DOORSTROMEN VAN HBO NAAR WO

IN HOEVERRE IS DE WO-MASTER TOEGANKELIJK VOOR
HBO-GEDIPLOMEERDEN?

februari 2019

Voorwoord

Niet alle scholieren weten al op, zeg, hun zeventiende precies waar ze uit willen
komen. Je hebt bijvoorbeeld na de havo een hbo-opleiding gekozen en gaandeweg
ontdek je dat dit vakgebied je echt gegrepen heeft. En nu wil je meer: je verder
specialiseren, of wellicht richting de wetenschap. Aanvankelijke twijfelaars en
getalenteerde laatbloeiers, zij hebben baat bij soepele stapel- en
doorstroommogelijkheden in het onderwijs. Ook in het hoger onderwijs. En de
maatschappij heeft ook hun talenten nodig. Daarom hebben gediplomeerde hbo’ers
bij de invoering van het bachelor-masterstelsel de mogelijkheid gekregen om een
wo-masteropleiding in te stromen. Als ze de benodigde kennis en vaardigheden in
de bachelor hebben opgedaan, dan worden ze rechtstreeks toegelaten, zo is
besloten. En als studenten nog niet aan de eisen voldoen, dan moet de universiteit
volgens de wet ervoor zorgen dat zij de nog tekortschietende kennis en
vaardigheden kunnen wegwerken, bijvoorbeeld met een schakelprogramma. Zolang
dat binnen een redelijke termijn te realiseren is.
Toegankelijkheid is het doel, een vanzelfsprekende overgang tussen bachelor en
master de wettelijke regel. Maar er waren signalen dat het in de praktijk regelmatig
anders uitvalt. Enkele jaren geleden deden wij een eerste inventarisatie, waaruit dit
bleek, evenals uit een onderzoek door studentenorganisatie LSVb. Wij hebben dit
daarom nogmaals nader onderzocht.
Het is goed om te zien dat het aantal niet-toegankelijke masters in totaal lijkt te zijn
afgenomen vergeleken met onze eerste inventarisatie. Maar uit dit brede onderzoek
blijkt daarnaast ook dat de ene universiteit toegankelijker is dan de andere.
Opmerkelijk is ook dat in sommige opleidingen studenten bij de ene universiteit wel
terecht kunnen voor een schakelprogramma, terwijl een vergelijkbare opleiding bij
een andere universiteit de weg gesloten houdt. En we zien bijvoorbeeld dat
technische universiteiten er vaak goed in slagen hbo-bachelors te laten instromen.
Natuurlijk zijn er terechte uitzonderingen en gegronde belemmeringen voor een
vanzelfsprekende doorstroom. De wet geeft dan ook ruimte aan instellingen om
geen schakelmogelijkheid te bieden als, eenvoudig gezegd, het de student te veel
tijd zou kosten om de benodigde kennis en vaardigheden op te doen om aan de
master te kunnen beginnen. Het lijkt dat instellingen de wet op dit punt
uiteenlopend interpreteren, waardoor ook de doorstromingskansen uiteenlopen.
Daarnaast spreekt de wet over goede doorstroming naar ‘verwante opleidingen’, en
ook dat begrip lijkt te veel ruimte voor eigenstandige invulling te geven. Wij bevelen
daarom aan dat de wet wordt aangepast, met meer eenduidiger formulering van wat
er van instellingen wordt verwacht, en wat uitzonderingen mogen zijn. Zodat
instellingen én studenten beter weten waar zij aan toe zijn - en waardoor hopelijk
ook de doorstroming wordt verbeterd.
Talenten benutten, kansen bieden, zorgen voor toegankelijkheid - in dit geval voor
hbo-bachelors - het hoger onderwijs heeft die maatschappelijke opdracht, een
opdracht die niet voor niets ook in de wet is vastgelegd. Graag roep ik universiteiten
op om vooral te blijven kijken naar de mogelijkheden, en niet te snel de
belemmeringen leidend te laten zijn.
Wij willen de komende jaren ook zelf verder onderzoeken welke belemmeringen er
zijn, en wellicht scherper in beeld krijgen waar de oplossingen kunnen liggen. Zodat
ook ambitieuze en getalenteerde laatbloeiers de vervolgopleiding kunnen krijgen die
bij hen past.
drs. Monique Vogelzang
Inspecteur-generaal van het Onderwijs

INHOUD
Voorwoord 3
Samenvatting 8
1
1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding 10
Aanleiding 10
Eerder onderzoek 11
Onderzoeksmethode en -vragen 11
Reikwijdte van het onderzoek 12

2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.2

2.4.1
2.4.2
2.4.3

Bevindingen 14
Hoeveel wo-masteropleiding zijn niet toegankelijk voor hbo-gediplomeerden? 14
Totaal aantal niet toegankelijke masters 14
Reguliere versus researchmasters 14
Verschillende vormen van schakeltrajecten 15
Welke gemeenschappelijke kenmerken hebben wo-masteropleidingen die niet
toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden? 16
Grote verschillen tussen sectoren 16
Opleidingen met capaciteitsbeperking minder vaak schakelmogelijkheid 17
Hoe groter de instroom, des te groter de toegankelijkheid 18
Zijn er instellingen met relatief veel niet-toegankelijke wo-masteropleidingen? 18
Toegankelijkheid tussen instellingen verschilt 18
Verschillende vormen van schakeltrajecten 19
Verschillen tussen ‘gelijke’ masteropleidingen van verschillende instellingen 20
Welke redenen geven wo-masteropleidingen voor het niet toelaten van hbogediplomeerden? 21
Meest genoemde redenen 21
Verschillen tussen sectoren 22
Verschillen tussen instellingen 22

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3

Conclusies en nabeschouwing 24
Conclusies 24
Antwoord op de vier onderzoeksvragen 24
Verschil met LSVb-onderzoek 25
Verschil met eerder onderzoek 25
Verschillen in interpretatie van de wet? 25
Redelijkerwijs en redelijke termijn 25
Verwante masteropleiding 26
Vervolgonderzoek en aanbevelingen 26

2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.3
2.3.1
2.3.2
2.3.3
2.4

Bijlage 1 Vergelijken van verschillende onderzoeken 28
Bijlage 2 Brief behorende bij de uitvraag naar aanvullende eisen en schakeltrajecten
van wo-masteropleidingen 30
Bijlage 3 Invulinstructie behorende bij de uitvraag naar aanvullende eisen en
schakeltrajecten van wo-masteropleidingen 32
Bijlage 4 Voorbeeld excelformat behorende bij de uitvraag naar aanvullende eisen en
schakeltrajecten van wo-masteropleidingen 36
Bijlage 5 Toelichting bij opleidingen niet toegankelijk voor hbo-gediplomeerden 37
Bijlage 6 Tabellen 47
Bronnen/Literatuur 50
Lijst met afkortingen 51

Samenvatting

De Inspectie van het Onderwijs is voor het collegejaar 2018-2019 nagegaan hoeveel
masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs schakelmogelijkheden bieden
aan hbo-bachelor gediplomeerden (verder hbo-gediplomeerden).
Deze inventarisatie laat zien dat bijna een derde van de 701 voltijd womasteropleidingen niet toegankelijk is voor hbo-gediplomeerden. Gecorrigeerd voor
researchmasters, die overwegend niet toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden,
blijkt bijna een vijfde van de 591 reguliere voltijd wo-masteropleidingen geen
toegang te bieden aan hbo-gediplomeerden. Het aantal masteropleidingen dat niet
toegankelijk is voor hbo-gediplomeerden dat uit deze inventarisatie naar voren komt
is hoger is dan eerder door de LSVb is geconstateerd.
Ook uit eerder onderzoek van de inspectie, LSVb en ResearchNed bleek al dat niet
alle masteropleidingen toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden. Hoeveel
opleidingen dit betrof was niet altijd duidelijk of verschilde tussen onderzoeken. Dit
komt mede omdat deze onderzoeken destijds een andere focus hadden. Wel was het
zo dat in alle drie de eerdere onderzoeken het aantal masteropleidingen zonder
schakelmogelijkheid groter was dan in onze voorliggende inventarisatie. Waren er
naar schatting een aantal jaren terug nog tussen de 300 en 400 masteropleidingen
zonder mogelijkheden tot schakelen – ongeveer de helft van het totale
masteraanbod-, in 2018 zijn dat er nog tussen de 100 (LSVb) en 200 (inspectie),
maximaal nog geen derde van het aanbod. Anders dan in de eerder onderzoek dat
zich hoofdzakelijk baseerde op informatie op websites, zijn nu de universiteiten
direct benaderd om gegevens aan te leveren over hun voltijds masteropleidingen. In
totaal hebben we informatie over nagenoeg alle masteropleidingen gekregen op de
vraag of zij wel of niet toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden: 591 reguliere
masters en 110 researchmasters.
De sector Gezondheidszorg is het minst toegankelijk voor hbo-gediplomeerden. Ook
opleidingen met een kleine instroom zoals Applied Mathematics of Theologie, en
opleidingen met een capaciteitsbeperking zoals sommige Psychologie opleidingen of
Forensic Science zijn minder vaak toegankelijk voor hbo-gediplomeerden.
De ene universiteit blijkt toegankelijker te zijn dan de andere. Er zijn bijvoorbeeld
universiteiten die relatief veel masters bieden die niet toegankelijk zijn voor hbo’ers.
Terwijl bij een andere universiteit deze hbo’ers wel een vergelijkbare
masteropleiding kunnen volgen. Ook de wijze waarop wél toegang wordt geboden,
verschilt per universiteit. De ene instelling biedt vooral standaard
schakelprogramma’s aan, de andere voornamelijk maatwerkprogramma’s. Ook zijn
er enkele universiteiten die voor sommige masteropleidingen direct toegang aan
hbo-gediplomeerden bieden zonder dat zij hoeven te schakelen. Vaak moeten zij
dan wel - evenals wo-bachelors – een selectieprocedure doorlopen. Dit sluit niet uit
dat er ook vaak meerdere schakeltrajecten mogelijk zijn voor één specifieke master,
zoals universiteiten soms ook in hun toelichting hebben aangegeven.
Als redenen voor het niet toelaten van hbo-gediplomeerden geven de universiteiten
relatief vaak aan dat toegang is voorbehouden aan specifieke wo-bachelorstudenten,
dat het niveau van de hbo-bachelor niet toereikend is of dat er geen verwante hbobacheloropleiding bestaat.

1

Inleiding

Bij de invoering van het bama stelsel in 2002 is vastgelegd dat de hbo- en wobachelorfase een eigenstandig opleidingstraject betreft dat met een diploma wordt
afgesloten. De wo-master is vervolgens direct toegankelijk met een bachelordiploma
op hbo- of wo-niveau, mits de benodigde vaardigheden en kennis die in de bachelor
zijn opgedaan toereikend zijn en voldoende aansluiten bij de inhoud en gevraagde
vaardigheden van de master. Zo niet, dan heeft de ho-instelling de wettelijke
opdracht om deficiënties in de vooropleiding van studenten weg te werken. Het is
vervolgens aan de instelling te onderbouwen of redelijkerwijs verwacht mag worden
dat dit binnen een redelijke termijn te realiseren is. Deze wettelijke opdracht is
vormgegeven in de artikelen 7.30e en 7.57i van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek (WHW).
Artikel 7.30 e: Indien de betrokkene niet voldoet aan de toelatingseisen, bedoeld in
de artikelen 7.30b of 7.30c１, en van hem redelijkerwijs kan worden verwacht dat hij
daaraan binnen een redelijke termijn alsnog kan voldoen, wordt hem de
mogelijkheid geboden, de tekortkoming weg te nemen en alsnog aan de
toelatingseisen te voldoen.
Artikel 7.57i:
1. De onderwijs- en examenregelingen van de betreffende hogescholen,
universiteiten en Open Universiteit regelen de wijze waarop aan degene die met
goed gevolg het afsluitend examen, verbonden aan een bacheloropleiding heeft
afgelegd, door het instellingsbestuur ondersteuning wordt geboden ter
bevordering van een goede doorstroming naar een verwante masteropleiding in
het wetenschappelijk onderwijs.
2. Het instellingsbestuur kan voor het bieden van de ondersteuning, bedoeld in het
eerste lid, een vergoeding vragen.
3. […]
Om deficiënties weg te werken die een succesvolle deelname aan de master in de
weg staan, zijn schakelprogramma’s ingericht. Dit zijn programma’s of trajecten met
als enig doel om toegelaten te worden tot een wo-masteropleiding. Andere termen
hiervoor zijn premasters, minor- of doorstroomprogramma’s.
In dit rapport beschrijven we welke masteropleidingen wel en welke niet
toegankelijk zijn voor hbo-bachelor gediplomeerden (verder hbo-gediplomeerden),
al dan niet na het wegwerken van deficiënties middels een schakelprogramma. Ook
inventariseren we de redenen die opleidingen geven om hbo’ers van deelname aan
hun programma uit te sluiten. We doen dit in het licht van de discussie over de
toegankelijkheid van het wetenschappelijk onderwijs voor hbo’ers.
1.1

Aanleiding
Directe aanleiding voor dit onderzoek is de inventarisatie van de Landelijke
Studentenvakbond (LSVb) van het aantal schakeltrajecten die wo-masteropleidingen
bieden en de brief die zij hierover aan de Inspecteur Generaal van het Onderwijs
Het bezit van een graad Bachelor in het wetenschappelijk onderwijs onderscheidenlijk een graad Bachelor in het
hoger beroepsonderwijs; of het bezit van kennis, inzicht en vaardigheden op het niveau van een graad Bachelor in
het wetenschappelijk onderwijs onderscheidenlijk een graad Bachelor in het hoger beroepsonderwijs of bij
inschrijving voor een Master lerarenopleiding aan de betrokkene de graad Master, bedoeld in artikel 7.10a, is
verleend, en de betrokkene voldoet aan de door het instellingsbestuur te stellen eisen.
１

Pagina 10 van 52

heeft gestuurd (LSVB. 2018a, 2018b, 2018c). Het blijkt dat niet iedere
masteropleiding aan hbo’ers de mogelijkheid biedt om een schakeltraject te volgen.
De politieke discussie die vervolgens hierover is gevoerd (OCW, 2018) en het belang
dat de inspectie hecht aan de toegankelijkheid van het hoger onderwijs, hebben
geleid tot dit onderzoek naar de mogelijkheden voor instroom in de wo-master voor
hbo-gediplomeerden. Dit onderzoek is een onderdeel van het meerjarig
onderzoeksprogramma Selectie en Toegankelijkheid van het Hoger Onderwijs,
waarin de inspectie een ‘rollende planning’ hanteert. Dat wil zeggen dat actuele
ontwikkelingen – zoals deze - aanleiding geven voor nieuwe onderzoeksvragen.
1.2

Eerder onderzoek
In april 2018 constateert de LSVb op basis van een inventarisatie van websites dat
ten minste 102 masteropleidingen geen toegang lijken te bieden aan hbogediplomeerden via een schakeltraject. Daarvan zijn 83 masteropleidingen die op de
website expliciet aangeven dat zij geen toegang bieden aan hbo-gediplomeerden
(LSVB, 2018d). Een inventarisatie naar schakeltrajecten is eerder gedaan door de
inspectie (IvhO, 2015), de LSVb (LSVb, 2016) en ResearchNed (ResearchNed,
2017). Ook daaruit bleek dat niet iedere masteropleiding een mogelijkheid tot
schakelen bood. Zowel de LSVb als ResearchNed concluderen daarnaast dat
websites vaak een onvolledig beeld bieden van de mogelijkheden die er voor hbo’ers
zijn om zich te kwalificeren voor de master (zie ook bijlage 1).
Het aantal mogelijkheden tot schakelen dat uit de eerdere inventarisaties naar voren
kwam verschilt tussen de onderzoeken, vooral als we kijken op het niveau van de
instelling. Dit heeft onder meer te maken met de wijze waarop er is
geïnventariseerd. De LSVb heeft evenals ResearchNed een web-inventarisatie
gedaan onder opleidingen en deze niet (allen) direct bevraagd. De inspectie heeft in
haar eerdere onderzoek het aantal schakeltrajecten per instelling geteld en niet het
aantal opleidingen dat via een traject toegankelijk is, terwijl met een zelfde
schakeltraject soms meerdere masteropleidingen toegankelijk zijn.

1.3

Onderzoeksmethode en -vragen
Om een zo volledig en accuraat mogelijk beeld te verkrijgen van de toegankelijkheid
van de masteropleidingen heeft de inspectie alle dertien bekostigde instellingen
rechtstreeks bevraagd. Deze inventarisatie is een uitbreiding van de inventarisatie
die ook in de twee voorgaande jaren heeft plaatsgevonden naar aanvullende eisen
van wo-masteropleidingen. De volgende onderzoeksvragen staan centraal:
1. Hoeveel wo-masteropleiding zijn niet toegankelijk voor hbo-gediplomeerden?
2. Welke gemeenschappelijke kenmerken hebben wo-masteropleidingen die niet
toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden?
3. Zijn er instellingen met relatief veel niet-toegankelijke wo-masteropleidingen?
4. Welke redenen geven wo-masteropleidingen voor het niet toelaten van hbogediplomeerden?
In oktober 2018 zijn alle bekostigde universiteiten exclusief de Open Universiteit
aangeschreven met het verzoek per masteropleiding aan te geven of deze
toegankelijk is met een hbo-bachelordiploma, en zo ja, op welke wijze dat
gefaciliteerd wordt. De universiteiten hebben hiervoor een brief met uitleg, een
invulinstructie en een invulformat in excel ontvangen. Het excelformat bevat per
universiteit alle bekostigde masteropleidingen die volgens croho in het studiejaar
2018-2019 actueel zijn, exclusief post-initiële masters en lerarenopleidingen (ulo’s).
Zie bijlage 2, 3 en 4 voor de brief, de invulinstructie en een voorbeeldformat.

Pagina 11 van 52

De universiteiten is verzocht de volgende vraag per opleiding te beantwoorden:
Is de opleiding toegankelijk voor hbo-gediplomeerden?
Zij hadden daarbij de volgende antwoordmogelijkheden:
 Nee, geen toegang.
 Ja, zonder schakelprogramma
 Ja, d.m.v. standaard schakelprogramma
 Ja, o.b.v. maatwerkprogramma’s
 Ja, doorstroomtraject in hbo
 Ja, op een andere wijze.
De antwoorden op deze vraag zijn vervolgens uitgesplitst naar relevante
opleidingskenmerken zoals sector, omvang van de instroom, capaciteitsbeperking en
instelling. Dit is telkens apart voor reguliere masters en researchmasters gedaan.
Ook zijn we binnen groepen van vergelijkbare masteropleidingen nagegaan of de
toegangsmogelijkheden voor hbo-gediplomeerden van elkaar verschillen.
Bij twee antwoordmogelijkheden is er gevraagd om een toelichting: in het geval er
geen toegang wordt geboden aan hbo-gediplomeerden en indien de wijze waarop
toegang wordt geboden niet al in de overige antwoordmogelijkheden vermeld staat.
In dit onderzoek gaat het ons voornamelijk om de groep opleidingen die geen
toegang biedt aan hbo-gediplomeerden. De toelichtingen behorende bij het
antwoord ‘Nee, geen toegang’ zijn op basis van een inhoudelijke beoordeling door
twee onderzoekers ingedikt tot de volgende 9 categorieën:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

Researchmaster
Academische vaardigheden vereist
HBO niveau ontoereikend
Geen verwante HBO opleiding
Selectieve master
Alleen voor specifieke wo bachelor(s)
Beroepsvereisten
Instroom toch mogelijk
Overig/onbekend

Ook deze categorieën zijn vervolgens uitgesplitst naar een aantal relevante
opleidingskenmerken. De vraag daarbij is dan bijvoorbeeld of de argumentatie bij
het antwoord ‘Nee, geen toegang’ verschilt tussen sectoren.
1.4

Reikwijdte van het onderzoek
In dit onderzoek gaat het ons voornamelijk om de groep opleidingen die geen
toegang biedt aan hbo-gediplomeerden. Dat zijn dus met name de opleidingen die
geen mogelijkheid bieden een schakeltraject te volgen. In onze inventarisatie
hebben we opleidingen geteld en niet de mogelijke tracks of specialisaties
daarbinnen. Uit het overzicht van de LSVb van 2018 bleek bijvoorbeeld dat er
binnen 95 opleidingen 233 tracks bestaan, met een aantal uitschieters van
opleidingen met 10 tracks of meer. Dat is gemiddeld 2,5 track per opleiding. Deze
tracks verschillen binnen dezelfde opleiding in inhoud of bijvoorbeeld in de taal
waarin het onderwijs wordt aangeboden.
De inventarisatie heeft in oktober 2018 plaatsgevonden bij dertien universiteiten. De
levensbeschouwelijke universiteiten, de Open Universiteit en de niet-bekostigde
universiteiten zijn buiten beschouwing gelaten. Alleen de voltijdsopleidingen die op 1
oktober 2018 actief waren zijn voorgelegd. Masteropleidingen die niet direct met een
Pagina 12 van 52

bachelordiploma toegankelijk zijn, zoals post-initiële masters en universitaire
lerarenopleidingen (ulo’s), zijn niet meegenomen in de telling. Alle instellingen
hebben de benodigde informatie aangeleverd voor nagenoeg alle door ons
voorgelegde opleidingen. Van een enkele opleiding werd aangegeven dat deze in
afbouw was, of pas per 1 september 2019 van start ging. In totaal hebben 701
masteropleidingen antwoord gegeven op de vraag of zij wel of niet toegankelijk zijn
voor hbo-gediplomeerden: 591 reguliere masters en 110 researchmasters.

Pagina 13 van 52

2

Bevindingen

2.1

Hoeveel wo-masteropleiding zijn niet toegankelijk voor hbogediplomeerden?

Bijna een derde van de voltijds universitaire masteropleidingen (205 van de 701) is
niet toegankelijk voor hbo-gediplomeerden. Laten we de 110 researchmasters
buiten beschouwing, dan biedt ruim 18 procent van de masteropleidingen (109 van
de 591) geen toegang aan hbo-gediplomeerden.
2.1.1

Totaal aantal niet toegankelijke masters
Ruim 29 procent (205 opleidingen) van alle masteropleidingen (research- en
reguliere masters samen) van dertien bekostigde universiteiten geeft aan niet
toegankelijk te zijn voor hbo-bachelor studenten. Dat is meer dan het aantal uit de
web-inventarisatie van de LSVb; zij kwamen tot 102 niet toegankelijke
masteropleidingen bij een inventarisatie onder negen universiteiten. Daarbij zijn
reguliere en researchmasters samen genomen (LSVb, 2018b). Omdat de
inventarisatie van de LSVb de directe aanleiding voor dit onderzoek was, hebben we
beide tellingen in onderstaande tabel naast elkaar gezet.
Tabel 1 Masteropleidingen zonder schakeltrajecten, LSVb, 2018; IvhO, 2018
masteropleidingen niet
toegankelijk met een hbo-diploma
LSVb2018
IvhO2018
Erasmus Universiteit Rotterdam

aantal voltijd
masters 2018

12

50

Maastricht University

2

15

51

Radboud Universiteit Nijmegen

6

18

51

24

94

0

22

3

31

Rijksuniversiteit Groningen
Technische Universiteit Eindhoven

1

Technische Universiteit Delft
Tilburg University

1

13

42

Universiteit Leiden

20

35

63

3

30

Universiteit Twente
Universiteit Utrecht

33

18

72

Universiteit van Amsterdam

28

40

86

Vrije Universiteit

8

24

79

Wageningen University

3

Totaal
102
Bron: uitvraag inspectie 2018; inventarisatie LSVb 2018

0

30

205

701

De inspectie telt - op een enkele uitzondering na – ook per instelling meer
masteropleidingen die niet toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden dan de LSVb.
De LSVb heeft aangegeven nagenoeg alle websites bekeken te hebben. Mogelijk is
de informatie op de website niet duidelijk of volledig of heeft de LSVb enkele
instellingen in zijn geheel niet meegenomen in het onderzoek.
2.1.2

Reguliere versus researchmasters
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen reguliere masters en
researchmasters. Researchmasters zijn doorgaans ook voor wo-bachelors beperkt
toegankelijk en toegang daartoe vereist vaak een aanvullende selectieprocedure.
Pagina 14 van 52

Van alle researchmasters is volgens eigen opgaaf bijna 90 procent niet toegankelijk
voor hbo-gediplomeerden. Wanneer we alleen kijken naar de reguliere masters blijkt
18,3 procent niet toegankelijk te zijn voor hbo-gediplomeerden. Dat zijn 109
masteropleidingen.
Figuur 1 Wijze waarop toegang wordt geboden aan hbo-gediplomeerden, reguliereen researchmasters (n=701)

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

2.1.3

Verschillende vormen van schakeltrajecten
De 496 masters die wel toegankelijk zijn, bieden verschillende schakelalternatieven
aan voor hbo-gediplomeerden. Er zijn masters die direct toegankelijk zijn voor hbogediplomeerden, masters met een standaard schakelprogramma of masters die
afhankelijk van de deficiënties, maatwerk bieden. Ook zijn er doorstroomtrajecten
die reeds een aanvang hebben in de hbo-bachelor en vervolgens toegang bieden tot
een masteropleiding. Ten slotte zijn er nog andere mogelijkheden zoals een
toelatingstoets, via een extern traject aan de Open Universiteit of met een
combinatie van een standaard- en maatwerkprogramma. In figuur 2 zijn de
verschillende schakelalternatieven voor reguliere masters en researchmasters
weergegeven.
Figuur 2 Schakelalternatieven voor hbo-gediplomeerden, reguliere en
researchmasters (n=496)

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

Van de 591 reguliere masters zijn 482 opleidingen toegankelijk voor hbogediplomeerden. Van deze 482 (voor hbo’ers toegankelijke) reguliere
masteropleidingen is het grootste deel toegankelijk via een standaard
schakelprogramma (303 opleidingen; 62,9%) of via een maatwerkprogramma (107
Pagina 15 van 52

opleidingen; 22,2%). Verder is vier procent toegankelijk via een doorstroomtraject
in het hbo (19 opleidingen). Nog geen drie procent van de 482 toegankelijke
reguliere masteropleidingen biedt toegang zonder een schakelprogramma (12
opleidingen; 2,5%). Tot slot is bijna 9 procent toegankelijk op een andere wijze (41
opleidingen).
Veertien researchmasters van de 110 researchmasters zijn toegankelijk voor hbogediplomeerden. Opmerkelijk is dat twee daarvan toegankelijk zijn voor hbo’ers
zonder enige vorm van schakelen, terwijl researchmasters doorgaans minder
toegankelijk zijn dan reguliere masters voor zowel wo- als hbo-bachelors. Verder
biedt de helft van de voor hbo-toegankelijke researchmasters toegang via een
standaard schakelprogramma, vier researchmasters via een maatwerkprogramma
en één researchmaster is op een andere wijze toegankelijk voor hbogediplomeerden, namelijk middels een verkort bachelorprogramma waarmee in het
hbo gestart kan worden. Acht van de veertien researchmasters geven in de
toelichting expliciet aan dat zij – naast een schakeltraject - aanvullende eisen stellen
aan zowel hbo- als wo-bachelors.
Er zijn bij verschillende opleidingen meerdere mogelijkheden tot schakelen, terwijl
de uitvraag hier dwong tot het geven van één antwoord. Vaak kan het gros van de
aspirant studenten met een hbo-bachelordiploma terecht in een standaard
schakelprogramma, maar zijn er voor een kleinere groep ook maatwerktrajecten
mogelijk. Ook komt het voor dat voor iedereen een standaardprogramma geldt van
beperkte omvang en daar bovenop een individueel maatwerktraject wordt
samengesteld. De meeste opleidingen die in deze inventarisatie hebben aangegeven
dat dit voor hen geldt, hebben doorgaans de voor hen meest voorkomende situatie
aangevinkt. Dit hebben we moeten afleiden uit verschillende opmerkingen die
universiteiten bij hun opleidingen konden plaatsen. Dit zal waarschijnlijk niet voor
alle betreffende opleidingen zijn gedaan. Voor het identificeren van opleidingen die
in zijn geheel geen aanbod hebben voor hbo-bachelors is dit geen probleem. Voor
een uitgebreid onderzoek naar de frequentie van het voorkomen van verschillende
schakelmogelijkheden zijn de aantallen mogelijk een onderschatting van de
werkelijkheid.

2.2

Welke gemeenschappelijke kenmerken hebben wo-masteropleidingen die
niet toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden?

Van de reguliere masters zijn het minst toegankelijk voor hbo-gediplomeerden:
opleidingen in de sectoren Gezondheidszorg, Recht, en Taal en Cultuur, opleidingen
met een kleine instroom en opleidingen met een capaciteitsbeperking. Omdat
nagenoeg alle researchmasters niet toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden biedt
een verdere uitsplitsing naar kenmerken voor deze groep geen beter inzicht.
2.2.1

Grote verschillen tussen sectoren
Binnen de groep van de reguliere masters, is de sector Gezondheidszorg het minst
toegankelijk voor hbo-gediplomeerden (zie ook figuur 3). Ruim een derde van alle
reguliere masters in deze sector (16 van de 47) geeft aan niet toegankelijk te zijn
voor hbo-gediplomeerden. Ook in de sector Taal en Cultuur en de sector Recht is
meer dan 20 procent van de opleidingen niet toegankelijk voor hbo’ers.
Daarentegen zijn in de sectoren Onderwijs en Landbouw alle masteropleidingen
toegankelijk voor hbo-gediplomeerden. Ook veel masteropleidingen in de sector
Techniek bieden hbo’ers de mogelijkheid om in te stromen.
Pagina 16 van 52

Figuur 3 Wijze waarop toegang wordt geboden aan hbo-gediplomeerden, reguliere
masters naar sector (n=591)

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

In de meeste sectoren is een standaard schakelprogramma de meest genoemde
vorm van het wegwerken van deficiënties. In de sectoren Onderwijs, Natuur en
Landbouw wordt er meer geleund op maatwerktrajecten. Ondanks het feit dat de
sector Gezondheidszorg weinig toegankelijk is, zien we ook dat daar in een aantal
gevallen al in de hbo-bacheloropleiding een traject kan worden ingezet om
vervolgens een wo-master in te stromen. Dit blijkt een mogelijkheid te zijn die
Maastricht University en de Vrije Universiteit bieden voor opleidingen als Global
Health of Governance and Leadership in European Public Health.
2.2.2

Opleidingen met capaciteitsbeperking minder vaak schakelmogelijkheid
We zien dat masteropleidingen met een capaciteitsbeperking minder vaak een
schakelmogelijkheid voor hbo’ers bieden dan masteropleidingen met een – in theorie
- onbeperkte instroommogelijkheid. In het geval van een capaciteitsbeperking of
een fixus moeten aspirant studenten bovenop een bachelordiploma aan ten minste
twee aanvullende selectiecriteria voldoen.
Figuur 4 Percentage niet-toegankelijke masters naar fixus , reguliere- en
researchmasters

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

Het verschil tussen opleidingen met en zonder capaciteitsbeperking is fors.
Ongeveer 85 procent van de reguliere masteropleidingen zonder fixus heeft een
mogelijkheid voor hbo’ers om in te stromen, tegen ongeveer de helft van de
reguliere masteropleidingen met een fixus. Ook bij de researchmasters zien we

Pagina 17 van 52

verschillen tussen opleidingen zonder en opleidingen met een fixus van
respectievelijk 15 versus 4 procent met doorstroommogelijkheden.
2.2.3

Hoe groter de instroom, des te groter de toegankelijkheid
Kleine reguliere en researchmasteropleidingen (tot een eerstejaarsinstroom van tien
studenten) zijn vaak niet toegankelijk voor hbo-gediplomeerden (61%). De
toegankelijkheid voor hbo’ers loopt op, naarmate een opleiding een grotere instroom
kent. Mogelijk heeft dit te maken met de mate van specialisatie van de opleiding.
Kleinere masteropleidingen zijn vaak sterk gespecialiseerd en vragen mogelijk meer
van het aansluitingsniveau dan brede opleidingen. De extreem grote
masteropleidingen met een instroom van 200 of meer zijn ook minder toegankelijk.
Deze laatste categorie omvat met name masteropleidingen Geneeskunde (zes
opleidingen met een instroom van 200 of meer studenten zijn niet toegankelijk) en
Psychologie (drie opleidingen met een instroom van 200 of meer studenten zijn niet
toegankelijk).
Met name researchmasters zijn vaak kleiner in omvang. Laten we deze buiten
beschouwing, dan zien we hetzelfde patroon (zie figuur 5).

Figuur 5 Percentage niet-toegankelijke reguliere masters naar omvang van de
instroom in 2018 (n=591)

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

2.3

Zijn er instellingen met relatief veel niet-toegankelijke womasteropleidingen?

Verschillen tussen instellingen zijn groot, met aan het ene uiterste twee
universiteiten met relatief veel niet-toegankelijke masters en aan het ander uiterste
twee universiteiten met alleen maar toegankelijke masters. Deels zijn de verschillen
verklaarbaar omdat het opleidingsaanbod van instellingen ook verschilt in aantal
masteropleidingen per sector, het aantal researchmasters of het aantal kleine
masteropleidingen. Desondanks valt het op dat een aantal instellingen relatief veel
niet voor hbo’ers toegankelijke masters hebben, terwijl deze hbo’ers elders bij een
vergelijkbare opleiding aan een andere instelling wel terecht lijken te kunnen.
2.3.1

Toegankelijkheid tussen instellingen verschilt
Er zijn grote verschillen tussen de universiteiten in de toegankelijkheid tot
masteropleidingen voor hbo-gediplomeerden. Bij de Technische Universiteit
Pagina 18 van 52

Eindhoven en Wageningen University zijn alle masteropleidingen toegankelijk, al dan
niet via een schakeltraject voor deze groep studenten (zie figuur 6a). Bij de
Universiteit Twente en de Technische Universiteit Delft is iets meer dan 90 procent
van de masteropleidingen toegankelijk. Bij de meerderheid van de universiteiten
(zeven van de dertien) is tussen de 60 en 80 procent van de masteropleidingen op
enige wijze toegankelijk voor hbo-gediplomeerden. Twee universiteiten zijn relatief
slecht toegankelijk voor hbo’ers. Rond de 50 procent van de masteropleidingen van
de Universiteit Leiden en van de Universiteit van Amsterdam is niet toegankelijk
voor studenten met een hbo-bachelordiploma.
Figuur 6a Percentage niet-toegankelijke reguliere en researchmasters van alle
masters per instelling

Figuur 6b Percentage niet-toegankelijke reguliere masters van alle reguliere masters
per instelling

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

Als we alleen de toegankelijkheid van de reguliere masters per instelling bekijken
(figuur 6b), zien we dat bij de Universiteit Leiden bijna de helft (46%, 23 van de 50)
van al haar reguliere masteropleidingen niet toegankelijk is voor hbogediplomeerden. De belangrijkste reden die hiervoor gegeven wordt is dat het hbobachelorniveau niet toereikend is (zie ook paragraaf 2.4).
2.3.2

Verschillende vormen van schakeltrajecten
De wijze waarop toegang wordt geboden, loopt ook uiteen per instelling. Zo biedt de
Technische Universiteit Eindhoven als belangrijkste optie standaard
schakelprogramma’s aan en Wageningen University hoofdzakelijk
maatwerkprogramma’s (zie tabel 1, bijlage 6). Ongeveer een derde van de
Pagina 19 van 52

universiteiten biedt voor enkele reguliere masteropleidingen direct toegang aan hbogediplomeerden zonder dat zij hoeven te schakelen. Ook zijn er verschillende
universiteiten waar hbo’ers al gedurende hun hbo-bacheloropleiding een
schakeltraject in het hbo kunnen volgen om vervolgens een reguliere
masteropleiding in te kunnen stromen. Eén universiteit geeft aan dat zij toegang
biedt aan getalenteerde hbo studenten mist zij voldoen aan de selectie-eisen die ook
gelden voor wo-bachelors.
2.3.3

Verschillen tussen ‘gelijke’ masteropleidingen van verschillende instellingen
Er zijn 48 reguliere masteropleidingen en 3 researchmasters die volgens opgaaf niet
toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden, terwijl er minstens één vergelijkbare
masteropleiding bestaat aan (een) andere universiteit(en) die wel toegankelijk is
voor hbo’ers. Onder een vergelijkbare opleiding verstaan wij: een opleiding met een
zelfde isatcode oftewel opleidingsnummer. We beschouwen bijvoorbeeld alle zes de
masteropleidingen Psychology met de opleidingscode 66604 als vergelijkbare
opleidingen. Twee van de masteropleidingen Psychology zijn niet toegankelijk voor
hbo-bachelor studenten, twee middels een standaard schakelprogramma en twee
met een maatwerktraject. Daarbij tekenen we aan dat de opleidingen in naam en
code gelijk kunnen zijn aan elkaar, maar qua inhoud toch flink kunnen verschillen.
Ook zijn er opleidingen met verschillende opleidingscodes, maar in naam bijna
hetzelfde, die waarschijnlijk ook op inhoud vergelijkbaar zijn (de master Psychology
en de master Psychologie).
Een voorbeeld van een master die beperkt toegankelijk is, is de master
Oudheidstudies. Bij vier van de vijf universiteiten die deze masteropleiding
aanbieden, is de opleiding niet toegankelijk voor hbo-gediplomeerden. Bij één
universiteit kunnen hbo’ers hier wel instromen.
Andersom geldt dat er ook masteropleidingen zijn die slechts bij één of enkele
universiteiten niet toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden, terwijl vergelijkbare
opleidingen – uitgaande van dezelfde opleidingscode - bij de meeste andere
universiteiten wel toegankelijk zijn voor hbo’ers. Enkele voorbeelden hiervan zijn:
de master Finance, die bij drie universiteiten wel toegang biedt en bij één
universiteit niet;
de master Kunst- & Cultuurwetenschappen, die bij acht universiteiten
toegankelijk is, maar bij één universiteit niet;
de master Theologie- en Religiewetenschappen, die bij zes van de zeven
universiteiten die deze opleiding aanbieden wel toegankelijk is, en;
de master Artificial Intelligence, die bij vijf universiteiten toegankelijk is,
maar bij één universiteit niet.
Er vallen twee instellingen op als we kijken waar niet-toegankelijke opleidingen zich
concentreren, terwijl er een zogenaamd broertje of zusje elders wel toegang biedt
aan hbo-gediplomeerden. Ongeveer 45 procent van deze 51 masteropleidingen is
afkomstig van de Universiteit Leiden en de Universiteit van Amsterdam. Op deze
twee universiteiten betreft het respectievelijk 15,9 en 15,1 procent van hun totale
masteraanbod. Dat betekent dat van alle voltijd masteropleidingen aan de
Universiteit Leiden er 15,9 procent niet toegankelijk is voor hbo-gediplomeerden
(dat zijn 10 masteropleidingen), terwijl er vergelijkbare opleidingen aan andere
instellingen bestaan waar hbo’ers wel terecht kunnen (zie figuur 7).

Pagina 20 van 52

Figuur 7 Aantal en percentage niet voor hbo-gediplomeerden toegankelijke
masteropleidingen met tenminste één vergelijkbare wel-toegankelijke
masteropleiding elders, per instelling

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

2.4

Welke redenen geven wo-masteropleidingen voor het niet toelaten van
hbo-gediplomeerden?

De meest genoemde redenen om hbo’ers niet tot een masteropleiding toe te laten,
al dan niet via een schakeltraject, zijn de ontoereikendheid van het hbo-niveau en
het ontbreken van verwantschap van hbo-bacheloropleidingen. Ook zijn veel womasteropleidingen voorbehouden aan specifieke wo-bacheloropleidingen, dus ook
niet voor alle wo-bachelor gediplomeerden toegankelijk.
2.4.1

Meest genoemde redenen
Aan de 205 wo-masteropleidingen die hebben aangeven niet toegankelijk te zijn
voor hbo-gediplomeerden is gevraagd waarom dat zo is. De variëteit aan redenen
die daarbij zijn gegeven, hebben we teruggebracht tot 9 categorieën. In bijlage 5
staan alle opgegeven redenen in een totaaloverzicht naar sector geordend
opgenomen, met daaraan toegevoegd de indeling die wij hebben aangebracht.
De meest genoemde redenen voor het niet toelaten van hbo-gediplomeerden vallen
in de categorie ‘researchmaster’. Dit zijn opleidingen die over het algemeen al niet
breed toegankelijk zijn, ook niet voor wo-bachelors. In de categorie ‘overig’ hebben
we beschrijvingen opgenomen die volgens ons geen reden zijn, zoals ‘geen
schakelprogramma’, ‘n.v.t.’ of ‘de faculteit werkt aan een schakelprogramma dat
studenten van verwante hbo opleidingen toegang geeft tot de eenjarige
masteropleidingen, we verwachten hiermee te kunnen starten in het academisch
jaar 2019-2020’. Ook redenen de we niet goed konden onderbrengen in één van de
andere categorieën zijn onder overig geschaard. Zoals ‘dan eerst een 1 jarige
master’ of ‘alleen wo-bacheloropleiding’.
Kijken we alleen naar de reguliere masters, dan zijn er drie redenen die vaak
worden genoemd: de opleiding is alleen toegankelijk voor specifieke wo-opleidingen,
het niveau van de hbo bachelor is niet toereikend en er is geen verwante hbobacheloropleiding. Figuur 8 laat zien dat deze redenen samen door bijna de helft van
de opleidingen wordt aangedragen.
Pagina 21 van 52

Figuur 8 Redenen voor ontbreken schakelmogelijkheid voor hbo-gediplomeerden,
aantal keer genoemd

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

2.4.2

Verschillen tussen sectoren
Sectoren verschillen van elkaar in de redenen die worden genoemd voor het niet
toelaten van hbo-gediplomeerden. Zo is de meest voorkomende reden voor
opleidingen binnen de sector Economie het ontbreken van een verwante hbo
opleiding. Opleidingen in de sector Gezondheidszorg laten vooral aspirant studenten
toe uit specifieke wo opleidingen, of laten vanwege beroepsvereisten geen studenten
met een hbo bachelordiploma toe - beide redenen hangen hoogstwaarschijnlijk met
elkaar samen. Opleidingen in de sector Natuur blijken vaker dan anderen toch een
mogelijkheid te bieden om met een hbo-diploma de master in te stromen (zes van
de vijftien). De toelichting geeft dan aan dat studenten volgens het OER niet worden
toegelaten, maar dat dit aan de toelatingscommissies moet worden voorgelegd.
Figuur 9 Redenen voor ontbreken schakelmogelijkheid voor hbo-gediplomeerden,
reguliere masters naar sector

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

2.4.3

Verschillen tussen instellingen
Ook instellingen verschillen van elkaar in redenen die worden gegeven voor het niet
toelaten van hbo-gediplomeerden. Zo blijkt de Universiteit Leiden bij nader inzien
toch relatief vaak mogelijkheden te bieden voor hbo-gediplomeerden om in te
stromen. De Erasmusuniversiteit en de Radboud Universiteit laten vooral studenten
toe uit specifieke wo-opleidingen. Een belangrijke reden voor de Vrije Universiteit
om geen schakeltraject aan te bieden is dat het gespecialiseerde, selectieve
opleidingen betreft waarbij een hoog academisch niveau wordt vereist en schakelen
te omvangrijk wordt geacht. Als we focussen op de meest voorkomende redenen
Pagina 22 van 52

van de twee minst toegankelijke universiteiten - de Universiteit Leiden en de
Universiteit van Amsterdam -, dan valt het volgende op. Leiden geeft voor veel
opleidingen aan dat het hbo-niveau ontoereikend is, maar voor andere opleidingen
is in een aantal gevallen instroom toch mogelijk. De Universiteit van Amsterdam
kent relatief vaak geen verwante hbo-bacheloropleiding die instroom zou
rechtvaardigen. Bij acht van de elf reguliere masteropleidingen in de categorie
‘overig’ van de Universiteit van Amsterdam wordt aangegeven dat ze verwacht daar
volgend jaar een schakelprogramma te kunnen bieden. Het plaatje zal er daar dus
anders uit gaan zien.
Figuur 10 Redenen voor ontbreken hbo-schakelmogelijkheid tot reguliere
masteropleidingen, naar instelling

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

Pagina 23 van 52

3

Conclusies en nabeschouwing

3.1

Conclusies

3.1.1

Antwoord op de vier onderzoeksvragen
1. Veel masteropleidingen niet toegankelijk voor hbo-gediplomeerden
Volgens onze inventarisatie zijn 203 van de 701 voltijdmasteropleidingen niet
toegankelijk voor hbo-gediplomeerden. Ook niet na enige vorm van schakelen. Dit
aantal is groter dan de 102 masteropleidingen waar de LSVb op uitkwam na een
web-inventarisatie onder negen universiteiten. Daarin zijn de reguliere- en
researchmasters samen genomen. Beperken we ons tot de reguliere
masteropleidingen, dan zijn 108 van de 591 (18%) van de masteropleidingen niet
toegankelijk voor gediplomeerden die van het hbo afkomstig zijn.
2. Niet-toegankelijke masteropleidingen hebben gemeenschappelijke kenmerken
Niet-toegankelijke wo-masteropleidingen treffen we vooral aan in de sectoren
Gezondheidszorg, Recht en Taal & Cultuur. Ook kleine masteropleidingen zijn
doorgaans minder toegankelijk voor hbo-gediplomeerden dan de grotere
opleidingen. Een uitzondering hierop zijn de zeer grote masteropleidingen met een
instroom van minimaal 200 studenten per jaar. Ook deze zijn relatief vaak niet
toegankelijk voor hbo-gediplomeerden. Voorbeelden van deze zeer grote opleidingen
zijn Geneeskunde en Psychologie. Tenslotte zijn opleidingen met een fixus of
capaciteitsbeperking minder toegankelijk dan masteropleidingen zonder een
vastgesteld aantal studentplaatsen.
3. Instellingen laten grote verschillen zien
Instellingen verschillen veel van elkaar in de mate waarin ze toegang bieden aan
hbo-gediplomeerden. Twee universiteiten – de Universiteit Leiden en de Universiteit
van Amsterdam - hebben naar verhouding opvallend veel niet-toegankelijke
opleidingen en vier universiteiten zijn goed toegankelijk te noemen. Die laatste vier
betreffen de drie technische universiteiten en Wageningen University. Ook als we
ons beperken tot vergelijkbare opleidingen die aan meer dan één universiteit
worden aangeboden, zien we dat opnieuw dezelfde twee universiteiten naar
verhouding veel masteropleidingen kennen waar hbo’ers niet worden toegelaten.
Vergelijkbare opleidingen bieden elders wel schakelmogelijkheden voor hbogediplomeerden.
4. Niet-toereikend niveau, ontbreken van verwantschap en koppeling aan
specifieke wo-bachelors veel genoemde redenen van beperken toegang hbo’ers
Redenen om hbo-gediplomeerden niet toe te laten, ook niet na een schakeltraject,
lopen uiteen van een niet-toereikend hbo-niveau tot beroepsvereisten die aan de
opleiding worden gesteld. Een belangrijke reden is de researchmaster. Vaak is deze
specialistisch, klein in omvang en selectief en vraagt een hoog academisch niveau.
De meest genoemde redenen die voor de reguliere masters worden aangevoerd zijn
het ontbreken van een verwante hbo-bachelor, een ontoereikend niveau van de
hbo-gediplomeerden en een beperking van de instroom tot specifieke wobacheloropleidingen２.

Een reden die vaak in de correspondentie met de universiteiten wordt genoemd, maar niet over een specifieke
masteropleiding gaat, zijn de kosten van schakelprogramma’s. Schakelprogramma’s worden niet bekostigd door
OCW en worden door universiteiten zelf gefinancierd. Zij mogen daar een vergoeding voor vragen die aan een
２

Pagina 24 van 52

3.1.2

Verschil met LSVb-onderzoek
De inspectie telt meer niet-toegankelijke masteropleidingen dan de LSVb heeft
geteld in het voorjaar van 2018. Wij komen tot 205 opleidingen, de LSVb tot 102.
Het verschil tussen beide onderzoeken kan verschillende oorzaken hebben. Ten
eerste heeft de LSVb in 2018 een web-inventarisatie gedaan. Websites geven niet
altijd volledige informatie over mogelijkheden tot schakelen, zoals ook ResearchNed
aangeeft in haar onderzoek (ResearchNed, 2017). Op basis hiervan hadden we
echter verwacht dat de toegankelijkheid van wo-masters er beter voorstond, er is
immers vaak meer mogelijk dan websites laten zien. Het tegendeel blijkt waar. Ten
tweede heeft de LSVb niet alle websites van opleidingen bekeken. Het is niet
duidelijk hoe groot de steekproef precies is die ze heeft nagelopen, maar uit
telefonische navraag blijkt dat in ieder geval van alle universiteiten nagenoeg alle
websites bekeken zijn. Beide mogelijkheden verklaren niet de grote discrepantie
tussen dit onderzoek en het onderzoek van de LSVb. Dit geeft ook opnieuw aan dat
de informatie op de websites te wensen overlaat.

3.1.3

Verschil met eerder onderzoek
Als we de eerdere onderzoeken van de inspectie (2015), de LSVb (2016) en
ResearchNed (2017) vergelijken met de huidige inventarisatie vallen er een aantal
zaken op (zie ook bijlage 1 voor de wijze van vergelijken). Ten eerste is het aantal
masteropleidingen zonder schakelmogelijkheid voor hbo’ers tussen de periode 20142016 en 2018 afgenomen. Waren er naar schatting een aantal jaren terug nog
tussen de 300 en 400 masteropleidingen zonder mogelijkheden tot schakelen –
ongeveer de helft van het totale masteraanbod-, in 2018 zijn dat er nog tussen de
100 en 200, maximaal nog geen derde van het aanbod.
Ook zien we dat naast veel overeenkomsten tussen de onderzoeken in het aantal
niet-toegankelijke wo-masteropleidingen, zowel per instelling als totaal, er ook veel
verschillen bestaan. Afhankelijk van de methode van onderzoek kunnen aantallen
behoorlijk van elkaar afwijken, met name op een lager aggregatieniveau zoals de
instelling. Dit maakt het risicovol om stevige conclusies te trekken. Echter, de
uitvraag zoals de inspectie die voor dit onderzoek heeft gedaan is volledig dekkend
voor alle voltijd masteropleidingen aan alle dertien bekostigde universiteiten, is op
basis van eigen opgave van de instellingen en is na verwerking ter controle
voorgelegd aan de universiteiten. Daarmee benadert dit onderzoek de werkelijkheid
het dichtst.

3.2

Verschillen in interpretatie van de wet?
Zowel de LSVb als de inspectie komen tot een fors aantal masteropleidingen dat
aangeeft niet toegankelijk te zijn voor hbo-gediplomeerden. Beide wetsartikelen die
mede de doorstroom van hbo-bachelor naar wo-master aangaan lijken door
instellingen en opleidingen verschillend geïnterpreteerd dan bedoeld.

3.2.1

Redelijkerwijs en redelijke termijn
Artikel 7.30e: Indien de betrokkene niet voldoet aan de toelatingseisen, bedoeld in
de artikelen 7.30b of 7.30c３, en van hem redelijkerwijs kan worden verwacht dat hij
daaraan binnen een redelijke termijn alsnog kan voldoen, wordt hem de
maximum is gebonden. Hoe langer de schakeltrajecten, des te hoger de kosten zijn, zo stelt één van de bevraagde
universiteiten.
３
Het bezit van een graad Bachelor in het wetenschappelijk onderwijs onderscheidenlijk een graad Bachelor in het
hoger beroepsonderwijs; of het bezit van kennis, inzicht en vaardigheden op het niveau van een graad Bachelor in
het wetenschappelijk onderwijs onderscheidenlijk een graad Bachelor in het hoger beroepsonderwijs of bij
inschrijving voor een Master lerarenopleiding aan de betrokkene de graad Master, bedoeld in artikel 7.10a, is
verleend, en de betrokkene voldoet aan de door het instellingsbestuur te stellen eisen.

Pagina 25 van 52

mogelijkheid geboden, de tekortkoming weg te nemen en alsnog aan de
toelatingseisen te voldoen.
De instellingen lijken hier mogelijk te snel tot het oordeel te komen dat de
benodigde termijn voor het wegwerken van deficiënties niet redelijk is, met andere
woorden, te veel tijd in beslag zal nemen. Ook sluit de inspectie niet uit dat de
verwachting ten aanzien van individuele mogelijkheden van hbo-gediplomeerden in
enkele gevallen structureel te laag is. Hoe de instelling beoordeelt wat redelijkerwijs
verwacht kan worden en wat een redelijke termijn is, is niet expliciet opgenomen in
de wet４. Deze ruimte die de wet biedt lijkt te worden benut door verschillende
instellingen. De inspectie adviseert dan ook om de wet op deze punten verder te
expliciteren.
3.2.2

Verwante masteropleiding
Artikel 7.51i: De onderwijs- en examenregelingen van de betreffende hogescholen,
universiteiten en Open Universiteit regelen de wijze waarop aan degene die met
goed gevolg het afsluitend examen, verbonden aan een bacheloropleiding heeft
afgelegd, door het instellingsbestuur ondersteuning wordt geboden ter bevordering
van een goede doorstroming naar een verwante masteropleiding in het
wetenschappelijk onderwijs.
De term ‘verwante opleiding’ lijkt hier op verschillende manieren te worden
uitgelegd. Zo zijn er opleidingen die vanwege het ontbreken van een verwante hbovooropleiding, alle hbo-gediplomeerden per definitie de toegang ontzeggen. Anderen
daarentegen lijken hier flexibeler mee om te gaan. Uiteraard vergt het van zowel de
hbo-gediplomeerde van een niet-verwante hbo-bachelor, als van de wo-instelling
een grotere investering om tot een vereist instroomniveau te komen. En
waarschijnlijk wegen in veel gevallen deze investeringen niet op tegen de kans om
een master succesvol af te ronden. Dit zal dan ook voor veel instellingen reden zijn
om dan maar alle hbo’ers de toegang te ontzeggen. Ook hier adviseert de inspectie
om in de wet te verduidelijken hoe WO-instellingen in hun toelatingsbeleid om
moeten gaan met hbo’ers bij het ontbreken van verwante hbo-opleidingen.

3.3

Vervolgonderzoek en aanbevelingen
Deze inventarisatie naar schakelmogelijkheden in het wo roept nieuwe vragen op.
Zo zijn de redenen die worden gegeven om hbo’ers niet tot een masteropleiding toe
te laten vaak summier omschreven. Een verdiepend onderzoek naar de opvattingen
van instellingen en opleidingen over de toelaatbaarheid van hbo’ers zou een beter
beeld schetsen van kennis, verwachtingen, wensen en aannames over niveau en
kansen van hbo-gediplomeerden. Mogelijk zou naast een onderzoek hiernaar een
centrale discussie in het veld over de (on)wenselijkheid van de toelating van hbo’ers
tot nieuwe inzichten kunnen leiden. Waar zitten de pijnpunten? Worden deze door
alle betrokkenen gelijk ervaren? Waar ligt de grens tussen ‘echt onmogelijk’ en ‘er
liggen kansen’? Een ronde tafel of een symposium over dit onderwerp zou hier een
aangrijpingspunt kunnen zijn. Instellingen horen op deze wijze van elkaar welke
oplossingen zij hebben gevonden voor de doorstroom van hbo naar wo en in
hoeverre deze bruikbaar zijn voor hun eigen situatie.
Daarnaast is het aan te bevelen dat instellingen concreet maken wat de
instroomvereisten zijn voor hun masteropleidingen en daarbij dus aangeven
wanneer er geen deficiënties (meer) zijn. Afstemming tussen instellingen over de
toegang tot gelijksoortige opleidingen is eveneens gewenst. Uiteindelijk moet het
voor instellingen, maar zeker ook voor studenten duidelijk zijn wanneer een
opleiding voldoet aan zijn taak ondersteuning te bieden. Ook hier mag de wet
explicieter in zijn.

４

De LSVb heeft bijvoorbeeld een redelijke termijn geïnterpreteerd als maximaal 60 studiepunten (LSVb, 2018d).
Pagina 26 van 52

Ten slotte moet duidelijk worden of en wanneer opleidingen wél is toegestaan om
hbo’ers de toegang te ontzeggen. Zijn bijzondere beroepsvereisten voldoende reden
om hbo’ers uit te sluiten? Of opleidingen zoals tandheelkunde die geen verwante
hbo-bacheloropleiding kennen? Ook hier ontbreekt het momenteel aan duidelijkheid,
zoals ook de VSNU aangeeft in haar nieuwsbericht naar aanleiding van het LSVb
onderzoek (VSNU, 2018).
Blijft staan dat het aantal masteropleidingen waar instellingen zelf van hebben
aangegeven dat deze niet toegankelijk zijn voor hbo-gediplomeerden groot is. Ook
de verschillen tussen sectoren vallen op. De vraag is of het ontzeggen van de
toegang aan hbo’ers overal terecht gebeurt. De wet biedt weliswaar veel ruimte,
maar van instellingen mag verwacht worden dat zij een zorgvuldige afweging
maken, hetgeen ook in het belang van de hbo-gediplomeerden is. Vooral als een
opleiding op de ene instelling wel toegankelijk is voor hbo’ers en een gelijksoortige
opleiding op de andere instelling niet, is dit op zijn minst opmerkelijk. En waarom
lukt het de technisch universiteiten wel om toegang tot bijna al hun
masteropleidingen te organiseren? Hier zou op korte termijn een uitleg van de
specifieke instellingen op zijn plaats zijn.

Pagina 27 van 52

Bijlage 1 Vergelijken van verschillende onderzoeken

Inspectie van het Onderwijs, 2015
In eerder onderzoek naar schakelprogramma’s concludeert de inspectie (IvhO,
2015) dat er veel variatie is in deficiëntievoorzieningen en instapmogelijkheden voor
hbo-studenten. Concreet telt de inspectie voor het collegejaar 2014-2015 405
schakelprogramma’s bij de dertien bekostigde universiteiten in het wo variërend van
schakelprogramma’s voor toegang tot één of meerdere masters tot
schakelprogramma’s aangeboden door hbo-instellingen of de Open Universiteit５.
Een schakeltraject kan toegang bieden tot meerdere masteropleidingen. Met name
als het gaat om het bijspijkeren van academische vaardigheden kan één
schakeltraject meerdere masteropleidingen bedienen.
LSVb 2016
De LSVb heeft ook al in 2016 een inventarisatie gedaan naar schakeltrajecten６７.
Daarbij hebben zij via een web-inventarisatie het aanbod van schakeltrajecten, of
premasters, in kaart gebracht. Zij kwamen op een aantal van 341 premasters,
exclusief de levensbeschouwelijke universiteiten en de Open Universiteit. Ook de
LSVb kon op basis van deze telling niet vaststellen of hiermee alle
masteropleidingen toegankelijk waren.
ResearchNed 2017
Tenslotte heeft ResearchNed in 2016 een onderzoek gedaan naar
schakelmogelijkheden in het wo in het cursusjaar 2015-2016 (ResearchNed, 2017).
De onderzoekers zijn daarbij via een web-inventarisatie per masteropleiding
nagegaan of er een mogelijkheid tot schakelen bestond. Zij concludeerden dat 394
masteropleidingen op hun website aangeven dat hbo-gediplomeerden een
schakeltraject kunnen volgen. ResearchNed concludeerde tevens dat hun
bevindingen redelijk overeen komen met de resultaten uit het onderzoek van de
inspectie uit 2015 en met die van de LSVb uit 2016.
Onderzoeken vergeleken
In het onderzoek van de inspectie, de LSVb en ResearchNed (respectievelijk 2015,
2016 en 2017) is op verschillende manieren geteld hoeveel masteropleidingen er
een schakeltraject aanbieden dan wel hoeveel schakeltrajecten er per instelling
bestaan. De verschillen in aanpak maken een perfecte één op één vergelijking niet
mogelijk, maar we kunnen de geïnventariseerde aantallen wel globaal vergelijken.
In tabel B1 is een benadering opgenomen van het aantal masteropleidingen zonder
schakelmogelijkheden. We hebben daarvoor het totaal aantal voltijd
masteropleidingen in 2015 en in 2018 als uitgangspunt genomen８. Voor de
aantallen bij het onderzoek van ResearchNed uit 2017 hebben we het door hen
gerapporteerde aantal masteropleidingen met een schakeltraject afgetrokken van
het totaal aantal masteropleidingen in 2015. Voor de inventarisatie van de inspectie
uit 2015 en de LSVb uit 2016 hebben we het door hen getelde aantal

De exacte vraag aan de wo-instellingen was: Hoeveel schakelprogramma’s worden er aan de <NAAM INSTELLING>
aangeboden? NB tel maximaal één schakelprogramma per master opleiding. Eén masteropleiding heeft één unieke
ISAT-code, dus verschillende specialisaties binnen één ISAT-code worden niet als afzonderlijke masteropleidingen
geteld.
６
https://lsvb.nl/2016/09/02/studenten-schakeltrajecten-beroofd-van-hun-rechten/
７
161028 LSVb overzicht Schakeltrajecten NL, ter beschikking gesteld aan inspectie door LSVb
８
Voor 2015 hebben we het aanbod afgeleid uit croho (actueel aanbod op 1-10-2015). We hebben post-initiële
masters en educatieve masters buiten beschouwing gelaten. Voor 2018 zijn we uitgegaan van het aantal masters
zoals door instellingen is teruggerapporteerd. Dit aantal is oorspronkelijk ook gebaseerd op croho.
５

Pagina 28 van 52

schakeltrajecten afgetrokken van het totaal aantal masteropleidingen in 2015. De
aantallen van de inspectie en de LSVb uit 2016 zijn daarmee mogelijk een
overschatting van het werkelijk aantal masters zonder schakelmogelijkheden, omdat
één schakeltraject soms toegang biedt tot meerdere masters. In beide
inventarisaties uit 2018 zijn juist de masteropleidingen zonder
schakelmogelijkheden geteld, dus deze hebben we integraal overgenomen. Daarbij
geeft de LSVb aan dat ze mogelijk nog opleidingen zonder schakelaanbod hebben
gemist.
Tabel B1 Masteropleidingen zonder schakeltrajecten tussen onderzoeken vergeleken
Eerder onderzoek 2014-2016
IvhO2015

2014collegejaar 2015

Inventarisatie 2018

Research
Ned2017

LSVb2016

croho

LSVb2018

20152016

20162017

20152016
N
masters
2015

201820182019
2019
masteropleidingen
zonder
schakelprogramma

 masteropleidingen zonder
schakelprogramma
Erasmus
Universiteit
Rotterdam
Maastricht
University
Radboud
Universiteit
Nijmegen
Rijksuniversiteit
Groningen
Technische
Universiteit
Eindhoven
Technische
Universiteit Delft
Tilburg
University
Universiteit
Leiden
Universiteit
Twente
Universiteit
Utrecht
Universiteit van
Amsterdam
Vrije Universiteit
Wageningen
University
Totaal

41

21

30

53

35

39

37

47

21

20

21

54

42

50

59

95

6

2

8

23

0

5

16

32

11

16

14

44

0

39

39

62

0

3

2

29

43

36

2

74

77

68

77

52

50

0
328

IvhO2018

croho

20182019
N
masters
2018

12

50

2

15

51

6

18

51

23

94

0

22

3

31

1

13

42

20

35

63

3

30

33

18

72

99

28

40

86

54

83

8

24

79

20

25

28

3

0

30

369

384

723

102

204

701

1

Pagina 29 van 52

Bijlage 2 Brief behorende bij de uitvraag naar
aanvullende eisen en schakeltrajecten van womasteropleidingen

Geachte [naam contactpersoon CvB],
Met de afschaffing van het automatisch toelatingsrecht tot de doorstroommaster
hebben de universiteiten meer mogelijkheden gekregen om aanvullende eisen te
stellen voor de toelating tot een masteropleiding. In dat kader voert de Inspectie
van het Onderwijs onderzoek uit naar het stellen van aanvullende eisen voor de
toelating tot de universitaire masteropleidingen. Mede hiervoor heeft de inspectie de
laatste twee jaar een uitvraag gedaan naar de toelating tot de universitaire
masteropleidingen. Net als vorig jaar ontvangt u een invulbestand om de masters
met aanvullende eisen voor het collegejaar 2018/2019 in beeld te brengen. Dit
invulbestand is, in vergelijking met vorig jaar, op een aantal onderdelen aangepast.
Tevens is een extra vraag opgenomen over schakelprogramma’s voor hbo-bachelorgediplomeerden. Hieronder lichten wij de wijzigingen toe.
Inventarisatie masteropleidingen met aanvullende eisen
In deze uitvraag inventariseren wij de masteropleidingen die toelatingseisen stellen.
Dit zijn toelatingseisen die aanvullend op een diploma van een verwante
bacheloropleiding worden gesteld, zoals werkervaring, motivatie of een minimum
gemiddeld cijfer. In het geval van niet-verwante bacheloropleidingen kan er
aanvullend ook om specifieke vakkennis worden gevraagd. Dit laten wij hier buiten
beschouwing. Het gaat om aanvullende eisen die ook aan studenten van verwante
opleidingen worden gesteld. Net als vorig jaar willen wij onderscheid maken tussen
toelatingseisen voor bachelor studenten van de eigen instelling en studenten van
vergelijkbare bachelors aan andere instellingen.
In vergelijking met vorig jaar is een aantal kolommen verwijderd. Het formulier
zoals dat vorig jaar door uw instelling is ingevuld hebben wij ter informatie
bijgevoegd.
Inventarisatie schakelprogramma’s
De LSVb heeft in de eerste helft van 2018 een steekproefonderzoek onder
masteropleidingen uitgevoerd en geconstateerd dat het bij 1 op de 8
masteropleidingen voor een hbo-bachelor gediplomeerde onmogelijk is een master
te volgen. ResearchNed heeft in eerder onderzoek laten zien dat alle universiteiten
schakeltrajecten aanbieden. Naar aanleiding van het Algemeen Overleg over de
sectorakkoorden hoger onderwijs van 20 juni 2018 heeft de minister de inspectie
verzocht dit nader te onderzoeken.
Om de bevragingslast voor de instellingen zo gering mogelijk te houden neemt de
inspectie dit verzoek van de minister mee in de meerjarige monitor rond
toegankelijkheid. Het gaat hierbij alleen om een inventarisatie van de mogelijkheid
die hbo-bachelor gediplomeerden hebben om in te stromen in womasteropleidingen. Het betreft geen nalevingsonderzoek. Aan het invulbestand zijn
twee kolommen toegevoegd die specifiek gericht zijn op dit onderwerp.

Pagina 30 van 52

Invulbestand (excelbestand)
In de bijlage vindt u een invulbestand met een overzicht van bekostigde
masteropleidingen die door uw universiteit worden aangeboden. Per masteropleiding
wordt u gevraagd om aan te geven:

of de opleiding een capaciteitsbeperking heeft (maximaal aantal
studentplaatsen);

op welke wijze hbo-bachelor gediplomeerden kunnen instromen in de
opleiding;

of de opleiding aanvullende toelatingseisen stelt aan studenten van 1) de
eigen universiteit, 2) alle andere Nederlandse en EER universiteiten;

wat de taal van de opleiding is.
De bijgevoegde invulinstructie geeft meer uitleg over het invullen van het bestand.
Verder treft u een kopie van het invulbestand in pdf aan dat u vorig jaar aan de
inspectie heeft gezonden.
U wordt vriendelijk verzocht om het invulbestand 2018 volledig in te vullen en terug
te sturen voor 5 november 2018 naar mevrouw S. Rijken, via email
s.rijken@owinsp.nl.
Rapportage
De resultaten van de inventarisatie van schakelprogramma’s worden naar
verwachting eind 2018 gepubliceerd in een afzonderlijke rapportage. De resultaten
van de inventarisatie naar aanvullende eisen voor verschillende groepen studenten
zullen in 2019 leiden tot een eindrapportage. Het rapport wordt aangeboden aan de
minister van OCW.
Tot slot
Mocht u vragen hebben over het onderzoek, dan kunt u contact opnemen met
mevrouw S. Rijken (s.rijken@owinsp.nl) of de heer P. Coppiëns
(p.coppiens@owinsp.nl).
Bij voorbaat hartelijk dank voor uw medewerking.
Met vriendelijke groet,

drs. H.M. Martijnse
directeur toezicht hoger onderwijs

Pagina 31 van 52

Bijlage 3 Invulinstructie behorende bij de uitvraag naar
aanvullende eisen en schakeltrajecten van womasteropleidingen

Inleiding
De afschaffing van het automatisch toelatingsrecht tot de master geeft
universiteiten meer mogelijkheden om aanvullende eisen te stellen voor de toelating
tot een masteropleiding (WHW art.7.30b). Naast een geldig diploma van een
(verwante) bacheloropleiding kan een masteropleiding de toelating ook baseren op
andere aspecten (bijvoorbeeld een CV, motivatiebrief, minimum gemiddeld cijfer,
toets of een gesprek).
De Inspectie van het Onderwijs wil voor het huidige collegejaar (2018-2019) in
kaart brengen hoeveel masteropleidingen aanvullende toelatingseisen stellen
bovenop het bezitten van een (verwant) bachelordiploma. Het doel van deze
inventarisatie is een overzicht te krijgen van het aantal masteropleidingen dat
aanvullende toelatingseisen stelt en de wijze waarop hbo-bachelor gediplomeerden
toegelaten worden tot een wo masteropleiding.
Een dergelijke inventarisatie heeft ook plaatsgevonden voor de collegejaren 20162017 en 2017-2018. In 2016-2017 hebben we ons beperkt tot het inventariseren
van aanvullende eisen die aan alle studenten worden gesteld. Vanaf 2017-2018 is de
inventarisatie uitgebreid naar opleidingen die onderscheid maken tussen studenten
van de eigen instelling en die van andere instellingen.９ Voor het huidige collegejaar
vragen we ook naar de toelating van hbo-bachelor gediplomeerden.
Om een inventarisatie te maken is bijgevoegd invulbestand samengesteld met de
masteropleidingen die aan uw universiteit worden aangeboden. We vragen u dit
overzicht voor iedere masteropleiding in te vullen voor de situatie op 1 september
2018.
U wordt vriendelijk verzocht het ingevulde formulier te retourneren voor 5 november
2018 aan Susanne Rijken, via email: s.rijken@owinsp.nl. Voor vragen kunt u tevens
bij haar terecht.
Invulinstructie
De uitvraag heeft de vorm van een invulbestand/excelformat per instelling. In de
eerste kolom staan de bekostigde masteropleidingen aan uw universiteit. Voor
instellingen met een groot aantal masteropleidingen is een onderverdeling gemaakt
naar faculteit, thema of interessegebied. Met de plus (+) en min (-) knoppen vóór
de eerste kolom kunt u de lijst met masteropleidingen per categorie in- en
uitvouwen. Deze lijst met opleidingen is samengesteld op basis van het croho en de
website van uw universiteit. Niet-bekostigde masteropleidingen zijn hierin niet
opgenomen. Dit geldt ook voor tracks of specialisaties binnen een bestaande
masteropleiding.

９ De wet laat in principe niet toe dat universiteiten onderscheid maken tussen studenten van de eigen universiteit
en studenten van andere universiteiten wanneer er sprake is van selectie. Echter, indien het onduidelijk is of de
bachelor van een andere universiteit voorziet in de vereiste vaardigheden en deze wel zijn ingebed in het
curriculum van een bachelor van de eigen universiteit zal het in de praktijk zo zijn dat studenten van andere
universiteiten een extra inspanning moeten leveren om toegelaten te worden.
Pagina 32 van 52

In de overige kolommen staat een aantal vragen verkort weergegeven. Als u de cel
met de verkorte vraag selecteert krijgt u de volledige vraag te zien.
Vraag naar capaciteitsbeperking (kolom C)
U wordt eerst gevraagd of de betreffende masteropleiding een
capaciteitsbeperking (maximaal aantal studentplaatsen) heeft.
Vraag naar toelating hbo-gediplomeerden (kolom D en E)
Is de opleiding toegankelijk voor hbo-gediplomeerden? In kolom D kunt u aangeven
hoe hbo-gediplomeerden toegelaten worden tot de masteropleiding. Bij enkele
antwoorden wordt om een nadere toelichting gevraagd (kolom E).
Beantwoord de vragen voor iedere masteropleiding door in het drop-down menu een
antwoordcategorie te selecteren. Geldt een antwoord voor alle masteropleidingen
van een faculteit/thema/interessegebied, dan kunt u volstaan door in de rij ‘dit geldt
voor alle hier genoemde opleidingen’ het geldende antwoord te kiezen.
De volgende antwoordcategorieën zijn opgenomen.
 Nee, tot deze opleiding laten wij geen hbo-bachelor gediplomeerden toe１０. Licht
kort toe in de volgende kolom ‘toelichting’
Toelichting: Er kunnen verschillende redenen gelden voor de betreffende opleiding.
Enkele redenen die in het veld worden genoemd zijn bijvoorbeeld dat de opleiding
hoge academische vaardigheden vereist zoals in een researchmaster, of dat
bepaalde beroepsvereisten gelden waardoor hbo-bachelor gediplomeerden niet
worden toegelaten. Geef kort aan welke reden(en) voor de betreffende opleiding van
toepassing is/zijn in de kolom hiernaast.
 Ja, hbo-gediplomeerden worden tot deze opleiding toegelaten zonder dat zij een
schakelprogramma hoeven te doorlopen.

１０ De wet (WHW) zegt hier het volgende over:
“Indien de betrokkene niet voldoet aan de toelatingseisen, bedoeld in de artikelen 7.30b, lid 1 of 7.30c, en van hem
redelijkerwijs kan worden verwacht dat hij daaraan binnen een redelijke termijn alsnog kan voldoen, wordt hem de
mogelijkheid geboden, de tekortkoming weg te nemen en alsnog aan de toelatingseisen te voldoen.” (Artikel 7.30e).
7.30b 1 Voor de inschrijving voor een masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs of voor een
masteropleiding in het hoger beroepsonderwijs geldt als toelatingseis:
a. het bezit van een graad Bachelor in het wetenschappelijk onderwijs onderscheidenlijk een graad Bachelor in
het hoger beroepsonderwijs; of
b. het bezit van kennis, inzicht en vaardigheden op het niveau van een graad Bachelor in het wetenschappelijk
onderwijs onderscheidenlijk een graad Bachelor in het hoger beroepsonderwijs
7.30c 1 Voor de inschrijving voor een masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs tot leraar voor de
periode van voorbereidend hoger onderwijs gelden als toelatingseisen dat:
a. aan de betrokkene de graad Master, bedoeld in artikel 7.10a, is verleend, en
b. de betrokkene voldoet aan de door het instellingsbestuur te stellen eisen.
2 Het instellingsbestuur kan vrijstelling verlenen van de toelatingseis, bedoeld in het eerste lid, onderdeel a,
indien uit een door hem ingesteld onderzoek blijkt dat de betrokkene beschikt over vergelijkbare kennis, inzicht
en vaardigheden waarop die toelatingseis betrekking heeft.
En
“De onderwijs- en examenregelingen van de betreffende hogescholen, universiteiten en Open Universiteit regelen de
wijze waarop aan degene die met goed gevolg het afsluitend examen, verbonden aan een bacheloropleiding heeft
afgelegd, door het instellingsbestuur ondersteuning wordt geboden ter bevordering van een goede doorstroming
naar een verwante masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs (Artikel 7.57i, lid 1)”.
Pagina 33 van 52

Toelichting: dit betekent dat een hbo-gediplomeerde van een (verwante) hbo
opleiding direct kan instromen in de betreffende masteropleiding zonder hbo-wo
schakeltraject. Aanvullende kwalitatieve selectiecriteria die voor deze opleiding
worden gesteld, bijvoorbeeld vanwege een capaciteitsbeperking, gelden ook voor de
hbo-student.
 Ja, voor deze opleiding is er voor hbo-bachelor gediplomeerden een standaard
schakelprogramma waarbinnen deficiënties worden weggewerkt.
Toelichting: onder een standaard schakelprogramma verstaan we een programma
dat gestandaardiseerd wordt aangeboden aan alle hbo gediplomeerden voor de
specifieke masteropleiding. Ook een standaard programma waarin kleine
aanpassingen worden gedaan naar vooropleiding of specialisatie valt hier onder. Dit
programma kan plaatsvinden in de wo instelling zelf, of zijn uitbesteed aan een
externe partner.
 Ja, voor deze opleiding is er voor hbo-bachelor gediplomeerden een
maatwerkprogramma mogelijk.
Toelichting: met een maatwerkprogramma bedoelen we dat er voor iedere hbobachelor gediplomeerde wordt nagegaan welke modules of welk traject het meest
geschikt is om deficiënties weg te werken en dat dit maatwerktraject vervolgens
wordt aangeboden of wordt mogelijk gemaakt.
 Ja, hbo-gediplomeerden die binnen hun hbo-bacheloropleiding een
doorstroomminor, academische route of anderszins een op doorstroomgericht
traject succesvol hebben doorlopen worden toegelaten tot deze opleiding.
Toelichting: Met deze optie doelen we op de zogenaamde ingedaalde trajecten
waarbij de hbo student al gedurende de hbo-bacheloropleiding zelf de benodigde
vaardigheden en/of kennis heeft opgedaan om tot de betreffende materopleiding
toegelaten te worden. Het maakt daarbij niet uit of dit traject plaats heeft gevonden
in de hbo-instelling of de wo-instelling.
 Ja, op een andere wijze. Licht kort toe in de volgende kolom ‘toelichting’
Toelichting: indien hbo-gediplomeerden worden toegelaten op een andere wijze dan
hierboven vermeld, geef deze dan hier aan.
Aanvullende toelatingseisen voor gediplomeerden van verwante
bacheloropleidingen aan … (kolom F en G)
Beantwoord de vragen voor iedere masteropleiding door in het drop-down menu ‘Ja’
of ‘Nee’ te selecteren. Geldt een antwoord voor alle masteropleidingen van een
faculteit/thema/interessegebied, dan kunt u volstaan door in de rij ‘dit geldt voor
alle hier genoemde opleidingen’ met het drop-down menu ‘Alle opleidingen Ja’ of
‘Alle opleidingen Nee’ te kiezen.
In de kolommen F en G wordt u gevraagd aan te geven of de masteropleiding
aanvullende toelatingseisen stelt. Deze vraag wordt gesteld voor gediplomeerden
van een verwante bacheloropleiding aan 1) de eigen universiteit, 2) alle andere
Nederlandse en EER universiteiten. Een taaltoets geldt hierbij niet als aanvullende
toelatingseis.
Pagina 34 van 52

Taal van de opleiding (kolom H)
Tot slot wordt u gevraagd in welke taal/talen een masteropleiding wordt
aangeboden.
Overige opmerkingen
In kolom I ‘overige opmerkingen’ kunt u eventuele andere algemene opmerkingen
kwijt.
Omschrijvingen
Schakelprogramma/schakeltraject１１
Alle trajecten die doorlopen zijn om de aansluiting tussen bachelor en master
mogelijk te maken. In de praktijk vinden we hiervan verschillende vormen die voor
een deel reeds plaatsvinden tijdens de bachelor (een ingedaalde premaster of
ingedaald schakeltraject), maar ook als apart traject kunnen worden aangeboden in
de periode tussen afsluiting van de bachelor en instroom in de master. Deze variant
noemen we premaster (p.15 ResearchNed, 2017).

Aanvullende toelatingseisen
Toelating voor een masteropleiding is niet alleen gebaseerd op een geldig diploma
van een verwante bacheloropleiding maar ook op andere aspecten (bijvoorbeeld een
CV, motivatiebrief, minimum gemiddeld cijfer, toets of een gesprek). Het voldoen
aan administratieve eisen (zoals het inleveren van een kopie van het paspoort) valt
hier niet onder. Ook een taaltoets (bijvoorbeeld IELTS, TOEFL of Nederlands
Staatsexamen) geldt in deze omschrijving niet als een aanvullende toelatingseis.
Verwante bacheloropleiding
Een bacheloropleiding is verwant aan een masteropleiding wanneer het curriculum
van de bacheloropleiding een student alle relevante voorkennis geeft die nodig is
voor het volgen van de masteropleiding.

１１

De termen schakelprogramma/schakeltraject, deficiëntie programma, premaster, ingedaalde premaster, minor

en doorstroom-programma worden allemaal gebruikt. Al deze programma’s of trajecten hebben als doel het
wegwerken van deficiënties om aldus toegelaten te worden tot een wo-masteropleiding.

Pagina 35 van 52

Bijlage 4 Voorbeeld excelformat behorende bij de uitvraag naar aanvullende eisen en
schakeltrajecten van wo-masteropleidingen

Pagina 36 van 52

Bijlage 5 Toelichting bij opleidingen niet toegankelijk
voor hbo-gediplomeerden

ECONOMIE

M Actuarial Science and
Mathematical Finance

Er bestaat geen HBO bacheloropleiding die zodanig dekkend is
dat de overige deficiënties van de student met een
schakelprogramma kunnen worden weggewerkt

Geen verwante HBO
opleiding

M Business Economics

Er bestaat geen HBO bacheloropleiding die zodanig dekkend is
dat de overige deficiënties van de student met een
schakelprogramma kunnen worden weggewerkt

Geen verwante HBO
opleiding

M Business Research
(research)

Het gaat hier om een Research programma, een academische
vooropleiding is dan vereist.

Researchmaster

M Econometrics

Er bestaat geen HBO bacheloropleiding die inhoudelijk zodanig
dekkend is dat de overige deficiënties van de student met een
schakelprogramma kunnen worden weggewerkt

Geen verwante HBO
opleiding

M Econometrics and
Mathematical Economics

De masters Marketing Analytics en Supply Chain Management
bieden wel een premaster voor studenten met een hbobachelor aan.

Overig/onbekend

M Econometrics and
Operations Research

De voorkennis in econometrie is dermate belangrijk en van een
zodanig niveau dat een universitaire bachelor met een
minimum aan vakken in econometrie noodzakelijk is.

HBO niveau ontoereikend

M Economic and Financial
Research (research)

Het gaat hier om een Research programma, een academische
vooropleiding is dan vereist.

Researchmaster

M Economics

De master Finance biedt wel een premaster voor hbo’ers aan.

Overig/onbekend

De voorkennis in economie is dermate belangrijk en van een
zodanig niveau dat een universitaire bachelor met een
minimum aan vakken in economie noodzakelijk is.

HBO niveau ontoereikend

Er bestaat geen HBO bacheloropleiding die zodanig dekkend is
dat de overige deficiënties van de student met een
schakelprogramma kunnen worden weggewerkt

Geen verwante HBO
opleiding

M Entrepeneurship (joint
degree)

Er bestaat geen HBO bacheloropleiding die zodanig dekkend is
dat de overige deficiënties van de student met een
schakelprogramma kunnen worden weggewerkt

Geen verwante HBO
opleiding

M Finance

Er bestaat geen HBO bacheloropleiding die zodanig dekkend is
dat de overige deficiënties van de student met een
schakelprogramma kunnen worden weggewerkt

Geen verwante HBO
opleiding

M Financial Economics

Het gaat hier om een Research programma, een academische
vooropleiding is dan vereist.

Researchmaster

M Multidisciplinary
Economics (research)

Research Master; hoge kwantitatieve en academische
vaardigheden

Researchmaster

M Operations Research and
Management Science

De masters Supply Chain Management en Marketing Analytics
bieden wel een premaster voor hbo’ers aan.

Overig/onbekend

M Quantitative Finance and
Actuarial Science

De MSc Finance biedt wel een premaster aan voor studenten
met een hbo-diploma.

Overig/onbekend

M Research Master in
Business (research)

Research Master

Researchmaster

M Research Master in
Business and Management
(research)

Alleen WO bacheloropleiding

Overig/onbekend

Pagina 37 van 52

GEDRAG EN
MAATSCHAP
PIJ

M Research Master in
Economics (research)

Research Master

Researchmaster

M Research Master in
Economics and Business
(research)
M Tinbergen Institute Master
of Philosophy in Economics
(research)
M Tinbergen Institute MPhil in
Economics (research)

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

Alleen specifieke WO bacheloropleidingen

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

Er bestaat geen HBO bacheloropleiding die zodanig dekkend is
dat de overige deficiënties van de student met een
schakelprogramma kunnen worden weggewerkt

Geen verwante HBO
opleiding

M Tinbergen Institute Master of
Philosophy in Economics
(research)
M Behavioural and Social
Sciences (research)

Researchmaster, hoog academisch niveau vereist, schakelen
te omvangrijk

Researchmaster

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Behavioural Science
(research)

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors
Gedragswetenschappen, op basis van selectie.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Business in Society
(research) (joint degree)

Er bestaat geen HBO bacheloropleiding die inhoudelijk zodanig
dekkend is dat de overige deficiënties van de student met een
schakelprogramma kunnen worden weggewerkt

Geen verwante HBO
opleiding

M Child Development and
Education (research)

in principe niet toelaatbaar, soms via de reguliere master

Instroom toch mogelijk

M Conflict Resolution and
Governance
M Criminaliteit en
Rechtshandhaving

geen schakelprogramma

Overig/onbekend

Een verwante WO bachelordiploma is vereist, gezien de voor
de master benodigde voorkennis en academische
vaardigheden.

HBO niveau ontoereikend

M Criminologie

Alleen specifieke WO bacheloropleidingen

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

Deze master vereist hoge academische vaardigheden en heeft
een grote onderzoekscomponent.Geen schakelprogramma
voor hbo-studenten, maar in incidentele gevallen kan een
uitzondering worden gemaakt als de student voldoende
voorkennis heeft, een goed gemiddelde in een relevante
studie, relevante werkervaring en de juiste motivatie.

Academische vaardigheden
vereist

Een research master is selectief. Hbo’ers kunnen na voltooiing
van het schakelprogramma een verzoek om toelating indienen.

Researchmaster

M Developmental
Psychopathology in Education
and Child Studies (research)
M European Public Affairs

Overig/onbekend

M European Studies
(research)
M Forensic Psychology

Overig/onbekend
Studieprogramma vereist academische/universitaire
vooropleiding.

Academische vaardigheden
vereist

M Forensische criminologie

Een verwante WO bachelordiploma is vereist, gezien de voor
de master benodigde voorkennis en academische
vaardigheden.

HBO niveau ontoereikend

M
Gezondheidszorgpsychologie

De wetenschappelijke component in de WO bachelor ontbreekt
te zeer in de HBO bachelor. De eisen die de beroepsgroep
stelt aan klinisch psychologen worden deels in de WO-bachelor
behaald.

Beroepsvereisten

M Individual Differences and
Assessment (research)

Research master is niet toegankelijk voor HBO-afgestudeerden

Researchmaster

M International Development
Studies

alleen schakelprogramma voor academische bachelors

Overig/onbekend

M International Development
Studies (research)

geen schakelprogramma

Overig/onbekend

M Medische Antropologie en
Sociologie

alleen schakelprogramma voor academische bachelors

Overig/onbekend

M Migration, Ethnic relations
and Multiculturalism (research)

Hoge academische (onderzoeks)vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Political Science and
Public Administration
(research)

De research master is in een afbouwende fase, er worden
daarom geen nieuwe studenten meer toegelaten.

Overig/onbekend

Pagina 38 van 52

M Psychologie

De wetenschappelijke component in de WO bachelor ontbreekt
te zeer in de HBO bachelor. Alleen HvA bachelors die een
speciaal kwalificatieprogramma hebben gedaan vanaf jaar 2
met daarin veel vakken uit onze bachelor kunnen worden
toegelaten.

Instroom toch mogelijk

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors
Psychologie.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Psychologie en Geestelijke
Gezondheid

Overig/onbekend

M Psychology

Studieprogramma vereist academische/universitaire
vooropleiding.

Academische vaardigheden
vereist

M Psychology (research)

De wetenschappelijke component in de WO bachelor ontbreekt
te zeer in de HBO bachelor. Alleen HvA bachelors die een
speciaal kwalificatieprogramma hebben gedaan vanaf jaar 2
met daarin veel vakken uit onze bachelor kunnen worden
toegelaten.

Instroom toch mogelijk

Een research master is selectief. Hogere academische
vaardigheden vereist.

Researchmaster

M Research in Public
Administration and
Organizational Science
(research)

Voor het succesvol doorlopen van de research master is
voorkennis van en ervaring met het doen van sociaalwetenschappelijke onderzoeksmethoden noodzakelijk.
Hierover beschikken HBO studenten onvoldoende en deze
wordt voor deze specifieke opleiding onvoldoende afgedekt
door het onderzoeksonderdeel in de minor.

Researchmaster

M Social & Health
Psychology (research)

Hoge academische (onderzoeks)vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Social and Behavioural
Sciences (research)

Research master

Researchmaster

M Social and Cultural
Science (research)

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors Sociale
wetenschappen, op basis van selectie.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Social Psychology

GEZONDHEIDSZORG

Overig/onbekend

M Social Sciences (research)

geen schakelprogramma

Overig/onbekend

M Spatial Sciences
(research)

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Urban Studies (research)

geen schakelprogramma

Overig/onbekend

M Business in Society
(research) (joint degree)

Researchmaster, hoog academisch niveau vereist, schakelen
te omvangrijk

Researchmaster

M Clinical and Developmental
Psychopathology (research)

Research master, hoog academisch niveau maakt schakelen
te omvangrijk

Researchmaster

M Cognitive Neuropsychology
(research)

Research master, hoog academisch niveau maakt schakelen
te omvangrijk

Researchmaster

M Criminologie

Er bestaat geen verwante hbo opleiding

M Genes in Behaviour and
Health (research)

Researchmaster, hoog academisch niveau vereist, schakelen
te omvangrijk

Geen verwante HBO
opleiding
Researchmaster

M Psychologie

Master richt zich met name op klinische beroepspraktijk. Civiel
effect / beroepsvereisten maakt schakelen omvangrijk.

Beroepsvereisten

M Social Psychology:
Regulation of Social Behaviour
(research)
M Arts - Klinisch Onderzoeker
(research)

Research master, hoog academisch niveau maakt schakelen
te omvangrijk

Researchmaster

De A-KO heeft een maximum aantal plekken van 50 afkomstig
uit de numerus fixus voor de bachelor Geneeskunde en de
plaatsen voor zij-instroom in de Geneeskunde opleiding.
Daarnaast is de A-KO een NVAO-erkende onderzoeksmaster
waarbij selectie verplicht is.

Selectieve master

M Clinical and Psychosocial
Epidemiology (research)

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Cognitive and Clinical
Neuroscience (research)

Studieprogramma vereist academische/universitaire
vooropleiding.

Academische vaardigheden
vereist

Pagina 39 van 52

M Diergeneeskunde

De opleiding staat op dit moment alleen open voor studenten
met een ba Diergeneeskunde van de UU.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M European Master in Health
Economics and Management
(joint degree)

Internationaal toelatingsbeleid i.s.m. partnerinstellingen

Overig/onbekend

M Geneeskunde

Alleen verwante WO bacheloropleiding

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)
Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

De M-Gen is in alleen toegankelijk voor studenten een BGeneeskunde.

NATUUR

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors
Geneeskunde en - via een schakelprogramma - voor wobachelors Biomedische wetenschappen.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

Toegang voor BSc GNK vanwege landelijke eindtermen
(Raamplan)

Beroepsvereisten

Via de selectie voor de bachelor opleiding geneeskunde wordt
toegang geboden aan mensen met een hbo-propedeuse of een
hbo-diploma. Een master geneeskunde kan alleen gevolgd
worden door studenten met een bachelor diploma
geneeskunde, aangevuld met aanvullende toelatingseisen
gesteld in de master OER

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Geneeskunde, klinisch
onderzoeker

Opleiding SUMMA heeft tot op heden nog geen toelating voor
HBO-Bachelor studenten vanwege de hoge academische
vaardigheden gesteld aan deze research opleiding (zie verder
'Algemene Opmerkingen')

Academische vaardigheden
vereist

M Health Sciences (research)

De Health Sciences Reserach master is een NVAO-erkende
onderzoeksmaster waarvoor selectie verplicht is.

Researchmaster

M Medische Psychologie

opleiding met selectie op basis van WO bachelor Psychologie

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Neuroscience (research)

Alleen specifieke WO bacheloropleidingen

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Tandheelkunde

Alleen toegang met WO BA Tandheelkunde.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Technical Medicine

het niveau dient gelijk te zijn aan Ba TG ivm de wet BIG

Beroepsvereisten

M Cardiovascular Research
(research)

Researchmaster, hoog academisch niveau vereist, schakelen
te omvangrijk

Researchmaster

M Geneeskunde

Schakelen te omvangrijk. Wel vierjarig zij-instroomprogramma
voor wo-bachelorgediplomeerden (VU Zigma)

Overig/onbekend

M Tandheelkunde

Schakelen te omvangrijk.

Overig/onbekend

M Technical Medicine (joint
degree)

Alleen specifieke WO bacheloropleidingen

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

Vanwege landelijke eindtermen (raamplan/beroepsvereisten)
alleen toegang voor bachelors Klinische
Technologie/Technische Geneeskunde.

Beroepsvereisten

Vanwege landelijke eindtremen (raamplan/beroepsvereisten)
alleen toegang voor bachelors Klinische
Technologie/Technische Geneeskunde.

Beroepsvereisten

M Artificial Intelligence

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors Artificial
Intelligence.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Astronomy

Geen verwante bachelor in het HBO

Geen verwante HBO
opleiding
Instroom toch mogelijk

Vallen volgens het OER niet onder "eligible for admission".
Moet aan de toelatingscommissies worden voorgelegd.

M Behavioural and Cognitive
Neurosciences (research)

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Brain and Cognitive
Sciences (research)

research master, niet toegankelijk voor Hbo’ers

Researchmaster

M Cognitive Neuroscience
(research)

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors in diverse
wetenschapsgebieden, op basis van selectie.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Computer Science

Vallen volgens het OER niet onder "eligible for admission".
Moet aan toelatingscommissies worden voorgelegd.

Instroom toch mogelijk

Pagina 40 van 52

RECHT

M Farmacie

Vanwege het ontbreken van het onderzoek op BSc niveau (±
40 EC) en het missen van een aantal essentiële vakken wordt
de HBO student afgewezen. Het reparatietraject is dan te groot
en dat betekent dat het advies wordt gegeven om de gehele
bachelor BFW + Specialisatie Farmacie te volgen danwel een
BSc Farmacie elders.

HBO niveau ontoereikend

M Human-Machine
Communication
M ICT in Business and the
Public Sector

Geen verwante bachelor in het HBO

Geen verwante HBO
opleiding
Instroom toch mogelijk

M Mathematics

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors Wiskunde.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

Vallen volgens het OER niet onder "eligible for admission".
Moet aan toelatingscommissies worden voorgelegd.

Instroom toch mogelijk

M Medical and
Pharmaceutical Drug
Innovation
M Molecular Mechanisms of
Disease (research)

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors
Levenswetenschappen, op basis van selectie.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Nanoscience

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Physics

Vallen volgens het OER niet onder "eligible for admission".
Moet aan de toelatingscommissies worden voorgelegd.

Instroom toch mogelijk

M Science

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors in de
Natuurwetenschappen, met voldoende vakken op het gebied
van de Natuurkunde en de Wiskunde.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Statistical Science for the
Life and Behavioural Sciences

Alleen HBO is niet voldoende maar te
overbruggen/compenseren. Moet aan de toelatingscommissie
worden voorgelegd.

Instroom toch mogelijk

M Neurosciences (research)

Researchmaster, hoog academisch niveau vereist, schakelen
te omvangrijk

Researchmaster

M Parallel and Distributed
Computer Systems

Selectieve, gespecialiseerde master, hoog academisch niveau
vereist, schakelen te omvangrijk

Selectieve master

M European Law

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors, met
voldoende vakken op het gebied van de Rechtsgeleerdheid.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Fiscaal Recht

Alleen verwante WO bacheloropleiding

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)
HBO niveau ontoereikend

Vallen volgens het OER niet onder "eligible for admission".
Moet aan toelatingscommissies worden voorgelegd.

Een verwante WO bachelordiploma is vereist, gezien de voor
de master benodigde voorkennis en academische
vaardigheden.
M Informatie Law (research)

Onderzoeksmaster alleen toegankelijk voor studenten met
diploma (onderzoeks)universiteit, niet vanuit het hbo

Researchmaster

M International and European
Law

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors
Rechtsgeleerdheid.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M International Laws

Selectieve master

Selectieve master

M Jeugdrecht

Een verwante WO bachelordiploma is vereist, gezien de voor
de master benodigde voorkennis en academische
vaardigheden.

HBO niveau ontoereikend

M Legal Research (research)

De researchmaster vereist hoge academische vaardigheden
en is uiterst selectief.

Researchmaster

M Notarieel recht

De beroepsvereisten van KNB eisen een w.o. bachelor
rechtsgeleerdheid met notarieel traject om toegelaten te
worden tot een notariële master en aansluitend de
beroepspraktijk.

Beroepsvereisten

M Notarieel Recht

Een verwante WO bachelordiploma is vereist, gezien de nauw
geformuleerde en uitgebreide beroepsvereisten en de in de
master vereiste academische vaardigheden.

Beroepsvereisten

Pagina 41 van 52

SECTOROVERSTIJGEND

TAAL EN
CULTUUR

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors Notarieel
Recht en eventueel andere juridische opleidingen.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Onderneming en Recht
(research)

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors
Rechtsgeleerdheid, op basis van selectie.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Public International Law
(research)

Onderzoeksmaster alleen toegankelijk voor studenten met
diploma (onderzoeks)universiteit, niet vanuit het hbo

Researchmaster

M Rechtsgeleerdheid

Een verwant WO bachelordiploma is vereist, gezien de voor de
master benodigde voorkennnis en academische vaardigheden.

HBO niveau ontoereikend

M Rechtswetenschappelijk
Onderzoek (research)

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Research master in Law
(research)
M International Business Law

n.v.t.

Overig/onbekend

Selectieve master, hoog academisch niveau vereist, schakelen
te omvangrijk

Selectieve master

M International Crimes and
Criminology*

Selectieve, gespecialiseerde master, hoog academisch niveau
vereist, schakelen te omvangrijk

Selectieve master

M Law and Politics of
International Security

Selectieve, gespecialiseerde master, hoog academisch niveau
vereist, schakelen te omvangrijk

Selectieve master

M Notarieel Recht

Civiel effect / beroepsvereisten maakt schakelen omvangrijk.

Beroepsvereisten

M Ondernemingsrecht

Selectieve, gespecialiseerde master, hoog academisch niveau
vereist, schakelen te omvangrijk

Selectieve master

M European politics and
Society: vaclav Havel Joint
Master Programme (joint
degree)
M Philosophy, Politics and
Economics
M Afrika Studies

Niet toegankelijk voor HBO ivm specifieke eisen waar HBO niet
aan voldoet.

HBO niveau ontoereikend

Geen verwante bachelor in het HBO

Geen verwante HBO
opleiding
HBO niveau ontoereikend

M Afrika Studies (research)

Een research MA is selectief, toelating hangt o.a. af van het
behaalde resultaat van het wo bachelorpgrogramma en heeft
derhalve geen premaster.

Researchmaster

M Archeologie (research)

de research Masters van Geesteswetenschappen zijn vanwege
het vereiste niveau van academicshe vaardigheden niet
rechtstreeks of via een schakelprogramma toegankelijk voor
HBO afgestudeerden. Vaak kunnen zij wel schakelen naar een
eenjarige master en daarna doorstromen naar een aanpalende
research master

Researchmaster

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Azië Studies (120 ECTS)

Niet toegankelijk voor HBO ivm specifieke eisen waar HBO niet
aan voldoet.

HBO niveau ontoereikend

M Azië Studies (research)

Een research MA is selectief, toelating hangt o.a. af van het
behaalde resultaat van het wo bachelorpgrogramma en heeft
derhalve geen premaster.

Researchmaster

M Communicatie en
Informatiewetenschappen
(research)

de faculteit werkt aan een schakelprogramma dat studenten
van verwante hbo opleidingen toegang geeft tot de eenjarige
masteropleidingen, we verwachten hiermee te kunnen starten
in het academisch jaar 2019-2020

Overig/onbekend

M Communicatie- en
Informatiewetenschappen
(research)

De researchmaster is niet toegankelijk met een HBO-diploma.
Er wordt ook geen premasterprogramma voor aangeboden.

Researchmaster

Niet toegankelijk voor HBO ivm specifieke eisen waar HBO niet
aan voldoet.

M Cultures of Arts, Science
and Technology (research)
M Erfgoedstudies

Overig/onbekend
de faculteit werkt aan een schakelprogramma dat studenten
van verwante hbo opleidingen toegang geeft tot de eenjarige
masteropleidingen, we verwachten hiermee te kunnen starten
in het academisch jaar 2019-2020

Overig/onbekend

Pagina 42 van 52

M Europese studies

de faculteit werkt aan een schakelprogramma dat studenten
van verwante hbo opleidingen toegang geeft tot de eenjarige
masteropleidingen, we verwachten hiermee te kunnen starten
in het academisch jaar 2019-2020

Overig/onbekend

M Filosofie

de faculteit werkt aan een schakelprogramma dat studenten
van verwante hbo opleidingen toegang geeft tot de eenjarige
masteropleidingen, we verwachten hiermee te kunnen starten
in het academisch jaar 2019-2020

Overig/onbekend

M Filosofie ( research )

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Filosofie (120 ECTS)

Bachelor Wijsbegeerte van een bepaald wetenschapgebied
vereist

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

Niet toegangeklijk voor HBO ivm specifieke eisen waar HBO
niet aan voldoet.

HBO niveau ontoereikend

Alleen specifieke WO bacheloropleidingen

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

Niet toegangeklijk voor HBO ivm specifieke eisen waar HBO
niet aan voldoet.

HBO niveau ontoereikend

M Filosofie (60ECTS)

Geen verwante bachelor in het HBO

M Filosofie (research)

Alleen specifieke WO bacheloropleidingen

Geen verwante HBO
opleiding
Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Filosofie (60 ECTS)

Dan eerst 1 jarige master

Overig/onbekend

de research Masters van Geesteswetenschappen zijn vanwege
het vereiste niveau van academicshe vaardigheden niet
rechtstreeks of via een schakelprogramma toegankelijk voor
HBO afgestudeerden. Vaak kunnen zij wel schakelen naar een
eenjarige master en daarna doorstromen naar een aanpalende
research master

Researchmaster

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors Filosofie, op
basis van selectie.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Filosofie van een Bepaald
Wetenschapsgebied

Opleiding is bedoeld voor wo-bachelors in diverse
wetenschapsgebieden.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Geschiedenis (research)

Dan eerst 1 jarige master

Overig/onbekend

de research Masters van Geesteswetenschappen zijn vanwege
het vereiste niveau van academicshe vaardigheden niet
rechtstreeks of via een schakelprogramma toegankelijk voor
HBO afgestudeerden. Vaak kunnen zij wel schakelen naar een
eenjarige master en daarna doorstromen naar een aanpalende
research master

Researchmaster

Een research master is selectief, toelating hangt o.a. af van het
behaalde resultaat van het wo bachelorprogramma en heeft
derhalve geen premaster.

Researchmaster

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Historical, Literary and
Cultural Studies (research)

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors in de
Humaniora, op basis van selectie.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Internationale betrekkingen

Zeer selectieve programma's, veel geschikte kkd worden
afgewezen

Selectieve master

M Internationale Betrekkingen
(90 ECTS)

Joint degree (Erasmus Mundus)

Overig/onbekend

M Internationale Betrekkingen
(research)

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

Pagina 43 van 52

M Kunst en
Cultuurwetenschappen
(research)

de research Masters van Geesteswetenschappen zijn vanwege
het vereiste niveau van academicshe vaardigheden niet
rechtstreeks of via een schakelprogramma toegankelijk voor
HBO afgestudeerden. Vaak kunnen zij wel schakelen naar een
eenjarige master en daarna doorstromen naar een aanpalende
research master

Researchmaster

M Kunst- &
cultuurwetenschappen

Niet toegankelijk voor HBO ivm specifieke eisen waar HBO niet
aan voldoet.

HBO niveau ontoereikend

M Kunst- &
cultuurwetenschappen
(research)

Dan eerst 1 jarige master

Overig/onbekend

Een research master is selectief toelating hangt o.a. af van het
behaalde resultaat van het wo bachelorprogramma en heeft
derhalve geen premaster.

Researchmaster

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Latijns-Amerika Studies

Niet toegankelijk voor HBO ivm specifieke eisen waar HBO niet
aan voldoet.

HBO niveau ontoereikend

M Latijns-Amerika Studies
(research)

Een research MA is selectief, toelating hangt o.a. af van het
behaalde resultaat van het wo bachelorpgrogramma en heeft
derhalve geen premaster.

Researchmaster

M Letterkunde (research)

Dan eerst 1 jarige master

Overig/onbekend

de research Masters van Geesteswetenschappen zijn vanwege
het vereiste niveau van academicshe vaardigheden niet
rechtstreeks of via een schakelprogramma toegankelijk voor
HBO afgestudeerden. Vaak kunnen zij wel schakelen naar een
eenjarige master en daarna doorstromen naar een aanpalende
research master

Researchmaster

Een research master is selectief toelating hangt o.a. af van het
behaalde resultaat van het wo bachelorprogramma en heeft
derhalve geen premaster.

Researchmaster

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

Alleen WO bacheloropleiding

Overig/onbekend

Dan eerst 1 jarige master

Overig/onbekend

de research Masters van Geesteswetenschappen zijn vanwege
het vereiste niveau van academicshe vaardigheden niet
rechtstreeks of via een schakelprogramma toegankelijk voor
HBO afgestudeerden. Vaak kunnen zij wel schakelen naar een
eenjarige master en daarna doorstromen naar een aanpalende
research master

Researchmaster

M Midden-Oosten Studies

de faculteit werkt aan een schakelprogramma dat studenten
van verwante hbo opleidingen toegang geeft tot de eenjarige
masteropleidingen, we verwachten hiermee te kunnen starten
in het academisch jaar 2019-2020

Overig/onbekend

M Midden-Oosten Studies
(research)

Een research MA is selectief, toelating hangt o.a. af van het
behaalde resultaat van het wo bachelorpgrogramma en heeft
derhalve geen premaster.

Researchmaster

M Neerlandistiek

de faculteit werkt aan een schakelprogramma dat studenten
van verwante hbo opleidingen toegang geeft tot de eenjarige
masteropleidingen, we verwachten hiermee te kunnen starten
in het academisch jaar 2019-2020

Overig/onbekend

M Neerlandistiek (research)

Dan eerst 1 jarige master

Overig/onbekend

M Mediastudies (research)

Pagina 44 van 52

de research Masters van Geesteswetenschappen zijn vanwege
het vereiste niveau van academicshe vaardigheden niet
rechtstreeks of via een schakelprogramma toegankelijk voor
HBO afgestudeerden. Vaak kunnen zij wel schakelen naar een
eenjarige master en daarna doorstromen naar een aanpalende
research master

M Oudheidstudies

Researchmaster

Overig/onbekend
de faculteit werkt aan een schakelprogramma dat studenten
van verwante hbo opleidingen toegang geeft tot de eenjarige
masteropleidingen, we verwachten hiermee te kunnen starten
in het academisch jaar 2019-2020

Overig/onbekend

Niet toegankelijk voor HBO ivm specifieke eisen waar HBO niet
aan voldoet.

HBO niveau ontoereikend

Een research master is selectief, toelating hangt o.a. af van het
behaalde resultaat van het wo bachelorprogramma en heeft
derhalve geen premaster.

Researchmaster

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

M Philosophy of Science,
Technology and Society

vanwege vakgebied filosofie geen Hbo instroom

Geen verwante HBO
opleiding

M Taalwetenschappen
(research)

Dan eerst 1 jarige master

Overig/onbekend

de research Masters van Geesteswetenschappen zijn vanwege
het vereiste niveau van academicshe vaardigheden niet
rechtstreeks of via een schakelprogramma toegankelijk voor
HBO afgestudeerden. Vaak kunnen zij wel schakelen naar een
eenjarige master en daarna doorstromen naar een aanpalende
research master

Researchmaster

Een research master is selectief toelating hangt o.a. af van het
behaalde resultaat van het wo bachelorprogramma en heeft
derhalve geen premaster.

Researchmaster

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

Opleiding is alleen toegankelijk voor wo-bachelors, op basis
van selectie.

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Theologie &
Religiewetenschappen
(research)
M Theologie en
Religiewetenschappen

Hoge academische vaardigheden vereist

Academische vaardigheden
vereist

de faculteit werkt aan een schakelprogramma dat studenten
van verwante hbo opleidingen toegang geeft tot de eenjarige
masteropleidingen, we verwachten hiermee te kunnen starten
in het academisch jaar 2019-2020

Overig/onbekend

M Theologie en
Religiewetenschappen
(research)

de research Masters van Geesteswetenschappen zijn vanwege
het vereiste niveau van academicshe vaardigheden niet
rechtstreeks of via een schakelprogramma toegankelijk voor
HBO afgestudeerden. Vaak kunnen zij wel schakelen naar een
eenjarige master en daarna doorstromen naar een aanpalende
research master

Researchmaster

M Wijsbegeerte van een
bepaald wetenschapsgebied

de faculteit werkt aan een schakelprogramma dat studenten
van verwante hbo opleidingen toegang geeft tot de eenjarige
masteropleidingen, we verwachten hiermee te kunnen starten
in het academisch jaar 2019-2020

Overig/onbekend

M Erfgoedstudies (120)

Sterk selectieve opleiding

Selectieve master

M Oudheidstudies (research)

Pagina 45 van 52

TECHNIEK

M Filosofie (120)

Er bestaat geen aansluitende vooropleiding. Hbo filosofie is
niet aansluitend, omdat filosofie in deze opleiding wordt
bestudeerd in relatie tot een andere vakwetenschap. Voor NL
tracks kunnen max 18 EC deficiënties door zomercursussen
en inhaalvakken kunnen worden weggewerkt.

Geen verwante HBO
opleiding

M Humanities (research)

Research master, hoog academisch niveau maakt schakelen
te omvangrijk.

Researchmaster

M Oudheidstudies

Er bestaat geen verwante hbo opleiding

M Oudheidstudies (research)
(120)
M Theologie &
Religiewetenschappen
(research) (120)
M Applied Mathematics

Er bestaat geen verwante hbo opleiding.

Geen verwante HBO
opleiding
Geen verwante HBO
opleiding
Researchmaster

Er bestaat geen HBO opleiding die indien afgerond de
mogelijkheid biedt om een aanvaardbaar (qua studieomvang)
deficientiepakket te definieren.

Geen verwante HBO
opleiding

M Applied Mathematics

Er was ooit een schakelprogramma. De enkeling die daar aan
begon maakte het niet af. De afgelopen vijf jaar zijn er geen
verzoeken geweest van HBO studenten om te kunnen
schakelen.

Overig/onbekend

M Nanobiologie

Alleen specifieke WO bacheloropleidingen

Alleen voor specifieke wo
bachelor(s)

M Sustainable Energy
Technology

SET is een multidisciplinaire opleiding. Voor deze opleiding zijn
hoge academische vaardigheden vereist in verschillende
ingenieursdisciplines. De combinatie van ingenieursdisciplines
is van groot belang voor de MSc SET opleiding.

Academische vaardigheden
vereist

Research master, hoog academisch niveau maakt schakelen
te omvangrijk.

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018

Pagina 46 van 52

Bijlage 6 Tabellen

Is de opleiding toegankelijk voor hbo-gediplomeerden? (naar instelling)
Nee, geen toegang.
Licht toe

Ja, zonder
schakelprogramma

N

%

Universiteit Leiden

23

Rijksuniversiteit Groningen
Universiteit Utrecht

N

Ja, d.m.v. standaard
schakelprogramma
%

Ja, doorstroomtraject
in hbo

Ja, op een andere wijze.
Licht toe

Total

N

%

N

%

N

%

N

%

N

%

46,0%

13

26,0%

2

4,0%

4

8,0%

8

16,0%

50

100,0%

8

10,1%

61

77,2%

5

6,3%

2

2,5%

3

3,8%

79

100,0%

6

11,1%

17

31,5%

19

35,2%

12

22,2%

54

100,0%

Erasmus Universiteit Rotterdam

7

17,1%

34

82,9%

41

100,0%

Technische Universiteit Delft

3

9,7%

24

77,4%

31

100,0%

22

100,0%

22

100,0%

24

80,0%

30

100,0%

30

100,0%

Technische Universiteit Eindhoven
reguliere master

Ja, o.b.v.
maatwerkprogrammas

Universiteit Twente

3

10,0%

Wageningen University

1

3,3%

4

9,1%

Universiteit Maastricht

8

18,2%

Universiteit van Amsterdam

20

30,8%

Vrije Universiteit Amsterdam

13

19,7%

5

Radboud Universiteit Nijmegen

10

23,3%

Tilburg University

7

19,4%

Universiteit Leiden

12

92,3%

Rijksuniversiteit Groningen

15

100,0%

Universiteit Utrecht

12

66,7%

Erasmus Universiteit Rotterdam

5

55,6%

Universiteit Maastricht

7

100,0%

Universiteit van Amsterdam

20

95,2%

Vrije Universiteit Amsterdam

11

84,6%

Radboud Universiteit Nijmegen

8

Tilburg University

6

4

12,9%

2

6,7%

1

28

93,3%

1

3,3%

3,3%

6

13,6%

4

9,1%

9

20,5%

13

29,5%

44

100,0%

25

38,5%

17

26,2%

2

3,1%

1

1,5%

65

100,0%

7,6%

23

34,8%

22

33,3%

1

1,5%

2

3,0%

66

100,0%

1

2,3%

30

69,8%

2

4,7%

43

100,0%

1

2,8%

25

69,4%

2

5,6%

36

100,0%

1

7,7%

13

100,0%

15

100,0%

5
2

27,8%

22,2%

1

2,8%

1

5,6%

18

100,0%

2

22,2%

9

100,0%

Technische Universiteit Delft
Technische Universiteit Eindhoven
researchmaster

Wageningen University
Universiteit Twente
7

100,0%

21

100,0%

13

100,0%

100,0%

8

100,0%

100,0%

6

100,0%

1
2

15,4%

Pagina 47 van 52

4,8%

Is de opleiding toegankelijk voor hbo-gediplomeerden? (naar instelling)
Nee, geen toegang.
Licht toe

Ja, zonder
schakelprogramma
N

Ja, d.m.v. standaard
schakelprogramma

Ja, op een andere wijze.
Licht toe

Total

N

%

N

%

N

%

N

%

N

%

N

%

35

55,6%

13

20,6%

3

4,8%

4

6,3%

8

12,7%

63

100,0%

Rijksuniversiteit Groningen

23

24,5%

61

64,9%

5

5,3%

2

2,1%

3

3,2%

94

100,0%

Universiteit Utrecht

18

25,0%

22

30,6%

20

27,8%

12

16,7%

72

100,0%

Erasmus Universiteit Rotterdam

12

24,0%

34

68,0%

2

4,0%

50

100,0%

Technische Universiteit Delft

3

9,7%

24

77,4%

4

12,9%

31

100,0%

22

100,0%

22

100,0%

24

80,0%

30

100,0%

30

100,0%

4,0%

Technische Universiteit Eindhoven
Total

Ja, doorstroomtraject
in hbo

Universiteit Leiden

2

%

Ja, o.b.v.
maatwerkprogrammas

Universiteit Twente

3

10,0%

Wageningen University

1

3,3%

4

7,8%

Universiteit Maastricht

15

29,4%

Universiteit van Amsterdam

40

46,5%

Vrije Universiteit Amsterdam

24

30,4%

5

Radboud Universiteit Nijmegen

18

35,3%

Tilburg University

13

31,0%

2

6,7%

1

28

93,3%

1

3,3%

3,3%

6

11,8%

4

7,8%

9

17,6%

13

25,5%

51

100,0%

25

29,1%

17

19,8%

2

2,3%

2

2,3%

86

100,0%

6,3%

25

31,6%

22

27,8%

1

1,3%

2

2,5%

79

100,0%

1

2,0%

30

58,8%

2

3,9%

51

100,0%

1

2,4%

25

59,5%

2

4,8%

42

100,0%

1

2,4%

Bron: uitvraag Inspectie van het Onderwijs, 2018
１２

１２

Het was voor de instellingen niet mogelijk hier meerdere antwoorden te geven. Vaak is daarom door instellingen in de toelichting aangegeven of er meerdere schakelmogelijkheden zijn voor een
zelfde masteropleiding. Dit betekent echter dat – behoudens het antwoord NEE – we niet kunnen concluderen dat het gegeven antwoord ook de enige instroommogelijkheid is die de instelling hier
biedt. De meest voorkomende mogelijkheid is hier meestal aangevinkt (bijvoorbeeld het gros van de hbo-studenten volgt een standaardprogramma, voor een enkeling is er ook een maatwerktraject
mogelijk).
Pagina 48 van 52

Pagina 49 van 52

Bronnen/Literatuur

Inspectie van het Onderwijs, 2015, De master van jouw keuze?, Inspectie van het
Onderwijs. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.
LSVb, 2016, WO_PREMASTERS_LSVB_2.0, Inventarisatie ter beschikking gesteld
door LSVb aan inspectie.
LSVb, 2018a, https://lsvb.nl/2018/06/18/universiteiten-schieten-ernstig-tekort-inaanbieden-schakeltrajecten/
LSVb, 2018b, 180509 Overzicht casussen geen pre-master aangeboden, mei 2018.
Ter beschikking gesteld door LSVb aan inspectie.
LSVb, 2018c, https://lsvb.nl/wp-content/uploads/2018/06/Brief-LSVb-aanInspectie-over-schakeltrajecten.pdf
LSVb, 2018d, 180430 Notitie toegankelijkheid schakeltrajecten en doorstroom hbowo, LSVb, april 2018. Ter beschikking gesteld door LSVb aan inspectie.
OCW, 2018, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/10/25/
kamerbrief-over-toegankelijkheid-en-kansengelijkheid-in-het-hoger-onderwijstweede-kamer
ResearchNed, 2017, Schakelen tussen bachelor en master in het hoger onderwijs,
Nijmegen: ResearchNed.
VSNU, 2018, https://vsnu.nl/nl_NL/nieuwsbericht/nieuwsbericht/412-universiteitenstaan-voor-doorstroom-naar-wo-masters.html

Pagina 50 van 52

Lijst met afkortingen

ba bacheloropleiding
CROHO Centraal Register Opleidingen Hoger Onderwijs
DUO Dienst Uitvoering Onderwijs
hbo hoger beroepsonderwijs
IvhO Inspectie van het Onderwijs
KIV (Wet) Kwaliteit in verscheidenheid hoger onderwijs
LSVb Landelijke Studentenvakbond
OCW (Ministerie van) Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
TK Tweede Kamer
VSNU Vereniging van Universiteiten
WHW Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
wo wetenschappelijk onderwijs
Afkortingen universiteiten:
EUR Erasmus Universiteit Rotterdam
RU Radboud Universiteit Nijmegen
RUG Rijksuniversiteit Groningen
TU Tilburg University
TUe Technische Universiteit Eindhoven
Tud Technische Universiteit Delft
UL Universiteit Leiden
UM Universiteit Maastricht
UT Universiteit Twente
UU Universiteit Utrecht
UvA Universiteit van Amsterdam
VU Vrije Universiteit Amsterdam
WUR Wageningen University & Research

Pagina 51 van 52

Colofon
Inspectie van het Onderwijs
Postbus 2730 l 3500 GS Utrecht
www.onderwijsinspectie.nl
2019-02 l gratis
Een exemplaar van deze publicatie is te downloaden vanaf de website van de
Inspectie van het Onderwijs: www.onderwijsinspectie.nl
© Inspectie van het Onderwijs l februari 2019

Pagina 52 van 52