Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 750 F

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Diergezondheidsfonds voor het jaar 2014

Nr. 4

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 oktober 2013
De vaste commissie voor Economische Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te
brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 1 oktober 2013 voorgelegd. Bij brief van 17 oktober 2013
zijn ze door de Staatssecretaris van Economische Zaken beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Hamer
Adjunct-griffier van de commissie,
Van Bree

kst-33750-F-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 F, nr. 4

1

1 Welk verband heeft diergezondheid met dierenwelzijn?
Dierenwelzijn omvat de fysieke en mentale staat van het dier. Een goede
diergezondheid bevordert het welzijn van het dier.
2 Welke maatregelen neemt u om dierenwelzijn te verbeteren ter
bevordering van de diergezondheid?
3 Welk budget heeft u de komende zes jaar gereserveerd om dierenwelzijn
in de intensieve veehouderij te verbeteren ter bevordering van de
diergezondheid?
4 Welke opdrachten zijn er in 2013 uitgevoerd ten aanzien van de
bevordering van diergezondheid?
Het Diergezondheidsfonds (DGF) ziet op de uitgaven die gedaan worden
voor de bewaking en bestrijding van de bestrijdingsplichtige besmettelijke
dierziekten. Het beleid en de daarbij behorende middelen voor welzijnsverbeterende maatregelen en diergezondheid zijn opgenomen in de
reguliere begroting van het Ministerie van Economische Zaken (begrotingsartikel 16) en niet in de begroting van het Diergezondheidsfonds
(DGF). Ik verwijs hiervoor naar de beantwoording van vragen 199 t/m 202
en het antwoord op vraag 327 van de vragen over de begrotingstaat 2014,
deel Landbouw en Natuur.
5 Kunt u een classificatie geven van de ontvangsten op het gebied van
diergezondheid in 2012 en 2013?
De ontvangsten betreffen bijdragen van het bedrijfsleven en het Rijk voor
het aandeel in de gemaakte kosten voor bewaking en bestrijding van
dierziekten. Dit betreft de ontvangen voorschotbedragen over het
begrotingsjaar alsmede de naverrekening van de uiteindelijke kosten van
het voorgaande jaar.
6 Welke maatregelen neemt u om de uitbraak van de ziekte Gumboro
zoveel mogelijk te beperken?
7 Wat zijn de geschatte kosten die de ziekte Gumboro en de verspreiding
hiervan met zich meebrengt?
Uit het DGF worden alleen uitgaven gedaan voor de bewaking en
bestrijding van wettelijk aangewezen, bestrijdingsplichtige dierziekten.
Hiertoe behoort de Ziekte van Gumboro niet. Anders dan reguliere
uitgaven verantwoord op artikel 16 van de begroting zoals bijvoorbeeld de
financiële ondersteuning aan de Gezondheidsdienst voor Dieren voor het
uitvoeren van de basismonitoring op dierziekten, vinden er geen
bestrijdingsmaatregelen plaats tegen deze ziekte.
8 Welke operationele doelstellingen vervallen bij het terugbrengen van
vier deskundigengroepen inzake dierziekten naar één deskundigengroep?
9 Welke taken vervallen bij het terugbrengen van vier deskundigengroepen dierziekten van naar één deskundigengroep?
Er vervallen geen taken of operationele doelstellingen. Het betreft hier een
structuurwijziging die tot doel heeft het veterinairtechnisch advies aan de
Staatssecretaris van Economische Zaken over de preventie en bestrijding
van besmettelijke dierziekten te verbeteren.
10 Kunt u aangeven wat de hoogte van het gehalte van zink in het voer in
een gemiddeld biggenbedrijf in Nederland is?
De NVWA controleert binnen het Nationaal Plan Diervoeders of de
maximaal toegestane hoeveelheid zink in diervoeders van 150 mg/kg voer
niet wordt overschreden. Ik ondersteun onderzoek naar de zinkbehoefte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 F, nr. 4

2

van biggen om de discussie over het zinkgehalte en de Europese normen
onderbouwd te kunnen voeren.
In een studie van Wageningen UR Livestock Research naar de zinkbehoefte van groeiende biggen wordt vermeld dat het zinkgehalte in
biggenvoeders in de praktijk gemiddeld circa 146 mg/kg bedraagt en van
vleesvarkens circa 130 mg/kg (Bikker et al., 2010. Zinc requirements of
growing piglets). Uit dit onderzoek blijkt ook dat de zinkbehoefte van
biggen lager ligt dan de maximaal toegestane norm. Ondertussen zijn de
normen door Nederland in Brussel geagendeerd om te bepalen of
Europese normen naar beneden bijgesteld kunnen worden. Begin 2015
zullen de normen voor zink en koper op Europees niveau worden
besproken.
11 Welke maatregelen treft u om varkenshouders te ondersteunen om de
E.coli-bacterie te onderdrukken?
E.coli is een normale darmbewoner van varkens en andere dieren. Het
tegengaan van besmetting van vlees met de E.coli-bacterie kan uitsluitend
plaatsvinden in het slachthuis waar voorkomen moet worden dat de
darminhoud in aanraking komt met het karkas. Hierover heb ik u
geïnformeerd in mijn brief van 10 september jl. (Kamerstuk 26 991, nr.
369). Eén variant van E.coli, de E.coli O157, heeft ziekteverwekkende
eigenschappen maar die komt bij varkens nagenoeg niet voor.
12 Welke innovaties zullen worden ingezet bij het terugdringen van het
antibioticagebruik tot 70% in 2015?
De veehouder is met zijn dierenarts primair verantwoordelijk voor de
reductie van het antibioticagebruik op het bedrijf. Het gebruik was in 2012
met 49% gedaald. Om verdere reductie tot 70% te bereiken dienen de
veehouders samen met hun dierenartsen een bedrijfsspecifiek bedrijfsgezondheidsplan op te stellen. In het bedrijfsgezondheidsplan worden
afspraken vastgelegd voor de verbetering van de diergezondheidssituatie
op het bedrijf. Deze verbeteringen kunnen bestaan uit aanpassingen aan
het bedrijf en de bedrijfsvoering zoals stalklimaat, verbetering voerkwaliteit en extra hygiënemaatregelen. Zoals aangegeven in de brief aan uw
Kamer van 4 juli jl. (Kamerstuk 29 683, nr. 167) is extra aandacht voor
innovaties die kunnen bijdragen aan verdere reductie van belang. In dat
kader bieden wij vanuit het Ministerie van Economische Zaken (financiële)
ruimte aan sectoren voor onderzoek naar reductie en zorgvuldig gebruik
van antibiotica. Tevens bieden we via het innovatieprogramma antibioticumvrije ketens financiële ondersteuning aan ketenpartijen in de varkens
en pluimveehouderij bij het ontwikkelen van innovatieve maatregelen om
een zeer laag gebruik van antibiotica te bereiken.
13 Welke preventieve maatregelen neemt de sector om diergezondheid te
verbeteren en de behoefte aan tweede keus antibiotica te verminderen?
Veehouders zijn verplicht samen met hun dierenartsen een bedrijfsspecifiek bedrijfsgezondheidsplan op te stellen. In het bedrijfsgezondheidsplan worden afspraken vastgelegd voor de verbetering van de
diergezondheidssituatie van het bedrijf. Afhankelijk van de uitgangssituatie en de specifieke gezondheidsituatie op het bedrijf zal de veehouder
in overleg met zijn dierenarts bepalen welke effectieve preventieve
maatregelen gewenst zijn om de diergezondheid op het bedrijf te
verbeteren. Deze maatregelen worden opgenomen in het bedrijfsgezondheidsplan. Het bedrijfsgezondheidsplan wordt jaarlijks geëvalueerd en zo
nodig herzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 F, nr. 4

3

Daarnaast zullen de sectoren specifieke maatregelen voorschrijven om de
behoefte aan tweede keus antibiotica te verminderen. Deze afspraken
worden verankerd in de private kwaliteitssystemen. Dit zijn voor de
varkenshouderij: verhoging van de speenleeftijd bij biggen en verlaging
van de bezettingsgraad bij speenbiggen. De kalverhouderij stelt
gezamenlijk met de melkveehouderij een plan van aanpak «robuust kalf»
op waarin maatregelen worden opgenomen om ervoor te zorgen dat de
kalveren de best mogelijke start op het rundveebedrijf krijgen en later in
een optimale diergezondheid op de kalverhouderij aankomen. Dit plan zal
voorjaar 2014 gereed zijn. Verder gaat de kalversector specifieke eisen
stellen aan de kwaliteit van de kalveren: alleen gezonde kalveren mogen
worden aangevoerd naar het kalverbedrijf, bij aankomst op het bedrijf
moet het kalf minstens 14 dagen oud zijn en minimaal 36 kilo wegen, en
gaat de sector maatregelen invoeren om de hygiëne op de bedrijven te
borgen.
Ook de pluimveesector werkt momenteel aan een plan van aanpak om de
behoefte aan tweede- en derdekeusmiddelen te verminderen.
De Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde (KNMvD)
werkt aan richtlijnen die de professionele standaard voor dierenartsen
aangeven voor zorgvuldig veterinair handelen. In deze richtlijnen,
waaronder de richtlijn droogzetten bij melkvee en preventie van aandoeningen bij vleeskalveren in de startperiode is ook aandacht voor preventie
van ziekten.
14 Wat zijn de elf knelpunten die de sector heeft genoemd bij het
terugdringen van het antibioticagebruik?
De Kamerbrief van 4 juli 2013 (Kamerstuk 29 683, nr. 167) gaat in op de elf
aandoeningen die de sectoren hadden benoemd als knelpunt bij de
oorspronkelijk voorgenomen uitwerking van de UDD regeling. Het gaat
hierbij om de volgende elf «knelpuntaandoeningen»: mastitis, droogzetten
bij gramnegatieve infecties, neonatale diarree bij rundvee; neonatale
diarree bij zuigende biggen door E. coli, speendiarree door E. Coli,
Meningo-encephalitis door Streptococcus suis, Arthritis door Streptococcus suis bij varkens; luchtwegaandoeningen, enteritis, arthritis en
navelontsteking bij vleeskalveren.
15 Kunt u een overzicht geven van de behandelresultaten die onvoldoende scoorden door de beperking van de eerste keus antibiotica?
Volgens de sectoren en de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor
Diergeneeskunde zou het beperken van de uitzondering tot zelftoediening
van eerste keus antibiotica door de veehouder problemen gaan opleveren
bij de behandelingen van de elf aandoeningen zoals genoemd onder het
antwoord bij vraag 14. Voor de beoordeling van deze knelpunten door een
panel van deskundigen en mijn beleid op dit punt verwijs ik u naar de
brief aan uw Kamer van 4 juli jl. (Kamerstuk 29 683, nr. 167).
16 Wat zijn de maatregelen die de kalversector de komende twee jaar gaat
nemen om het antibioticagebruik te reduceren?
In de Kamerbrief van juni 2012 (Kamerstuk 29 683, nr. 121) is toegelicht via
welke systematiek komende jaren wordt gewerkt aan verdere reductie van
het antibioticagebruik. Veehouders moeten hun antibioticagebruik
verlagen tot onder het streefwaardeniveau dat de SDa heeft vastgesteld.
Sectoren hebben verbeterplannen opgesteld voor veehouders die
structureel veel antibiotica gebruiken. In het verbeterplan voor veel
antibioticumgebruikende vleeskalverhouders zijn ondermeer de volgende
maatregelen opgenomen: vernieuwen van het bedrijfsgezondheidsplan,
bemonsteren van de melkleiding, nader onderzoek naar recidiverende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 F, nr. 4

4

longaandoeningen en uitvoering van klimaatmetingen in de stal op basis
waarvan de bedrijfsvoering verbeterd kan worden. Voor aanvullende
informatie over de preventieve maatregelen die de kalversector neemt om
de diergezondheid te verbeteren, verwijs ik u naar het antwoord op vraag
13.
17 Hoeveel bedrijven zijn er momenteel nog besmet met de E.colibacterie, met MRSA, met ESBL, met salmonella en met PPRS uitgewerkt
naar ziekte en naar sector?
De aanwezigheid van ESBL-bacteriën wordt steekproefsgewijs
gemonitord in slachterijen. Van de in 2012 bemonsterde koppels
vleeskalveren was 70% en van de koppels vleesvarkens 75% van de
koppels positief bevonden op de aanwezigheid van ESBL E.coli-bacteriën.
Van de individueel bemonsterde melkveerunderen was ruim 8% positief
bevonden. ESBL’s komen op (vrijwel) alle vleeskuikenbedrijven voor. Uit
de jaarlijkse rapportage over de monitor antibioticumresistentie en het
antibioticumgebruik bij dieren in Nederland (MARAN 2013) die in juni
2013 uitkwam, blijkt dat de resistentie van E.coli-bacteriën tegen antibiotica die van kritisch belang zijn voor de volksgezondheid (3e generatie
cefalosporinen) op pluimveevlees sterk is gedaald. Volgens de MARANrapportage is het aannemelijk dat deze daling in resistentie veroorzaakt is
door de daling van het gebruik van antibiotica bij vleeskuikens.
MRSA komt met name voor bij varkens en vleeskalveren. De aanwezigheid van MRSA wordt steekproefsgewijs gemonitord in slachterijen.
Van de in 2012 bemonsterde koppels vleeskalveren was 79% en van de
koppels vleesvarkens was 99% positief bevonden op de aanwezigheid van
MRSA.
Van de E.coli’s is E.coli O157 vanwege de ziekteverwekkende eigenschappen relevant. E.coli O157 komt in geringe mate voor bij runderen
(circa 5%) en in grotere mate bij kalveren (circa 10–20%). Bedrijven met de
E.coli O157 zijn doorgaans slechts voorbijgaand besmet en het betreft
steeds wisselende bedrijven. Bij varkens komt de bacterie nagenoeg niet
voor (monitoringsonderzoek NVWA).
Salmonella komt met name voor bij pluimvee en varkens. In 2012 waren
37 Nederlandse koppels vleeskuikens besmet (Salmonella typhimurium of
enteritidis) op een totaal van 14.000 koppels (circa 0,25%). Van de
leghennen waren 35 koppels besmet van in totaal circa 2.300 koppels
(1,5%). Dat is voor beide binnen de EU-doelstelling die is vastgelegd in de
Europese Verordening 2160/2003. Voor varkens bleek in de laatste
EU-baselinestudie dat ongeveer 20% van de onderzochte bedrijven met
vleesvarkens besmet is met salmonella. Een andere Europese studie liet
zien dat salmonella in 8,5% van de geslachte Nederlandse varkens
aanwezig was. Het EU-gemiddelde was 10,3%.
PPRS komt alleen voor bij varkens. Van de bedrijven is 99% besmet. De
overheid heeft overigens geen rol bij deze ziekte. Er is ook geen
EU-regelgeving op dit gebied. Het Productschap PVV heeft wel een
onderzoek gestart naar preventie en bestrijding.
18 Wat is de geschatte duur in jaren of maanden, voordat bedrijven die
besmet zijn met de E.coli-bacterie, MRSA, ESBL en PPRS type 1 en type 2
volledig infectievrij zijn, ervan uitgaande dat zij de meest optimale
maatregelen hebben uitgevoerd?
Omdat E.coli een normale darmbewoner is, is vrij worden van infectie niet
aan de orde.
Bedrijven met de E.coli O157 zijn doorgaans slechts voorbijgaand besmet,
variërend van enkele weken tot maanden, en het betreft steeds wisselende bedrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 F, nr. 4

5

Bekend is dat het aantal MRSA-en ESBL-bacteriën op een veehouderijbedrijf snel kan afnemen als het antibioticumgebruik stopt of sterk afneemt.
Hoe snel precies hangt af van meerdere factoren die de verspreiding van
deze bacteriën kunnen beïnvloeden.
Binnen de topsector Agri&Food is in 2013 een onderzoeksprogramma
(«1Health4Food») gestart dat onder andere is gericht op de epidemiologie
van ESBL’s. Het is momenteel niet aan te geven hoe lang het precies duurt
voordat een veehouderijbedrijf weer vrij is van ESBL’s nadat alle antibioticumgebruik is gestopt.
PPRS betreft een aandoening die volledig door het bedrijfsleven zelf
wordt opgepakt. Ervaringen in de VS leren dat met managementmaatregelen bedrijven in 8 à 12 maanden vrij kunnen worden van PPRS maar dat
dat niet in alle gevallen lukt.
19 Welke onderzoeken gaan er de komende vier jaar plaatsvinden op het
gebied van diergezondheid en de preventie van dierziekten?
Voor 2014 en de komende jaren wordt het onderzoek op het gebied van
diergezondheid verdeeld in drie subthema’s, te weten:
1) Beheersing en vermindering antibioticumgebruik (waaronder
kennisagenda ESBL’s);
2) Preventie van dierziekten en zoönosen (waaronder vaccinontwikkeling, bedrijfsgebonden dierziekten, zoönosen, gezondheidrisico’s voor
mens en dier door transmissie van bioaerosolen en vectoroverdraagbare opkomende dierziekten) en
3) Bestrijding van besmettelijke dierziekten (actualisatie crisisdraaiboeken).
Tevens is er aandacht voor kennisverspreiding over preventie en
bestrijding van dierziekten en zoönosen. Jaarlijks wordt voor de kennisontwikkeling en -verspreiding een werkplan geschreven en een
rapportage opgeleverd. Op basis daarvan wordt per jaar besloten over
programmering en omvang van dit onderzoek. Deze onderzoeken worden
uitgevoerd door Wageningen UR, Universiteit Utrecht (Faculteit Diergeneeskunde), Gezondheidsdienst voor Dieren, Institute for Risk Assessment
Sciences (IRAS), RIVM, Immuno Valley en TNO.
Ik verwijs u verder naar het antwoord op vraag 93 van de vragen over de
begrotingstaat 2014, deel Landbouw en Natuur. Dit antwoord gaat
specifieker in op het onderzoek voor zoönosen.
20 Op welke manier worden bestrijdingskosten gedekt als het Schmallenbergvirus zich verder ontwikkelt en problemen veroorzaakt?
Het Schmallenbergvirus (SBV) behoort niet tot de wettelijk aangewezen
bestrijdingsplichtige dierziekten waarvan de bestrijdingskosten uit het
DGF worden gefinancierd. Met ingang van 7 juli 2012 is ook de eerder
ingestelde meldplicht voor SBV afgeschaft (Kamerstuk 29 683, nr. 135). Er
vindt momenteel overleg plaats met de sectorpartijen over de financiering
van de reeds gemaakte bestrijdingskosten. Nieuwe bestrijdingskosten
liggen niet in de lijn der verwachting. Indien daar opnieuw sprake van zou
zijn dan vindt daar overleg over plaats met de sector, op basis van het
uitgangspunt dat zowel het Rijk als het bedrijfsleven een bijdrage leveren.
21 Welke maatregelen treft u om de MRSA-bacterie terug te dringen?
De vermindering van het antibioticumgebruik in de veehouderij is de
beste maatregel om het ontstaan en de verspreiding van resistente
bacteriën tegen te gaan omdat dit het probleem bij de wortel aanpakt. Dat
beleid wordt onverminderd doorgezet. Daarnaast zijn hygiënische
werkwijzen in varkensslachterijen belangrijk omdat MRSA zich er onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 F, nr. 4

6

varkens sterk kan verspreiden. De NVWA houdt toezicht op de naleving
van de eisen voor de reiniging en ontsmetting van veewagens, ontvangstruimten en apparatuur in de slachterij. Ook dienen alle mensen die in
contact komen met varkens, hygiënemaatregelen te nemen om
besmetting te voorkomen. Dit geldt overigens niet alleen voor het
slachthuispersoneel maar ook voor de varkenshouder.
22 Welke kosten zijn gemoeid met de bestrijding en preventie van MRSA?
Uitgaven voor bestrijding en preventie van MRSA worden niet gedaan uit
het DGF. Uit het DGF worden alleen uitgaven gedaan voor de bewaking en
bestrijding van wettelijk aangewezen dierziekten. Hieronder valt MRSA
niet.
23 Voor welke dierziekten worden er noodvaccinaties ontwikkeld en
hoeveel geld is hiervoor beschikbaar in de komende vier jaar?
Uitgaven voor de ontwikkeling van vaccins ten behoeve van het uitvoeren
van noodvaccinatie worden niet gedaan uit het Diergezondheidsfonds
(DGF). Uit het DGF worden alleen uitgaven gedaan voor de bewaking en
bestrijding van wettelijk aangewezen dierziekten. Hieronder valt wel de
aanschaf van reeds ontwikkelde vaccins.
Vanuit de reguliere EZ-begroting ondersteunt
EZ-onderzoeksprogramma’s» (zoals bijvoorbeeld het Castellum project)
waarin wordt gewerkt aan de ontwikkeling van (nood)vaccins tegen onder
andere aviaire influenza (AI), Crimean-Congo, Rift Valley fever en
Afrikaanse paardenpest. Tevens wordt onderzoek gedaan naar (de
verbetering van) de praktische toedieningsmethoden van vaccins. In 2014
is hiervoor +/- € 2,5 miljoen beschikbaar. Daarnaast wordt geïnvesteerd in
onderzoeksfaciliteiten voor de ontwikkeling van noodvaccins in de vorm
van de bouw van een hBSL 3+ onderzoekslaboratorium in Lelystad.
Daarvoor is in de periode 2012 tot 2014 € 5 miljoen uitgetrokken.
Mijn beleid ten aanzien van de inzet van noodvaccinatie heb ik afgelopen
zomer breder toegelicht in mijn brief van 4 juni 2013 aan uw Kamer,
Kamerstuk 29 683, nr. 166.
24 Voor welke dierziekten behoort het inzetten van een noodvaccinatie nu
al tot de mogelijkheden?
Binnen Europa is noodvaccinatie tegen klassieke varkenspest (KVP),
mond- en klauwzeer (MKZ) en aviaire influenza (AI, vogelgriep) onder
voorwaarden mogelijk. Binnen Nederland is de toepassing van noodvaccinatie vooralsnog voorzien bij MKZ en KVP. Noodvaccinatie tegen AI is op
dit moment nog geen reële optie vanwege onder andere het ontbreken
van een sprayvaccin. De nu beschikbare vaccins moeten per individueel
dier worden toegediend, waardoor noodvaccinatie tegen AI in crisissituaties nog niet snel genoeg kan worden toegepast.
25 Is er al helderheid over op welke wijze de bijdrage van het bedrijfsleven
aan het Diergezondheidsfonds voortgezet wordt nu de productschappen
verdwijnen?
Ik verken momenteel met de sectorpartijen de verschillende opties die er
zijn om de bijdrage van het bedrijfsleven aan het Diergezondheidsfonds
voort te zetten na de opheffing van de PBO’s. Op dit moment is hier nog
geen helderheid over. U ontvang binnenkort een voortgangsbrief over het
opheffen van de PBO’s.
26 Maakt in het kader van de bestrijding van dierziekten ook voorlichting
van de bevolking deel uit van het Diergezondheidsfonds?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 F, nr. 4

7

Nee. De kosten voor voorlichting zijn opgenomen in de reguliere
begroting van EZ onder artikel 16. Het Diergezondheidsfonds is bedoeld
voor kosten die gemaakt worden in het kader van de bewaking en
bestrijding van dierziekten en daarmee niet voor kosten die gemaakt
worden in het kader van voorlichting. Zie ook antwoord 383 van de vragen
over de begrotingstaat 2014, deel Landbouw en Natuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 F, nr. 4

8