Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 134 (R1972)

Regels omtrent de verkrijging en het verlies van
de nationaliteit van zeeschepen (Rijkswet
nationaliteit zeeschepen)

34 836

Intrekking van vijf wetten en aanpassing van
diverse wetten in verband met de Rijkswet
nationaliteit zeeschepen, alsmede goedkeuring
van de Regeling vergoeding schade door
olieverontreiniging BES (Aanpassingswet
Rijkswet nationaliteit zeeschepen)

Nr. 17

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 april 2022
Tijdens de procedurevergadering van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat van 2 februari jl. is mij verzocht om een brief met
betrekking tot de Rijkswet nationaliteit zeeschepen (Kamerstukken 33 134
(R 1972)) en de Aanpassingswet Rijkswet nationaliteit zeeschepen
(Kamerstukken 34 836). De commissie verzoekt mij om in die brief in te
gaan op de actualiteit en noodzaak van het voorstel van rijkswet en
daarbij ook de Europese ontwikkelingen op het gebied van asiel en
migratie en de afspraken uit het coalitieakkoord te betrekken. In deze brief
ga ik op deze punten in.
Voorgeschiedenis
De Rijkswet nationaliteit zeeschepen (hierna: Rnz) kent een lange
voorgeschiedenis. Op 30 december 2011 is dit voorstel van rijkswet bij uw
Kamer aanhangig gemaakt. Sindsdien hebben verschillende factoren
invloed gehad op de duur van het voorbereidend onderzoek. In 2012 werd
het voorstel van rijkswet controversieel verklaard. Door het nieuwe
kabinet is in 2013 de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstuk
33 134 (R1972), nr. 6) ingediend met een nota van wijziging (Kamerstuk
33 134 (R1972), nr. 7). De beantwoording van de vragen van het verslag
leidde tot aanvullende vragen van de vaste commissie. De zorgvuldige
afstemming van de beantwoording met de vier landen van het Koninkrijk
en met werkgevers en werknemers in de sector heeft ertoe geleid dat de
nota naar aanleiding van het nader verslag lange tijd, tot eind 2020
(Kamerstuk 33 134 (R1972), nr. 15), op zich heeft laten wachten. Vanwege
de samenhang tussen de rijkswet en de Aanpassingswet Rnz is ervoor
gekozen om de beantwoording van de vragen in het verslag bij de

kst-33134-17
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 134 (R1972), nr. 17

1

Aanpassingswet tegelijkertijd met de nota naar aanleiding van het nader
verslag van de Rnz aan uw Kamer aan te bieden (Kamerstuk 34 836, nr. 5).
Eind 2020 zijn beide wetsvoorstellen aangemeld voor plenaire behandeling in uw Kamer. Ten gevolge van het aftreden van het kabinet op
15 januari 2021 en het controversieel verklaren van beide wetsvoorstellen,
kwam de behandeling opnieuw stil te liggen.
Actualiteit en noodzaak
De actualiteit en noodzaak van beide wetsvoorstellen is gedurende deze
hele periode niet veranderd. Met de Rnz wordt de huidige regelgeving op
het gebied van de registratie- en nationaliteitsverlening van zeeschepen
vervangen door een nieuw, overzichtelijk en gemoderniseerd stelsel, dat
meer handvaten biedt voor handhaving en meer ruimte voor de sector
oplevert. De Aanpassingswet is noodzakelijk om de rijkswet in werking te
kunnen laten treden.
Hieronder ga ik nader in op de actualiteit en noodzaak van het voorstel
van rijkswet en licht ik de drie doelstellingen van het voorstel kort toe: het
uniformeren van de regelgeving omtrent nationaliteitsverlening van
zeeschepen binnen het Koninkrijk, het wegnemen van belemmeringen in
de registratiewetgeving, en het moderniseren en uitbreiden van het
bestuursrechtelijk instrumentarium.
Met de Rnz wordt uitvoering gegeven aan de artikelen 91 en 94 van het
VN-Zeerechtverdrag. Op grond van dit verdrag zijn de verdragspartijen
onder andere verplicht om een doeltreffende registratie van zeeschepen
onder hun rechtsmacht te voeren. Door de Rnz ontstaat een overzichtelijke, uniforme regeling voor de nationaliteitsverlening van zeeschepen.
Daarnaast stelt artikel 3, eerste lid, onderdeel e, van het Statuut voor het
Koninkrijk der Nederlanden (hierna: Statuut) dat de nationaliteit van
zeeschepen een rijksaangelegenheid is. Momenteel is de regelgeving
rondom nationaliteitsverlening van zeeschepen verouderd en heeft ieder
land van het Koninkrijk eigen regelgeving. Door het voorstel van rijkswet
wordt dan ook invulling gegeven aan het Statuut door de regelgeving op
rijksniveau te uniformeren en in een rijkswet onder te brengen.
Door het voorstel van rijkswet worden de teboekstelling en de nationaliteitsverlening losgekoppeld, waardoor het voor rederijen mogelijk wordt
om een schip dat in een land van het Koninkrijk te boek staat tijdelijk
onder buitenlandse vlag te brengen en te exploiteren, zonder de teboekstelling te wijzigen («bareboat -out»). Momenteel wordt in alle landen van
het Koninkrijk de teboekstelling automatisch gekoppeld aan het verlenen
van de nationaliteit van dat land. De voorgestelde ontkoppeling, die een
uitdrukkelijke wens is van rederijen en wordt gesteund door de Koninklijke
Vereniging van Nederlandse Reders, neemt belemmeringen in de
exploitatie van zeeschepen weg. Door de Rnz wordt het tijdelijk
omvlaggen van schepen wettelijk verankerd. Met de sectorpartijen is
uitgebreid gesproken over waarborgen met betrekking tot de mogelijke
gevolgen voor zeevarenden aan boord van een schip dat tijdelijk omvlagt.
Op grond van een zorgvuldige belangenafweging is met de tweede nota
van wijziging een goede balans gevonden tussen enerzijds de
bescherming van de arbeids- en sociaalrechtelijke positie van zeevarenden en anderzijds het belang van de aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van de vlag van het Koninkrijk.
Tot slot voorziet de Rnz in de modernisering van het bestuursrechtelijk
instrumentarium. Dit betreft onder andere de bevoegdheid om de
registratie te weigeren of door te halen. Bij doorhaling wordt een zeeschip
de nationaliteit ontnomen. Met de voorgestelde ontkoppeling van
teboekstelling en registratie blijft in een dergelijke situatie de teboekstelling van het schip bij doorhaling in stand, waardoor schuldeisers niet
in hun rechten worden aangetast. Het voorstel van rijkswet bevat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 134 (R1972), nr. 17

2

verplichte en facultatieve doorhalingsgronden. De verwachting is dat het
instrument van intrekking van de nationaliteit een voldoende afschrikwekkende werking heeft om de naleving van internationale maritieme
verplichtingen te verzekeren. Het daadwerkelijk inzetten van dit
instrument zal alleen in uitzonderlijke gevallen nodig zijn en wordt
voorafgegaan door een toezichttraject.
Coalitieakkoord en Europese ontwikkelingen
De relatie tussen het voorstel van rijkswet, de Europese ontwikkelingen op
het gebied van asiel en migratie en het coalitieakkoord ligt uitsluitend in
de mogelijkheid tot doorhaling uit het vlagregister indien er ernstige
redenen zijn om te veronderstellen dat het schip bestemd is of gebruikt
wordt voor mensensmokkel of illegaal vervoer van illegale vreemdelingen.
Ten aanzien van de Europese ontwikkelingen op het gebied van asiel en
migratie kan ik u melden dat er geen ontwikkelingen bekend zijn die in de
weg staan aan de voorgestelde doorhalingsgrond in de Rnz die aan dit
onderwerp raakt. De voorgestelde bepaling draagt bij aan de nationale en
Europese aanpak om mensensmokkel steviger te kunnen aanpakken,
onder andere door maatregelen te kunnen treffen tegen vervoerders die
structureel en systematisch mensensmokkel en irreguliere migratie
faciliteren. In het coalitieakkoord is voorts als één van de pijlers voor het
migratiebeleid opgenomen om legale migratie te verbeteren en te
versterken, en parallel irreguliere migratie te beperken. Het tegengaan van
mensensmokkel draagt bij aan het beperken van irreguliere migratie. In
het akkoord is ook aangegeven dat de strafmaat van mensensmokkel met
twee jaar verhoogd zal worden. De voorgestelde bepaling sluit aan bij de
integrale aanpak van mensensmokkel.
Het ontnemen van de nationaliteit van een zeeschip is echter een zware
bestuursrechtelijke sanctie en zal slechts als ultimum remedium worden
toegepast. Bovendien vereist artikel 98 van het VN-Zeerechtverdrag dat
iedere Staat de kapitein van een schip dat zijn vlag voert ertoe verplicht
dat hij hulp biedt aan eenieder die hij op zee in levensgevaar aantreft.
Deze verplichting is geïmplementeerd middels artikel 9 van de
Schepenwet. Voornoemde doorhalingsgrond is bijgevolg niet van
toepassing op schepen die varen onder de vlag van het Koninkrijk en te
goeder trouw drenkelingen aan boord nemen, ongeacht of dit illegale
vreemdelingen zijn.
Aanpassingswet
De Aanpassingswet Rnz past een aantal Nederlandse wetten en wetten
die van toepassing zijn op de BES aan, zodat deze in overeenstemming
zijn met de terminologie en het stelsel van het voorstel voor de Rnz. Dit
beleidsarme wetsvoorstel is nodig om de Rnz voor Nederland in werking
te kunnen laten treden en heeft geen directe relatie met de Europese
ontwikkelingen op het gebied van asiel en migratie en de afspraken uit het
coalitieakkoord.
Ik vertrouw erop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben en hoop
beide wetsvoorstellen binnenkort met Uw Kamer te kunnen bespreken.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 134 (R1972), nr. 17

3