Ketenmonitor Wvggz
Januari-April 2020

Uitgave: 11 augustus 2020
Contact: ketenbureauwvggz@minvws.nl

Ketenmonitor Wvggz
Inleiding
De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) is op 1 januari 2020 in werking getreden. De
verplichte zorg aan mensen met een psychische stoornis wordt sinds die datum verleend op grond
van de nieuwe wetgeving. Dat betekent onder meer dat er meer aandacht is voor de wensen en
voorkeuren van betrokkene en dat de familie beter wordt betrokken. Waarbij de wet ook aangeeft
dat verplichte zorg een uiterste middel is als een betrokkene een gevaar vormt voor zichzelf of
iemand anders en dat verplichte zorg op maat wordt geleverd en zo snel mogelijk moet worden
afgebouwd. De implementatie van de Wvggz wordt sinds 2016 ondersteund door een
ketenprogramma waarin alle partners uit de keten samenwerken. Onder regie van het
ketenprogramma zijn onder meer werkafspraken gemaakt over de uitvoering van de wet en de
samenwerking in de regio’s en is de gezamenlijke IV-opgave ter hand genomen. Daarnaast hebben de
ketenpartijen behoefte aan inzicht in de uitvoering van de wet. Bijgaande keten-uitvoeringsmonitor
voorziet in een kwantitatieve ondersteuning daarvan. Deze cijfers hebben betrekking op (het proces
van) het opleggen van machtigingen en maatregelen en gaan niet over de daadwerkelijk verleende
verplichte zorg. Daarover rapporteren zorgaanbieders en de IGJ.
Verder is het nadrukkelijk een groeidocument. De cijfers worden voor het eerst opgeleverd en
partijen moeten de tijd krijgen om hun systemen en overzichten te verbeteren en meer volledig te
maken. Desalniettemin is het waardevol voor de ketenpartijen (en mogelijk ook andere
belanghebbenden) als eerste inzicht in het verloop van de Wvggz. De cijfers uit de ketenmonitor
worden ook gebruikt voor de wetsevaluatie die gepland is voor eind 2021. Deze eerste monitor
betreft de maanden januari tot en met april 2020.
Invloed overgangsfase
In verband met een gelijkmatigere verdeling van de werklast is gekozen voor een overgangsperiode
van een jaar van de BOPZ naar de Wvggz , om een te hoge piek in juni 2020 te voorkomen. De cijfers
in heel 2020 worden daardoor mede gekleurd, vóór het einde van 2020 moeten immers alle lopende
BOPZ machtigingen zijn omgezet naar de Wvggz. Dit leidt (administratief) tot een groot aantal extra
machtigingen verdeeld over 2020.
In de maand december 2019 is nog een groot aantal BOPZ-machtigingen afgegeven om de
werkvoorraad van verlengingen in de eerste maanden van 2020 te verlagen. In januari en februari
zien we, mede daardoor, een laag aantal zorgmachtigingen. Dat effect is mogelijk ook nog merkbaar
in maart en april.
Het lage aantal machtigingen in januari en februari heeft óók te maken met de tijd die nodig is voor
het voorbereiden en afgeven, dit kost immers enkele weken en kon pas starten vanaf 1 januari.
In maart en april moesten de ketenpartijen hun werkprocessen aanpassen aan de corona-richtlijnen.
De invloed hiervan op de cijfers is niet duidelijk maar mogelijk heeft dit ook (tijdelijk) tot andere
cijfers geleid.
Er zal waarschijnlijk nog het hele jaar invloed zijn van de overgangsfase, die effect heeft op de
uitvoering van de Wvggz. Het zal dus nog enige tijd duren voordat de uitvoering van Wvggz stabiel
wordt en de cijfers een stabiel verloop laten zien dat representatief is voor de nieuwe wet. Daarmee
is het nog te vroeg om, op basis van deze cijfers, uitspraken te doen over het effect van de Wvggz op

2

onder andere de hoeveelheid machtigingen en maatregelen voor verplichte zorg die worden
opgelegd ten opzichte van de Wet Bopz.
De monitor is samengesteld op basis van bijdragen van de rechtspraak, de Vereniging Nederlandse
gemeenten (VNG), de stichting patiëntenvertrouwenspersonen (StPVP) en het openbaar ministerie
(OM). Al deze cijfers zijn voorlopig en kunnen nog enigszins worden bijgesteld.
Deze monitor betreft de maanden januari tot en met april 2020 en is als volgt ingedeeld:
1.
2.
3.
4.

Crisismaatregelen
Voortzettingen IBS (BOPZ) en voortzettingen CM (Wvggz).
BOPZ- en Wvggz- machtigingen.
Inzet Stichting PVP

3

1. Crisismaatregel
Een crisismaatregel kan worden genomen als het ernstige vermoeden bestaat dat het gedrag van een
persoon onmiddellijk dreigend nadeel veroorzaakt als gevolg van een psychische stoornis. Een
crisismaatregel wordt genomen door de burgemeester op basis van een medische verklaring van een
psychiater, en ook heeft deze de mogelijkheid om de historie van machtigingen en maatregelen op te
vragen. Daarbij krijgt de betrokkene de mogelijkheid om gehoord te worden. Een crisismaatregel
duurt maximaal drie dagen.
In tabel 1.1 is weergegeven:
1. Het totaal aantal beschikkingen in het kader van de crisismaatregel. Dit getal omvat zowel
de “positieve” (wél een CM genomen) als de “negatieve” (geen CM genomen) besluiten van
januari tot en met april 2020.
2. In het tweede kolom zijn het aantal beschikkingen opgenomen dat heeft geleid tot het
nemen van een Crisismaatregel het aantal “positieve” besluiten.
Tabel 1.1 Beschikkingen CM1
Periode 2020

1.Aantal
beschikkingen CM

Januari
Februari
Maart
April
Totaal

2.Waarvan genomen
crisismaatregelen

824
718
841
840
3223

748
667
791
816
3022

1.1 Beschikkingen CM

1.1 Genomen Crisismaatregel

900

900

800

800

700
600

700

500

600

400

500

300

400

200

300

100

200

0
januari

februari
Aantal genomen CM

maart
geen CM

april

100
0
januari

februari

maart

april

Toelichting
In tabel 1.1 zijn de aantallen beschikkingen Crisismaatregel te zien over de periode januari tot en met
april 2020.
Beschikkingen omvatten alle genomen beslissingen door de burgemeester, zowel de genomen
crisismaatregelen als beslissingen waar geen crisismaatregel is genomen. Het werkproces voor de

1

Gegevens zijn verkregen vanuit VNG

4

burgemeester start met een medische verklaring die wordt aangeboden door de onafhankelijk
psychiater.
De aantallen crisismaatregelen zijn niet te vergelijken met het aantal IBS-en onder de BOPZ in
eerdere jaren omdat deze gegevens niet beschikbaar zijn. Een preciezere duiding van de aantallen
crisismaatregelen is dan ook nog niet mogelijk, ook omdat het aantal maatregelen sowieso varieert
over de maanden van het jaar. Meer inzicht en ervaring komt beschikbaar als er langere tijd cijfers
verzameld worden. Wel is een vergelijking mogelijk tussen Voortzettingen IBS en CM (zie hoofdstuk
2).
Informatieverstrekking: politie en justitiële gegevens en historisch overzicht
In voorbereiding op een crisismaatregel kan de burgemeester een historisch overzicht van
machtigingen en maatregelen opvragen bij de officier van justitie en de psychiater kan politie- en
justitiële gegevens opvragen. In de onderstaande tabel is weergegeven hoe vaak dit in de afgelopen
maanden is voorgekomen. Deze aantallen zijn afgezet tegen het totaal aantal beschikkingen, en zo is
te zien in welk deel van de beschikkingen deze gegevens zijn opgevraagd (kolom 2 en 4).
Tabel 1.2 Informatieverstrekking vanuit OM aan burgemeester en psychiater. 2
1.Aanvraag
informatieverstrekking
burgemeester

Januari
Februari
Maart
April

2.% Verstrekking
aan BM t.o.v. aantal
beschikkingen CM

123
107
78
81

3.Aanvraag
informatieverstrekking
psychiater

4.% Verstrekking aan
psychiater t.o.v. aantal
beschikkingen CM

138
119
103
126

15 %
15 %
9%
10 %

17 %
17 %
12 %
15 %

Horen van de betrokkene
Volgens de wet dient de burgemeester de betrokkene, zo mogelijk, in de gelegenheid te stellen om
gehoord te worden. De gegevens over het horen zijn tot en met maart 2020 beschikbaar. Om een
goed beeld te kunnen geven van het aantal beschikkingen dat is afgegeven ten opzichte van het
aantal betrokkenen dat daadwerkelijk is gehoord, worden de procentuele verhouding weergegeven
in kolom 4 van tabel 1.3.
Tabel 1.3 Het horen 3
1. Aantal beschikkingen CM
tot en met maart 2020

2381

2
3

2. Poging(en) om te
horen (aantal
betrokkenen in staat
bevonden om gehoord
te worden)
1663

3. Aantal
betrokkenen
dat is gehoord

4. % Verhouding betrokkenen die
zijn gehoord ten opzichte van het
aantal beschikkingen CM

1269

53 %

Gegevens zijn verkregen vanuit het OM.
Gegevens zijn verkregen vanuit de VNG

5

Toelichting:
Het horen vindt plaats nadat de psychiater een betrokkene heeft onderzocht voor de medische
verklaring. Naar aanleiding van het onderzoek kan de psychiater aangeven of de betrokkene in staat
is om gehoord te worden. Als betrokkene in staat is om gehoord te worden, wordt er een poging
(indien nodig meerdere pogingen) gedaan om te horen (kolom 2 in figuur 1.3). Gezien de
omstandigheden waar in betrokkene zich bevindt is het echter niet in alle gevallen mogelijk
betrokkene daadwerkelijk te horen.
Impact van corona-maatregelen
Rondom het horen van betrokkene in het kader van een voorgenomen crisismaatregel hebben
sommige gemeenten de werkwijze vanwege corona aangepast, bijvoorbeeld doordat er op andere
manieren contact wordt gelegd met betrokkene. Sommige gemeenten die eerst fysiek hoorden
hebben dit in verband met corona tijdelijk alleen maar telefonisch gedaan. Mogelijk heeft dit effect
gehad op het totaal aantal betrokkenen dat gehoord is in maart.

6

2. Voortzetting IBS BOPZ en voorzetting CM Wvggz
Een voortzetting van een crisismaatregel (VCM) wordt aangevraagd door een officier van justitie als
met de crisismaatregel het risico op ernstig nadeel voor betrokkene zelf of een ander nog niet
voldoende is afgewend en er langer dan drie dagen verplichte zorg nodig is.
Om een beeld te kunnen vormen van de aantallen worden deze afgezet tegen gegevens van de Wet
Bijzondere Opnemingen Ziekenhuizen (BOPZ, voorloper van de Wvggz) uit 2018 en 2019. In de BOPZ
was nog geen sprake van een crisismaatregel maar was sprake van In Bewaring Stelling (IBS). Die
zowel gold voor mensen met een psychiatrische stoornis (nu: Wvggz) als voor mensen met een
psychogeriatrische aandoening of verstandelijke beperking (nu: Wet zorg en dwang (Wzd)). Om
getalsmatig een compleet beeld te vormen over de periode van januari tot en met april 2020 en een
vergelijking met de BOPZ mogelijk te maken is ook het aantal voortzettingen wegens de Wet Zorg en
Dwang (Wzd) van januari tot en met april opgenomen, genaamd Voortzetting IBS Wzd. Deze zijn
slechts opgenomen om een vergelijking met de aantallen uit de BOPZ compleet te maken, de Wzd
wordt niet betrokken in de analyse.
In tabel 2.1 is weergegeven:
1. Het aantal Voortzettingen IBS (VIBS) over de maanden januari tot en met april 2018 en 2019,
in kolommen 1 en 2.
2. De aantallen voorzettingen in januari tot en met april 2020 van BOPZ, Wvggz en Wzd zijn
opgeteld in kolom 3.
3. Het aantal Voortzettingen IBS (VIBS) onder de BOPZ in januari tot en met april 2020, in kolom
4.
4. Het aantal Voortzettingen Crisismaatregelen (VCM) onder de Wvggz in januari tot en met
april 2020, in kolom 5.
5. Het aantal afgegeven Voortzettingen IBS (VIBS) onder de Wzd in januari tot en met april
2020 (opgenomen om vergelijking met voorgaande jaren mogelijk te maken) in kolom 6.
Tabel 2.1 Voortzettingen IBS & Voortzettingen CM6

januari
Februari
Maart
April
December

1.BOPZ
VIBS 2018

2.BOPZ
VIBS 2019

705
635
692
674
707

775
692
720
715
770

3.Wvggz +
Wzd + BOPZ
2020
782
731
8104
8405

4.BOPZ
5.Wvggz
VIBS 2020 VCM 2020
339
19
<5
<5

388
631
700
729

6.Wzd
VIBS
2020
55
81
109
110

4

Afgerond op 5 tal.
Afgerond op 5 tal.
6
Gegevens zijn verkregen vanuit de Rechtspraak
5

7

2.1 Afgegeven VCM en VIBS
januari tot en met april 2018, 2019 en 2020
900
800
700
600
500
400
300
200
100
0
januari

februari

maart

april

BOPZ VIBS 2018

BOPZ VIBS 2019

Wvggz + Wzd + BOPZ 2020

Toelichting
In tabel 2.1 is te zien dat het totaal aantal voortzettingen tot en met april 2020 hoger ligt dan de
voorgaande jaren. In de aantallen van januari tot en met april zijn er echter geen uitschieters te zien,
het verschil zit voornamelijk in de vergelijking met voorgaande jaren.
Voor januari, februari en mogelijk in maart ligt de verklaring waarschijnlijk in de overgang van BOPZ
naar Wvggz. Het was voorzien dat het in begin 2020 niet altijd zou lukken om een aansluitende
zorgmachtiging af te geven op het moment dat een voortzetting IBS/CM afloopt. Daarvoor was de
voorbereidingstijd vanaf 1 januari te kort.
Dan was de terugvaloptie om een nieuwe crisismaatregel met aansluitend en voortzetting af te
geven, omdat deze procedures veel korter is, en de betrokkene dan toch de zorg kon krijgen die
nodig is.
Vanaf maart zijn de corona-maatregelen van kracht geworden, waardoor de uitvoerende organisaties
zich opnieuw moesten organiseren volgens de richtlijnen. Voor de beslisprocedure van Voortgezette
Crisismaatregel heeft dit waarschijnlijk nauwelijks effect gehad, omdat de uitvoering van Wvggz als
kritisch bedrijfsproces is aangemerkt door de ketenorganisaties.
Op basis van deze cijfers is het nog niet mogelijk om te concluderen of, met inwerkingtreding van de
Wvggz, structureel meer of minder voortzettingen worden afgegeven dan vóór de inwerkingtreding
van de Wvggz. Er zijn vaker schommelingen over de maanden.
Tabel 2.2 geeft weer: (1) aantal verzoeken bij de officier van Justitie om een voortzetting
crisismaatregel voor te bereiden en (2) aantal ingediende verzoekschriften bij de rechter voor een
voortgezette crisismaatregel. Er is te zien dat het aantal dat voorgelegd is aan de rechter bijna even
hoog is als het aantal in voorbereiding genomen voortzettingen bij het OM. Wat ook volgens
verwachting is, gezien de snelheid waarmee dit moet plaatsvinden. Omdat er enige tijd nodig is
tussen het in voorbereiding nemen en de indiening bij de rechter, en omdat mogelijk niet alle
verzoeken leiden tot een indiening is dit aantal niet exact gelijk.

8

Tabel 2.2 Voorbereiding voortzetting CM 7

Januari
Februari
Maart
April

1.In voorbereiding
2. Bij rechter
genomen verzoeken ingediende
voortzetting CM
verzoekschriften
voortzetting CM
742
732
661
664
796
788
805
805

Verhouding crisismaatregelen en voortzettingen crisismaatregelen
Met de aantallen CM en de aantallen voortzettingen CM is het mogelijk te berekenen welk deel van
de crisismaatregelen wordt voortgezet. De verhouding in de maanden januari tot en met maart geeft
echter geen representatief beeld omdat er in die periode ook voortgezette IBSen zijn afgegeven
vanwege de overgang vanuit de BOPZ. Het verhoudingsgetal in april is waarschijnlijk het meest
representatief. Dit laat zien dat een ruim deel van de CM wordt voortgezet, namelijk 89% (729
voortzettingen CM bij 816 afgegeven CM).

7

Gegevens zijn verkregen vanuit het OM.

9

3. BOPZ- en Wvggz- machtigingen
Om een beeld te kunnen vormen van de aantallen worden deze afgezet tegen BOPZ-gegevens uit
2018 en 2019. Om een compleet beeld te vormen over de periode van januari tot en met april 2020
en een vergelijking met de BOPZ mogelijk te maken is ook het aantal Wzd machtigingen van januari
tot en met april opgenomen. Deze zijn slechts opgenomen om een vergelijking van de aantallen
compleet te maken, de Wzd wordt niet betrokken in de analyse.
In tabel 3.1 is weergegeven:
1. Ter vergelijking zijn de cijfers van de BOPZ over de maanden januari tot en met april 2018 en
2019 toegevoegd, in kolommen 1 en 2.
2. Om een vergelijking te kunnen maken met voorgaande jaren zijn de aantallen machtigingen
in januari tot en met april 2020 (BOPZ, Wvggz en Wzd) opgeteld in kolom 3.
3. Het aantal afgegeven BOPZ machtigingen in januari tot en met april 20208, in kolom 4.
4. Het aantal afgegeven Wvggz machtigingen (ZM) over januari tot en met april 2020, in kolom
5.
5. Het aantal afgegeven Wzd machtigingen (RM) in januari tot en met april 2020 (opgenomen in
verband met vergelijking met BOPZ), in kolom 6.
6. De aantallen BOPZ machtigingen in december 2018 en 2019 zijn zichtbaar in de 4e rij.
Tabel 3.1 Machtigingen9

Januari
Februari
Maart
April
December

1.BOPZ
machtigingen
2018

2.BOPZ
machtigingen
2019

1607
1425
1542
1372
1402

1639
1598
1580
1749
2516

3.Wvggz
+ Wzd +
BOPZ
2020
1577
817
1065
1143

4.BOPZ
machtigingen
2020

5.Wvggz
ZM 2020

6.Wzd
RM
2020

1544
477
142
22

21
213
664
844

12
127
259
277

3.1 Afgegeven machtigingen
januari tot en met april 2018, 2019 en 2020
2000
1500
1000
500
0
januari
BOPZ machtigingen 2018

februari

maart

BOPZ machtigingen 2019

april
Wvggz + Wzd + BOPZ 2020

8

Dit is een optelsom van de beschikkingen over machtiging tot voortgezet verblijf, voorlopige machtiging en
voorwaardelijke machtiging.
9
Gegevens zijn verkregen vanuit de Rechtspraak.

10

Toelichting
Medio 2019 zijn er door ketenpartijen afspraken gemaakt om de overgang naar Wvggz geleidelijk te
kunnen laten verlopen. Eén van de afspraken die in dit kader zijn gemaakt was het zoveel mogelijk
vóór 1 januari 2020 verzoeken tot opvolgende machtigingen in te dienen. Dit is ook terug te zien in
de aantallen afgegeven BOPZ machtigingen in december 2019. De aantallen in december 2019 zijn
dan ook aanzienlijk hoger dan in december van voorgaande jaren.
In tabel 3.1 is te zien dat er om die reden in januari en februari nog een fors aantal machtigingen
onder de BOPZ afgegeven. Dit komt doordat er op grond van het overgangsrecht nog besluiten
werden genomen over verzoeken voor een machtiging die vóór 1 januari 2020 waren ingediend.
Het totale aantal (in kolom 3) in februari ligt aanzienlijk lager dan afgelopen jaren. Dat is in lijn met
de verwachting. De totale werklast voor de rechter zou na de eerste piek moeten afnemen en onder
het gemiddelde komen. De verwachting was dat deze afname in maart-april zou bijtrekken, en er
weer een stijging te zien zou zijn. Als we kijken naar de totaal aantal beschikkingen (in kolom Wvggz,
Wzd en BOPZ) ten opzichte van voorgaande jaren zien we dat dit niet is gebeurd. Er zijn hiervoor
meerdere verklaringen denkbaar, deze zijn hieronder uiteengezet.
Mogelijk hebben de acties die zijn uitgevoerd voor de overgang ook in maart effect gehad. Ook kan
het komen doordat de (administratieve) afgifte van een machtiging op een later moment is gedaan,
maar de beslissing hierover wél eerder heeft plaatsgevonden. De beslissing gaat immers mondeling,
daarna volgt de administratieve afhandeling.
Daarnaast heeft het OM in een beperkt aantal regio’s enige tijd last gehad van vertraging in het
aanwijzen van de GD. Het OM stuurt bij het aanwijzen van een GD de politie- en justitiegegevens
mee. In de uitvoering is gebleken dat voor het toevoegen van deze gegevens meer tijd nodig is dan
verwacht. Hierdoor is het aanwijzen van de GD niet overal snel gebeurd. De voorbereiding voor een
zorgmachtiging startte dan later, waardoor het eveneens langer heeft geduurd tot een uitspraak
werd gedaan.
Daarnaast worden de verzoeken tot voortgezette crisismaatregelen met prioriteit verwerkt vanwege
korte wettelijke termijnen. Ook dit heeft mogelijk het ontstaan van achterstanden bij de
zorgmachtigingen versterkt.
Zoals gezegd zijn de achterstanden in een beperkt aantal regio’s ontstaan, en niet OM-breed. Binnen
deze regio’s wordt in samenspraak met ketenpartners gezocht naar een werkbare oplossing.
Inmiddels is de procedure zo aangepast dat er niet meer wordt gewacht met het aanwijzen van de
GD totdat de politie-en justitiegegevens zijn ontvangen, maar dit al daarop vooruitlopend wordt
gedaan. De ontbrekende stukken worden later nagestuurd. Ook is er tijdelijk meer capaciteit ingezet
om de achterstanden weg te werken, bij arrondissementen waar dit nodig was. Dit gaat soms
schoksgewijs. Ervaring van de rechtspraak in de laatste maand is dat er af en toe grote hoeveelheden
verzoeken worden ingediend.
In tabel 3.2, kolom 2 is te zien dat het aantal in voorbereiding genomen verzoeken toeneemt. Dit
betekent dat de achterstanden worden ingelopen.
Impact corona maatregelen bij de rechtspraak
Er zijn in de maand maart corona maatregelen van kracht geworden wat mogelijk effect heeft gehad.
Binnen de rechtspraak is besloten om met de start van de Corona crisis alleen de urgente zaken,
waaronder de Wvggz, te laten doorgaan. De zittingen vonden normaal gesproken plaats bij mensen
in de eigen omgeving. De rechtspraak heeft een aangepaste werkwijze moeten hanteren om te
kunnen voldoen aan de RIVM-richtlijnen. In het begin van de maatregelen is er voor gekozen is om
zittingen zoveel mogelijk digitaal te laten plaatsvinden. Hierdoor zijn de Wvggz zaken in het begin
mogelijk enigszins getemperd.

11

Dit kan een effect hebben gehad op de aantallen afgegeven beschikkingen. Naarmate de
maatregelen zijn versoepeld zijn de zittingen in het personen- en familierecht indien mogelijk weer
fysiek gehouden.

12

Voorbereiding zorgmachtiging
De officier van justitie ontvangt aanvragen voor de voorbereiding van zorgmachtigingen. Vervolgens
wordt het proces van de voorbereiding verder in gang gezet door verzoekschriften in voorbereiding
te nemen en vervolgens in te dienen bij de rechter. De cijfermatige doorloop van de voorbereiding in
de maanden januari tot en met april is zichtbaar in de onderstaande tabel. Verder wordt ook de
verdeling over de verschillende soorten aanvragen en een typering van de aanvragers weergegeven.
In tabel 3.2 is weergegeven:
1. De totaal aantallen aanvragen die zijn ingediend bij de officier van Justitie om een
voorbereiding voor een zorgmachtiging te starten, in kolom 1.
2. De aanvragen die de officier van Justitie in behandeling heeft genomen wat ook inhoudt dat
de voorbereiding voor een zorgmachtiging is begonnen, in kolom 2.
3. Totaal aantal verzoekschriften die ingediend zijn bij de rechter.

13

Tabel 3.2 Voorbereiding verzoekschrift Zorgmachtiging in 2020 10
1.Aanvragen
voorbereiden
verzoekschriften ZM 11
Januari 1090
Februari 1500
Maart
1587
April
1523

2.In voorbereiding
genomen
verzoekschriften ZM 12
264
856
1517
1905

3. Ingediende
verzoekschriften ZM bij
rechter
157
660
1155
1201

4. Afgegeven
ZM Wvggz
21
213
664
844

Toelichting
Het aanvraagproces voor een zorgmachtiging kent een wettelijke termijn van 4 weken voor de
officier om het verzoekschrift in te dienen bij de rechter (en 6 weken als er sprake is van eigen plan
van aanpak), en 3 weken voor de rechter om een besluit te nemen. Deze termijnen zijn van belang
om de bovenstaande aantallen goed te kunnen interpreteren.
Voor de aantallen in tabel 3.2 onder kolom 1 zijn deze termijnen nog niet begonnen. De termijn van 4
weken start bij kolom 2. In januari kon logischerwijs pas een klein deel een van de aanvragen in
voorbereiding genomen worden gezien de opstart van de Wvggz en de termijnen. In de maanden
daarna loopt het aantal op.
Het OM heeft aangegeven dat er in een beperkt aantal enige vertraging is ontstaan bij het in
voorbereiding nemen van nieuw ingediende aanvragen, maar dat er momenteel wordt gewerkt aan
een inhaalslag. De inhaalslag is ook in de aantallen te zien, vooral in de maand april, toen zijn meer
aanvragen in voorbereiding genomen dan ontvangen. Het is mogelijk dat er in de regio’s waar
achterstanden zijn ontstaan de termijnen mogelijk niet werden gehaald.
Tabel 3.3 Soorten aanvragen voor een verzoekschrift ZM 13
Zorgmachtiging

januari
februari
maart
april

1030
1262
1329
1228

Zorgmachtiging
aansluitend op
VCM
57
233
245
277

Overige 14

<5
<10
13
18

10

Gegevens zijn verkregen vanuit het OM.
De cijfers in de eerste twee rijen in kolom 1 zijn afgerond op 5 tal. Dit zijn de aantallen ontvangen aanvragen
voor een voorbereiding van een verzoekschrift voor een zorgmachtiging (ZM), wijziging van een ZM, een ZM
aansluitend op een VCM, ZM op basis van een zelfbindingsverklaring.
12
Dit zijn de aantallen in behandeling genomen aanvragen voor een voorbereiding van een verzoekschrift voor
een zorgmachtiging (ZM), wijziging van een ZM, een ZM aansluitend op een VCM, ZM op basis van een
zelfbindingsverklaring.
13
Gegevens zijn verkregen vanuit het OM.
14
Kolom ‘overige’ bevat de aantallen van: 1) aanvraag voor wijziging zorgmachtiging, 2) aanvraag voor
zorgmachtiging met zelfbindingsverklaring en 3) aanvraag voor zorgmachtiging aansluitend op zorgmachtiging.
11

14

Toelichting
Er zijn aanvragen voor voorbereiding van verschillende typen zorgmachtigingen mogelijk. De
verdeling over de verschillende typen is te zien in tabel 3.3. Het grootste deel van de aanvragen
betreft een verzoekschrift voor een “reguliere” zorgmachtiging of aansluitend op een voorzetting
crisismaatregel.
Tabel 3.4 Aanvragers voor een voorbereiding van een verzoekschrift t.b.v. een zorgmachtiging 15
Januari

Ambtshalve officier van Justitie
Ambtshalve officier van justitie,
sprake van WFZ
Het College B&W
Geneesheerdirecteur
Persoon die op beroepsmatige wijze
zorg verleent aan betrokkene
Overig (politie, forensische
zorgaanbieder)

Februari

Maart

April

140

118

23

35

<5

18

25

11

22
527

114
685

113
727

60
735

393

565

699

681

<5

<5

<5

<5

3.2 Ingediende aanvragen per aanvrager in april 2020

Ambtshalve

Ambtshalve, sprake van WFZ
Het College B&W
Geneesheer-directeur
Persoon die op beroepsmatige wijze zorg verleent aan betrokkene

Overige

Toelichting
In art. 5:3 Wvggz staat benoemd wie een aanvraag voor een zorgmachtiging kan indienen. In tabel
3.4 is te zien dat de aanvragen voor de voorbereiding van een verzoekschrift vooral vanuit de GGZ
worden ingediend (een geneesheerdirecteur of een persoon die op beroepsmatige wijze zorg
verleent ). Dit is in lijn met de verwachtingen.
De keuze voor geneesheerdirecteur of zorgverlener als aanvrager verschilt per instelling. De
beroepsmatige zorgverlener is voornamelijk de onafhankelijke psychiater, en soms de huisarts. Het
aantal ambtshalve aanvragen door de officier van justitie laat een afname zien over de maanden.
Mogelijke verklaring hiervoor is dat dit, in het begin van de overgangsfase, tijdelijk benut is als snelle
route voor een aanvraag en dat daarnaast de registratie van de verzoeken in de loop van de
maanden beter wordt uitgevoerd.

15

Gegevens zijn verkregen vanuit het OM.

15

Aanvragen door het College van B&W: het verkennend onderzoek
Nieuw ten opzichte van de BOPZ is dat burgers een melding kunnen maken over personen voor wie
de noodzaak tot (mogelijk verplichte) geestelijke gezondheidszorg zou moeten worden onderzocht,
zoals voorgeschreven door de Wet verplichte ggz (Wvggz). Hiervoor start de gemeente een
verkennend onderzoek. Onderstaande tabellen geven weer de aantallen meldingen die zijn gedaan
(tabel 3.5) en aantallen verkennend onderzoeken met de status (tabel 3.6), tot en met maart.
De bron van het aantal meldingen en verkennend onderzoeken is het Khonraad systeem dat door
veel gemeenten daarvoor wordt gebruikt. Gemeenten bepalen zelf hoe zij registreren. Er bestaan
verschillen in hoe gemeenten meldingen en verkennend onderzoeken registreren in het systeem
Khonraad. Er zijn gemeenten die alleen Wvggz-meldingen in Khonraad registreren, maar er zijn ook
gemeenten die er voor kiezen om meer soorten meldingen in Khonraad te registreren, ook als nog
niet duidelijk is of het tot een verkennend onderzoek zal leiden. Daarnaast zijn er ook gemeenten die
meldingen in een ander systeem dan Khonraad registreren. Hierdoor zijn de aantallen meldingen
zoals opgenomen in de tabel niet volledig, maar geven wel een eerste beeld.

Tabel 3.5 Meldingen bij gemeenten 16
Januari Februari
Meldingen bij gemeenten

191

159

Maart Totaal
224

574

Tabel 3.6 Verkennend onderzoek 17
Nog geen
uitkomst

Afgedaan Negatief

Negatief, maar
toch doorgezet

Positief

Verkennend onderzoek

137

<5

275

48

96

Toelichting
Bovenstaande tabellen geven weer wat het aantal meldingen en gestarte verkennend onderzoeken
is. Tijdens het verkennend onderzoek kan bijvoorbeeld blijken dat de betrokkene (toch) open staat
voor vrijwillige zorgverlening. Het verkennend onderzoek wordt dan voortijdig beëindigd, wat wordt
geregistreerd onder ‘afgedaan’. Een verkennend onderzoek is erop gericht om helder te krijgen of
verplichte ggz nodig, of, anders gezegd, of er nog mogelijkheden bestaan om dat te voorkomen.
Verkennende onderzoeken die resulteren in ‘negatief’ kunnen dus een vervolg kennen in het
vrijwillige zorgkader.
Voor de inwerkingtreding van de wet is er bij gemeenten ook aandacht geweest voor eventuele
“valse” meldingen (door bijvoorbeeld de boze buurman). Uit de praktijk blijken geen signalen dat dit
veel voorkomt.

16
17

Gegevens zijn verkregen vanuit de VNG.
Gegevens zijn verkregen vanuit de VNG.

16

Zorgmachtigingen onder Wet forensische zorg
Tot en met april 2020 zijn 10 zorgmachtigingen op basis van 2.3 WFZ afgegeven.
In tabel 3.4 is te zien dat er ambtshalve door de officier van justitie meerdere aanvragen zijn
ingediend voor een voorbereiding van een verzoekschrift als er sprake is van Wfz. Deze aanvragen
kennen nog een voorbereidingstijd alvorens de rechter een uitspraak kan doen. De aantallen in tabel
3.7 geeft het aantal weer waar al een uitspraak is geweest. Wettelijke doorlooptijd hierbij is 4 weken
voor de officier om een verzoekschrift voor te bereiden, en 3 weken voor de rechter om een
uitspraak te doen.

17

4. Inzet Patiëntenvertrouwenpersoon
De betrokkene heeft in het proces van de Wvggz de mogelijkheid om zich te laten ondersteunen door
een patiëntenvertrouwenspersoon. Dit kan bijvoorbeeld bij het opstellen van een zorgplan of
zorgkaart of bij een klacht of vraag over het proces. De geneesheerdirecteur en de burgemeester
moeten in het proces van respectievelijk de zorgmachtiging en de crisismaatregel de betrokkene
vragen of diens persoonsgegevens doorgestuurd mogen worden naar een
patiëntenvertrouwenspersoon zodat deze contact kan opnemen, en indien gewenst ondersteuning
kan leveren.
In de tabel 4.1 is weergegeven:
1. Het aantal maal dat persoonsgegevens zijn doorgestuurd naar de Stichting PVP door de
geneesheerdirecteur (GD) en burgemeester (BM).
2. Er is vanuit PVP tot en met april 2020 502 keer ondersteuning geleverd in de voorbereiding
op een zorgmachtiging.
Tabel 4.1 Inzet PVP18
Gegevens doorgestuurd
door GD (aantal personen)
januari

PVP inzet bij voorbereiding
zorgmachtiging (aantal dossiers)
*

Gegevens doorgestuurd door
BM (aantal personen)

49

227

55

februari

99

183

142

maart

105

227

148

april

109

194

157

totaal

362

831

502

* Stichting PVP telt het aantal keren dat ondersteuning is gegeven. Hierbij kan één persoon meerdere keren zijn
ondersteund. In de tabel hieronder is een scheiding gemaakt tussen verleende ondersteuning en het aantal unieke
personen.

Toelichting tabel 4.2:
Bij de onderdelen waarin ‘bijstand’ wordt genoemd gaat om daadwerkelijke bijstand bij een
zorgkaart of zorgplan. Bij alle overige onderdelen gaat het om een vraag of klacht over het
onderwerp. Dus bij plan van aanpak gaat het niet om bijstand bij het opstellen van een plan van
aanpak maar om de inzet bij vragen of klachten over een plan van aanpak. Tot en met april 2020 is er
ondersteuning geleverd bij ruim 500 dossiers. Dit is geleverd aan 441 betrokkenen. Er kunnen
namelijk meerdere dossiers per persoon worden behandeld.

18

Gegevens zijn verkregen vanuit StPVP.

18

Tabel 4.2 Inzet PVP januari t/m april bij voorbereiding ZM19:
totaal
dossiers
plan van aanpak

242

zorgkaart: BIJSTAND bij
opstellen/aanpassen/evaluatie

79

zorgkaart: vraag/klacht

57

zorgplan: BIJSTAND bij
opstellen/aanpassen/evaluatie

18

zorgplan: vraag/klacht

22

anders Wvggz: pva, zorgkaart, zorgplan

84

Totaal

502

4.1 Inzet PVP bij voorbereiding ZM tot en met
april 2020

plan van aanpak

zorgkaart

zorgplan

anders Wvggz: pva, zorgkaart, zorgplan

Toelichting
In onderstaande tabel zijn de beschikbare gegevens naast elkaar gezet om de inzet van de PVP in het
proces voor een zorgmachtiging en een crisismaatregel in te zien.
Tabel 4.3 Procentuele verhoudingen
Gegevens
doorgestuurd
door GD (aantal
personen)
49

% Verhou- Aantal genomen
ding
crisismaatregelen

Januari

In voorbereiding
genomen
verzoekschriften
ZM 20
264

% Verhouding

748

Gegevens
doorgestuurd
door BM (aantal
personen)
227

19 %

Februari

856

99

12 %

667

183

27 %

Maart

1517

105

7%

791

227

29 %

April

1905

109

6%

816

194

24 %

19

Gegevens zijn verkregen vanuit StPVP.
Dit zijn de aantallen in behandeling genomen aanvragen voor een voorbereiding van een verzoekschrift voor
een zorgmachtiging, wijziging van een zorgmachtiging, een zorgmachtiging aansluitend op een VCM, zelfbindingsverklaring en – zorgmachtiging.
20

19

30 %

4.2 In voorbereiding genomen verzoeken en
aantal verstrekkingen aan PVP door GD tot
en met april 2020

1

0

1000

2000

3000

4000

5000

Gegevens doorgestuurd door GD (aantal personen)
In voorbereiding genomen verzoekschriften ZM

4.3 Genomen CM en aantal verstrekkingen
aan PVP door BM tot en met april 2020

1

0

1000

2000

3000

4000

Gegevens doorgestuurd door BM (aantal personen)
Aantal opgelegde crisismaatregelen

20