Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 765

Kwaliteit van zorg

nr. 327

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 19 juni 2018
De vaste commissie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft
een aantal vragen voorgelegd aan de Minister van VWS over de brief van
9 april 2018 inzake het Programmaplan Kwaliteit Verpleeghuiszorg –
«Thuis in het Verpleeghuis – waardigheid en trots op elke locatie»
(Kamerstuk 31 765, nr. 318).
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
Voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Krijger

kst-31765-327
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

1

1
Het programmaplan richt zich alleen op de Wet langdurige zorg (Wlz). Wat
wordt voor de doelgroepen gedaan die in het verpleeghuis verblijven met
andere titels, zoals Eerstelijns verblijf en Geriatrische revalidatiezorg
(GRZ) vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet maatschappelijke
ondersteuning (Wmo 2015) vanuit de gemeenten?
Het programmaplan «Thuis in het Verpleeghuis» gaat over tijd en
aandacht voor de bewoners van de verpleeghuizen, zodat deze de zorg
krijgen zoals bedoeld in het kwaliteitskader verpleeghuiszorg. Tijdelijke
opnames, zoals ELV, respijtzorg en GRZ, worden meegenomen in het
programma Langer Thuis, aangezien deze allemaal gericht zijn op
terugkeer naar huis. De aanbieders van deze vormen van zorg met tijdelijk
verblijf zijn niet beperkt tot instellingen die verpleeghuiszorg bieden in het
kader van de Wlz, het kunnen ook andere aanbieders zijn.
2
Kunt u een overzicht geven van alle 40 partijen die het Pact voor de
Ouderenzorg hebben gesloten?
De volgende partijen hebben op 8 maart jl. het Pact voor de Ouderenzorg
gesloten: ActiZ, Aedes vereniging van woningcorporaties, Agora, Albert
Heijn, Alzheimer Nederland, ANBO, BTN, CNV Zorg en Welzijn, Coalitie
Erbij, Deltaplan Dementie, Focus Cura, Haagse Community tegen
Eenzaamheid, Habion, Humanitas, Incluzio, InEen, KBO-PCOB, KPN,
Landelijke Huisartsen Vereniging, Landelijke Organisatie Cliëntraden,
Landelijke Vereniging Gemeenschappelijk Wonen van Ouderen, Mezzo,
MKB Nederland, Nationaal Ouderenfonds, Nederland Zorgt Voor Elkaar,
Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk, Nederlandse Vereniging van
Organisaties van Gepensioneerden/KNVG, Netwerk van Organisaties van
Oudere Migranten, NU’91, Patiëntenfederatie Nederland, Resto VanHarte,
Sensoor, Sociaal Werk Nederland, Stichting Present, Universiteit voor
Humanistiek, V&VN, Vereniging Nederlandse Gemeenten, Verenso,
VNO-NCW, de Zonnebloem, Zorgbelang Nederland en Zorgverzekeraars
Nederland. Daarnaast hebben nog eens zo’n 100 partijen zich aangemeld
voor het Pact voor de Ouderenzorg.
3
Met welke cliëntenorganisaties, beroepsverenigingen, zorgaanbieders en
zorgkantoren heeft u gesprekken gevoerd over de kwaliteit van de
verpleeghuiszorg, naast het Zorginstituut Nederland, de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in
oprichting (IGJ i.o.)?
Ten behoeve van de ontwikkeling van «Thuis in het Verpleeghuis» is
gesproken met de Patiëntenfederatie, LOC, V&VN, Verenso, BVKZ, BTN,
ActiZ en ZN. Ook is gesproken met de partijen die het pact voor de
ouderenzorg hebben ondertekend en wilden meedenken over de
verpleeghuiszorg.
4
Heeft u ook gesprekken gevoerd met bewoners en zorgverleners, naast de
organisaties die u gesproken heeft over betere verpleeghuiszorg?
Naast de bestuurlijk betrokken organisaties heb ik bijvoorbeeld tijdens
werkbezoeken en bijeenkomsten met bewoners, zorgverleners e.a.
gesproken over de kwaliteit van de verpleeghuiszorg.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

2

In het regeerakkoord is opgenomen dat bestuurders worden beoordeeld
op kwaliteitsverbetering in de verpleeghuizen. In eerste instantie moeten
cliëntenraad en de raad van toezicht dit doen, waarom worden
bestuurders niet ook beoordeeld door het personeel?
De verantwoordelijkheid voor goede zorg en de kwaliteitsverbetering ligt
bij de zorgorganisaties en de bestuurder draagt daarvoor de eindverantwoordelijkheid. Via verschillende wegen wordt de bestuurder daarop
aangesproken. Hierbij wordt aangesloten bij reeds bestaande structuren.
Dit betekent dat de cliëntenraden en raden van toezicht van de zorgorganisatie de organen zijn om dit te doen. Daarnaast zullen de zorgkantoren, de
NZA en de IGJ, ieder vanuit hun eigen verantwoordelijkheid, de
bestuurder aanspreken op de kwaliteitsverbetering. Hierbij zullen ook de
opvattingen van het personeel over het bestuur een rol spelen. De
zorgkantoren, de NZa en de IGJ i.o. zijn daartoe nu nog beter in staat
doordat er nu kwaliteitsplannen moeten worden opgesteld waarover met
hen en de interne partijen (cliëntenraad, Verpleegkundige en Verzorgende
Adviesraad (VAR), ondernemingsraad, raad van toezicht) gesproken
wordt.
6
Hoeveel zorgverleners werken in de ouderenzorg? Kunt u die cijfers vanaf
2010 tot en met heden in een overzicht geven?
In onderstaande tabel is de werkgelegenheidsontwikkeling in de
Verpleging, Verzorging en Thuiszorg (VVT) weergegeven. Vanaf 2014 is
ook het aantal werknemers voor alleen de intramurale verpleging en
verzorging (V&V) weergegeven. Cijfers over de jaren 2010 t/m 2013 voor
alleen de V&V zijn niet beschikbaar.
Tabel: werkgelegenheid in de VV(T) in duizenden werknemers (ultimo cijfers)

VVT
waarvan V&V
1

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

20171

410

420

427

417

397
251

372
240

367
237

376
242

Het betreft het derde kwartaal 2017

Bron: onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (www.azwinfo.nl)

7
Welke maatregelen gaat u nemen om de deskundigheid en scholing van
verpleeghuispersoneel op het terrein van dementie te versterken, gezien
de constatering in de NZa-monitor Zorg voor ouderen?
Het curriculum voor MBO- en HBO-opleidingen zorg bevat modules
gericht op (onderdelen van) dementiezorg, zowel voor initiële opleidingen
als voor bij- en nascholing. Ook de beroepsvereniging V&VN biedt
opleidingen voor dementiezorg. Veel, met name grotere zorgaanbieders
hebben zelf een intern scholingsprogramma of een eigen academie waar
ze aandacht besteden aan kennisopbouw. De dementie app van Sevagram
is hier een voorbeeld van en ook de participatiekliniek en andere vormen
van ervaringsleren bieden hier kennis. De website Zorgvoorbeter voorziet
in specifieke kennis voor professionals over dementie.
Ook het deltaplan Dementiezorg voor Elkaar bevat activiteiten om de
deskundigheid en scholing van verpleeghuispersoneel op het terrein van
dementie te versterken. Zo wordt bijvoorbeeld een leergemeenschap
ontwikkeld voor culturele sensitieve dementiezorg en ondersteuning en
binnen het programma Memorabel lopen diverse onderzoeken, ook naar
aanleiding van praktijkvragen, waarvan de uitkomsten bijdragen aan de
deskundigheid van verpleeghuispersoneel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

3

Vanaf 2019 komt extra kennis vanuit lerende netwerken beschikbaar om
dementiezorg te verlenen en de academische werkplaatsen zullen deze
nieuwe kennis en ervaringen actief verbinden met onderzoek, onderwijs
en beleid.
8
Wat gebeurt er of gaat er nog gebeuren, gezien de constatering in de
NZa-monitor Zorg voor ouderen dat ouderen met dementie nu de
grootste groep in verpleeghuizen zijn, om de plannen voor verpleeghuiszorg optimaal op deze doelgroep af te stemmen?
Een belangrijk uitgangspunt van het kwaliteitskader is dat de zorg
persoonsgericht is. De kennis van dementie is van groot belang voor het
begrijpen van wie de bewoner is en welke behoeften de bewoner heeft.
De manier van zorgverlenen door zorgaanbieders, de inkoop door
zorgkantoren, het toezicht van de IGJ i.o. en de NZa zijn er op gericht de
persoonsgerichtheid te bevorderen. In «Thuis in het Verpleeghuis» heb ik
beschreven wat mijn aanpak is om die persoonsgerichte zorg te bevorderen. Zie verder het antwoord op vraag 7.
9
Welke extra maatregelen gaat het kabinet nemen om de deskundigheid en
scholing van verpleeghuispersoneel op het terrein van dementie te
versterken, gezien de constatering in de NZa-monitor Zorg voor ouderen
dat ouderen met dementie nu de grootste groep in verpleeghuizen zijn?
Zie het antwoord op vraag 7.
11
Met welke concrete maatregelen wordt de niet-vrijblijvendheid van dit
programma ondersteund?
De niet-vrijblijvendheid van «Thuis in het Verpleeghuis» wordt ondersteund met meerdere maatregelen. De basis ligt reeds in de wet zelf.
Zorgaanbieders zijn immers verplicht om goede zorg te leveren. Wat
goede zorg is wordt mede bepaald door het kwaliteitskader. Het kwaliteitskader is daarmee niet vrijblijvend. Bij de zorginkoop spreken de zorgkantoren met de zorgaanbieders over het kwaliteitsplan dat de zorgaanbieder
voor de instelling heeft opgesteld. De gemaakte afspraken worden
vastgesteld in een (meerjarig) contract tussen het zorgkantoor en de
zorgaanbieder. De zorgkantoren zullen de vinger aan de pols houden bij
de uitvoering van het plan. Zorgkantoren kunnen bij extra inspanningen
van zorgorganisaties deze belonen met een hogere vergoeding (binnen
het vastgestelde maximum tarief). Andersom zullen zorgkantoren de
zorgorganisaties aanspreken die blijvend moeite hebben om goede zorg
te verlenen. Eerst met «het goede gesprek» of het laten zien van goede
voorbeelden. Maar als de kwaliteit van de zorg daarna niet verbetert, dan
kan het zorgkantoor andere maatregelen nemen. Dat kan bijvoorbeeld een
opnamestop zijn, waarbij nieuwe cliënten actief door het zorgkantoor
worden geïnformeerd en worden geholpen bij het vinden van een andere
zorgaanbieder. Als er blijvend een kwaliteitsprobleem is, kan in het
uiterste geval de overeenkomst worden beëindigd of niet worden
verlengd, waarbij de zorgplicht voor de betrokken cliënten onverminderd
blijft gelden. Verder zal de IGJ i.o. onverminderd toezicht houden op de
zorgaanbieders.
12
Voor langer thuis wonen is het Volledig Pakket Thuis (VPT) van belang,
heeft dit programmaplan nog effecten op het VPT?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

4

Zie het antwoord op vraag 13.
13
Waarom wordt in het programmaplan niet ingegaan op de kwaliteit en de
te realiseren kwaliteitsverbetering van het VPT en het Modulair Pakket
Thuis (MPT)?
Het VPT wordt zowel individueel thuis geleverd als in een geclusterde
setting. Bij het VPT in een geclusterde setting is sprake van het «scheiden
van wonen en zorg». De cliënt betaalt dan zelf zijn woonlasten (huur, gas,
elektra en dergelijke), maar de zorgverlening is vergelijkbaar met de
zorgverlening in een instelling. Het kwaliteitskader verpleeghuiszorg en
daarmee ook het programmaplan hebben alleen betrekking op het
geclusterd VPT. Voor zorg in de thuissituatie (waaronder het MPT en het
VPT individueel verspreid in de wijk) wordt een apart kwaliteitskader
ontwikkeld.
14
Vallen maatregelen die respijtzorg bevorderen, zodat mensen langer thuis
kunnen wonen, ook onder dit programmaplan?
Nee, maatregelen die respijtzorg bevorderen maken onderdeel uit van het
programma «Langer Thuis.»
15
Wat zou de ontwikkeling van het totale budget voor verpleeghuiszorg
tussen 2018–2021 geweest zijn zonder de gelden die gemoeid zijn met de
kwaliteitsimpuls (2,1 miljard euro)?
Tabel 1 laat de ontwikkeling zien van het totale budget voor verpleeghuiszorg tussen 2018–2021 bij ongewijzigd beleid (exclusief de extra
middelen) en inclusief de extra middelen voor het kwaliteitskader. Deze
gegevens sluiten aan bij tabel 1 in het hoofdstuk «Financieel» van het
programmaplan, waarin een beeld wordt gegeven over de periode
2016–2021 en structureel.
Tabel 1: bedragen x € 1 miljard

2018

2019

2020

2021

Verpleeghuiszorg bij ongewijzigd
beleid

10,3

10,5

10,7

10,9

2

Extra middelen kwaliteitskader

0,4

1,0

1,6

2,1

3

Verpleeghuiszorg inclusief extra
middelen kwaliteitskader

10,7

11,5

12,3

13,0

1

De totale uitgaven aan verpleeghuiszorg bedragen in 2018 circa 10,3
miljard euro. Bij ongewijzigd beleid en rekening houdend met demografische ontwikkelingen nemen deze geleidelijk toe tot circa 10,9 miljard
euro in 2021. Door de extra middelen voor het kwaliteitskader is in 2018
een extra bedrag beschikbaar van afgerond 0,4 miljard euro dat oploopt
tot 2,1 miljard euro in 2021. Het totale budget voor verpleeghuiszorg zal
hierdoor oplopen van circa 10,7 miljard euro in 2018 tot circa 13 miljard
euro in 2021.
16
Wat is de ontwikkeling van het totale budget voor verpleeghuiszorg
tussen 2018–2021, inclusief de gelden die gemoeid zijn met de kwaliteitsimpuls (2,1 miljard euro)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

5

Zie het antwoord op vraag 15.
17
Kan een overzicht gegeven worden wat de ontwikkeling van het totale
budget voor de verpleeghuiszorg betekent aan een bedrag per persoon
tussen 2018–2021, inclusief en exclusief de gelden die gemoeid zijn met
de kwaliteitsimpuls (2,1 miljard euro)?
Tabel 2 geeft een indicatief beeld van het gemiddeld beschikbare bedrag
per verpleeghuisplek in de periode 2018–2021, inclusief en exclusief de
extra middelen voor het kwaliteitskader die geleidelijk oplopen tot 2,1
miljard euro.2
Tabel 2: Gemiddeld beschikbaar bedrag per verpleeghuisplek 2018–2021
Bedragen x € 1.000

2018

2019

2020

2021

Exclusief extra middelen
kwaliteitskader

85

85

85

85

Inclusief extra middelen
kwaliteitskader

88

93

97

100

Tabel 2 laat zien dat het gemiddelde bedrag per plek door de extra
middelen geleidelijk toeneemt van 85.000 euro bij ongewijzigd beleid in
2018 tot 100.000 euro per plek in 2021. Dat is een toename van 18%.
18
Hoe wordt de persoonsgerichte zorg ingericht zodat de behoeften en
wensen van de cliënt leidend worden?
Persoonsgerichte zorg begint met een goede start. Dat betekent dat al
voor de oudere verhuist naar het verpleeghuis, de zorgverleners vragen
wat voor hem/haar belangrijk is. Als een bewoner woont in het
verpleeghuis betekent persoonsgerichte zorg dat de bewoner voldoende
tijd en aandacht krijgt van de zorgverleners. De zorgverleners verdiepen
zich in wat de cliënt wil en nodig heeft en beschikken over de kennis, de
tijd en de ruimte om datgene te doen wat de cliënt wil en nodig heeft. Dit
wordt gefaciliteerd door het management en het bestuur van de instelling.
19
Spelen mantelzorgers, familie en vrienden ook nog een rol in verbetering
van de kwaliteit binnen verpleeghuizen? Zo ja, welke dan? Zo nee,
waarom niet?
Ouderen die verhuizen naar een verpleeghuis moeten zo veel mogelijk het
leven kunnen blijven leiden zoals ze dat thuis gewend waren. Dat betekent
dat hun mantelzorgers, familie en vrienden deel moeten blijven uitmaken
van hun leven. Ook mantelzorgers moeten waar mogelijk voor hun
geliefde kunnen blijven zorgen. Dat vraagt soms enig aanpassingsvermogen van de zorgaanbieders en de zorgverleners, maar sluit aan bij
persoonsgerichte zorg. Immers, persoonsgerichte zorg en ondersteuning
vindt plaats in de relatie tussen cliënt en zijn naaste(n), zorgverlener en
zorgorganisatie. De kwaliteit van deze relatie bepaalt mede de kwaliteit
van zorg.
20
2

Het betreft het gemiddelde bedrag voor cliënten die intramuraal verblijven op basis van een
zzp V&V4–10 inclusief behandeling en kapitaallasten, uitgaande van de bestaande zorgzwaartemix.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

6

Hoeveel partners kunnen meeverhuizen naar het verpleeghuis?
Alle partners van mensen die zijn opgenomen in een verpleeghuis hebben
het recht om samen met hun partner in een verpleeghuis te wonen.
Zorgkantoren hebben de zorgplicht om voldoende van dergelijke plekken
in te kopen. Volgens uitvoeringsinformatie van het Zorginstituut zijn er op
1 januari 2018 1.576 personen die als niet-geïndiceerde partner in een
instelling verblijven.
Wanneer een niet-geïndiceerde partner wil meeverhuizen naar het
verpleeghuis kan dit aangegeven worden bij de zorgaanbieder van
voorkeur of bij het zorgkantoor. Partneropname wordt pas door de
zorgaanbieder aangevraagd en geregistreerd wanneer er plaats is in een
instelling en de partner ook daadwerkelijk kan worden opgenomen.
21
Zijn er ook verpleeghuizen waar het niet mogelijk is om als partner mee te
verhuizen? Zo ja, hoeveel?
Ik beschik niet over precieze cijfers van het aantal verpleeghuizen waar
partneropname mogelijk is. Uit een voorlopige analyse van de NZa blijkt
dat het bij circa 1.000 locaties mogelijk is om als niet-geïndiceerde partner
mee te verhuizen naar het verpleeghuis. Dit wil niet zeggen dat er op elk
moment op elke plek ook ruimte beschikbaar is voor echtparen. Bij circa
1.000 locaties is meeverhuizen van de niet geïndiceerde partner niet
mogelijk, bijvoorbeeld doordat de locatie geen tweepersoonsappartementen heeft. Als de zorginstelling van voorkeur geen mogelijkheden
heeft voor partneropname, kunnen aanvragers zich wenden tot het
zorgkantoor. Onderdeel van de zorgplicht van het zorgkantoor is om bij
een wens tot partneropname te bemiddelen naar een passende plek.
22
Hoe wordt het resultaat gemeten uit één van de doelstellingen uit het
programma, namelijk dat deskundige zorgverleners hun vak bijhouden,
wat blijkt uit meer tevreden zorgverleners? Wat is de huidige tevredenheid
onder zorgverleners? Gaarne niet verwijzen naar een website, maar
concrete cijfers die wij straks vergelijken.
Er zijn nu geen eenduidige cijfers beschikbaar over de tevredenheid van
de zorgverleners. ActiZ heeft conform afspraak voorstel gedaan voor een
eenduidige registratie door de NPS-systematiek ook voor zorgverleners te
gebruiken. Deze indicator moet worden toegevoegd aan het kwaliteitsregister van het Zorginstituut, zodat over 2018 een eenduidige eerste
registratie van de medewerkerstevredenheid kan plaatsvinden. Als dit
tijdig lukt, komen de resultaten vervolgens per 1 juli 2019 beschikbaar.
Deze resultaten kunnen gebruikt worden als nulmeting. Hiermee kunnen
wij de komende jaren de ontwikkeling van de tevredenheid van de
zorgverleners volgen. Het gaat er bij de medewerkerstevredenheid in de
eerste plaats om de geleidelijke toename van de tevredenheid.
23
Eén van de doelstellingen uit het programma is dat deskundige zorgverleners hun vak bijhouden, het resultaat uit deze doelstelling blijkt uit: 2.
Meer inzet van voldoende, gemotiveerde en deskundige zorgverleners.
Hoe wordt dit gemeten? Wat is voldoende? Gaarne niet verwijzen naar
een website, maar concrete cijfers die wij straks kunnen vergelijken.
Op grond van het kwaliteitskader verpleeghuiszorg zijn zorginstellingen
verplicht jaarlijks gegevens aan te leveren over de personeelsomvang en
-samenstelling. De aanlevering gebeurt via de kwaliteitsplannen en de
kwaliteitsverslagen die instellingen opstellen. De plannen – die ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

7

gebruikt worden voor de zorginkoop – geven per instelling inzicht in de
personele samenstelling en de vorderingen die daarbij geboekt worden.
Daarmee wordt het mogelijk om de inzet van voldoende, gemotiveerde en
deskundige zorgverleners te volgen.
24
Eén van de doelstellingen uit het programma is dat deskundige zorgverleners hun vak bijhouden, het resultaat uit deze doelstelling blijkt uit: 3.
Een betere verhouding tussen het aantal bewoners en het aantal
zorgverleners. Hoe wordt dit gemeten? Wat is de huidige verhouding
tussen het aantal bewoners en het aantal zorgverleners? Gaarne niet
verwijzen naar een website, maar concrete cijfers die wij straks
vergelijken.
De verhouding tussen het aantal bewoners en zorgverleners zal worden
gemeten op basis van de gegevens die zorginstellingen hierover zullen
aanleveren. Op grond van het kwaliteitskader zijn zorginstellingen
verplicht jaarlijks gegevens aan te leveren over de personeelsomvang en
-samenstelling. In het zorginkoopbeleid 2019 zullen nadere voorwaarden
worden verbonden aan de definitie en uniformiteit van deze personeelsgegevens. Daarmee zal inzichtelijk worden hoeveel extra personeel er
vanaf 2019 per bewoner wordt ingezet ten opzichte van 2018. Op basis
van deze gestandaardiseerde cijfers zal zowel op instellingsniveau als op
regionaal en landelijk niveau worden gemonitord of de implementatie van
het kwaliteitskader volgens schema verloopt.
Volgens het Zorginstituut wonen er nu zo’n 129.000 mensen in een
verpleeg- of verzorgingshuis. Op 31 december 2016 hadden verpleeghuisinstellingen 137 duizend fte zorgpersoneel in dienst (exclusief ingehuurd
zorgpersoneel). Daarbij wordt geen onderscheid gemaakt naar zorgpersoneel dat wordt ingezet in een intramurale respectievelijk extramurale
setting en is sprake van een andere definitie ten opzichte van de
hierboven genoemde.
25
Heeft de huidige tijdelijke norm voor wat betreft personeelssamenstelling
uit het kwaliteitskader een afloopdatum?
De huidige tijdelijke normen blijven van kracht zolang er nog geen nieuwe
contextgebonden personeelsnormen zijn ontwikkeld en opgenomen in het
kwaliteitsregister.
26
Wat is uw verwachting over de contextgebonden norm voor wat betreft
personeelssamenstelling uit het kwaliteitskader? Wanneer is deze gereed
en hoe verlopen de gesprekken?
De stuurgroep Kwaliteitskader is verantwoordelijk voor de uitwerking en
uitvoering van de ontwikkelopdrachten uit het kwaliteitskader, waaronder
de contextgebonden personeelsnormen. De stuurgroep bestaat uit
vertegenwoordigers van de zorgaanbieders, de professionals, de cliënten
en de zorgkantoren. In het kwaliteitskader is opgenomen dat de contextgebonden personeelsnormen eind 2018 beschikbaar moeten zijn. Uit het
meest recente overzicht van het Zorginstituut blijkt dat deze deadline nog
steeds wordt aangehouden. De gesprekken hierover verlopen constructief.
Wel is duidelijk dat het vaststellen van contextgebonden personeelsnormen een flinke opgave is.
27
Is het meten van een hogere cliënttevredenheid een juiste indicator voor
veilige verpleeghuiszorg, wetende dat uit eerdere inspectierapporten is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

8

gebleken dat op sommige locaties de medicatieveiligheid onvoldoende
was, maar de bewoners wel erg tevreden waren?
Bij de doelstelling «meer tijd en aandacht voor de bewoner» gaat het om
persoonsgerichte zorg, wonen en welzijn en veiligheid. In deze combinatie
is cliënttevredenheid een goede indicator voor voldoende tijd en aandacht
voor de cliënt. Het is daarnaast de taak van de IGJ i.o. om toezicht te
houden op de veiligheid van zorg in verpleeghuizen, waaronder medicatieveiligheid. In de bezoeken die de IGJ i.o. uitvoert voor het toezicht
wordt gekeken naar persoonsgerichte zorg, naar de deskundigheid van
dienstverleners en de sturing op kwaliteit en veiligheid.
28
Het resultaat betreffende de doelstelling meer tijd en aandacht voor de
bewoner moet blijken uit een hogere cliënttevredenheid, hoger dan wat?
Wat is de nulmeting?
Het gaat er bij de cliënttevredenheid in de eerste plaats om de geleidelijke
toename van de tevredenheid. Er zijn nu geen eenduidige cijfers
beschikbaar over de tevredenheid van de bewoners. Dit komt doordat
zorgaanbieders nu gebruik maken van verschillende instrumenten om de
tevredenheid van cliënten in kaart te brengen. Door middel van de
spiegelinformatie zal deze tevredenheid op een eenduidige manier en
structureel gemeten worden. Door middel van de spiegelinformatie zal
deze tevredenheid op een eenduidige manier en structureel gemeten
worden. Met ActiZ is afgesproken om de cliënttevredenheid door elke
zorgaanbieder voor elke locatie via de NPS-systematiek, zoals opgenomen
in het kwaliteitskader, in kaart te brengen. De resultaten van deze
NPS-score worden zorgaanbieders per 1 juli 2018 bij het Zorginstituut
aangeleverd. Dit zijn de scores over 2017 en kunnen als nul-meeting
worden gezien. Met deze systematiek kan de komende jaren de ontwikkeling van de tevredenheid van de bewoners worden gevolgd.
29
Wat is de cliënttevredenheid van de afgelopen tien jaar?
Over de afgelopen tien jaar zijn geen eenduidige cijfers beschikbaar over
de tevredenheid van de bewoners. Voor 2016 werd via een CQ-index
gemeten en daarna zijn via Zorgkaartnederland.nl individuele reviews
beschikbaar gekomen. Door middel van de spiegelinformatie zal deze
tevredenheid op een eenduidige manier en structureel gemeten worden.
Met ActiZ is afgesproken om de cliënttevredenheid door elke zorgaanbieder voor elke locatie via de NPS-systematiek, zoals opgenomen in het
kwaliteitskader, in kaart te brengen. De resultaten van deze NPS-score
worden zorgaanbieders per 1 juli 2018 bij het Zorginstituut aangeleverd.
Dit zijn de scores over 2017 en kunnen als nul-meeting worden gezien.
Met deze systematiek kan de komende jaren de ontwikkeling van de
tevredenheid van de bewoners worden gevolgd.
30
Hoeveel moet de cliënttevredenheid stijgen, opdat de doelstelling wordt
gehaald?
Het gaat bij de cliënttevredenheid in de eerste plaats om de geleidelijke
toename van de tevredenheid.
31
De verpleeghuiszorg moet, naast liefdevol en persoonsgericht, ook veilig
zijn. Het resultaat bij deze doelstelling blijkt uit een hogere cliënttevre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

9

denheid, hoe hoog is deze op dit moment? Gaarne niet verwijzen naar een
website, maar concrete cijfers die wij kunnen vergelijken.
Er zijn nu geen eenduidige cijfers beschikbaar over de tevredenheid van
de bewoners. Door middel van de spiegelinformatie zal deze tevredenheid
op een eenduidige manier en structureel gemeten worden. Hiermee
kunnen wij de komende jaren de ontwikkeling van de tevredenheid van de
bewoners volgen.
32
Op welke personeelssamenstelling wordt gedoeld in de passage «een
personeelssamenstelling die in lijn is met de normen in het kwaliteitskader»?
Het gaat daarbij om de personeelssamenstelling van de individuele
zorgaanbieder. Die moet in lijn zijn met de normen in het kwaliteitskader.
33
Verpleeghuisorganisaties voldoen aan een erkend kwaliteitsmanagementsysteem voor de zorg, wat houdt dit concreet in? Zorgt dit kwaliteitsmanagementsysteem voor extra administratieve lasten? Hoeveel tijd zijn
medewerkers kwijt aan dit kwaliteitsmanagementsysteem? Wat zijn de
kosten van dit kwaliteitsmanagementsysteem? Wat zijn de consequenties
wanneer een organisatie niet aan het kwaliteitsmanagementsysteem
voldoet?
In het kwaliteitskader verpleeghuiszorg staat dat verpleeghuisorganisaties
dienen te beschikken over een kwaliteitsmanagementsysteem. Dat wil
zeggen dat zij systematisch kwaliteit van zorg in beeld brengen, en
systematisch leren en verbeteren. Hiervoor zijn meerdere mogelijkheden.
Het is aan de zorgaanbieders om voor een juist en passend systeem te
kiezen.
Aangezien dit één van de vereisten in het kwaliteitskader is, zullen de
zorgaanbieders in hun kwaliteitsplan moeten aangeven met welk systeem
zij werken. Hierop kopen de zorgkantoren in en houdt de IGJ i.o. toezicht.
34
Welke ruimte heeft het inspelen op de vraag van de mantelzorger(s) bij
het doel naast het zoveel mogelijk inspelen op de vraag van de bewoner?
Ouderen die verhuizen naar een verpleeghuis moeten zo veel mogelijk het
leven kunnen blijven leiden zoals zij thuis gewend waren. Dat betekent
hun mantelzorgers deel moeten blijven uitmaken van hun leven. Ook
mantelzorgers moeten waar mogelijk voor hun geliefde kunnen blijven
zorgen. Dat vraagt soms enig aanpassingsvermogen van de zorgaanbieders en de zorgverleners om daar rekening mee te houden.
35
Naar welke verhouding wordt gestreefd bij het ruimte en tijd maken voor
scholing in de casus van een fulltime baan?
Het is aan de werknemer en de werkgever om in overleg te bezien wat
voldoende tijd en ruimte is voor leren en ontwikkelen, rekening houdend
met de bepalingen daaromtrent in de geldende Cao. De uitkomst van dit
gesprek kan dus per werknemer verschillen, waardoor ik geen verhoudingsgetal kan geven.
36
Betekent dit dat scholing «in eigen tijd» verleden tijd is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

10

Het is aan de werknemer en de werkgever om in gezamenlijk overleg te
bezien welke scholing gewenst is. Daar moet voldoende tijd en ruimte
voor zijn. Of dat betekent dat scholing «in eigen tijd» volledig verleden tijd
is, is in z’n algemeenheid niet te stellen. Dat is ook afhankelijk van het
soort scholing en het doel van de scholing. Werknemer en werkgever
maken daar samen afspraken over, ook rekening houdend met de
geldende Cao.
37
Hoe wordt de doelstelling van meer tevreden zorgverleners gemeten?
Zie het antwoord op vraag 22.
38
Wordt dit een uniforme meting voor alle verpleeghuizen? Zo ja, hoe wordt
op die manier recht gedaan aan de unieke situatie bij ieder verpleeghuis?
Zo nee, hoe zijn de getallen dan te vergelijken?
Dit wordt een eenduidige meting voor alle verpleeghuizen. Bij het voorstel
van ActiZ zal aandacht zijn voor de unieke situatie van elk verpleeghuis.
39
Vanaf welke score bij de doestelling «meer tevreden zorgverleners» is dit
programma geslaagd?
Het gaat bij de tevredenheid van de zorgverleners in de eerste plaats om
de geleidelijke toename van de tevredenheid. Met ActiZ is afgesproken
dat zij met een voorstel komen hoe deze tevredenheid op een eenduidige
manier en structureel gemeten kan worden. Hiermee kan de komende
jaren de ontwikkeling van de tevredenheid van de zorgverleners worden
gevolgd.
40
Hoe wordt de doelstelling van meer inzet van voldoende, gemotiveerde
en deskundige zorgverleners gemeten?
Zie het antwoord op vraag 22.
41
Wordt dit een uniforme meting voor alle verpleeghuizen? Zo ja, hoe wordt
op die manier recht gedaan aan de unieke situatie bij ieder verpleeghuis?
Zo nee, hoe zijn de getallen dan te vergelijken?
Zie het antwoord op vraag 38.
42
Vanaf hoeveel «meer inzet van voldoende, gemotiveerde en deskundige
zorgverleners» is dit programma geslaagd?
Voor deze doelstelling van het programma geldt dat het geslaagd is als er
voldoende, gemotiveerde en deskundige zorgverleners zijn zoals bedoeld
met de personeelsnormen in het kwaliteitskader. Landelijk is geraamd dat
hiervoor 40.000 extra fte nodig is.
43
Vallen behandelaars, medici en paramedici ook onder de definitie
«gemotiveerde zorgverleners met het juiste opleidingsniveau»?
Ja, met de term «gemotiveerde zorgverleners met het juiste opleidingsniveau» wordt bedoeld een juiste personeelsmix voor een groep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

11

bewoners. Dit betreft onder andere behandelaren (waaronder ook medici
en paramedici). Met zorgverleners zijn verder ook verpleegkundigen,
verzorgenden, helpenden, geestelijk verzorgenden, gastvrouwen,
vrijwilligerscoördinatoren, activiteitencoördinatoren en andere zorgberoepen in het verpleeghuis bedoeld.
44
In welke functie van de gewenste personeelssamenstelling zit het grootste
tekort aan mensen?
In absolute termen is de komende jaren de uitdaging voor de functie van
verzorgende het grootst. Dat is ook veruit de meest voorkomende functie
in de verpleeghuiszorg. In relatieve termen is de uitdaging ook groot voor
andere functies, bijvoorbeeld verpleegkundige en specialist ouderengeneeskunde.
45
Hoe wordt gemeten of er een betere verhouding tussen het aantal
bewoners en het aantal zorgverleners is? Gaat het hier ook om zorgverleners zoals gedefinieerd in voetnoot 1, of over de smallere definitie van
zorgverleners?
De verhouding tussen het aantal bewoners en zorgverleners zal worden
gemeten op basis van de gegevens die zorginstellingen hierover zullen
aanleveren. Op grond van het kwaliteitskader zijn zorginstellingen
verplicht jaarlijks deze gegevens aan te leveren. In het zorginkoopbeleid
2019 zullen nadere voorwaarden worden verbonden aan de uniformiteit
van deze gegevens vanaf het verslagjaar 2018. Op basis daarvan zal zowel
op instellingsniveau als op regionaal en landelijk niveau worden
gemonitord of de implementatie van het kwaliteitskader volgens schema
verloopt. Qua definitie gaat het hierbij om de brede definitie van zorgverleners, zoals opgenomen in voetnoot 1 van het Programma Kwaliteit
Verpleeghuiszorg.
46
Is er een indicatie van hoe tevreden zorgverleners nu en in de afgelopen
jaren zijn, zo ja hoe tevreden zijn zij?
Zie het antwoord op vraag 22.
47
Stel een locatie heeft 200 bewoners die aangewezen zijn op verpleeghuiszorg, hoe ziet grosso modo het huidige personeelsbestand er uit in
2017? Kan dit uitgesplitst worden in Fulltime-equivalent (Fte) naar
opleiding en werksoort, inclusief ondersteunende diensten en
management?
In onderstaande tabel is het personeelsbestand in de gehele verpleeghuiszorg uitgesplitst naar kwalificatie. Het betreft de stand ultimo 2016,
waarbij uitgegaan is van fte’s. De ondersteunende diensten en het
management vallen onder het aandeel « overig personeel».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

12

Kwalificatie

Aandeel in FTE

Verzorgend en helpend personeel
Verpleegkundige personeel
Agogisch personeel
Paramedisch personeel
Medisch assisterend personeel
Medisch personeel
Gedragswetenschappelijke personeel
Overig personeel

50%
15%
10%
5%
1%
2%
1%
16%

Totaal

100%

Bron: www.azwinfo.nl

48
Hoeveel verpleeghuizen voldoen niet aan de norm van de personeelssamenstelling zoals genoemd in het kwaliteitskader?
Het kwaliteitskader bevat tijdelijke minimale personeelsnormen. In de
impactanalyse van de NZa op het kwaliteitskader is in beeld gebracht dat
een grote toename van zorgverleners nodig is voor de sector om te
kunnen voldoen aan het kwaliteitskader. Aangezien de NZa deze
berekening op basis van de best presterende zorgaanbieders heeft
gemaakt die ook nog niet aan de personeelsnormen voldoen, ligt het voor
de hand dat vrijwel alle zorgaanbieders nog niet aan de personeelsnormen voldoen.
49
Kan het zijn dat mensen moeten worden ontslagen omdat verpleeghuizen
moeten voldoen aan een bepaalde personeelssamenstelling? Zo ja, welke
groep is dat?
Binnen de grenzen van het kwaliteitskader nemen verpleeghuizen
eigenstandige beslissingen over de gewenste personele samenstelling.
Op dit moment is niet bekend welke afwegingen verpleeghuizen hierin
maken. Mocht het zo zijn dat voor een verpleeghuis de huidige personeelssamenstelling niet voldoet aan de gewenste samenstelling, dan kan
het verpleeghuis op verschillende manieren daarnaar toewerken. Scholing
van het eigen personeel staat daarbij hoog op de agenda. Via verschillende regelingen wordt dat ook gestimuleerd, onder andere via
Sectorplan Plus. Gegeven de krapte op de arbeidsmarkt is dat veruit te
prefereren boven het ontslaan van personeel. Het is aan het verpleeghuis
om daar een eigen afweging in te maken. Indien gedwongen ontslag toch
voorkomt dan verdient het de voorkeur dat in regionaal verband
afspraken worden gemaakt over het inzetten van met ontslag bedreigde
werknemers bij andere werkgevers. In veel regio’s gelden al dergelijk
afspraken. Daarvoor zijn ook opleidingsmiddelen beschikbaar gesteld.
50
Hoe verhoudt de uitspraak op pagina 8 van het programmaplan dat
bewoners, verwanten en zorgverleners zelf kunnen aangeven welke
innovatie het meest helpt bij de kwaliteit van leven zich tot de uitspraak in
paragraaf 3.3.3 «Ruim baan voor innovatie», waarin wordt gesteld dat
zorgkantoren in regionaal verband plannen maken voor innovatie?
Bewoners, verwanten en zorgverleners hebben vaak een goed zicht op
welke wijze de zorg verbeterd kan worden en welke innovaties daarvoor
ingezet kunnen worden. Vaak wordt nog te weinig gebruik gemaakt van
deze kennis. In de inkoopgesprekken met verpleeghuizen kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

13

zorgkantoren nadrukkelijk vragen naar de betrokkenheid van bewoners,
verwanten en zorgverleners bij innovatievoorstellen.
Daarnaast is het van belang om op regionaal niveau na te gaan tegen
welke (instellingsoverstijgende) belemmeringen de verpleeghuizen
aanlopen bij de implementatie van het kwaliteitskader. Daarbij kan het
gaan om de arbeidsmarkt, maar ook de inzet van arbeidsbesparende
technieken. Het is van belang dat zorgkantoren en verpleeghuizen daar
gezamenlijk afspraken over maken. De beschikbare transitiemiddelen
kunnen daarbij ingezet worden. Ook als het om innovaties gaat, is de
zienswijze en (indirecte) betrokkenheid van bewoners, verwanten en
zorgverleners daarbij van belang.
51
Bestaan er op dit moment al leergemeenschappen? Zo ja, hoeveel
leergemeenschappen bestaan er op dit moment en hoeveel zorgorganisaties maken op dit moment deel uit van een dergelijke leergemeenschap?
In het kwaliteitskader is aangegeven dat elke verpleeghuisorganisatie
uiterlijk 1 juli 2017 deel uitmaakt van een lerend netwerk met tenminste
twee andere collega-zorgorganisaties. Uit het kwaliteitsverslag van de
zorgaanbieders over 2017 zal kunnen blijken of zij aan deze eis voldoen.
52
Hoe wordt «het resultaat bij deze doelstelling is dat alle zorgorganisaties
en zorgverleners in 2021 innovatieve technologie gebruiken bij het
verlenen van de zorg» gemeten? Is het resultaat bijvoorbeeld voldoende
gehaald wanneer een zorginstelling in 2021 een tablet in gebruik heeft?
Kan deze doelstelling concreter en beter meetbaar gemaakt worden?
In de tweede helft van 2018 wordt eerst een nulmeting uitgevoerd.
Daarmee komt er meer inzicht in de huidige stand van het gebruik van
innovatieve technologie in de verpleeghuiszorg. Op basis daarvan is het
mogelijk om de doelstelling te concretiseren. In 2021 volgt dan de
vervolgmeting.
53
Wat wordt bedoeld met arbeidsbesparende technologie om zorgverleners
te ontlasten?
De inzet van technologie die de zorgverlener ondersteunt in de dagelijkse
werkzaamheden, kan ertoe bijdragen dat de zorgverlener meer tijd heeft
voor de persoonsgerichte zorg. Daar is het ons om te doen. Daarbij kan
het onder andere gaan om slim incontinentiemateriaal, om GPS-trackers,
om tablets waarmee de lasten van administratie beperkt worden, etcetera.
54
Op welke manier kan worden gezorgd dat op basis van feitelijke informatie conclusies kunnen worden getrokken over de toevoegde waarde
van innovatie in relatie tot kwaliteitsverbetering in de verpleeghuiszorg?
In de tweede helft van 2018 wordt een nulmeting uitgevoerd. Daarin is
ook aandacht voor de toegevoegde waarde van innovaties. Mede op basis
daarvan wordt de doelstelling geconcretiseerd. De nulmeting in 2019
krijgt in 2021 een vervolgmeting.
55
Hoeveel zorgorganisaties maken nu al gebruik van de innovatieve
technologie, zoals beschreven in de doelstelling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

14

Er is op dit moment geen algemeen overzicht van de inzet van technologie door verpleeghuizen. Daarom wordt er in de tweede helft van 2018
een nulmeting uitgevoerd. De Kamer wordt na afronding op de hoogte
gebracht van de uitkomsten van deze nulmeting.
56
Hoe verandert de verhouding tussen het aantal ouderen dat thuis blijft
wonen en de ouderen die in een verpleeghuis wonen?
Het aantal ouderen van 80 jaar of ouder zal ongeveer verdubbeld zijn in
2040 tot ongeveer 1,5 miljoen. Dit leidt ook tot een absolute toename van
het aantal ouderen in het verpleeghuis. Nu verblijven er circa 125.000
80-plussers in het verpleeghuis die gebruik maken van zorg met verblijf,
wat zonder verdere veranderingen zal leiden tot circa 250.000 personen in
het verpleeg- en verzorgingshuis in 2040. De laatste decennia is er sprake
van een trend waarbij ouderen langer zelfstandig blijven wonen. We zien
vanaf 1995 een relatieve daling van het aantal ouderen dat in het
verpleeghuis woont ten opzichte van het percentage dat thuis blijft
wonen. In 1995 woonde 16% van de ouderen in institutionele
woonvormen waaronder verpleeghuizen. In 2018 was dat 8% en de
verwachting is dat dit in de nabije toekomst stabiliseert rond de 5 à 6
procent. Dit betekent dat het aantal ouderen dat in een verpleeghuis
woont relatief gezien zal dalen ten opzichte van het aantal ouderen dat
thuis blijft wonen.
57
Hoe groot is de toename van het aantal ouderen dat een beroep zal doen
op de verpleeghuiszorg in vergelijking met de groep ouderen die thuis
woont? Zal die verhouding veranderen?
Zie het antwoord op vraag 56.
58
Kunt u toelichten hoe wordt ingezet op «de versterking van de kennisinfrastructuur»? Hoe wordt dit concreet gedaan? Welke middelen zijn hier de
afgelopen en komende jaren voor beschikbaar?
In het programmaplan «Thuis in het Verpleeghuis» is dit in paragraaf 3.3.2
uitgewerkt. Het betreft het volgende:
• Academische werkplaatsen zullen de nieuwe kennis en ervaring die
beschikbaar komt vanuit de lerende netwerken van zorgorganisaties,
actief verbinden met onderzoek, onderwijs en beleid. VWS heeft de
werkplaatsen daarvoor een financieel fundament geboden via ZonMw.
Het gaat om een bedrag dat oploopt tot 4,2 miljoen per jaar. Het gaat
hier om structurele middelen.
• Daarnaast zal VWS een structureel onderzoeksprogramma vormgeven
waarmee de belangrijkste kennisvragen op de werkvloer worden
beantwoord. Hiervoor is 4 miljoen euro structureel per jaar beschikbaar.
• De beroepsorganisaties (onder andere Verenso en V&VN) zullen een
organisatie in het leven roepen om het professioneel handelen van
zorgprofessionals te versterken. Het hiervoor benodigde bedrag is nog
niet bekend.
59
Op welke wijze wilt u opleidingsorganisaties, kennisinstellingen en
beroepsorganisaties versterken?
In het programmaplan «Thuis in het Verpleeghuis» is aangegeven dat
kennis moet worden ontwikkeld en naar de werkvloer vertaald door onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

15

andere opleidingsorganisaties, kennisinstellingen en beroepsorganisaties.
Om dit mogelijk te maken wordt de kennisinfrastructuur versterkt. Zie ook
het antwoord op vraag 58.
60
Wat houdt de versterking van de kennisinfrastructuur concreet in?
Zie het antwoord op vraag 58.
61
Wordt met kennisinfrastructuur onder andere de opleidingsorganisaties,
kennisinstellingen en beroepsorganisaties bedoeld?
Met kennisinfrastructuur wordt naast de opleidingsorganisaties, kennisinstellingen en beroepsorganisaties ook bedoeld de academische
werkplaatsen en ZonMw. Ook behoren tot de kennisinfrastructuur de
zorgaanbieders die zelf aan onderzoek en kennisontwikkeling doen.
62
Zorg in een verpleeghuis is veelal zorg in de laatste levensfase. Wat is de
huidige gemiddelde opnameduur?
Het Zorginstituut heeft geconstateerd dat meer dan de helft van de
cliënten langer dan 18 maanden in het verpleeghuis verblijft. Het aandeel
cliënten dat korter dan 3 maanden in het verpleeghuis verblijft is de
afgelopen jaren licht afgenomen (van 22% en 23% in 2013 en 2014, naar
18 en 17% in 2015 en 2016).
Bron: ZorgCijfers Monitor (2018) van het Zorginstituut
63
Welke initiatieven worden, ten behoeve van een goede start in het
verpleeghuis, genomen om de zorgval voor mensen met dementie op te
lossen en de continuïteit in de zorg te vergroten? Hoe dragen verpleeghuizen hieraan bij?
Bij de overgang naar de Wlz kan een cliënt te maken krijgen met een
hogere eigen bijdrage, andere zorgverleners en minder uren zorg. Dit
laatste wordt veroorzaakt doordat de Wlz-zorg thuis in omvang is
begrensd. Zvw-zorg thuis en Wmo-ondersteuning zijn dat in beginsel niet,
al geldt ook hier dat de zorg en ondersteuning doelmatig moeten zijn. De
zorgval ontstaat dus vooral bij Wlz-zorg thuis. Op 16 mei jl. heb ik u per
brief geïnformeerd over de zogenaamde zorgval en de stappen die ik zet
om voor dit complexe vraagstuk tot een oplossing te komen.
64
Kunt u de uitspraak: «Verpleeghuiszorg in Nederland is uniek door de
integrale aanpak van zorg, wonen, welzijn en behandeling» uitleggen?
Hoe wordt de verpleeghuiszorg in andere Europese landen ingericht?
Kunt u voorbeelden geven van hoe anders het in andere landen ingericht
wordt?
Navraag bij Verenso leert dat er geen ander land is die de langdurige zorg
integraal benadert en dus zowel wonen, zorg, welzijn als behandeling
biedt. Behandeling is in andere landen iets dat «»ingevlogen»» wordt en
wordt geleverd door
• Medisch specialisten die vanuit het ziekenhuis, meestal via een
verpleegkundige, behandeling bieden (Amerika en Japan). Dit zijn
veelal verschillende artsen, soms geriaters maar niet altijd.
• Huisartsen, vaak verschillende artsen met op sommige plekken een
soort adviserend/coördinerende arts (Duitsland, België)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

16

In Scandinavië is zowel de huisartsenzorg als de langdurige zorg belegd
bij de gemeenten. Deze financieren huisartsen en die leveren ook de
medische zorg in de verpleeghuizen. Ook hier is sprake van de betrokkenheid van verschillende dokters zonder specifieke kennis voor ouderen.
Uit een vergelijking met de Amerikaanse verpleeghuizen blijkt dat ons
systeem met de betrokkenheid van de specialist ouderengeneeskunde bij
de patiënten in het verpleeghuis, leidt tot een verhoudingsgewijs laag
aantal vermijdbare ziekenhuisopnames in vergelijking tot andere landen
(Katz, 2015).
65
Hoe wordt bevorderd dat het gesprek over zingeving en naderend
levenseinde kort na de diagnose dementie gevoerd wordt, welke rol
spelen de vertrouwde arts en de casemanager dementie hierin en hoe
wordt ervoor gezorgd dat het verpleeghuis al vóór de verhuizing naar het
verpleeghuis informeert naar de wensen van de cliënt?
Ik ben voornemens na de zomer een plan te presenteren over het
stimuleren van het tijdige gesprek over zingeving en het naderend
levenseinde door levensbegeleiders. Het gesprek over zingeving en
naderend levenseinde stimuleer ik nu op verschillende manieren, omdat
dit soort gesprekken natuurlijk effectiever zijn als ze tijdig worden
gevoerd.
Binnen het kader van het programma Palliantie zijn er meerdere projecten
over advance care planning en het markeren van de palliatieve fase, ook
specifiek voor mensen met dementie en verpleeghuisbewoners. Dit zijn
diverse projecten met betrokkenheid van verschillende zorgprofessionals.
Verder zie ik dat steeds meer verpleeghuizen aanstaande bewoners thuis
bezoeken om een beeld te krijgen van hun levensverhaal en wensen. De
ervaringen van verpleeghuizen die dit doen zijn door «Waardigheid en
Trots» beschreven, om zo ook andere verpleeghuizen te inspireren.
66
Worden in verpleeghuizen al gesprekken gevoerd over «advanced care
planning»? Zo ja, hoe vaak gebeurt dit?
Desgevraagd geeft Verenso aan dat er eind 2017 gerapporteerd is over
een wetenschappelijk onderzoek bij 11 zorgaanbieders en ruim 3.100
bewoners. Uit dit onderzoek blijkt dat er met cliënten afspraken zijn
vastgelegd over onder meer: wel of niet reanimeren (92,6%), wel of niet
stoppen met levensverlengende behandelingen zoals antibiotica,
bloedproducten en preventieve medicatie (30,3%), wel of geen ziekenhuisopname (41,9%). In de verpleeghuizen waar specialisten ouderengeneeskunde werken, voeren zij deze levenseinde gesprekken.
67
Welke belemmeringen ervaren de organisaties die nieuwe vormen van
zorg hebben opgezet?
Belemmeringen die zorgaanbieders ervaren bij het opzetten van nieuwe
vormen van zorg hangen samen met de aard van de vernieuwing die zij
willen vormgeven. Als het gaat om vernieuwingen binnen de organisaties
zelf, zoals het beter betrekken van de familie van bewoners, kunnen de
belemmeringen liggen in de organisatiecultuur en -structuur. Ook kan het
gaan om de aanwezige kennis en expertise binnen de instelling, bijvoorbeeld bij het inzetten van meer technologie.
Als het bijvoorbeeld gaat om de verbinding tussen thuis en het
verpleeghuis, kan het gaan om voldoende snelle indicatiestelling. Ook kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

17

het gaan om samenwerking over de domeinen heen (Zvw, Wmo en Wlz)
die elk een eigen regime kennen. Aan deze en andere ontwerpen is in het
kader van «Waardigheid en Trots» reeds aandacht besteed.
68
De extra middelen worden vanaf 2019 aan de zorgorganisaties toegekend
via een kwaliteitsbudget op basis van hun kwaliteitsplannen, hoeveel tijd
zullen organisaties kwijt zijn aan het opstellen van hun kwaliteitsplan?
De wijze waarop zorgaanbieders hun kwaliteitsplan vormgeven, is aan de
zorgaanbieders. Dat maakt dat het voor mij niet mogelijk is om een
inschatting te geven hoeveel tijd organisaties kwijt zullen zijn aan het
opstellen van hun kwaliteitsplan en wat de consequenties hiervan zijn
voor het personeel op de werkvloer. De verplichting om dit plan op te
stellen vloeit voort uit het kwaliteitskader dat in nauwe samenspraak met
de sector tot stand is gekomen. In dit kwaliteitskader is opgenomen dat
het plan in ieder geval opgesteld wordt in samenwerking met cliënten,
naasten en de cliëntenraad, (para)medici, verpleegkundigen en verzorgenden met als doel blijvend leren en verbeteren.
69
Iedere zorgorganisatie moet jaarlijks een kwaliteitsplan maken, waarin de
aanbieder aangeeft welke stappen de instelling gaat zetten om thema’s
zoals persoonsgerichte zorg, wonen en welzijn, behandeling, veiligheid,
leren en verbeteren en personeelssamenstelling te verbeteren. Het
kwaliteitsplan bevat een verbeterparagraaf per locatie en dient opgesteld
te worden in samenwerking met bewoners en naasten, de cliëntenraad,
medici, paramedici, verpleegkundigen en verzorgenden. Een (meerjaren)begroting dient aan het kwaliteitsplan toegevoegd te worden. Hoeveel
tijd schat u dat zorgorganisaties en medewerkers jaarlijks kwijt zijn aan
het opstellen van een dergelijk plan?
Zie het antwoord op vraag 68.
70
Hoe worden bestuurders beoordeeld op het aantoonbaar verbeteren van
kwaliteit? Wie beoordeelt of aantoonbare verbeteringen plaats hebben
gevonden? Welke maatregelen kunnen door wie genomen worden indien
geen aantoonbare verbeteringen plaatsvinden?
Ook voor bestuurders is de uitvoering van het kwaliteitskader niet
vrijblijvend. Zij zullen via verschillende wegen aangesproken worden op,
en verantwoording moeten afleggen over de wijze waarop zij de komende
jaren de kwaliteit van zorg op al hun locaties verbeteren. Dit loopt via
verschillende lijnen; de raad van toezicht, de cliëntenraden, de zorginkoop
en het toezicht van de IGJ.
• De eerste lijn loopt via het interne toezicht. De raad van toezicht heeft
als (wettelijke) taak om er voor te zorgen dat het bestuur als geheel
goed en evenwichtig is samengesteld en geschikt is en blijft voor het
besturen van de zorgorganisatie. Zij kunnen de bestuurder aanspreken
wanneer de kwaliteit van de zorg achterblijft en ultimo hem daarom
ontslaan. Ook de cliëntenraden hebben invloed op het functioneren en
de samenstelling van de raad van bestuur.
• In de tweede plaats hebben de zorgkantoren mogelijkheden om
sturend op te treden richting de raad van bestuur en de raad van
toezicht en hieraan consequenties te verbinden. Deze mogelijkheden
staan beschreven in zorginkoopvoorwaarden3 van de zorgkantoren.

3

https://zn.nl/336986126/Document?documentregistrationid=3066298368.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

18

•

Ten derde gaat de IGJ i.o. de komende vier jaar langs bij alle verpleegzorgaanbieders, zij spreekt dan ook met alle besturen en Raden van
Toezicht. In het gesprek met de Raad van Bestuur en de Raad van
Toezicht kijkt de IGJ i.o. hoe het bestuur stuurt op kwaliteit en
veiligheid. De IGJ i.o. bepaalt mede op basis van deze bezoeken of de
bestuurder verbetermaatregelen voldoende weet te realiseren en of zij
maatregelen nodig acht. Zo nodig kan de IGJ i.o. (bestuursrechtelijke)
handhaving inzetten om de benodigde kwaliteitsverbetering op te
leggen, zoals het geven van een aanwijzing. Deze aanwijzing kan als
ultimum remedium inhouden dat de samenstelling van het bestuur
aangepast moet worden.
Kortom al deze wijzen van aanspreken zijn niet vrijblijvend in hun
consequenties en zullen erin resulteren dat bestuurders verantwoordelijk
zijn en gehouden worden voor het verbeteren van de verpleeghuiszorg.
Dit in een context waarbij de opdracht voor de bestuurders nog nooit zo
urgent en transparant is geformuleerd als in het programmaplan «Thuis in
het Verpleeghuis».
71
Welke onderzoeken lopen op dit moment allemaal vanuit de NZa en lopen
deze gezamenlijk of parallel? Wanneer is het onderzoek omtrent een
mogelijke aangepaste bekostiging in verband met de regionale kostenverschillen gereed?
Binnen het kader van «Thuis in het Verpleeghuis» lopen verschillende
onderzoeken. Op dit moment is de NZa bezig met een tarievenonderzoek
binnen de Wlz. De resultaten hiervan worden in de kaderbrief Wlz bekend
gemaakt. De NZa zal daarnaast twee nieuwe onderzoeken uitvoeren en
mij voor 1 januari 2019 hierover adviseren. Deze adviezen zal ik voorzien
van mijn reactie ook toesturen naar de Tweede Kamer. Deze twee
onderzoeken lopen parallel en gaan in op de volgende vragen:
• Kan (en zo ja, hoe) in de bekostiging rekening worden gehouden met
objectief vast te stellen, structurele, niet beïnvloedbare regionale
kostenverschillen waardoor de tariefstelling rechtvaardiger wordt?
• Hoe kan een overstap worden gemaakt naar tarieven (inclusief de extra
middelen voor het kwaliteitskader) gebaseerd op de best presterende
instellingen.
72
Hoe wordt overhead verminderd?
De tarieven zullen worden genormeerd op de best presterende instellingen. De NZa is gevraagd hierover te adviseren (zie het antwoord op
vraag 71). Het rapport van Dageraad »Het hart klopt, de bedrijfsvoering
ook», dat is gebruikt bij de doorrekening van de NZa van het kwaliteitskader, laat zien dat bij de best presterende instellingen sprake is van
kwalitatief goede zorg gecombineerd met een efficiënte bedrijfsvoering.
De normering van de tarieven betekent dat voor de minder goed
presterende instellingen sprake zal zijn van een ontwikkelopdracht om
hun bedrijfsvoering te verbeteren en daarmee defacto de overhead
omlaag te brengen. Zorgkantoren zullen er via de zorginkoop op sturen
dat alle instellingen kwalitatief goede zorg leveren voor het genormeerde
tarief.
73
Heeft het Zorginstituut Nederland, net als bij het opstellen van het
kwaliteitskader, doorzettingsmacht bij het tot stand komen van de
contextgebonden normen? Waarom wel of waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

19

Als veldpartijen de opleverdatum van een kwaliteitsproduct niet halen,
kan het Zorginstituut haar doorzettingsmacht gebruiken. Ook de contextgebonden personeelnormen vallen hieronder. Het Zorginstituut kan dus
haar doorzettingsmacht gebruiken om de contextgebonden normen tot
stand te brengen indien het de veldpartijen niet lukt. Partijen kunnen
echter ook afspreken de tijdelijke normen langer te gebruiken.
74
Wat wordt verstaan onder lerende netwerken? Kan daarvan een voorbeeld
worden gegeven?
In het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg is opgenomen dat elke verpleeghuisorganisatie deel uit maakt van een lerend netwerk. Dit netwerk
bestaat uit ten minste twee verschillende collega zorgorganisaties die
onder een andere rechtspersoon vallen en een andere Raad van Bestuur
hebben. Het doel van de lerende netwerken is onder andere actieve
uitwisseling van kennis door medewerkers en bestuurders door bijvoorbeeld bezoek, consultatie, benchmarking en intervisie.
De drie ouderenzorgaanbieders Humanitas Deventer, Viattence en
Zorggroep Noordwest-Veluwe zijn een voorbeeld van een lerend
netwerk.4 Het doel van dit netwerk is om de kwaliteit van de geboden zorg
aan ouderen te verbeteren en toekomstbestendig te maken door onder
andere:
• Het beoordelen van elkaars kwaliteitsplan en geven van tips en trucs
aan elkaar;
• Het delen van ervaringen met het aanleveren van kwaliteitsgegevens,
hoe kan dit slimmer, efficiënter en begrijpelijker;
• Het delen van ervaringen over het zorgleefplan, gesprekken over de
behoefte aan zorg bij cliënt thuis, het team van de toekomst, moreel
beraad en het elektronisch cliëntendossier;
• Het uitwisselen van ervaringen over de invoering van een adviesraad
van verpleegkundigen en verzorgenden (VAR/VVAR).
75
Is op dit moment op alle locaties de basisveiligheid op orde? Zo nee, op
hoeveel locaties is de basisveiligheid niet op orde? Welke maatregelen
worden getroffen op locaties waar de basisveiligheid niet op orde is?
Wanneer de IGJ i.o. tijdens haar toezicht tekortkomingen in de zorg
constateert, spreekt zij de zorgaanbieder hierop aan, zodat die hiervan kan
leren en maatregelen kan treffen om de tekortkomingen weg te nemen.
Wanneer dit onvoldoende effect heeft of wanneer de IGJ i.o. risico’s voor
de kwaliteit en veiligheid van de zorg constateert kan zij een maatregel
opleggen. In algemene zin is het zo dat er bij de meeste toezichtonderzoeken (zoals inspectiebezoeken of naar aanleiding van een calamiteitenmelding) er verbeterpunten zijn voor de kwaliteit en veiligheid van de
zorg. Het opleggen van een (bestuursrechtelijke) maatregel is meestal niet
nodig om de verbetering te realiseren.
De IGJ i.o. legde in 2015–2017 de volgende maatregelen op aan zorgaanbieders in de V&V-sector:
Maatregel
Aanwijzing gegeven
Bevel gegeven
Last onder dwangsom opgelegd

4

2015

2016

2017

0
1
1

7
1
1

6
0
1

https://www.viattence.nl/lerend-netwerk/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

20

Maatregel
Verscherpt toezicht ingesteld
Opgelegde boete
Waarschuwing gegeven

2015

2016

2017

6
0
3

7
0
7

1
3
9

De IGJ i.o. bezoekt in vier jaar alle aanbieders om ze in beeld te brengen
en daar waar de kwaliteit en veiligheid niet op orde is treft zij (bestuursrechtelijke) maatregelen. Of en hoeveel maatregelen nodig zijn is nu niet
te zeggen. Alle rapporten van de bezoeken maakt de IGJ i.o. openbaar
zodat die resultaten voor iedereen inzichtelijk zijn.
76
Vanaf wanneer worden de nieuwe tarieven voor verpleeghuiszorg,
ontwikkeld op basis van het tarievenonderzoek van de NZa, rekening
houdend met regionale kostenverschillen, de best presterende instellingen en de contextgebonden normen, gebruikt voor de inkoop van zorg?
Ik heb de NZa gevraagd om mij voor 1 januari 2019 te informeren over de
mogelijkheden om bij de tarieven voor de verpleeghuiszorg rekening te
houden met regionale kostenverschillen en de best presterende instellingen. Na ontvangst van deze adviezen zal ik bezien hoe en op welke
termijn de uitkomsten daarvan, samen met de uitkomsten van het
tarievenonderzoek, kunnen worden verwerkt in nieuwe tarieven voor de
verpleeghuiszorg. De opdracht om contextgebonden normen te ontwikkelen ligt bij het veld. De contextgebonden normen moeten eind 2018
gereed zijn. Dit betekent dat zij naar verwachting op zijn vroegst vanaf
2020 geïmplementeerd kunnen worden en in de tarieven verwerkt.
77
Wanneer moeten de contextgebonden normen gereed zijn?
Zie het antwoord op vraag 26.
78
Kan een overzicht worden gegeven aan welke vereisten wanneer moet
zijn voldaan?
Bij de aanbieding van het kwaliteitskader aan de Tweede Kamer op
13 januari 2017 (Kamerstuk 31 765, nr. 261) is aangegeven dat de
invoering ervan op dat moment is gestart, maar ook dat het wel enige tijd
zal vergen voordat alle verpleeghuizen hieraan kunnen voldoen, juist
omdat het kwaliteitskader een nieuwe en ambitieuze norm voor alle
verpleeghuizen bevat. Voor sommige eisen geldt dat verpleeghuizen
hieraan nu al moeten voldoen, zoals de eisen met betrekking tot basisveiligheid. Voor andere vereisten is meer tijd nodig, zoals het voldoen aan de
personeelsnormen waarvoor de middelen in 2021 volledig beschikbaar
zijn. Met het verschijnen van «Thuis in het Verpleeghuis» is duidelijkheid
geboden over de modaliteiten met betrekking tot de invoering. Daarbij
behoort duidelijkheid dat in 2021 alle zorgaanbieders dienen te voldoen
aan de vereisten in het kwaliteitskader.
79
Iedere zorgorganisatie moet jaarlijks een kwaliteitsplan maken (zoals staat
in het kwaliteitskader). Hoe wordt ervoor gezorgd dat dit plan niet heel
bureaucratisch wordt? Hoe moet een dergelijk plan eruit zien?
Het gesprek over het kwaliteitsplan stimuleert alle betrokkenen (cliënten,
naasten en de cliëntenraad, (para)medici, verpleegkundigen en verzor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

21

genden) om blijvend van elkaar te leren en te verbeteren. Het bevorderen
van dit gesprek voorkomt dat het een bureaucratisch plan wordt.
Onderwerpen in het kwaliteitsplan zijn onder meer:
• Het profiel van de organisatie
• Het personeelsbestand (incl. arbeidsmarkt aanpak)
• De situatie, plannen en voornemens, o.a.
– Persoonsgerichte zorg, met aandacht voor voeding, wondzorg,
mondzorg, doorliggen, dagactiviteiten, enz.
– De afweging om deel te nemen aan «Waardigheid en Trots op
locatie»
– Aanpak administratieve lasten
– Inzet van technologie
• De verbeterparagraaf van de verschillende locaties
• Beschrijving van leren en verbeteren
• Begroting (meerjarig)
80
Wie maakt het kwaliteitsverslag, waarin wordt teruggeblikt op het
kwaliteitsplan en de mate waarin de verbeteringen en de met het
zorgkantoor gemaakte afspraken zijn gerealiseerd? Wie bepaalt of de
afspraken zijn gerealiseerd? Wat zijn de consequenties indien de
afspraken niet (of deels) gerealiseerd zijn?
De zorgorganisatie brengt jaarlijks een kwaliteitsverslag uit. Dit kwaliteitsverslag wordt voor vaststelling besproken met een vertegenwoordiging
van cliënten, naasten en de cliëntenraad, (para)medici en verpleegkundigen en verzorgenden, en met tenminste twee collega zorgorganisaties
uit het lerend netwerk (zie het antwoord op de vraag 62). In het kwaliteitsverslag wordt teruggeblikt op het kwaliteitsplan en de mate waarin de
verbeteringen en de met het zorgkantoor gemaakte afspraken zijn
gerealiseerd. Extra beschikbaar gestelde middelen die niet in lijn met het
kwaliteitsplan en de afspraak met het zorgkantoor zijn ingezet, worden
(zoals vooraf afgesproken) door het zorgkantoor teruggevorderd of
verrekend. In de praktijk kan dit vorm krijgen door een bijstelling van de
begroting en de bevoorschotting gedurende het jaar.
81
Op welke wijze krijgen cliënten en naasten invloed op het kwaliteitsplan?
In het kwaliteitskader is aangegeven dat de zorgaanbieders het kwaliteitsplan opstellen in samenwerking met cliënten, naasten en de cliëntenraad, (para)medici, verpleegkundigen en verzorgenden. Hierdoor
kunnen cliënten en naasten invloed uitoefenen.
82
Kunt u de passage «middelen met een structureel karakter die conform
het kwaliteitsplan worden besteed, worden zo spoedig mogelijk na de
implementatieperiode toegevoegd aan de tarieven en blijven zo structureel beschikbaar» toelichten?
Vanaf 2017 komen de extra middelen voor het kwaliteitskader gefaseerd
beschikbaar. De extra middelen (100 miljoen euro structureel in 2017,
hetgeen met 335 miljoen is verhoogd tot 435 miljoen euro structureel
vanaf 2018) zijn in de tarieven opgenomen. Dit bedrag blijft vanaf 2019
beschikbaar via het reguliere tarief. Gedurende de ingroeifase (nu
voorzien voor de jaren 2019–2021) komen de extra middelen jaarlijks
beschikbaar in de vorm van een kwaliteitsbudget. De toekenning van dat
budget is gekoppeld aan door de verpleeghuizen opgestelde kwaliteitsplannen voor 2019 en latere jaren. Voor 2019 gaat het om een macro
kwaliteitsbudget van 600 miljoen euro (aanvullend op de 435 miljoen euro

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

22

die in de reguliere tarieven is verwerkt). Het uitgangspunt is dat het extra
geld voor het kwaliteitskader na de ingroeifase structureel wordt verwerkt
in het integrale tarief. De komende periode werken partijen (NZa, ZN,
ActiZ) dit gezamenlijk verder uit.
83
Klopt het dat er geen verplichting is om een meerjarenbegroting aan het
kwaliteitsplan toe te voegen?
In het zorginkoopbeleid 2019 zal worden geschetst welke voorwaarden
zijn verbonden aan de inzet van het kwaliteitsbudget. Eén van de
voorwaarden zal zijn dat aan het kwaliteitsplan een (meerjaren)begroting
is toegevoegd, waarin staat hoeveel extra fte de zorgorganisaties
verwachten in te zetten om de personeelsbezetting te verhogen, de
daarmee gepaard gaande extra loonkosten en de andere investeringen
ten behoeve van kwaliteit van zorg. Het meerjarige karakter van deze
begroting is niet verplicht en staat daarom tussen haakjes. Het opstellen
van een meerjarenbegroting verdient echter wel de voorkeur, omdat
zorgaanbieders, zorgkantoren en andere partijen daarmee inzicht krijgen
in het verwachte tempo waarin de personeelsbezetting zal worden
verhoogd en de daarmee samenhangende kosten per jaar.
84
Wie moet het kwaliteitsplan schrijven? Bestuurders, het management of
personeel zelf?
Het is aan de zorgorganisatie zelf om te bepalen wie het kwaliteitsplan
schrijft. Het plan moet in ieder geval opgesteld worden in samenwerking
met cliënten, naasten en de cliëntenraad, (para)medici, verpleegkundigen
en verzorgenden. De Raad van Bestuur is eindverantwoordelijk voor en
daarmee aanspreekbaar op het kwaliteitsplan.
85
Hoeveel tijd kost het maken van het kwaliteitsplan? Wat zijn de consequenties hiervan voor het personeel op de werkvloer?
Zie het antwoord op vraag 68.
86
Hoeveel uren van zorgverleners gaan verloren bij het maken van het
kwaliteitsplan?
Zie het antwoord op vraag 68.
87
Kwaliteit hangt voor een groot deel af van de bezetting, dus waarom is
een bureaucratisch kwaliteitsplan nodig, als juist voldoende bezetting een
groot deel van de problemen oplost?
Kwaliteit van leven voor bewoners hangt voor een belangrijk deel samen
met zorgverleners die voldoende tijd en aandacht voor hen hebben. Enkel
het verhogen van de bezetting waarborgt niet dat de kwaliteit op het
vereiste niveau komt. Het gaat immers ook om contextgerichte inzet van
zorgverleners, inzet van technologie, kennis, scholing en leiderschap. In
het kwaliteitsplan wordt aangegeven hoe systematisch en in samenhang
hieraan gewerkt wordt door de zorgaanbieder.
Het gesprek over het kwaliteitsplan stimuleert alle betrokkenen (cliënten,
naasten en de cliëntenraad, (para)medici, verpleegkundigen en verzorgenden) om blijvend van elkaar te leren en te verbeteren. Het bevorderen
van dit gesprek voorkomt dat het een bureaucratisch plan wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

23

88
Waarom beoordelen zorgorganisaties samen met het zorgkantoor het
kwaliteitsplan? Wie bepaalt wat goed is? Zijn het juist niet de zorgverleners en de bewoners die bepalen of de kwaliteit van zorg en voldoende
bezetting van personeel geslaagd is? Waarom is hier niet voor gekozen?
Het kwaliteitskader verpleeghuiszorg bepaalt dat elke zorgorganisatie
overeenkomstig hoofdstuk 4 van het kwaliteitskader een kwaliteitsplan
opstelt. Het kwaliteitsplan wordt door de verpleeghuisorganisaties
opgesteld in samenwerking met cliënten, naasten en de cliëntenraad,
(para)medici, verpleegkundigen en verzorgenden.
Het zorgkantoor heeft een wettelijke zorgplicht op basis waarvan er bij
zorgaanbieders voor de verzekerden, binnen het beschikbare budget,
voldoende zorg ingekocht moet worden van goede kwaliteit. Het
kwaliteitsplan vormt de basis voor de tussen de zorgorganisatie en het
zorgkantoor te maken afspraken over de besteding van de extra middelen
die voor de zorginkoop 2019 beschikbaar zijn. Het zorgkantoor gaat
daarbij in overleg met de zorgorganisatie na of de voornemens in het plan
kunnen worden uitgevoerd. Zijn de plannen realistisch in het licht van de
ontwikkeling van de arbeidsmarkt in de regio of in het licht van de te
verwachten zorgvraag? Informatie, ideeën en wensen van cliënten en hun
naasten krijgen de zorgkantoren ook zelf via de contacten die ze regelmatig hebben met cliëntenraden. Daarmee vormen de afspraken die
tussen de zorgaanbieder en het zorgkantoor gemaakt worden, tevens een
afspiegeling van de wensen van bewoners en verzorgenden.
89
Wie heeft bedacht dat alle verpleeghuizen een kwaliteitsplan – per locatie
– moeten opstellen?
In het kwaliteitskader is opgenomen dat iedere zorgorganisatie jaarlijks
een kwaliteitsplan moet opstellen; dus niet per locatie. Onderdeel van het
kwaliteitsplan van de zorgorganisatie is een verbeterparagraaf per locatie.
90
Hoe verhoudt de aanpak van administratieve lasten zich met het opstellen
van kwaliteitsplannen?
De bedoeling is om de informatie-aanlevering dusdanig vorm te geven
dat er geen toename is van administratieve lasten. Het opstellen van
plannen kan inderdaad extra administratieve lasten mee zich mee
brengen. Via het ondersteuningsaanbod «Waardigheid en Trots op
locatie» wordt geprobeerd de administratieve lastendruk te minimaliseren
door interne bureaucratie helpen te verminderen. Dit zal onder meer
worden gedaan door resultaten van het programmaOntregel de zorg»
breed onder de aandacht te brengen.
Daarnaast wordt in het programma gewerkt volgens het principe
eenmalige registratie, meervoudig gebruik. Dit kan ertoe leiden dat
gegevens of indicatoren die nu nog door verschillende partijen worden
uitgevraagd komen te vervallen en slechts eenmalig hoeven te worden
aangeleverd of geregistreerd.
91
Waarom moet in het kwaliteitsplan opgesteld worden hoe persoonsgerichte zorg wordt ingevuld? Worden zorgverleners niet per definitie
opgeleid om integraal naar de behoefte van mensen te kijken? Waarom is
niet gekozen in het vertrouwen dat zorgverleners daarvoor opgeleid en
bevoegd zijn en dat op een goede en liefdevolle wijze vervullen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

24

In het kwaliteitskader is aangegeven dat de verpleeghuizen een kwaliteitsplan opstellen waarin is aangegeven hoe zij invulling geven aan de
thema’s uit het plan, zoals persoonsgerichte zorg. Met persoonsgerichte
zorg wordt bedoeld dat goede verpleeghuiszorg begint bij datgene wat
een (individuele) bewoner nodig heeft. Daarbij gaat het om alle levensdomeinen die voor het welbevinden van de bewoner belangrijk zijn. Zorg,
welzijn, wonen en behandeling zijn dienend aan de bewoner. Dit is
bepalend voor de kwaliteit van leven die de bewoner ervaart. De
werkelijkheid van alle dag is vaak nog dat de bewoner zich aanpast aan
het aanbod dat de locatie te bieden heeft. Opname van de omkering van
aanbodgericht naar persoonsgericht is een omslag die veel vraagt in
kennis, houding en gedrag van allen die werkzaam zijn in het verpleeghuis
en is daarom een vitaal onderdeel van het kwaliteitsplan. Immers, alle
inspanningen die verder onderdeel zijn van het kwaliteitsplan staan ten
dienste van de persoonsgerichte zorg aan de bewoner.
92
Waarom moet in het kwaliteitsplan uitgelegd worden waarom zorgorganisaties de afweging maken om wel of niet deel te nemen aan «Thuis in het
Verpleeghuis»?
Alle zorgorganisaties zullen aan de vereisten in het kwaliteitskader
moeten gaan voldoen. Daarom zullen zorgorganisaties in het kwaliteitsplan in moeten gaan op hun verbetertraject waarin is aangegeven hoe
en wanneer zij denken aan het kwaliteitskader te kunnen voldoen.
In «Thuis in het Verpleeghuis» is aangegeven dat het Ministerie van VWS
een ondersteuningsprogramma aanbiedt aan verpleeghuizen:
«Waardigheid en trots op locatie». In het kwaliteitsplan geven zorgorganisaties gemotiveerd aan of zij zelf een verbetertraject vormgeven of
gebruik maken van het aanbod van «Waardigheid en trots op locatie». Uit
deze afweging blijkt waarom zij voor welk veranderarrangement zijn
kiezen.
93
Hoe gaan zorgkantoren jaarlijks sturen op de inkoop op basis van
kwaliteitsplannen en -verslagen wanneer sprake is van meerjarige
contracten met zorgaanbieders? «Middelen met een structureel karakter
die conform het kwaliteitsplan worden besteed, worden zo spoedig
mogelijk na de implementatieperiode toegevoegd aan de tarieven en
blijven zo structureel beschikbaar». Wat zegt deze zin precies? Hoe kunnen
middelen die op basis van een kwaliteitsplan van een individuele
zorgaanbieder zijn toegekend uiteindelijk in de algemene tarieven lopen?
Zie het antwoord op vraag 82.
94
Stel een verpleeghuis krijgt in 2019 één miljoen euro in het kader van een
kwaliteitsplan, maar achteraf blijkt dat maar 800.000 euro in lijn met het
kwaliteitsplan en conform de afspraak met het zorgkantoor is uitgegeven,
hoe verloopt de verrekening dan?
De verrekening van bedragen die niet conform de afspraken met het
zorgkantoor zijn besteed, kan op twee manieren plaatsvinden. Indien de
zorgaanbieder gedurende het jaar tijdig bij het zorgkantoor aangeeft dat
het de gemaakte afspraken niet volledig zal realiseren kan het bedrag (en
daarmee de maandelijkse bevoorschotting) tussentijds worden aangepast.
In dat geval hoeft er aan het eind van het jaar niet (of minder) te worden
teruggevorderd. Indien de zorgaanbieder pas na afloop van het jaar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

25

lagere realisatie doorgeeft aan het zorgkantoor zal het niet bestede bedrag
worden verrekend bij de nacalculatie.
95
Welke gegevens uit het kwaliteitsplan worden nu ook al uitgevraagd in het
kader van de verantwoording?
Er is nog geen volledig inzicht in de gegevens die in het kader van de
verantwoording worden uitgevraagd en de gegevens die in het kwaliteitsplan c.q. kwaliteitsverslag worden uitgevraagd. Mede door de
opdrachtverstrekking aan het Zorginstituut en NZa voor het ontwerp van
een dashboard wordt dit inzicht verkregen.
96
Welke gegevens zijn echt nieuw, en moeten echt nieuw verzameld
worden, voor het opstellen en monitoren van het kwaliteitsplan?
Het uitgangspunt is dat bij het opstellen van het kwaliteitsplan zoveel
mogelijk wordt uitgegaan van bestaande informatie of informatie die
wordt verzameld, omdat deze bijdraagt aan het uitvoeren van het
kwaliteitskader verpleeghuiszorg. Het opstellen van kwaliteitsplannen- en
verslagen is nieuw. Hiermee geeft een zorginstelling zelf aan welke
stappen er gezet worden gaan worden in een jaar (en kijkt terug op het
jaar in het verslag) om het kwaliteitskader te implementeren.
97
Kunnen plannen die kleinschaligheid bevorderen ook deel uitmaken van
het kwaliteitsplan?
Het bieden van voldoende tijd en aandacht aan bewoners door middel
van persoonsgerichte zorg is essentieel voor de kwaliteit van leven voor
bewoners. In het kwaliteitsplan geven zorgaanbieders aan hoe zij dit
willen realiseren. Kleinschaligheid kan hiervan deel uitmaken.
98
Kan de aanschaf van «smart sensors» of «GPS-trackers» ook deel
uitmaken van het kwaliteitsplan?
Ja, het kwaliteitsbudget kan door instellingen ook gebruikt worden voor
de toepassing van technologie, tot een maximum van 15% van het
beschikbare budget. Belangrijke voorwaarde is dat het bijdraagt aan de
kwaliteit van leven van de bewoners en/of het bevorderen van meer tijd
en aandacht voor de cliënt.
99
Kan het ontwikkelen van expertise bij en de opleiding van personeel, denk
bijvoorbeeld aan meer kennis van palliatieve zorg, deel uitmaken van het
kwaliteitsplan?
Ja, dat kan deel uitmaken van het kwaliteitsplan en daarmee bekostigd
worden vanuit het kwaliteitsbudget.
100
In 2021 voldoen alle zorgorganisaties aan het kwaliteitskader. Op welke
manier gaan de zorgkantoren en de IGJ i.o. ervoor zorgdragen dat daar
waar niet aan het kader wordt voldaan, dit alsnog gebeurt? Kunt u hiervan
meerdere concrete voorbeelden geven?
Zorgaanbieders zijn verantwoordelijk voor de implementatie van het
kwaliteitskader verpleeghuiszorg. In «Thuis in het Verpleeghuis» heb ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

26

aangegeven dat zowel de zorgkantoren als de IGJ i.o. over sturingsinstrumenten beschikken om zorgaanbieders te bewegen bij niet-voldoen aan
het kwaliteitskader.
Wat betreft de zorgkantoren is daarbij sprake van een zogeheten escalatieladder. In eerste instantie is er het goede gesprek gericht op het leren en
verbeteren. Leidt dit tot een verbetering dan staan de zorgkantoren
verschillende instrumenten ter beschikking zoals het afspreken van een
lagere vergoeding, een opnamestop, het bevorderen wijzigingen aan te
brengen in de organisatiestructuur tot en met het aandringen op fusie of
overname van een zorgaanbieder. Als ultimum remedium kan besloten
worden de zorgaanbieder niet meer te contracteren wat uiteindelijk zal
leiden tot een faillissement. Welke maatregel een zorgkantoor ook
overweegt, elke maatregel zal zij moeten afzetten tegen de mogelijkheden
die zij heeft in het licht van de wettelijke zorgplicht. Een concreet
voorbeeld is een zaak waarbij zorgkantoor CZ heeft aangestuurd op een
fusie van een naar hun oordeel slecht functionerende zorgaanbieder met
een andere zorgaanbieder om de kwaliteit weer op het gewenste niveau te
krijgen.
De IGJ i.o. zal ingrijpen wanneer zorgaanbieders onvoldoende werk
maken van de veiligheid en kwaliteit en zonodig handhaven. De IGJ i.o.
bezoekt de komende jaren alle zorgaanbieders en spreekt alle raden van
bestuur en raden van toezicht.
101
In 2018 merken bewoners de eerste verschillen, hoe wordt dit gemeten?
Wordt de Kamer hiervan op de hoogte gesteld, zo nee waarom niet? Zo ja,
op welke manier?
In 2018 merken de bewoners de eerste verschillen doordat er reeds extra
personeel beschikbaar komt om meer tijd en aandacht aan bewoners te
bieden. In een recente publicatie van ActiZ «Resultaten uit het verpleeghuis»5 (april, 2018) komt naar voren hoe zorgaanbieders dit vormgeven.
Met deze en andere rapportages wordt de Tweede Kamer op de hoogte
gesteld. Vanaf 2019 zal de informatie hieromtrent beschikbaar komen via
de spiegel zoals beschreven in «Thuis in het Verpleeghuis».
102
Hoe stimuleert u dat er meerjarencontracten worden afgesloten tussen
zorgorganisaties en zorgkantoren?
Het huidige Wlz-zorginkoopkader Wlz is geldig van 2018 tot en met 2020.
In het Wlz-zorginkoopkader is opgenomen dat de procedure voor het tot
stand komen van een overeenkomst tussen zorgaanbieder en zorgkantoor
in principe is gericht op het aangaan van een overeenkomst voor
2018–2020. De achtergrond daarvan is, aldus het zorginkoopkader, dat een
meerjarige overeenkomst rust en duidelijkheid creëert. Zorgkantoren gaan
in principe met de bestaande zorgaanbieders met wie zij gedurende
geheel 2017 een overeenkomst hadden, een overeenkomst aan met een
looptijd tot en met 2020. Dit heeft ertoe geleid dat inmiddels, afhankelijk
van de Wlz-uitvoerder, tussen de 75% en 90% van de Wlz-zorgaanbieders
een meerjarige overeenkomst heeft afgesloten. Nieuwe aanbieders komen
doorgaans na een jaar in aanmerking voor een meerjarenovereenkomst.
103
Wordt geregeld dat alle zorgorganisaties meerjarige contracten krijgen?

5

https://www.waardigheidentrots.nl/praktijk/mireille-de-wee-actiz-met-verhalen-versterken-wehet-imago-van-de-sector/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

27

Zie het antwoord op vraag 102.
104
Bevatten de in het tekstkader opgenomen onderwerpen voor het
kwaliteitsplan aanvullende onderwerpen ten opzichte van datgene dat is
vastgelegd in het Programmaplan kwaliteit verpleeghuiszorg?
In het programmaplan «Thuis in het Verpleeghuis» zijn in het tekstblok op
pagina 15 diverse onderwerpen opgenomen die aansluiten op het
kwaliteitskader verpleeghuiszorg en daarop aanvullen. Aanvullend is de
toevoeging van de (meerjaren) begroting en de afweging om deel te
nemen aan «Waardigheid en Trots op locatie».
105
Op welke manier voorkomt u dat bij het terugvorderen of verrekenen van
het geld de bewoners of medewerkers daarvan niet de dupe worden? Hoe
worden de eerste verschillen voor bewoners per locatie en als landelijk
beeld in kaart gebracht?
Op grond van het niet nakomen van de overeenkomst tussen zorgkantoor
en zorgaanbieder zullen middelen worden teruggevorderd of verrekend.
De terugvordering/verrekening van niet ingezette middelen heeft geen
nadelige gevolgen voor cliënten of medewerkers. Het zorgkantoor en de
zorgaanbieder hebben een goed en frequent contact gedurende het jaar
waardoor bijstellingen in de uitvoering snel kunnen worden verwerkt in
de begroting en de bevoorschotting. Daarmee wordt het terugvorderen of
verrekenen zoveel mogelijk voorkomen. De terugvordering/verrekening
van niet ingezette middelen heeft geen nadelige gevolgen voor bewoners
of medewerkers.
In 2018 merken de bewoners de eerste verschillen doordat er reeds extra
personeel beschikbaar komt om meer tijd en aandacht aan hen te bieden.
In de eerder genoemde publicatie van ActiZ «Resultaten uit het
verpleeghuis» komen de eerste verschillen voor bewoners naar voren per
locatie en (op basis van 45 grote aanbieders) voor het landelijke beeld.
Vanaf 2019 zal de informatie hieromtrent via de spiegel zoals beschreven
in «Thuis in het Verpleeghuis» beschikbaar komen.
106
Wat is de ambitie voor 2019 en 2020 ten aanzien van het implementeren
van het kwaliteitskader bij alle instellingen?
De ambitie voor 2018 is dat de bewoners duidelijk verschil merken bij de
invoering van het kwaliteitskader. Deze lijn moet zich in 2019 en zeker in
2020 versterkt voortzetten. Terwijl de zorgaanbieders in 2018 al stappen
zetten bij het aannemen van extra zorgverleners en bij het vormgeven van
persoonsgerichte zorg zullen zij daar in 2019 en in 2020 sterke voortgang
in moeten boeken. Dit zal moeten blijken uit de kwaliteitsplannen en
-verslagen die zij opstellen, de ontwikkeling van de personele bezetting en
de toenemende tevredenheid van bewoners en zorgverleners. Overigens
past hierbij de realiteitszin dat er forse verschillen zijn tussen de zorgaanbieders. Zoals ik in «Thuis in het Verpleeghuis» heb aangegeven, zijn
sommige zorgaanbieders reeds ver met het vormgeven van persoonsgerichte zorg en hebben andere zorgaanbieders moeite om de basiskwaliteit
te borgen. Zorgaanbieders zullen in elk op eigen wijze stappen zetten, met
als doel dat allen aan de vereisten in het kwaliteitskader gaan voldoen.
Een ambitie is ook dat de inkoop van de verpleeghuiszorg door de
zorgkantoren zich richt op verbetering van de kwaliteit en dat de zorgkantoren daarover met de zorgaanbieders tot duidelijke afspraken in de
contracten komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

28

107
Waarom is ervoor gekozen om tot en met 2021 het nieuwe kwaliteitskader
stapsgewijs te implementeren, gezien het feit dat het kwaliteitskader vorig
jaar is ingediend in het Kwaliteitsregister van het Zorginstituut Nederland,
en daarmee een kwaliteitsstandaard is geworden en dus onderdeel is van
de dagelijkse beroepsuitoefening?
Bij het aanbieden van het kwaliteitskader aan de Tweede Kamer op
13 januari 2017 is aangegeven dat de invoering ervan op dat moment is
gestart. Daar is ook aangegeven dat het wel enige tijd zal vergen voordat
alle verpleeghuizen aan de norm van het kader kunnen voldoen, omdat
het kwaliteitskader een nieuwe en ambitieuze norm voor alle verpleeghuizen zet. Met name het voldoen aan de personele opgave (40.000 extra
fte) zal een behoorlijke inspanning vergen en enige tijd vragen. Met het
verschijnen van «Thuis in het Verpleeghuis» is duidelijkheid geboden over
de modaliteiten met betrekking tot de invoering. Daarbij behoort
duidelijkheid dat in 2021 alle zorgaanbieders dienen te voldoen aan de
vereisten in het kwaliteitskader.
108
De zorgkantoren krijgen een rol in de toekenning van middelen, hoe wordt
voorkomen dat dit een nieuwe bureaucratische last oplevert?
Aanvullend op het zorginkoopbeleid is specifiek beleid gepubliceerd en
zijn afspraken gemaakt voor de toedeling van de extra middelen voor het
verbeteren van de kwaliteit van verpleeghuizen. De toekenning van dat
budget is gekoppeld aan door de verpleeghuizen opgestelde kwaliteitsplannen voor 2019 en latere jaren. Hierdoor kunnen zorgkantoren beter
sturen op een goede inzet van de middelen en wordt er ook recht gedaan
aan tempoverschillen tussen zorgaanbieders. Zorgaanbieders kunnen in
hun kwaliteitsplan zelf een afweging maken op welke manier ze toe gaan
groeien naar het vastgestelde kwaliteitskader.
De gesprekken tussen aanbieders en zorgkantoren en het kwaliteitsplan
van de zorgaanbieder zijn de basis voor de financiële afspraken. De
financiële onderbouwing wordt gebaseerd op de onderdelen die volgens
het kwaliteitskader verpleeghuizen opgenomen moeten worden in het
kwaliteitsplan (zie ook het antwoord op vraag 79). Onder andere wordt de
personeelssamenstelling inzichtelijk gemaakt evenals de onderverdeling
naar functies en niveaus. Door hierop aan te sluiten, worden extra
administratieve lasten voorkomen.
109
Met ingang van 2019 wordt informatie met onder andere de cliënttevredenheid (Net Promoter Score (NPS), de bewonerservaringen (Zorgkaartnederland.nl) en de basisveiligheid (indicatoren) per locatie in beeld
gebracht, zodat toekomstige bewoners in één oogopslag een indruk
krijgen van de locatie waarvoor zij kiezen, in welk systeem wordt deze
informatie gebundeld?
De scores van de Net Promoter Score (NPS) moeten worden gepubliceerd
in het kwaliteitsverslag van de locatie en aangeleverd worden aan het
openbare databestand van het Zorginstituut. Hiermee is geborgd dat er
jaarlijks landelijke, vergelijkbare informatie is met betrekking tot cliëntervaringen. Met Thuis in het Verpleeghuis wordt beoogd relevante
informatie voor (toekomstige) bewoners te bundelen in een systeem. Ik
heb het Zorginstituut en de NZa gevraagd een voorstel te doen via welk
systeem deze informatie gebundeld en ontsloten kan worden.
110

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

29

Waarom is besloten vanaf 2018 de NPS niet meer verplicht te stellen?
Zorgaanbieders hebben nog steeds de plicht om jaarlijks de NPS af te
nemen.
111
Welke vraag wordt gesteld bij de NPS?
Voor de NPS kan de aanbevelingsvraag van Zorgkaartnederland.nl
gebruikt worden. Deze luidt: «zou u deze instelling aanbevelen aan familie
en vrienden?» De scores worden gepubliceerd in het kwaliteitsverslag van
de locatie.
112
Welke aanvullende instrumenten «kunnen» zorgorganisaties gebruiken
vanaf verslagjaar 2018?
De stuurgroep Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg heeft besloten dat
zorgaanbieders de vrijheid houden om zelf te kiezen hoe zij de ervaringen
van hun cliënten meten, naast de NPS. Er is geen vaste set van instrumenten. Er is door de veldpartijen wel een set eisen vastgesteld waar
meetinstrumenten aan moeten voldoen. Elke zorgaanbieder maakt in het
kwaliteitsverslag de uitkomsten van de metingen openbaar.
113
Hoe ondersteunen de bij zorginkoop en gesprekken opgedane inzichten
door zorgkantoren, die zij gebruiken voor zorgbemiddeling, mensen bij
het kiezen van een zorgorganisatie?
De zorgkantoren hebben een zorgplicht op basis waarvan voor de
verzekerde cliëntondersteuning beschikbaar is en waarop de verzekerde,
al dan niet met behulp van zijn vertegenwoordiger of mantelzorger, een
beroep kan doen. De zorgkantoren bezoeken regelmatig locaties van
zorgaanbieders. Door op bezoek te gaan en gesprekken te voeren met
cliënten, verzorgenden en andere medewerkers, krijgen zij een goede
indruk van de kenmerken van de zorgaanbieders. Ook beschikken
zorgkantoren over verantwoordingsinformatie van zorgaanbieders die
gebruikt kan worden bij de cliëntadvisering.
114
Elke zorgorganisatie levert jaarlijks via de gegevensmakelaar gegevens
aan zoals de basisveiligheidsindicatoren, kunt u aangegeven wat een
gegevensmakelaar precies is?
Een gegevensmakelaar zorgt ervoor dat de juiste informatie tijdig en juist
wordt aangeleverd bij het Zorginstituut.
115
Wie is de gegevensmakelaar? Is dat een nieuwe functie? Zo ja, waar werkt
deze persoon? Is er budget voor vrijgemaakt? Zo ja, hoeveel?
In het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg is vastgesteld dat elke organisatie
moet beschikken over een gegevensmakelaar. De gegevensmakelaar is
een «trusted third party» die door de brancheorganisaties is uitgezocht en
betaald. De brancheorganisaties zijn verantwoordelijk voor het organiseren van het aanleverproces van informatie. Leden van brancheorganisaties betalen de kosten van de gegevensmakelaar via het lidmaatschap.
Zorgaanbieders die geen lid zijn kunnen tegen betaling wel gebruik maken
van de diensten. Er is geen sprake van een nieuwe functie, maar er is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

30

omschreven dat de gegevensmakelaar voor tijdige en juiste aanlevering
zorg draagt.
116
Wat wordt bedoeld met aanvullende instrumenten voor kwaliteitsverbetering?
Daarmee wordt bedoeld dat zowel de NPS kan worden gebruikt om
cliënttevredenheid weer te geven, maar ook de andere instrumenten zoals
die zijn vastgesteld door de stuurgroep Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg
om kwaliteitsverbetering voor cliënten inzichtelijk te maken.
117
Welke website wordt bedoeld met «een publieke website»?
Met een «publieke website» wordt bedoeld een website die voor iedereen
toegankelijk is. Een voorbeeld van een «publieke website» is
zorgkaartnederland.nl.
118
Hoe wordt voorkomen dat door het gebruik van vijf verschillende
websites voor informatie over één zorginstelling de informatie
versnipperd raakt?
Het is juist de bedoeling om op basis van een eenduidige dataset de
relevante informatie te verzamelen voor verschillende gebruikers.
Daarmee wordt voorkomen dat gebruikers op meerdere plaatsen
informatie moeten verzamelen om bijvoorbeeld te kiezen voor een
verpleeghuis dat bij hem/haar (of zijn naasten) past. De achterliggende
eenduidige dataset zorgt ervoor dat informatie niet versnippert.
119
In hoeverre leidt het aanleveren van diverse informatie aan verschillende
kanalen tot meer administratieve lasten?
De bedoeling is om de informatie-aanlevering dusdanig vorm te geven
dat er geen toename is van administratieve lasten. Hier moet in het
ontwerp ook rekening mee worden gehouden door het in te richten
volgens het principe eenmalige registratie, meervoudig gebruik. Het kan
ertoe leiden dat informatie die nu nog door verschillende partijen wordt
uitgevraagd komt te vervallen en slechts eenmalig hoeft te worden
aangeleverd of geregistreerd.
120
Hoe worden de drie verschillende informatiebronnen voor patiënten
aangeboden?
Het is de bedoeling om de informatie eenduidig samen te brengen door
verschillende databronnen te koppelen en samen te voegen waar
mogelijk.
121
Op welke manier(en) wordt geborgd dat de uitgevraagde informatie, die
later ook via verschillende digitale kanalen gecommuniceerd wordt,
aansluit bij de informatiebehoefte van toekomstige bewoners en hun
naasten om tot een goede keuze te komen?
Door over de vormgeving en over selectie van informatie overleg te
voeren met de relevante veldpartijen wordt dit geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

31

122
Hoeveel subsidie krijgt de Patiëntenfederatie en vanuit welk begrotingsartikel komt dit?
Ten behoeve van de activiteit Zorgkaartnederland.nl voor verpleeghuizen
is voor 2018 en 2019 een subsidiebudget begroot van respectievelijk
ongeveer 700.000 euro en 1.400.000 euro. Deze subsidie wordt verleend
op basis van begrotingsartikel 3.
123
De Patiëntenfederatie krijgt in 2018 en 2019 subsidie voor het verzamelen
van informatie voor Zorgkaartnederland.nl, wat gebeurt er met deze taak
na 2019? Zijn dan nog middelen beschikbaar?
De Patiëntenfederatie krijgt in 2018 en 2019 nog subsidie van VWS ten
behoeve van Zorgkaartnederland.nl. De Patiëntenfederatie heeft aangegeven dat Zorgkaartnederland.nl in de periode daarna zelfstandig, zonder
subsidie, verder kan.
124
Is over elk verpleeghuis op dit moment informatie beschikbaar op
Zorgkaartnederland.nl?
Bewoners en hun verwanten plaatsen zelfstandig (of met ondersteuning
van de Patiëntenfederatie) reviews op Zorgkaartnederland.nl. Aangezien
het plaatsen van reviews niet verplicht is, zijn niet alle verpleeghuizen
vertegenwoordigd op Zorgkaartnederland.nl.
125
Hoeveel reacties zijn gemiddeld per verpleeghuis op Zorgkaartnederland.nl beschikbaar?
Er staan 96.553 waarderingen in totaal voor de verpleeg- en verzorgingshuizen van het begin van Zorgkaartnederland.nl (2009) tot en met april
2018. Vanaf start januari 2015 tot en met april 2018 zijn er 63.910 waarderingen in totaal bijgekomen. Op Zorgkaartnederland.nl staan 2.088
locaties. De helft van de locaties heeft 30 of meer waarderingen. Dit aantal
is van belang voor de representativiteit.
126
Hoe verhoudt het vermoeden dat technologie de noodzaak voor extra
mensen tempert zich tot de hardheid van de personeelsnorm?
De personeelsnorm vraagt dat er op drukke momenten voldoende
personeel beschikbaar is. Daarbij wordt er vanuit gegaan dat het
personeel dan ook voldoende tijd en aandacht heeft voor de vereiste
persoonsgerichte zorg aan cliënten. Met de inzet van ondersteunende
technologie kan niet alleen de zorg aan cliënten beter worden, bijvoorbeeld door «smart sensors» in incontinentiemateriaal, maar kan ook de
verzorgende ontlast worden, waardoor er meer tijd beschikbaar kan
komen voor persoonsgerichte zorg. De inzet van technologie maakt het
daarmee beter mogelijk om te voldoen aan de personeelsnorm en de
verdere eisen van het kwaliteitskader.
127
Als een hogere medewerkers- en cliënttevredenheid wordt gekoppeld aan
meerdere acties, hoe weet de Kamer straks welke actie welk effect heeft
gehad?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

32

Het tot stand brengen van hogere cliënt- en medewerkerstevredenheid
zijn te bereiken resultaten op het niveau van de doelstellingen. Per
doelstelling zijn er meerdere acties benoemd. Per actie zijn in «Thuis in
het Verpleeghuis» de te bereiken resultaten apart aangegeven, zodat ook
het resultaat per actie in beeld kan worden gebracht.
128
«Voor de verpleeghuiszorg worden verpleeghuizen en het onderwijs
gestimuleerd om in hun regio aanvullende activiteiten op te zetten.
Zorgkantoren hebben de rol deze activiteiten te faciliteren.» Is dit een rol
die past en hoort bij zorgkantoren? Hebben zij hiervoor capaciteit?
In het actieprogramma Werken in de Zorg heb ik aangekondigd specifiek
voor de verpleeghuizen actie te ondernemen om extra personeel en ook
meer deskundig personeel in de zorg aan te laten nemen. Dat betekent dat
er de komende jaren een forse personele uitdaging is voor de verpleeghuiszorg oplopend tot circa 70 duizend extra medewerkers, met name
zorgprofessionals. De zorgkantoren, ondersteund door het programma
«Waardigheid en Trots op locatie», zullen met de verpleeghuisinstellingen
in hun regio een convenant afsluiten met concrete acties ter ondersteuning van de uitvoering van deze doelstelling. Deze activiteiten moeten
er aan bijdragen dat er voldoende personeel is binnen de regio, waardoor
iemand binnen redelijke termijn en op redelijk afstand de zorg kan
ontvangen die hij nodig heeft.
Er zijn inmiddels 28 van de 31 zorgkantoorregio’s bezig een convenant te
sluiten. Zorgkantoren hebben aangegeven dat zij deze rol willen invullen.
Zorgverzekeraars Nederland laat een profiel maken van zowel het
zorgkantoor 2021 als van de zorginkoper 2021, zodat zij een gezamenlijk
beeld hebben waar ze als organisatie naar toe te werken. Het onderzoek
zal tevens uitwijzen in hoeverre de capaciteit van de zorgkantoren
toereikend is voor onder meer de uitoefening van hun taken in het kader
van het programma «Thuis in het Verpleeghuis». Hiervoor heb ik in eerste
instantie 4 miljoen euro beschikbaar gesteld.
129
Hoe voorkomt u dat de merkbaarheidsscan niet bijdraagt aan juist meer
administratieve lasten en hoe verhoudt zich dat tot de actie om «de kraan
dicht te draaien»?
De merkbaarheidsscan is een monitoringsinstrument waarmee gemeten
kan worden in hoeverre genomen specifieke maatregelen hebben geleid
tot een merkbare vermindering van de ervaren regeldruk. Uiteraard moet
een dergelijk instrument niet leiden tot meer administratieve lasten. Het is
echter wel van belang om te monitoren in hoeverre genomen maatregelen daadwerkelijk effect hebben in de praktijk. Zo bleek uit de merkbaarheidsscan bij de huisartsen dat een aantal maatregelen nog niet tot
verlichting hadden geleid en bleek uit vervolgonderzoek de oorzaak
hiervan te liggen in het niet goed geïmplementeerd zijn van de maatregelen.
Met de actielijn «Voorkomen van nieuwe regeldruk: de kraan dichtdraaien» in het programma »Ontregel de zorg» wordt ingezet op het
zoveel mogelijk voorkomen van nieuwe regeldruk, zowel bij nieuwe weten regelgeving als beleid.
130
Wat is het verschil tussen de merkbaarheidsscan en het overzicht van
geschrapte regels en opgeruimde administratieve lasten binnen
zorgorganisaties?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

33

De merkbaarheidsscan geeft inzicht in de ervaring van zorgprofessionals
en het effect dat genomen maatregelen, zoals het schrappen van regels,
heeft op de regeldruk die zij ervaren. De lijst van geschrapte regels en
administratieve lasten biedt vooral overzicht, maar zegt weinig over de
ervaring.
131
Met wie wordt het overzicht van geschrapte regels en opgeruimde
administratieve lasten binnen en buiten zorgorganisaties gedeeld en
besproken?
Er is een website waarin alle activiteiten rondom de aanpak regeldruk op
een logische manier worden geordend en waarop deze activiteiten door
iedereen kunnen worden teruggevonden (www.ordz.nl).
132
In welke regio’s is het arbeidstekort het grootst?
Onderstaande figuren geven inzicht in de krapte op de arbeidsmarkt,
zowel voor het totaal aan zorg en welzijnsberoepen als specifiek voor
verzorgende IG en mbo- en hbo-verpleegkundige. Hiervoor is de
spanningsindicator van het UWV gebruikt. Deze geeft de verhouding
tussen het aantal openstaande vacatures en het aantal geregistreerde
werkzoekenden dat direct inzetbaar is weer.
Uit de figuren wordt duidelijk dat voor alle zorg- en welzijnsberoepen de
arbeidsmarkt in ongeveer 1/3 van de regio’s krap is en in de rest
gemiddeld. Voor de beroepen verzorgende IG en verpleegkundige is de
arbeidsmarkt echter in alle regio’s krap tot zeer krap.
Figuren: Krapte op arbeidsmarkt op basis van spanningsindicator UWV6
133
In 2018/2019 zijn in alle zorgkantoorregio’s concrete afspraken gemaakt
tussen verpleeghuizen, opleidingsorganisaties en zorgkantoren over de
arbeidsmarkt zodat de beoogde extra zorgverleners ingezet worden
(onder andere door behoud van zorgverleners), waardoor de bewoners
zullen merken dat er genoeg zorgverleners zijn die tijd een aandacht voor
hen hebben. Hoe wordt dit gemeten? Zijn op dit moment al zulke concrete
afspraken gemaakt? Zo ja, hoeveel?
In alle regio’s worden op dit moment in lijn met het actieprogramma
«Werken aan de Zorg» zorgbreed afspraken gemaakt over de aanpak van
tekorten op de arbeidsmarkt (de zogenaamde RAAT’s). Deze RAAT’s zijn
zorgbreed. Aanvullend daarop worden specifieke afspraken gemaakt voor
de verpleeghuiszorg. Ook dat proces loopt inmiddels in veel regio’s. In
geen van de regio’s is dit proces al volledig afgerond. De verwachting is
dat eind dit jaar in de meeste regio’s de noodzakelijke concrete afspraken
zijn gemaakt. VWS wordt hierover geïnformeerd door betrokken partijen
(zorgkantoren, regionale werkgeversorganisaties).
134
Hoe verhouden de indicatoren rondom keuze-informatie in paragraaf 3.1.2
zich tot de passage «om de administratieve lasten te beperken [...]
brengen we gegevensuitvraag aan zorgorganisaties terug»?
Zie het antwoord op vraag 90.
135
6

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

34

Hoe wordt dit precies vormgegeven dat «Thuis in het Verpleeghuis»
zorgorganisaties gaat helpen interne administratieve lasten op te ruimen?
Vanuit «Waardigheid en trots op locatie» worden locaties die dit willen
geholpen om de eigen administratieve lasten te verminderen. Dit doen ze
bijvoorbeeld aan de hand van het overzicht van de verplichte registraties
dat is opgesteld door de werkgroep registratielast. Onder andere met deze
lijst kunnen onnodige registraties worden opgemerkt en weggenomen.
Zie ook het programma »Ontregel de zorg».
136
Door welke partij zal de informatie om te komen tot een gemeenschappelijke dataset worden uitgevraagd? Wanneer moet deze set klaar zijn?
Het Zorginstituut wordt gevraagd de regie te nemen om op basis van de
beschikbare data kwaliteitsinformatie te ontsluiten voor verschillende
gebruikers, zoals cliënten en hun naasten, zorgaanbieders, zorgkantoren,
beleidsinformatie, en toezichts- en reguleringsinformatie voor de IGJ en
de NZa. In het voorjaar van 2019 zal een eerste oplevering plaatsvinden.
137
In het kader van de administratieve lasten wordt beoogd dat de jaarlijks
ervaren administratieve lasten zullen dalen, zodat bewoners merken dat
de zorgverleners meer tijd voor ze hebben. Dit blijkt uit: 1. een hogere
medewerkerstevredenheid en een hogere cliënttevredenheid, hoe wordt
dit gemeten? Hoe hoog is de medewerkers en cliënttevredenheid op dit
moment? Gaarne niet verwijzen naar een website, maar concrete cijfers
die wij kunnen vergelijken.
Er zijn nu geen eenduidige cijfers beschikbaar over de tevredenheid van
de bewoners of medewerkers. Door middel van de spiegelinformatie zal
deze tevredenheid op een eenduidige manier en structureel gemeten
worden. Hiermee kan de komende jaren de ontwikkeling van de tevredenheid van de bewoners worden gevolgd.
138
In het kader van de administratieve lasten wordt beoogd dat de jaarlijks
ervaren administratieve lasten zullen dalen, zodat bewoners merken dat
de zorgverleners meer tijd voor ze hebben. Dit blijkt uit: 2. een manier om
de daling van de administratieve lasten in beeld te brengen, dit heet de
merkbaarheidscan. Hoe hoog zijn de administratieve lasten op dit
moment? Hoe wordt dit gemeten? Kunt u uitleggen hoe de daling door
middel van de merkbaarheidsscan concreet gemeten wordt? Gaarne niet
verwijzen naar een website, maar concrete cijfers die wij kunnen
vergelijken.
Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar administratieve lasten in
de langdurige zorg. Daaruit komen verschillende beelden. Er kan dus niet
een eenduidig beeld worden gegeven hoe hoog de administratieve lasten
precies zijn. Dat de ervaren regeldruk bij zorgprofessionals hoog is, staat
onomstotelijk vast. Met een merkbaarheidsscan wordt de effectiviteit
gemeten van de maatregelen die in het programma «(Ont)regel de zorg»
worden genomen. In een 0-meting wordt de huidige ervaren regeldruk
onderzocht. Met een 1-meting wordt na een bepaalde tijdsperiode
gemeten of de ervaren regeldruk op deze punten is afgenomen. Het
meten gebeurt door middel van een rapportcijfer voor de ervaring en een
inschatting in de vermindering van tijd die zorgprofessionals kwijt zijn.
139

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

35

Wordt naast «een overzicht van geschrapte regels en opgeruimde
administratieve lasten binnen zorgorganisaties» ook gekeken naar de
nieuwe regels (op instellingsniveau) om zo een beeld te krijgen van de
netto administratieve lastenverlichting?
Ja, onderdeel van de aanpak is dat er ook wordt gekeken naar het effect
van nieuwe regelgeving.
140
Kunt u voorbeelden geven van situaties waarin aanvullend op het
kwaliteitskader bij uitzondering extra gegevens kunnen worden gevraagd?
Kan extra informatie door iedereen worden opgevraagd of door slechts
één partij?
Het uitgangspunt is dat op basis van de beschikbare gegevens en nadere
ontwikkelopdrachten in het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg er
voldoende informatie is om kwaliteitsgegevens te ontsluiten. Daar waar
behoefte is aan extra informatie, moet dit worden aangetoond en
afgestemd met de verschillende betrokken partijen alvorens deze
informatie ook daadwerkelijk wordt uitgevraagd bij de zorginstellingen.
141
Door wie wordt de merkbaarheidsscan opgesteld en op basis van welke
informatie en indicatoren? Wie vraagt de data voor de merkbaarheidsscan
uit?
Tot op heden zijn er in het kader van het programma «Merkbaar minder
regeldruk» van het vorige kabinet drie merkbaarheidsscans uitgevoerd, in
de paramedische sector, farmacie en huisartsenzorg. Dat is gebeurd door
een onderzoeksbureau, in opdracht van VWS. Voor de verpleeghuiszorg
wordt nog bezien hoe en wanneer de merkbaarheidsscan wordt
uitgevoerd.
142
Klopt het dat nieuwe wetgeving, denk bijvoorbeeld aan de Algemene
Verordening Gegevensbescherming (AVG), tot nieuwe administratieve
lasten gaat leiden?
Bij nieuwe wet- en regelgeving vindt altijd een regeldruktoets plaats,
waarbij wordt gekeken of eventuele regeldrukgevolgen, zoals een
toename van regeldruk, proportioneel zijn. Er wordt getracht deze zoveel
mogelijk te beperken. De gevolgen van de AVG zijn reeds in kaart
gebracht bij de totstandkoming van de AVG en met de Tweede Kamer
gedeeld.7
143
Ter bestrijding van de administratieve lasten wordt een oplossing gezocht
door de persoonsgegevens van de onder de overheid vallende organen te
integreren? Zijn hierbij risico’s voor de privacy van persoonsgegevens?
Het uitgangspunt voor de informatievoorziening wordt «eenmalige
uitvraag, meervoudig gebruik». Uiteraard wordt bij de uitwerking hiervan
goed gekeken naar relevante privacyaspecten. Daarbij wordt gestreefd
naar informatie die inzicht geeft in de kwaliteit op locatieniveau, maar dit
hoeft niet te betekenen dat er persoonsgegevens in worden opgenomen
en ontsloten. Partijen zullen enkel toegang krijgen tot die informatie die
relevant is voor de uitvoering van hun wettelijke taken en waarvoor een
goede wettelijke basis bestaat.
7

Kamerstuk 32 761, nr. 50 en bijlage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

36

144
Komt er een plan om tot een eenduidig format te komen van het
toetsingskader van het zorgkantoor en van de IGJ i.o.? Zo ja, hoe ziet dit
format eruit?
De IGJ i.o. heeft haar aangepaste toezichtkader in de verpleeghuiszorg
afgestemd op het kwaliteitskader verpleeghuiszorg. De zorgkantoren
hebben een inkoopkader vastgesteld, waarbij zorgaanbieders maximaal
gestimuleerd worden om het kwaliteitskader zo snel mogelijk te
implementeren.
Omdat voor beide organisaties het kwaliteitskader een belangrijk gegeven
is en één van de uitgangspunten van «Thuis in het Verpleeghuis» is dat de
administratieve lasten niet mogen toenemen, heb ik het Zorginstituut in
samenwerking met de NZa gevraagd om tot een eenduidige dataset te
komen, op basis waarvan verschillende gebruikers de voortgang van de
uitvoering van het kwaliteitskader kunnen inzien. Daarmee wordt een
stapeling van informatie-eisen aan zorgorganisatie te voorkomen. Op
basis van deze dataset kan het zorgkantoor informatie opvragen voor de
zorginkoop en de IGJ i.o. voor het toezicht.
145
Klopt het dat de externe verantwoordingseisen van de zorginstellingen
nog meer toenemen?
Een belangrijk uitgangspunt van «Thuis in het Verpleeghuis» is dat de
administratieve lasten niet toenemen. Daarom heb ik het Zorginstituut en
de NZa gevraagd te werken aan een gemeenschappelijke dataset om een
stapeling van informatie-eisen aan zorgorganisaties te voorkomen.
In «Thuis in het Verpleeghuis» wordt in kader van de extra kwaliteitsmiddelen gesproken over een uniform te ontwikkelen model voor een
geconsolideerde meerjarenbegroting op instellingsniveau. Dit uniforme
model is een nadere uitwerking van de afspraak die opgenomen in het
kwaliteitskader, waarin zorgaanbieders jaarlijks gevraagd wordt een
onderbouwing van de persoonssamenstelling te geven.
146
Hoeveel moet de medewerkerstevredenheid stijgen om de doelstelling te
halen?
Er zijn nu geen eenduidige cijfers beschikbaar over de tevredenheid van
de zorgverleners. ActiZ heeft conform afspraak voorstel gedaan voor een
eenduidige registratie door de NPS-systematiek ook voor zorgverleners te
gebruiken. Deze indicator moet worden toegevoegd aan het kwaliteitsregister van het Zorginstituut, zodat over 2018 een eenduidige eerste
registratie van de medewerkerstevredenheid kan plaatsvinden. Als dit
tijdig lukt, komen de resultaten vervolgens per 1 juli 2019 beschikbaar.
Deze resultaten kunnen gebruikt worden als nulmeting. Hiermee kunnen
wij de komende jaren de ontwikkeling van de tevredenheid van de
zorgverleners volgen. Het gaat er bij de medewerkerstevredenheid in de
eerste plaats om de geleidelijke toename van de tevredenheid.
147
Hoe staat het nu met de medewerkerstevredenheid?
Zie het antwoord op vraag 146.
148

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

37

De NZa onderzoekt hoe in de bekostiging rekening gehouden kan worden
met regionale kostenverschillen, zoals grondprijzen, wanneer is dit
onderzoek afgerond? Wanneer is dit onderzoek voor de Kamer
beschikbaar?
Ik heb de NZa gevraagd mij voor 1 januari 2019 te adviseren over haar
onderzoek naar regionale, objectieve niet-beïnvloedbare kostenverschillen. Daarna zal ik dit onderzoek voorzien van mijn reactie en naar de
Tweede Kamer sturen.
149
De extra middelen voor 2018, namelijk 435 miljoen euro, zijn in de
tarieven opgenomen, hoeveel extra medewerkers zijn hier reeds voor
aangenomen?
De extra middelen van 435 miljoen euro zijn berekend op de inzet van zo’n
tienduizend extra zorgmedewerkers (7.000 fte). Het is niet bekend hoeveel
extra medewerkers er tot op heden precies zijn ingezet. In het landelijk
inkoopkader 2018, dat door de zorgkantoren wordt gevolgd, zijn hierover,
zoals ik u eerder heb gemeld in mijn brief van 8 februari jl.8, geen
specifieke afspraken opgenomen. Met ingang van 2019 zal dit wel het
geval zijn. Het zorginkoopbeleid 2019 zal heldere voorwaarden koppelen
aan de inzet van het extra kwaliteitsbudget. Verpleeghuizen dienen met
ingang van 2019 op een uniforme wijze te rapporteren over de extra
personeelsinzet en als blijkt dat de afgesproken stappen richting de
personeelsnormen en de implementatie van het kwaliteitskader niet zijn
gezet, zullen de zorgkantoren op grond van de overeenkomst middelen
terugvorderen of verrekenen.
Een algemeen beeld over de inzet van de extra middelen van 435 miljoen
euro in 2018 is geschetst in een recente publicatie van ActiZ «Resultaten
uit het verpleeghuis» van april 2018. Vrijwel alle organisaties zetten de
extra middelen vooral in voor extra medewerkers en voor (bij)scholing of
opleidingen. Daarnaast zien veel organisaties dat ook inzet van technologie hen kan helpen bij de invoering van het kwaliteitskader. Arbeidsbesparende technologie helpt de werkdruk van zorgmedewerkers te
verminderen. Daarnaast kan technologie de kwaliteit van leven van
bewoners verbeteren, bijvoorbeeld door hen op een positieve manier te
prikkelen en onrust weg te nemen.
150
Hoe verhouden de onderzoek(en) van de NZa (hoofdstuk 2 pagina 12) zich
tot de voorspelbaarheid over bekostiging?
In totaal is er voor de verpleeghuizen 2,1 miljard euro extra structureel
beschikbaar. Er is op dit moment geen aanleiding te veronderstellen dat
de onderzoeken van de NZa gaan leiden tot een ander bedrag wat
bijdraagt aan de voorspelbaarheid over de bekostiging. De onderzoeken
van de NZa kunnen een wel bijdrage leveren aan een meer rechtvaardige
tariefstelling, doordat rekening wordt gehouden met regionale objectieve
niet-beïnvloedbare kostenverschillen en een doelmatige besteding van de
middelen.
151
Is de prestatie die zorgaanbieders tijdens de ingroeifase mogen gebruiken
ook een maximumtarief? Op basis waarvan wordt bepaald welk
percentage van het maximumtarief wordt gehanteerd? Op welke wijze
wordt de prestatie rekening gehouden met maatwerk per locatie?

8

Kamerstuk 31 765, nr. 296.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

38

In elke geval gedurende de ingroeifase (nu voorzien in 2019–2021) komen
de extra middelen jaarlijks beschikbaar in de vorm van een kwaliteitsbudget. De toekenning van dat budget is gekoppeld aan door de verpleeghuizen opgestelde kwaliteitsplannen voor 2019 en latere jaren. Voor 2019
is landelijk een kwaliteitsbudget beschikbaar van 600 miljoen euro
(aanvullend op de 435 miljoen euro die in de reguliere tarieven is
verwerkt). Zorgkantoren en zorgaanbieders maken onderling afspraken
over het kwaliteitsplan en het daarbij horende kwaliteitsbudget. Daarbij is
geen sprake van maximumtarieven. Op grond van de kwaliteitsplannen
van de individuele instellingen is maatwerk per locatie mogelijk. Dat
maakt het dus mogelijk dat instellingen in een verschillend tempo
toegroeien naar het kwaliteitskader, zoals dat past binnen hun bedrijfsvoering. Het totaal van de afspraken voor 2019 moet passen binnen het
landelijk beschikbare budget van 600 miljoen euro. De zorgkantoren en de
NZa zien daarop toe.
152
Leidt die nieuwe prestatie tot extra administratieve lasten voor
zorgorganisaties?
Zoals in het antwoord op vraag 151 is opgenomen, wordt voor de extra
prestatie gebruik gemaakt van informatie uit het kwaliteitsplan en –
verslag en vormt daarmee geen extra administratieve last ten opzichte
van de benodigde informatie op grond van het kwaliteitskader
verpleeghuiszorg.
153
Als het ingroeipad langer wordt, wat gebeurt dan met de reeds gereserveerde middelen voor extra personeel?
Met ingang van 2019 zal op basis van de kwaliteitsplannen en de
realisaties van deze plannen worden gemonitord of het veronderstelde
ingroeipad moet worden aangepast. Indien uit de monitor blijkt dat de
extra inzet van personeel achterblijft bij de raming dan heeft dit geen
effect op het structureel beschikbare bedrag van 2,1 miljard euro. Dit kan
wel tot gevolg hebben dat de gereserveerde middelen voor de jaren
2019–2021 niet volledig worden ingezet en dat het structurele bedrag later
wordt bereikt.
154
Op welke wijze worden instellingen na de implementatieperiode blijvend
uitgedaagd om hun kwaliteit te verbeteren als het kwaliteitsbudget
overgaat naar de reguliere bekostiging?
Na de implementatieperiode zullen de zorgaanbieders moeten voldoen
aan de vereisten in het kwaliteitskader. Dat betekent dat de zorgaanbieders lerende organisaties zijn die een leer- en verbetercyclus hebben
ingericht, over een kwaliteitsmanagementsysteem beschikken en deel uit
maken van een lerend netwerk. Daarmee is werken aan kwaliteit door te
leren en te verbeteren een regulier onderdeel van de bedrijfsvoering
geworden.
Uiteraard blijven ook na de implementatieperiode de zorgkantoren
inkopen op kwaliteit en houdt de IGJ i.o. onverminderd toezicht op de
kwaliteit van de zorg.
155
Er wordt achtereenvolgens gesproken over spelregels die moeten worden
nageleefd in het inkoopkader 2019 en de beleidsregels van de NZa en
«voorwaarden» in het inkoopkader 2019 voor de inzet van het kwaliteits-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

39

budget. Wat wordt hier bedoeld met spelregels? En wat met
voorwaarden?
Met de «spelregels» die moeten worden nageleefd wordt bedoeld het
bestaande inkoopkader Wlz 2018–2020 van de zorgkantoren, dat met
ingang van 2019 is aangevuld met de voorwaarden die worden gesteld
aan het kwaliteitsbudget. In het programmaplan is in bijlage 1 de hoofdlijn
hiervan opgenomen.
156
Van best presterende instellingen is bekend dat ze met de huidige
middelen meer zorgverleners beschikbaar hebben door onder andere het
wegnemen van onnodige overhead. Dit bleek ook uit de Eindevaluatie
Experiment regelarme instellingen (ERAI). Waarom is de aangenomen
motie van het lid Agema (Kamerstuk 31 765, nr. 175) uit december 2015
niet uitgevoerd?
De kennis die beschikbaar kwam via het experiment regelarme instellingen is breed verspreid via «InVoorZorg!» en «Waardigheid en Trots».
Het was aan de zorgaanbieders om deze over te nemen en in te voeren.
Middelen die zorgaanbieders hiermee vrijspelen zijn, conform het
gevraagde in de motie, beschikbaar gebleven voor betere zorgverlening.
In «Thuis in het Verpleeghuis» is aangegeven dat het doorvoeren van
verbeteringen niet vrijblijvend is, maar dat de zorgaanbieders in hun
kwaliteitsplan aangeven welk verbeterarrangement zij vormgeven.
Daarover maken zij afspraken met de zorgkantoren. Hiermee is de
bedoelde motie uitgevoerd.
157
Op basis van welke indicatoren doen de NZa en veldpartijen onderzoek
naar wat de best presterende instellingen zijn?
De indicatoren in het onderzoek naar de best presterende instellingen van
de NZa zullen betrekking hebben op een integrale vergelijking van kosten
en kwaliteit van de verpleeghuiszorg. Het is de taak van de NZa om in
overleg met het veld de relevante indicatoren te onderzoeken.
158
Betekent het beschikbaar zijn van het NZa-advies op 1 januari 2019 inzake
de best presterende instellingen dat dit kan worden meegenomen in de
tarieven voor 2020?
Na ontvangst van het NZa-advies zal ik mijn reactie hierop aan de Tweede
Kamer sturen en daarbij ook ingaan op de invoeringstermijn.
159
Hoe ziet de stapsgewijze invoering van de tarieven voor alle instellingen
er idealiter uit?
De stapsgewijze invoering van de tarieven voor alle instellingen dient de
komende periode te worden uitgewerkt door de betrokken partijen (NZa,
ZN, ActiZ). Na de ingroeifase (nu voorzien voor periode 2019–2021) zal het
kwaliteitsbudget overgaan naar de reguliere bekostiging. Dan zal bij de
tarieven rekening worden gehouden met regionale kostenverschillen die
niet beïnvloedbaar zijn door zorgorganisaties (zoals grondprijzen) en met
de kosten van de «best presterende instellingen».
160
Welke rol speelt vastgoed in de ruimte voor het aannemen van personeel
van de best presterende instellingen die hebben bewezen met dezelfde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

40

middelen meer personeel aan te kunnen nemen, naast het wegnemen van
onnodige overhead?
De NZa zal onderzoek doen naar de best presterende instellingen. Daarbij
zal zij een integrale vergelijking maken van kosten en kwaliteitsgegevens.
Daaronder vallen ook de kosten van vastgoed.
161
Wat wordt bedoeld met een verbeterarrangement?
Met een verbeterarrangement wordt bedoeld de stappen de een zorgaanbieder wil zetten om te voldoen aan de vereisten van het kwaliteitskader,
met welke partijen hij daartoe samenwerkt (zoals het lerende netwerk,
«Waardigheid en Trots op locatie» of anderen) en de afspraken die met
het zorgkantoor worden vastgelegd.
162
Hoeveel capaciteit (fte) is er beschikbaar binnen «Thuis in het
Verpleeghuis»? Hoeveel verpleeghuizen kunnen vanuit het programma
ondersteund worden?
In «Thuis in het Verpleeghuis» is aangegeven dat het Ministerie van VWS
«Waardigheid en Trots op locatie» als aanbod beschikbaar stelt aan de
verpleeghuizen. In het kwaliteitsplan zullen de zorgaanbieders moeten
aangeven hoe hun verbetertraject eruit ziet en of zij deelnemen aan
«Waardigheid en Trots op locatie». De uitwerking van «Waardigheid en
Trots op locatie» inclusief het benodigde aantal fte vindt momenteel
plaats. De Tweede Kamer zal hierover in de eerstvolgende voortgangsrapportage van «Thuis in het Verpleeghuis» nader worden geïnformeerd.
163
Welke ervaringen zijn er met best practices die ook daadwerkelijk
veralgemeniseerd zijn in de afgelopen vijf jaar?
De ervaring is dat uit goede voorbeelden vaak werkzame principes of
handvatten te herleiden zijn die andere verpleeghuizen op weg kunnen
helpen. Dit is de afgelopen vijf jaar gebleken uit het programma’s
«InvoorZorg». Een meer wetenschappelijke invalshoek wordt gekozen
binnen de academische werkplaatsen en het kennisprogramma
«Waardigheid en Trots», waarin leerervaringen zijn verbonden aan
onderzoek en onderwijs. Dit draagt bij aan het veralgemeniseren van wat
in de verpleeghuiszorg werkt.
164
Op basis waarvan zullen de voortgangsrapportages worden opgesteld nu
slechts één keer per jaar officieel informatie wordt uitgevraagd bij de
instellingen? Kan dit leiden tot extra administratieve lasten voor de
instellingen die gebruik maken van «Thuis in het Verpleeghuis»?
In «Thuis in het Verpleeghuis» is aangegeven dat VWS «Waardigheid en
Trots op locatie» als aanbod beschikbaar stelt aan de verpleeghuizen.
Vanuit «Waardigheid en Trots op locatie» zal twee keer per jaar een
voortgangsrapportage worden opgesteld. De benodigde informatie ten
behoeve van de voortgangsrapportage wordt verzameld tijdens de
uitvoering. Daarom zal er geen aparte informatie-uitvraag nodig zijn.
165
Hoe ziet het financiële fundament onder de werkplaatsen eruit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

41

De academische werkplaatsen zijn samenwerkingsverbanden van
zorgaanbieders met een universiteit. De zorgaanbieders financieren een
deel van de werkzaamheden van de academische werkplaatsen. Het
financiële fundament onder de academische werkplaatsen bestaat uit
cofinanciering via een ZonMw programma van hetgeen de zorgaanbieders bijdragen.
166
Hoe groot is het «financieel fundament» dat door u via de Nederlandse
organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie (ZonMw) aan
academische werkplaatsen geboden wordt?
Voor de academische werkplaatsen samen gaat het om 3 miljoen euro in
2018, 3,6 miljoen euro in 2019 en vanaf 2020 om 4,2 miljoen euro
structureel per jaar.
167
Wat wordt gedaan om het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen
bij dementie te verminderen en welke streefcijfers gelden hiervoor?
Met de programma’s als «Op weg naar vrijheid» en «Het kan beter met
minder» wordt ingezet op het creëren van bewustwording en een
cultuuromslag bij zorgaanbieders, professionals en mantelzorgers. De
voortgangsrapportage van «Het kan beter met minder» is 22 mei jl. aan
uw Kamer aangeboden, waarin geconstateerd wordt dat er sprake is van
een groeiend bewustzijn over het gebruik van psychofarmaca in verpleeghuizen en in organisaties voor verstandelijk gehandicaptenzorg.
Ook heb ik de totstandkoming van de multidisciplinaire richtlijn «Probleemgedrag bij mensen met dementie» gefaciliteerd. Deze richtlijn is
opgesteld door Verenso, in samenwerking met het Nederlands Instituut
voor Psychologen (NIP), sectie ouderenpsychologie, de Nederlandse
Vereniging voor Psychiatrie, V&VN en de Nederlandse Vereniging voor
Klinische Geriatrie, aangevuld met patiëntvertegenwoordiging vanuit
Alzheimer Nederland en NHG/LAEGO. Een belangrijke wijziging ten
opzichte van de eerdere richtlijn ten aanzien van dit onderwerp is dat,
conform het gedachtegoed van de Wet zorg en dwang (Wzd), er ruime
aandacht is voor het inzetten van psychosociale interventies. Daarnaast is
ook persoonsgerichte zorg insteek van deze richtlijn. De nieuwe richtlijn is
31 mei jl. gepresenteerd op het jaarcongres van Verenso en geldt als
veldnorm ten aanzien van het omgaan met probleemgedrag bij mensen
met dementie.
Per 1 januari 2020 dient de Wet zorg en dwang (Wzd) als wettelijk kader,
waarbij vrijheidsbeperking slechts als ultimum remedium is toegestaan. In
het kader van de implementatie van de Wzd zal ook aandacht zijn voor
terugdringing van vrijheidsbeperking bij mensen met dementie. De visie
van de Wzd impliceert dat het streefcijfer voor het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen bij mensen met dementie zo dicht mogelijk bij
«nul» ligt.
168
Vanaf 2019 komt extra kennis beschikbaar om zorg te verlenen, zodat de
bewoners merken dat zorgverleners bijvoorbeeld beter pijn bij dementie
of hartfalen behandelen, beter kunnen helpen bij revalidatie of een
plezierige dag kunnen bezorgen. Hoe wordt dit gemeten?
Het beschikbaar komen van extra kennis blijkt uit de kennis die wordt
opgeleverd door de academische werkplaatsen en het onderzoeksprogramma langdurige zorg dat via ZonMw wordt vormgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

42

169
Hoeveel geld is beschikbaar voor het structurele onderzoeksprogramma
dat u zult vormgeven voor beantwoording van kennisvragen op de
werkvloer?
Voor het structurele onderzoeksprogramma langdurige zorg komt via
ZonMw 4 miljoen euro per jaar voor kennisvragen op het gebied van de
Wlz beschikbaar. Onderdeel van dit programma is ook 4 miljoen euro voor
kennisvragen op het gebied van de Wmo.
170
Hoe wordt geborgd dat kennisvragen van de werkvloer het onderzoeksprogramma bereiken?
De kennisvragen worden geïnventariseerd door Vilans. Vilans zal de
kennisvragen waarvoor de kennis reeds beschikbaar is, beantwoorden. De
kennisvragen waarop nog geen antwoord is, worden doorgegeven aan
ZonMw ten behoeve van opname in het onderzoeksprogramma
langdurige zorg.
171
Hoe worden onderwijsinstellingen betrokken bij de kennisontwikkeling in
zorginstellingen?
Sommige academische werkplaatsen werken reeds samen met onderwijsinstellingen. Ook zorgaanbieders en onderwijsinstellingen werken al vaak
samen. De verdere samenwerking met onderwijsinstellingen zal nog
worden vormgegeven.
172
Hoe wordt opgedane kennis in zorginstelling vertaald naar de modernisering van diverse opleidingen tot zorgverlener?
De eindtermen van een opleiding worden bepaald door werkgevers,
beroepsgroepen en opleidingsinstellingen. Dit zorgt er voor dat kennis uit
de zorginstelling ook een plek krijgt in de opleiding. Zo hebben de
werkgevers, de beroepsgroep en de opleidingsinstellingen intensief
samengewerkt om tot een toekomstbestendig opleidingsprofiel voor de
verpleegkunde te komen (Bachelor of Nursing 2020). In het mbo zijn de
werkgevers, de beroepsgroep en de opleidingsinstellingen verenigd in de
Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB). Zij
bepalen met elkaar hoe de inhoud van de opleidingen moet worden
vormgegeven. Bij het College Zorg Opleidingen bestaan de opleidingscommissies ook uit deze tripartiete samenstelling om kennis uit de praktijk
een plek te geven in de opleidingen.
173
Kan concreter worden aangegeven wat gedaan wordt om onderbehandeling bij pijn bij mensen met dementie te verminderen, bijvoorbeeld via
verbetering van pijndiagnostiek door gebruik van een pijnobservatielijst?
In meer algemene zin is in «Thuis in het Verpleeghuis» aangegeven dat
het zaak is om het professioneel handelen te versterken door de kennisinfrastructuur in de langdurige zorg te versterken, zodat meer wetenschappelijk onderbouwde methoden om de zorg te verlenen beschikbaar
komen. Dat geldt voor behandeling van pijn bij mensen met dementie,
maar ook voor bewoners met andere aandoeningen.
174
Wanneer is het structurele onderzoeksprogramma vormgegeven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

43

Het structurele onderzoeksprogramma langdurige zorg is voor de zomer
van dit jaar gereed.
175
Eind 2021 maakt bij elke instelling een arts of verpleegkundige deel uit
van het bestuur van de instelling of is er structureel overleg tussen de
Raad van Bestuur en een vertegenwoordiging van de genoemde
beroepsgroepen, zodat cliëntenraden en bewoners merken dat iemand
met praktijkervaring meestuurt. Hoe wordt dit gemeten? Wat is de
consequentie wanneer instellingen niet voldoen aan deze eis? Zijn er nu al
instellingen waarbij een arts of verpleegkundige deel uitmaakt van het
bestuur? Zo ja, bij hoeveel instellingen is dit het geval? Gaarne niet
verwijzen naar een website maar concrete cijfers die wij kunnen
vergelijken.
Eén van de vereisten in het kwaliteitskader is dat in elke instelling een arts
of verpleegkundige deel uitmaakt van het bestuur van de instelling of dat
er structureel overleg is met de Raad van Bestuur. In geval van deelname
van een arts of verpleegkundige aan de Raad van Bestuur blijkt dit uit de
samenstelling van de Raad van Bestuur. Indien er sprake is van structureel
overleg, zal in het kwaliteitsplan van de aanbieder moeten zijn
opgenomen hoe dit is vormgegeven. Indien een zorgaanbieder hieraan
geen gevolg geeft, komt dit terug bij de zorginkoop. Er wordt op dit
moment geen registratie bijgehouden van het aantal instellingen waarbij
een arts of een verpleegkundige deel uitmaakt van de Raad van Bestuur.
176
Zorgorganisaties gaan meer gebruik maken van technologie. Hier wordt in
2018 een nulmeting verricht. Wanneer gaat deze nulmeting plaatsvinden?
Wordt de Kamer geïnformeerd over de resultaten van deze nulmeting? Zo
nee, waarom niet?
In de tweede helft van 2018 wordt de nulmeting uitgevoerd. Uw Kamer
wordt na afronding op de hoogte gebracht van de uitkomsten van deze
nulmeting.
177
Hoe ondersteunt u bij de opschaling van arbeidsbesparende technologieën?
Financieel wordt opschaling ondersteund door het kwaliteitsbudget en de
transitiemiddelen. Het kwaliteitsbudget, waarvoor iedere instelling een
kwaliteitsplan kan indienen, is hoofdzakelijk bedoeld voor de inzet van
extra personeel. Maar een deel (15%) kan voor andere doeleinden ingezet
worden, waaronder innovatieve technologie. Voor iedere zorgkantoorregio is daarnaast jaarlijks een transitiebudget beschikbaar. Ook dat kan
gebruikt worden voor de inzet van innovatieve technologie. Daarnaast
kunnen via «Waardigheid en Trots op locatie» de inzet van dergelijke
technologie en de daarbij behorende goede voorbeelden onder de
aandacht gebracht worden van instellingen. Tot slot wordt met de zojuist
gestarte challenge «Verpleeghuizen van de toekomst» een aantal
instellingen ondersteund bij de inzet van een nieuwe (arbeidsbesparende)
techniek. Deze challenge koppelt instellingen met een goed werkend
voorbeeld van technologie aan andere instellingen die het voorbeeld
willen overnemen. Zowel de goede voorbeelden als de navolgers worden
hierbij ondersteund door een aantal deskundige bureaus.
178

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

44

«Thuis in het Verpleeghuis» zal bijdragen aan het delen van kennis en
goede voorbeelden van e-health. Wat verstaat u onder goede voorbeelden
van e-health?
Er is geen blauwdruk of afgebakende definitie van wat een goed
voorbeeld van e-health is. Er is echter wel een aantal kwalitatieve criteria
te benoemen. Het belangrijkste is dat het de kwaliteit van zorg aan
cliënten en het welbevinden van cliënten aantoonbaar verbetert. Ook de
tevredenheid van de zorgprofessionals die er gebruik van maken is
relevant. Als e-health gericht is op een meer doelmatige zorg, dan is het
van belang dat de zorgprofessional daadwerkelijk meer tijd heeft voor de
persoonsgerichte zorg, zoals opgenomen in het kwaliteitskader.
Primair bepalen veldpartijen zelf wat zij binnen hun visie als een goed
voorbeeld beschouwen. Van belang is dat ze in staat zijn om dit toe te
lichten en anderen te stimuleren om het in de eigen organisatie toe te
passen.
179
Welke innovatieve technologie, bijvoorbeeld op het terrein van e-health en
domotica, heeft daadwerkelijk handen aan het bed vervangen?
Zoals ik ook bij vraag 178 heb aangegeven, is er geen blauwdruk van wat
een goed voorbeeld is. Het staat of valt met de manier waarop een
innovatie wordt ingezet en dat is situationeel bepaald. De afweging van
een instelling om een innovatie in te zetten, heeft altijd te maken met die
instellingsspecifieke situatie. Het is daarom belangrijk om meer zicht te
krijgen op de meerwaarde van reeds toegepaste innovaties, vooral met
betrekking tot de meerwaarde voor cliënten en zorgprofessionals. Daarom
wordt ingezet op het stimuleren van instellingen om eigen goede
praktijken meer onder de aandacht te brengen van andere instellingen,
zodat deze instellingen ze kunnen vertalen naar de eigen praktijk.
«Waardigheid en Trots op locatie» kan daarbij een belangrijk instrument
zijn.
180
Hoe worden instellingen gestimuleerd om tot beleid dan wel transparante
verbeterplannen te komen voor bewegingsprogramma’s en activiteiten
die aansluiten bij de wensen van de bewoners en mensen met dementie?
Hoe worden de cliënten hierbij betrokken?
Het kwaliteitskader en «Thuis in het Verpleeghuis» hebben als doel om tot
persoonsgerichte zorg voor alle bewoners te komen. Dit betekent dat de
bewoners voldoende tijd en aandacht krijgen van de zorgverleners. Het
betekent ook dat de zorgverleners zich verdiepen in wat de cliënt wil en
nodig heeft, en beschikken over de kennis, de tijd en de ruimte om
datgene de te doen wat de cliënt wil en nodig heeft. Dit geldt ook voor
activiteiten (waaronder bewegingsprogramma’s) die bewoners met
dementie nodig hebben. De aanpak om dit mogelijk te maken legt de
zorgaanbieder vast in zijn kwaliteitsplan, dat in samenspraak met onder
andere de cliëntenraad wordt opgesteld.
181
Hoe worden instellingen gestimuleerd om tot beleid dan wel transparante
verbeterplannen te komen voor bewegingsprogramma’s en activiteiten
die aansluiten bij de wensen van mensen met dementie en hoe wordt de
cliëntenraad van de instelling hierbij betrokken?
Zie het antwoord op vraag 180.
182

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

45

Welke rol spelen werknemers van een zorginstelling in de keuze voor het
inrichten van hun inspraak?
In het kwaliteitskader en in «Thuis in het Verpleeghuis» is opgenomen dat
het kwaliteitsplan in samenspraak met onder andere de zorgverleners
moet worden opgesteld.
183
Welke interval in het structurele overleg beoogt u als de zorginstelling in
plaats van vertegenwoordiging in het bestuur kiest voor een structureel
overleg met medewerkers?
Als een er geen arts of verpleegkundige in het bestuur van de instelling
wordt opgenomen dient er voldoende overleg te zijn met het bestuur. Dit
overleg dient voldoende frequent te zijn om de artsen en verpleegkundige
ruime invloed op het beleid van de instelling te geven.
184
Klopt het dat de regionale plannen van zorgkantoren, zorgorganisaties en
derden naast de kwaliteitsplannen van instellingen komen? Zo ja,
waarvoor worden deze regionale plannen gebruikt? Wat staat er idealiter
in deze plannen?
Iedere instelling dient een kwaliteitsplan te maken. Op basis van dat plan
kan een instelling extra financiering krijgen in de vorm van een kwaliteitsbudget. Daarnaast wordt verwacht dat de zorgkantoren met de verpleeghuizen in hun regio nagaan welke instellingsoverstijgende zaken
aangepakt moeten worden, opdat ieder verpleeghuis kan voldoen aan het
kwaliteitskader. Het is aan de regio om te bepalen om welke zaken het
gaat. Het kan daarbij onder andere gaan om de arbeidsmarkt, het
opleiden, om innovaties en inzet van technologie, maar ook om zaken die
meer verband houden met het vastgoed. Afhankelijk van de insteek die in
de regio gekozen wordt, kunnen andere betrokkenen aangehaakt worden.
185
Op basis waarvan kunnen zorgkantoren in specifieke gevallen extra
middelen ter beschikking stellen aan aanbieders? Zijn dit middelen uit de
transitiemiddelen of de extra middelen in het kader van het kwaliteitskader? Kunt u voorbeelden geven van dergelijke specifieke gevallen?
De transitiemiddelen zijn bedoeld ter ondersteuning van de ontwikkelopdracht die er ligt. Deze worden ingezet bij problematiek op het gebied van
innovatie, ICT of arbeidsmarkt die bij meerdere zorgaanbieders speelt.
Mogelijke knelpunten worden in gezamenlijk overleg tussen het
zorgkantoor en de aanbieders geïnventariseerd. De zorgaanbieders die
een rol willen spelen bij het oplossen van de knelpunten, kunnen hiervoor
extra middelen krijgen.
Voor de afspraken over het kwaliteitsbudget zijn de kwaliteitsplannen,
zoals deze door de zorgaanbieders worden aangeleverd, de basis voor het
dialoog tussen zorgkantoor en de zorgaanbieder. Dit is ook de grondslag
voor de financiële afspraken.
186
Wanneer wordt de Kamer op de hoogte gesteld van de resultaten van de
nulmeting?
In de tweede helft van 2018 wordt de nulmeting voor de toepassing van
innovaties uitgevoerd. Uw Kamer wordt na afronding op de hoogte
gebracht van de uitkomsten van deze nulmeting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

46

187
De begeleidingsgroep bespreekt en bevordert de voortgang? Wat betekent
bevorderen in dit verband? Welk mandaat heeft de begeleidingsgroep?
De begeleidingsgroep bestaat uit alle partijen die betrokken waren bij de
opstelling van «Thuis in het Verpleeghuis». Met bevorderen wordt in dit
verband bedoeld dat zij elk vanuit hun eigen positie en verantwoordelijkheid alle invloed aanwenden waarover zij beschikken om de doelstellingen in «Thuis in het Verpleeghuis» te realiseren, en daarbij
samenwerken.
188
Welke maatregelen kan een zorgkantoor nemen wanneer door een
zorgorganisatie niet wordt voldaan aan gemaakte afspraken?
Zie het antwoord op vraag 100.
189
De IGJ i.o. houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid van de geleverde
zorg. De IGJ i.o. heeft het kwaliteitskader meegenomen in haar nieuwe
toetsingskader, wat bestaat uit persoonsgerichte zorg, deskundigheid en
inzet personeel, en sturen op kwaliteit en veiligheid, maar waarom stuurt
de IGJ i.o. niet ook op de handelwijze van bestuurders?
De handelwijze van bestuurders is onderdeel van het toezicht van de IGJ
i.o. voor zover dit de kwaliteit en veiligheid van de zorg beïnvloedt. De IGJ
i.o. gebruikt hiervoor het toezichtkader «Goed Bestuur» dat samen met
NZa is ontwikkeld. De zorgaanbieder moet de randvoorwaarden creëren
waarbinnen veilige zorg van voldoende kwaliteit geleverd kan worden. De
verantwoordelijkheid die de bestuurder daarin heeft, is onderdeel van het
inspectietoezicht.
190
Als een zorgkantoor concludeert dat niet de juiste en afgesproken kwaliteit
is behaald door de zorginstelling, wordt deze informatie dan ook gedeeld
met de IGJ i.o.?
Ja, zij het dat door het zorgkantoor zelfstandig de afweging gemaakt
wordt wanneer het zorgkantoor het noodzakelijk acht deze informatie met
de IGJ i.o. te delen. Een en ander is afhankelijk van de omvang van de
geconstateerde problemen, de ernst van de situatie en de mogelijkheden
voor de zorgaanbieder om binnen een redelijke termijn de door het
zorgkantoor geconstateerde problemen het hoofd te bieden.
191
Er wordt aangegeven dat de inkooptaak van zorgkantoren en de
toezichtstaak van de IGJ i.o. gescheiden blijven, maar wel gericht zijn op
de noodzakelijke kwaliteitsbetering, vindt wel communicatie plaats tussen
de IGJ i.o. en de zorgkantoren ondanks de gescheiden taken? Hoe is dit
vormgegeven? Verandert dit programma de relatie en werkwijze tussen
IGJ i.o. en zorgkantoren? Zo ja, welke?
Op dit moment wordt er tussen Zorgverzekeraars Nederland en de IGJ i.o.
gesproken over de vraag of en zo ja, op welke wijze en wanneer informatie gedeeld kan worden. Het kwaliteitskader verpleeghuiszorg als
zodanig verandert niet de relatie en werkwijze tussen IGJ i.o. en de
zorgkantoren. De ambitie die in het kwaliteitskader verpleeghuiszorg is
neergelegd over de verbetering van de kwaliteit van verpleeghuiszorg,
leidt er in mijn ogen wel toe dat de samenwerking tussen beide een
steviger fundament moet krijgen. Die samenwerking kan zijn uitwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

47

krijgen zowel in het op hoofdlijnen uitwisselen van informatie en
ervaringen met betrekking tot de wijze van het omgaan met de zorgaanbieders, in de stand van zaken in de verpleeghuissector als de samenwerking waar dat nodig (b)lijkt te zijn om de kwaliteit bij individuele
zorgaanbieders weer op het gewenste niveau te krijgen.
192
Welke rol spelen de in het kwaliteitsplan opgenomen punten over
personeelssamenstelling en een scholingsprogramma in de
Wlz-contractering, met name in relatie tot deskundigheid over dementie?
In het kwaliteitsplan geeft de zorgorganisatie aan welke personeelssamenstelling hij nastreeft om in de context van de bewoners te voldoen aan de
minimale personeelsnormen in het kwaliteitskader. Ook geeft de
zorgorganisatie in het kwaliteitsplan aan welke na- en bijscholing nodig is
voor de zorgverleners om kwalitatief goede zorg te kunnen verlenen. Dit
geldt niet alleen voor dementie, maar ook voor bewoners die om andere
redenen in een verpleeghuis wonen.
193
Zorgkantoren kunnen bij het niet voldoen aan de norm afspreken om tot
een lagere vergoeding dan het NZa-maximumtarief te komen, hoe gaat
hiermee de kwaliteit van zorg omhoog?
Vrijwel alle zorgaanbieders zullen op dit moment nog niet voldoen aan de
normen die in het kwaliteitskader worden gesteld. De komende jaren is er
extra budget beschikbaar, zodat zorgaanbieders toe kunnen groeien naar
deze normen. Er is dan ook geen sprake van een lagere vergoeding.
Zorgkantoren zullen zorgaanbieders zoveel mogelijk stimuleren om het
kwaliteitskader zo snel mogelijk te implementeren. De NZa stelt voor het
kwaliteitsbudget geen maximumtarief vast. Op basis van de afspraken die
door het zorgkantoor en de zorgaanbieder worden gemaakt verhoogt de
NZa de aanvaardbare kosten van een zorgaanbieder.
194
Niet de huidige kwaliteit, maar de gerealiseerde kwaliteitsverbetering
wordt bekostigd via het separate kwaliteitsbudget. Met ingang van de
zorginkoop 2019 is op landelijk niveau 85% van de extra middelen
geoormerkt voor extra personeel. De middelen zijn immers bedoeld om
de zorgorganisaties in staat te stellen te voldoen aan de personeelsnormen zoals die zijn beschreven in het kwaliteitskader. Maximaal 15%
van het extra geld mogen zorgorganisaties inzetten voor andere investeringen die nodig zijn voor het realiseren van het kwaliteitsplan. Deze
percentages zijn een richtsnoer, waarvan lokaal kan worden afgeweken,
op basis van het ingediende kwaliteitsplan, waarop ook wordt
gemonitord. Uit de interviews van de organisatie van zorgondernemers
(ActiZ) blijkt dat er instellingen zijn die 80% van de middelen hebben
ingezet voor extra personeel of een derde van het geld besteed hebben
aan scholing, maar is deze manier van monitoring niet heel omslachtig als
met elke organisatie afwijkende afspraken gemaakt kunnen worden?
Bestaat het kwaliteitskader niet uit meer dan alleen het aantrekken van
personeel? Hoe is gekomen tot deze richtsnoer?
Het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg beschrijft waarop bewoners mogen
rekenen als zij verhuizen naar een verpleeghuis. De hoofddoelstelling van
het programmaplan is om ervoor te zorgen dat er voldoende tijd,
aandacht en goede zorg is voor alle bewoners. Voldoende, gemotiveerde
en deskundige zorgverleners zijn een sleutelvoorwaarde voor persoonsgerichte zorg. Daarom is het belangrijk dat zorginstellingen investeren in
voldoende zorgverleners. De richtsnoer om op landelijk niveau 85% van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

48

de extra middelen te oormerken voor personeel is gebaseerd op de
integrale doorrekening van het kwaliteitskader door de NZa en het CPB.
Het bedrag van 2,1 miljard euro is voor 85% opgebouwd uit kosten om de
personeelsbezetting te verhogen naar de normen van het kwaliteitskader
en voor 15% andere investeringen zoals extra overhead als gevolg
hiervan. Zonder dit richtsnoer ontstaat het risico dat de middelen niet
goed worden besteed en dat er ondanks de extra middelen van 2,1 miljard
euro door aanbieders onvoldoende extra zorgverleners worden ingezet
om aan het kwaliteitskader te kunnen voldoen. De landelijke monitoring
van de inzet van de extra middelen en de verdeling over 85% voor extra
personeel en maximaal 15% voor andere investeringen gebeurt aan het
begin van het jaar, aan de hand van de ingediende kwaliteitsplannen en
bijbehorende begrotingen, en gedurende en na afloop van het jaar op
basis van de realisaties. Dit is niet omslachtig, maar maakt onderdeel uit
van het reguliere inkoopproces voor het kwaliteitsbudget.
195
Hebben zorgkantoren in het verleden al wel eens gebruik gemaakt van de
mogelijkheid tot het afspreken van een lagere vergoeding dan het
maximumtarief van de NZa? Zo ja, hoe vaak? Zo nee, waarom niet? En
hoe zit dat met de opnamestop, is dat instrument al wel eens ingezet? Zo
ja, hoe vaak? Zo nee, waarom niet?
Er worden lagere vergoedingen afgesproken dan het maximale tarief. De
prijskortingen liggen gemiddeld rond de 3,5% voor intramurale zorg. Door
lagere prijzen af te spreken, kunnen zorgkantoren binnen het beschikbaar
gestelde kader meer zorg inkopen.
Een opnamestop door het zorgkantoor wordt alleen in uitzonderlijke
gevallen ingezet. Als er na veelvuldig overleg met de zorgaanbieder geen
verbetering wordt geconstateerd dan kan een opnamestop worden
ingezet. Dit houdt in dat het zorgkantoor cliënten die voorkeur hebben
voor de betreffende zorgaanbieder, actief benadert waarbij geadviseerd
wordt om te kiezen voor een andere zorgaanbieder. Uiteindelijk is het wel
aan de cliënt zelf om hier een keuze in te maken.
196
Hoe zorgt u dat zorgkantoren hun rol kunnen pakken en dat bewoners ook
echt iets merken van de kwaliteitsverbetering?
Ik overleg regelmatig met Zorgverzekeraars Nederland en de individuele
zorgkantoren over hun rol met betrekking tot de uitvoering van het
kwaliteitskader verpleeghuiszorg. Op 1 juni is het Wlz-zorginkoopkader
2019 in relatie tot het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg gepubliceerd. In
een brief aan uw Kamer zal ik nader ingaan op de ambities en de
afspraken die in dit verband gemaakt zijn met zowel Zorgverzekeraars
Nederland, ActiZ als de Zorgautoriteit.
197
Zijn de transitiemiddelen van het kwaliteitskader bedoeld voor de
arbeidsmarkt ook bedoeld voor het behouden van het huidige personeel
door de arbeidsomstandigheden te verbeteren?
De transitiemiddelen arbeidsmarkt komen via de regeling Sectorplan Plus
bij de verpleeghuizen terecht. Deze regeling geeft een extra impuls aan
opleidingsprojecten die zijn gericht op nieuwe instroom, met ontslag
bedreigde werknemers, opscholing binnen de organisatie via kwalificerende scholing of opleidingen tot praktijkbegeleiders. De regeling is dus
niet specifiek gericht op verbetering van de arbeidsomstandigheden, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

49

door de inzet van meer personeel verbeteren de arbeidsomstandigheden
wel voor het zittende personeel.
198
Wat gebeurt met de transitiemiddelen bedoeld voor de arbeidsmarkt, als
een verpleeghuis reeds beschikt over het benodigde personeel? Mag het
geld dan worden besteed aan andere zaken?
Zoals in het antwoord op vraag 197 aangegeven worden deze middelen
ingezet voor opleidingsprojecten die zijn gericht op nieuwe instroom, met
ontslag bedreigde werknemers, opscholing binnen de organisatie via
kwalificerende scholing of opleidingen tot praktijkbegeleiders. Deze
middelen kunnen niet voor andere zaken ingezet worden.
199
Hoeveel middelen worden beschikbaar gesteld om zorgkantoren te
ondersteunen in hun ontwikkelopgave? Zijn deze middelen onderdeel van
het transitiebudget?
Er is 4 miljoen euro extra, bovenop de beheerskosten, aan de zorgkantoren beschikbaar gesteld voor hun ontwikkelopgave. Dit bedrag maakt
geen onderdeel uit van de transitiemiddelen.
200
Hoe ondersteunt u de zorgkantoren om te komen tot een uniforme wijze
van inkopen?
Het Wlz-zorginkoopkader 2018–2020 is door de zorgkantoren gezamenlijk
opgesteld en is in Nederland van toepassing op de contractering van
zorgaanbieders voor de Wet langdurige zorg, behalve waar expliciet een
uitzondering is gemaakt. Dit kader heeft tot doel bestaande zorgaanbieders binnen de langdurige zorg inzage te geven in hoe zij in
aanmerking kunnen komen voor een overeenkomst voor het leveren van
Wlz-zorg. Het kader heeft betrekking op zorg aan klanten uit de sectoren
Verpleging en Verzorging, Gehandicaptenzorg en Geestelijke gezondheidszorg. Dit meerjarige uniforme kader is mede mogelijk geworden
door de meerjarige aanwijzing van zorgkantoren voor de periode
2016–2020.
201
Bezoekt de IGJ i.o. de komende jaren alle locaties van alle instellingen die
vallen onder de reikwijdte van het Programmaplan Kwaliteit Verpleeghuiszorg?
De IGJ i.o. bezoekt alle zorgaanbieders die vallen onder de reikwijdte van
het kwaliteitskader verpleeghuiszorg en afhankelijk van de grootte van de
zorgaanbieder bezoekt de IGJ i.o. één of meerdere locaties.
202
De IGJ i.o. houdt toezicht op de instellingen. Daarom bezoekt de IGJ i.o.
de komende vier jaar alle instellingen die vallen onder de reikwijdte van
het Programmaplan Kwaliteit Verpleeghuiszorg. Heeft de IGJ i.o. hier
voldoende capaciteit voor?
Ja, IGJ i.o. houdt hier in haar werkplan voor de komende jaren rekening
mee.
203

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

50

Is de IGJ i.o. in staat om adequaat te controleren op ouderenmishandeling
bij de bezoeken die de komende vier jaar in iedere instelling gebracht
worden?
Het is van belang dat zorgaanbieders de meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling kennen en weten hoe zij signalen herkennen en hoe
hierop te reageren. De IGJ i.o. neemt het onderwerp ouderenmishandeling mee in haar bezoeken door te kijken naar het hebben van
voldoende deskundig personeel, als een belangrijke voorwaarde om er
goed mee om te kunnen gaan. Als er op basis van signalen aanleiding is
om hier tijdens de bezoeken extra aandacht aan te besteden, neemt de
IGJ i.o. dit mee. Daarnaast krijgt dit onderwerp aandacht van de IGJ i.o. in
het incidententoezicht.
204
Op welke wijze kan de zorgcontinuïteit worden geborgd indien het
zorgkantoor besluit een contract met een instelling niet te verlengen en de
instelling dus geen financiële middelen meer krijgt?
De continuïteit van zorg is onderdeel van de zorgplicht van de Wlz-uitvoerder. De Wlz-uitvoerder kan pas besluiten tot het niet verlengen van
een overeenkomst indien zij zeker weet dat de zorg voor iedereen die daar
op is aan gewezen, elders kan worden geleverd. Voorafgaand aan dit
vergaande besluit zal de Wlz-uitvoerder al verschillende acties ondernomen moeten hebben om de kwaliteit van zorg op het juist niveau te
krijgen. Mocht het ondanks deze eerdere acties de zorgaanbieder niet
lukken dan kan de Wlz-uitvoerder uiteindelijk besluiten de overeenkomst
niet te verlengen. De NZa ziet er op toe dat de Wlz-uitvoerder de continuïteit van zorg waarborgt. Zie ook het antwoord op vraag 100.
205
Hoe is sturen op leren en verbeteren in verpleeghuizen in het toezicht van
de IGJ i.o. geborgd?
De IGJ i.o. heeft haar toezichtkader in de verpleeghuiszorg geheel
afgestemd op het kwaliteitskader verpleeghuiszorg. Daar maakt leren en
verbeteren een belangrijk deel van uit. Leren en verbeteren is daarmee
ook een wezenlijk onderdeel van het toezicht. Dit geldt zowel in het
incidententoezicht, waar de zorgaanbieder eerst zelf een incident
onderzoekt om daarvan te leren en te verbeteren, als in de toezichtbezoeken waar de IGJ i.o. kijkt hoe de zorgaanbieder zelf zicht houdt op
kwaliteit en veiligheid en stuurt op verbeteringen.
206
De IGJ i.o. zal de komende jaren ook jaarlijks toezicht houden op een
zorginhoudelijk thema. Hoe wordt dat thema bepaald? Is een jaar
voldoende om een goed beeld te krijgen van de stand van zaken en de
ontwikkelingen op een dergelijk thema?
Thema’s voor thematisch toezicht worden bepaald aan de hand van
actualiteiten of ontwikkelingen op het gebied van kwaliteit en veiligheid
van zorg. Om het thema waar nodig voldoende op de agenda of in beeld
te krijgen, zal de IGJ i.o. het thema meerdere jaren achter elkaar vervolgen
om zo een ontwikkeling te zien. Bovendien is het gebruikelijk dat relevante
uitkomsten uit thematisch onderzoek een plaats krijgen in het reguliere
toezicht.
207

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

51

De komende jaren besteedt de IGJ i.o. meer aandacht aan het toegankelijk
maken van toezichtinformatie, welk doel, welke ambitie streeft de IGJ i.o.
na op dit punt?
Met het toegankelijk maken van toezichtinformatie streeft de IGJ i.o. er
naar om meer informatie te bieden over de wijze waarop toezicht wordt
uitgevoerd, waar de IGJ i.o. op toetst en hoe de IGJ i.o. tot besluitvorming
komt. De IGJ i.o. wil hiermee een transparante toezichthouder zijn en een
bijdrage leveren aan de verbetering van de kwaliteit van de zorg.
Daarnaast vindt de IGJ i.o. het belangrijk dat het lerend vermogen wordt
gestimuleerd. Door meer informatie aan te bieden over verschillende
onderwerpen en specifieke casuïstiek wil de IGJ i.o. een bijdrage te
leveren aan dat lerend vermogen.
208
Over welke instrumenten beschikt de NZa om indien nodig handhavend
op te treden tegen zorgkantoren die onvoldoende sturen?
In de Wet Marktordening gezondheidszorg zijn de mogelijkheden tot
handhaving opgenomen. Het gaat hierbij om een aanwijzing, een last
onder dwangsom, een bestuurlijke boete en ter openbare kennis brengen.
Naast deze formele instrumenten kan de NZa door middel van gesprekken
of een brief de zorgkantoren zoveel mogelijk stimuleren om te sturen.
209
Voor de spiegelinformatie wordt gebruik gemaakt van gegevens die in het
kwaliteitskader zijn vastgelegd, namelijk cliënttevredenheidsgegevens,
basisveiligheidsindicatoren en kwaliteitsverslagen, maar hoe verhouden
deze drie zich tot de in het programma opgesomde lijst van resultaten?
Wat is de spiegelinformatie meer dan die lijst van resultaten? Gaan
spiegelinformatie en informatie op de resultaten naast elkaar bestaan?
De spiegelinformatie bevat meerdere bronnen. Op basis van een
eenduidige dataset onder meer bestaande uit de cliënttevredenheid,
basisveiligheidsindicatoren en kwaliteitsverslagen kan informatie voor
verschillende gebruikers worden gegenereerd. De genoemde resultaten
kunnen eveneens als bron dienen om tot een eenduidig inzicht te komen
ten aanzien van de voortgang rond het kwaliteitskader. De informatie kan
dus wel naast elkaar bestaan, maar kan niet tot andere conclusies leiden
ten aanzien van de uitvoering van het kwaliteitskader.
210
Kunt u in duidelijke taal uitleggen wat u precies bedoelt met de zin: «Voor
keuze-informatie, leerinformatie, inkoopinformatie, toezichtsinformatie en
beleidsinformatie zijn gegevens nodig. We willen spiegelinformatie die
eenduidig is en de administratieve lasten vermindert»?
De bedoeling is om kwaliteitsinformatie beschikbaar te stellen voor de
cliënt en zijn naasten die benut kan worden wanneer iemand gebruik gaat
maken van verpleeghuiszorg (keuze-informatie). Zorgaanbieders kunnen
met deze informatie leren- en verbeteren, bijvoorbeeld door zichzelf te
spiegelen aan andere zorgaanbieders (leerinformatie). Daarnaast moet
kwaliteitsinformatie een rol gaan spelen in het inkoopbeleid van de
zorgkantoren, waarmee het juiste gesprek tot stand komt en kwaliteit van
zorg een belangrijk onderdeel wordt van de zorginkoop (zorginkoopinformatie). Tevens kan deze informatie gebruikt worden door de IGJ i.o. en de
NZa in hun toezichtrol op de verpleeghuizen en kan beleidsinformatie
voor bijvoorbeeld uw Kamer worden gegenereerd.
Door gebruik te maken van een eenduidige dataset, waarbij het
uitgangspunt «eenmalige registratie, meervoudig gebruik» is, kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

52

gebruikers zoals hierboven beschreven, dezelfde bron benutten voor
spiegelinformatie en kunnen de administratieve lasten worden beperkt.
211
Wie controleert en stuurt op de resultaten die in het plan van aanpak
staan en hoe verhouden deze zich tot de indicatoren basisveiligheid die
worden ontwikkeld door de beroepsgroepen in het kwaliteitskader
verpleeghuiszorg?
De sturing op de uitvoering van «Thuis in het Verpleeghuis» ligt bij de
zorgaanbieders zelf, de zorgkantoren die daarop inkopen en de IGJ i.o. die
toezicht houdt op de zorgaanbieders. Onderdeel hiervan is basisveiligheid; de zorgaanbieders zijn daarover transparant door de basisveiligheidsindicatoren jaarlijks aan het Zorginstituut te zenden.
212
Het kwaliteitskader zet in op een beweging van leren en verbeteren in de
verpleeghuiszorg. Hoe verhoudt de resultaatgerichte inzet van het
programma zich tot deze beweging?
Een beweging van leren en verbeteren kan goed samengaan met een
resultaatgerichte inzet. Dit gebeurt onder meer door zorgaanbieders veel
ruimte te geven bij het formuleren van de opgave waar zij voor staan om
te voldoen aan het kwaliteitskader en de daarbij behorende financiële
onderbouwing. Op basis van een kwaliteitsplan waarin dit is vastgelegd,
wordt het kwaliteitsbudget door het zorgkantoor toegekend. Vervolgens
ziet het zorgkantoor erop toe dat de resultaten uit het kwaliteitsplan ook
daadwerkelijk worden behaald.
213
Hoe wordt in brede zin ingezet op psychosociale interventies en persoonsgerichte zorg bij en scholing over gedrag, mede in relatie tot de Wet Zorg
en Dwang?
De nieuwe multidisciplinaire richtlijn «Probleemgedrag bij mensen met
dementie» is recentelijk opgesteld en gaat uitgebreid in op dit thema. De
richtlijn is opgesteld door Verenso, in samenwerking met het Nederlands
Instituut voor Psychologen (NIP) – sectie ouderenpsychologie, de
Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, V&VN en de Nederlandse
Vereniging voor Klinische Geriatrie, aangevuld met patiëntvertegenwoordiging vanuit Alzheimer Nederland en NHG/LAEGO. Een belangrijke
wijziging ten opzichte van de eerdere richtlijn ten aanzien van dit
onderwerp is dat, conform het gedachtegoed van de Wet zorg en dwang,
ruime aandacht is voor het inzetten van psychosociale interventies.
Daarnaast is ook persoonsgerichte zorg insteek van deze richtlijn.
De nieuwe multidisciplinaire richtlijn geldt als veldnorm ten aanzien van
het omgaan met probleemgedrag bij mensen met dementie, en vormt
daarmee het uitgangspunt voor het handelen door en scholing van
betrokken zorgprofessionals.
214
Wat gebeurt er, behalve toezichtbezoeken van de IGJ i.o., om het gebruik
van antipsychotica en/of psychofarmaca bij dementie omlaag te brengen?
Op 26 juni 2015 heeft mijn voorganger het plan van aanpak «Het kan beter
met minder»9om het oneigenlijk psychofarmacagebruik terug te dringen
binnen de instellingen voor langdurige zorg, naar uw Kamer gestuurd.

9

Kamerstuk 31 996, nr. 73

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

53

Aanleiding hiervoor was de motie van de leden Leijten en Krol10.
Belangrijke pijlers van «Het kan beter met minder» zijn het gelijknamige
programma, dat bij Vilans is belegd en het stimuleren van richtlijnontwikkeling rond omgaan met probleemgedrag. Op 22 mei jl. heeft uw Kamer
de tweede voortgangsrapportage «Terugdringen oneigenlijk gebruik
psychofarmaca» ontvangen, waarin staat dat er een groeiend bewustzijn
wordt geconstateerd rond het gebruik van psychofarmaca in verpleeghuizen en in organisaties voor verstandelijk gehandicaptenzorg.
215
Wanneer komt Actiz met een voorstel voor het standaardiseren van een
aantal gegevens (medewerkertevredenheid, ervaringsgegevens
bewoners)? Wie worden betrokken bij het voorbereiden van dit voorstel?
Voor het Wlz-inkoopkader 2019 heeft ActiZ inmiddels een voorstel gedaan
voor de standaardisatie van personeelsgegevens in het kwaliteitsplan en
kwaliteitsverslag. Dit voorstel heeft ActiZ afgestemd met zorgkantoren, de
NZa en VWS. De standaardisatie van de cliënt- en medewerkertevredenheid loopt parallel met de ontwikkeling van het integrale dashboard
door het Zorginstituut en de NZa. Daar gaat deze verantwoordingsinformatie immers onderdeel van uitmaken.
216
Hoe lang duurt het voordat de doorontwikkeling en de uiteindelijke
algemene beschikbaarheid van «de spiegel» komt?
Ik heb het Zorginstituut gevraagd om in het voorjaar van 2019 voor het
eerst de beschikbare informatie beschikbaar te stellen ten behoeve van de
zorginkoop 2020.
217
Twee keer per jaar komt er een voortgangsrapportage voor landelijke
partijen in het kader van «Thuis in het Verpleeghuis». Wie worden in dit
geval verstaan onder landelijke partijen? Betreffen deze rapportages ook
de informatievoorziening over de voortgang aan de Kamer?
Onder landelijke partijen wordt verstaan de partijen die betrokken waren
bij de opstelling van «Thuis in het Verpleeghuis», dat zijn: de Patiëntenfederatie, LOC, V&VN, Verenso, BVKZ, BTN, ActiZ, ZN, het Zorginstituut,
NZa, IGJ i.o. en VWS. De rapportages zullen worden toegevoegd aan de
reguliere voortgangsrapportages die de Tweede Kamer over «Thuis in het
Verpleeghuis» zal ontvangen.
218
Wanneer de extra inzet van personeel achterblijft bij de raming van het
Centraal Planbureau (CPB), dan heeft dit geen effect op het structureel
beschikbare bedrag van 2,1 miljard euro. Het kan wel tot gevolg hebben
dat de extra middelen voor de jaren 2019–2021 niet volledig worden
ingezet en dat het structurele bedrag later wordt bereikt. Hoe kan dit
gegarandeerd worden?
Het bedrag van 2,1 miljard euro is structureel in de begroting gereserveerd. Daarmee is dit bedrag gegarandeerd voor de inzet van extra
personeel.
219
«Indien blijkt dat de extra inzet van personeel achterblijft bij de CPBraming heeft dit geen effect op het structurele bedrag van 2,1 miljard
10

Kamerstuk 33 891, nr. 164

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

54

euro, maar het kan wel betekenen dat extra middelen niet volledig worden
ingezet en het structurele bedrag later wordt bereikt». Wat gebeurt in dat
geval met de incidentele middelen die dat jaar overblijven?
Indien de extra middelen voor de jaren 2019–2021 niet volledig worden
ingezet zullen de middelen die hierdoor incidenteel overblijven zoals
gebruikelijk onderdeel uitmaken van de integrale besluitvorming van het
kabinet.
220
Kan gekwantificeerd worden onder welke omstandigheden en criteria het
kabinet van mening is dat de extra inzet van personeel zodanig achterblijft
bij de CPB-raming dat de extra middelen voor de rest van de kabinetsperiode niet volledig worden ingezet?
Jaarlijks kunnen volgens het CPB 10.000 extra fte worden ingezet. Op
basis van de realisatiegegevens en actuele prognoses van het CPB over
de inzet van extra personeel bij de verpleeghuizen zal vanaf het voorjaar
van 2019 jaarlijks worden bezien of dit ingroeipad aanpassing behoeft.
221
Indien het CPB heeft berekend dat maximaal 10.000 extra fte per jaar
ingezet kan worden en de extra middelen die voortvloeien uit het
kwaliteitskader voor 85% uitgegeven wordt aan personeel, hoe kunnen de
extra middelen dan in 2018 maar ongeveer 400 miljoen euro extra zijn
terwijl deze extra middelen in 2019 en 2020 ruim 600 miljoen euro zijn?
Het CPB heeft aangegeven dat er met ingang van 2019 een extra inzet
mogelijk is van 10.000 fte per jaar. Daarmee is een bedrag gemoeid van
circa 600 miljoen euro per jaar. Voor het jaar 2018 is het CPB uitgegaan
van een minder hoge extra inzet van 7.000 fte. Daarbij heeft het CPB er
rekening mee gehouden dat verpleeghuizen een bepaalde aanlooptijd
nodig hebben om het extra personeel te kunnen inzetten (tijd die onder
meer nodig is voor het werven, selecteren, opleiden en binnen de
organisatie inpassen van de extra medewerkers). De extra middelen van
ruim 400 miljoen euro in 2018 zijn daarom gebaseerd op 7.000 extra fte.
Dat ligt goed in lijn met de extra middelen van circa 600 miljoen euro voor
2019 en 2020 waarbij wordt uitgegaan van extra inzet van 10.000 fte.
222
Staan de overige middelen uit tabel 2 op pagina 35 los van de middelen
uit tabel 1? Zijn de totale uitgaven voor verpleeghuiszorg in 2021 dus
13,337 miljard euro (=13,0 + 0,337 miljard euro)?
Ja, dat klopt.
223
Wat gebeurt er indien de totale kosten van de kwaliteitsplannen lager zijn
dan de beschikbare extra middelen vanuit het kwaliteitskader?
Het is niet mijn verwachting dat de totale kosten van de kwaliteitsplannen
lager zullen zijn dan de beschikbare extra middelen vanuit het kwaliteitskader. De extra middelen zijn door de NZa en het CPB berekend om goede
verpleeghuiszorg te kunnen leveren die voldoet aan het kwaliteitskader.
De kwaliteitsplannen van de verpleeghuizen dienen zich hierop te richten.
Het structurele bedrag van 2,1 miljard euro staat dus niet ter discussie. Via
de locatiegerichte aanpak van «Waardigheid en Trots op locatie», de
zorginkoop door zorgkantoren en het toezicht door de IGJ i.o. wordt erop
gestuurd dat zorgorganisaties voldoende stappen zetten in de kwaliteitsverbetering. Indien de totale kosten van de plannen desondanks langer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

55

uitvallen dan de beschikbare extra middelen, dan zullen de niet ingezette
middelen onderdeel uitmaken van de integrale besluitvorming van het
kabinet.
224
Kunt u een overzicht geven van de totale uitgaven in de verpleeghuiszorg,
vanaf 2010 t/m 2017?
Bijgaande tabel geeft het gevraagde overzicht van de totale uitgaven in de
verpleeghuiszorg in de periode 2010–2017. Het betreft de uitgaven voor
cliënten met een indicatie voor zzp V&V4 of hoger. Hierbij is gecorrigeerd
voor de overheveling van de geriatrische revalidatiezorg naar de Zvw per
2013, zodat de reeks beter vergelijkbaar is over de tijd.
Tabel: bedragen x € 1 miljard
*

Uitgaven verpleeghuiszorg

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

7,3

7,7

8,9

9,5

9,8

9,8

10,0

10,3

225
Er gaat optimaal ingezet worden op job-carving, niet-zorgtaken zullen
worden uitbesteden aan mensen zonder een zorgopleiding. Mogen de
extra middelen gebruikt worden voor deze nieuwe functies?
Ja, job-carving kan een belangrijke bijdrage leveren aan het vervullen van
de eerste voorwaarde voor persoonsgerichte zorg, namelijk dat er
voldoende gemotiveerde en deskundige zorgverleners zijn. Zoals
aangegeven in het programmaplan gaat het daarbij om de juiste
personeelsmix voor een groep bewoners. Daarbij hanteren we een brede
definitie voor de functie zorgverlener. Behalve voor functies als behandelaren, verpleegkundigen, verzorgenden en helpenden, gaat het daarbij ook
om functies als geestelijk verzorgenden, gastvrouwen, vrijwilligerscoördinatoren, activiteitencoördinatoren en anderen. De extra middelen mogen
dus ook worden ingezet voor de laatstgenoemde functies. Van de extra
middelen moet minimaal 85% worden ingezet voor extra zorgpersoneel.
Daarnaast mag maximaal 15% van de extra middelen worden ingezet
voor andere investeringen die bijdragen aan de implementatie van het
kwaliteitskader. Ook via die weg kan ondersteunend personeel zonder
zorgopleiding worden bekostigd uit de extra middelen.
226
Hoe kan het dat de jaarlijkse uitvoeringskosten van het kwaliteitskader tot
2021 6.5 miljoen bedragen maar dan oplopen tot een structureel jaarlijks
bedrag van € 12 miljoen?
Voor de jaarlijkse uitvoeringskosten van het kwaliteitskader door de
zorgkantoren en de IGJ i.o. is vanaf 2018 een bedrag beschikbaar van
structureel 6,5 miljoen euro. Per 2022 is daar bovenop rekening gehouden
met een bedrag van 5 miljoen euro voor de kosten van een structurele
borging van de spiegelinformatie over kosten en kwaliteit van de
verpleeghuiszorg. Samen met de uitvoeringskosten voor de zorgkantoren
en IGJ i.o. gaat het daarmee om een bedrag van (afgerond) 12 miljoen
euro structureel. De kosten van de spiegelinformatie in de periode
2018–2021 worden gefinancierd uit de transitiemiddelen, zoals toegelicht
onder post 1c bij tabel 2 van het programmaplan.
227
Waarom is in de tabel opgenomen dat voor de middelen «Thuis in het
Verpleeghuis» structureel 180 miljoen euro beschikbaar is, terwijl eerder
met de Kamer is gecommuniceerd dat dit structureel 210 miljoen euro is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

56

Het klopt dat er structureel 210 miljoen euro beschikbaar is. In tabel 2 van
het programmaplan is hiervan 180 miljoen euro opgenomen onder post 3
(«Waardigheid en Trots») en 25 miljoen euro onder post 4 (Ondersteuning
W&T en kwaliteitskader). De resterende 5 miljoen euro is niet opgenomen
in tabel 2. Deze middelen zijn bij de 1e suppletoire begroting 2016
toegevoegd aan de beheerskosten van de zorgkantoren om de omslag
naar het inkopen op basis van kwaliteit te ondersteunen.
228
Voor de uitvoeringskosten zijn middelen vrijgemaakt, 6,5 miljoen euro
structureel vanaf 2018. Voor het borgen van de spiegelinformatie is per
2022 onder andere 12 miljoen euro vrijgemaakt, hoe verhouden deze
bedragen zich tot de opstartfase die nu ingaat? Is het niet zo, dat juist in
de eerdere jaren meer geld nodig is om een en ander op te zetten? Wat
moet allemaal betaald worden uit die 6,5 miljoen euro?
Per 2022 is een bedrag beschikbaar van (afgerond) 12 miljoen euro,
waarmee naast de uitvoeringskosten (6,5 miljoen euro) ook de spiegelinformatie kan worden geborgd (5 miljoen euro). Het structurele bedrag
voor de spiegelinformatie ligt dus lager dan de genoemde 12 miljoen
euro. In de opstartfase 2018–2021 is een bedrag van 7,5 miljoen euro per
beschikbaar, hetgeen dus hoger ligt dan het structurele bedrag van 5
miljoen euro. Daarmee zijn voldoende middelen gereserveerd om de
spiegelinformatie te kunnen opzetten. Uit het bedrag van 6,5 miljoen euro
worden extra uitvoeringskosten bekostigd voor de inkooptaken van
zorgkantoren (4,5 miljoen euro) en de toezichtstaken van de IGJ i.o. (2
miljoen euro) in verband met het kwaliteitskader.
229
Hoeveel geld is per zorginstelling gemiddeld beschikbaar van de in totaal
50 miljoen euro per jaar voor de ontwikkelruimte?
Er zijn in de 31 zorgkantoorregio’s in totaal circa 450 zorgorganisaties met
verzorgings- en verpleeghuiszorg. Per instelling gaat het dus gemiddeld
om een bedrag van ruim 110.000 euro. Afhankelijk van de vraag en de
afspraken tussen zorgaanbieders en zorgkantoren worden de middelen
ingezet.
230
Op welke wijze en in welke (budgettaire) mate dragen de investeringen in
kwaliteit bij aan betere betrokkenheid en ondersteuning van mantelzorgers van mensen met dementie?
Met de extra middelen kunnen verpleeghuizen onder meer investeren in
innovatieve technologie, – zoals domotica, wearables, telemonitoring en
e-health. Daarmee kunnen niet alleen werkprocessen efficiënter worden
georganiseerd en het gevoel van veiligheid bij bewoners worden
vergroot, maar kunnen ook verwanten en mantelzorgers beter worden
ondersteund en bij de zorg worden betrokken. Ook kunnen de extra
middelen worden gebruikt om de deskundigheid van mantelzorgers te
verhogen door het aanbieden van bijvoorbeeld trainingen of cursussen.
231
Hoe dragen de investeringen bij om de deskundigheid over mantelzorgondersteuning bij medewerkers te vergroten en wordt het extra personeel ook ingezet voor de
ondersteuning en het laten participeren van mantelzorgers?
De extra middelen kunnen voor een deel (maximaal 15%) worden ingezet
voor andere investeringen in het kwaliteitskader dan het aannemen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

57

extra zorgverleners. Daarbij kan het onder meer gaan om investeringen in
de deskundigheid bij medewerkers, vrijwilligers en mantelzorgers,
bijvoorbeeld via trainingen of cursussen. Het is dus ook mogelijk om
hiermee de deskundigheid over mantelzorgondersteuning bij
medewerkers te vergroten. Het extra personeel kan ook worden ingezet
voor de ondersteuning en het laten participeren van mantelzorgers. Zoals
aangegeven in het programmaplan vallen bijvoorbeeld ook vrijwilligerscoördinatoren onder de term zorgverleners.
232
Wat gebeurt er met de middelen die in overleg teruggevorderd worden
van zorgorganisaties als zij aangeven dat deze middelen niet uitgegeven
kunnen worden aan personeels- of kwaliteitsverbetering? Wat gebeurt er
met het totaal aan middelen indien veel zorginstellingen het budget niet
uitgegeven krijgen?
Middelen die door de zorgkantoren op grond van de overeenkomst na
afloop van het jaar zijn teruggevorderd, leiden tot lagere uitgaven dan
begroot. De bestemming van deze middelen valt onder de integrale
begrotingsbesluitvorming van het kabinet. Indien tijdens de ingroeifase
minder wordt uitgegeven dan begroot, dan heeft dit geen invloed op het
structureel beschikbare bedrag van 2,1 miljard euro. Het kan wel tot
gevolg hebben dat de extra middelen voor de jaren 2019–2021 niet
volledig worden ingezet en dat het structurele bedrag later wordt bereikt.
233
Met ingang van de zorginkoop 2019 is op landelijk niveau minimaal 85%
van de extra middelen geoormerkt voor extra personeel. De middelen zijn
immers bedoeld om de zorgorganisaties in staat te stellen te voldoen aan
de personeelsnormen in het kwaliteitskader. Landelijk gezien mogen
zorgorganisaties maximaal 15% van de extra middelen inzetten voor
andere investeringen dan extra personeel, maar hoe wordt voorkomen
dat die 15% ingezet wordt voor doeleinden die niet ten gunste komen van
betere zorg?
Zoals aangegeven in het programmaplan zullen er in het zorginkoopbeleid
2019 een aantal voorwaarden worden verbonden aan de inzet van het
kwaliteitsbudget. Een belangrijke voorwaarde is dat elke zorgorganisatie
uiterlijk 31 december van het jaar t-1 een actueel, bijgesteld kwaliteitsplan
voor het jaar t moet indienen bij het zorgkantoor inclusief een meerjarenbegroting voor het kwaliteitsbudget. Zorgkantoren toetsen vervolgens het
kwaliteitsplan en de begroting of de extra middelen (waaronder ook de
15% voor andere investeringen) ten gunste komen van betere zorg. Indien
dit niet het geval is zal overleg plaatsvinden tussen het zorgkantoor en de
zorgaanbieder over de aanpassing van de begroting, zodat voorkomen
wordt dat de 15% niet goed wordt besteed.
234
Wat is het tijdpad voor het ontwikkelen van indicatoren voor onbegrepen
gedrag, wordt hierbij aandacht besteed aan gedrag bij dementie en welke
organisaties behalve Verenso zijn hier nog meer bij betrokken?
Navraag bij Verenso leert dat de eerste set van indicatoren basisveiligheid
in 2018 uitgevraagd zal worden (decubitus, advance care planning,
medicatieveiligheid en vrijheidsbeperkende interventies). Indicatoren voor
de aanvullende thema’s zullen in fases worden uitgewerkt.
• Indicatoren voor «opsporen van delier», «valpreventie», «incontinentie» en «ondervoeding» worden in 2018 uitgewerkt en ingediend bij
het Zorginstituut Nederland. De precieze datum zal nog worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

58

•

vastgesteld in de stuurgroep kwaliteitskader verpleeghuiszorg. Het
streven is deze indicatoren mee te nemen in de landelijke meting in
2019.
In 2018 wordt eveneens gestart met de uitwerking van indicatoren op
de thema’s «bewegen», «onbegrepen gedrag» en «rationeel
antibiotica- en antipsychoticagebruik». Omdat op deze onderwerpen
belangrijk wetenschappelijk onderzoek plaatsvindt, zal voor deze
activiteiten nauwe aansluiting worden gezocht bij de academische
netwerken ouderengeneeskunde en hoogleraren in de verpleging en
verzorging. In overleg met professionals, patiëntorganisaties, andere
veldpartijen en wetenschappers zal een werkplan worden uitgewerkt.
Dit werkplan is naar verwachting gereed in juni 2019 en zal specifiek
aandacht besteden aan de doelgroep met dementie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 765, nr. 327

59