekostiging, bedoeld voor gevallen waarin sprake is van evidente
ondoelmatigheid. Is dit de enige aanpassing van de wet of zijn meer
aanpassingen nodig, zo vragen deze leden. Zij vragen tevens hoe het kan
dat de Raad niet eerder tot een dergelijke uitspraak is gekomen gezien het
ontbreken van een dergelijke expliciete wetsbepaling.
De norm «behoorlijke exploitatie» komt niet meer voor in het
wetsvoorstel. De Afdeling advisering van de Raad van State heeft
opgemerkt dat de onbepaaldheid van de norm «behoorlijke exploitatie»
het risico met zich brengt dat inbreuk zou kunnen worden gemaakt op de
eigen ruimte van het bevoegd gezag. Om te voorkomen dat dit risico zich
voordoet en dat er op dit punt onduidelijkheid zou bestaan, is de
betreffende norm uit het wetsvoorstel geschrapt.
Zoals op pagina 9 van de memorie van toelichting is aangegeven, heeft de
Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State op 23 november
2016 geoordeeld dat de Wet op het voortgezet onderwijs niet in een
specifieke bevoegdheid voorziet om de bekostiging te corrigeren in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

2

geval van ondoelmatige aanwending van de bekostiging.1 Naar
aanleiding van deze uitspraak wordt alsnog in deze bevoegdheid voorzien
met de in het onderhavige wetsvoorstel voorgestelde deugdelijkheidseis
over doelmatige aanwending van middelen. Deze bepaling is overgenomen uit de Bekostigingsbesluiten voor het funderend onderwijs. Er
blijft sprake van een relatief open norm, omdat op de vraag wanneer
sprake is van een doelmatige aanwending van middelen geen eenduidig
antwoord kan worden gegeven. Om die reden is een uitputtende regeling
in de wet niet mogelijk. Met de voorgestelde aanpassing kan naar het
oordeel van de regering in het wetsvoorstel worden volstaan. De vraag of
de bepalingen over doelmatigheid in de Bekostigingsbesluiten een
voldoende wettelijke grondslag hadden in de sectorwetten is niet eerder
aan de orde geweest bij de Afdeling Bestuursrechtspraak.
Bevoegde gezagsorganen beschikken over een grote mate van bestedingsvrijheid. Zij zijn echter verplicht om de bekostiging die ze ontvangen
doelmatig aan te wenden. De inspectie kan daarover een oordeel vellen
en, indien nodig, ook handhaven. Deze bevoegdheid om in te grijpen is
niet alleen in de memorie van toelichting, maar ook in de tekst van het
wetsvoorstel begrensd tot situaties waarin sprake is van «evidente
ondoelmatigheid», naar aanleiding van het advies van de Afdeling
advisering van de Raad van State. In het woord «evident» ligt een zekere
mate van objectiviteit besloten. Deze formulering brengt tot uitdrukking
dat de inspectie terughoudend moet zijn in haar beoordeling of al dan niet
sprake is van een ondoelmatige aanwending van middelen; van een
correctie op de bekostiging kan alleen sprake zijn als de ondoelmatigheid
«evident» is. De regering meent dat het onderscheid tussen de oordelende en stimulerende rol van de inspectie, dat met de initiatiefwet
Bisschop, Van Meenen en Rog tot wijziging van de Wet op het primair
onderwijs, de Wet primair onderwijs BES, de Wet op de expertisecentra,
de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet voortgezet onderwijs BES en
de Wet op het onderwijstoezicht in verband met een doeltreffender
regeling van het onderwijstoezicht2 is aangebracht, voldoende duidelijk is.
De voornoemde leden vragen ook waaraan de deugdelijkheidseisen in de
WPO3, WVO4 en WEC5 zijn getoetst die gelden met het oog op het
waarborgen van de eigen ruimte van schoolbesturen voor bijzonder
onderwijs zoals normen die zodanig helder zijn dat de vrijheid van richting
en inrichting gewaarborgd blijven.
De geldende wettelijke deugdelijkheidseisen zijn getoetst op basis van
hun hedendaagse toepassing en bijdrage aan de onderwijskwaliteit en
anderzijds op basis van hun consistentie en hun effectiviteit in het
toezicht. Dat heeft geleid tot het schrappen van eisen die niet langer
noodzakelijk zijn, het actualiseren van eisen om beter aan te sluiten bij de
onderwijspraktijk en aanpassing van eisen om het toezicht effectiever te
kunnen uitoefenen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat alle scholen
een sponsorbeleid hebben, waar de medezeggenschapsraad van op de
hoogte moet zijn, en dat de lespakketten die bedrijven leveren in lijn
dienen te zijn met het convenant «Scholen voor primair en voortgezet
onderwijs en sponsoring» dat liep tot 1 januari 2019.
Zij vragen of de regering kan aangeven hoe de inspectie, in afwachting
van de evaluatie van het convenant, om zal gaan met alle mogelijke zaken
1

Uitspraak 201509337/1/A2, ECLI:NL:RVS:2016:3112.
Stb. 2016, 179.
Wet op het primair onderwijs.
4
Wet op het voortgezet onderwijs.
5
Wet op de expertisecentra.
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

3

die aan dit convenant gerelateerd zijn. Deze leden vragen of de regering
het inzicht deelt dat het voorliggende wetsvoorstel een uitstekende kans
biedt om vervolgstappen te nemen op dit dossier. Zo nee, waarom niet.
De deugdelijkheidseisen zijn immers een middel om de kwaliteit van het
onderwijs te waarborgen en belangrijke waarden in ons onderwijs te
beschermen. Zij vragen of de regering mogelijkheden ziet om belangrijke
afspraken uit het convenant sponsering mee te nemen in het actualiseren
van de deugdelijkheidseisen in het funderend onderwijs. Zo nee, waarom
niet. Zij willen voorts weten of de regering de mening deelt dat deugdelijkheidseisen ook betrekking zouden moeten hebben op de objectiviteit,
geloofwaardigheid, betrouwbaarheid en onafhankelijkheid van het
onderwijs en dat juist deze zaken in het gedrang kunnen komen door
sponsoring. Welke mogelijkheden ziet de regering om de deugdelijkheidseisen daartoe aan te scherpen of uit te breiden, zo vragen zij.
Het convenant is een afspraak tussen het Ministerie van OCW, het
onderwijsveld, de vakbonden en het bedrijfsleven. De partijen die aan het
convenant deelnemen, spreken elkaar op de gemaakte afspraken aan.
Toezien op de naleving van de inhoud van het convenant is geen taak van
de inspectie. De partijen die deelnamen aan het convenant dat per
1 januari 2019 afliep, staan nog altijd achter de inhoud ervan. Naar
verwachting wordt het convenant binnenkort herzien.
Met het stellen van deugdelijkheidseisen wordt beoogd de basiskwaliteit
van de onderwijsinrichting en het functioneren van de school te
waarborgen. Het moet dan gaan om objectieve criteria die voor alle
scholen gelijkelijk gelden. Er zijn al deugdelijkheidseisen op het punt van
sponsoring. Zowel de Wet medezeggenschap op scholen (WMS) als de
sectorwetten voor het funderend onderwijs bevatten bijvoorbeeld
verplichtingen over middelen die scholen van derden ontvangen.6
Eventuele klachten over gebruikte leermiddelen kunnen via de Medezeggenschapsraad (MR) worden aangekaart.
Uit de vrijheid van inrichting, die is verankerd in de Grondwet, vloeit voort
dat de overheid zich onthoudt van een oordeel over de inhoud van
lesmateriaal, of de herkomst daarvan. De keuze voor de te gebruiken
leermiddelen is onderwerp van de autonomie van scholen en de
professionele ruimte van leraren. De regering ziet dan ook geen mogelijkheden om de deugdelijkheidseisen daartoe aan te scherpen of uit te
breiden.
2. Hoofdlijnen van het voorstel
A Verbeteren wetgeving
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie willen weten of de regering
de mening deelt dat, aangezien de inspectie verantwoordelijk is voor het
toezicht op kwaliteitsaspecten van het onderwijs en zowel een handhavende als stimulerende rol heeft, zij logischerwijs ook toezicht moeten
kunnen houden op onderwijs dat wordt verstrekt door derden.
De inspectie houdt toezicht op het onderwijs dat wordt gegeven in een
school. Het bevoegd gezag van de school waar een leerling is
ingeschreven, is in algemene zin verantwoordelijk voor de invulling die
aan de onderwijstijd wordt gegeven, ook als het onderwijs door een derde
wordt verzorgd. Wanneer het onderwijs niet voldoet aan de basiskwaliteit,
kan de inspectie het bevoegd gezag hierop aanspreken.
Zij vragen of de regering erkent dat de inspectie een grotere rol zou
kunnen krijgen om scholen te ondersteunen bij een integere controle van
lesmaterialen die door derden worden verstrekt. Zo nee, waarom niet.
6

Zie art. 12 WPO, art. 21 WEC, art. 24 WVO en art. 10, eerste lid, sub f, WMS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

4

Dit staat op gespannen voet met de autonomie van scholen op dit punt,
die voortvloeit uit de vrijheid van onderwijs. De overheid (inclusief de
inspectie) gaat niet over de keuze van lesmaterialen, het is aan de scholen
om daar bewuste keuzes in te maken. Het sponsorconvenant helpt hierbij.
Is de regering bijvoorbeeld bereid om, in het kader van de deugdelijkheidseisen in categorie 3, de wettelijke bevoegdheid die de inspectie in
staat stelt te controleren of aanvaarding van materiële bijdragen of
geldelijke bijdragen in het schoolplan wordt vermeld, uit te breiden met
een inhoudelijke component, zoals een weergave van de bron van
lesmaterialen, excursies en gastlessen die door derden worden geleverd,
zo vragen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie. Zo nee, waarom
niet. Zij vragen of de regering bereid is om, zeker gezien het aflopen van
het convenant «Scholen voor primair en voortgezet onderwijs en
sponsoring», op ditzelfde punt ouders en leerlingen meer duidelijkheid te
geven over de inhoud van deze lesmaterialen, excursies en gastlessen die
door derden worden geleverd. Zo nee, waarom niet. Zo ja, welke
mogelijkheden ziet de regering daartoe, zo vragen deze leden.
Daartoe is de regering niet bereid. De sectorwetten voor het funderend
onderwijs bevatten reeds de verplichting om in het schoolplan het beleid
op te nemen ten aanzien van de aanvaarding van materiële bijdragen of
geldelijke bijdragen over middelen die scholen van derden ontvangen.
Bovendien is op grond van artikel 10, eerste lid, onder f, WMS, voorafgaande instemming van de MR nodig voor de aanvaarding van materiële
of geldelijke bijdragen, als het bevoegd gezag daarbij verplichtingen op
zich neemt waarmee de leerlingen binnen de schooltijden respectievelijk
het onderwijs en tijdens de activiteiten die worden georganiseerd onder
verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag, of tijdens het overblijven,
worden geconfronteerd. In aanvulling hierop wordt het convenant
«Scholen voor primair en voortgezet onderwijs en sponsoring» naar
verwachting op korte termijn herzien.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering wil aangeven op welke
wijze geborgd is dat het voornemen om het stelsel van deugdelijkheidseisen periodiek te toetsen daadwerkelijk gestalte krijgt en niet in de
vergetelheid raakt.
Vrijwel iedere wijziging van de sectorwetten behelst een wijziging van
deugdelijkheidseisen en is ingegeven door de gedachte daarmee bij te
dragen aan een verdere verbetering van de onderwijskwaliteit. Dit
gegeven waarborgt op zichzelf al een periodieke toetsing van de deugdelijkheidseisen. Daarnaast is meermaals aan uw Kamer toegezegd om een
periodieke evaluatie te verrichten in lijn met de motie-Bruijn c.s.7 In de
recente brief over duurzame versterking van kwaliteit in het funderend
onderwijs8 is nogmaals aan de toegezegde evaluatie gerefereerd. In deze
brief is opnieuw benadrukt dat het van belang is om kritisch te kijken naar
het wettelijke kader en of daarmee het beoogde doel wordt bereikt.
Toegezegd is dat in de eerstvolgende evaluatie de vraag zal worden
meegenomen of de wettelijk eisen die gelden ten aanzien van kwaliteit en
kwaliteitszorg voldoende duidelijk zijn. Daarbij wordt eveneens bekeken of
de huidige deugdelijkheidseisen het ontwikkelvermogen van schoolbesturen voldoende aanspreken en een hoog ambitieniveau voldoende
bevorderen.
Deze leden vragen of het bijvoorbeeld nuttig kan zijn te verankeren dat de
Onderwijsraad periodiek over dit thema advies geeft.

7
8

Kamerstukken I 2015/16, 33 862, nr. F.
Brief «Duurzame versterking van kwaliteit in het funderend onderwijs», 22 februari 2019,
Kamerstukken II 2018/19, 35 000-VIII, nr. 164.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

5

De regering neemt het voorstel van de leden van de SGP-fractie om de
Onderwijsraad te laten adviseren over dit thema in overweging, maar acht
het niet noodzakelijk om dit te verankeren.
A1 Actualiseren deugdelijkheidseisen
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat in dit kader een aantal
onderdelen van artikelen wordt geschrapt. Zij vragen de regering te
bevestigen dat de artikelen 44 WPO en 48 van de WEC nog steeds actueel
zijn. Is het dan niet beter, zo vragen deze leden, om de tweede volzin van
deze artikelen te behouden. Gaarne een nadere toelichting. Kan daarbij
ook worden ingegaan op het feit dat de verhoudingen tussen de ouders
en de school in de WMS in juridische zin andere relaties betreffen dan de
relatie in artikel 44 van de WPO en artikel 48 van de WEC, zo vragen deze
leden.
De regering is van oordeel dat de artikelen 44 van de WPO en 48 van de
WEC geen actuele waarde meer hebben. In deze artikelen is vastgelegd
dat het bevoegd gezag ouders in staat moet stellen om ondersteunende
werkzaamheden ten behoeve van de school en het onderwijs te
verrichten. Deze artikelen schrijven iets voor dat scholen zelf willen en
waar veel scholen ook beleid op hebben en dit hoeft daarom niet in de
wet te worden verankerd.
Ouderbetrokkenheid en ondersteuning door ouders is een zaak tussen de
ouders en de school. Dat is in de WMS ook formeel vastgelegd (artikel 10,
eerste lid, onderdeel d) doordat de MR instemmingsrecht heeft op het
beleid van de school ten aanzien van ondersteunende werkzaamheden
door ouders. Die ondersteunende werkzaamheden door ouders voor de
school of het onderwijs geschieden altijd onder verantwoordelijkheid van
de school. Dat verandert niet wanneer door de invoering van dit
wetsvoorstel de artikelen 44 van de WPO en 48 van de WEC komen te
vervallen. Daarom acht de regering ook de tweede volzin van deze
artikelen overbodig.
De WMS ziet op de formele relatie tussen het bevoegd gezag en de
oudergeleding in de MR. In de WMS is verankerd dat zij informatierecht,
instemmingsrecht, adviesrecht of initiatiefrecht hebben ten aanzien van
bepaalde onderwerpen. De artikelen 44 van de WPO en 48 van de WEC
hebben een ander (algemener) juridisch karakter: zij hebben betrekking op
de relatie tussen de school en alle ouders, en brengen onder meer tot
uiting dat de ondersteunende werkzaamheden van ouders altijd onder
verantwoordelijkheid van de school plaatsvinden. Deze artikelen dateren
echter van voor de invoering van de WMS in 2007. Sinds de invoering van
de WMS is het voor alle scholen verplicht om een MR te hebben, en is
juridisch verankerd dat scholen een eigen beleid moeten hebben over
ondersteunende werkzaamheden door ouders. Daarmee is de inhoud van
de artikelen 44 WPO en 48 WEC niet meer actueel.
De leden van de D66-fractie ondersteunen het beleid om de deugdelijkheidseisen te actualiseren. Zij lezen dat niet alle mogelijkheden tot
actualisatie, die genoemd zijn in de eerdere evaluatie deugdelijkheidseisen, zijn uitgevoerd. Graag een nadere toelichting van de regering.
Uit de evaluatie komt naar voren dat ook de artikelen 8, negende lid, 10a,
45 en 57 van de WPO en de bepalingen in de WPO, WEC en WVO die
betrekking hebben op de verklaring omtrent gedrag (vog) in aanmerking
komen voor actualisatie. Ten tijde van het opstellen van het wetsvoorstel
gold voor een aantal van deze artikelen dat één en ander beleidsmatig
nog verder doordacht moest worden. De regering heeft ervoor gekozen
om daar niet op te wachten, zodat bepalingen die in hun huidige vorm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

6

geen nut of noodzaak (meer) hebben zo snel mogelijk aangepast konden
worden. Hieronder wordt ingegaan op de afzonderlijke artikelen.
Artikel 8, negende lid, van de WPO heeft betrekking op de onderwijstijd. In
het wetsvoorstel zoals voorgelegd aan de Raad van State was nog sprake
van flexibilisering van de onderwijstijd door meer ruimte te geven aan
scholen voor het hanteren van een vierdaagse schoolweek. Naar
aanleiding van het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State heeft de regering besloten dit onderdeel uit het wetsvoorstel te
halen en de resultaten van de evaluatie van het experiment flexibilisering
onderwijstijd af te wachten voordat de wetgeving op dit punt wordt
aangepast. U heeft recent een brief over de uitkomst van deze evaluatie
ontvangen.9
Tijdens de evaluatie van de deugdelijkheidseisen werd geconstateerd dat
de termen «resultaten» en «opbrengsten» in artikel 10a van de WPO erg
smal worden gedefinieerd en dat er mogelijk behoefte is aan een bredere
invulling van die begrippen. De lopende curriculumherziening leidt tot een
inhoudelijke actualisatie van de wettelijke verankerde onderwijsdoelen.
Op basis van de inhoudelijke voorstellen wordt afgewogen in hoeverre de
vernieuwde onderwijsinhoud (onder meer) vraagt om aanpassing van de
beoordeling van de leerresultaten (artikel 10a WPO).
In de evaluatie wordt geconcludeerd dat artikel 45 van de WPO
aanpassing verdient, zodat daarin wordt geregeld dat de vog’s van
overblijfkrachten bewaard dienen te worden. Bij nader bestudering blijkt
een bepaling als deze overbodig, omdat op grond van de Algemene
verordening gegevensbescherming (voorheen de Wet bescherming
persoonsgegevens) kan worden gesteld dat scholen de vog’s dienen te
bewaren zo lang deze nodig zijn voor de controle door de instellingsaccountant of voor het toezicht door de inspectie.
Artikel 57 van WPO heeft betrekking op het maximaal aantal uren
godsdienstonderwijs. Met de initiatiefwet Ypma, Voordewind en Rog
inzake de bekostiging van levensbeschouwelijk onderwijs en godsdienstonderwijs op openbare scholen wordt dit artikel geactualiseerd en wordt
het maximaal aantal uren godsdienstonderwijs teruggebracht van 120
naar 40 uur per schooljaar. Deze wet treedt op 1 augustus 2019 in werking.
Ten aanzien van de bepalingen in de WPO, WEC en WVO die betrekking
hebben op de vog voor onderwijspersoneel geldt dat momenteel wordt
onderzocht of een systeem van permanente screening wenselijk en
mogelijk is voor het onderwijs. Uw Kamer ontvangt daarover te zijner tijd
bericht.
De leden van de D66-fractie constateren voorts dat in het regeerakkoord is
afgesproken te onderzoeken op welke wijze het leerrecht van kinderen
wettelijk kan worden vastgelegd. Deze leden hechten waarde aan inclusief
onderwijs en dat alle kinderen in Nederland onderwijs kunnen volgen. Zij
zien het als passende mogelijkheid om het leerrecht vast te stellen in de
deugdelijkheidseisen, omdat daarmee het bevoegd gezag van de scholen
een gedeelde verantwoordelijkheid krijgt in de leerplicht. Graag een
reactie van de regering, zo vragen deze leden.
Dit wetsvoorstel ziet voor een deel op het toezicht op de naleving van de
Leerplichtwet 1969 (Lpw) door scholen. Daarmee hoopt de regering een
bijdrage te kunnen leveren aan het onderwijs voor kinderen en het
terugdringen van verzuim. De diverse maatregelen die de regering wil
9

Brief «Uitkomst experiment flexibele onderwijstijden basisonderwijs», 2 april 2019, Kamerstukken II 2018/19, 31 293, nr. 451.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

7

nemen om meer passend onderwijs mogelijk te maken en dus inclusief
onderwijs te bevorderen, zijn uiteengezet in de brief «Voortijdig schoolverlaters (stand van zaken thuiszitters)» aan uw Kamer van 15 februari
201910. De regering heeft hierin onder meer aangekondigd te zullen
onderzoeken op welke wijze het leerrecht van kinderen wettelijk kan
worden vastgelegd. Daarbij worden tevens de inzichten betrokken die de
heer Dullaert hierover in zijn rapport heeft opgenomen. Uw Kamer wordt
daarover voor de zomer nader geïnformeerd.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat er een aanpassing
wordt voorgesteld aangaande het streven naar een evenredige vertegenwoordiging van mannen en vrouwen in de schoolleiding. Er wordt
voorgesteld een zorgplicht voor het bevoegd gezag in het leven te roepen.
De inspanningsverplichting over evenredige vertegenwoordiging in de
schoolleiding gaat gepaard met de verplichting om hier cijfermatig inzicht
in te geven.
Zij vragen of, als niet wordt voldaan aan evenredige vertegenwoordiging
van vrouwen in de schoolleiding, dan van het bevoegd gezag ook wordt
verwacht dat zij uitlegt (bijvoorbeeld in het schoolplan) waarom hier niet
aan is voldaan.
Op het moment dat sprake is van een onverklaarbaar scheef beeld van de
genderverhoudingen in de schoolleiding, komt dit naar voren uit de cijfers
in het schoolplan. De inspectie kan deze cijfers in het schoolplan
aangrijpen om het gesprek over de invulling van deze inspanningsverplichting aan te gaan. Hetzelfde geldt voor andere partijen, zoals de MR.
Het bevoegd gezag moet steeds kunnen uitleggen waarom van
evenredige vertegenwoordiging nog geen sprake is.
Deze leden vragen voorts op welke andere manieren de regering een
evenredige positie van vrouwen in leidinggevende posities in het
onderwijs stimuleert.
Naast de zorgplicht zijn er geen specifieke stimuleringsmaatregelen vanuit
de regering die zijn gericht op het verwezenlijken van een evenredige
positie van vrouwen in leidinggevende posities in het onderwijs.
Wat is de huidige verhouding tussen mannen en vrouwen in leidinggevende posities in het funderend onderwijs, zo vragen deze leden.
Uit de meest recente cijfers van de Dienst Uitvoering Onderwijs en het
Centraal Bureau voor de Statistiek hierover blijkt dat per oktober 2017 het
personeel dat werkzaam is in het primair onderwijs voor 81% uit vrouwen
bestond. Daartegenover stond een aandeel van 52,6% vrouwen in de
directie. Per oktober 2017 was 49,8% van het werkzame personeel in het
voortgezet onderwijs vrouw. Binnen de directies in het voortgezet
onderwijs bedroeg het aandeel vrouwen op dat moment 33%.11
De leden van de SP-fractie constateren dat scholen niet langer verplicht
zijn om de schoolgids op papier voor ouders en leerlingen beschikbaar te
stellen. Blijven zij echter wel verplicht dit alsnog te doen op aanvraag van
ouders en/of leerlingen, zo vragen deze leden.
Voorgesteld wordt om de huidige uitreikplicht van de schoolgids om te
vormen tot een verplichting om de schoolgids voor ouders beschikbaar te
stellen. De wijze waarop de schoolgids beschikbaar wordt gesteld, is
daarmee niet langer voorgeschreven. Op het moment dat ouders of
leerlingen verzoeken om een papieren exemplaar ligt het echter wel in de
lijn der verwachting dat aan dat verzoek gehoor wordt gegeven.

10
11

Kamerstukken II 2018/19, 29 695, nr. 123.
https://www.onderwijsincijfers.nl/kengetallen/po/personeel-po/aantallen-personeelssterkte-po
https://www.onderwijsincijfers.nl/kengetallen/vo/personeel-vo/aantallen-personeelssterkte-vo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

8

De voornoemde leden vragen de regering hoe scholen aangesproken
kunnen worden op hun emancipatoire plicht als zij geen streefcijfers meer
hoeven op te geven en enkel de cijfers van de evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende posities hoeven te vermelden.
De inspectie kan in plaats van het schooleigen document met streefcijfers
van de school, de cijfers over het personeelsbestand benutten om een
beeld te krijgen van de genderverhoudingen binnen de schoolleiding.
Wanneer dat beeld onverklaarbaar scheef is, kan zij dit gegeven
aangrijpen om het gesprek over de invulling van de inspanningsverplichting aan te gaan met het bestuur en de school. Voor andere actoren
dan de inspectie – leerkrachten, medezeggenschap, ouders – kan opname
van de cijfers in het schoolplan ertoe leiden dat deze cijfers meer
aandacht krijgen dan wanneer ze in een apart document staan dat minder
mensen en organisaties onder ogen komt.
In hoeverre kan dan gemeten worden of scholen zich daadwerkelijk
inspannen om de evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in
leidinggevende posities te versterken en hoe scholen dit doen, zo vragen
zij.
Een goed meetinstrument voor die inspanningen is moeilijk te bedenken.
Het is aan besturen en scholen zelf om te bepalen hoe in hun situatie
invulling wordt gegeven aan deze inspanningsverplichting. Het resultaat
van die inspanning kan per school worden gemeten door de cijfers over
het personeelsbestand over meerdere jaren te vergelijken.
Deze leden vragen ook wat daarnaast de reden is dat een apart document
met streefcijfers geen effectief middel is.
Het document werd bij de invoering van de verplichting tot het opstellen
ervan gezien als middel om het percentage vrouwen in leidinggevende
functies in het onderwijs te vergroten. In de jaren dat deze verplichting
gold, is de vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende posities
op scholen in het funderend onderwijs echter niet in die mate gestegen
dat het document met streefcijfers als een effectief middel kan worden
beschouwd.
Zij vragen of de regering van mening is dat het enkel opnemen van cijfers
in het schoolplan wel effectief is. Kan zij haar antwoord toelichten, zo
vragen de leden van de SP-fractie.
Het enkel opnemen van cijfers in het schoolplan zou geen effectief middel
zijn, maar louter een weergave van de stand van zaken in het personeelsbestand. Hiervan is dan ook geen sprake. De verplichting tot het
verschaffen van cijfermatig inzicht wordt gekoppeld aan een inspanningsverplichting, waarmee voor het bevoegd gezag de plicht in stand blijft om
te werken aan evenredige vertegenwoordiging van vrouwen. Het bevoegd
gezag moet – wanneer de cijfers daartoe aanleiding geven – kunnen
uitleggen op welke manier aan die inspanningsverplichting invulling is
gegeven.
A2 Stofkamoperatie en wetstechnische reparaties
De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel administratieve verplichtingen en voorschriften er in totaal gedurende de stofkamoperatie onder
de loep zijn genomen. Ook willen zij weten hoeveel administratieve
verplichtingen en voorschriften er naar aanleiding hiervan zijn geschrapt.
En hoeveel zijn er verlicht, zo willen zij weten.
In het kader van de «stofkamoperatie» is de regelgeving voor de
onderwijssectoren doorgelicht op mogelijkheden om administratieve
verplichtingen en verantwoordingsvoorschriften te verminderen. Hierbij is
gekeken naar de sectorwetten en onderliggende besluiten en regelingen,
naar kansen om bepalingen te vereenvoudigen, te schrappen of rappor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

9

tages samen te voegen. In totaal zijn enkele honderden informatieverplichtingen tegen het licht gehouden. Per geval is gekeken of de
verplichting kon worden vereenvoudigd of verlicht. Daarbij is steeds een
afweging gemaakt tussen nut en last van de betreffende verplichting.
Vereenvoudiging en verlichting zijn bereikt door bijvoorbeeld de
frequentie van uitvraag te verminderen of gevraagde gegevens te
beperken, bijvoorbeeld met betrekking tot de schoolgids. Bij een aantal
verplichtingen wordt nu geregeld dat documenten toegankelijk moeten
zijn voor een bepaalde doelgroep, maar niet meer verzonden hoeven te
worden.
De opbrengsten van de stofkamoperatie zijn in verschillende (wets)voorstellen verwerkt, in verband met het lopende onderhoud aan de wetten
die werden gewijzigd. In het onderhavige voorstel zijn in aanvulling
daarop nog enkele wijzigingen te vinden die een afschaffing dan wel een
verlichting van een informatieverplichting betreffen.
Overigens wordt tegenwoordig als vast onderdeel van het wetgevingsproces bekeken of bestaande verplichtingen verlicht of afgeschaft kunnen
worden met het oog op het verminderen van de regeldrukeffecten.
B Grondslagen en inhoudelijke leemten
B1 Toezicht naleving Lpw door schoolhoofden
De leden van de SP-fractie stellen dat er voldoende capaciteit aan
leerplichtambtenaren nodig is alvorens een samenwerkingsovereenkomst
kan worden afgesloten. Deze leden vragen of er signalen bekend zijn bij
de regering dat gemeenten tekorten hebben aan leerplichtambtenaren. Zo
ja, hoe groot zijn deze tekorten en wat zijn de oorzaken hiervan, zo vragen
zij.
Het toezicht op de naleving van de Lpw door de schoolhoofden is
opgedragen aan de inspectie. Een aantal gemeenten heeft aangegeven
een directe te rol te willen blijven spelen in het toezicht op de naleving
van de Lpw door de schoolhoofden.
Het Ministerie van OCW heeft geen zicht op de capaciteit van leerplichtafdelingen in het land en heeft geen signalen gekregen over onvoldoende
capaciteit om hun reguliere werkzaamheden uit te voeren. Uit gesprekken
van de inspectie met gemeenten komt wel naar voren dat het met name
voor kleinere gemeenten moeilijk is om capaciteit vrij te maken voor
samenwerking met de inspectie bij het toezicht op de naleving van de
Leerplichtwet door scholen. Dat is één van de redenen waarom deze
samenwerking alleen tot stand kan komen op verzoek van de gemeente.
Ook vragen deze leden wie monitort of een gemeente in staat is en blijft
om de toezichthoudende taken uit te voeren en of dit periodiek gebeurt.
Als de inspectie oordeelt dat een gemeente bereid en voldoende in staat
is om de toezichthoudende taken uit te voeren, wordt een samenwerkingsovereenkomst met deze gemeente opgesteld en wijst de inspectie
leerplichtambtenaren aan. De inspectie behoudt zelf altijd de
eindverantwoordelijkheid voor het toezicht en monitort actief of de
gemeente in staat blijft om de overeenkomst deugdelijk uit te voeren. Dit
laatste onder meer door een periodieke evaluatie. Als de gemeente niet
langer bereid of in staat is om de toezichthoudende taken uit te voeren,
wordt het besluit tot aanwijzing van de leerplichtambtenaren ingetrokken
en wordt de samenwerkingsovereenkomst ontbonden. Daarna worden de
toezichthoudende werkzaamheden in de betreffende gemeente weer
uitsluitend uitgeoefend door de inspectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

10

B2 Toezicht financiële continuïteit
De leden van de CDA-fractie vragen de regering nader in te gaan op de
toegevoegde waarde van de nieuwe deugdelijkheidseisen op dit terrein
ten opzichte van de nu al verplichte continuïteitsparagraaf en verklaring
van de accountant waarin wordt verklaard dat de betreffende onderneming naar de mening van de accountant financieel gezond is. Wat kan
met de nieuwe eisen wel, wat nog niet kon, zo vragen deze leden.
Voor het eerst wordt er een concrete deugdelijkheidseis in de onderwijswetgeving voor het funderend onderwijs opgenomen, die het bevoegd
gezag verplicht de middelen van de school te beheren op een zodanige
wijze dat de continuïteit van het onderwijs wordt gegarandeerd. Toezicht
op de continuïteit van de (financiën) van de instelling is niet nieuw. De
huidige wetgeving biedt de inspectie evenwel slechts de bevoegdheid de
continuïteit te betrekken in het stimulerend deel van haar toezicht. De
inspectie spreekt het bevoegd gezag aan, vraagt hoe het bevoegd gezag
de kwaliteit op orde gaat brengen en hoe het daartoe de beschikbare
middelen inzet om de continuïteit van de instelling veilig te stellen.
Daarbij kunnen nu nog geen specifieke acties worden afgedwongen; de
inspectie kan vooralsnog slechts rapporteren over de financiële positie
van de instelling. De deugdelijkheidseis die wordt voorgesteld, stelt de
inspectie in staat herstelopdrachten te geven en bij het niet naleven van
die opdrachten te handhaven door middel van een sanctie.
Zij vragen ook wat de regering vindt van de stelling van Verus dat de
nieuwe deugdelijkheidsnormen op dit vlak niet objectief en meetbaar zijn
en de proportionaliteit ontbreekt.
Bevoegde gezagsorganen hebben als gevolg van de systematiek van
lumpsumbekostiging een ruime bestedingsvrijheid. Zoals in de memorie
van toelichting op het wetsvoorstel en in de beantwoording van eerdere
vragen van uw leden (onder 1. Inleiding) reeds is aangegeven, is
terughoudendheid gepast bij de beoordeling of al dan niet sprake is van
een ondoelmatige aanwending van middelen. Hetzelfde geldt voor het
inspectietoezicht op basis van de voorgestelde bepaling ten aanzien van
financiële continuïteit. Bevoegde gezagsorganen hebben een grote
financiële autonomie. Die autonomie brengt tegelijkertijd een belangrijke
verantwoordelijkheid met zich mee. De inspectie kan op basis van dit
voorstel ingrijpen als van een zodanig onverantwoord financieel beleid
sprake is, dat het voortbestaan van een school daardoor wordt bedreigd.
Wanneer dat precies het geval zal zijn, is vooraf niet specifiek in te
kaderen. De regering acht het echter voor het funderend onderwijs van
belang, in navolging van het middelbaar beroepsonderwijs en het hoger
onderwijs waarvoor de voorgestelde verplichting al geldt, om een
wettelijke grondslag voor continuïteitstoezicht op te nemen. Op die
manier kunnen scholen die dusdanig onverantwoorde financiële risico’s
nemen dat het voortbestaan van de school daardoor in gevaar komt, tijdig
in beeld komen en kan de inspectie hier in het toezicht naar handelen. De
regering acht de voorgestelde bepaling proportioneel, omdat de gevolgen
van een faillissement zowel voor de school als voor de leerlingen zeer
groot kunnen zijn. Bovendien moet sprake zijn van een risicovolle situatie,
wil de inspectie tot handhaving over kunnen gaan.
De voornoemde leden vragen de regering aan te geven in hoeverre zij van
mening is dat de normen zodanig helder geformuleerd zijn dat de vrijheid
van richting en inrichting gewaarborgd blijven. Hoe verhoudt een en
ander zich tot het gegeven dat deugdelijkheidseisen globaal zijn, zo
vragen deze leden. Gaarne nadere toelichting.
De regering is geenszins voornemens om inbreuk te maken op de vrijheid
van richting en inrichting, of te treden in de eigen ruimte van het bevoegd
gezag. Om te voorkomen dat dit risico zich voordoet en dat er op dit punt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

11

onduidelijkheid zou kunnen bestaan, is de eerder voorgestelde norm ten
aanzien van «behoorlijke exploitatie» uit het wetsvoorstel geschrapt. Aan
de verplichting om zorg te dragen voor het voortbestaan van de school
wil de regering echter wel vasthouden.
Uit het eerste lid van artikel 4 van de Wet op het onderwijstoezicht (WOT)
volgt reeds dat de inspectie haar taken met inachtneming van de vrijheid
van onderwijs dient te verrichten. Dit geldt ook voor de voorgestelde
bepaling op het gebied van financiële continuïteit. Het bevoegd gezag
wordt verplicht de middelen van de school zodanig te beheren, dat het
voortbestaan van de school is verzekerd. Mits aan deze randvoorwaarde
wordt voldaan, blijven scholen beschikken over een grote mate van
financiële autonomie. Dit voorstel brengt hierin geen verandering. Deze
autonomie heeft echter wel een keerzijde. Het bevoegd gezag heeft
weliswaar een grote mate van financiële vrijheid, maar is – ook nu al –
verantwoordelijk voor de instandhouding van de school. Hoewel de
inspectie terughoudendheid moet betrachten bij het beoordelen van de
aanwending van middelen door het bevoegd gezag, moet zij wel kunnen
beoordelen of er sprake is van de naleving van de eisen die in wet- en
regelgeving aan bevoegde gezagsorganen worden gesteld. De regering
acht een uitbreiding van de huidige inspectietaak om de financiële
continuïteit van bekostigde instellingen te bevorderen, naar het beoordelen van die continuïteit, dan ook verenigbaar met de vrijheid van
onderwijs.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts of het tevens mogelijk is vast
te leggen in de wet dat nadere uitwerking van de norm alleen mogelijk is
in een AMvB met voorhang. Zo nee, waarom niet, zo vragen zij.
De regering is van mening dat de voorgestelde bepaling voldoende
helderheid biedt en dat geen behoefte bestaat aan een nadere concretisering in een algemene maatregel van bestuur.
Deze leden vragen de regering of zij het wenselijk vindt, gezien de
invoering van deze zware deugdelijkheidseisen, dit gepaard te laten gaan
met uitbreiding van de rechtsbescherming voor het bevoegde gezag,
zodat een schoolbestuur tegen ieder inspectierapport en opgelegde
«lichte» sanctie van de inspectie bezwaar kan maken op grond van de
Algemene wet bestuursrecht. Zo nee, waarom niet, zo willen deze leden
weten.
In artikel 4 van de Beleidsregel financiële sancties bij bekostigde onderwijsinstellingen is het opschorten en inhouden van bekostiging geregeld
voor gevallen waarin wettelijke voorschriften niet worden nageleefd.
Tegen een dergelijk sanctiebesluit is op grond van de Algemene wet
bestuursrecht bezwaar en beroep mogelijk. Er wordt bovendien pas toe
overgegaan nadat het bevoegd gezag van de onderwijsinstelling een
redelijke termijn heeft gekregen om de tekortkoming te herstellen. Tegen
de onderliggende inspectieoordelen is in beginsel geen bezwaar of
beroep mogelijk. Alleen tegen het oordeel «zeer zwak» kan ingevolge
artikel 20 van de WOT in rechte worden opgekomen, omdat dit oordeel tot
aanmerkelijke reputatieschade kan leiden. De regering is niet voornemens
deze rechtsgang naar aanleiding van dit wetsvoorstel aan te passen.
De leden van de D66-fractie lezen dat het financiële toezicht voornamelijk
wordt gericht op het voorkomen van faillissement, terwijl uit de «Financiële Staat van het Onderwijs» blijkt dat het aantal scholen in het
funderend onderwijs dat kampt met financiële problemen daalt. Het aantal
scholen met een positief resultaat en een toenemende reserve door het
onderschatten van baten en het overschatten van risico’s neemt echter al
sinds 2013 toe. Ook hier is sprake van een ondoelmatige besteding van
onderwijsmiddelen, zo stellen deze leden. Zij vragen of de regering nader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

12

kan toelichten hoe toezicht hierop mogelijk is en of bij de verantwoording
rond de continuïteitsparagraaf ook rekening wordt gehouden met te
voorzichtig begroten. Kan de inspectie in haar toezichthoudende en
stimulerende taak de financiële continuïteit ook bevorderen en beoordelen
als er sprake is van een ruim overschot, zo vragen deze leden.
De inspectie gaat met betrekking tot de continuïteitsparagraaf óók na of er
niet te voorzichtig wordt begroot. Er is echter geen bovengrens gesteld
voor solvabiliteit. De regering onderkent wel dat sprake is van een
probleem. Zoals reeds is aangekondigd in de brief waarmee de rapportages «Financiële Staat van het Onderwijs 2017» en «Zicht op besteding
van de middelen voor passend onderwijs» aan uw Kamer zijn aangeboden12, is de inspectie voornemens om in 2019 onderzoek te doen naar
de wijze van begroten door besturen en naar de reserves. Tevens wordt
onderzocht of een (boven)signaleringswaarde voor zeer vermogende
besturen kan worden ontwikkeld. Afhankelijk van de uitkomsten van dit
onderzoek, gaat de regering bekijken welke maatregelen nodig zijn.
Na advies van de Raad van State is afgezien van de eis van behoorlijke
exploitatie aangezien deze niet voldoet als objectiveerbare, meetbare en
proportionele eis. De leden van de D66-fractie willen graag een nadere
toelichting van de regering hoe zij de doelstelling rond behoorlijke
exploitatie gaat uitvoeren als deze niet wordt opgenomen als deugdelijkheidseis.
De verplichting tot behoorlijke exploitatie was in het oorspronkelijke
wetsvoorstel gekoppeld aan de bevordering en beoordeling van de
financiële continuïteit van een school door de inspectie. De Afdeling
advisering van de Raad van State heeft in de optiek van de regering echter
terecht gesteld dat de nieuw gestelde eis om het voortbestaan van de
school te verzekeren daarvoor reeds voldoende basis biedt.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering niet heeft
besloten een wettelijke grondslag te creëren voor het hanteren van
concrete normen voor de beoordeling van de financiële continuïteit,
waardoor instellingen mogelijk meer zekerheid kan worden geboden.
In het financieel toezicht kijkt de inspectie onder andere naar de solvabiliteit en liquiditeit van schoolbesturen. Het opleggen van een voor alle
scholen geldende norm op deze kengetallen doet geen recht aan de
diversiteit van schoolbesturen die het Nederlandse onderwijsstelsel kent.
Zo houden kleine besturen in de regel een grotere reserve aan dan grotere
besturen, omdat zij wegens hun beperkte omvang meer risico lopen dan
grote besturen. Of van financiële continuïteit voldoende sprake is, kan niet
worden beoordeeld zonder oog te hebben voor de specifieke context van
het schoolbestuur.
Zij vragen of de regering voorbeelden uit andere sectoren heeft bekeken,
in ieder geval de wijze waarop het toezicht op financiële instellingen is
vormgegeven.
De WEB en de WHW stellen eisen aan de financiële continuïteit, die nog
geen onderdeel uitmaken van de sectorwetten voor het funderend
onderwijs. Met dit wetsvoorstel wordt deze discrepantie weggenomen. Er
is niet gekeken naar voorbeelden uit andere sectoren. De regering acht het
toezicht op het funderend onderwijs beter vergelijkbaar met het toezicht
op het middelbaar beroepsonderwijs en het hoger onderwijs dan met het
toezicht op financiële instellingen.

12

Brief van 3 december 2018, Kamerstukken 2018/19, 35 000 VIII, nr. 145.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

13

B3 Toezicht doelmatige besteding bekostiging
De leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk is in de wet op te
nemen dat de verduidelijking van de hoofdlijnen van de deugdelijkheidseisen middels een nadere uitwerking in een AMvB met voorhang
dient te geschieden. Zo nee, waarom niet, zo vragen de leden.
Op de vraag wanneer sprake is van een doelmatige aanwending van
middelen is geen eenduidig antwoord te geven. Een en ander is mede
afhankelijk van de concrete omstandigheden van het geval. Om die reden
acht de regering het niet wenselijk en ook niet mogelijk om bij algemene
maatregel van bestuur een nadere invulling te geven van doelmatigheid.
Het wetsvoorstel maakt het dan ook alleen mogelijk om een correctie op
de bekostiging aan te brengen in gevallen waarin sprake is van een
evident ondoelmatige aanwending van middelen.
De voornoemde leden vragen de regering nader toe te lichten wanneer en
hoe de meetbaarheid van «doelmatig» of «evident ondoelmatig»
geobjectiveerd kan worden.
Dit is niet nader te specificeren. De bepaling biedt een mogelijkheid om te
kunnen acteren in situaties die uiterst onwenselijk, maar voor de wetgever
niet te voorzien zijn. Uit het woord «evident» in de norm zelf blijkt dat het
niet mogelijk is om lichtvaardig over te gaan tot handhaving. Dit is
nogmaals benadrukt in de toelichting.
Tevens vragen deze leden waarom er niet voor gekozen is de proportionaliteit in de wet op te nemen. Zij vragen of de regering tevens kan ingaan
op het perspectief van de vrijheid van richting en inrichting voor scholen
bij het toezicht op de doelmatige besteding van de bekostiging.
Het proportionaliteitsbeginsel is een algemeen beginsel van behoorlijk
bestuur, dat is vastgelegd in de Algemene wet bestuursrecht (Awb). In
artikel 5:13 Awb wordt voor toezichthouders specifieke invulling aan dit
beginsel gegeven: een toezichthouder maakt van zijn bevoegdheden
slechts gebruik voor zover dat voor de vervulling van zijn taak redelijkerwijs nodig is. Ook in artikel 4, tweede lid, van de WOT is dit beginsel
verankerd. Aangezien het opleggen van een sanctie altijd proportioneel
moet zijn, is het niet nodig om het begrip proportionaliteit expliciet in de
voorgestelde norm op te nemen. De proportionaliteit ligt bovendien
besloten in het woord «evident», waaruit volgt dat de inspectie terughoudendheid moet betrachten bij eventuele sanctionering op grond van
evident ondoelmatige aanwending van de bekostiging.
Op grond van artikel 4, eerste lid, van de WOT, is de inspectie verplicht om
haar taken te verrichten met inachtneming van de vrijheid van onderwijs.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat het onderhavige
voorstel eisen stelt en ingrijpen mogelijk maakt bij onverantwoord
financieel beleid. Hiermee wordt het risico bedoeld dat een bevoegd
gezag niet aan de financiële verplichtingen kan voldoen. Ook legt het
onderhavige wetsvoorstel een wettelijke basis over het doelmatig
besteden van middelen vast (en de mogelijkheid van een sanctie bij
evident ondoelmatige besteding).
Deze leden vragen of de regering de mening van deze leden deelt dat het
hebben van grote reserves ook onverantwoord financieel beleid is.
Bevoegde gezagsorganen houden om verschillende redenen reserves
aan. Het is goed als zij vermogen opbouwen om onvoorziene tegenvallers
op te kunnen vangen, maar het is niet de bedoeling dat dit ten koste gaat
van het primaire proces. De reserves die besturen aanhouden moeten in
verhouding staan tot de risico’s die ze lopen. De regering heeft zorgen
over de toename van deze reserves, zoals is verwoord in de eerdergenoemde brief waarmee de rapportages «Financiële Staat van het
Onderwijs 2017» en «Zicht op besteding van de middelen voor passend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

14

onderwijs» aan uw Kamer zijn aangeboden. Zoals in antwoord op eerdere
vragen van de D66-fractie is aangegeven, doet de inspectie dit jaar
onderzoek naar de wijze van begroten door en reserves van besturen en
wordt tevens onderzocht of een (boven)signaleringswaarde voor zeer
vermogende besturen kan worden ontwikkeld.
Biedt het onderhavige wetsvoorstel handvatten om onnodig hoge
reserves te verkleinen, zo vragen zij. Zij willen weten of de inspectie kan
ingrijpen als er erg hoge reserves worden aangehouden. De leden van de
SP-fractie willen weten of het probleem van onnodig geld oppotten,
waardoor het niet in de klas terecht komt, wordt meegenomen in het
toezicht op de doelmatige besteding van bekostiging.
Het wetsvoorstel is in eerste instantie niet gericht op het kunnen ingrijpen
bij onnodig hoge reserves: het wetsvoorstel is gericht op bestedingen,
niet zozeer op het reserveren van middelen. Bevoegde gezagsorganen zijn
niet verplicht om alle middelen uit te geven. Als de inspectie bij een
school met tekortschietende kwaliteit tegelijkertijd hoge reserves aantreft,
kan de inspectie wel het gesprek aangaan met het bevoegd gezag. De
inspectie vraagt dan een verklaring van het bevoegd gezag hoe het de
kwaliteit op orde gaat brengen en hoe het daartoe de beschikbare
middelen inzet om de continuïteit van de instelling veilig te stellen.
De regering erkent dat het aanhouden van onnodig grote reserves een
probleem is. Daarom doet de inspectie, zoals in antwoord op eerdere
vragen is aangegeven, onderzoek naar de wijze van begroten van
besturen en naar de reserves en onderzoekt zij tevens of een (boven)signaleringswaarde voor zeer vermogende besturen kan worden ontwikkeld.
Afhankelijk van de uitkomsten van dit onderzoek, gaat de regering
bekijken welke maatregelen nodig zijn.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering bereid is dit expliciet op
te nemen in de bepalingen die gaan over de doelmatigheid van besteding
van bekostiging en bekostigingssancties. Zo nee, waarom niet, zo vragen
zij.
Met dit wetsvoorstel wordt alleen voorzien in een wettelijke basis voor het
toepassen van een correctie op de bekostiging wegens evident ondoelmatige aanwending van middelen. In het kader van het verantwoordingstraject naar aanleiding van de meest recente Financiële Staat van het
Onderwijs wordt bezien welke verdere stappen kunnen worden gezet. Dit
wetsvoorstel loopt hier niet op vooruit.
De leden van de SGP-fractie begrijpen dat de regering als insteek heeft
om evidente ondoelmatigheid tegen te gaan. In dat licht vragen zij
waarom de regering niet besloten heeft ook een opsomming op te nemen
van een aantal categorieën waarbij in ieder geval geen sprake is van
doelmatig gebruik van middelen.
Het is niet mogelijk om dergelijke categorieën vooraf te bepalen. Om
bevoegde gezagsorganen toch het benodigde houvast te geven is in de
toelichting een aantal vragen opgenomen waarmee het bevoegd gezag
zelf kan inschatten of een uitgave al dan niet doelmatig is.
Deze leden zijn van mening dat niet in onbepaalde zin gesteld kan worden
dat de inspectie toezicht houdt op doelmatigheid, in ieder geval niet in
vergelijkbare mate als op continuïteit. Zij vragen een nadere toelichting.
Over continuïteit kan in het algemeen een uitspraak worden gedaan, in de
regel de positieve uitspraak dat deze (op afzienbare termijn) is gewaarborgd. Continuïteit is een tamelijk smal begrip. Doelmatigheid is een veel
breder begrip dat in zijn volle omvang onvoldoende basis biedt om een
dergelijke uitspraak te kunnen doen. Dat heeft onder meer te maken met
de fundamentele vrijheid die bevoegde gezagsorganen hebben om hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

15

middelen op uiteenlopende wijzen te besteden, wijzen die allemaal
doelmatig kunnen zijn. Over doelmatigheid kan in feite alleen een
uitspraak worden gedaan als er sprake is van evidente ondoelmatigheid.
De voornoemde leden constateren uit de parlementaire behandeling van
wetsvoorstel 34 732 dat de regering voor de uitwerking van doelmatigheid
veel waarde hecht aan onder meer artikel 148 WPO. Op basis van dit
artikel zou het bijvoorbeeld ontoelaatbaar zijn om bekostiging te
gebruiken om het mogelijk te maken dat een ingeschreven leerling
passend onderwijs krijgt in het onbekostigde onderwijs. Tegelijk bevestigt
de regering in deze memorie van toelichting het uitgangspunt van de
ruime mate van bestedingsvrijheid. Het is deze leden daarom onduidelijk
hoe de regering aan de genoemde artikelen scherp afgebakende criteria
kan ontlenen, mede gezien het feit dat het voorstel alleen evidente
ondoelmatigheid beoogt te bestrijden. Het is deze leden bijvoorbeeld niet
duidelijk waarom creatieve oplossingen voor maatwerk aan leerlingen,
met behoud van de eindverantwoordelijkheid van de school, niet mogelijk
zouden zijn, terwijl uitgaven aan reclamebureaus en personeelsfeesten
wel binnen de wettelijke kaders zouden passen. De leden vragen waarom
het niet mogelijk is de bekostiging (deels) over te dragen aan een
particuliere school voor het aldaar volgen van onderwijs. Dat is op dit
moment niet toegestaan. In de WPO, WVO en WEC is aangegeven voor
welke doelen de onderwijsbekostiging mag worden ingezet. Overheveling
van bekostiging is alleen mogelijk van bekostigde scholen naar andere
bekostigde scholen, centrale diensten van die scholen, samenwerkingsverbanden, en instellingen voor educatie en beroepsonderwijs. Overheveling van bekostiging kan kortom alleen plaatsvinden binnen het
systeem van bekostigd onderwijs. Voor het verkrijgen van bekostiging
moeten scholen voldoen aan de gestelde bekostigingsvoorwaarden. Deze
voorwaarden gelden niet voor particuliere instellingen. Overheveling van
bekostiging aan deze instellingen zou betekenen dat zij bekostiging
ontvangen, terwijl zij niet aan de geldende bekostigingsvoorwaarden
hoeven te voldoen.
B4 Sancties niet-naleving WMS
De leden van de VVD-fractie lezen dat wordt voorgesteld de inspectie de
bevoegdheid te geven om de bekostiging voor ten hoogste vijftien
procent van een twaalfde deel in te houden of geheel of gedeeltelijk op te
schorten als zij overtredingen van de WMS constateren. Waar is dit
percentage op gebaseerd, zo vragen zij.
Het percentage van vijftien procent is gebaseerd op artikel 3, tweede lid,
van de WOT. In dit artikel is vastgelegd dat de Minister de inspectie
mandaat kan verlenen om de bekostiging voor ten hoogste vijftien
procent in te houden of geheel of gedeeltelijk op te schorten, op grond
van artikel 164 WPO, artikel 129 WPO BES, artikel 146 WEC, artikel 104
WVO, artikel 184 WVO BES, artikel 11.1 WEB, artikel 10.2 WEB BES of
artikel 15.1 WHW. Met dit wetsvoorstel wordt de WMS toegevoegd aan
artikel 3, tweede lid, WOT. Hierdoor kan de sanctiebevoegdheid die de
Minister heeft op grond van artikel 38 WMS om de bekostiging op te
schorten of in te houden bij niet naleving van bepalingen van de WMS in
de toekomst aan de inspectie worden gemandateerd met dien verstande
dat de inspectie de bekostiging voor maximaal vijftien procent van een
twaalfde deel van de bekostiging van het desbetreffende schooljaar kan
opschorten of inhouden. Het opschorten of inhouden van de bekostiging
met een hoger percentage dan vijftien procent blijft voorbehouden aan de
Minister.
De leden van de CDA-fractie merken op dat sinds de invoering van het
wetsvoorstel Versterking bestuurskracht de mogelijkheden om naleving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

16

van de WMS af te dwingen, zijn uitgebreid. Zij vragen de regering dan
ook, of het gelet op de bindende uitspraak die de commissie kan doen,
wenselijk is naast dit toezicht op de naleving van de WMS, ook toezicht én
sanctionering door de inspectie te creëren. Wat is de toegevoegde waarde
hiervan en hoe verhouden beide procedures zich tot elkaar, zo vragen
deze leden.
Het gaat hier om verschillende trajecten die naast elkaar bestaan.
Medezeggenschap is primair een aangelegenheid van de betrokkenen in
een school en het bevoegd gezag. Zij spelen een belangrijke rol bij de
handhaving. Als er geschillen zijn tussen de MR en het bevoegd gezag
kunnen zij deze geschillen aanhangig maken bij de geschillencommissie.
Daarnaast heeft de inspectie op grond van de WOT de taak om toezicht te
houden op de naleving van de WMS door het bevoegd gezag. Dit is geen
nieuwe taak van de inspectie. Wanneer de inspectie tot op heden
constateerde dat het bevoegd gezag de eisen niet naleeft, was het aan de
Minister om een bekostigingssanctie op te leggen. In lijn met het
opleggen van bekostigingssancties bij het niet naleven van bepalingen uit
de andere sectorwetten, wordt nu geregeld dat de inspectie ook in
gevallen waarin de WMS niet wordt nageleefd een bekostigingssanctie
(namens de Minister) kan opleggen. De procedures van geschillenbeslechting en het opleggen van bekostigingssancties zijn complementair en
borgen het systeem van medezeggenschap.
Deze leden vragen of het niet wenselijk is om bij de uitbreiding van de
bevoegdheden van de inspectie tevens over te gaan tot gelijktijdige
uitbreiding van de rechtsbescherming tegen het oordeel van de inspectie
in het inspectierapport. Immers, met het kenbaar maken van de zienswijze
van het bevoegd gezag kan niet worden volstaan, omdat de inspectie niet
verplicht is deze zienswijze te volgen. Gaarne nadere toelichting.
Wanneer de inspectie constateert dat een bevoegd gezag de WMS niet
naleeft en om die reden besluit een sanctie op te leggen, heeft het
bevoegd gezag de mogelijkheid om tegen dit besluit in bezwaar en beroep
te gaan. Hierbij kan zij de conclusies die de inspectie heeft getrokken in
haar rapport ter discussie stellen. Inspectierapporten worden nooit
vastgesteld voordat het bevoegd gezag gelegenheid heeft gehad om daar
met een zienswijze op te reageren. Deze zienswijze wordt toegevoegd aan
het inspectierapport wanneer deze niet leidt tot de aanpassingen in het
ontwerprapport waarom het bevoegd gezag vraagt. In dat geval maakt de
inspectie de zienswijze samen met het rapport openbaar. Omdat het
oordeel zeer zwak onderwijs tot aanmerkelijke reputatieschade kan leiden,
is in artikel 20 van de WOT geregeld dat het inspectierapport waarin de
inspectie tot het oordeel komt dat de kwaliteit van het onderwijs zeer zwak
is, na vaststelling geldt als een besluit in de zin van de Awb waartegen
bezwaar en beroep kan worden ingesteld. Dat geldt niet voor inspectierapporten die tot een ander oordeel leiden, om onnodige juridisering tegen te
gaan.
De leden van de SGP-fractie lezen dat het volgens de regering niet
begrijpelijk is dat het mandaat van de inspectie om een boete op te leggen
bij niet-naleving van de WMS achterwege is gebleven. Deze leden vragen
echter hoe de mogelijkheid van sancties zich verhoudt tot de mogelijkheden van de MR om zelf bij de Ondernemingskamer naleving van de wet
te vorderen, welke mogelijkheden recent zijn vergroot.
Het vorderen van naleving van de WMS door de MR is aan de orde als er
sprake is van een geschil binnen de school dat is toegespitst op medezeggenschap. Het oordeel over de vraag of de WMS al dan niet wordt
nageleefd, is echter niet voorbehouden aan de school zelf, maar maakt
onderdeel uit van het inspectietoezicht. De mogelijkheid tot het opleggen
van sancties is in dat kader onderdeel van het handelingsrepertoire van de
inspectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

17

Deze leden constateren dat deze twee routes in andere semipublieke
sectoren niet aan de orde lijken te zijn. Zij vragen naar de visie van de
regering op de verhouding tussen beide en in dat licht of het wenselijk is
de inspectie op dit punt mandaat te verlenen.
De rol van de inspectie is het houden van toezicht op de kwaliteit van het
onderwijs. Daarbij hoort ook het toezicht op de bestuurlijke organisatie
van de scholen. Zoals in het eerdere antwoord naar aanleiding van een
soortgelijke vraag van de leden van de CDA-fractie is aangegeven, zijn de
rollen complementair. Sanctionering is een onlosmakelijk onderdeel van
effectief toezicht houden.
Eveneens vragen zij of het juist bij niet-naleving van de WMS een
passende sanctie is dat de organisatie van de betrokkenen getroffen wordt
door het inhouden van de bekostiging.
Bij het opleggen van een sanctie kijkt de inspectie altijd of deze passend
is, niet contraproductief werkt of dat er andere mogelijkheden zijn om
gedragsverandering te bewerkstelligen. Een sanctie is één van de
instrumenten die de inspectie kan inzetten. De regering ziet geen reden
om aan dit instrumentarium te tornen. Het bevoegd gezag noch de MR
heeft baat bij een bekostigingssanctie. Dit kan eraan bijdragen dat beide
partijen elkaar zullen vinden in verbeteringen.
B5 Openbaarmaking jaarverslagen
De leden van de VVD-fractie delen de opvatting van de regering dat het
jaarverslag cruciaal is voor alle belanghebbenden om inzicht te krijgen in
de wijze waarop een onderwijsinstelling uitvoering geeft aan haar
maatschappelijke taak en hoe zij de aan haar beschikbaar gestelde
middelen heeft ingezet. Zij zijn dan ook verheugd dat het voorliggende
wetsvoorstel een juridische grondslag in de sectorwetten creëert om
jaarverslagen te publiceren. Deze leden vragen welke sanctiemogelijkheden er zijn als instellingen hun jaarverslagen niet (volledig) publiceren.
De leden van de SP-fractie vragen de regering eveneens welke maatregelen er getroffen kunnen worden indien scholen ook na inwerkingtreding
van de ministeriële regeling nog steeds hun jaarverslag niet publiceren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat er gebeurt als een bestuur
een jaarverslag niet openbaar maakt en hoe hierop wordt gecontroleerd.
De inspectie controleert in het kader van het vierjaarlijkse onderzoek of de
relevante documenten zijn gepubliceerd. Op het moment dat de inspectie
constateert dat een school niet voldoet aan de deugdelijkheidseis die
verplicht tot publicatie van het jaarverslag geeft zij het bevoegd gezag een
herstelopdracht en kan zij als ultimum remedium besluiten om een
bekostigingssanctie op te leggen conform de Beleidsregel financiële
sancties bij bekostigde instellingen. In de Regeling jaarverslaggeving
onderwijs zal worden geregeld dat de jaarverslagen voortaan in principe
openbaar moeten worden gemaakt op de website van de scholen.
Vanaf wanneer gaat dit in, zo willen de leden van de VVD-fractie weten.
Dit is afhankelijk van het tijdstip van inwerkingtreding van zowel deze wet
als de aangepaste Regeling jaarverslaggeving onderwijs.
3. Financiële gevolgen
De leden van de SP-fractie vragen welke financiële gevolgen er zijn voor
gemeenten die een samenwerkingsovereenkomst willen aangaan met de
inspectie.
De leerplichtambtenaren die voor de taken die zij op basis van dit
wetsvoorstel kunnen vervullen, worden aangewezen, kunnen de tijd die ze
daaraan besteden niet besteden aan andere werkzaamheden. Het sluiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

18

van een samenwerkingsovereenkomst met de inspectie vergt daarom
extra capaciteitsinzet. Gemeenten zijn echter vrij in de keuze of ze al dan
niet een samenwerkingsovereenkomst aan willen gaan.
4. Administratieve lasten
De leden van de D66-fractie constateren dat een van de voornaamste
doelstellingen is om de administratieve verplichtingen te verlagen. In de
uitwerking komt dit slechts neer op het digitaliseren van de schoolgids,
het doorgeven van leerlingaantallen en een vrijwillig afschrift van de
ontzegging van de toegang tot de school aan het College voor toetsen en
examens. Deze leden vinden dit een magere opbrengst en vragen de
regering of hier is gekeken naar maximaal effectief gebruik van informatie, zodat een school geen dubbel werk hoeft te verrichten voor twee
instanties.
In het kader van de «stofkamoperatie» zijn alle informatieverplichtingen in
de sectorwetten van het funderend onderwijs doorgelicht. Daarbij is
steeds gezocht naar een manier om de informatie die wordt verschaft zo
effectief mogelijk te benutten. Bekeken is hoe de informatie waarover het
ministerie, inclusief de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en de
inspectie, beschikt zo effectief mogelijk kan worden gebruikt, waarbij per
verplichting is gekeken of er mogelijkheden waren tot vereenvoudiging of
verlichting van de verplichting (zie onder A2. Stofkamoperatie en
wetstechnische operaties). De opbrengsten van de stofkamoperatie zijn in
verschillende (wets)voorstellen, waaronder het onderhavige wetsvoorstel,
verwerkt.
5. Gevolgen voor Caribisch Nederland
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering nader uit te leggen
waarom het in Caribisch Nederland niet verplicht wordt om de
man/vrouwverhouding binnen de schoolleiding cijfermatig in kaart te
brengen. Hoe komt het dat hier de administratieve lasten zo’n obstakel
vormen, zo vragen deze leden.
De leidende gedachte achter de voorgestelde aanpassing van de huidige
verplichting tot het opstellen van een document inzake evenredige
vertegenwoordiging van vrouwen in de schoolleiding is, dat het opstellen
van een dergelijk document wordt beschouwd als een administratieve
last, die weinig effectief is. Het onderliggende emancipatoire streven naar
een toename van het aantal vrouwen in de schoolleiding, op het moment
dat sprake is van ondervertegenwoordiging, blijft onverminderd in stand.
Dat streven komt momenteel echter niet tot uitdrukking in de wetgeving
voor Caribisch Nederland, omdat deze geen bepaling bevat over
evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in de schoolleiding. Het
opnemen van een gelijkluidende bepaling in de BES-wetgeving zou
betekenen dat dit wetsvoorstel een nieuwe verplichting voor Caribisch
Nederland zou introduceren. De regering acht het introduceren van een
dergelijke verplichting niet opportuun.
6. Advies en consultatie
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering kiest voor het
eenzijdig vastleggen van de vertegenwoordiging van vrouwen in het
bestuur, mede gezien het feit dat zij juist zegt aan te sluiten bij recente
ontwikkelingen in het bedrijfsleven. Zij wijzen erop dat bijvoorbeeld in
artikel 2:166 BW gekozen is voor het verankeren van zowel de positie van
vrouwen als van mannen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

19

Met de in het onderhavige wetsvoorstel voorgestelde bepaling is
aangesloten bij de formulering van artikel 4.1.1a WEB, waarin eveneens
over evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende
posities wordt gesproken. Uit het streven naar een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen vloeit evenzeer het streven naar een evenredige
vertegenwoordiging van mannen voort. De doelstelling van de voorgestelde bepaling blijft echter het wegnemen van een ondervertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende posities in het onderwijs. Dit komt
naar de mening van de regering scherper tot uitdrukking op het moment
dat expliciet over vrouwen wordt gesproken in de zorgplicht zelf.
Deze leden merken op dat het niet gebruikelijk is en ook moeilijk toetsbaar
om een wettelijk norm te richten op een streven van het bevoegd gezag.
Zij vragen concreet hoe moet worden omgegaan met de situatie van een
school waarvan het management jaren achtereen stabiel is en geen
personele wisselingen kent. Mag dan in beginsel aangenomen worden dat
het bevoegd gezag in zijn streven niet veel verder had kunnen komen dan
de status quo, zo vragen zij.
Indien het management van een school jaren achtereen stabiel is en geen
personele wisselingen kent, kan dat een verklaring zijn voor mogelijke
scheve genderverhoudingen in de schoolleiding. Wanneer dit het geval is,
vergt dat inspanning van het bevoegd gezag op het moment dat een
personele wisseling plaatsvindt.
Artikelsgewijs
Artikel I, onderdeel C
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering de bepalingen
inzake het leerlingvolgsysteem ongewijzigd overneemt. Deze leden
constateren dat met name de verplichting tot het in acht nemen van de
referentieniveaus tot onduidelijkheid blijkt te leiden. Zij constateren
allereerst dat de regering uitdrukkelijk heeft bevestigd dat enkel de
eindtoets wettelijk verplicht is en dat de wet verder geen verplichtingen
kent ten aanzien van het aantal toetsen. Bovendien constateren zij dat het
wettelijk systeem van de referentieniveaus start met het niveau aan het
eind van de basisschool en dat voor de daaraan voorafgaande jaren geen
niveaus beschikbaar zijn. De huidige bepaling wekt de suggestie dat
scholen in die jaren toch een reeks toetsen moeten afnemen die geijkt zijn
aan de referentieniveaus. Zij vragen of de regering ook van mening is dat
deze frase beter geschrapt kan worden.
De wettelijke verplichting dat de toetsen die deel uitmaken van het
leerlingvolgsysteem de referentieniveaus taal en rekenen in acht nemen,
zijn van belang en kunnen niet worden geschrapt (artikel 8, zesde lid,
WPO). De referentieniveaus bieden scholen immers duidelijke
standaarden voor wat scholen behoren te realiseren op het terrein van
taal en rekenen aan het einde van de basisschool. Gegeven deze
standaarden is het van belang dat de toetsen verbonden aan het
leerlingvolgsysteem inzicht geven in de mate waarin leerlingen deze
kennis en vaardigheden beheersen.
De referentieniveaus zijn relevant vanaf groep 6. Vanaf die groep is het
psychometrisch verantwoord om te bepalen waar een leerling staat ten
opzichte van de referentieniveaus. Volgens het beoordelingskader van de
Expertgroep Toetsen po die de toetsen goedkeurt, behoeven de toetsen
vanaf groep 6 niet werkelijk te zijn geijkt aan referentieniveaus, maar
moeten ze wel inhoudelijk dekkend zijn voor de referentieniveaus, zodat
duidelijk is hoever een leerling verwijderd is van de beheersing ervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

20

Artikel I, onderdeel Q
De leden van de SGP-fractie lezen dat de artikelen inzake de betrokkenheid
van ouders volgens de regering kunnen vervallen omdat de positie van
ouders reeds in de WMS geregeld is. Deze leden vragen of de regering
onderkent dat de bepalingen in de sectorwetten een breder bereik hebben
en dat zij de betrokkenheid van individuele ouders garanderen zonder
hiervoor het proces van de medezeggenschap te doorlopen waarin ouders
zich moeten laten vertegenwoordigen. In hoeverre kan dit verschil toch
van belang zijn, zo vragen zij.
De reden dat wordt voorgesteld om de artikelen 44 WPO, 48 WEC en 49
WPO BES te laten vervallen, is niet in algemene zin dat de positie van
ouders reeds in de WMS is geregeld. Wel volgt uit de formulering van
artikel 10 WMS al dat ouders ondersteunende werkzaamheden kunnen
verrichten ten behoeve van de school en het onderwijs. Scholen hebben
een eigen beleid voor het verrichten van ondersteunende werkzaamheden
door ouders ten behoeve van de school en het onderwijs. Voor de
vaststelling of wijziging van dat beleid, is op grond van de WMS
instemming van de MR vereist. De artikelen 44 WPO, 48 WEC en 49 WPO
BES zijn daarvoor niet nodig en kunnen het belang van ouderbetrokkenheid niet borgen. Deze artikelen garanderen geen betrokkenheid van
individuele ouders, maar zijn ooit ingevoerd omdat het nodig werd geacht
om vast te leggen dat de verantwoordelijkheid voor de gang van zaken in
de school blijft berusten bij de directeur en het overige personeel. De
memorie van toelichting stelde dat «het bevoegd gezag in overleg met het
personeel zal moeten bepalen welke taken aan de ouders worden
overgelaten, en zo nodig enige regels moet vaststellen voor de uitvoering
van de taken.» Aangezien de WMS deze regels al stelt, zijn de artikelen 44
WPO, 48 WEC en 49 WPO BES niet langer nodig.
Artikel II, artikelen 32a tot en met 32c WVO
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering de artikelen 32a
tot en met 32c WVO handhaaft. Deze artikelen lijken te stammen uit de tijd
waarin men veronderstelde dat voor mandaat en overdracht van
bevoegdheden een wettelijke grondslag nodig was. Naar de mening van
deze leden is inmiddels breed erkend dat de beschreven bevoegdheden
reeds voortvloeien uit het rechtspersonenrecht en is de noodzaak van
deze bepalingen komen te vervallen.
De artikelen 32a tot en met 32c WVO moeten in samenhang worden
bezien. Ze regelen niet alleen de mogelijkheid tot het overdragen van
bevoegdheden in algemene zin, maar kaderen deze bevoegdheid
tegelijkertijd nader in en regelen daarnaast een aantal aanvullende zaken.
Zo moet er bijvoorbeeld een managementstatuut worden opgesteld,
waarin wordt vastgelegd of en zo ja welke bevoegdheden en taken
worden overgedragen. Uit de evaluatie die ten grondslag ligt aan dit
wetsvoorstel is niet naar voren gekomen dat de artikelen 32a tot en met
32c WVO actualisering behoeven.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 102, nr. 6

21