Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

25 883

Arbeidsomstandigheden

Nr. 297

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 28 augustus 2017
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 22 december 2016 over het
RIVM-rapport «Historisch overzicht van openbare informatie over de
gezondheidseffecten, classificatie en normstelling voor PFOA en DMAC
toegespitst op blootstelling van werknemers» (Kamerstuk 25 883, nr. 284),
over de brief van 16 januari 2017, antwoorden op vragen commissie over
arbeidsomstandigheden (Kamerstuk 25 883, nr. 285), over de brief van
24 februari 2017 over de invulling van de motie van de leden SchutWelkzijn en Tanamal over ontwikkeling van een samenwerkingsprogramma om langdurige arbeidsuitval te voorkomen (Kamerstuk 25 833,
nr. 286), over de brief van 1 maart 2017 over het Onderzoek verantwoord
opdrachtgeverschap gezond en veilig werken (Kamerstuk 25 833, nr. 287),
over de brief van 21 maart 2017 over de positionering van een Expertise
Centrum Causaliteit Beroepsziekten (Kamerstuk 25 833, nr. 289), over de
brief van 10 april 2017 over het rapport «Ontwikkelingen in scholing van
ondernemingsraden»(Kamerstuk 29 818, nr. 43) en over de brief van
19 april 2017 over het rapport kwartiermaker «Aanpak dreigend tekort
bedrijfsartsen»(Kamerstuk 29 544, nr. 778).
De vragen en opmerkingen zijn op 29 juni 2017 aan de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorgelegd. Bij brief van 25 augustus
2017 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Bosman
De adjunct-griffier van de commissie,
Van der Linden

kst-25883-297
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

1

Inhoudsopgave
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
GroenLinks
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie
50PLUS

2
2
3
3

Antwoord / Reactie van de Minister

8

4
4
5

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de punten die
staan geagendeerd voor het schriftelijk overleg inzake Arbeidsomstandigheden op 29 juni 2017.
De leden van de VVD-fractie lezen in de kamerbrief omtrent het historisch
onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
naar het gebruik van perfluoroctaanzuur (PFOA) en dimethylacetamide
(DMAC) dat de Minister aangeeft in het voorjaar van 2017 de uitkomsten
van het feitenonderzoek naar de Kamer te sturen. Deze leden vragen wat
de voortgang is van dit onderzoek.
De leden van de VVD-fractie zijn het eens met de Minister dat de samenwerking tussen arbeidsgerelateerde en curatieve zorg niet van bovenaf
opgelegd dient te worden, maar dat de samenwerking onderling
gestimuleerd moet worden. Uiteindelijk kunnen curatieve en arbeidsgerelateerde zorgverleners zelf het beste oplossingen aandragen voor de
geconstateerde knelpunten. Maar de leden merken ook op dat er met een
jaarlijkse kostenpost van 4.7 miljard veel verbetering te halen is in het
verminderen van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Een effectieve
samenwerking tussen de professionals uit de verschillende zorgsectoren
is daarom essentieel. De Minister geeft aan in de loop van 2017 een
evaluatie aan de kamer te sturen. Kan de Minister iets zeggen over de
(voorlopige) uitkomsten van de evaluatie? Welke andere stappen ziet de
Minister voor zich als blijkt uit de evaluatie dat de beoogde verbeteringen
niet worden gerealiseerd?
Net als de Minister hechten de leden van de VVD-fractie waarde aan
goede bedrijfsgezondheidszorg. Het baart de leden van de VVD-fractie dan
ook zorgen om kennis te nemen van de uitkomsten uit het rapport van de
kwartiermaker «Aanpak dreigend tekort bedrijfsartsen». Om goede
arbeidsgerelateerde zorg in Nederland te garanderen is immers een
afdoende instroom van goed opgeleide artsen noodzakelijk. De Minister
geeft in de begeleidende brief bij het rapport aan een aantal stappen te
nemen om de instroom te bevorderen, zoals een imagocampagne,
bestuurlijk overleg en het organiseren van een kwaliteitstafel. Alhoewel de
leden van de VVD-fractie de doelstellingen onderschrijven, twijfelen zij
aan de effectiviteit van deze maatregelen. Kan de Minister aangeven wat
voor en hoeveel effect hij met deze maatregelen hoopt te bewerkstelligen?
De Minister roept verder alle betrokken partijen op om lopende initiatieven voort te zetten en met nieuwe initiatieven te komen om de
instroom verder te bevorderen. De leden van de VVD-fractie vragen of de
Minister zelf ook nog verdere initiatieven gaat ondernemen om de
instroom te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

2

De leden van de VVD-fractie hechten verder aan een gelijk speelveld op de
Europese interne markt, waarbij wet- en regelgeving voor arbeidsomstandigheden zoveel mogelijk gelijk gesteld worden. De leden van de
VVD-fractie zijn dan ook tevreden dat veel van de nationale wet- en
regelgeving gelijk wordt geschakeld met Europese normen. Dit voorkomt
situaties waarin Nederlandse ondernemers tegen andere standaarden
moeten concurreren dan bedrijven uit andere Europese landen. De leden
vragen in dit kader echter wel waarom de nationale kop op reprotoxische
stoffen wordt gehandhaafd. De verplichting hieromtrent wordt namelijk al
gedekt door de risico-inventarisatie en-evaluatie. Graag een reactie van de
Minister hierop.
De strengere eisen omtrent de reprotoxische stoffen betreffen slechts een
van de nationale koppen bovenop Europese wetgeving als het Arbowetgeving betreft. De uit de nationale koppen voortvloeiende administratieve
lasten leiden tot onnodige kosten voor bedrijven. De leden van de
VVD-fractie vragen of de Minister verdere stappen voor zich ziet om deze
terug te dringen en zo ja, welke.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV hebben kennisgenomen van de diverse brieven over
arbeidsomstandigheden en hebben hierover een aantal vragen:
Hoe draagt de Minister zorg voor een voldoende alerte Inspectie SZW
daar waar het gaat over de controle op de verantwoordelijkheden van
opdrachtgevers?
Waarom kiest de Minister er niet voor om te voorkomen dat oneerlijke
concurrentie, malafide praktijken en uitbuiting zomaar via arbeidsmigratie
onze landsgrenzen binnenkomen, in plaats van te dweilen met de kraan
open?
Hoeveel Polenhotels, dan wel huisvesting voor arbeidsmigranten uit
andere landen, zijn er momenteel en hoe houdt het kabinet hierop
toezicht?
Hoe zorgt de Minister ervoor dat zelfstandigen zonder personeel (zzp-«ers)
beschermd worden en dat met name zzp-«ers geen slachtoffer (kunnen)
worden van opdrachtgevers die een loopje nemen met de regels? Worden
malafide opdrachtgevers keihard aangepakt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben enkele vragen met betrekking tot de
voor dit overleg geagendeerde stukken. Deze leden menen uit de
aanbiedingsbrief bij het rapport «Aanpak dreigend tekort bedrijfsartsen»
op te maken dat de Minister alle aanbevelingen uit dit rapport opvolgt.
Kan de Minister dit bevestigen, of zijn er toch aanbevelingen die niet
worden opgevolgd? De leden vinden het belangrijk dat er structurele
financiering komt voor de ontwikkeling van kwaliteitsbeleid, zoals
richtlijnontwikkeling. Deze leden constateren dat er nu weer verder
onderzoek wordt gedaan naar de wijze van financiering. Op welke termijn
moet dit onderzoek zijn afgerond? Zij constateren ook dat de kwartiermaker heeft aanbevolen om zo nodig regelgeving op te stellen op dit
punt. Op welke manier geeft de Minister opvolging aan deze aanbeveling?
De leden van de D66-fractie hebben ook een vraag over het Expertisecentrum Causaliteit Beroepsziekten. Zij vragen waarom er voor een
dergelijk expertisecentrum onvoldoende draagvlak is bij werkgevers. Ook
vragen zij welke mogelijkheden de Minister ziet voor alternatieve
oplossingsrichtingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GroenLinks
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
onderwerpen die staan geagendeerd voor het overleg inzake Arbeidsomstandigheden op 29 juni 2017. Zij hechten aan veilig, gezond en eerlijk
werk en hebben enkele vragen en opmerkingen voor de Minister over het
punt bedrijfsartsen.
De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat in het rapport
wordt bevestigd dat er een stijgend tekort aan bedrijfsartsen dreigt. Dat is
zorgwekkend. Het is noodzaak om het aantal mensen dat wordt opgeleid
tot bedrijfsarts te verhogen.
Een van de oplossingen van de Minister is om het imago van bedrijfsarts
te verbeteren. De leden van de GroenLinks-fractie zijn erg benieuwd naar
beoogde concrete doelen van de imagocampagne om het imago van
bedrijfsarts te verbeteren. Welke doelstellingen heeft de Minister daarbij
geformuleerd en hoe wordt gemonitord of het imago daadwerkelijk
verbetert? Ook vragen de leden van de Groenlinks-fractie de Minister naar
de effecten van de voorlichtingscampagne tot nu toe, hoe vaak de website
www.bedrijfsartsworden.nl wordt bezocht en of daar een positieve
ontwikkeling in is te zien.
De Minister ziet taakdelegatie als een van de oplossingen voor het
dreigend tekort aan bedrijfsartsen. Aan taakdelegatie kleven ook ernstige
risico’s zoals de FNV in haar rapport Verzuimbegeleiding in 2013 constateerde. Hoe bewaakt de Minister dat er geen misbruik wordt gemaakt van
taakdelegatie, en dat werknemers de juiste zorg krijgen? Wat voor
afspraken en voorwaarden zijn er verbonden aan deze taakdelegatie?
Het Kwaliteitsbeleid voor bedrijfsartsen, waaronder de richtlijnontwikkeling, moet volgens de leden van de fractie van GroenLinks niet geheel
aan het private domein worden overgelaten. De bedrijfsarts vervult een
belangrijke rol op onze arbeidsmarkt en krijgt ook taken die voor alle
werknemers van belang zijn.
Vanaf 2018 zijn er geen middelen meer voor de richtlijnontwikkeling voor
bedrijfsartsen en dat onderwerp ligt op de agenda van de Kwaliteitstafel.
Wat gebeurt er als de financiering afloopt en er nog geen andere
financiering is afgesproken? Wordt financiering voor richtlijnontwikkeling
gecontinueerd zolang er geen andere oplossing via de Kwaliteitstafel is
gekomen?
Tot slot merken de leden van de GroenLinks-fractie op dat uit het rapport
Arbo in bedrijf 2016 al werd gemeld dat als gevolg van de marktwerking
steeds meer bedrijven «andere arbodienstverleners» inzetten in plaats van
een arbodienst. Het percentage steeg van 6% in 2010 tot 21% in 2016. Ziet
de Minister deze ontwikkeling fractie als problematisch?
Wat doet de Minister om dit tegen te gaan en te zorgen dat alle bedrijven
met gecertificeerde artsen werken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Algemeen
De leden van de SP-fractie willen allereerst kenbaar maken dat zij bezwaar
hebben tegen het omzetten van het reeds uitgestelde algemeen overleg in
dit schriftelijk overleg. Volgens deze leden geven de actualiteit en de
agenda wel degelijk voldoende aanleiding om het debat te voeren. De
leden wijzen daarbij onder andere op het Jaarverslag 2016 van de
Inspectie SZW waaruit blijkt dat het aantal ongevallen op de werkvloer
explosief stijgt. Dit in combinatie met het geconstateerde tekort bij
diezelfde inspectie maakt het des te urgenter nu in te grijpen. De leden
memoreren daarbij tevens aan het feit dat overige mogelijkheden om het
debat hierover te voeren, zowel plenair als in commissieverband,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

4

geblokkeerd worden door (een deel van) de formerende partijen. De leden
vinden het niet uit te leggen aan de samenleving dat terwijl er 400
mensen tekort zijn bij de Inspectie SZW en het aantal dodelijke ongevallen
in 2016 met 37 procent is gestegen, de Tweede Kamer hierover weigert
het debat te voeren. Zij vragen de Minister te reageren op zowel het tekort
bij de inspectie als op de explosieve stijging van het aantal bedrijfsongevallen.
4. Onderzoek verantwoord opdrachtgeverschap gezond en veilig werken
De leden van de SP-fractie willen graag een reactie van de Minister op de
uitspraak van de Inspecteur-generaal van de Inspectie SZW in het
Jaarverslag 2016 dat bedrijven winst boven veiligheid stellen en dit er
mede de oorzaak van is dat het aantal bedrijfsongevallen explosief stijgt.
Erkent de Minister dit als oorzaak en wat gaat de Minister hiertegen doen?
Voorts vragen de leden of de Minister eveneens de uitspraak van de
Inspectie SZW onderschrijft dat het onvoldoende beheersen van de
Nederlandse taal op de werkvloer tot gevaarlijke situaties leidt. De leden
wijzen de Minister erop dat in de zorg een taaleis bestaat zodat zorgverleners zich goed verstaanbaar moeten kunnen maken. Hoe staat de
Minister tegenover het uitbreiden van de taaleis zoals die ook in de zorg
geldt, naar overige sectoren waarbij het onvoldoende beheersen van de
taal tot gevaarlijke situaties kan leiden?
6. Rapport «Ontwikkelingen in scholing van ondernemingsraden»
De leden van de SP-fractie lezen dat driekwart van de ondernemingsraden
(OR) de rechten op scholing en vorming niet volledig hebben benut.
Daarnaast blijkt twee derde van de OR’en geen scholings- of ontwikkelingsplan te hebben en waar wel een plan is, is dit zelden concreet
ingevuld en uitgewerkt. Deelt de Minister de mening dat een goed
functionerende OR onmisbaar is in een bedrijf? Deelt de Minister voorts
de zorgen over het gebrek aan scholing en vorming bij deze OR’en?
Verwacht de Minister daadwerkelijk dat de aangekondigde maatregelen
van de Commissie Bevordering Medezeggenschap (CBM) zoals een
bewustwordingscampagne of een «koerskaart» hiervoor een oplossing
gaat bieden? De leden vragen de Minister of het niet beter is wederom
met een verplichte OR-heffing voor scholing en vorming te gaan werken
en de daarbij behorende subsidieverstrekking via een landelijk instituut te
laten verlopen. De leden verwachten een uitgebreide beantwoording op
de geuite zorgen en gestelde vragen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie 50PLUS
In 2016 kwamen 70 mensen door arbeidsongevallen om het leven. Maar
liefst 19 méér dan in 2015. Het aantal arbeidsongevallen is in 2016 ook,
met 14% toegenomen. De oplevende economie is hier – deels – debet aan.
Het Jaarverslag van de Inspectie SZW (2016) wordt later nog behandeld in
de Kamer, maar kan volgens de fractie van 50PLUS niet onbesproken
blijven.
Er is vanzelfsprekend méér onderzoek naar een toenemend aantal
arbeidsongevallen, maar daardoor navenant óók minder ruimte voor
preventief en risicogestuurd onderzoek. Dat knelt. Het Jaarverslag toont
aan hoe effectief inspectie kán zijn. Is de inspectiecapaciteit nog wel
voldoende? De fractie van 50PLUS meent, dat de inspectiecapaciteit
spoedig zal moeten worden gewogen, en mogelijk (opnieuw)
opgeschaald, nu nieuwe omstandigheden daarom lijken te vragen. Graag
een beschouwing van de Minister. Kan daarbij ingegaan worden op de
meest zorgelijke ontwikkelingen, zoals hardnekkige «uitbuiting van
werknemers», arbeidsrisico’s in de sector afval, de (gedecentraliseerde)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

5

zorg (GGZ1), en psychosociale arbeidsbelasting, als belangrijke oorzaak
van arbeidsuitval? Hoe kunnen wij hier verbetering in brengen?
Klopt het beeld dat er toch relatief veel Oost-Europese bouwvakkers op de
eerste hulp afdeling belanden? Herkent de Minister dit en zo, ja welke
actie is hierop ingezet?
De luchthaven Schiphol, heeft door de sterke groei van het aantal
passagiers te maken met toenemende werkdruk. Met betrekking tot
Schiphol vragen de leden van de 50PLUS-fractie, hoe en in welke
frequentie inspecties naar arbeidsomstandigheden thans plaatsvinden.
Ziet de Minister mogelijkheden om de inspectie SZW – gezien de sterk
gestegen werkdruk op de luchthaven – juist hier inspecties uit te laten
voeren, óók onaangekondigd en in de beveiligde gedeelten van de
luchthaven? Kan het antwoord op deze vraag gemotiveerd worden?
De leden van de fractie van 50PLUS vragen bijzondere aandacht voor het
SER-advies van 2012 over het stelsel van gezond en veilig werken. De
raad vindt dat belemmeringen voor het verhalen van werkgerelateerde
schade zo veel mogelijk moeten worden weggenomen. De leden van de
50PLUS-fractie zijn het daar uiteraard van harte mee eens. Het is
buitengewoon onbevredigend dat slachtoffers van beroepsziekten nog
steeds zó weinig kans maken op schadevergoeding. Gespecialiseerde
rechtspraak, en een Expertisecentrum Causaliteit Beroepsziekten, lijken
geen begaanbare weg te zijn. Hoe staat het met de genoemde nadere
verkenning van de Minister naar mogelijkheden om schadeverhaal beter
mogelijk te maken?
Met betrekking tot de nieuwe Arbowet hebben de leden van de 50PLUSfractie de vraag hoe geborgd zou kunnen worden dat de werknemer de
mogelijkheid krijgt een andere, onafhankelijke bedrijfsarts naar vrije keuze
te raadplegen, wanneer beoordeling en begeleiding door de eigen
bedrijfsarts problematisch verloopt. Dit lijkt deze leden wenselijk.
Met betrekking tot onderzoek naar blootstelling van werknemers van
Dupont en rechtsopvolgers aan gevaarlijke stoffen hebben de leden van
de 50PLUS-fractie de vraag hoe het mogelijk is, dat het gezondheidsgevaar van deze stoffen al onderzocht en bekend werd in 1961, en dat dit
pas in 1978, 1992 en 1996 leidt tot vaststelling, en aanscherping van
grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling? Graag een verklaring.
In de stukken voor dit schriftelijk overleg (SO) neemt de aanpak van
psychosociale arbeidsbelasting, zoals pesten, terecht een belangrijke
plaats in. Primair is deze aanpak een zaak van werkgevers en werknemers.
De leden van de 50PLUS-fractie delen die visie. Maar gaat de Minister hen
stimuleren en faciliteren om deze verantwoordelijkheid nog beter op te
pakken?
Ook vestigen de leden van de 50PLUS-fractie de aandacht op de hogere
ongevalskans voor uitzendkrachten, oproep- en invalkrachten. Is er nu een
compleet beeld over 2016? En hoe kunnen wij de ongevalskans terugdringen? Welke maatregelen overweegt de Minister?
De leden van de 50PLUS-fractie schrokken van het vreselijke bericht dat
een 15-jarige leerling van het Bonhoeffer College aan de Vlierstraat in
Enschede vorige week is overleden na een ongeluk op zijn werkervaringsplek Werf 053. Vreselijk dat dit is gebeurd. Kan de Kamer tezijnertijd
hierover geïnformeerd worden nadat de Inspectie SZW zijn onderzoek
heeft afgerond?
Graag ook een actueel beeld van het stelsel voor gezond en veilig
inventariseren en verwijderen van asbest. De mogelijkheid van één
certificerings- en keuringsinstelling, waar de motie Kerstens indertijd toe
heeft opgeroepen lijkt 50PLUS een goede insteek.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen hoe de Minister wil bereiken, en
zich er voor gaat inzetten, dat er continuïteit blijft in de opleiding tot
bedrijfsarts, en dat er ook in de (nabije) toekomst voldoende bedrijfs1

Zie brief van GGZ-Nederland van 2 juni 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

6

artsen komen. Zou een publiek-private financiering hier geen uitkomst
kunnen bieden? De leden van de 50PLUS-fractie vragen in dit verband
ook, of de onafhankelijkheid van de bedrijfsarts niet beter geborgd zou
kunnen worden door middel van een andere financiering. Met de
Vakcentrale voor Professionals (VCP) enen deze leden dat de het wellicht
beter is de directe financiële relatie tussen de bedrijfsarts en de
werkgever, anders vorm te gegeven. Graag een reflectie van de Minister.
De leden van de 50PLUS-fractie beamen dat de communicatie tussen
bedrijfsartsen en reguliere artsen nog te wensen overlaat. Adviezen aan
de patiënt zijn daardoor soms
sub-optimaal. Goed dat er nu aandacht is voor een betere arbo-curatieve
samenwerking. Kan de Minister ingaan op te nemen vervolgstappen?
De leden van de 50PLUS-fractie maken nog enkele opmerkingen over de
aanpak van het dreigend tekort aan bedrijfsartsen. Een zeer belangrijk
punt wat de leden van de 50PLUS-fractie betreft, méér nog nu de
economie flink aantrekt. Maar óók omdat duurzame inzetbaarheid van
werknemers centraal staat in het arbeidsmarktbeleid. Aanbevelingen voor
imagoverbetering, opleiding, en betere interactie en samenwerking met
de reguliere geneeskunde zijn prima. Het punt van de financiering van
kennis- en kwaliteitsbeleid wordt door de Minister samenvattend een
«lastig vraagstuk» genoemd. De Minister geeft in zijn brief van 19 april
2017 aan dat hij bereid is «partijen op onderdelen te faciliteren». Wat
betekent dit concreet? Kan hij wat dieper ingaan op het financieringsvraagstuk?
De grenswaarde van twee uur voor onderbreking van beeldschermwerk
komt te vervallen. Dit is een maatregel die heel veel werknemers treft. Kan
dit besluit onderbouwd worden? Wat is of wordt de nieuwe regeling?
Ruimte voor maatwerk is natuurlijk een argument, maar kán toch niet het
enige argument zijn. Ook hebben de leden van de 50PLUS-fractie de vraag
hoe het verlaten van de grenswaarde van 2 uur voor onderbreking van
beeldschermwerk zich verhoudt tot de wenselijkheid langdurig zitten op
de werkplek te vermijden. Zij verwijzen in dit verband naar commentaar
van het Diabetes Fonds van 28 juni jl. en de factsheet «zitgedrag» van de
kennisbank Sport en Bewegen2. Hoe kan gewaarborgd worden dat
langdurig beeldschermwerk en langdurig zitten op gezette tijden
onderbroken wordt?
Geld mag nooit prevaleren boven gezondheid en veiligheid. De leden van
de fractie van 50PLUS vinden het zorgelijk, dat 39% van de opdrachtnemers vindt, dat verantwoord ondernemerschap aangaande veilig en
gezond werken niet goed geregeld is. Maatregelen en acties van opdrachtgevers lijken achter te blijven, en voor verbetering vatbaar. Opdrachtnemers zijn bijvoorbeeld relatief vaak ontevreden over de situatie in de
thuiszorg. De Minister wil nu onderzoeksresultaten betrekken in overleg
met stakeholders, en hen stimuleren verdere stappen te zetten. De
Minister gaat hier de «vinger aan de pols houden». Wat gaat u concreet
doen met de aanbevelingen uit het betreffende TNO-rapport? Hoe kunnen
wij opdrachtgevers méér in beweging krijgen? Ergens moet toch een
minimale grens getrokken worden voor verantwoord opdrachtgeverschap
aangaande veilig en gezond werken! Graag een beschouwing.
De leden van de 50PLUSfractie vragen verder aandacht voor de arbeidsomstandigheden van oudere werknemers die hun Algemene Oudersdomswet (AOW) leeftijd steeds verder zien opschuiven. Er zijn toch écht
banen die mensen niet gemakkelijk in goede gezondheid halen. Deze
leden wijzen op de actie op het plein van de FNV waar aandacht gevraagd
werd door bouwvakkers en schilders dat ze hun werk niet tot 68 jaar
kunnen volhouden. Hoe ziet de Minister dit?

2

https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=7782&m=1495008847&action=file.download.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

7

II Antwoord/reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen in de kamerbrief over het historisch
onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
naar het gebruik van perfluoroctaanzuur (PFOA) en dimethylacetamide
(DMAC), dat de Minister aangeeft in het voorjaar van 2017 de uitkomsten
van het feitenonderzoek naar de Kamer te sturen. Zij informeren naar de
voortgang van dit onderzoek.
Op 5 juli van dit jaar heb ik het feitenonderzoek en een brief met de lessen
en maatregelen naar uw Kamer gestuurd. Na het zomerreces zal hierover,
op uw verzoek, een debat plaatsvinden.
Deze leden merken op dat met een jaarlijkse kostenpost van 4.7 miljard
veel verbetering is te halen in het verminderen van ziekteverzuim en
arbeidsongeschiktheid. Zij geven aan een effectieve samenwerking tussen
de professionals uit de verschillende zorgsectoren essentieel te vinden. De
Minister heeft aangekondigd in de loop van 2017 een evaluatie te zullen
sturen naar de Kamer. Zij informeren naar eventuele (voorlopige)
uitkomsten van de evaluatie en naar welke andere stappen de Minister
voor zich ziet als uit de evaluatie blijkt dat de beoogde verbeteringen niet
worden gerealiseerd.
In mijn brief van 24 februari 2017 over het stimuleren van de
arbo-curatieve samenwerking3, heb ik aangegeven dat het RIVM in mijn
opdracht een platform van zorgprofessionals heeft ingesteld. Dit platform
heeft als doel een programma te ontwikkelen en (deels ook zelf) uit te
voeren om de samenwerking in de arbo-curatieve zorg te stimuleren. In
mijn brief heb ik aangegeven dat ik met het platform de vooruitgang en
effecten van afgeronde en lopende acties van het programma zal
evalueren. Ik kan u daar het volgende over melden.
In april van dit jaar vond een platformbijeenkomst plaats waarin de
activiteiten die tot dusver zijn ondernomen zijn geëvalueerd. Deelnemers
delen het beeld dat er sprake is van een positieve ontwikkeling. Bij
curatieve artsen in de gezondheidszorg is meer aandacht voor de factor
«arbeid». Dat blijkt ook uit een grotere behoefte aan informatie over
arbeidsgerelateerde zorg bij deze professionals. Deze informatieoverdracht krijgt vorm door het opnemen van de factor arbeid in richtlijnen die
in de curatieve zorg worden gehanteerd, het geven van onderwijs door
bedrijfsartsen in de huisartsenopleiding en het bieden van informatie over
werkgerelateerde onderwerpen op thuisarts.nl.
Ook werd door partijen geconstateerd dat er nog het nodige is te doen.
Belangrijk punt is dat de sociale geneeskunde nog onvoldoende
onderdeel is van het curriculum van de geneeskundeopleiding. Studenten
hebben zelf aangegeven behoefte te hebben aan meer aandacht voor dit
onderdeel. Met het IOSG (interfacultaire samenwerkingsverband voor
coschappen sociale geneeskunde) wordt aan verbetering gewerkt. Met de
NHG wordt gesproken over de wijze waarop een nascholingsmodule
arbo-curatieve samenwerking een plek kan krijgen in het nascholingsprogramma voor huisartsen. De omgang met vertrouwelijke medische
informatie en de uitwisseling hiervan is onderdeel van het overleg tussen
zorgprofessionals. Hierbij wordt ook gekeken naar aansluiting van
paramedische beroepsgroepen en verzekeringsartsen. Uit het recent
verschenen visiedocument van de KNMG «Zorg die werkt», blijkt bij

3

Kamerstuk 25 883, nr. 286.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

8

medische beroepsgroepen draagvlak om in samenwerking met elkaar de
arbo-curatieve zorg verder invulling te geven.
Daarnaast zal ik zoals aangegeven in mijn eerder aangehaalde brief van
24 februari 2017, samen met mijn collega van VWS een symposium
organiseren dat naar verwachting in november zal plaatsvinden. Dit doe ik
in samenwerking met zorgprofessionals uit de bedrijfsgezondheidszorg en
curatieve zorg, patiëntorganisaties en zorg- en verzuimverzekeraars. Het
doel van het symposium is om aandacht voor het onderwerp te
genereren, goede initiatieven te verspreiden en om partijen te stimuleren
om met elkaar te komen tot nadere afspraken over het verder verbeteren
van arbo-curatieve samenwerking.
De leden van de VVD-fractie geven aan zich zorgen te maken na kennis te
hebben genomen van de uitkomsten van het rapport van de kwartiermaker «Aanpak dreigend tekort bedrijfsartsen». In de begeleidende brief
zijn stappen aangekondigd waarmee de instroom van bedrijfsartsen moet
worden bevorderd. Hoewel zij de doelstellingen onderschrijven, twijfelen
ze aan de effectiviteit van de maatregelen. Zij vragen of de Minister kan
aangeven wat voor en hoeveel effect hij met deze maatregelen hoopt te
bewerkstelligen. Ook vragen zij of de Minister zelf nog verdere initiatieven
gaat ondernemen om de instroom te bevorderen.
Zoals in de eerdergenoemde brief beschreven ga ik uit van een
meersporen-strategie met als doel het vergroten van de instroom in de
opleiding van bedrijfsartsen. Het verder uitwerken en nemen van actie is
hierbij primair aan het veld zelf, maar ik heb aangegeven hierin zo nodig
te faciliteren. Om de aantrekkelijkheid van het vak te bevorderen zet het
veld in op een verdieping van het beroep en het verbeteren van het imago
middels een campagne. Dit ondersteun ik financieel.
Verder heb ik recent een onderzoek naar de praktijk van taakdelegatie en
taakherschikking in opdracht gegeven. De uitkomsten daaruit zullen
antwoord geven op de vraag aan welke voorwaarden voldaan moet
worden om delegatie en herschikking van de taken van bedrijfsartsen op
een verantwoorde wijzen te laten plaats vinden. Taakdelegatie kan een
bijdrage leveren aan het verminderen van het tekort aan bedrijfsartsen.
Het is overigens hoopgevend dat uit een eerste inventarisatie van het
Capaciteitsorgaan op basis van informatie van de Registratie Commissie
Geneeskundig Specialismen (RGS) blijkt dat in 2016 meer bedrijfsartsen in
opleiding zijn gegaan. Op dit moment is er dus sprake van enige
stabilisering.
De leden van de VVD-fractie zijn tevreden dat veel nationale wet- en
regelgeving gelijk wordt geschakeld met de Europese normen. Zij vragen
in dit kader echter wel waarom de nationale kop op reprotoxische stoffen
wordt gehandhaafd.
In mijn brief van 24 februari 2017 betreffende de Motie Schut-Welkzijn
(VVD) en Tanamal (PvdA) over de ontwikkeling van een samenwerkingsprogramma4 heb ik mijn besluit tot het behouden van de verplichting van
registratie van reprotoxische stoffen bekend gemaakt. Vanwege de
aandacht voor de risico’s van reprotoxische stoffen op het werk, de
beleidsintensivering op preventie van beroepsziekten en de diverse
trajecten over stoffen die in Europees verband plaatsvinden, heb ik
aangegeven dat ik het niet wenselijk vind om deze verplichting aan te
passen.

4

Kamerstuk 25 883, nr. 286.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

9

De strengere eisen omtrent de reprotoxische stoffen betreffen slechts een
van de nationale koppen bovenop Europese wetgeving als het Arbowetgeving betreft. De leden van de VVD-fractie geven aan dat de uit de
nationale koppen voortvloeiende administratieve lasten tot onnodige
kosten voor bedrijven leiden. Zij vragen of de Minister verdere stappen
voor zich ziet om deze terug te dringen en zo ja, welke.
Ik heb de noodzaak van nationale regels zoals in de brief aangegeven, in
overleg met de sociale partners bezien. Het merendeel van de betreffende
verplichtingen heeft een breed draagvlak en wordt, zowel door
werkgevers als werknemers, niet als onnodig beschouwd. Over twee van
de vijf verplichtingen die volgens VNO-NCW met prioriteit bezien moesten
worden, verschilden sociale partners van mening en heb ik zelf een besluit
genomen. Het is niet mijn beeld dat in Nederland, ten opzichte van andere
Europese lidstaten, onnodig belastende regels op het Europese acquis
aanwezig zijn.5
Het Ministerie van SZW participeert in het kabinetsprogramma «Goed
geregeld: een verantwoorde vermindering van regeldruk 2012–2017». In
dat verband worden signalen van bedrijven over onnodige lasten
ontvangen en opgepakt. Zo is in het kader van de Maatwerkaanpak
regeldruk onderzoek gedaan naar de implementatie van de Europese
verplichting tot het uitvoeren van een RI&E in tien Europese landen.
Daaruit blijken geen wezenlijke verschillen in de uitvoering van deze
verplichting.
Thans loopt een onderzoek dat de mogelijkheden voor vermindering van
regeldruk op het wetgevingsterrein van SZW in beeld brengt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie informeren hoe de Minister zorg draagt voor
een voldoende alerte Inspectie SZW daar waar het gaat over de controle
op de verantwoordelijkheden van opdrachtgevers.
Per 1 januari 2017 zijn de bouwprocesbepalingen in het Arbobesluit
aangepast. Daarmee heeft de Inspectie SZW meer mogelijkheden om op
te treden tegen opdrachtgevers die onvoldoende aandacht hebben voor
gezond en veilig werken in de ontwerp- en uitvoeringsfase van een
bouwwerk. De controle op de verantwoordelijkheden van opdrachtgevers
is daarom in 2017 één van de speerpunten van het programma Bouw van
de Inspectie SZW. De Inspectie SZW bezoekt hierbij niet alleen de
bouwlocatie, maar ook de opdrachtgever zelf, om aan de hand van de
bouwstukken vast te stellen of is voldaan aan de eisen van de bouwprocesbepalingen. Daarnaast zet de Inspectie communicatie-instrumenten in
zoals de webpagina verantwoord opdrachtgeverschap, zodat opdrachtgevers hun verantwoordelijkheden kennen en daar naar handelen.
Verder vragen de leden van deze fractie waarom de Minister er niet voor
kiest te voorkomen dat oneerlijke concurrentie, malafide praktijken en
uitbuiting via arbeidsmigratie onze landsgrenzen binnenkomen, in plaats
van te dweilen met de kraan open. Ook vragen ze naar het aantal hotels
voor Polen, dan wel huisvesting voor arbeidsmigranten uit andere landen,
dat er momenteel is en hoe het kabinet er toezicht op houdt.
De Europese interne markt brengt de Nederlandse samenleving veel
welvaart: meer export, lagere consumentenprijzen en grotere werkgelegenheid. Niet iedereen profiteert in gelijke mate van de interne markt.
5

Kamerstuk 25 883, nr. 286.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

10

Deze ongelijkheid wordt versterkt door oneerlijke concurrentie, malafide
praktijken en uitbuiting. Binnen het huidige kader van de Europese
regelgeving heb ik het maximale gedaan om de negatieve effecten van
het vrij werknemersverkeer tegen te gaan. Ik heb gepleit voor een eerlijk
loon en goede arbeidsomstandigheden voor iedereen via aanpassing van
de Detacheringsrichtlijn en de oprichting van het Europese Platform tegen
Zwart Werk. Ook nationaal zijn, zoals bekend, de nodige maatregelen
genomen zoals de Wet Aanpak Schijnconstructies en de herziening van de
Wet Minimumloon en minimumvakantiebijslag.
Er zijn geen specifieke cijfers over aantallen «Polenhotels». In 2012 zijn in
de «Nationale Verklaring (tijdelijke) huisvesting EU-arbeidsmigranten» wel
afspraken gemaakt tussen Rijk, gemeenten, werkgevers en vakbonden. De
verschillende aangesloten regio’s en gemeenten hebben afspraken
gemaakt over aantallen te realiseren huisvestingsplekken. Op regionaal en
lokaal niveau wordt hier de voortgang van bekeken. In deze verklaring is
ook opgenomen dat sociale partners normen voor goede huisvesting
vastleggen in cao’s. Om deze reden is onder meer de Stichting Normering
Flexwonen (SNF) in het leven geroepen, waar de betrokken partijen
samen zijn gekomen tot een norm van kwaliteitseisen. De huisvesting
moet voldoen aan deze kwaliteitseisen en gecontroleerd worden door een
geaccrediteerde onafhankelijke instelling om een SNF-keurmerk te
verkrijgen. Per 1 januari 2017 geldt bovendien een verbod op inhoudingen
en verrekeningen op het Wettelijk minimumloon. Huisvesting vormt daar
één van de uitzonderingen op onder strikte voorwaarden. Eén van die
voorwaarden is dat de huisvesting voldoet aan bepaalde kwaliteitseisen
die zijn afgesproken in het cao en zijn gecontroleerd door een geaccrediteerde instelling. Een voorbeeld van een normenset met accreditering is
het eerdergenoemde SNF-keurmerk.
Ten slotte informeren deze leden naar hoe de Minister ervoor zorgt dat
zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) beschermd worden en dat met
name zzp’ers geen slachtoffer (kunnen) worden van opdrachtgevers die
een loopje nemen met de regels, en of malafide opdrachtgevers keihard
worden aangepakt.
De Arbowetgeving richt zich met name op werkgevers en werknemers,
maar geeft ook regels voor zzp’ers. Sinds 2012 maakt de wet daarbij
onderscheid tussen drie soorten zzp’ers. Een eerste categorie betreft
zzp’ers die «onder gezag» werken. Op hen is de hele Arbowetgeving van
toepassing en de werkgever is verantwoordelijk. Deze zzp’ers genieten
dus dezelfde bescherming op het terrein van arbeidsomstandigheden als
werknemers. Zo nodig wordt handhavend opgetreden tegen hun
opdrachtgever, de »werkgever». Met name in de bouw valt een aanzienlijk
deel van de daar werkzame zzp’ers onder deze categorie. Een tweede
categorie betreft zzp’ers die op een arbeidsplaats werken waar ook
anderen werken. Voor hen zijn alle Arboregels van toepassing die
maatregelen verlangen bij specifieke risico’s. Deze zzp’ers zijn zelf
verantwoordelijk voor het nemen van die maatregelen. Dit type zzp’er
komt eveneens veel voor in de bouw. Een derde categorie betreft zzp’ers
die alleen werken. Zij zijn verplicht maatregelen te nemen bij ernstige
risico’s en bij gevaar voor derden. Ook deze zzp’ers zijn zelf verantwoordelijk voor de te nemen maatregelen.
Op grond van het Burgerlijk Wetboek kan een opdrachtgever door een
benadeelde zzp’er worden aangesproken op arbeidsomstandigheden
(artikel 7:658, lid 4). Voor zzp’ers in de bouw zijn verder de per 1 januari
2017 aangescherpte bouwprocesbepalingen uit het Arbobesluit van
belang. Deze bepalingen bevatten verplichtingen voor opdrachtgevers.
Door de aanscherping is de Inspectie SZW beter in staat op te treden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

11

tegen opdrachtgevers van bouwwerken die de regels onvoldoende
naleven.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie menen uit de aanbiedingsbrief bij het rapport
«Aanpak dreigend tekort bedrijfsartsen» op te maken dat de Minister alle
aanbevelingen uit dit rapport opvolgt. Zij vragen of de Minister dit kan
bevestigen, of dat er toch aanbevelingen zijn die niet worden opgevolgd.
Ik kan bevestigen dat inderdaad alle aanbevelingen die aan mij gericht
waren, op de wijze zoals in de brief omschreven, zijn overgenomen.
Deze leden vinden het belangrijk dat er een structurele financiering komt
voor de ontwikkeling van kwaliteitsbeleid, zoals richtlijnontwikkeling. Zij
constateren dat er verder onderzoek wordt gedaan naar de wijze van
financiering en vragen op welke termijn dit onderzoek moet zijn afgerond.
Het kennis- en kwaliteitsbeleid wordt op dit moment nog vanuit de
begroting van mijn departement gefinancierd ten bedrage van € 350.000
per jaar, met het doel de verantwoordelijke partijen voor kwaliteitsstandaarden waaronder de beroepsgroep, te ondersteunen. Zoals eerder
aangegeven6, neem ik het advies van de kwartiermaker over om partijen
te ondersteunen bij het komen tot een uitvoerbaar en gedragen model
van structurele financiering voor het kwaliteitsbeleid. Ik heb daarbij ook
aangegeven dat ik bereid ben een nader onderzoek door partijen naar de
mogelijke vormgeving van een structureel financieringsmodel via opslag
op tarieven te financieren. Ik heb tot op heden nog geen verzoek daartoe
van partijen ontvangen.
De leden van de D66-fractie constateren ook dat de kwartiermaker heeft
aanbevolen om zo nodig regelgeving op te stellen op dit punt. Zij
informeren naar de wijze waarop de Minister opvolging geeft aan deze
aanbeveling.
Het is op dit moment te vroeg om te constateren dat regelgeving op het
gebied van financiering nodig is. Het is wenselijk om eerst het gesprek
over kennis- en kwaliteitsontwikkeling te voeren met alle betrokkenen aan
de kwaliteitstafel.
De leden van de D66-fractie hebben ook een vraag over het Expertisecentrum Causaliteit Beroepsziekten. Zij vragen waarom er voor een
dergelijk expertisecentrum onvoldoende draagvlak is bij werkgevers. Ook
vragen zij welke mogelijkheden de Minister ziet voor alternatieve
oplossingsrichtingen.
Wat betreft het eerste punt verwijs ik naar wat ik heb opgenomen in de
brief van 21 maart 2017, namelijk dat werkgevers van mening zijn dat het
voorgestelde expertisecentrum niet aansluit op de omvang en aard van de
problematiek en dat een verbetering van proces en uitvoering van
bestaande instituties en procedures meer voor de hand zou liggen. Wat
betreft het tweede punt verwijs ik u naar mijn brief hierover, die ik u op
6 juli jl. heb gezonden.7

6
7

Kamerstuk 29 544, nr. 778.
Kamerstuk 25 883, nr. 295.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

12

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GroenLinks
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd naar de beoogde
concrete doelen van de imagocampagne om het imago van bedrijfsarts te
verbeteren, de doelstellingen die de Minister daarbij heeft geformuleerd
en hoe gemonitord wordt of het imago daadwerkelijk verbetert.
De campagne zet in op het genereren van een grotere bekendheid onder
potentiële kandidaten voor de opleiding en beoogt ook de aantrekkelijkheid van het beroep voor het voetlicht te brengen. Het doel van de
imagocampagne is om daarmee bij te dragen aan het afwenden van een
dreigend tekort aan bedrijfsartsen. Als onderdeel van de campagne zijn er
inmiddels twaalf ambassadeurs uit de beroepsgroep actief om het vak van
bedrijfsarts op allerlei manieren positief onder de aandacht te brengen. De
monitoring van de campagne gebeurt op twee niveaus. Via de periodieke
cijfers over de omvang van de beroepsgroep van het Capaciteitsorgaan en
de cijfers van de twee opleidingsinstellingen voor bedrijfsarts over de
instroom in de opleiding.
Ook vragen de leden van de GroenLinks-fractie de Minister naar de
effecten van de voorlichtingscampagne tot nu toe, hoe vaak de website
www.bedrijfsartsworden.nl wordt bezocht en of daarin een positieve
ontwikkeling is te zien.
De statistieken van de website bedrijfsartsworden.nl laten zien dat vanaf
oktober 2016 tot en met juni 2017, sprake is van 27.064 unieke bezoekers,
38.143 bezoeken en 141.655 «pageviews». De twaalf ambassadeurs
hebben tientallen verzoeken tot meeloopdagen ontvangen en meerdere
gastcolleges gegeven.
Met de campagne zijn dus flinke eerste stappen gezet op het gebied van
bewustwording over wat het vak te bieden heeft, zowel in de praktijk als
via sociale media. De campagne loopt door tot en 2020. Zes organisaties
zijn direct en actief betrokken bij de campagne. De groep van supporterorganisaties groeit gestaag waaronder KNMG, studieadviseurs van
medische faculteiten en de landelijke belangenbehartiger van geneeskundestudenten, De Geneeskundestudent. Verder verschenen er publicaties in
(medische) vakbladen over het vak van bedrijfsarts.
Verder informeren de leden hoe de Minister bewaakt dat geen misbruik
wordt gemaakt van taakdelegatie en dat werknemers de juiste zorg
krijgen. Wat voor afspraken en voorwaarden zijn verbonden aan deze
taakdelegatie?
Om meer inzicht te krijgen in de praktijk van taakdelegatie en hoe zich dit
verhoudt tot de wetgeving en jurisprudentie, heb ik recent onderzoek in
opdracht gegeven aan het NIVEL in samenwerking met Radboud
Universiteit. Ik verwacht voor het eind van het jaar te beschikken over de
uitkomsten van dit onderzoek. Vervolgens kunnen veldpartijen hiermee
aan de slag om – indien gewenst – werkafspraken voor de praktijk te
maken.
Vanaf 2018 zijn er geen middelen meer voor de richtlijnontwikkeling voor
bedrijfsartsen. Dat onderwerp staat op de agenda van de Kwaliteitstafel.
De leden vragen wat er gebeurt als de financiering afloopt en nog geen
andere financiering is afgesproken en of de financiering wordt gecontinueerd, zolang er geen andere oplossing via de Kwaliteitstafel is
gekomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

13

Mijn verwachting is dat er tussen nu en medio 2018 voldoende zicht komt
op de voortgang van richtlijnontwikkeling en het kwaliteitsbeleid voor
bedrijfsartsen. Ik realiseer me het belang van continuïteit om geen kennis
verloren te laten gaan.
Tot slot merken de leden van de GroenLinks-fractie op dat in het rapport
Arbo in bedrijf 2016 al werd gemeld dat als gevolg van de marktwerking
steeds meer bedrijven «andere arbodienstverleners» inzetten in plaats van
een arbodienst. Zij vragen of de Minister deze ontwikkeling als problematisch zien en wat de Minister doet om dit tegen te gaan en ervoor te
zorgen dat alle bedrijven met gecertificeerde artsen werken.
Werkgevers dienen zich in hun arbobeleid bij te laten staan door een
gecertificeerde arbodienst of een BIG-geregistreerde bedrijfsarts. Deze
arbodienst of bedrijfsarts dient voor zowel de werknemer als de
werkgever beschikbaar te zijn voor de uitvoering van een aantal specifieke
taken als het ondersteunen van de werkgever bij het verzuimbeleid, het
toetsen van de risicoinventarisatie en – evaluatie, het uitvoeren van
periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek bij de werknemer en het
voeren van een spreekuur voor werknemers. Ook het geven van een
preventieadvies aan de werkgever en het doorverwijzen van werknemers
voor een second opinion behoren daartoe. Met de per 1 juli 2017 in
werking getreden gewijzigde Arbeidsomstandighedenwet zijn deze
verplichtingen expliciet geformuleerd. In een basiscontract met een
arbodienst of bedrijfsarts dient elke werkgever dat goed geregeld te
hebben. Elke werkgever dient (tenminste) over een basiscontract te
beschikken. De Inspectie SZW zal hier, waar nodig, op handhaven. Dit laat
onverlet dat andere arbodienstverleners ook (andere) diensten kunnen
verlenen aan bedrijven. De in de Arbowet genoemde taken dienen echter
door een gecertificeerde arbodienst of een gecertificeerde bedrijfsarts te
worden uitgevoerd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie wijzen op het Jaarverslag 2016 van de
Inspectie SZW waaruit blijkt dat het aantal ongevallen op de werkvloer
explosief stijgt. Dit in combinatie met het geconstateerde tekort bij
diezelfde inspectie maakt het naar het oordeel van de SP-fractie des te
urgenter nu in te grijpen. Zij vragen de Minister te reageren op zowel het
tekort bij de inspectie als op de explosieve stijging van het aantal
bedrijfsongevallen.
In haar jaarverslag meldt de Inspectie SZW dat het aantal afgesloten
ongevalsonderzoeken in 2016 steeg met 13% ten opzichte van 2015. Het
aantal slachtoffers steeg met 14%. Van deze slachtoffers zijn er 70
overleden. Dat is opvallend hoger dan het gemiddelde van 61 in de
afgelopen 5 jaar. Vooral in de eerste helft van 2016 was sprake van een
flinke toename van ongevalmeldingen.
De Inspectie SZW wijst voor een mogelijke oorzaak op de snel groeiende
groep werkenden door het aantrekken van de economie. Jongeren,
ouderen en ook uitzendkrachten lijken meer kwetsbaar voor ongevallen.
Overigens wordt naar schatting 30 tot 50% van de meldingsplichtige
ongevallen niet gemeld. Naleving van de meldplicht heeft invloed op de
toe- of afname van het aantal meldingen en onderzoeken.
De ernstige arbeidsongevallen die de Inspectie SZW onderzoekt omvatten
ongeveer 2% van het aantal dat tot verzuim leidt. De grootschalige
representatieve onderzoeken van TNO en het CBS laten geen stijgende
ontwikkeling zien van arbeidsongevallen die tot verzuim leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

14

Juist bij een economische omslag moeten werkgevers en werkenden
waakzaam blijven op de risico’s. De signalen van de Inspectie SZW, en die
uit de monitoronderzoeken, moeten werkgevers en werknemers scherp
houden op hun verantwoordelijkheid voor gezond en veilig werk. Voor
een reactie op omvang en inzet van de inspectiecapaciteit en eventueel
benodigde investeringen verwijs ik naar mijn brief van 16 mei jl. over het
Inspectie Control Framework (ICF).
De leden van de SP-fractie verzoeken om een reactie van de Minister op
de uitspraak van de Inspecteur-generaal van de Inspectie SZW in het
Jaarverslag 2016 dat bedrijven winst boven veiligheid stellen en dat dit er
mede de oorzaak van is dat het aantal bedrijfsongevallen explosief stijgt.
Erkent de Minister dit als oorzaak en wat gaat de Minister hiertegen doen?
Het is zeker niet mijn beeld dat winst in algemene zin boven veiligheid
gaat. De Inspecteur-Generaal heeft dit in zijn uitspraak genoemd als een
van de oorzaken van de stijging van het aantal onderzochte arbeidsongevallen. Hij noemde daarnaast ook het voorbeeld van tijdelijke werknemers
die onvoldoende instructies krijgen of de taal onvoldoende beheersen.
Ik sluit niet uit dat situaties voorkomen waarin veiligheid ondergeschikt
wordt gemaakt aan productie of rendement. De Arbowet heeft juist tot
doel om dergelijke situaties te voorkomen. Het beleid gericht op gezond
en veilig werken en het toezicht op de naleving van de arbeidsbeschermende wetgeving is erop gericht om genoemde oorzaken van ongevallen
te voorkomen of weg te nemen.
Voorts vragen de leden of de Minister eveneens de uitspraak van de
Inspectie SZW onderschrijft dat het onvoldoende beheersen van de
Nederlandse taal op de werkvloer tot gevaarlijke situaties leidt. Deze leden
wijzen de Minister erop dat in de zorg een taaleis bestaat zodat zorgverleners zich goed verstaanbaar moeten kunnen maken. Zij vragen hoe de
Minister er tegenover staat om de taaleis zoals die in de zorg geldt, uit te
breiden naar overige sectoren waarin het onvoldoende beheersen van de
taal tot gevaarlijke situaties kan leiden?
Taal is een belangrijke werknemersvaardigheid. Beheerst een medewerker
deze vaardigheid onvoldoende, dan kan dit gevolgen hebben voor het
bedrijf. Het kan bijvoorbeeld leiden tot een lagere productiviteit, een
hoger ziekteverzuim en veiligheidsrisico’s.
De Arbowet voorziet in het voorkomen van risico’s die kunnen voortvloeien uit het gebruik van verschillende talen. Artikel 5 van deze wet
maakt duidelijk dat risico’s moeten worden geïnventariseerd door de
werkgever en maatregelen moeten worden genomen. Het gaat daarbij
ook om risico’s in verband met gebrekkige communicatie of door het
gebruik van verschillende talen op de werkvloer. Voorts moet de
werkgever zijn werknemers doeltreffend instrueren en voorlichten over de
risico’s op het werk, op een manier die voor de werknemer te begrijpen is.
Dit volgt uit artikel 8 van de Arbowet.
In aanvulling op deze wettelijke vereisten is in 2014 door Stichting van de
Arbeid de handreiking «Taal en Veiligheidsrisico’s» uitgebracht. Deze
handreiking is bedoeld als ondersteuning voor werkgevers- en werknemersvertegenwoordigers van sectoren en branches die een arbocatalogus
willen maken of uitbreiden. Er worden handvatten geboden om het
veiligheidsrisico «miscommunicatie» helder te krijgen zodat op maat
gemaakte maatregelen opgenomen kunnen worden in de verschillende
arbocatalogi. Werkgevers en werknemers kunnen hier in de eigen
bedrijfssituatie mee aan de slag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

15

Verder heb ik met het programma Taalakkoord bij werkgevers en branches
het belang van investeren in de taalvaardigheid van medewerkers
geagendeerd. Werkgevers van verschillende branches hebben zich
aangesloten bij het Taalakkoord. Begin 2017 konden werkgevers, in het
kader van het interdepartementale programma «Tel mee met Taal», een
subsidie aanvragen voor taalscholing van laag-taalvaardige medewerkers.
De GroenLinks-fractie wil weten of de Minister de mening dat een goed
functionerende OR onmisbaar is in een bedrijf deelt. Deelt de Minister
voorts de zorgen over het gebrek aan scholing en vorming bij deze OR’en?
Een goed functionerende OR levert meerwaarde voor een onderneming.
Een OR draait niet alleen om formele besluitvorming. Bovenal biedt een
OR een platform voor gesprek tussen ondernemer en personeel: over
groei, over investeringen, over de inzet van medewerkers en over tal van
andere zaken, groot en klein. Het gesprek met de OR draagt bij aan
duurzame arbeidsverhoudingen binnen de onderneming. Investeringen in
medewerkers zijn een vanzelfsprekend onderdeel van zulke arbeidsverhoudingen: die komen zowel ten goede aan de onderneming als aan de
medewerkers. Investeren in opleiding van de OR dient dus net zo
vanzelfsprekend te zijn. Dát is waar we naar toe werken, maar dat
bereiken we niet op stel en sprong. Het is een proces. Het onderzoek van
de SER geeft aan waar we in dit proces staan. Uit een tussenonderzoek in
2015 bleek al dat er vooral een verschuiving plaatsvond in het soort
scholing: van meerdaagse scholing bij grote instituten naar kortere
training on the job. Nu blijkt dat ten opzichte van 2012 bij 23% van de
OR’en sprake is van een afname, maar bij 11% van een toename in de
hoeveelheid scholing. Er is dus weliswaar sprake van een afname, maar
het is niet zo dat de OR-scholing als gevolg van de stelselwijziging is
ingestort.
Verwacht de Minister daadwerkelijk dat de aangekondigde maatregelen
van de Commissie Bevordering Medezeggenschap (CBM) zoals een
bewustwordingscampagne of een «koerskaart» hiervoor een oplossing
gaat bieden?
Ik vind het een goede zaak dat de SER niet afwacht maar meteen aan de
slag gaat met de aandachtspunten die uit het rapport naar voren komen.
Opvallend is bijvoorbeeld dat driekwart van de OR’en de rechten op
scholing niet volledig benut. Als redenen voor die onderbenutting van
scholing noemen OR-leden factoren als de economische crisis en de
werkdruk. Maar ook een beperkte behoefte aan scholing, omdat OR’en
zich vaak vooral in het eerste jaar van hun zittingsperiode laten scholen en
daarna minder. Die onderbenutting is zeker een opletpunt, want een derde
van de OR’en vindt dat zij zichzelf onvoldoende scholen. OR’en van kleine
ondernemingen scholen zich het minst, terwijl juist bij deze laatste groep
adequate scholing belangrijk is. Daar komt bij dat OR’en vaak geen
duidelijk beeld blijken te hebben van de scholing die zij nodig hebben. De
SER, die de wettelijke taak heeft de medezeggenschap in ondernemingen
te bevorderen, heeft al enkele acties ingezet met het oog op juist deze
aandachtspunten. Zo werkt de SER inderdaad aan een «Voorbeeld
scholingsplan», zodat OR’en een stappenplan kunnen aflopen op weg
naar de scholing die zij nodig hebben. En op het gebied van communicatie legt de SER speciaal de focus op het MKB, om te werken aan verdere
bewustwording. Daarnaast gaat de SER een «koerskaart» aanbieden die
OR’en kunnen inzetten om hun werkzaamheden te prioriteren. Ik vind dat
zinvolle bijdragen, juist omdat er geen quick fix is om de zaken op te
lossen die nog niet goed gaan.
De leden vragen de Minister of het niet beter is wederom met een
verplichte OR-heffing voor scholing en vorming te gaan werken en de
daarbij behorende subsidieverstrekking via een landelijk instituut te laten
verlopen.
Nee, dat vind ik niet. De onderbenutting van scholing is een belangrijk
punt, maar volgens de onderzoekers gaat het om het doorzetten van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

16

trend die al voor de stelselwijziging in gang is gezet. Financiering via het
oude systeem zou daar niet per se verandering in brengen. Ik vind het
juist goed te kunnen constateren dat de stelselwijziging maar beperkte
invloed heeft gehad op de gevolgde hoeveelheid scholing. Er is niettemin
sprake van een aantal aandachtspunten. Ik ben dan ook blij dat de SER
meteen concrete acties heeft verbonden aan deze uitkomsten van het
onderzoek. Deze acties zijn precies gericht op die punten waar de meeste
winst te behalen valt. Ik verwacht dan ook dat deze acties verder zullen
bijdragen aan een beter gebruik van de rechten die OR-leden hebben op
het gebied van scholing en vorming.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie 50PLUS
Naar aanleiding van het Jaarverslag van de Inspectie SZW informeren de
leden van de fractie 50PLUS of de inspectiecapaciteit nog wel voldoende
is. Zij menen dat de inspectiecapaciteit spoedig zal moeten worden
gewogen, en mogelijk (opnieuw) opgeschaald, nu nieuwe omstandigheden daarom lijken te vragen. Zij vragen hierover om een beschouwing
van de Minister, waarin wordt ingegaan op de meest zorgelijke ontwikkelingen, zoals een hardnekkige «uitbuiting van werknemers», arbeidsrisico’s in de sector afval, de (gedecentraliseerde) zorg (GGZ8), en psychosociale arbeidsbelasting, als belangrijke oorzaak van arbeidsuitval.
Naar aanleiding van de motie Heerma c.s., waarin gevraagd werd om de
toereikendheid van de capaciteit van de Inspectie te onderzoeken
(Kamerstuk 34 475 XV, nr. 11), heeft ABDTOPConsult onderzoek verricht.
Het rapport «Werken met effect» is op 30 november 2016 aan uw Kamer
aangeboden (Kamerstuk 34 550 XV, nr. 14). Het rapport concludeert dat
het niet mogelijk is een eenduidig en kwantitatief antwoord te geven op
deze vraag, omdat daarvoor niet de juiste informatie beschikbaar is en
omdat een politiek vastgestelde norm ontbreekt. Wel stelt het rapport vast
dat er sprake is van druk op het terrein van de Inspectie SZW. Eén van de
aanbevelingen uit dit rapport was om een Inspectie Control Framework
(ICF) op te stellen. Op 16 mei jl. heb ik dit ICF naar uw Kamer gestuurd
(Kamerstuk 34 550 XV, nr. 74). Het ICF identificeert vier punten die vragen
om, zoals het rapport «Werken met effect» dit noemt, een (politieke) keuze
over de beleidsmatige norm. Dit betreft:
• Arbeidsomstandigheden: de balans tussen ongevalsonderzoek en
actieve programmering;
• Besluit risico’s zware ongevallen (Brzo): de mate van gezamenlijk
inspecteren met Brzo-partners;
• Informatiegestuurd werken: de mate van gezamenlijke risicoanalyse
met andere bedrijveninspecties en toezichthouders;
• Arbeidsuitbuiting/eerlijk werk: de intensiteit van de aanpak van
uitbuiting, onderbetaling en andere arbeidsmarktfraude.
Als bijlage bij de brief zijn vier scenario’s meegestuurd. De scenario’s
geven verschillende combinaties weer van de vier (politieke) keuzes die
het ICF identificeert. Binnen het huidige budget van SZW zijn intensiveringen op de schaal zoals beschreven in scenario’s 2, 3 en 4 niet mogelijk.
Deze scenario’s sluiten aan bij maatregel 171 «Toezicht gezond en veilig
werken en aanpak arbeidsuitbuiting» uit de ombuiging- en intensiveringlijst die ambtelijk Financiën op 3 april jl. gepubliceerd heeft. Zoals ik in
mijn brief heb aangegeven, beschouw ik deze opzet van het ICF als
informatie voor uw Kamer en een nieuw kabinet op basis waarvan een
besluit genomen kan worden over de capaciteitsinzet van de Inspectie
SZW en de overige schakels in de handhavingsketen. Uit het ICF blijkt dat
voor herstel van de balans tussen ongevalsonderzoek en actieve
8

Zie brief van GGZ-Nederland van 2 juni 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

17

programmering 40 fte nodig is. Dit betreft capaciteit voor de gehele
handhavingsketen, inclusief bijvoorbeeld voor het Bureau Boete,
Dwangsom en Inning en beleid.
Wat betreft de genoemde ontwikkelingen is een belangrijk uitgangspunt
dat de Inspectie SZW risicogericht werkt. In de programmering van de
Inspectie wordt capaciteit onder andere ingezet op arbeidsuitbuiting,
psychosociale arbeidsbelasting en de zorgsector.
De fractie informeert of de Minister het beeld herkent dat relatief veel
Oost-Europese bouwvakkers op de eerste hulp afdeling belanden en als
dat zo is, welke actie hierop is ingezet?
Ik beschik niet over gegevens die dit beeld kunnen bevestigen of
ontkrachten.
De fractie informeert naar Inspecties naar arbeidsomstandigheden op
Schiphol. Zij vraagt of de Minister mogelijkheden ziet om de inspectie
SZW – gezien de sterk gestegen werkdruk op de luchthaven – juist hier
inspecties uit te laten voeren, óók onaangekondigd en in de beveiligde
gedeelten van de luchthaven.
Op Schiphol zijn een groot aantal uiteenlopende bedrijven actief. De
Inspectie SZW heeft de afgelopen jaren bij de uitvoering van haar
programma’s ook bedrijven op Schiphol gecontroleerd. In de recente
berichten in de media over de grote drukte op Schiphol zie ik geen
aanleiding voor de Inspectie SZW om af te wijken van de reguliere
werkwijze waarbij de Inspectie SZW controles uitvoert op basis van
risicoanalyse naar aanleiding van en klachten en meldingen. De
werkgever is verantwoordelijk voor goede arbeidsomstandigheden en het
voorkomen van overmatige werkdruk. Werknemers kunnen met klachten
over de arbeidsomstandigheden of de werkdruk terecht bij de Inspectie
SZW. In geval van klachten van een OR of vakbond over de arbeidsomstandigheden volgt altijd onderzoek door de Inspectie SZW.
De fractie vindt het onbevredigend dat slachtoffers van beroepsziekten
nog steeds weinig kans maken op schadevergoeding. Zij vraagt hoe het
staat met de nadere verkenning van de Minister naar mogelijkheden om
schadeverhaal beter mogelijk te maken.
Ik heb uw Kamer ondertussen geïnformeerd over de uitkomsten van deze
verkenning. Ik verwijs hiervoor naar mijn brief die ik u op 6 juli jl. heb
gestuurd (Kamerstuk 25 883, nr. 295).
Met betrekking tot de aangepaste Arbowet vragen de leden van de
50PLUS-fractie hoe geborgd zou kunnen worden dat de werknemer de
mogelijkheid krijgt een andere, onafhankelijke bedrijfsarts naar vrije keuze
te raadplegen, wanneer beoordeling en begeleiding door de eigen
bedrijfsarts problematisch verloopt.
Als een werknemer het niet eens is met het advies van bedrijfsarts, doet
de werknemer er goed aan dit bij de bedrijfsarts en/of de werkgever aan
de orde te stellen. De werknemer kan de bedrijfsarts dan verzoeken om
advies van een andere bedrijfsarts. In de praktijk zal de bedrijfsarts
hiermee instemmen, tenzij zwaarwegende argumenten zich hiertegen
verzetten. In artikel 14, tweede lid, onderdeel g. van de gewijzigde
Arbowet die per 1 juli 2017 van kracht is, is een dergelijke second opinion
nu opgenomen. De randvoorwaarden hiervoor zijn uitgewerkt in het
nieuwe artikel 2.14d van het gewijzigde Arbobesluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

18

Met betrekking tot het onderzoek naar blootstelling van werknemers van
DuPont en rechtsopvolgers aan gevaarlijke stoffen, hebben de leden van
de 50PLUS-fractie de vraag hoe het mogelijk is dat het gezondheidsgevaar
van deze stoffen al onderzocht en bekend werd in 1961, maar dat dit pas
in 1978, 1992 en 1996 leidt tot vaststelling en aanscherping van grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling.
Om grenswaarden te kunnen stellen moet er voldoende wetenschappelijk
onderzoek beschikbaar zijn over de effecten van de stof. Dit kan dus niet
bij het bekend worden van de eerste informatie over gezondheidseffecten,
maar pas als er uitgebreid en betrouwbaar onderzoek aanwezig is in de
openbare wetenschappelijke literatuur. Het gaat daarbij dus altijd over
stoffen die al langer bekend zijn en gebruikt worden.
Verder is er sprake van een noodzakelijke prioritering van de grenswaardenstelling. Er zijn vele tienduizenden stoffen waaraan werknemers
kunnen worden blootgesteld. Voor slechts een zeer beperkt deel van deze
stoffen kunnen gezien de beschikbare tijd en budgetten, grenswaarden
worden gesteld. In 2007 is dit één van de redenen geweest om duidelijker
dan voorheen te regelen dat ook wanneer er geen wettelijke grenswaarde
is gesteld, de werkgever de gezondheidseffecten moet beoordelen en
daarvoor een private grenswaarde moet afleiden. Vervolgens kost, ook
wanneer een stof geprioriteerd is, een zorgvuldig proces van grenswaardenstelling veel tijd. De Gezondheidsraad kijkt diepgaand naar de
wetenschappelijke gegevens en waar van toepassing adviseert de SER
over de haalbaarheid op Nederlandse werkplekken.
Tenslotte gebeurt het vaak dat in de loop van de tijd nieuwe wetenschappelijke onderzoeken leiden tot nieuwe inzichten in de gezondheidseffecten
van stoffen, ook wanneer deze eerder al een grenswaarde hadden. Dit kan
leiden tot bijstelling van het Gezondheidsraad-advies en daarmee tot
aanpassing van de bestaande grenswaarde. Ook nieuwe inzichten van de
SER over haalbaarheid kunnen tot aanscherping van de grenswaarden
leiden.
In uw vraag geeft u aan dat in 1978, 1992 en 1996 een grenswaarde voor
beroepsmatige blootstelling is vastgesteld en aangescherpt. Op grond van
de ons bekende informatie doelt u op de stof DMAC. Wat betreft DMAC is
in 1978 een grenswaarde van 10 ppm vastgesteld. Deze waarde is nog van
kracht en wordt ook gehanteerd door onder andere Duitsland en het
Verenigd Koninkrijk.
De leden van de 50PLUS-fractie delen de visie dat de aanpak van
psychosociale arbeidsbelasting, zoals pesten, primair een zaak is van
werkgevers en werknemers. Zij vragen of de Minister hen gaat stimuleren
en faciliteren om deze verantwoordelijkheid nog beter op te pakken.
De aanpak van psychosociale arbeidsbelasting en pesten ligt vast in de
bestaande regelgeving en is primair een verantwoordelijkheid van
werkgevers en werknemers. Gezien het belang van de problematiek en de
behoefte aan stimulerende en faciliterende maatregelen ondersteun ik
werkgevers en werknemers om deze verantwoordelijkheid nog beter op te
kunnen pakken. Ik werk daarbij samen met sociale partners en deskundigen, om te zorgen dat de maatregelen landen en effect hebben.
De afgelopen jaren heb ik middels een campagne rondom werkstress dit
thema geagendeerd en werkgevers en werknemers ondersteund bij de
aanpak. Dit jaar lopen deze activiteiten door. Middels bijeenkomsten,
social media en in november tijdens de Week van de Werkstress, blijf ik
dit thema agenderen en inzetten op handelingsperspectief.
Bij de aanpak van pesten ondersteun ik bedrijven onder meer door kennis
en instrumenten te ontwikkelen en beschikbaar te stellen en goede
voorbeelden te delen tijdens bijeenkomsten. Zo heb ik een werkconfe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

19

rentie over laagdrempelige zorg georganiseerd met professionals en heb
ik voor OR-leden een Roadmap ontwikkeld. Daarnaast zijn er een webinar
en themadag georganiseerd en is een brochure voor leidinggevenden in
ontwikkeling, gericht op het versterken van hun rol. Dit najaar zal ik een
actieteam instellen dat bedrijven helpt om tot een aanpak van werkdruk
en ongewenst gedrag – waaronder pesten – te komen, die bij hen past en
aantoonbaar werkt. De lessen en goede voorbeelden die hiermee worden
opgedaan worden breed verspreid.
Ook vestigen de leden van de 50PLUS-fractie de aandacht op de hogere
ongevalskans van uitzend-, oproep- en invalkrachten. Is er nu een
compleet beeld over 2016? Hoe kunnen wij de ongevalskans terugdringen
en welke maatregelen overweegt de Minister?
Onlangs zijn de resultaten van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA), een representatieve enquête onder 42.000 Nederlandse
werknemers, over het jaar 2016 bekend gemaakt. Daaruit blijkt dat
tijdelijke- en oproepkrachten vergeleken met werknemers met een vast
contract een iets lagere kans hebben op een bedrijfsongeval met verzuim,
maar dat uitzendkrachten juist een 50% hogere kans hebben op een
bedrijfsongeval.
Werkgevers van uitzendkrachten horen in hun risicoinventarisatie en
-evaluatie en in de te nemen maatregelen rekening houden met de hogere
ongevalskans van deze groep werkenden.
In het jaarplan voor 2017 van de Inspectie SZW is extra aandacht
geschonken aan programma’s voor sectoren waarin flexwerkers actief
zijn. Dit geldt met name voor de programma’s agrarische/groensector en
de metaalsector. In het programma voor de bouw wordt structureel
aandacht geschonken aan werknemers met een flexibel contract.
De leden van de 50PLUS-fractie schrokken van het vreselijke bericht dat
een 15-jarige leerling van het Bonhoeffer College aan de Vlierstraat in
Enschede vorige week is overleden na een ongeluk op zijn werkervaringsplek Werf 053. Zij vragen of de Kamer te zijner tijd hierover geïnformeerd kan worden nadat de Inspectie SZW zijn onderzoek heeft afgerond.
Ik deel uw afschuw over dit verschrikkelijke ongeluk. Voor een stagiair
gelden dezelfde regels in de Arbowet als voor een werknemer. Uit
onderzoek van de Inspectie SZW is echter gebleken dat er geen sprake
was van een arbeidsongeval. Het Openbaar Ministerie bekijkt nog of er
sprake was van strafbare feiten.
De fractie verzoekt om een actueel beeld van het stelsel voor gezond en
veilig inventariseren en verwijderen van asbest. De mogelijkheid van één
certificerings- en keuringsinstelling, waar de motie Kerstens indertijd toe
heeft opgeroepen, lijkt deze fractie een goede insteek.
Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan een onderzoek naar het
functioneren van het asbeststelsel van certificering. In dit onderzoek wordt
naast een beeld van het stelsel ook de mogelijkheid van één certificeringsen keuringsinstelling meegenomen. Ik verwacht de onderzoeksrapportage
binnenkort naar uw Kamer te zenden.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen hoe de Minister wil bereiken, en
zich er voor gaat inzetten, dat er continuïteit blijft in de opleiding tot
bedrijfsarts, en dat er ook in de (nabije) toekomst voldoende bedrijfsartsen komen. Zou een publiek-private financiering hier geen uitkomst
kunnen bieden? De leden van de 50PLUS-fractie vragen in dit verband
ook, of de onafhankelijkheid van de bedrijfsarts niet beter geborgd zou
kunnen worden door middel van een andere financiering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

20

Uw vraag in hoeverre het anders vormgeven van de financiële relatie
tussen werkgever en de bedrijfsarts beter zou zijn, is een vraag die ik
voorafgaand aan de recente wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet
aan de Sociaal Economische Raad heb voorgelegd. De Raad was echter
niet in de positie om tot een door alle partijen gedragen standpunt te
komen. Op grond van deze bevinding heb ik besloten om binnen het
huidige stelsel van bedrijfsgezondheidszorg een aantal wettelijke
maatregelen door te voeren die de onafhankelijkheid en de kwaliteit van
de bedrijfsarts bevorderen.
Zoals eerder opgemerkt in de beantwoording van vragen van de VVD, ga
ik daarnaast uit van een meersporenstrategie om de instroom in de
opleiding van bedrijfsarts te vergroten. Het verder uitwerken en nemen
van actie is hierbij primair aan het veld zelf, maar ik heb aangegeven
hierin zo nodig te faciliteren. Zo loopt sinds verleden jaar een imagocampagne om de aantrekkelijkheid en bekendheid van het vak te bevorderen
en zal ik de inrichting van een kwaliteitstafel ondersteunen. Verder heb ik
recent een onderzoek naar de praktijk van taakdelegatie en taakherschikking in opdracht gegeven.
Inmiddels lijkt er sprake te zijn van een zekere stabilisering in het aantal
bedrijfsartsen dat werkzaam is. Daarnaast zijn in 2017 tot 1 juli ongeveer
60 nieuwe artsen begonnen met de opleiding tot bedrijfsarts.
Met de Vakcentrale voor Professionals (VCP) menen deze leden dat het
wellicht beter is de directe financiële relatie tussen de bedrijfsarts en de
werkgever anders vorm te gegeven. Zij verzoeken om een reflectie van de
Minister.
Het is de werkgever die verantwoordelijk is voor gezonde en veilige
arbeidsomstandigheden en voor een adequate arbozorg en bedrijfsgezondheidszorg. Op grond van artikel 44 van de Arbowet komen de kosten
ten laste van de werkgever. Een andere wijze van financiering zou een
stelselherziening inhouden. Zoals het kabinet bij brief van 28 januari 20159
heeft aangegeven, ontbreekt hiervoor draagvlak bij werkgevers en
werknemers. Dit blijkt ook uit het advies van de sociaaleconomische Raad
over arbeidsgerelateerde zorg.10
De leden van de 50PLUS-fractie beamen dat de communicatie tussen
bedrijfsartsen en reguliere artsen nog te wensen overlaat. Adviezen aan
de patiënt zijn daardoor soms sub-optimaal. Goed dat er nu aandacht is
voor een betere arbo-curatieve samenwerking. Kan de Minister ingaan op
te nemen vervolgstappen?
Er wordt langs meerdere wegen door partijen zelf gewerkt aan een betere
arbo-curatieve samenwerking. Ik ondersteun initiatieven die daaraan
bijdragen, zoals het initiatief van de installatiebranche, UNETO-VNI, die
werkgevers en werknemers ondersteunt door arbo-curatieve zorg aan te
bieden.
Met een symposium in november van dit jaar bied ik partijen de ruimte
om hun resultaten en plannen te presenteren. Ik verwacht dat presentaties
over succesvolle initiatieven en plannen van actieve partijen een positieve
uitstraling hebben naar de rest van het veld.
Het punt van de financiering van kennis- en kwaliteitsbeleid wordt door de
Minister samenvattend een «lastig vraagstuk» genoemd. De Minister geeft
in zijn brief van 19 april 2017 aan dat hij bereid is «partijen op onderdelen
9
10

Kamerstuk 25 883, nr. 247.
SER, Advies 14/07, «Betere Zorg voor werkenden», september 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

21

te faciliteren». Wat betekent dit concreet? Kan hij wat dieper ingaan op het
financieringsvraagstuk?
Zie eerdere antwoorden.
De fractie vraagt om een onderbouwing van het besluit om de grenswaarde van twee uur voor onderbreking van beeldschermwerk te laten
vervallen en informeert naar de nieuwe regeling. De fractie stelt dat
ruimte voor maatwerk niet het enige argument kan zijn. Ook vragen zij
hoe het verlaten van deze grenswaarde zich verhoudt tot de wenselijkheid
langdurig zitten op de werkplek te vermijden. Zij verwijzen in dit verband
naar commentaar van het Diabetes Fonds van 28 juni jl. en de factsheet
«zitgedrag» van de kennisbank Sport en Bewegen11. Hoe kan gewaarborgd worden dat langdurig beeldschermwerk en langdurig zitten op
gezette tijden onderbroken wordt?
Een wettelijk vastgelegde grenswaarde van ten hoogste 2 uur achtereenvolgend beeldschermwerk past niet meer bij het gebruik van nieuwe
middelen zoals laptops, tablets en smartphones en het gebruik van
flexibele werkplekken. De verantwoordelijkheid voor een gezonde en
veilige werkplek ligt op basis van de Arbowetgeving bij de individuele
werkgever en werknemer. De werkgever is verplicht om in samenspraak
met de werknemers de risico’s van het werk te beoordelen en passende
maatregelen te nemen. Daartoe horen ook de risico’s van langdurig
beeldschermwerk en langdurig zitten.
Om hen hierbij te ondersteunen heb ik door TNO een nieuwe methode
laten ontwikkelen om risico’s van beeldschermwerk te beoordelen,
gekoppeld aan adviezen over maximale duur van de verschillende
variëteiten aan beeldschermwerk. In deze methode wordt de beschikbare
kennis over het onderbreken van zitten meegenomen. Nederlandse
onderzoekers vinden dat er tot dusver te weinig onderbouwing is voor
kwantitatieve richtlijnen en adviseren aaneengesloten zitten van 20 à
30 minuten regelmatig te onderbreken met kleine beweegmomenten.
Via het door SZW ondersteunde Arboportaal wordt informatie over veilig
en gezond werken gedeeld. Voor beeldschermwerk wordt bijvoorbeeld
verwezen naar de door TNO ontwikkelde methode voor risicobeoordeling
van beeldschermwerk en naar de Multidisciplinaire richtlijn Computerwerk waarin interventies worden genoemd om zittend werk te
verminderen, zoals het creëren van beweegmomenten.
Een aanpassing van het Arbobesluit beeldschermwerk is in voorbereiding.
De werkgever blijft verplicht te zorgen voor een zodanige organisatie van
het werk dat beeldschermwerk periodiek kan worden onderbroken.
De leden van de fractie van 50PLUS vinden het zorgelijk, dat 39% van de
opdrachtnemers vindt, dat verantwoord ondernemerschap aangaande
veilig en gezond werken niet goed geregeld is. Zij vragen wat de Minister
concreet gaat doen met de aanbevelingen uit het betreffende TNO-rapport
en hoe wij opdrachtgevers méér in beweging kunnen krijgen.
Uit het onderzoek blijkt dat meer dan de helft (56%) van de opdrachtnemers in de vier onderzochte sectoren vindt dat verantwoord opdrachtgeverschap goed is geregeld. Een deel van de opdrachtnemers (39%)
vindt dat het nog niet goed is geregeld, maar dat wel een begin is
gemaakt en een klein deel (5%) vindt dat het helemaal niet goed is
geregeld.

11

https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=7782&m=1495008847&action=file.download

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

22

Belangrijke stappen om opdrachtgevers in beweging te krijgen zijn
bewustwording, informatievoorziening, stimulering van verantwoord
gedrag en zo nodig handhaving van de regelgeving. Zoals ook het
onderzoek concludeert, spelen de betrokken partijen en hun vertegenwoordigers daarin zelf een belangrijke rol. De afgelopen periode heb ik
diverse acties en initiatieven ondernomen om verantwoord opdrachtgeverschap op het terrein van gezond en veilig werken te bevorderen. Zo
zijn in 2016 bijeenkomsten georganiseerd voor publieke opdrachtgevers
en voor de sectoren bouw en chemie, gericht op bewustwording en het
stimuleren van verantwoord opdrachtgeverschap. Verder is alle relevante
informatie voor en over opdrachtgevers op het Arboportaal samen
gebracht. Daarnaast zijn de bouwprocesbepalingen in het Arbobesluit
aangescherpt. Daarmee is betere handhaving door de Inspectie mogelijk.
In 2017 is de controle op de verantwoordelijkheden van opdrachtgevers in
de bouw één van de speerpunten van de Inspectie SZW. In het voorjaar
van 2017 en met betrokkenheid van SZW, heeft «Veiligheid Voorop» in de
Chemie in mei de handreiking «Heldere Afspraken Veiligheid in de Keten»
gelanceerd. Bouwend Nederland heeft handreikingen uitgebracht voor
opdrachtgevers en opdrachtnemers in de bouw en de organisatie
Bewuste Bouwers heeft een app gelanceerd waarmee onveilige situaties
op of nabij een bouwplaats kunnen worden gemeld. Ook in het najaar zijn
er bijeenkomsten, onder meer in het kader van de slotbijeenkomst van het
programma zelfregulering. Verder worden enkele webinars georganiseerd, met in het bijzonder aandacht voor bewustwording en ondersteuning van (kleine) opdrachtgevers en opdrachtnemers.
De leden van de 50PLUSfractie vragen ten slotte aandacht voor de
arbeidsomstandigheden van oudere werknemers die hun Algemene
Oudersdomswet (AOW) leeftijd steeds verder zien opschuiven. Er zijn toch
écht banen die mensen niet gemakkelijk in goede gezondheid halen. Deze
leden wijzen op de actie op het plein van de FNV waar aandacht gevraagd
werd door bouwvakkers en schilders dat ze hun werk niet tot 68 jaar
kunnen volhouden. Hoe ziet de Minister dit?
Sociale partners zijn primair aan zet bij langer doorwerken. Zowel
werkgevers als werknemers moeten investeren in langer gezond actief zijn
op de werkvloer, bijvoorbeeld via preventie en tijdige (om)scholing. De
overheid kan hierbij faciliteren en stimuleren, want het is duidelijk dat
specifieke groepen mensen moeten worden ondersteund. In gezamenlijkheid moeten we op zoek naar manieren hoe mensen gezond kunnen
werken tot aan hun pensioen.
De problematiek van de zware beroepen is complex. De afgelopen jaren is
gebleken dat het ondoenlijk is om tot een goede afbakening van het
begrip « zwaar beroep» te komen. In 2009 is een voorontwerp van wet
over deze problematiek als flankerend beleid bij de verhoging van de
AOW-leeftijd naar de Tweede Kamer gestuurd12 en in overweging
gegeven bij sociale partners. Sociale partners kwamen toen tot de
conclusie dat een aparte zware beroepenregeling niet is uit te werken.
Daarbij speelde ook de wijze van financieren van de compensatieregeling
en de verdeling van lasten een rol. De kosten van een regeling voor zware
beroepen zijn sterk afhankelijk van de precieze vormgeving en afbakening.
Of een regeling uiteindelijk met succes zou kunnen worden afgebakend,
hangt niet alleen af van de juridische vormgeving, maar ook van de
maatschappelijke discussie en de mate waarin het gebruik van de regeling
binnen de perken kan worden gehouden.

12

Kamerstuk 32 163, nr. 16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 883, nr. 297

23