Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

895
Vragen van het lid Bromet (GroenLinks-PvdA) aan de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit over het bericht «Nieuwe klap voor boeren: grond
onder hun voeten vandaan» (ingezonden 15 december 2023).
Antwoord van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 29 januari 2024). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2023–2024, nr. 695.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Nieuwe klap voor boeren: grond onder hun
voeten vandaan»?1
Antwoord 1
Ja, daar ben ik mee bekend.
Vraag 2
Klopt het dat Staatsbosbeheer recent een brief heeft gestuurd aan natuurbeherende boeren dat hun pachtovereenkomst, als deze per 1 januari 2024
eindigt, mogelijk niet wordt verlengd? Klopt het dat dit geldt voor ongeveer
550 boeren?
Antwoord 2
Staatsbosbeheer geeft (natuur)gronden in gebruik aan agrarische ondernemers door middel van verpachting. Het klopt dat Staatsbosbeheer een brief
heeft gestuurd aan deze agrarische ondernemers dat hun pachtovereenkomst,
als deze per 1 januari 2024 eindigt, niet automatisch kan worden verlengd.
Als overheidsorganisatie mag Staatsbosbeheer sinds het zogeheten Didamarrest namelijk niet langer gronden onderhands in gebruik geven aan haar
pachters. Staatsbosbeheer geeft ongeveer 40.000 ha van haar areaal uit in
geliberaliseerde pacht (< 6 jaar volgens titel 7.5 artikel 397 lid 1 van het BW).
Dit betreft circa 3.000 pachters. Deze pachters maken deel uit van verschillende agrarische sectoren, zoals biologische boeren en landschapsboeren. De
pachtovereenkomsten eindigen niet allemaal tegelijk. Jaarlijks eindigen er
500–600 pachtovereenkomsten.

1

ah-tk-20232024-895
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2024

De Telegraaf, 13 december 2023, »Nieuwe klap voor boeren: grond onder hun voeten vandaan»
(Nieuwe klap voor boeren: grond onder hun voeten vandaan | Binnenland | Telegraaf.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Vraag 3
Klopt het dat pachtovereenkomsten tot nu toe altijd stilzwijgend werden
verlengd? Waarom zijn deze boeren hier zo laat over geïnformeerd dat dit nu
niet zo is?
Antwoord 3
Het gaat in deze kwestie om pachtovereenkomsten die na een looptijd van
maximaal 6 jaar definitief eindigen en dus niet (stilzwijgend) verlengd kunnen
worden. Pachters kregen voorheen na het verlopen van de overeengekomen
pachttermijn veelal onderhands een nieuwe pachtovereenkomst aangeboden.
Na het Didam-arrest was ook Staatsbosbeheer genoodzaakt deze werkwijze te
herzien, wat heeft geresulteerd in een nieuwe, openbare pachtprocedure.
Deze procedure is in september 2023 door Staatsbosbeheer vastgesteld,
waarna pachters hierover per brief zijn geïnformeerd. Wanneer Staatsbosbeheer in de periode voorafgaand aan de brief gesprekken voerde met pachters,
is aandacht gevraagd voor de aankomende wijziging. Zulke gesprekken
hebben echter niet met alle pachters plaatsgevonden, gelet op de grote
hoeveelheid pachters en de beperkte tijd die beschikbaar was. Daarnaast zijn
stakeholders, zoals LTO Nederland en de provincies, geïnformeerd. De
formele kennisgeving met de pachter-specifieke informatie wat dit voor hun
eigen contractsituatie zou betekenen, was pas mogelijk na de vaststelling van
de nieuwe pachtprocedure in september. Ik heb er begrip voor dat het voor
de pachters prettiger zou zijn geweest wanneer dit eerder had kunnen
gebeuren.
Vraag 4
Hoe ziet de nieuwe wijze van verpachten door Staatsbosbeheer eruit? Wat
zijn de voorwaarden voor dit puntensysteem?
Antwoord 4
Staatsbosbeheer heeft de afgelopen jaren ingezet op duurzame ingebruikgeving (DIG) van zijn gronden. De basis voor de kwaliteit van de ingebruikgeving wordt gevormd door de voorwaarden in de pachtovereenkomst, waarbij
de natuurdoelen in stand worden gehouden. Staatsbosbeheer zoekt naar
intrinsiek gemotiveerde pachters die de natuurgronden in gebruik willen
nemen en daar zijn toelatingscriteria en vergelijkingscriteria (de zogenaamde
inschrijfvoorwaarden en gunningscriteria) voor opgesteld. De criteria zijn
objectief, toetsbaar en redelijk, zoals ervaring hebben met het in gebruik
hebben van natuurgrond/agrarische gronden met natuurdoelen, keurmerken
zoals SKAL, het hebben van een GLB brons/zilver/goud label en de nabijheid
van het bedrijf van de inschrijvende partij tot de pachtgrond. Met de gestelde
criteria beoogt Staatsbosbeheer niet alleen te selecteren op prijs, maar ook
een pachter te selecteren die ervaring met en kennis heeft van het gebruik
van natuurgronden.
Vraag 5
Klopt de uitspraak dat de intensieve melkveehouderij wordt bevoordeeld met
de nieuwe systematiek? Deelt u de mening dat dit niet mogelijk zou moeten
zijn? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Nee, die uitspraak klopt niet. Bij het beoordelen van inschrijvingen op
pachtpercelen maakt Staatsbosbeheer geen afweging tussen agrarische
sectoren, maar wordt enkel geselecteerd op duurzaamheid, kwaliteit en prijs.
Dit moet samen met de voorwaarden in het pachtcontract leiden tot het
vinden van een pachter die in staat is op een optimale manier het in pacht uit
te geven perceel te gebruiken, om de door de provincie gestelde natuurdoelen in stand te houden. De eerste resultaten van inschrijvingen volgens het
nieuwe pachtproces laten zien dat de intensieve melkveehouderij niet wordt
bevoordeeld met de nieuwe systematiek.
Vraag 6
Op welke wijze worden de belangen afgewogen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Zoals ook aangegeven bij de beantwoording van vraag 5 maakt Staatsbosbeheer bij het beoordelen van inschrijvingen op pachtpercelen geen afweging
tussen agrarische sectoren, maar wordt enkel geselecteerd op duurzaamheid,
kwaliteit en prijs. Dit moet samen met de voorwaarden in het pachtcontract
leiden tot het vinden van een pachter die in staat is op een optimale manier
het in pacht uit te geven perceel te gebruiken, om de door de provincie
gestelde natuurdoelen in stand te houden.
Vraag 7
Op welke wijze wordt de afweging gemaakt tussen het voortbestaan van
natuurbeherende boeren en het scherper sturen op natuurdoelen?
Antwoord 7
Staatsbosbeheer werkt graag samen met pachters die een duurzame
bedrijfsvoering nastreven. Dit is meegenomen bij de inschrijfvoorwaarden en
gunningscriteria. Met het voor pacht ter beschikking stellen van gronden en
de specifiek daarvoor geldende pachtvoorwaarden biedt Staatsbosbeheer
mogelijkheden voor meer natuurinclusieve bedrijfsvoering door boeren. Het
voortbestaan van boeren en het scherper sturen op natuurdoelen gaan in die
zin hand in hand. Staatsbosbeheer heeft echter geen taak om sectoren of
specifieke, individuele boerenbedrijven te faciliteren – hetgeen bovendien in
strijd zou zijn met het Didam-arrest.
Vraag 8
Wordt bestaande natuurbeherende boeren ook mogelijkheden geboden om
de grond te blijven pachten én scherper te sturen op natuurdoelen?
Antwoord 8
Ja. Alle pachters van Staatsbosbeheer hebben de mogelijkheid om mee te
dingen naar pachtgrond, niet alleen hun huidige pachtgrond, maar ook
pachtgrond elders. Zoals gemeld in het antwoord op vraag 4 maken
duurzaamheids- en natuurdoelstellingen onderdeel uit van de voorwaarden
en de gunningscriteria van het nieuwe stelsel. Hiermee beoogt Staatsbosbeheer niet alleen te selecteren op prijs, maar ook een pachter te selecteren die
ervaring met en kennis heeft van het gebruik van natuurgronden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3