41
Slotwet EZK, LNV en het Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat, Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2018
( 35200-XIII ).
De voorzitter:
Aan de orde is de begroting slotwet Ministerie EZK, Ministerie LNV en het Diergezondheidsfonds 2018 (35200-XIII)
en het Diergezondheidsfonds 2018 (35200-XIII) (LNV-deel).
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Een hartelijk woord van welkom aan de minister. Fijn dat
u weer bij ons bent. Wij hebben het bescheiden aantal van
vijf sprekers van de zijde van de Kamer. We gaan het allemaal kort en puntig houden, want het is de laatste dag van
het parlementaire jaar en we willen niet dat het nachtwerk
wordt. Nou, het wordt wel nachtwerk, maar we willen niet
dat het ochtendwerk wordt. We gaan er dus snel en flitsend
doorheen. De eerste spreker — even kijken wat haar
spreektijd is — heeft 30 minuten spreektijd aangevraagd.
Nou ja, ongetwijfeld is daar een nulletje te veel neergezet.
Anyway, het woord is aan mevrouw Ouwehand, die zich
stipt — dat weet ik zeker — aan het onderwerp gaat houden.
Het woord is aan mevrouw Ouwehand.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter, dank u wel. Ik begin maar met een woord vooraf,
want het is inderdaad uitzonderlijk dat we op de laatste dag
voor het reces in de plenaire zaal een slotwet bespreken.
Het ging zo. Normaal gesproken komen die slotwetten in
de procedurevergadering, zoals dat dan heet, en dan wordt
er besloten tot een wetgevingsoverleg in commissieverband. De commissie wilde, op voorstel van het CDA, zo'n
wetgevingsoverleg niet voeren. Ik weet nog dat ik zei: dat
kan niet; de behandeling van een wet kan je niet bij meerderheid blokkeren. Maar de commissie hield voet bij stuk.
Er kwam geen kleinschalig, eerder gevoerd commissieoverleg. Daarom staan we nu hier, omdat de Partij voor de
Dieren vindt dat de minister wel degelijk verantwoording
moet afleggen over het door haar gevoerde beleid in 2018.
Als de route via de commissie wordt geblokkeerd, dan
wacht je tot de wet op de lijst met hamerstukken staat, zoals
dat heet, en dan zeg je: nou, ik wil het er wel graag over
hebben, dus ik wil de wet heel graag onthameren.
De voorzitter:
Ja, leuk, we gaan over procedures praten.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja.

Tweede Kamer

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

De heer Geurts (CDA):
Voorzitter, voor de geschiedschrijving en voor het verslag
wil ik toch iets zeggen. Deze begroting was een gecombineerde begroting van EZK en LNV. Er is een wetgevingsoverleg EZK/LNV geweest. Daarin had de Partij voor de
Dieren alle mogelijkheid gehad om te spreken. Zij hoeft het
CDA dus geen verwijt te maken. Het was gewoon efficiënt:
niet één ding op twee plekken behandelen. Het had op die
manier ook gewoon gekund. Dat zeg ik even voor de
geschiedschrijving.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Wat er allemaal had gekund, is hartstikke mooi, maar een
wetgevingsoverleg blokkeren als een van de leden behoefte
heeft aan een wetgevingsoverleg over een slotwet, kan
gewoon niet. De consequentie is dat het nu plenair is. Dat
vind ik niet erg, maar dan moeten we niet zeuren dat het
de laatste dag voor het reces is en dat we geen ochtendwerk
willen, geachte voorzitter.
De voorzitter:
Ter zake nu, een stukje inhoud naar de mensen toe.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Een stukje inhoud naar de mensen toe. Ik denk dat het
belangrijk is om zulke dingen uit te leggen, want anders
vraag je je af hoe dat zo komt allemaal, hier.
Voorzitter. Het gaat dus over het door de minister aangekondigde beleid in haar begroting 2018 en wat daarvan
gekomen is, de verantwoordingsstukken en de slotwet. Nou
heeft de Partij voor de Dieren goed gekeken naar wat er in
die verantwoording staat en vooral naar de begroting. Ik
kijk naar de algemene doelstelling. De minister schreef: het
ministerie streeft naar internationaal toonaangevend concurrerende, sociaalverantwoorde, veilige dier- en milieuvriendelijke agrovisserij en voedselketens. In de begroting
stond ook: de minister is verantwoordelijk voor het bevorderen van transparantie in de Nederlandse voedselketens,
het borgen van voedselveiligheid, het uitvoeren van adequaat veterinair beleid en het uitoefenen van toezicht en
het handhaven van de regelgeving op het gebied van dierenwelzijn, mest, natuur en voedselveiligheid in de primaire
productie- en de slachterijfase.
Maar wat hebben we in 2018 gezien? Ik begin even met
toezicht en handhaving van de regelgeving op het gebied
van mest en natuur. De minister was nog maar twee weken
in functie toen de NRC een groot artikel schreef over de
enorme mestfraude in Nederland. De Partij voor de Dieren
was niet verbaasd, want zo gaat dat in het meest veedichte
land ter wereld. Een heel klein landje met heel veel dieren.
Waar laat je al die uitwerpselen? Die worden illegaal
gedumpt of verhandeld. De minister was boos, want dat
had ze van de veesector niet verwacht. We wisten het niet,
zei ze. Maar in de loop van 2018 bleek dat het ministerie
het wel degelijk wist en dat er rapporten lagen, niet alleen
met waarschuwingen over de fraude maar ook met aanwijzingen over hoe die fraude op te lossen. Niet alleen de
rapporten die op het ministerie lagen, hadden een uitgebreide marsroute naar hoe je die fraude oplost, ook het
Planbureau voor de Leefomgeving en later in het jaar,
omdat er maar niks gebeurde, het Openbaar Ministerie

4 juli 2019
TK 102

102-41-1

kenden die. Als je zo veel dieren blijft fokken, gebruiken en
doden, krijg je die mestfraude nooit opgelost, omdat de
fraudeprikkel daar een-op-een aan vastzit.
Ik kan me voorstellen dat de minister schrok van de mestfraude toen ze net in functie was, maar in de loop van 2018
heeft ze toch wel degelijk de feiten tot zich kunnen nemen,
vooral die over welke oplossingen wel werken en welke
oplossingen niet werken. Dus is mijn eerste vraag: kan de
minister hier verklaren waarom ze die oplossingen niet
gekozen heeft? Is er op het ministerie sprake van een vastgeroeste oude cultuur die niet wil dat de echte oplossingen
worden doorgevoerd? Zijn er mensen die de minister wel
degelijk wijzen op de noodzaak om de veestapel te laten
krimpen om eruit te komen, maar naar wie niet geluisterd
wordt? Is het een cultuurding op het ministerie of is het een
politieke afweging geweest om niet te kiezen voor wat al
die experts de minister hebben geadviseerd?
Het tweede waarover ik de minister ter verantwoording wil
roepen, is dat ze zegt dat we verantwoordelijk zijn voor
toezicht op en handhaving van de regels op het gebied van
natuur. In 2018 deed het Europees Hof uitspraak dat de list
die de overheid had gekozen om de natuurwet te omzeilen,
het Programma Aanpak Stikstof, juridisch onhoudbaar zou
zijn. Toch ging de minister door met het toestaan van het
afgeven van vergunningen aan veehouderijen. Hoe kan de
minister dan volhouden dat ze de wet heeft nageleefd? De
constructie die was bedacht, was al tegen de wet. En toen
er een uitsprak kwam van het Europees Hof, ging ze gewoon
door met het niet naleven van de wet. De vraag is waarom
ze dat heeft gedaan en welke verklaring ze daarvoor heeft,
gelet op haar eigen verantwoordelijkheid om de wet na te
leven, die voor iedereen in Nederland geldt. De overheid
moet als eerste vooraan staan om zich netjes aan de wet
te houden.
Voorzitter. Dan de algemene doelstelling van het ministerie
— ze schrijven het zelf — diervriendelijke voedselketens. Ik
herinner de minister eraan dat handelingen bij sommige
dieren niet zijn toegestaan en bij andere dieren wel. Het
couperen van staarten is verboden. Dat lijkt me terecht,
want het afknippen van lichaamsdelen gaat rechtstreeks
ten koste van het welzijn van dieren. Dat hoef je niemand
uit te leggen, dat snap je meteen. Het is verboden bij honden, katten en paarden, maar het is wel toegestaan bij varkens. Waarom is dat en wat is daar diervriendelijk aan?
Zoogdieren bij de moeder weghalen nadat ze geboren zijn.
Iedereen weet dat zoogdieren levende jongen krijgen. Als
ze jongen krijgen, hebben ze melk. Ze heten niet voor niets
zoogdieren. Wij staan het niet toe om meteen of kort na de
geboorte kittens of jonge puppy's weg te halen bij hun
moeders, maar de minister vindt het wel goed dat dit met
koeien en geiten gebeurt, met kalfjes en met geitenlammetjes. Als je filosofisch zou willen doen, dan noem je dat
speciïsme: onderscheid naar soort. De minister doet echter
niet aan filosofie in haar begroting — dat hoeft ook niet —
maar ze zegt wel dat ze streeft naar diervriendelijke voedselketens. Dus als je al hebt erkend dat het niet oké is om
lichaamsdelen af te knippen bij honden, paarden en katten,
en als je al hebt erkend dat het niet oké is om dieren die
net geboren zijn en hun moeder en moedermelk nodig
hebben, meteen weg te halen bij hun moeder bij honden
en katten: waarom vind je dat dan wel goed voor kalfjes en

Tweede Kamer

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

geitjes? Je weet al dat het niet diervriendelijk is, dat heb je
al benoemd. Waarom staat de minister dat toe?
En dan is de minister verantwoordelijk voor het bevorderen
van transparantie. Dat zegt ze zelf. In 2018 heeft zij een serie
gemaakt op YouTube en die heet: Boeren in Nederland. De
allereerste aflevering ging over bosvarkens. Dat zijn varkens
die in kleine groepen bij elkaar leven. Ze hebben hun
staarten nog. De vrouwtjesdieren krijgen één keer per jaar
een nestje biggetjes. Die worden niet bij haar weggehaald,
er worden ook geen staartjes afgeknipt. Ik vroeg me af
waarom de minister ervoor kiest om een totaal niet-representatief deel van de Nederlandse veehouderij te tonen. Ik
denk dat er een handjevol varkens op deze manier gehouden wordt en er miljoenen opgesloten staan in stallen waar
ze niet uit kunnen. Waarom kiest de minister ervoor om
een serie Boeren in Nederland te maken, op kosten van de
belastingbetaler, uit de begroting van 2018, die op geen
enkele manier bijdraagt aan transparantie over de Nederlandse voedselketen? Het is gewoon een reclamefilmpje.
Het andere filmpje dat ze maakte, ging over een vleeskuikenhouder met één ster. "Net gestort" heten die kuikentjes.
De kuikens waren misschien een paar dagen oud. Er zaten
ook beelden in van kuikens die misschien twee weken oud
waren. Maar we zagen geen beelden van de stal vlak voordat ze naar de slacht gaan, terwijl dat toch de meest cruciale
beelden oplevert. Nee, we zagen beelden van gezellige,
gele, donzige kuikentjes die alle ruimte hadden, want ze
waren nog niet volgroeid. Maar zes weken later is dat
natuurlijk wel anders. Ook dieren met één ster zijn doorgefokt op een snelle groei. Waarom kiest de minister ervoor
om het gezellige beeld te laten zien, als haar eigen doelstelling het bevorderen van transparantie in de Nederlandse
voedselketen is?
Het laatste beeld dat we zagen, het laatste filmpje over
Boeren in Nederland uit 2018, betaald uit het budget van
het ministerie, was de zuivelhoeve. Met romantische beelden van een boerderij tussen de bomen. Geen koe of kalf
te zien. Terwijl de minister toch de enorme kalversterfte op
haar bord heeft liggen. Dat er kalfjes direct of vrijwel direct
na de geboorte bij hun moeder worden weggehaald, zorgt
ervoor dat die dieren ziek worden. De kalversterfte is enorm.
De oplossing is om de dieren niet bij hun moeder weg te
halen en niet zo in te zetten op intensivering. Maar daar
hoor ik de minister niet over. Waarom verbergt ze al die
pijnlijke beelden uit de veehouderij, terwijl dat de realiteit
is, en kiest ze ervoor om zich met haar ministerie op te
stellen als het pr-bureau van de veehouderij? Dat doet toch
op geen enkele manier recht aan de transparantie die ze
zelf zegt te willen bevorderen?
Soms komen er beelden naar buiten, bijvoorbeeld omdat
iemand zich heeft laten inhuren door een varkenshouderij,
of door een vangploeg. Dat zijn ploegen die in een eendenhouderij of kippenhouderij dieren vangen en in kratten
stoppen, waarna ze naar de slacht gaan. Als die beelden
dan naar buiten komen, dan zegt de minister dingen als:
dit is niet representatief, of: ja, er zijn ook bedrijven waar
het wel goed gaat. Dat doet ze zonder onderbouwing
waaruit blijkt dat dit ook daadwerkelijk gebeurt. Terwijl op
die beelden te zien is — dat wordt nota bene door de toezichthouder NVWA bevestigd — wat gewoon is toegestaan
in Nederland. Veel is juist wél representatief. Het afknippen
van de staartjes van biggetjes, het tussen stangen houden

4 juli 2019
TK 102

102-41-2

van zeugen. Dus waarom schiet de minister in de reflex die
ook de sector altijd laat zien — ook die zegt altijd: het is niet
representatief, het gaat hier om een rotte appel — terwijl
de minister zou moeten staan voor haar eigen beleid? Als
zij het goed vindt dat zeugen tussen stangen staan, dan
moet zij ook eerlijk tegen de Nederlandse burgers, voor wie
zij hier zit, kunnen zeggen: dit is hoe het hier gaat; dit is
toegestaan volgens de wet; dit is wat er achter hamlappen
en plakjes bacon zit.

niet besproken mogen worden; ik heb gesprekken met de
NVWA, en mijn indruk is dat de NVWA een beleid voert
waarbij dat soort signalen gewoon mogen doorkomen.
Maar inmiddels weten wij beter. Inmiddels hebben wij dat
gezien bij de pilot die is uitgevoerd in de noordelijke
slachthuizen. Daar was altijd continu toezicht door de NVWA
geweest. Toen is er een pilot geweest waarbij ook een
andere afdeling van de NVWA ging meekijken. Die kwam
daar binnen en zei: wat hier gebeurt, kan helemaal niet.

De trieste conclusie is dat activisten als vrijwilliger het werk
doen dat de overheid nalaat. Als dank daarvoor worden zij
gecriminaliseerd. De hoeveelheid smaad en laster die over
deze mensen wordt uitgestort, is om te huilen. Ik vroeg mij
af of de minister de activistenbeweging in Nederland wel
kent. Weet zij van het bestaan van de Save Movement? Dit
is een internationale beweging, die sinds een aantal jaren
ook in Nederland actief is. Die mensen staan bij slachthuizen
en houden daar wakes; je kunt ook "saves" of "vigils" zeggen. Die zijn daar om er even te zijn voor de dieren, die
vaak geen drinken krijgen. Zij geven de varkens of de kippen
wat water en zij maken beelden van de dieren die daar hun
laatste minuten beleven en eigenlijk staan te wachten op
hun dood. Dat is vreedzaam, het is legaal, en het is ook
bedoeld om de mensen informeren over hoe dieren er
eigenlijk bij staan voordat zij worden geslacht. Er zijn beelden van varkens met ernstige verwondingen die de minister
niet laat zien, maar die deze activisten wel laten zien. Er zijn
beelden van kippen die niet meer overeind kunnen komen
van ellende — dat weten wij van de vleeskuikenindustrie
— die deze activisten laten zien, en de minister niet. Die
mensen worden gecriminaliseerd.

Er is daar dus jarenlang een NVWA'er geweest die noteerde:
er is hier niets aan de hand. Toen kwam daar een andere
NVWA'er, en ineens werden daar de grootste misstanden
geconstateerd, die zelfs tot vervolging door het Openbaar
Ministerie hebben geleid. Het Openbaar Ministerie heeft
moeten zeggen: tjonge, we weten dit nu van één slachthuis,
maar wij denken dat dat ook op andere plekken gebeurt.

Is de minister bereid om kennis te nemen van het activisme
in Nederland, ook het straatactivisme? Bij het straatactivisme staan mensen op straat, met beelden uit de veehouderij, en voeren zij socratische gesprekken met mensen die
geïnteresseerd zijn. Zij stellen vragen als: wist je dat dit
gebeurde? Wat vind je daarvan? Vind je dat we in Nederland
op deze manier met dieren kunnen omgaan? Wist je dat dit
achter de producten zit die in Nederlandse supermarkten
te koop zijn? Ik vind dat de minister, gelet op haar eigen
doelstelling dat zij de transparantie gaat bevorderen, open
moet staan voor dit activisme, zich daarin moet verdiepen
en moet zorgen dat zij een weerwoord heeft als deze mensen worden belasterd. De hoeveelheid haat die zij over zich
heen krijgen, het seksisme ook, gelet op de reacties die
geplaatst worden op de beelden die Save Movement op
Facebook plaatst, daar lusten de honden geen brood van.
Ik heb de minister daar nog nooit over gehoord. Ik zou graag
willen dat zij een keer meegaat. Ik begrijp dat zij is aangesproken door iemand van de Save Movement en dat zij is
uitgenodigd om een keer een wake bij te wonen. Ik hoop
dat zij daartoe bereid is.
Een andere belangrijke reden om dit debat te voeren, is dat
er heel wat aan de hand is bij de NVWA. Wij wijzen het
kabinet al ongelofelijk lang op de angstcultuur die wij bij
de NVWA vermoeden vanwege alle signalen die wij krijgen
van mensen die daar hun werk willen doen, maar gewoon
worden tegengewerkt door hun leidinggevenden of collega's. In 2018 hebben wij dat gedaan, maar in de jaren
daarvoor ook al. Binnen de NVWA zijn er mensen die hun
werk goed willen doen, maar die daarvoor de kans niet
krijgen. De vraag is of die signalen bij de minister terechtkomen. Ik heb dat in 2018 nog gevraagd. Toen zei zij: ik
ervaar niet dat bij de NVWA een cultuur is waarbinnen zaken

Tweede Kamer

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

Op verzoek van het Openbaar Ministerie — dus niet op
verzoek van de minister zelf en ook niet op verzoek van de
NVWA — is er ook bij twee andere slachthuizen gekeken.
Wat denk je? Hetzelfde verhaal. De eigenaar van dat
slachthuis stuurt brieven naar de minister — dat is dus het
signaal — dat hij zijn eigen NVWA'er terug wil, omdat die
altijd zei dat er niks aan de hand was. Over die cultuur
hebben we het. Er wordt niet gehandhaafd en de minister
heeft dat onder de pet gehouden totdat het OM ingreep,
totdat RTL met beelden naar buiten kwam en totdat RTL
wéér met beelden naar buiten kwam.
Er is onderzoek ingesteld naar de noordelijke slachthuizen.
Prima dat dat gebeurt. Maar wat geeft de minister nu aanleiding om te denken dat het alleen daar misgaat en dat de
NVWA op alle andere plekken in Nederland, in alle andere
slachthuizen en in alle veehouderijen wel functioneert? Die
signalen zijn niet nieuw. In het algemeen overleg over de
NVWA dat we in april zijn gestart, heb ik de minister herinnerd aan eerder onderzoek, waarna staatssecretaris Dijksma
moest toegeven — dat waren snoeiharde conclusies — dat
de prikkel om niet te handhaven sterker zou kunnen zijn
dan die om wel te handhaven. Waarom? Je bent vergroeid
met het bedrijf, je treedt niet op, je hebt geen zin om op te
treden en je leidinggevende werkt je tegen. Dat is nogal
wat.
De minister komt nu in actie, maar wat ons betreft is dat te
beperkt. Ik heb gepleit voor uitbreiding van dat onderzoek,
niet alleen naar de noordelijke slachthuizen, maar naar alle
slachthuizen en ook naar andere terreinen waarop de NVWA
moet controleren. Bij een slachthuis kan bijvoorbeeld ruzie
ontstaan tussen het slachthuis en de dienstdoende NVWA'er
die wel zijn werk wil doen en zegt: deze koe is hartstikke
ziek, die kan je niet slachten. Maar hoe komt die koe überhaupt bij dat slachthuis? Wie heeft die koe in de vrachtwagen gezet? Dat is toch op een boerderij gebeurd? En waar
is de handhaving daar? Waarom vraagt de minister zich
niet af wat daar misgaat? Die signalen, dat de NVWA veel
te veel meewerkt met het bedrijf dat ze moeten controleren,
gaan echt niet alleen maar over slachthuizen, en echt niet
alleen maar over het noorden.
Voorzitter. Ik heb daar illustraties van.

4 juli 2019
TK 102

102-41-3

De voorzitter:
Mag ik u even onderbreken? U heeft een paar uitstekende
punten gemaakt, op een manier zoals u dat alleen kunt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Zeker.

De voorzitter:
U gaat gewoon door.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
... mijn tijd besteden aan deze vragen. Ja, want het is nogal
wat.

De voorzitter:
We hebben nog veertien VAO's te gaan. Die moet ik allemaal hameren. Ik moet nog een debat openen voor een
derde termijn. Ik zou het waarderen als u de rest van uw
betoog wat puntig zou kunnen doorlopen.

De voorzitter:
Moedig voorwaarts.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter, ik begrijp uw opmerking wel. Maar de Kamer zit
midden in een debat met de minister over de NVWA. Daar
zijn we in april mee begonnen. De tweede termijn zou in
juni plaatsvinden. Intussen is gebleken dat, hoewel er iedere
dag 1,7 miljoen dieren in Nederland worden geslacht, het
toezicht niet op orde is. Ik denk dat het goed is om daarover
voor de zomer vragen te stellen aan de minister. Maar de
coalitie zei: welnee, dat doen we pas in oktober. Ik denk dat
dat niet verstandig is, dus ik zou mijn vragen daarover nu
wel graag willen stellen.

Voorzitter. Ik heb de minister eerder geconfronteerd met
de volgende situatie. In slachthuizen staat een NVWA'er,
die moet controleren op de gezondheid van de dieren. Als
het dier dan dood is, dan staat aan de andere kant van de
lijn een KDS'er, dat is de private keurder, die moet kijken
naar voedselveiligheid. Maar eerder kregen we al door —
die signalen hebben we doorgegeven aan de minister, en
dat is ook niet voor het eerst — dat er slachthuizen zijn,
waar de keurder die gaat over de karkassen, doorkreeg dat
er dieren zijn doorgestuurd, de slachtlijn in, en op gruwelijke
wijze niet zijn verdoofd. Ze hadden gebroken bekkens en
liepen niet goed, en het slachtproces ging gewoon door
terwijl er storingen waren. Dan gaat de KDS'er, die niet
eens in dienst is van de NVWA en die alleen maar over
voedselveiligheid zou moeten waken, dus denken: wat
gebeurt hier? Hij loopt naar de dienstdoende NVWA'er en
vraagt: wil je alsjeblieft handhaven? Maar de NVWA'er blijft
gewoon buiten staan roken, haalt zijn schouders op, kijkt
de andere kant op en al die dieren gaan gewoon door het
slachtproces.

De heer Geurts (CDA):
Hier komt weer een onwaarheid voorbij. Het was niet de
coalitie die dat vond. Er was een bredere meerderheid die
dat vond, dus niet alleen de coalitie. De minister heeft
daarnaast aangegeven dat er een onderzoek loopt. Mevrouw
Ouwehand, denk even na voordat u zulke onwaarheden de
zaal inslingert.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Er loopt inderdaad een onderzoek. De Partij voor de Dieren
heeft gezegd dat de Kamer de kans moet krijgen om de
minister te vragen of dat onderzoek wel gaat doen wat
nodig is. Ik vind het niet verstandig, ook niet voor de mensen die bij de NVWA werken en die zich afvragen of ze zich
wel of niet moeten melden bij dat onderzoeksbureau. Krijg
ik daar straks geen last van? We weten dat de NVWA en
het ministerie niet zo'n heel goed trackrecord hebben. Het
eindigt meestal niet zo heel goed met mensen die aan de
bel trekken. Het lijkt me goed als de minister vanavond de
gelegenheid krijgt om dat wat meer toe te lichten. Hoe veilig
is dat voor iedereen?
De voorzitter:
U heeft nog een groot AO over de NVWA, uit mijn hoofd
gezegd op 2 oktober.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dat komt in oktober, als het onderzoek al klaar is. We willen
toch dat mensen zich nu melden en zich veilig weten als ze
dat doen? Daar gaat het om. Dan ga je dat toch niet uitstellen tot het al klaar is? Voorzitter, uw pogingen lopen op
niets uit, vrees ik. Ik ga gewoon ...

Tweede Kamer

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Moedig voorwaarts, zo doen we dat.

Diezelfde KDS'er meldt aan de Partij voor de Dieren dat hij
bij de controle van geslachte varkens karkassen ziet vol
mest en gal. Door de extreem hoge snelheid van de
slachtlijn worden darmen en andere ingewanden opengesneden. Ook ziet hij dat medewerkers vieze messen
gebruiken en hun handen niet wassen. Hij waarschuwt de
verantwoordelijke NVWA-dierenarts. Hij laat hem zien hoe
die karkassen eruitzien en vraagt hem om in te grijpen, en
dat gebeurt niet. De snelheid van het slachten wordt niet
verlaagd. Op één dag gaat er wel 1.800 kilo varkensvlees
naar de destructie. Die dieren hebben dus voor niks geleden
en worden voor niks gedood en in de destructiebak gegooid.
Dat gebeurt niet één keer, maar iedere keer opnieuw en er
wordt niets vastgelegd. Het enige wat wordt geregistreerd,
zijn de resultaten van een apart gehouden aantal karkassen,
waarbij met extra medewerkers en met een lagere bandsnelheid alle vieze stukken zorgvuldig zijn afgesneden. De
NVWA-dierenarts staat erbij als dit toneelstukje wordt
opgevoerd. Resultaat: een prima rapportcijfer voor hygiënisch werken. Is er verontreiniging tijdens het proces? "Nee
hoor, dat gaat helemaal goed; er is 100% handhaving", zegt
de NVWA. Die medewerker denkt: dit gaat hier helemaal
niet goed. Hij meldt de gang van zaken bij herhaling bij de
NVWA en bij zijn eigen leidinggevende, van KDS. Wat denk
je? De eigenaar van het slachthuis klaagt bij de NVWA over
de kritische geluiden. En wat doet de NVWA? De NVWA
verzoekt KDS, waar deze kritische medewerker in dienst is,
om hem over te plaatsen naar een ander bedrijf. Dat is dus

4 juli 2019
TK 102

102-41-4

weer een signaal dat we uit de noordelijke slachthuizen al
hoorden: wij willen onze eigen NVWA'ers, die niet zo
moeilijk doen. En als er wel iemand is die moeilijk doet,
dan moet -ie weg.
Voorzitter. Mijn vragen gaan echter over het onderzoek dat
de minister heeft ingesteld. Want ik heb begrepen dat deze
kritische medewerker bij de minister heeft aangeklopt en
dat de minister hem terug heeft gestuurd naar de top van
de NVWA. Hij had alle stukken en moet dus weer met
degene die op de machtspositie zit, die nou juist ter discussie zou moeten staan, hierover spreken. De vraag is dus:
wist de minister dat hij terug is gestuurd naar de leidinggevende en dat hij zelf al die signalen had die aan de minister
zijn gestuurd? De vraag is of deze medewerkers van KDS
zich ook kunnen melden bij het onderzoeksbureau dat de
minister heeft gevraagd om onafhankelijk onderzoek in te
stellen. Tot nu toe, zo heb ik begrepen, mogen alleen
NVWA'ers zich melden. Het is goed als ze dat doen, maar
er zijn ook andere mensen die dingen hebben gesignaleerd
in het optreden en handhaven van de NVWA. Is de minister
bereid om ook te zorgen dat KDS'ers zich kunnen melden?
En misschien zijn er ook dierenwelzijnsorganisaties als Eyes
on Animals die iets zouden willen melden, dat weet ik niet;
misschien zijn er wel activisten die iets willen melden.
Afgelopen weken, met de hittestress, kreeg ik berichten dat
de NVWA niet wilde optreden, terwijl mensen ter plekke
zeiden: moet je nou kijken wat er gebeurt.
Kortom, wordt het onderzoek opengesteld voor iedereen
die iets zinnigs te melden heeft? Is de minister echt op zoek
naar de waarheid over hoe het eraan toegaat bij de NVWA?
Kan de minister garanderen dat het onderzoek onafhankelijk
is? Ik noemde het zojuist al even, omdat de heer Geurts van
het CDA erover begon, maar ik begrijp heel goed dat mensen bij de NVWA zich erg zorgen maken. Stel, je werkt daar
en je weet wat er in het verleden met klokkenluiders is
gebeurd. Kun je er dan op vertrouwen dat je veilig bent bij
het onderzoeksbureau en kun je erop vertrouwen dat het
onafhankelijk is? Een vervolgvraag is: kunnen mensen erop
vertrouwen dat de juiste onderzoeksvragen zijn gesteld?
Een goede vorm om dat te kunnen garanderen — ik hoor
graag wat de minister hierover zegt — zou zijn om de klokkenluiders zelf te spreken. Voorgangers van de minister
hebben dat gedaan. Staatssecretaris Dijksma heeft zelf met
klokkenluiders gesproken. Ik kan me voorstellen dat, als het
onderzoek gereed is, de mensen die hun verhaal hebben
gedaan en dingen gemeld hebben, met de minister naar
de resultaten van het onderzoek willen kijken, zodat zij, als
zij daar nog opmerkingen over hebben, weten dat zij
gehoord worden. Buiten hun eigen leidinggevenden om
en buiten het onderzoeksbureau om, mochten er toch nog
opmerkingen over zijn. Kan de minister dat toezeggen?
Ik ben ook benieuwd of de minister iets kan zeggen over
de reorganisaties waar de NVWA al dan niet mee zou dreigen. Wat kan de minister zeggen over het gevoel van veiligheid dat de mensen die daar werken, en die wel willen
handhaven, echt moeten hebben? Het gaat erom dat hun
baan niet op de tocht komt te staan op de een of andere
manier als de leidinggevende erachter komt dat zij met het
onderzoeksbureau hebben gepraat. Ik weet niet wat daar
gebeurt, maar dat gevoel moeten mensen in elk geval niet
hebben. Is de minister bereid om te zeggen dat er geen
ontslagen gaan vallen en dat zij er alles aan zal doen om

Tweede Kamer

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

ervoor te zorgen dat mensen die zich melden, veilig zijn?
Omdat het van het allergrootste belang is dat bij de NVWA
die cultuur van niet handhaven doorbroken wordt.
Tot slot. De minister heeft haar verantwoording gestuurd
over 2018. Ik heb daar verschillende vragen over gesteld.
Ondanks dat de minister nu een onderzoek instelt naar het
functioneren van de NVWA, blijf ik van mening, en met mij
mijn fractie, dat het onverantwoord is, terwijl je weet dat
er niet wordt gehandhaafd, 1,7 miljoen dieren per dag naar
de slachterij te sturen en die miljoenen dieren in die stallen
te laten zitten, zonder dat er sprake is van deugdelijke
handhaving door de toezichthouder. Wat kan de minister
daarover zeggen? Hoe verantwoord is het om gewoon door
te gaan met alles, gedurende het onderzoek? Ik snap dat
onderzoek tijd nodig heeft, maar moet er niet ook meer
gebeuren om die dieren te beschermen? Moeten we niet
stoppen met het exporteren van dieren, bijvoorbeeld?
Moeten we niet stoppen met het fokken van dieren, zolang
we niet kunnen garanderen dat er daadwerkelijk wordt
toegezien op het dierenwelzijn en de voedselveiligheid? Is
de minister bereid om ook daarin een stap te zetten?
Voorzitter. Tot slot. We hebben bij het aantreden van deze
minister gezegd dat we zien dat er op Landbouw moeilijke
keuzes te maken zijn. De minister is halverwege haar periode. Ik heb er nog niet heel veel van gezien. Ik zou haar
willen aanmoedigen om toch echt die bal wel op te pakken.
De analyses liggen er gewoon op het ministerie. Ze heeft
eigenlijk alle belangrijke organen in haar rug: de belangrijkste adviesorganen van de regering en de rechters die haar
steunen als ze zou zeggen "ik grijp nu in in de veehouderij".
Ze zou absoluut de steun hebben van de Partij voor de
Dieren en een groot deel van de partijen in de Kamer. De
partijen die ondanks al die signalen en ondanks al die rapporten en ondanks de uitspraken van de rechter nog steeds
niet willen bewegen, hebben zichzelf toch echt wel buitenspel gezet.
Voorzitter. Ik heb 4 minuten en 30 seconden over. Ik denk
dat ik u een grote dienst heb bewezen.
De voorzitter:
Het is voorbij gevlogen, weet u dat?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dat dacht ik al.
De voorzitter:
Als u die resterende minuten nog even wilt opmaken ...
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Zal ik een liedje zingen?
De voorzitter:
Nee, nee, nee, alstublieft niet.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
O, niet. Oké.

4 juli 2019
TK 102

102-41-5

Voorzitter, dank u wel.

beeld is? Ze bestaan, mevrouw Ouwehand, en we hebben
ze in beeld gebracht.

De voorzitter:
Het was me een genoegen. De andere sprekers hebben
afgezien van hun spreektijd, behalve de heer De Groot? De
heer De Groot ook. Dan was mevrouw Ouwehand meteen
de laatste spreker van de zijde van de Kamer.

Activisten die worden gecriminaliseerd. Ik ben er vanmiddag
inderdaad een aantal tegengekomen en die hadden uitgebreid de mogelijkheid om ook hun mening kenbaar te
maken. Er werd mij ook gevraagd wat ik daarvan vind. Er
stonden veel camera's en ik kreeg ongeveer iedereen op
mijn nek toen er werd gevraagd wat ik ervan vind. Toen
heb ik gezegd dat ik het een groot goed vind dat we in
Nederland onze mening kenbaar kunnen maken. Dat staat
deze mensen ook vrij. Ik heb ook gezegd dat het tegelijkertijd goed is om ook respect te hebben voor de verschillende
keuzes die gemaakt worden. Dat ben ik nog steeds van
mening. Ik denk dat het juist in een discussie die soms
inderdaad wat emoties oproept, belangrijk is om niet zozeer
steeds de kloof te vergroten tussen de verschillende groepen. Dat is in ieder geval niet mijn inzet. Je moet ook proberen om naar elkaar te luisteren en om het gesprek met
elkaar aan te gaan, maar dan moet je wel accepteren dat
er verschillend gedacht wordt. Dat geldt voor twee kanten
en dus niet alleen van de ene naar de andere kant. Dat geldt
voor allebei de kanten en dat ben ik nog steeds van mening.

Is de minister reeds in staat om te antwoorden op de punten
die mevrouw Ouwehand heeft ingebracht? Over twaalf
minuten moet het volgende VAO beginnen. Ik zou het mooi
vinden als wij om 20.40 uur de zaal kunnen gebruiken voor
een ander debat.
Het woord is aan de minister.

Minister Schouten:
Voorzitter, wat is er mooier dan het parlementaire jaar
afsluiten met een totaalbeschouwing op het jaar? Dat is wel
ongeveer wat hier heeft plaatsgevonden. Ik moet zeggen
dat mevrouw Ouwehand redelijk wat onderwerpen heeft
aangekaart die inderdaad het afgelopen jaar aan de orde
zijn geweest. In die zin is het ook wel weer passend voor
deze dag.
Mevrouw Ouwehand heeft veel beschouwingen gegeven
vanuit haar optiek; laat ik dat ook maar constateren. Dat
staat eenieder hier vrij en het is ook mooi dat we dat hier
kunnen doen. Ik denk tegelijkertijd dat er wel wat af te dingen valt op de onderwerpen die mevrouw Ouwehand heeft
aangedragen. Maar, voorzitter, u geeft het zelf al aan: het
is een volle avond. En het is hopelijk ook niet de laatste keer
dat wij met elkaar spreken; het hangt natuurlijk altijd van
uw Kamer af hoelang ze me hier laten staan. Over het
algemeen ga ik ervan uit dat we elkaar nog wel een aantal
keren gaan spreken, al was het maar over enige tijd na het
reces. Dat betreft veel onderwerpen die mevrouw Ouwehand heeft aangehaald. We krijgen nog een AO Dieren in
de veehouderij, een AO over de NVWA, een AO over de
PAS, want dat overleg is, meen ik, ook weer ingevoegd. Ik
denk dat dat de momenten zijn waarop we vrij uitgebreid
op een aantal zaken kunnen ingaan die mevrouw Ouwehand
heeft aangekaart.
Ze heeft nog een paar concretere vragen gesteld en laat ik
een poging wagen om daarop te antwoorden. De eerste
vraag. Heerst er een vastgeroeste cultuur op het ministerie?
Het antwoord is nee.
Waarom is het couperen van staarten bij varkens toegestaan? We zijn er juist mee bezig om dat niet meer toe te
staan. Daarvoor worden door de sector zelf ook allerlei
stappen gezet.
Waarom sta je toe dat jonge dieren bij de moeder worden
weggehaald? Omdat het in bepaalde gevallen het welzijn
van het jonge dier ten goede komt.
Waarom kies ik ervoor de serie Boeren van Nederland te
maken, een serie die niet bijdraagt aan een realistisch beeld
van de sector? Ik weet wel zeker dat de beelden die u heeft
gezien, beelden zijn van boeren die daadwerkelijk in
Nederland actief zijn. Om dan te zeggen dat dat geen goed

Tweede Kamer

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

Ken ik de activisten in Nederland? Nou, ik denk niet zo goed
als mevrouw Ouwehand. Ik weet dat bijna wel zeker, want
ik denk dat zij zich wat meer in de kringen van de activisten
begeeft dan ik. Maar zoals aangegeven, heb ik vanmiddag
inderdaad met een aantal mensen gesproken bij de vegetarische barbecue, want daar was ik ook. Ik was ook bij de
Binnenhofbarbecue en ik vraag me af of mevrouw Ouwehand ook naar allebei de barbecues is geweest. Misschien
is dat een vraag die ik even via de voorzitter mag stellen.
De voorzitter:
Dat heet uitlokking.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Nee, ik ben nog nooit bij de vleesbarbecue geweest. Ik vind
het fundamenteel verkeerd dat parlementariërs zich laten
fêteren door de vleeslobby. De veganistische barbecue
buiten is eigenlijk een protestbeweging tegen de verwevenheid van de veehouderij met de politiek. Goed dat de
minister naar de protestbarbecue is geweest, maar op de
lobbybarbecue zal ze mij nooit aantreffen.
Voorzitter. De minister praat wel handig om mijn vraag
heen. Je kan altijd zeggen: deze boeren bestaan; dus daar
maak ik een serie over. De vraag die ik heb voorgelegd, is
ingegeven door de uitspraak van de minister dat de beelden
die naar buiten komen over de gangbare veehouderij, niet
representatief zijn. Dan heeft ze, lijkt mij, wel een hele zware
verantwoordelijkheid om zelf wel representatieve beelden
te laten zien. Als je een serie over boeren in Nederland
begint met bosvarkens — bosvarkens! — terwijl er miljoenen varkens opgesloten staan in stallen waar ze ziek worden
van de lucht die ze moeten inademen, waar ze met
gezwellen rondlopen, waar hun staarten zijn afgeknipt, dan
moet je toch wel ietsje verder reflecteren dan te zeggen:
activisten hebben het recht om op straat te staan, maar zij
moeten ook de mening van een ander respecteren.
De voorzitter:
Heel goed.

4 juli 2019
TK 102

102-41-6

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
De minister moet zelf representatieve beelden laten zien,
en zij moet ietsje verder gaan dan dat het niet alleen maar
een mening is.
Minister Schouten:
Die beelden die zijn getoond, zijn echte beelden uit Nederland. Die bestaan. Ik zou bijna tegen mevrouw Ouwehand
kunnen zeggen dat ze daar blij mee zou moeten zijn, want
zij kan ook laten zien: dit zijn ook opties die wij hebben met
elkaar. Dat hoor ik haar niet zeggen. Zij blijft vooral benadrukken dat er in andere gevallen dingen niet goed gaan.
Ik heb het afgelopen jaar daar waar zich evidente misstanden voordeden, ook aangegeven dat dat niet toelaatbaar
is. Maar waar beelden op manieren waren verkregen die
niet legaal zijn of waar methodes werden gebruikt die niet
geaccepteerd worden in onze rechtstaat, heb ik dat ook
aangegeven. Omdat ik ook vind dat je daar rekening mee
moet houden.
En wat betreft dat fêteren, voorzitter. Ik ga u een geheim
verklappen. Mag dat?
De voorzitter:
Altijd.
Minister Schouten:
Ik was op de Binnenhofbarbecue en ik kwam daar eigenlijk
niet echt aan eten toe, omdat er zo veel camera's boven op
me stonden. En dat fêteren, dat gebeurde toch eigenlijk iets
meer bij de veganistische barbecue. Ik heb daar ook niet
voor betaald, maar ik heb er wel erg van genoten.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dat is mooi, want die veganistische barbecue wordt betaald
door donaties van mensen die dieren een warm hart toedragen. En de Partij voor de Dieren betaalt keurig voor haar
eigen aandeel van wat ze daar opeet. Maar daar zit geen
commercieel belang in. Het is echt een protest. Maar goed,
laten we die discussie ...
De voorzitter:
Zullen we het bespreken van de barbecue misschien thuis
of in de Libelle gaan doen?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Die discussie gaat niet tussen de minister en mij, dat is iets
van het parlement, en de voorzitter kan daar misschien een
rol in spelen.
De voorzitter:
Heel graag.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Waar ik mij echt zorgen over maak, echt oprecht, is dat de
minister niet lijkt te voelen dat ze hier, door de keuzes die
ze maakt, de indruk wekt dat zij, dat haar ministerie het PRbureau is van de veehouderij.

Tweede Kamer

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

De voorzitter:
Heel goed. En wat is uw vraag?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Mijn vraag is: hoe komt het dat de minister zelfs dat basale
inzicht kennelijk niet heeft? Als je kiest voor de meest
romantische beelden, terwijl de bulk heel anders is, en die
laat je níet zien ...
De voorzitter:
Heel goed.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
... dan is er iets mis met je gevoel voor representativiteit.
Minister Schouten:
Volgens mij is dat geen vraag, maar meer een statement
van mevrouw Ouwehand.
Dan wat betreft de zaken rondom de NVWA. Daar heeft
mevrouw Ouwehand vrij veel tijd aan besteed en ik moet
zeggen dat dat ook echt een serieuze zaak is. En die nemen
wij ook serieus. Ik heb zelf een aantal maanden geleden het
2Solve-onderzoek ingesteld, omdat er steeds meer geluiden
kwamen dat er dingen niet goed gingen. Wij hebben toen
zelf gezegd: wij moeten onderzoek doen, niet vanuit de
NVWA zelf, maar door een bureau dat echt onafhankelijk
kan opereren. Ik heb dat onderzoek rechtstreeks onder onze
sg gehangen, dat is even de technische term, om aan te
geven dat de NVWA zelf daar niet ook nog een rol in heeft.
Onze sg is degene ...
De voorzitter:
En "sg" staat voor?
Minister Schouten:
Secretaris-generaal — excuus, voorzitter. De hoogste
ambtenaar van ons ministerie is degene die direct als
opdrachtgever van dat onderzoek fungeert. We hebben op
verschillende momenten mensen opgeroepen om zich te
melden, want we willen juist ook echt de verhalen uit de
praktijk horen. Als ik dan hoor dat er toch een angst is om
zich te melden, dan wil ik in ieder geval vanuit hier, vanuit
deze positie zeggen: ik garandeer dat u daar echt geen
problemen mee krijgt, en mocht u die toch krijgen, dan mag
u zich ook rechtstreeks tot mij wenden.
Mevrouw Ouwehand vraagt daarbij ook of het mogelijk is
dat zij met de klokkenluiders gaat spreken. Zij zei daar bij
"na afronding van het onderzoek". Dat vind ik een waardevolle toevoeging, want ik vind het wel belangrijk dat de
onderzoekers nu hun werk kunnen doen. Zij moeten dat nu
echt kunnen onderzoeken en tot een onafhankelijk oordeel
kunnen komen. Daar moet ik niet tussen gaan zitten, want
dan is het ook niet onafhankelijk meer. Op het moment dat
het onderzoek is afgerond, ben ik bereid om met klokkenluiders zelf het gesprek aan te gaan. Dat wil ik hier toezeggen.
Mevrouw Ouwehand vraagt ook nog of allerlei andere
organisaties zich ook kunnen melden voor het onderzoek.

4 juli 2019
TK 102

102-41-7

Het onderzoek richt zich heel duidelijk op de NVWA en de
processen rondom het keuren, ook in de slachterijen in
Noord-Nederland. Dan vind ik dat gewoon daarnaar gezocht
moet worden en dat we het onderzoek echt moeten afbakenen tot de mensen die daarbij betrokken zijn of daar kennis
van hebben vanuit de organisatie zelf, dus vanuit de NVWA.
Anders denk ik dat de onderzoekers niet alleen bepaalde
organisaties aan de ene kant, maar ook nog heel veel zaken
aan de andere kant gaan krijgen. Dat komt de snelheid en
ook het overzicht van het onderzoek niet ten goede. Ik vind
echt dat het zich moet richten op datgene waar ze nu mee
bezig zijn. Er wordt heel hard gewerkt aan de afronding van
dat onderzoek.
De voorzitter:
Over snelheid gesproken ...
Minister Schouten:
Voorzitter, ik ben bijna klaar. Nogmaals, ik ben bereid om
met de klokkenluiders na afronding van het onderzoek te
spreken.
De voorzitter:
Ik wil over twee minuten aan het volgende debat debat
beginnen, mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter. Ik heb nog moties, dus die ga ik nog indienen in
mijn tweede termijn. Ik vraag me echt iets af. Ik heb de
situatie met de KDS'ers die veel zien in slachthuizen nu al
een paar keer benoemd. Ik denk dat zij heel waardevolle
informatie hebben. Ik vraag me dus af waarom de minister
niet bereid is om deze mensen ook toe te laten tot dat
onderzoek, want zij hebben belangrijke dingen gezien en
gesignaleerd.
Minister Schouten:
De specifieke casus van de KDS'er die mevrouw Ouwehand
noemt, ken ik niet. Ik zal navraag doen naar hoe dat zit, want
er wordt gezegd dat ik iemand heb teruggestuurd. Ik heb
zelf echt niemand teruggestuurd, maar als het in mijn naam
of onder mijn verantwoordelijkheid is gebeurd, zal ik daar
echt naar kijken. Ik zal dus ook kijken of die KDS'er door dat
onderzoeksbureau gesproken kan worden, want dat lijkt
me wel waardevol. Die is daar ook direct werkzaam. Dus
de mensen die echt werkzaam zijn wel, maar ik wil niet
allerlei ngo's gaan toelaten tot het onderzoek.
Dan tot slot de vraag of er ontslagen gaan vallen. Ik heb
gisteren al aangegeven dat er geen onomkeerbare stappen
worden gezet in het hele reorganisatietraject dat mogelijk
opgestart zal gaan worden. Dat gebeurt niet totdat wij met
elkaar over dat 2Solve-onderzoek hebben gesproken.
Voorzitter. Ik denk dat ik hiermee de vragen van mevrouw
Ouwehand heb beantwoord.
De voorzitter:
Dat waardeer ik. Bestaat er behoefte aan een tweede termijn? Ik kijk even de zaal in. Ah, mevrouw Ouwehand.

Tweede Kamer

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter. Voor de mensen op de publieke tribune en de
mensen die thuis meekijken: zo gaat een debat dus eigenlijk
nooit. Ik stel voor dat we het vaker doen, dat de Partij voor
de Dieren in haar eentje spreektijd heeft. Het zou dan wel
fijn als de minister dan iets meer werk maakt van de antwoorden.
De voorzitter:
Ik heb goed nieuws voor u. Ik heb net even met mevrouw
Arib zitten appen en de komende twee maanden mag u in
deze zaal staan zo vaak als u wilt. Ik begrijp dat uw partij
rijk is, dus als uw partij betaalt voor de elektriciteitsrekening
dan komt het allemaal goed.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Maar dan bent u er niet bij.
De voorzitter:
Meestal niet.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Nee. Dat vind ik dan toch wat ongezellig, maar dank voor
het aanbod. Het was heel genereus.
Voorzitter. Dank aan de minister voor de toezeggingen op
het gebied van het onderzoek van de NVWA. Ik ben echt
blij dat de mensen die zich afvragen of zij zich wel of niet
kunnen melden, of dat goed gaat, voor de zomer, als dit
onderzoek loopt, van de minister hebben gehoord dat ze
het echt belangrijk vindt dat iedereen zich vrij kan melden
en dat er na afloop ruimte is voor een gesprek met de
minister. Ik denk dat dat het onderzoek ten goede komt en
dat dat in het belang is van iedereen. Dus dank daarvoor.
Dan heb ik nog wel een appeltje te schillen met de minister
over haar verantwoordelijkheid voor dierenwelzijn en vooral
de transparantie daarover. Ik begin er niet voor niks over.
We horen al jaren uit de sector: kom dan kijken, iedereen
is welkom om zelf te komen kijken. Toen begin 2018 de
beelden uit een varkenshouderij naar buiten kwamen via
Varkens in Nood, was de reactie van de sector: dit is niet
representatief, het is 's nachts gemaakt en iedereen die zelf
wil komen kijken en beelden wil maken is welkom. De
minister heeft dat nog herhaald in haar brief over de misstanden in de varkenshouderij. De sector nodigt pers en
andere belangstellenden uit om zelf te komen kijken en
beelden te maken, want "ze hebben niks te verbergen". Dat
was wat de sector zei. Ik ben een héle zomer bezig geweest
met de vraag of ik binnen mocht kijken en beelden mocht
maken. Het is niet gelukt.
Een sector die zegt niks te verbergen te hebben, heeft dan
wel heel wat uit te leggen. En ik krijg iedere dag van de
sector te horen: kom dan zelf kijken. Dan zeg ik: ja, ik kom
zelf kijken, maar dan wil ik ook beelden maken, want ik deel
dat met het Nederlandse publiek.
De voorzitter:
En dus?

4 juli 2019
TK 102

102-41-8

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dan ben ik niet meer welkom. Ik vind dat de minister zich
uit dat kamp moet scharen. Zij staat voor die transparantie.
Als je niks te verbergen hebt, dan moet je dat ook waarmaken.
Ik zei "scharen" en ik zag toen de heer Futselaar wat fronsen.
De minister moet uit dat kamp dat altijd maar zegt: het is
niet representatief, kom zelf een keertje kijken. En vervolgens is dan de deur dicht.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Eind 2018 zouden we daar een voortgangsrapportage over
krijgen. Daar moesten we om leuren. Die kwam begin 2019.
Toen zouden we voor juni een voortgangsrapportage krijgen, en dat wordt nu weer september. Ik snap, voorzitter,
dat u een beetje ongeduldig bent, maar moet u zich eens
voorstellen hoe de dieren zich voelen. Die beloften die
komen maar en komen maar, en altijd is er uitstel.
De voorzitter:
Ja.

De voorzitter:
Prima.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter. Ik heb een motie over de transparantie.

Motie

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dus, voorzitter, ik zou het op prijs stellen als u mij de tijd
gunt om hier gewoon eventjes mijn betoog af te maken.
Als u zo'n bokje was in een bokkenmesterij, zou ik ook voor
u opkomen.
De voorzitter:
Nou, dat is een pak van m'n hart.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de minister van LNV verantwoordelijk is
voor het bevorderen van transparantie en ketenverantwoordelijkheid in de Nederlandse agro-, visserij- en voedselketens;
verzoekt de regering die verantwoordelijkheid waar te
maken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 21 (35200-XIII).
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter. Over dierenwelzijn zei de minister: er komt nog
een AO en er komen nog brieven. Ja, maar de minister
komt haar afspraken niet na, bijvoorbeeld over de bokkensterfte. Weer zo'n gevalletje: én de overheid doet niks, én
de NVWA kijkt weg. Jarenlang waren er op die bokkenmesterijen NVWA'ers die een inspectie hielden. Zij gaven dan
allemaal krulletjes. In 2017 bleek, dankzij een inspectie van
een maatschappelijke organisatie, Eyes on Animals, ineens
dat de sterfte op die bokkenmesterijen wel 62% kan zijn.
Die dieren zijn zó ziek omdat ze bij hun moeder zijn weggehaald, dat een derde tot twee derde van ellende sterft.
Ineens blijkt dat het tranen met tuiten is in die bokkenmesterijen. Maar dat blijkt dus omdat er een externe partij kwam
kijken. Iedereen was er verontwaardigd over en de overheid,
toenmalig minister Kamp, zei: er komt een plan van de
sector en er komt een voortgangsrapportage. Deze minister
is nu alweer twee keer haar belofte op dat terrein niet
nagekomen.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Zo is dat.
Voorzitter. De minister maakt zichzelf er gewoon veel te
gemakkelijk van af. Er komt nog een brief, er komt nog een
voortgangsrapportage. Ik noem ook de biggensterfte. Tien
jaar geleden zei minister Verburg: die biggensterfte is te
hoog en moet naar 10,5%. Dat is nog steeds belachelijk
veel, maar vooruit, er was een doel gesteld. Eind 2018 blijkt
dat de sector dat helemaal niet waarmaakt, en deze minister
treedt niet eens op. Zij zegt alleen: ja, ik vind het onverantwoord en u krijgt nog een voortgangsrapportage. Die zouden we in juni krijgen. Dat wordt weer september. En die
sector fokt maar door. We lezen in de Boerderij dat het
aantal biggen dat zeugen moeten werpen, nóg verder wordt
opgevoerd. En de voorzitter van de POV, de vakorganisatie
voor die varkenshouders zegt: ja, ethiek, ethiek, daar kan
je het wel over hebben, maar die doet er niet toe als mensen
er niet voor willen betalen. Dan vraag ik aan deze minister,
een minister van de ChristenUnie: ziet u ethische kwesties
zo? Is ethiek alleen maar geldig als er ook een dubbeltje
voor betaald wordt? Ik vraag me trouwens af hoe dat zit,
want vanwege die gruwelijke varkenspestcrisis in China
verdienen varkenshouders nu meer, en ik zie nog geen
enkele verbetering van het dierenwelzijn doorgevoerd
worden met dat extra geld dat ze nu verdienen.
Dus, voorzitter, ik word daar gewoon boos van. Je kunt wel
zeggen dat er nog wat voor de dieren komt, maar er komt
nóóit wat voor de dieren, tenzij je het een keer gaat doen.
Voorzitter. Dat gezegd hebbende, kom ik op de NVWA. De
minister moet aan de bak om de dieren echt te beschermen,
en er is onderzoek om de NVWA beter te laten functioneren.
Dat is goed, maar dat kan nog wel wat beter.

Motie
De voorzitter:
Ja.

Tweede Kamer

De Kamer,

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

4 juli 2019
TK 102

102-41-9

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er in de afgelopen elf jaar vele rapporten
zijn verschenen waaruit blijkt dat er zeer ernstige tekortkomingen zijn in de inrichting en de uitvoering van het toezicht
op dierenwelzijn en voedselveiligheid;
constaterende dat verbeterplannen en reorganisaties daar
geen enkele verbetering in hebben gebracht;
verzoekt de regering het externe onderzoek naar het functioneren van de NVWA uit te breiden naar alle bedrijven in
de veehouderij, diertransporten en alle slachthuizen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 22 (35200-XIII).
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Tot slot, een laatste motie. Dat zal u geruststellen, voorzitter.
De verantwoordelijkheid voor het niet-functioneren van de
NVWA en voor het wegkijken van al die signalen dat het
toezicht totaal niet functioneert, ligt ook hier. Het is de
hoogste tijd om ook de politieke verantwoordelijkheid voor
het niet-functioneren van het toezicht op dierenwelzijn en
voedselveiligheid te onderzoeken. De Partij voor de Dieren
wil daarom een parlementaire enquête, zodat duidelijk
wordt wie hier achter de schermen aan de knoppen heeft
zitten draaien en wie daar een verkeerde rol in heeft
gespeeld.

U heeft het zelf over het Presidium. Het is dus een onderlinge, interne Kameractiviteit. De minister is welkom om
daar een mening over te hebben, maar het is een Kameractiviteit.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Precies. Een parlementaire enquête organiseren we hier
zelf.
De voorzitter:
Dank u wel. Heel mooi.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik heb nog een paar minuten, voorzitter. Ik dank de minister
nogmaals voor haar toezegging op het gebied van het
onderzoek van de NVWA. Ik denk dat dat belangrijk is voor
de mensen die zich gaan melden. Maar de minister zal ook
echt aan de bak moeten — misschien kan ze deze zomer
daarvoor gebruiken — voor het beschermen van de dieren
en het nakomen van beloften. Dan bedoel ik niet alleen de
beloften die deze minister heeft gedaan, maar vooral ook
de beloften die twintig jaar geleden al aan de dieren zijn
gedaan en die nog steeds niet worden nageleefd.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dank u wel.
De voorzitter:
Wat zal het stil zijn de komende twee maanden zonder u.
Is de minister reeds in staat de moties te becommentariëren? Het zijn er drie, waarvan er eentje aan de Kamer gericht
is. Het zou mooi zijn als we dat in één vloeiende beweging
konden doen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er in de afgelopen elf jaar vele rapporten
zijn verschenen waaruit blijkt dat er zeer ernstige tekortkomingen zijn in de inrichting en de uitvoering van het toezicht
op dierenwelzijn en voedselveiligheid;
constaterende dat verbeterplannen en reorganisaties daar
geen enkele verbetering in hebben gebracht;
spreekt uit dat er een parlementaire enquête moet komen
naar het functioneren van de NVWA;
verzoekt het Presidium nog dit kalenderjaar voorstellen te
doen over de opzet en de vorm van dit onderzoek,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 23 (35200-XIII).

Minister Schouten:
Als ik ze heb, ga ik ze behandelen.
De voorzitter:
Heel goed. Dan geef ik het woord aan de minister.

Minister Schouten:
Voorzitter. Ik heb drie moties, waarvan er twee aan mij zijn
gericht. De motie op stuk nr. 21 verzoekt de regering om
de transparantie en de ketenverantwoordelijkheid te
bevorderen en om de verantwoordelijkheid ook waar te
maken. Ik heb al eerder aangegeven dat we dat ook doen,
maar dat dat iets is voor iedereen. Het is niet alleen mijn
taak om transparant te zijn. Die taak ligt ook bij de sector
en bij allerlei andere partijen in de keten. Ik herken mij dus
niet in de opmerking dat ik die verantwoordelijkheid niet
waarmaak. Ik ontraad deze motie daarom.
Dan de motie op stuk nr. 22. Die motie verzoekt de regering
om het externe onderzoek van de NVWA uit te breiden. We

Tweede Kamer

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

4 juli 2019
TK 102

102-41-10

zijn nu echt heel hard bezig met dat onderzoek. Het is ook
belangrijk dat we dat onderzoek op enig moment gaan
afronden. Er zijn al wat zaken toegevoegd aan dat onderzoek, ook naar aanleiding van nieuwe issues die naar boven
kwamen. Maar ik denk dat het ook belangrijk is dat we een
keer gaan praten met elkaar over het onderzoek, en daarvoor moet het ook wel afgerond kunnen worden. Met het
oog op een snelle afronding en bespreking van het onderzoek ontraad ik deze motie.
Dan de motie op stuk nr. 23. Die is niet aan mij gericht, maar
aan de leden van uw Kamer. Ik zou de motie ontraden, maar
het is aan uw Kamer om zich daar zelf een oordeel over te
vormen.
De voorzitter:
Helder. Tot zover. Dank u wel.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Vannacht nog — wat zeg ik: morgenochtend — gaan we
stemmen over deze moties.

Tweede Kamer

Slotwet EZK, LNV en het
Diergezondheidsfonds 2018 (LNV-deel)

4 juli 2019
TK 102

102-41-11