Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Directie Rechtsbestel

MRb

Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Beslisnota bij Subsidieregeling rechtsbijstand en
aanverwante kosten TwG
1.

Datum
11 mei 2023
Ons kenmerk
4658283

Aanleiding

Bewoners in het aardbevingsgebied in Groningen hebben onevenredig veel last
gehad van de gevolgen van de aardgaswinning. Naast het moeten doorlopen van
intensieve en vaak complexe schadeafhandelingstrajecten met het Instituut
Mijnbouwschade (Instituut) - of een versterkingstraject met de Minister van
Economische Zaken en Klimaat (Nationale Coördinator Groningen, hierna NCG), is
tevens gebleken dat, indien deze trajecten leiden tot een geschil, de rechtspositie
van de bewoners ongelijkwaardig is ten opzichte van het Instituut of de NCG.
De kabinetsreactie op het parlementaire enquêterapport ‘Groningers boven gas’ 1
bevat een aantal voorstellen om de schade- en versterkingsprocedures sneller,
simpeler en minder juridisch te maken. Voorliggende regeling bevat aanvullend
daarop een aantal maatregelen om de rechtspositie van de bewoner te
verbeteren. Doordat de bewoner of eigenaar van een gebouw met deze regeling
ondersteuning kan krijgen van een advocaat en indien nodig van een bouwkundig
of financieel adviseur, wordt een gelijk speelveld gecreëerd in de vaak complexe
processen met het IMG en de NCG. Verder wordt de eigenaar de mogelijkheid
geboden van mediation. Bij het opstellen van deze regeling is aansluiting gezocht
bij de systematiek van bekostiging van rechtsbijstand volgens de Wet op de
rechtsbijstand (hierna: Wrb). Dit houdt tevens in dat de rechtsbijstand kosteloos
is, los van het inkomen van de bewoner en los van de uitkomst van het geschil.
De grondslag voor de juridische bijstand voor eigenaren van een gebouw is
gelegen in de Tijdelijke wet Groningen (hierna: TwG) van de Minister van
Economische Zaken en Klimaat, te weten artikel 13n.
Uw belang is om de regeling, die is opgesteld conform artikel 37b en 37c van de
Wet op de rechtsbijstand, voor 17 mei 2023 in beginsel2 goed te keuren, zodat de
regeling mee kan in de voorhangprocedure en ter consultatie aangeboden kan
worden aan de Kamer. In het door de Kamer aangenomen gewijzigde
amendement van het kamerlid Beckerman (SP) van 6 december 2022 is namelijk
opgenomen dat u de goedkeuring, bedoeld in artikel 37b, vijfde lid, van de Wet
op de Rechtsbijstand aan de krachtens artikel 37b, derde lid, of artikel 37c van de
Wet op de rechtsbijstand vast te stellen regels voor de verstrekking van de
subsidies, bedoeld in het eerste en tweede lid, niet eerder verleent dan vier
weken nadat het ontwerpbesluit tot goedkeuring van de door het bestuur van de

1
2

25 april 2023, 2023Z07612.
Formele goedkeuring kan pas indien de Kamer akkoord is met de regeling.
Pagina 1 van 6

raad voor rechtsbijstand te stellen regels aan beide Kamers der Staten-Generaal
is overgelegd.3
2.
Geadviseerd besluit
U wordt geadviseerd het voornemen uit te brengen om de regeling goed te
keuren en in te stemmen met het voorhangen van de concept-subsidieregeling bij
de Eerste en Tweede Kamer door middel van de bijgevoegde aanbiedingsbrieven.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Directie Rechtsbestel
Datum
11 mei 2023
Ons kenmerk
4658283

3.
Kernpunten
De regeling heeft tot doen om te voorzien in kosteloze rechtsbijstand en
vergoeding van aanverwante kosten ten behoeve van gedupeerde eigenaren van
een gebouw door de mijnbouwschade in Groningen. Hiermee wordt hun toegang
tot het recht en een betere rechtsbescherming geborgd en wordt hun
rechtspositie meer in evenwicht gebracht met die van het Instituut en de NCG.
De Nederlandse Orde van Advocaten heeft aangegeven dat zij de materie rondom
de mijnbouwschade Groningen te complex vinden om af te doen via de Wet op de
rechtsbijstand en heeft gevraagd om een fonds in te richten. In gesprekken over
de inrichting van de voorziening is naar voren gebracht dat het punttarief uit de
Wet op de rechtsbijstand als een drempel wordt gezien waardoor advocaten niet
deel gaan nemen aan de regeling en is gevraagd om een verhoogd uurtarief. Er
wordt een aanbodsprobleem voorzien.
De Kamer heeft echter bij de behandeling van de Tijdelijke wet Groningen (TwG)
en in het bijzonder artikel 13n4 van de TwG ingestemd met het baseren van de
rechtsbijstandsregeling op grond van artikel 37b en 37c Wet op de rechtsbijstand
(Wrb) en met het benoemen als bijzonder doeleinde zoals bedoeld van de
vergoeding van de kosten van een bouwkundig of financieel advies in dat artikel,
mits de goedkeuringsbrief met regeling vier weken voor inwerkingtreding aan de
Kamer ter consultatie wordt voorgelegd.
4.

Toelichting

Rechtsbijstandsfonds en verhoogd uurtarief
Er is in het verleden onderzoek gedaan naar het inrichten van een
rechtsbijstandsfonds. De aanleiding hiervan was een aangenomen motie van het
Kamerlid Voordewind (CU) c.s. om de mogelijkheden te onderzoeken van de
oprichting van een Nederlands rechtsbijstandsfonds voor gedupeerden van milieuen mensenrechtenschendingen in het buitenland, waarop gedupeerden een
beroep kunnen doen als zij een Nederlands moederbedrijf aansprakelijk willen
stellen voor falend toezicht op onrechtmatige handelingen van een buitenlandse
dochteronderneming.
In het rapport dat naar aanleiding hiervan is opgesteld, is de vraag gesteld of
gedupeerden aanspraak kunnen maken op het stelsel van gesubsidieerde
rechtsbijstand.5 Dit werd bevestigend beantwoord met enkele kanttekeningen.
Voor het toenmalige kabinet was dit aanleiding om de motie te beantwoorden met
de overweging dat: ‘Mede in het licht van de financiële beperkingen van het
stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand, acht het kabinet het aangewezen om in
Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 094, nr. 20.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 094, nr. 2.
5
Kamertukken 2010-2011, 26485 nr. 105.
3
4

Pagina 2 van 6

het geval van zaken met betrekking tot bedrijfsgerelateerde schendingen in het
buitenland dezelfde voorwaarden te stellen aan de toekenning van gesubsidieerde
rechtsbijstand als in andere zaken’.
En verder: ‘Het kabinet ziet voorts geen aanleiding tot alternatieven als het door
de overheid oprichten van een nieuwe doelgerichte subsidieregeling voor het
opbouwen van jurisprudentie of een privaatfonds om buitenlandse gedupeerden in
staat te stellen hun recht te halen in Nederland’.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Directie Rechtsbestel
Datum
11 mei 2023
Ons kenmerk
4658283

Er is afgewogen of een dergelijk fonds nodig is. Voor de herstelregeling
kinderopvangtoeslag kennen we al de ‘Subsidieregeling pakket rechtsbijstand
herstelregelingen kinderopvangtoeslag’ (HKT-regeling) die ook gebaseerd is op
artikel 37b Wrb. Gedupeerden krijgen daarmee – net zoals in de onderhavige
regeling – een geborgde, kosteloze toegang tot het recht, ongeacht hun inkomen
en vermogen. Evenmin wordt er een noodzaak gezien om hier een apart fonds in
te richten voor het opbouwen van jurisprudentie. De bedoeling is om
gedupeerden zo laagdrempelig mogelijk, en in het belang van deze gedupeerde,
te helpen met de afhandeling van hun schade en het versterken van hun gebouw.
Dan zou het inrichten van een fonds uitsluitend bedoeld zijn om een afwijkend
tarief te hanteren voor de advocatuur. Dat kan op zich zelf geen reden zijn voor
het oprichten van een dergelijk fonds, terwijl er al een toegang tot het recht
wordt geborgd via het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand.
Uurtarief
Onder de hierboven genoemde HKT-regeling geldt hetzelfde punttarief als onder
de Wet op de rechtsbijstand. Een afwijkend punttarief zou een ongewenste
precedentwerking hebben ten aanzien van die regeling en ook ten aanzien van
mogelijke toekomstige regelingen. Bovendien ondermijnt een afwijkend punttarief
ook het reguliere stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand. Niet valt uit te leggen
waarom advocaten die deelnemen aan het stelsel het basisbedrag van € 120,20
ontvangen en advocaten die deelnemen aan een bijzonder kosteloze
rechtsbijstandsregeling voor gedupeerden een hoger tarief ontvangen. Er wordt in
deze regeling al afgeweken van het stelsel, omdat er tot een bepaalde hoogte
tegemoet gekomen wordt aan de inschatting omtrent de tijdsbesteding in deze
zaken. Deze inschatting is gebaseerd op de oude situatie waarbij een
ongelijkwaardige rechtspositie tussen gedupeerde en Instituut of NCG aanwezig
was.
Het genoemde aanbodsprobleem – dat ook aanwezig is als er een verhoogd
uurtarief zou gelden – denken we op te lossen door de specialisatie eisen voor
rechtsbijstandsverleners anders in te richten (algemeen bestuursrecht of
letselschade met de voorwaarde om een driedaagse cursus algemeen
bestuursrecht te volgen die door EZK wordt gefinancierd) en door de regeling niet
te beperken tot advocaten uit het noorden van het land. Als stimulans wordt er
bovendien een onkostenvergoeding per zaak toegekend van twee punten.
Ondanks dat er vanuit (een deel van) de advocatuur mogelijk kritiek op de
regeling zal zijn, verwachten wij met deze voornoemde maatregelen voldoende
aanbod te kunnen creëren.
Monitoring en evaluatie
Er is een bijzondere bepaling opgenomen waarmee de regeling regelmatig
gemonitord en geëvalueerd wordt zodat tijdig kan worden bijgestuurd en
zodoende maatwerk kan worden geleverd. Die monitoring en evaluatie zal zien op
Pagina 3 van 6

de tijdsbesteding, de werkzaamheden en het effect van het afhandelen van de
zaken door het Instituut en de NCG.
4.1 Politieke context
De Kamer heeft bij de behandeling van de TwG een motie aangenomen waarin is
opgenomen dat u de goedkeuring, bedoeld in artikel 37b, vijfde lid, van de Wet
op de rechtsbijstand aan de krachtens artikel 37b, derde lid, of artikel 37c van de
Wet op de rechtsbijstand vast te stellen regels voor de verstrekking van de
subsidies, bedoeld in het eerste en tweede lid, niet eerder verleent dan vier
weken nadat het ontwerpbesluit tot goedkeuring van de door het bestuur van de
raad voor rechtsbijstand te stellen regels aan beide Kamers der Staten-Generaal
is overgelegd.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Directie Rechtsbestel
Datum
11 mei 2023
Ons kenmerk
4658283

4.2 Financiële overwegingen
De dekking voor de daadwerkelijke kosten van de regeling zal structureel worden
gedragen door EZK. Deze kosten worden gemaakt en verantwoord door de Raad
voor Rechtsbijstand en worden door J&V doorbelast aan EZK. Op basis van een
voorlopige kostenraming is hiervoor t/m 2029 een bedrag van jaarlijks ca. € 5
miljoen (incl. btw) opgenomen in de EZK-begroting. De TwG bevat een grondslag
om de kosten voor de juridische, bouwkundige en financiële bijstand te verhalen
op de Nederlandse Aardoliemaatschappij (NAM).
4.3 Juridische overwegingen
Door de discussie rondom het rechtsbijstandfonds en de hoogte van het
punttarief, rijst de vraag of de grenzen van de grondslag van artikel 37b en 37c
Wrb niet worden bereikt. Steeds meer bijzondere regelingen – al dan niet op wens
van de Kamer - worden ingesteld met deze bepaling, waardoor er ook steeds
meer afwijkingen ontstaan ten opzichte van het bestaande reguliere stelsel van
gesubsidieerde rechtsbijstand. Er wordt nagedacht om in de Wrb een bijzondere
grondslag op te nemen om bij AMvB kosteloze rechtsbijstand te regelen. Het
wetsvoorstel (Wet aanpassingen rechtsbijstand in het strafproces) waarin dit
geregeld gaat worden zal naar verwachting echter pas over drie jaar in werking
treden. Het is goed om bij eventuele toekomstige regelingen te kijken of deze niet
door het betreffende kerndepartement zelfstandig getroffen kan worden.
Een ander aspect bij een subsidieregeling als de onderhavige is dat u, aangezien
het een ministeriële regeling betreft, ‘slechts’ goedkeuring hoeft te geven en dat
daarmee rechtsstatelijke controle kan ontbreken. Dit is in het algemeen te
verdedigen, omdat de uitvoering niet belast moet worden met rechtstreekse
politieke inmenging. De inhoud van deze regelingen gaat echter verder dan
uitsluitend de inrichting van uitvoeringsprocessen. Daar staat tegenover dat juist
bij deze regeling die controle in ieder geval wel gegarandeerd is nu de Kamer
geconsulteerd wordt.
4.4 Krachtenveld
Gedupeerde eigenaren: In het ‘Rapport parlementaire enquêtecommissie
aardgaswinning Groningen’ worden de volgende aanbevelingen gedaan (zie
achtergrondinformatie):
1. Maak schadeafhandeling voor bewoners milder, makkelijker en menselijker;
2. Geef bewoners snel duidelijkheid over de versterking;
3. Bied toekomstperspectief aan de regio;
4. Zorg dat er voldoende geld is voor alle toekomstige kosten;
5. Versterk de rol van de toezichthouder;
Pagina 4 van 6

6. Vergroot de rol van het publieke belang binnen departementen;
7. Versterk de positie van de Tweede Kamer;
8. Geef toekomstige publiek-private samenwerking beter vorm;
9. Versterk kennisontwikkeling over de ondergrond;
10. Stuur op de ruimtelijke inrichting van de ondergrond;
11. Een uitnodiging aan Groningers.
Deze aanbevelingen maken dat de in deze regeling de gedupeerde eigenaar van
een gebouw (met uitzondering van woningcorporaties waarvoor aparte regelingen
gelden) onderdeel is van het krachtenveld. De regeling geldt voor zowel
natuurlijke personen als rechtspersonen en er wordt niet getoetst aan een
bedrijfsmatig belang. In de monitor en evaluatie wordt gekeken hoe zich dit
ontwikkelt.
Instituut: Het Instituut zal zijn manier van afhandelen moeten aanpassen en
vanuit het belang van de gedupeerde moeten redeneren. Dit is ook door de
Staatssecretaris Mijnbouw toegezegd in de bovenstaande kabinetsreactie. Zo zal
er niet meer in hoger beroep worden gegaan, tenzij er sprake is van een
principiële kwestie. In dat geval zullen de kosten van rechtsbijstand door het
Instituut voor zijn rekening worden genomen.
NCG: Idem, waarbij geldt dat de afhandeling van versterkingsbesluiten al meer
gericht is op laagdrempelige afhandeling. Op dit gebied wordt de minste
juridificering verwacht.
EZK: Kerndepartement dat medeverantwoordelijk is voor de rechtsbescherming.
Het voornoemde Instituut is een ZBO onder verantwoordelijkheid van hen. EZK
kan binnen de bevoegdheden van de Kaderwet ZBO richting geven op de manier
van afhandelen door het Instituut.
NOvA: De NOvA heeft gewezen op de situatie rondom de afhandeling in
Groningen. U hebt samen met de Staatssecretaris Mijnbouw en de MP daarover
gesproken. De NOvA is voorstander van een collectieve regeling, maar ziet die het
liefst terug in een rechtsbijstandsfonds.
Advocatuur: Vanuit de advocatuur die nu al zaken behandelen in Groningen is
gewezen op de complexiteit en gevraagd om een ander punttarief. Ook zij zullen
nog met een reactie komen op de regeling. Aangezien die regeling niet tegemoet
komt aan hun punten (zowel qua tijdsbesteding als qua punttarief) wordt
verwacht dat deze advocaten niet akkoord gaan.
MfN: Het is op grond van de regeling mogelijk om met het Instituut of de NCG
een afspraak te maken om mediation in te zetten. MfN staat positief tegenover
die inzet. Deze mogelijkheid is opgenomen om geschillen te dejuridificeren.
Raad voor Rechtsbijstand: De Raad is uitvoerder van de regeling. Zij hebben de
opdracht daartoe aanvaard.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Directie Rechtsbestel
Datum
11 mei 2023
Ons kenmerk
4658283

4.5 Uitvoering
De Raad voor Rechtsbijstand moet nog de uitvoeringstoets uitvoeren, maar
verwacht geen verrassingen. Wel worden er risico’s gezien voor het geval het
Instituut of NCG de zaken alsnog gaan juridificeren en bij het aanbod van
advocaten.
4.6 Implementatie
Het voornemen tot goedkeuring moet eind mei (vier weken voor 1 juli 2023) met
de regeling ter consultatie aan beide kamers worden verzonden.
Na goedkeuring door de Kamer kan de regeling door de Raad voor Rechtsbijstand
gepubliceerd worden in de Staatscourant. Er is in de regeling rekening gehouden
met vertraging. Zo nodig kan de regeling met terugwerkende kracht
inwerkingtreden.
Pagina 5 van 6

5.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden

5.1 Toelichting
De persoonsgegevens van ambtenaren zijn niet openbaar ter bescherming van de
persoonlijke levenssfeer.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Directie Rechtsbestel
Datum
11 mei 2023
Ons kenmerk
4658283

Pagina 6 van 6