Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

316
Vragen van het lid Arib (PvdA) aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over onvoldoende kraamzorg (ingezonden 30 september 2010).
Antwoord van minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 29 oktober 2010).
Vraag 1
Bent u op de hoogte van de resultaten van een enquête onder zeshonderd
moeders naar de door hen ontvangen kraamzorg?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
In hoeverre vindt u deze enquête representatief voor de situatie in
Nederland?
Antwoord 2
Dat wordt niet duidelijk uit de informatie die Kassa geeft over deze enquête.
Onduidelijk is over welke periode de enquête is uitgevraagd.
Vraag 3
Wat vindt u van het feit dat een kwart van de vrouwen niet tevreden is over
de kraamzorg?
Antwoord 3
Dat is jammer en niet wenselijk. Uit een pilot met de CQ index (een gerenommeerd meetinstrument naar klantervaringen) eerder dit jaar, waaraan bijna
2000 kraamvrouwen hebben meegedaan, bleek dat er hoge waarderingsscores zijn voor de ontvangen kraamzorg: tussen 8.1 en 8.6. Het meest positief
zijn de ondervraagde kraamvrouwen over de manier waarop ze door de
kraamverzorgende bejegend zijn, over de informatie en communicatie, over
de hygiëne, over de deskundigheid van de kraamverzorgende en over de
bekendheid van de kraamverzorgende met het voorkómen van wiegendood.
Deze uitkomsten lijken niet te sporen met die van de enquête van Kassa.

1

ah-tk-20102011-316
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

Kassa, «Onervaren kraamverzorgenden aan je kraambed», 25 september 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Vraag 4
Wat vindt u van het feit dat 15% van de vrouwen minder uren kraamzorg
heeft gekregen dan was afgesproken, en dat 34% van de vrouwen met meer
dan één kraamverzorgende en 20% zelfs met drie of meer verschillende
verzorgenden te maken kreeg? Wat vindt u ervan dat in 74% van de gevallen
ook een verschillende werkwijze werd toegepast, en in 26% zelfs tegenstrijdige informatie aan de moeder werd verstrekt?
Antwoord 4
Minder uren dan afgesproken
De kraamzorgsector heeft mij direct na de zomer al laten weten dat in
sommige regio’s de kraamvrouwen tijdens de normale zomerpiek inderdaad
te maken hebben gehad met minder uren zorg dan geïndiceerd. Te weten in
de Randstad, de provincie Flevoland en in en om de steden Tilburg, Den
Bosch en Eindhoven. Daar wil ik wel aan toevoegen dat álle vrouwen de
minimaal noodzakelijke zorg hebben ontvangen. De normale zomerpiek is
opgevangen met de maatregelen zoals die ook tijdens vorige zomers zijn
genomen, zoals aanpassingen in roosterschema’s van kraamverzorgenden;
verkorten en betere spreiding van de vakanties van de kraamverzorgenden en
het inzetten van ZZP’ers.
In 2010 zijn er zowel door de brancheverenigingen, de organisatie voor
kraamverzorgenden, de inspectie voor de gezondheidszorg en verzekeraars
geen geluiden van ernstige tekorten gemeld. Wel is gesignaleerd dat daar
waar een algemeen tekort is aan verzorgenden niveau 3, ook een tekort aan
kraamverzorgenden is. Het gaat dus om algemene arbeidsmarktproblematiek.
Zoals u weet ontstond er in de zomer van 2008 in Nederland een ernstig
kraamzorgtekort. Betrokken partijen hebben naar aanleiding daarvan samen
met VWS een drie jaren plan ontwikkeld om het tekort structureel op te
lossen. Mijn voorganger heeft 20 miljoen gestoken in het verkort opleiden
van extra kraamverzorgenden. De kraamzorgsector heeft hard gewerkt om het
tekort aan kraamverzorgenden terug te dringen. Voor de zomer van 2009 zijn
er al 1372 leerlingen gestart met de verkorte opleiding voor kraamverzorgende en al circa 950 nieuwe kraamverzorgenden ingestroomd vanuit de
verkorte opleiding. In de regio’s waar nu nog problemen zijn, zetten de
aanbieders het verkorte opleiden van kraamverzorgenden waar mogelijk door.
Om de problematiek van de zomer van 2008 in de toekomst te voorkomen
zijn er aandachtspunten voor de lange termijn aan te wijzen. Onder andere
een landelijke registratie van kraamzorgaanbieders en kraamverzorgenden die
meer inzicht geeft in de verhouding tussen vraag en aanbod van kraamzorg
in Nederland. Mijn voorganger was met de kraamzorgsector in gesprek om
een landelijke registratie op te zetten en ik zal dat voortzetten. Maar ook het
imago, de algemene aantrekkelijkheid van het beroep van de kraamverzorgende, aandacht vanuit ROC’s voor het opleiden van kraamverzorgenden zijn
aandachtspunten voor de toekomst van de kraamzorg.
Op dit moment zijn de kraamzorgpartijen bezig met een eindrapportage van
de aanpak van het in 2008 gesignaleerde kraamzorg arbeidscapaciteitsprobleem. Deze rapportage verwacht ik begin 2011.
Meer dan één kraamverzorgende
Het klopt dat kraamvrouwen verschillende kraamverzorgsters aan hun bed
kunnen krijgen. Allereerst hebben veel kraamzorgaanbieders een speciale
pool met gespecialiseerde kraamverzorgsters die assisteren bij de bevalling.
Na de bevalling krijgt de kraamvrouw een andere «gewone» kraamverzorgster. Daarnaast krijgen veel vrouwen acht dagen achter elkaar kraamzorg,
waarbij het qua planning en arbeidstijden vaak onmogelijk en onwenselijk is
om deze zorg door één kraamverzorgster te laten verlenen. Een bevalling is
tenslotte niet te plannen. Lokale geboortepieken zijn moeilijk te voorspellen,
en kunnen incidenteel ook leiden tot inzet van bijvoorbeeld meer dan twee
kraamverzorgenden per gezin.
Met de uitvraag van de indicatoren van Zichtbare Zorg kraamzorg, die dit jaar
gestart is, komt in beeld in hoeveel gevallen er meer dan 2 kraamverzorgenden per gezin zijn ingezet. Deze kraamzorgaanbieders kunnen zo inzichtelijk
gemaakt worden, zowel voor verzekeraars als voor aanstaande moeders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

Verschillende werkwijzen en tegenstrijdige informatie
Verschillende werkwijze en tegenstrijdige informatie zijn niet gewenst. Ik zal
daar de kraamzorgpartijen dan ook zeker op aanspreken.
Voor wat betreft inzicht in de kwaliteit van de kraamzorg vullen de kraamzorgaanbieders dit najaar voor het eerst het Model Kwaliteitsjaarverslag Kraamzorg in. Een soort «aangifteprogramma» waarmee ze inzichtelijk maken wat
de kwaliteit is van de zorg die ze leveren. Criteria zijn onder andere: hoe vaak
is de kraamverzorgende binnen het uur na oproep bij de bevalling, hoe vaak
gebeurt de intake aan huis, hoeveel kraamverzorgenden zijn er gemiddeld per
gezin. Die criteria – of zorginhoudelijke kwaliteitsindicatoren – zijn bepaald
door de branche zelf. Daarnaast is het natuurlijk van belang om te weten wat
de klanten willen. Dat zal, ook vanaf dit najaar, gemeten worden aan de hand
van de zogeheten Consumer Quality Index. In het voorjaar 2011 worden de
resultaten verwacht.
Het uiteindelijke doel is dat de resultaten van alle aanbieders op een publieke
website komen te staan, zodat de cliënt objectief kan vergelijken. De
kraamzorgaanbieders kunnen de resultaten gebruiken om eigen verbeterpunten te formuleren, om te zien waar ze staan tegenover andere aanbieders en
om zich te onderscheiden. Er kunnen ook punten uit komen waar de branche
in het algemeen mee aan de slag moet.
Vraag 5
Wat vindt u van het feit dat 14.7% van de vrouwen te maken heeft gehad met
een onervaren kraamverzorgende, en dat in 5% zelfs sprake was van een
ongediplomeerde kraamverzorgende?
Antwoord 5
Aangezien er voor de zomer van 2009 al 1 372 leerlingen gestart zijn met de
verkorte opleiding voor kraamverzorgende en al circa 950 nieuwe kraamverzorgenden ingestroomd zijn vanuit de verkorte opleiding is het niet meer dan
logisch dat er vrouwen zijn die te maken hebben gehad met een onervaren
kraamverzorgende.
Het is mij onduidelijk of ongediplomeerde kraamverzorgenden als assistentie
met een kraamverzorgende mee zijn gekomen of dat zij, wat indien zij
ongediplomeerd is onacceptabel is, zelfstandig zorg heeft verleend. Deze
signalen zijn niet bekend bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ).
Vraag 6
Welke rol speelt de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) precies in de
bewaking van de kwaliteit van de kraamzorg in Nederland? Komt de IGZ
alleen in actie wanneer er sprake is van een melding? Zo ja, hoe bewaakt de
IGZ de kwaliteit van deze vorm van zorg dan?
Antwoord 6
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) oefent niet alleen toezicht uit op
basis van meldingen en signalen, maar handhaaft ook proactief op basis van
een risicoanalyse, het zogenoemde Gefaseerd Toezicht. Partijen in de
kraamzorg vinden het van belang te omschrijven wat verantwoorde kraamzorg is en inzicht te krijgen in de geleverde kwaliteit. Daarom is in 2008 onder
voorzitterschap van de IGZ het eerder genoemde project «Zichtbare Zorg
Kraamzorg» gestart, onderdeel van het sectorbrede programma Zichtbare
Zorg. De doelstelling van dit project is het ontwikkelen, implementeren en
beheren van een kwaliteitskader verantwoorde kraamzorg. Dit geeft inzicht in
de kwaliteit van de kraamzorg, zowel zorginhoudelijk als voor wat betreft de
cliëntervaring. In november 2010 start de jaarlijkse verplichte meetronde van
de zorginhoudelijke kwaliteitsgegevens voor de Kraamzorg. De kwaliteitsinformatie wordt door de IGZ gebruikt voor haar toezichtstaak.
In het kader van Thematisch Toezicht heeft de inspectie in april 2009 het
rapport «Kraamzorg in ontwikkeling» uitgebracht. De inspectie heeft op basis
van de gesignaleerde risico’s haar handhavingsnormen geformuleerd en
stimulerende acties naar veldpartijen ondernomen om verantwoorde
kraamzorg in de sector te borgen. Tevens volgt de inspectie de voortgang van
de verbeteracties die kraamzorgaanbieders hebben vastgelegd in een plan
van aanpak. Doel van de toezichtbezoeken is te beoordelen of er bij de
kraamzorgaanbieder mogelijke risico’s zijn op onverantwoorde zorg en
hierover te rapporteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3

Vraag 7
In welke regio’s is er op dit moment nog sprake van een structureel personeelstekort? Betreft het dichtbevolkte gebieden? In welke regio’s is het
probleem opgelost met de extra middelen uit 2008?
Antwoord 7
Zie mijn antwoord op vraag 4.
Vraag 8
Is er in Nederland sprake van een uniforme opleiding tot kraamverzorgende?
Antwoord 8
In principe hebben alle kraamverzorgenden die zijn opgeleid in het verkorte
traject een diploma. Zij zijn gekwalificeerd kraamverzorgende en hebben
zowel stage in de praktijk gelopen als een opleiding aan het ROC gevolgd.
Werkgevers- en werknemerspartijen hebben afgesproken dat de verkorte
opleiding een branche-erkenning krijgt. Eind 2009 zijn al acht ROC’s erkend
als branche erkend opleidingsinstelling voor de verkorte opleiding tot
kraamverzorgende.
Voor de verkorte opleiding tot kraamverzorgende zijn in 2009 het beroepscompetentieprofiel, het servicedocument kraamzorg en kwalificatiedossier
ontwikkeld. Op basis hiervan ontwikkelen ROC’s hun onderwijsprogramma.
Deze documenten zorgen voor uniformiteit in de opleidingen.
Ook stelt Stichting Arbeidsmarkt- en Opleidingsbeleid Verpleeg-, Verzorgingshuizen en Thuiszorg (A+O VVT) in samenwerking met het werkveld in 2010
een handreiking op voor de opleidingsinstellingen, om hiermee de kwaliteit te
stimuleren en de uniformiteit van de opleiding te waarborgen.
Vraag 9
Deelt u de mening van professor Van der Velden, voorzitter van de Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte, dat voldoende goed opgeleide kraamverzorgenden noodzakelijk zijn, en dat kwalitatief goede kraamzorg kan bijdragen
aan het terugdringen van de te hoge babysterfte in Nederland?
Antwoord 9
Ja. Voor wat betreft het terugdringen van de babysterfte in Nederland en de
maatregelen die genomen zijn verwijs ik u naar de brief van mijn voorganger
aan uw Kamer van 15 juni 2010.
In deze brief staan ook een aantal aanbevelingen voor de kraamzorg
genoemd. Onder andere de aanwezigheid en assistentie bij de bevalling in
een eerder stadium. Hierover hebben de kraamverzorgenden en de verloskundigen landelijke afspraken gemaakt.
Ook verwacht ik van het College Perinatale Zorg, dat per 1 januari 2011 wordt
opgericht, dat er meer multi-disciplinaire richtlijnen worden gemaakt met
daarin ruimte voor zowel de kraamverzorgenden als verloskundigen.
Ik verwacht van de kraamzorg dat zij specifiek aandacht besteden aan het
informeren van gezinnen in achterstandssituaties over de nut en noodzaak
van kraamzorg. Bij de aanpak van babysterfte in achterstandssituaties,
waaronder het informeren over kraamzorg, wordt de hulp ingezet van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de G4 met hun
GGD’en (Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Den Haag). Met deze partijen en
de lokale zorgaanbieders (oa kraamzorg, verloskundigen, ziekenhuizen) wordt
samen gewerkt aan een lokale aanpak van de babysterfte. De gemeente
Rotterdam, GGD Rotterdam en het Erasmus ziekenhuis hebben een gezamenlijk actie plan opgesteld en zijn nu bezig met de uitvoering daarvan. De
andere steden kunnen deze aanpak gebruiken als voorbeeld.
Vraag 10
Deelt u de mening dat er sprake is van een structureel tekort aan ervaren
kraamverzorgenden, dat dit de kwaliteit van de kraamzorg en de veiligheid
van moeder en kind niet ten goede komt en dat dit, in het kader van het
terugdringen van de babysterfte, zo spoedig mogelijk moet worden opgelost?
Zo ja, bent u bereid de Kamer zo spoedig mogelijk schriftelijk te laten weten
op welke wijze u ervoor gaat zorgen dat voldoende kraamverzorgenden
beschikbaar zijn, en dat deze kraamverzorgenden in staat zijn uniforme en
kwalitatief goede zorg te verlenen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

4

Antwoord 10
Ik verwijs u naar mijn voorgaande antwoorden, waaruit blijkt dat mijn
voorganger samen met het veld diverse acties heeft ingezet die bijdragen aan
de kwaliteit van de kraamzorg in Nederland. Ik zal deze acties voortzetten. Op
dit moment zijn de kraamzorgpartijen bezig met een eindrapportage van de
aanpak van het in 2008 gesignaleerde kraamzorg arbeidscapaciteitsprobleem.
Deze rapportage verwacht ik begin 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

5