Opleiding tot ziekenhuisarts
Eindrapportage beleidsdoorlichting Artikel 4.2
thema 3A
Opdrachtgever: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
Rotterdam, 17 oktober 2016

Opleiding tot ziekenhuisarts

Eindrapportage beleidsdoorlichting Artikel 4.2 thema 3A

Opdrachtgever: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)

Ecorys
Seor

Rotterdam, 17 oktober 2016

Over Ecorys

Met ons werk willen we een zinvolle bijdrage leveren aan maatschappelijke thema’s. Wij bieden
wereldwijd onderzoek, advies en projectmanagement en zijn gespecialiseerd in economische,
maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkeling. We richten ons met name op complexe markt-,
beleids- en managementvraagstukken en bieden opdrachtgevers in de publieke, private en not-forprofitsectoren een uniek perspectief en hoogwaardige oplossingen. We zijn trots op onze 85-jarige
bedrijfsgeschiedenis. Onze belangrijkste werkgebieden zijn: economie en concurrentiekracht;
regio’s, steden en vastgoed; energie en water; transport en mobiliteit; sociaal beleid, bestuur,
onderwijs, en gezondheidszorg. Wij hechten grote waarde aan onze onafhankelijkheid, integriteit en
samenwerkingspartners. Ecorys-medewerkers zijn betrokken experts met ruime ervaring in de
academische wereld en adviespraktijk, die hun kennis en best practices binnen het bedrijf en met
internationale samenwerkingspartners delen.
Ecorys voert een actief MVO-beleid en heeft een ISO14001-certificaat, de internationale standaard
voor milieumanagementsystemen. Onze doelen op het gebied van duurzame bedrijfsvoering zijn
vertaald in ons bedrijfsbeleid en in praktische maatregelen gericht op mensen, milieu en opbrengst.
Zo gebruiken we 100% groene stroom, kopen we onze CO₂-uitstoot af, stimuleren we het ovgebruik onder onze medewerkers, en printen we onze documenten op FSC- of PEFC-gecertificeerd
papier. Door deze acties is onze CO₂-voetafdruk sinds 2007 met ca. 80% afgenomen.

ECORYS Nederland B.V.
Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland
T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com
K.v.K. nr. 24316726
W www.ecorys.nl

2

WIT/RG NL2310-30317 thema 3A

Inhoudsopgave

Managementsamenvatting

5

1

Opleiding tot Ziekenhuisarts

9

1.1

Aanleiding

9

1.2

Doel

11

1.3

Wijzigingen in de regeling

12

1.4

Aanpak van de verklarende evaluatie

12

1.5

Beleidstheorie

12

2

3

Doeltreffendheid

15

2.1

In- en uitstroomgegevens opleiding tot ziekenhuisarts

15

2.2

Indicaties voor effecten: kwantitatief en kwalitatief

17

2.3

Neveneffecten

19

Doelmatigheid

21

3.1

Uitgaven aan de maatregel

21

3.2

Relatie tussen uitgaven/investeringen en opbrengsten van de maatregel

22

3.3

Gepercipieerde effectiviteit van (de opleiding tot) ziekenhuisarts

22

3.4

Uitvoerbaarheid van de regeling

23

Bijlage A

Lijst geïnterviewden

25

Bijlage B

Ontvangen bestanden VWS

27

Opleiding tot ziekenhuisarts

3

Managementsamenvatting

Doel van de subsidie opleiding tot ziekenhuisarts
Uit twee rapporten over de ontwikkelingen van artsen komt het volgende naar voren:
‘Mede door de vergaande ontwikkeling van de medische kennis en de technologische
mogelijkheden is de afgelopen tientallen jaren de specialisatie in het zorgveld gegroeid. In
ziekenhuizen werken gespecialiseerde artsen, die steeds meer kennis hebben van verschillende
ziektes en behandelmethoden. Een effect van de specialisatie is dat de artsen in de zorgpraktijk
minder zicht hebben op ontwikkelingen in andere dan hun eigen vakgebied. Bij patiënten met
meerdere tegelijk optredende ziektebeelden (comorbiditeit/multimorbiditeit) is kennis van meerdere
vakgebieden nodig om tot een adequate behandeling te kunnen komen.
In het advies van de Raad voor de Volksgezondheid ‘Numerus fixus geneeskunde: loslaten of
vasthouden’ en de NFU notitie ‘De medisch specialist van straks’ wordt tevens gesproken van een
gewenste ontwikkeling van functiedifferentiatie en taakherschikking. Zo wordt in de notitie van de
NFU voorgesteld om via taakherschikking meer generalistische artsen de zorgtaken over te laten
nemen van de medisch specialist.
Als contramal voor vergaande specialisatie is bij ziekenhuizen de behoefte gegroeid aan een
generalistische arts, die de zorg en de inzet van de specialisten coördineert en zo bijdraagt aan de
patiëntveiligheid. Dit is de achtergrond voor een nieuw generalistisch functieprofiel: ‘de
ziekenhuisarts’.
De taken van de ziekenhuisarts zijn het leveren van goede algemene zorg op de verpleegafdeling,
waarborgen van de kwaliteit van zorg, patiëntveiligheid en de continuïteit van de zorg. De opleiding
tot ziekenhuisarts is een initiatief van vier opleidingsziekenhuizen. De minister van VWS heeft op
basis van deze behoefte beleid ingezet om met een subsidie voor een pilot de opleiding tot
ziekenhuisarts te stimuleren en de meerwaarde van een generalistische arts te toetsen. De
ziekenhuisarts is een generalistische arts die fungeert als een gekwalificeerde profielarts. Sinds
2012 wordt de opleiding tot ziekenhuisarts in de vier opleidingsziekenhuizen bekostigd door middel
van subsidie vanuit VWS. De pilot bestaat uit twee opleidingstrajecten (2012-2015 & 2015-2018).
De minister refereert in de eerste subsidieverleningsbrief voor de opleiding naar de NFU notitie ‘De
medisch specialist van straks’ en geeft aan dat de voorziene taakherschikking door inzet van de
generalistische arts moet worden geconcretiseerd gedurende de pilot.
Aanpak evaluatie


Kwalitatief onderzoek in de vorm van deskresearch en interviews met stakeholders (waaronder
vier ziekenhuisartsen in opleiding, waarvan er één reeds klaar is) (zie bijlage A).



Schriftelijk interview met vier topklinische ziekenhuizen.

Doeltreffendheid
De genoemde aandachtspunten, welke zijn geformuleerd bij de start van de pilot in
‘Subsidieverlening Innovatieproject ziekenhuisarts 2012-2015’ door de minister van VWS, worden
hieronder kort geëvalueerd:


Er zijn 4 opleidingscohorten gestart. Van de 27 ziekenhuisartsen in opleiding zijn inmiddels 4
ziekenhuisartsen klaar met de opleiding en actief in de opleidingsziekenhuizen. De borging van
de patiëntveiligheid en continuïteit van de zorg kunnen door de ziekenhuisarts worden

Opleiding tot ziekenhuisarts

5

gewaarborgd. Internisten en (en andere medisch specialisten) zien het nut in van de taken van
de ziekenhuisarts.


De rol en de positie van de ziekenhuisarts wordt door veel ziekenhuizen nog intern
geëvalueerd. Enkele opleidingsziekenhuizen bieden geen baangarantie binnen hun ziekenhuis
voor ziekenhuisartsen die klaar zijn met de opleiding.



Sommige afdelingen (orthopedie, urologie en neurochirurgie) zien duidelijk de meerwaarde in
van de ziekenhuisarts. De ziekenhuisarts is echter duurder dan een arts in opleiding (AIOS)1,
waardoor andere afdelingen terughoudender zijn.



Andere ziekenhuizen (voornamelijk STZ) geven aan dat de vraag naar een generalistische arts
is toegenomen en dat de rol en positie van de ziekenhuisarts intern geëvalueerd wordt.



Omdat er pas 4 ziekenhuisartsen recent klaar zijn met de opleiding tot ziekenhuisarts is de
positionering van de ziekenhuisarts binnen ziekenhuizen nog niet helemaal duidelijk. Voordat er
conclusies getrokken kunnen worden over de doeltreffendheid van de functie ziekenhuisarts
zullen er eerst meer ziekenhuisartsen hun opleiding moeten afronden en geplaatst worden in
een ziekenhuis.

Doelmatigheid


De kosten voor de opleiding tot ziekenhuisarts zijn te vergelijken met de kosten van andere
‘beschouwende opleidingen’ zoals de interne geneeskunde en neurologie.



Het profiel van de ziekenhuisarts lijkt onderscheidend. MC Haaglanden biedt, sinds de start van
de pilot, de opleiding tot ziekenhuisarts zelf aan. Dit suggereert dat de opleiding ook zonder
subsidie aangeboden kan worden. Dit verlaagt de doelmatigheid van de subsidie.



Omdat er slechts 4 ziekenhuisartsen recent klaar zijn met de opleiding tot ziekenhuisarts kan er
nog weinig gezegd worden over de doelmatigheid in de vorm van kosten/baten. Zo is het
bijvoorbeeld nog te vroeg om een mogelijk taakherschikking te zien.



Doordat er geen harde uitspraken gedaan kunnen worden over de doeltreffendheid, kunnen er
ook nog geen conclusies over de doelmatigheid getrokken worden. Dit kan wel na de
effectevaluatie die zal plaatsvinden in 2018.

Conclusie en aanbevelingen


De pilot van de opleiding tot ziekenhuisarts is nog niet afgerond en er kunnen nu nog geen
definitieve conclusies worden getrokken. Afronding van de pilot is gewenst om de meerwaarde
van een meer generalistische arts te toetsen.



Het MC Haaglanden is de opleiding tot ziekenhuisarts zelf gaan aanbieden zonder subsidie. Dit
suggereert dat de opleiding tot ziekenhuisarts in de toekomst mogelijk geen aanjaagsubsidie
meer behoeft. Wel is dan wenselijk dat een opname in reguliere financieringssystematiek van
de beschikbaarheidsbijdrage plaatsvindt.



Inmiddels is er een aantal ziekenhuisartsen klaar met de opleiding en wordt de positionering
van de ziekenhuisarts in het veld steeds duidelijker. De ziekenhuisarts wordt door een aantal
specialismen gezien als een waardevolle toevoeging.



In sommige ziekenhuizen worden de ANIOS vervangen door ziekenhuisartsen (MC
Haaglanden) in het kader van patiëntveilige en continue zorg. Om de kwaliteit van de medisch
specialistische vervolgopleidingen te garanderen (ANIOS doen ervaring op de OK of bij
poliklinische werkzaamheden) is het echter van belang om de ANIOS te behouden (balans
tussen inzet ziekenhuisarts en ANIOS). De verworven competenties van de ANIOS zijn namelijk
van belang en ANIOS kunnen daarom ook naast de ziekenhuisarts ingezet worden op de OK.

1

6

Een AIOS (arts in opleiding tot specialist) is een basisarts die in opleiding is voor een medisch specialisme op een
bepaalde afdeling binnen een ziekenhuis.

Opleiding tot ziekenhuisarts

Toekomstige beleidsdoorlichting


Voor toekomstige beleidsdoorlichtingen aangaande de opleiding tot ziekenhuisarts dient
informatie beschikbaar te zijn over de effectiviteit van de functie ziekenhuisarts. Zoals eerder
beschreven is het nog te vroeg om hier iets over te zeggen. Na de effectevaluatie welke in 2018
zal worden uitgevoerd, kan hier meer over gezegd worden.



Voor een succesvolle effectevaluatie dienen meerdere ziekenhuisartsen klaar te zijn met hun
opleiding. Tevens is het van belang om in deze effectevaluatie de rol van ziekenhuisarts tussen
en met de verschillende specialismen helder te krijgen.

Opleiding tot ziekenhuisarts

7

1

Opleiding tot Ziekenhuisarts

1.1

Aanleiding
De ziekenhuisarts is een generalistische arts die algemene basiszorg geeft. Op het
competentieniveau zit de ziekenhuisarts tussen dat van een ‘basisarts’ en ‘medisch specialist’ en
fungeert hierbij als een gekwalificeerde profielarts. De ziekenhuisarts neemt de meer
‘generalistische taken’ over van de medisch specialist. Van de AIOS en de ANIOS neemt de
ziekenhuisarts (in samenwerking met de PA en de VS) de zorg over waarvoor normaliter een
consult wordt gevraagd bij de medisch specialist. De taken van de ziekenhuisarts zijn het leveren
van goede algemene zorg op de verpleegafdeling, waarborgen van de kwaliteit van zorg en
patiëntveiligheid en het waarborgen van de continuïteit van de zorg.2
De opleiding tot ziekenhuisarts is een initiatief van vier opleidingsziekenhuizen, welteverstaan:


het UMC Groningen;



het Jeroen Bosch Ziekenhuis te ’s-Hertogenbosch;



het Catharina Ziekenhuis te Eindhoven; en



het VU Medisch Centrum te Amsterdam.

Het Medisch Centrum Haaglanden te Den Haag heeft besloten de opleiding tot ziekenhuisarts zelf
te bekostigen. Het eerste traject is gestart in september 2012 en gericht op het opleiden van een
nieuwe profielarts. De opleiding tot ziekenhuisarts komt enerzijds tegemoet aan de vraag naar een
meer generalistische arts, die een verbindende en coördinerende rol zou kunnen vervullen binnen
het huidige medische spectrum. De opleiding komt anderzijds ook voort uit de toenemende vraag
naar vraaggerichte zorg met hierin een belangrijke rol voor de kwaliteit van de geleverde zorg en de
patiëntveiligheid.3
De ontwikkeling van de initiatieven voor de opleiding tot ziekenhuisarts worden reeds beschreven in
‘De arts van straks: een nieuw medisch opleidingscontinuüm’ van de Koninklijke Nederlandsche
Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG). Het profiel van de ziekenhuisarts wordt
hierin beschreven als een arts die ‘is opgeleid voor algemene taken op het terrein van
ziekenhuisorganisatie, management, transmurale ontwikkeling, onderwijs en onderzoek die hem tot
een breed inzetbare arts maken’. Deze opleiding tot ziekenhuisarts zou ‘gebaseerd moeten zijn op
de basisvervolgopleiding tot basisspecialist, zodat de ziekenhuisarts desgewenst later de
vervolgopleiding tot medisch specialist kan voortzetten’.4


Het project kent twee achtereenvolgende trajecten; traject I bestrijkt de periode van 1 februari
2012 tot 1 februari 2015. Dit traject bestaat uit drie opleidingscohorten.



Traject II vormt een aanvulling op traject I en zal lopen van 1 februari 2015 tot 1 februari 2018 (3
opleidingscohorten).



In het rapport van de Commissie Kaljouw (Zorginstituut Nederland) (‘Naar nieuwe zorg en
zorgberoepen: de contouren’, 2015), wordt gepleit voor een ‘veilig en kwalitatief goede
multidisciplinaire patiëntenzorg, met meer aandacht voor een generalistische aanpak, gezien de
toename van de vaak oudere patiënten met multimorbiditeit’.5

2

3

4
5

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde (VVZG) ‘Ziekenhuisartsen; Ziekenhuisarts, generalist te midden van specialisten’
[Internet]. Geciteerd op: 9 Mei 2016. Beschikbaar via: http://www.vvzg.nl/jouw-vvzg/over-de-ziekenhuisarts
Van Offenbeek M.A.G., Visser A & Bakker R.H. (2014) ‘De opleiding tot ziekenhuisarts: eindrapportage van een
procesevaluatie’
KNMG (2002) ‘De arts van straks; een nieuw opleidingscontinuüm’
Zorginstituut Nederland (ZiN) ‘Naar nieuwe zorg en zorgberoepen: de contouren’ Gepubliceerd op 10 april 2015.

Opleiding tot ziekenhuisarts

9

Profiel van de ziekenhuisarts
Onderstaande figuren geven weer hoe de situatie zou zijn in aan- en afwezigheid van een
ziekenhuisarts tussen de andere functieprofielen in een ziekenhuis. Figuur 1.1 geeft abstract weer
hoe de situatie zou zijn in afwezigheid van een generalistische arts (ziekenhuisarts). De zorg die de
patiënt ontvangt ligt in het grijze gebied onder figuur 1.1, wat aangeeft dat deze zorg
gefragmenteerd is. Door verregaande specialisering van de specialismen en een grotere
comorbiditeit onder patiënten is kennis van meerdere vakgebieden nodig om tot een adequate
behandeling te kunnen komen. Hierdoor is de behoefte gegroeid naar een generalistische arts, die
de zorg en de inzet van de specialisten coördineert en zo bijdraagt aan de patiëntveiligheid. Dit is
het gebied te midden van de verschillende ziekenhuisfuncties in figuur 1.1.
Figuur 1.1 Situatie zonder generalistische arts

6

PA
Assistent

Specialist

Specialist

VS

Verpleegkundige

Figuur 1.2 geeft abstract weer hoe een generalistische arts (met kennis van meerdere
vakgebieden) de verschillende specialismen kan coördineren door middel van specialistische
kennis van meerdere vakgebieden en patiëntveiligheid. De ziekenhuisarts kan ook taken
overnemen van de PA en VS wanneer bepaalde taken te complex blijken voor hen.
Figuur 1.2 Situatie met generalistische arts6

6

10

VVZG (2015) ‘Ziekenhuisarts: verkenning ‘onderscheidend vermogen en mogelijkheden voor verdieping/verbreding van
het profiel’ In opdracht van het ministerie van VWS

Opleiding tot ziekenhuisarts

Rol van de overheid
De overheid verleent subsidie voor de pilots in twee trajecten (traject I als traject II) van de
opleiding tot ziekenhuisarts. Ten tijde van de verlening van de subsidie van traject I heeft de
minister van VWS aangegeven dat de activiteiten binnen het ‘Innovatietraject 2012-2015’ passen
en daarmee in het beleid van deze minister. De minister geeft aan dat ze het project financieel
ondersteunt ‘om meer inzicht te krijgen in welke mate de opzet van een opleiding tot
ziekenhuisarts, een toegevoegde waarde heeft voor het door de minister gewenste (toekomstige)
beroepen- en opleidingsstructuur’. De minister van VWS geeft aan in haar ‘Subsidieverleningsbrief
Innovatieproject ziekenhuisarts 2012-2015’ dat zij periodiek geïnformeerd dient te worden over de
voortgang van het project. In deze overleggen worden verschillende aandachtspunten besproken,
bijvoorbeeld de rol van de ziekenhuisarts en de borging van de patiëntveiligheid en continuïteit van
de zorg.7 In de subsidieverleningsbrief voor traject II staat duidelijk dat de financiële ondersteuning
voor traject II, waarmee de pilot eindigt, niet automatisch recht geeft op toekomstige financiering
van de onderhavige opleiding (na traject II). Dit is in eerder overleg besproken met de Stichting
Opleiding Ziekenhuisgeneeskunde (SOZG).8

1.2

Doel
Probleem
Door verregaande specialisering onder artsen staat de zorgcoördinatie en hierdoor ook de kwaliteit
en patiëntveiligheid onder druk. Huidige functieprofielen (binnen een ziekenhuis) bieden geen
oplossing voor dit probleem waardoor het zorgvraag- en aanbod niet goed op elkaar aansluiten.9
Door een toename van het aantal ouderen en het aantal patiënten met comorbiditeit, neemt de
vraag vanuit verschillende (perifere) ziekenhuizen naar een ziekenhuisarts toe (zie paragraaf 2.2).
Continuïteit en coördinatie over verschillende domeinen wordt steeds belangrijker.
Hoofddoel
De subsidieaanvragers geven aan dat het hoofddoel van het aanbieden van de opleiding tot
ziekenhuisarts in 2012, zoals geformuleerd in de subsidieaanvraag innovatieproject ziekenhuisarts
door de Stichting Opleiding Ziekenhuisgeneeskunde (SOZG), was: ‘voldoen aan de toekomstige
behoefte van voldoende en goed opgeleid personeel maar ook de dringende behoefte aan een
ander type arts’.10 Door het opleiden en efficiënt inzetten van ziekenhuisartsen wordt een
kwaliteitsverbetering beoogd. De vraag naar een meer generalistische arts wordt door middel van
het aanbieden van de opleiding tot ziekenhuisarts vervuld. Het profiel van de ziekenhuisarts als een
‘generalist die de klinische zorg tussen verschillende disciplines kan coördineren’ sluit aan bij het
verzoek van de commissie Kaljouw naar ‘veilige en kwalitatief goede multidisciplinaire
patiëntenzorg, met meer aandacht voor een generalistische aanpak’.
Operationele doelstellingen
Vanuit verschillende betrokken organisaties zoals de Nederlandse Federatie van Universitair
Medische Centra (NFU), Samenwerkende Topklinische opleidingsZiekenhuizen (STZ) en andere
wetenschappelijke verenigingen van medisch specialismen, is voorgesteld om meer generalistische
artsen de minder complexe taken van de medisch specialisten over te laten nemen. Dit zou moeten
leiden tot betere kwaliteit en veiligheid van de zorg en minder kosten door coördinatieproblemen.

7

8

9

10

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ‘Betreft Subsidieverlening Innovatieproject ziekenhuisarts 20122015’ 11-4-2012
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ‘Betreft Subsidieverlening Traject 2 innovatieproject
ziekenhuisarts 2015-2018’ 26-8-2014
Van Offenbeek M.A.G., Visser A & Bakker R.H. (2014) ‘De opleiding tot ziekenhuisarts: eindrapportage van een
procesevaluatie’
Stichting Opleiding Ziekenhuisgeneeskunde(SOZG) ‘Subsidieaanvraag innovatieproject ziekenhuisarts’ Februari 2012

Opleiding tot ziekenhuisarts

11

De minister van VWS vond het van belang om de meerwaarde van een dergelijke generalistisch
arts te toetsen. Daarom is de opleiding tot ziekenhuisarts geïmplementeerd (door middel van
subsidie) in een viertal pilots van opleidingsziekenhuizen.11
Aanpalende doelstelling
Zowel traject I als traject II is opgedeeld in 5 pijlers welke allebei een eigen kostenbegroting
hebben:
1. ondersteuning van het innovatieproject;
2. ontwikkeling deskundigheid opleiders en supervisoren;
3. ontwikkeling kwaliteitssystemen;
4. evaluatieonderzoek; en
5. opleidingsplaatsen.

1.3

Wijzigingen in de regeling
De subsidieaanvraag voor traject I omvat ook een beschrijving voor traject II. Het doel van de
opleiding tot ziekenhuisarts is gedurende beide trajecten onveranderd gebleven.
De belangrijke wijzigingen in de Opleiding tot ziekenhuisarts sinds 2012:
De subsidieaanvraag (€11.157.667) voor traject I werd in 2012 toegekend door MEVA. In 2013 verzoekt de
SOZG de eerder verleende subsidie te herzien door een lagere instroom in het eerste traject van de
opleiding. De subsidie wordt hierna aangepast naar €7.059.566.

1.4

Aanpak van de verklarende evaluatie
Voor de evaluatie van de opleiding tot ziekenhuisarts is een combinatie gebruikt van kwalitatief en
kwantitatief onderzoek:


Deskresearch: analyse van in-en uitstroomgegevens van de opleiding tot ziekenhuisarts en
literatuurstudie (zowel witte- als grijze literatuur).



Interviews met stakeholders: ministerie van VWS, opleidingsziekenhuizen, 4 ziekenhuisartsen
(waarvan er één reeds klaar is met de opleiding) en de betrokken organisaties. Bijlage A bevat
een overzicht van de geïnterviewde personen/organisaties.



Schriftelijk interview met STZ-ziekenhuizen: middels een schriftelijk interview met een viertal
STZ ziekenhuizen is gevraagd naar de visie van deze ziekenhuizen op de opleiding tot
ziekenhuisarts.



1.5

In bijlage B zijn de bestanden weergegeven die ontvangen zijn vanuit VWS.

Beleidstheorie
In deze paragraaf schetsen wij in het kort de beleidstheorie van de opleiding tot ziekenhuisarts. De
beleidstheorie is opgesteld aan de hand van beleidsdocumenten en interviews met betrokken
beleidsambtenaren.

11

12

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Brief betreffende subsidieverlening innovatieproject ziekenhuisarts
2012-2015. Datum: 11-4-2012.

Opleiding tot ziekenhuisarts

Beleidsprobleem: vraag naar een meer generalistische arts
De aanleiding voor de subsidie opleiding tot ziekenhuisarts:


Door een verregaande specialisering onder artsen krijgen patiënten te maken met meer en
meer verschillende specialisten;



Effectieve zorgcoördinatie en hierdoor ook de kwaliteit en de patiëntveiligheid komen hierdoor
onder druk te staan; en



Huidige functieprofielen (binnen ziekenhuizen) bieden geen oplossing voor bovenstaande
ontwikkelingen.

Probleemmechanisme: bekostiging opleidingen ziekenhuizen


Het opzetten van een nieuwe opleiding in de vorm van een innovatietraject kost veel geld. De
kosten hiervan bedragen €700.000 (personele ondersteuning van projectleider,
onderwijskundigen, medisch specialisten en secretariaat).12



Sommige ziekenhuizen kunnen dit zien als een barrière voor het aanbieden/ontwikkelen van
een nieuwe artsenopleiding. De minister vond het van belang om de meerwaarde van de
ziekenhuisarts (generalistische arts) te toetsen en daarom het innovatietraject te subsidiëren.

De interventie: subsidie voor de opleiding tot ziekenhuisarts


De activiteiten die worden genoemd in de subsidieaanvraagbrief vanuit het SOZG (voor zowel
traject I als II) passen in het beleid van de minister van VWS.



De minister van VWS heeft daarom besloten om subsidie te verlenen aan SOZG voor zowel
traject I als traject II.



De subsidie wordt afzonderlijk verstrekt voor zowel traject I als traject II en maandelijks
toegekend aan SOZG.



SOZG keert de subsidie uit aan de vier rechtmatige opleidingsziekenhuizen.

Resumerend
De beleidstheorie van de opleiding tot ziekenhuisarts bestaat uit het creëren van een nieuwe
beroepsgroep die de vraag naar een meer generalistische arts en die hier bijhorende kwaliteits- en
patiëntveiligheid kan invullen. Dit gebeurt aan de hand van een aanjaagsubsidie die wordt verstrekt
totdat de markt de opleiding mogelijk zelf kan gaan bekostigen.
Figuur 1.3 Beleidstheorie opleiding tot ziekenhuisarts: voldoende goed- opgeleide artsen
Voldoende goed‐ en juist
opgeleide artsen
Mechanisme
Effectieve zorgcoördinatie en
hierdoor ook de kwaliteit en
patiëntveiligheid staan onder
druk door verregaande
specialisering onder de
artsen

Interventie

12

Huidige functieprofielen
bieden geen oplossing
voor dit probleem

Subsidie voor de opleiding tot
ziekenhuisarts aan 4
opleidingsziekenhuizen

Resultaat
Zorgvraag‐ en aanbod
sluiten niet goed op elkaar
aan

Door het subsideren van de
opleiding tot ziekenhuisarts
worden ziekenhuisartsen
opgeleid die de vraag naar
een generalistische arts
kunnen invullen

Verminderde kwaliteit en
patiëntveiligheid in de zorg

Handhaving van de kwaliteit
en patiëntveiligheid door
goede aansluiting van
functieprofiel ziekenhuisarts

VVZG (2015) ‘Ziekenhuisarts: verkenning ‘onderscheidend vermogen en mogelijkheden voor verdieping/verbreding van
het profiel’ In opdracht van het ministerie van VWS

Opleiding tot ziekenhuisarts

13

2

Doeltreffendheid

In de ‘Subsidieverlening Innovatieproject ziekenhuisarts 2012-2015’ schetst de minister een aantal
aandachtspunten waarover zij periodiek over geïnformeerd dient te worden gedurende het
innovatietraject. Dit zijn de volgende aandachtspunten:


De borging van de patiëntveiligheid en continuïteit van zorg en de rol van de ziekenhuisarts
daarin;



De rol en de positie van de ziekenhuisarts in de ketenzorg en coördinatie van de zorg;



De realisatie van een draagvlak dat breder is dan de betrokken organisaties en
koepelorganisatie;



Aantoonbare ondersteuning van betrokken medisch specialisten en verpleegkundigen voor dit
nieuwe profiel. Het moet helder zijn welke medisch specialismen baat hebben bij de rol van de
ziekenhuisarts;



De wenselijkheid voor verbreding van het project op landelijk niveau;



De belangstelling van de doelgroep van mogelijke opleidingen voor de opleiding.



Informatie over de toekomst van de ziekenhuisartsen in opleiding; en



Het concrete resultaat dat men tracht te bereiken met de pilot en wanneer deze geslaagd is.

Bovenstaande punten opgesteld door minister zullen in deze evaluatie gebruikt worden om een
beeld te schetsen van de doeltreffendheid van de opleiding tot ziekenhuisarts

2.1

In- en uitstroomgegevens opleiding tot ziekenhuisarts
De instroomgegevens van de opleiding tot ziekenhuisarts geven een beeld van het aantal
ziekenhuisartsen in opleiding. Niet elke ziekenhuisarts die aan de opleiding begint maakt de
opleiding tot ziekenhuisarts af. Onderstaand zijn de in- en uitstroomgegevens voor traject I
beschreven (cohort 1 t/m cohort 3).
Figuur 2.1 geeft weer welke van de ziekenhuisartsen in opleiding aan de vier originele
opleidingsziekenhuizen die zijn ingestroomd, nog steeds de opleiding tot ziekenhuisarts volgen
(werkelijke instroom) en welke gestopt zijn (per cohort). 25% van de studenten voor de opleiding tot
ziekenhuisarts is uitgevallen. Dit kan verschillende redenen hebben, waaronder de onbekendheid
van de inhoud en zwaarte van de opleiding, andere verwachtingen over de opleiding en positie van
dit nieuwe type arts op de arbeidsmarkt. Enkele van deze uitvallers zijn een andere opleiding gaan
doen. Zo zijn twee AIOS na het jaar interne geneeskunde (binnen de opleiding tot ziekenhuisarts)
doorgestroomd naar de opleiding interne geneeskunde.
Van de overige uitvallers die zijn gestopt met de opleiding is onbekend wat ze doen. De
verwachting is dat zij niet elders zijn ingestroomd bij een andere opleiding.13 Van de 27
ziekenhuisartsen in opleiding, zijn inmiddels vier ziekenhuisartsen klaar met hun opleiding.

13

SOZG

Opleiding tot ziekenhuisarts

15

Figuur 2.1 In- en uitstroomgegevens Opleiding tot Ziekenhuisarts vier gesubsidieerde
opleidingsziekenhuizen

Totaal

27

Cohort 3 (2014-2015)

9

12

Cohort 2 (2013-2014)

1

9

Cohort 1 (2012-2013)

4

6

0%

10%

20%

4

30%

40%

50%

Werkelijke instroom

60%

70%

80%

90% 100%

Gestopt

Figuur 2.2 geeft dezelfde gegevens weer als voor Figuur 2.1, alleen worden de ziekenhuisartsen in
opleiding van het MC Haaglanden nog meegenomen in de telling. Het MC Haaglanden heeft
besloten om met het oog op de toekomstvisie van MC Haaglanden de opleiding zelf te bekostigen.
In totaal heeft MC Haaglanden 18 ziekenhuisartsen in opleiding en zijn er twee reeds (één in cohort
4) gestopt met de opleiding.
Figuur 2.2 In- en uitstroomgegevens Opleiding tot Ziekenhuisarts inclusief MC Haaglanden

Totaal

45

Cohort 3 (2014-2015)

10

22

Cohort 2 (2013-2014)

1

16

Cohort 1 (2012-2013)

5

7

0%

10%

20%

30%

4

40%

50%

Werkelijke instroom

60%

70%

80%

90% 100%

Gestopt

Traject II van de opleiding tot ziekenhuisarts bestaat uit cohort 4, 5 en 6. In totaal zijn er van cohort
4, acht opleidingsplaatsen gevuld waarvan het ministerie van VWS 28 maanden vergoedt, de
bekostiging van de overige acht maanden is voor rekening van de ziekenhuizen. Cohort 5 is nog
niet gestart (instroom vanaf september 2016). Voor cohort 5 en cohort 6 heeft het ministerie van
VWS toegezegd om per cohort acht plaatsen volledig te vergoeden (uiteindelijke beschikking nog
niet ontvangen). Voor traject II is er alleen voor cohort 4 een eigen bijdrage. Voor cohort 5 en 6
geldt geen eigen bijdrage. Ziekenhuizen hebben nadrukkelijk aangegeven dat ze dit niet willen
omdat zij niet allemaal voor eigen gebruik opleiden.14

14

16

SOZG

Opleiding tot ziekenhuisarts

2.2

Indicaties voor effecten: kwantitatief en kwalitatief
De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) heeft in 2014 een procesevaluatie gepubliceerd1 waarin een
overzicht wordt gegeven van de verwachtingen, belangen en interesses van interne en externe
stakeholders ten aanzien van de implementatie van de ziekenhuisarts. De belangrijkste uitkomsten
van deze procesevaluatie waren:


Stakeholders geven aan dat de ziekenhuisarts een bijdrage kan leveren aan betere zorg.



Externe stakeholders twijfelen of de ziekenhuisarts zich een eigen domein toe kan eigenen.



Er is onduidelijkheid over de functie van de ziekenhuisarts (takenpakket en organisatorische
positie van de ziekenhuisarts).



Bij een aantal (aanpalende) beroepen kan er weerstand ontstaan door een verwacht
verdringingseffect. Dit verdringingseffect zal voornamelijk gaan spelen bij de VS, de PA en de
A(N)IOS. en



De SOZG verwacht een kostenreductie als gevolg van minder complicaties en een verkorting
van de ligduur.

De procesevaluatie van de RUG is begin 2013 uitgevoerd. De opleiding tot ziekenhuisarts is rond
deze tijd gestart en begin 2013 waren er nog onduidelijkheden over de positionering en
meerwaarde van de ziekenhuisarts. In deze evaluatie wordt de huidige positie van ziekenhuisarts
beschreven.
Hieronder worden de doelstellingen zoals gesteld in de ‘Subsidieverlening Innovatieproject
ziekenhuisarts 2012-2015’ door de minister, verder uitgelicht naar de huidige situatie.
Huidig functieprofiel ziekenhuisarts, rol in de ketenzorg en coördinatie van de zorg.


De opleiding tot ziekenhuisarts heeft in 2014 een profielerkenning gekregen.15



Alle ziekenhuizen die hebben deelgenomen aan een enquête onderzoek vanuit BOLS (2015)16,
hebben aangegeven dat er vraag is naar ziekenhuisartsen. Vooral de grotere ziekenhuizen
staan er voor open, maar sommige ziekenhuizen hebben nog een minder goed beeld bij de
positionering van de ziekenhuisarts. Uit de BOLS evaluatie blijkt dat de vraag naar
ziekenhuisartsen tussen nu en vijf jaar hoog is (39 van de 56 instellingen; 70%).16



Vooral op heelkundige afdelingen en chirurgie neemt de vraag naar een ziekenhuisarts toe
omdat taken van de medisch specialist kan overnemen.



Het verschilt per ziekenhuis hoe de opleiding van een ziekenhuisarts eruit ziet. Binnen het
ziekenhuis wordt de rol voor de ziekenhuisarts steeds duidelijker als ‘manager van de
specialisten’. Een ziekenhuisarts heeft bijvoorbeeld ook door hoe de afdeling als geheel
functioneert en hoe het met de kwaliteitsaspecten zit.



De ziekenhuisarts kan ook gemakkelijker de communicatie naar de eerstelijns doen.

Tussentijdse uitval (kwantitatief)


De tussentijdse uitval van de opleiding tot ziekenhuisarts is relatief groot (van de
ziekenhuisartsen in opleiding bij de vier opleidingsziekenhuizen is 25% gestopt) maar normaal
voor een nieuwe opleiding (zie Figuur 2.2).



Inmiddels zijn vier ziekenhuisartsen klaar met de opleiding en actief binnen hun eigen
opleidingsziekenhuis. Zij zijn opgeleid binnen de opleidingsziekenhuizen die subsidie ontvangen
voor de opleiding.

15
16

Interview betrokken organisatie
VVZG (2015) ‘Ziekenhuisarts: verkenning ‘onderscheidend vermogen en mogelijkheden voor verdieping/verbreding van
het profiel’ In opdracht van het ministerie van VWS

Opleiding tot ziekenhuisarts

17



In het eerste cohort was de uitval het grootst omdat de mate van onzekerheid onder de
ziekenhuisartsen in opleiding groot was, dit kwam mede doordat er bij de start van cohort 1 nog
geen profielerkenning was voor de ziekenhuisarts.21



Geïnterviewden geven aan dat de hoge uitval mede komt doordat er geen vast rolpatroon is
voor de ziekenhuisarts en doordat de opleiding in theorie anders uitpakt dan in praktijk.



Ziekenhuisartsen die klaar zijn met de opleiding hebben niet in elk ziekenhuis de garantie op
een baan. Het MC Haaglanden biedt deze baangarantie wel, het UMCG en Catharina
ziekenhuis bijvoorbeeld (nog) niet.17

Verdringing andere specialismen/ziekenhuisfuncties, welke specialismen hebben baat bij de
ziekenhuisarts


Functies als zaalarts, PA en VS kunnen in de toekomst naast elkaar blijven bestaan. Bij
complexere patiënten zal de ziekenhuisarts een grotere rol spelen. De ziekenhuisarts is
complementair aan de PA en de VS.18



De internisten19 in ziekenhuizen voeren momenteel nog relatief simpele consulten. Deze relatief
simpele consulten kan de ziekenhuisarts overnemen zodat de duurdere internist zich bezig kan
houden met de complexere consulten. De mate van werkloosheid onder internisten is relatief
hoog. Internisten vragen zich daarom af waarom zij niet het werk van de ziekenhuisarts kunnen
doen. De werkloosheid zal in de toekomst echter afnemen doordat het aantal medisch
specialisten dat opgeleid wordt afneemt en de opleiding korter wordt.20



De samenwerking van ziekenhuisartsen met overige medisch specialisten verloopt goed en
wordt door verschillende specialismen als prettig ervaren. De ziekenhuisarts zorgt ervoor dat de
medisch specialist zich kan bezighouden met de complexe zorg.21



Om de continuïteit van zorg te waarborgen zouden ANIOS vervangen kunnen worden door de
ziekenhuisarts. Echter, het is ook van belang om de ANIOS te behouden om op die manier de
kwaliteit van de medisch specialistische vervolgopleidingen te garanderen omdat de verworven
competenties van de ANIOS ook van belang zijn.



Voor elke functie zoals PA en ANIOS is volgens geïnterviewden ruimte en er wordt momenteel
nagedacht over een goede ontwikkelingsrichting. Zo zijn medisch specialisten, met name
binnen interne geneeskunde, behoedzaam en zoekende of het onderdeel ziekenhuisarts onder
hun tak zou moeten vallen. Dit geeft aan dat de positionering van de ziekenhuisarts nog gaande
is. Binnen het ziekenhuis is er sprake van samenwerking met de medisch specialisten. Zo wordt
bijvoorbeeld een patiënt met nierfunctiestoornissen niet direct meer doorverwezen naar de
internist, maar behandeld door de ziekenhuisarts. Internisten vinden dit ook prettig.22 Het
verschil met de internist is dat deze 6 jaar is opgeleid om hele complexe problemen op te
lossen.



In de toekomst zijn er misschien minder medisch specialisten nodig, als er taakherschikking
naar de ziekenhuisarts plaatsvindt. Dat heeft dan gevolgen voor het aantal opleidingsplekken
voor medisch specialisten.21

Behoefte aan toekomstige uitstromers bij andere (STZ) ziekenhuizen
Van de vier STZ ziekenhuizen (Samenwerkende Topklinische Opleidingsziekenhuizen) die een
schriftelijk interviewverzoek hebben ontvangen, hebben drie ziekenhuizen deze ingevuld retour
gestuurd (en heeft één ziekenhuis de vragen telefonisch beantwoord). Hieruit is het volgende
gebleken:

17
18
19

20
21
22

18

SOZG
SOZG
Een internist is een medisch specialist die zich bezighoudt met het diagnosticeren en behandelen van ziekten van de
inwendige organen.
SOZG
Interview betrokken organisatie
Opleidingsziekenhuis

Opleiding tot ziekenhuisarts



De ziekenhuizen zien dat de vraag naar een meer generalistische arts is toegenomen. Dit komt
onder andere door een toenemende complexiteit van zorg en meer behoefte aan overzicht en
afstemming. Een verdere subspecialisatie binnen de verschillende disciplines wordt ook als
reden opgegeven voor de toenemende vraag naar een meer generalistische arts.



Een ziekenhuisarts wordt gezien als een arts met een onderscheidend functieprofiel doordat
deze breder en op een hoger niveau inzetbaar is en tevens voldoende gekwalificeerd is om
autonoom algemeen medische zorg te bieden (geneeskunde opleiding). Ziekenhuisartsen
zouden ook bij medisch-bestuurlijke taken betrokken kunnen worden.



In principe zoude inzet van ANIOS op de afdelingen, volgens één van de
opleidingsziekenhuizen, overbodig zijn als de ziekenhuisartsen worden ingezet. Dit omdat
ziekenhuisartsen meer kwaliteit en continuïteit bieden (een ANIOS wisselt vaak van
ziekenhuis). Daarnaast zouden ziekenhuisartsen een rol kunnen spelen bij de opleiding van
AIOS en verpleegkundigen.



Doordat de ziekenhuisarts een extra opleiding heeft genoten is deze duurder dan een ANIOS.
Deze extra kosten moeten door de medisch specialisten zelf betaald worden, wat tot weerstand
kan leiden.



Over de inzet van ziekenhuisartsen binnen de bevraagde STZ ziekenhuizen vindt intern nog
vaak overleg en onderzoek plaats. De opleiding tot ziekenhuisarts wordt tot op heden nog niet
aangeboden in andere STZ ziekenhuizen omdat er vaak nog teveel onbekendheid of te weinig
draagvlak is. Invulling van de meer generalistische taken wordt intern wel expliciet besproken
binnen de specialismen, maar meestal is er nog geen algemeen beleid van een ziekenhuis voor
de inzet van de ziekenhuisarts en/ of taakherschikking richting PA en VS.



De ziekenhuisarts zou volgens één STZ ziekenhuis ingezet kunnen worden op plekken waar de
continuïteit van de generalistische zorg, op bijvoorbeeld de klinische afdelingen, het meest
kwetsbaar is.



Er zijn binnen de bevraagde STZ ziekenhuizen voldoende specialisten aanwezig met
opleidingskwalificaties (bv. interne geneeskunde).



De STZ ziekenhuizen geven aan dat subsidie een aantrekkelijk middel is om de opleiding tot
ziekenhuisarts aan te bieden. Als mogelijke andere financieringsmogelijkheden worden de
ANIOS substitutie (en later het Opleidingsfonds) en de beschikbaarheidsbijdrage genoemd.
Verder geven de STZ ziekenhuizen aan dat de opleiding tot ziekenhuisarts toegevoegd zou
moeten worden aan de beschikbaarheidsbijdrage medisch specialistische vervolgopleidingen.



2.3

Veel zaken liggen nog niet vast en moeten gedurende het de pilotperiode vorm krijgen.

Neveneffecten


Het aanbieden van de subsidie aan slechts vier opleidingsziekenhuizen heeft ertoe geleid dat
MC Haaglanden de opleiding zelf is gaan aanbieden. Dit vergroot het aanbod van
ziekenhuisartsen in de toekomst. Het toont echter ook aan dat er behoefte is aan
ziekenhuisartsen.



Een nadeel van een vergroot aanbod ziekenhuisartsen is dat het lastig is om landelijk en
regionaal aanbod goed op elkaar af te stemmen. Het MC Haaglanden heeft namelijk
proportioneel meer ziekenhuisartsen in opleiding waardoor het aanbod van ziekenhuisartsen in
bepaalde regio’s zoals de Randstad in de toekomst te groot kan worden ten opzichte van de
vraag.



Een ander nadeel (gegeven vanuit het perspectief van een STZ ziekenhuis) is dat de
ziekenhuisarts zou kunnen zorgen (in tegenstelling tot betere coördinatie/communicatie) voor
een extra laag in de communicatie tussen bijvoorbeeld een internist en een chirurg, wat de
communicatie zou kunnen bemoeilijken.23

23

Interview STZ ziekenhuis

Opleiding tot ziekenhuisarts

19

3

Doelmatigheid

3.1

Uitgaven aan de maatregel
Zoals eerder beschreven kent het project twee achtereenvolgende trajecten. Traject I beslaat de
periode van 1 februari 2012 tot 1 februari 2015 (3 opleidingscohorten). Traject II is gestart op
1 februari 2015 en zal doorlopen tot 1 februari 2018. De SOZG heeft in februari 2012 een aanvraag
gedaan voor een subsidieverlening voor traject I. De hoogte van deze subsidie was €11,2 mln. en
dit bedrag is destijds toegekend door de directie Macro-Economische Vraagstukken en
Arbeidsmarkt (MEVA) (onderdeel van ministerie van VWS). In 2013 verzoekt de SOZG om het
subsidiebedrag voor traject I te herzien door de lagere instroom in dit eerste traject en een langere
instroomperiode per traject. De subsidie wordt hierdoor aangepast naar €7,1 mln. De projectperiode voor traject I blijft echter wel gelijk. In mei 2014 heeft de SOZG aanvraag gedaan voor een
subsidieverlening van traject II van €13,5. Dit subsidiebedrag is in augustus 2014 toegekend door
de MEVA met inachtneming dat wanneer zich omstandigheden voordoen die van belang kunnen
zijn tot een wijziging, intrekking of vaststelling van de subsidie, dit zo spoedig mogelijk door te
geven.
Zoals eerder beschreven onder paragraaf 2.2 vallen cohort 4, 5 en 6 onder traject II. In cohort 4 zijn
acht opleidingsplaatsen gevuld, waarvan de eerste 28 maanden vergoed worden. Van cohort 5 en
6 heeft het ministerie van VWS beloofd om per cohort acht opleidingsplaatsen volledig te
vergoeden. De uiteindelijke beschikking hiervan is nog niet ontvangen door SOZG.
De totale (verwachte) uitgaven (traject I en traject II) aan de opleiding tot ziekenhuisarts bedragen
€24,7 miljoen. De subsidie wordt in maandelijkse termijnen uitbetaald aan de SOZG.
Kosten/baten


De kosten van een opleiding tot ziekenhuisarts zijn te vergelijken met de kosten van andere



De hoogte van de vergoeding van een opleidingsplaats is gemiddeld €125.000 per jaar. Dit is

‘beschouwende opleidingen’ zoals de interne geneeskunde en de neurologie.
ongeveer even hoog als de hoogte van de beschikbaarheidsbijdrage die een academisch
ziekenhuis ontvangt voor een AIOS, maar lager dan de periferie ontvangt (€143.000).24


De toegevoegde waarde van de ziekenhuisarts ten opzichte van de ANIOS ligt voornamelijk op
het verhogen van de kwaliteit van de zorg en de patiëntveiligheid. Hierin wordt gedurende de
opleiding extra aandacht aan besteed.



Het is te kort dag om te oordelen of de ziekenhuisarts daadwerkelijk bijdraagt aan het verhogen
van de kwaliteit van de zorg en de patiëntveiligheid. Er zijn pas 4 ziekenhuisartsen klaar met de
opleiding.

MC Haaglanden


Het MC Haaglanden heeft besloten om ANIOS te vervangen door ziekenhuisartsen omdat dit
ziekenhuis het idee had dat er iets gedaan moest worden met het verloop van de ANIOS.



De Raad van Bestuur van MC Haaglanden heeft gekozen voor een alternatief voor een ANIOS
omdat zij behoefte hebben aan opgeleide artsen, die bij het MC Haaglanden blijven werken.



Wanneer alle kosten bij elkaar opgeteld worden en ervan uitgegaan wordt dat een
ziekenhuisarts langer blijft, dan is dat doelmatiger. Voor een deel van de ANIOS ontvangt het
MC Haaglanden subsidie, de andere helft wordt zelf bekostigd. Dit suggereert dat de gelden die

24

SOZG

Opleiding tot ziekenhuisarts

21

vrijkomen door het niet aannemen van de ANIOS die voorheen zelf bekostigd werden, gebruikt
kunnen worden om de opleiding van ziekenhuisartsen te bekostigen.


Het is onduidelijk of MC Haaglanden de opleiding ook in de toekomst met eigen gelden kan
blijven financieren, of dat de ziekenhuisarts wordt opgenomen in de beschikbaarheidsbijdragen.

3.2

Relatie tussen uitgaven/investeringen en opbrengsten van de maatregel
De subsidie voor de opleiding tot ziekenhuisarts is een aanjaagsubsidie met als doel om de
meerwaarde van een generalistische arts in het veld te testen. Op basis van het onderzoek
schetsen wij de volgende mogelijkheden indien er een beleidsin- of extensivering van de middelen
zou plaatsvinden.
+20%
Met een beleidsintensivering van de middelen zouden volgens de stakeholders de volgende
mogelijkheden ontstaan:
1. Landelijke promotie van de ziekenhuisarts, zodat de rol van de ziekenhuisarts meer duidelijk
wordt.
2. Het laten aansluiten van meer ziekenhuizen, zodat de opleiding tot ziekenhuisarts in meer
ziekenhuizen kan worden aangeboden en de opleiding op den duur ook meer uniform wordt
over deze ziekenhuizen.
3. Ziekenhuizen die momenteel de opleiding zelf bekostigen zullen vooraan staan als er een
vergoeding voor de opleiding komt (dit was ook het geval bij de spoedeisende hulp artsen).
4. Het opleidingstraject zou langer gemaakt kunnen worden wanneer er in de toekomst meer
gevraagd wordt van de ziekenhuisarts op het gebied van kennis en ervaring.
-20%
Een beleidsextensivering van de middelen is momenteel niet goed mogelijk vanwege de lopende
pilottrajecten.
1. Een wijziging in de hoogte van de subsidie zou kunnen plaatsvinden als de instroom lager
(minder opleidingsplekken) is dan verwacht.
2. Het zou invloed kunnen hebben op de GO/NO GO-beslissing die de minister van VWS zal
nemen ten aanzien van een vervolgtraject (tweede fase) voor de pilot.
3. Er zou overgegaan kunnen worden op zelfbekostiging van de opleiding, zoals bij MC
Haaglanden reeds het geval is.

3.3

Gepercipieerde effectiviteit van (de opleiding tot) ziekenhuisarts
Onderscheidend specialisme
In de procesevaluatie van de Rijksuniversiteit Groningen in 2014 kwam naar voren dat de
ziekenhuisarts nog niet onderscheidend genoeg zou zijn. Hieronder wordt de huidige positionering
van de ziekenhuisarts beschreven:


Er zijn nog onduidelijkheden rondom de positionering van de ziekenhuisarts in de ziekenhuizen.
Dit komt mede doordat er pas vier ziekenhuisartsen recent klaar zijn met hun opleiding.
Hierdoor is het moeilijk om iets te zeggen over de gepercipieerde effectiviteit.



De medisch specialist houdt zich bezig met de polikliniek en de zalen. Het zaalwerk wordt
echter sneller ondergeschoven door de MS. Dit zijn taken die de ziekenhuisartsen op zich
nemen.

22

Opleiding tot ziekenhuisarts



Complexe patiëntenzorg is meer geschikt voor ziekenhuisartsen dan voor een ANIOS, VS of PA
aangezien de verantwoordelijkheid hierin groot is (dit geldt voornamelijk voor academische
ziekenhuizen).



In het opleidingscurriculum van de ziekenhuisarts wordt speciale nadruk gelegd op kwaliteit en
patiëntveiligheid in relatie met co- en multimorbiditeit, dit gebeurt minder bij andere
specialistische opleidingen.



Contact opnemen met de huisarts (eerstelijns zorg) is één van de onderscheidende- en
kenmerkende taken van de ziekenhuisarts welke van toegevoegde waarde zijn voor de kwaliteit
en patiëntveiligheid. Huisartsen ervaren door deze activiteit van de ziekenhuisarts meer
continuïteit van zorg vanuit het ziekenhuis.25

3.4

Uitvoerbaarheid van de regeling
Het subsidieproces verloopt tussen drie partijen. Het ministerie van VWS verschaft een maandelijks
voorschot aan de SOZG op basis van de liquiditeitsprognose die is gegeven door de SOZG. De
SOZG verdeelt de voorschotten vervolgens onder de vier opleidingsziekenhuizen. De
uitvoerbaarheid van de regeling wordt als goed ervaren, er zijn hierover geen klachten ontvangen.

25

Interview opleidingsziekenhuis

Opleiding tot ziekenhuisarts

23

Bijlage A

Lijst geïnterviewden

Interview
Contactpersoon

Organisatie

Wilna van Rossum

MEVA (VWS)

Cornelie Renckens

VU Medisch Centrum (ziekenhuisarts in opleiding)

Marjolein de Boom

Medisch Centrum Haaglanden (ziekenhuisarts)

Kevin van IJzendoorn

Jeroen Bosch Ziekenhuis (ziekenhuisarts)

Dave Lacle

Universitair Medisch Centrum Groningen (ziekenhuisarts)

Nassira Aichi

Catharina Ziekenhuis (ziekenhuisarts in opleiding)

Mw. L. Rijksen

Mw. J. Deggens

Dhr. N. Oerlemans

Stichting Opleiding ZiekenhuisGeneeskunde (SOZG) (betrokken
via CR Consult)
Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU)
(senior beleidsmedewerker)
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) (senior
beleidsadviseur arbeid & opleiding)

Schriftelijk interview/Vragenlijst
Contactpersoon
Mw. S. Reijntjens

Mw. M. Lahaije

Dr. PHJ Frissen

Dr. B. Thio
Mw. C. van Til

Organisatie
Zuyderland Medisch Centrum (beleidsadviseur medische
opleidingen)
Zuyderland Medisch Centrum (beleidsadviseur Medisch
Specialistisch Bedrijf)
Onze Lieve Vrouwen Gasthuis (internist-acute geneeskunde &
voormalig opleider interne geneeskunde/lid Concilium NIV)
Medisch Spectrum Twente (kinderarts & Dean medical school
Medisch Spectrum Twente Enschede)
Rijnstate Medisch Centrum (manager Rijnstate Leerhuis)

Opleiding tot ziekenhuisarts

25

Bijlage B

Ontvangen bestanden VWS

Naam document

Organisatie (auteur)

Publicatie datum

De arts van straks: een nieuw medisch

Koninklijke Nederlandsche Maatschappij

2002

opleidingscontinuüm

ter Bevordering van de geneeskunde
(KNMG)

De opleiding tot ziekenhuisarts:

Van Offenbeek, Visser & Bakker

Eindrapportage van een procesevaluatie

(Rijksuniversiteit Groningen)

Opleidingsplan ziekenhuisarts

Stichting Opleiding

dec-14

23-feb-12

Ziekenhuisgeneeskunde (SOZG)
Numerus Fixus Geneeskunde: Loslaten

Raad voor de Volksgezondheid en Zorg

of Vasthouden (Advies)

aan Min VWS

Pijler opleidingsplaatsen aanpassing

Stichting Opleiding

subsidie

Ziekenhuisgeneeskunde (SOZG)

Activiteitenplan Subsidieaanvraag

Stichting Opleiding

Innovatieproject Ziekenhuisarts traject 1

Ziekenhuisgeneeskunde (SOZG)

Aanvraag subsidieverlening traject 1

Stichting Opleiding

Den Haag, 2010

15-jan-13

feb-12

9-feb-12

Ziekenhuisgeneeskunde (SOZG)
Herziening subsidieverlening traject 1

Stichting Opleiding

28-mei-13

Ziekenhuisgeneeskunde (SOZG)
Kamerbrief herziening subsidieverlening

Ministerie van VWS aan SOZG

23-aug-13

Ministerie van VWS aan SOZG

11-apr-14

Stichting Opleiding

apr-14

traject 1
Kamerbrief toezegging subsidieverlening
traject 1
Activiteitenplan Subsidieaanvraag
Innovatieproject Ziekenhuisarts traject 2

Ziekenhuisgeneeskunde (SOZG)

Aanvraag subsidieverlening traject 2

Stichting Opleiding

21-mei-14

Ziekenhuisgeneeskunde (SOZG)
Kamerbrief toezegging subsidieverlening

Ministerie van VWS aan SOZG

26-aug-14

Ziekenhuisarts: Verkenning

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde

20-okt-15

'onderscheidend vermogen en

(VVZG)

traject 2

mogelijkheden voor
verdieping/verbreding van het profiel'

Opleiding tot ziekenhuisarts

27

Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland

Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Nederland

T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com

W www.ecorys.nl

Sound analysis, inspiring ideas

BELGIË – BULGARIJE – INDIA – KROATIË - NEDERLAND – POLEN – SPANJE – TURKIJE - VERENIGD KONINKRIJK