De Jager
Staatssecretaris De Jager: Wij doen dan ons best om
vanavond die brief te sturen.

De voorzitter: Op verzoek van de heer Tony van Dijck
stel ik voor, zijn motie (32123, nr. 28) van de agenda af te
voeren.

De voorzitter: Dank u wel.
Daartoe wordt besloten.
Staatssecretaris De Jager: Tot slot kom ik bij de motie
op stuk nr. 28 van de heer Van Dijck. Nog afgezien van
alle twijfels of er een positieve impuls op consumptie en
daarmee economische groei zal uitgaan van het
deblokkeren van spaarloon, en zo ja, hoeveel, hebben wij
al eerder aangegeven dat wij heel goed naar de
liquiditeitsaspecten van de banken moeten kijken. Zoals
de heer Van Dijck heeft aangegeven, heeft De Nederlandsche Bank daar iets over gezegd. Wij willen er nog eens
goed naar kijken, maar je moet het wel zorgvuldig doen.
Ik wil wel voor het volgende waarschuwen. Als je het
aan het eind van enig jaar zou doen, dan ben je de
burgers niet heel erg behulpzaam. Want dan zorg je
ervoor dat het op 1 januari, de peildatum, gelijk in box 3
terechtkomt. Men krijgt dan wel erg weinig tijd om te
consumeren, om het geld daadwerkelijk te gebruiken. Als
je zoiets een keer wilt doen, is het een stuk vriendelijker
om het in de eerste helft van enig jaar te doen. Ik zie nog
af van de administratieve lasten die het veroorzaakt,
bijvoorbeeld bij banken. Bovendien is in het zeer recente
verleden eerder gedeblokkeerd. Het instrument van het
spaarloon wordt als zodanig enig geweld aangedaan als
je weer deblokkeert.
Ik verzoek de heer Van Dijck om zijn motie aan te
houden, opdat wij de ruimte krijgen om hier voldoende
naar te kijken. Wij willen nog even met de banken
overleggen over de administratieve lasten en ons
beraden op de liquiditeitspositie. Daarnaast zitten er
fiscale aspecten aan het deblokkeren van geblokkeerde
vermogens. Die kunnen ook negatief zijn. Als de heer
Van Dijck de motie niet aanhoudt, moet ik haar ontraden.
De heer Tony van Dijck (PVV): Na die analyse van wat
het doet voor de banken, ervan uitgaande dat dit in de
lijn der mogelijkheden ligt, zou het dus beter zijn om de
datum in de motie te veranderen in 15 januari 2010 of
iets dergelijks. Dan hebben de mensen nog een heel jaar
om het geld uit te geven. Die wijziging wil ik wel
aanbrengen.
Staatssecretaris De Jager: Ik stel voor dat de heer Van
Dijck de motie aanhoudt. Bij de voorbereiding van het
debat over het Belastingplan kan ik dan alle voors en
tegens in kaart brengen, ook ten aanzien van de banken.
Kunnen de banken dit bijvoorbeeld wel op korte termijn
organiseren? Als wij wachten op het Belastingplan,
hebben wij voldoende tijd om ons daarop te beraden.
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik constateer dat de
staatssecretaris in principe positief tegenover de motie
staat. Ik houd de motie aan.
Staatssecretaris De Jager: Ik heb ook nadelen genoemd.
De heer Tony van Dijck (PVV): U hebt geen principiële
bezwaren.
Staatssecretaris De Jager: Ik ben een pragmatisch
mens, dus principiële bezwaren zult u bij mij niet snel
aantreffen. Maar ik heb dus wellicht wel pragmatische
bezwaren, maar daar gaan wij onderzoek naar doen.

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

De heer De Nerée tot Babberich (CDA): Stel dat de
staatssecretaris moet kiezen tussen het deblokkeren van
spaarloon en 4 mld. kredietverlening aan het bedrijfsleven. Waar zou hij dan voor kiezen?
Staatssecretaris De Jager: Dat is een vraag die u aan
ons beiden zou moeten stellen.
De voorzitter: Eind tweede termijn vind ik het ook wel
een erg ...
De heer De Nerée tot Babberich (CDA): Maar stel dat
dat geld vrijgemaakt moet worden.
Staatssecretaris De Jager: Voor de rijksoverheid is het
op zichzelf niet zo’n probleem om dit een keer te doen,
maar je kunt het ook maar één keer doen. Dan is het ook
weer gebeurd.
De voorzitter: Ik hou staande dat dit voor het slot van
een tweede termijn ...
De heer De Nerée tot Babberich (CDA): Dit zou de
derde keer zijn dat gedeblokkeerd wordt.
De voorzitter: Mijnheer De Nerée, u begrijpt mij best.
De (algemene) beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Over de moties zal volgende week
worden gestemd. Over de begroting zal, zoals gebruikelijk, bij de eindstemming worden gestemd.
Daartoe wordt besloten.
De vergadering wordt van 18.30 uur tot 19.30 uur
geschorst.
Aan de orde is het debat over de toekomstige
Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan.
De voorzitter: Ik heet de minister-president, de minister
van Buitenlandse Zaken en de minister van Defensie van
harte welkom. Ik begrijp dat vanavond ook de ambassadeur van Australië en straks ook de ambassadeur van
Groot-Brittannië ons debat zullen volgen. Ik heet hen
natuurlijk ook van harte welkom.
©
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Blijven wij na
2010 nou wel of niet met militairen in Uruzgan? De
premier zal wel begrijpen dat hij duidelijkheid moet
verschaffen. Vorige week was het gênant hoe je als
gewone burger, militair of parlementariër moest gissen.
Volgens de ministers Verhagen, Van Middelkoop,
Rouvoet, Plasterk en Koenders, als ik goed heb geteld,
blijven wij ergens in Afghanistan, mogelijk ook in
Uruzgan. Volgens minister Bos, de leider van de PvdA,

30 september 2009
TK 8

8-531

Peters
alleen elders in Afghanistan. Wat vindt de ministerpresident van deze gang van zaken? Dit is toch weer een
voorbeeld van ontbrekende regie.
Wat is het probleem? Het CDA wil kennelijk door met
een kleine missie in Uruzgan. De PvdA wil ervan af om
niet opnieuw, na het Irak-onderzoek, betrapt te worden
op het breken van beloften. Wij willen vandaag
duidelijkheid over de regeringsopvatting, de exitstrategie
voor de militaire missie en de politieke strategie voor de
toekomst. Daarvoor zijn politieke regie en openbaar
debat nodig. Voorop staat dat er een afspraak met de
Kamer is: augustus 2010 beëindigt Nederland zijn rol als
leading nation in Uruzgan en eind 2010 is de laatste
Nederlandse militair daar weg. Nu zien wij Amerikaanse
topcommandanten af en aan reizen naar Den Haag. De
premier, de minister en de kroonprins spreken met
Obama over Afghanistan. De ISAF-oppercommandant
zegt meer troepen nodig te hebben.
Maandenlang vissen Afghanistan, Australië, de NAVO,
de Verenigde Naties en Amerika naar wat Nederland wil.
In New York vorige week wordt de druk opgevoerd,
schrijft de minister. Er is nu regie nodig. Afspraak moet
afspraak zijn, maar gaat het kabinet zich eraan houden?
Er is eigenlijk maar één manier om de twijfel bij iedereen
weg te nemen: kom ten snelste met een exitstrategie!
Dat is een stappenplan, voor hoe militairen het land gaan
verlaten. Het kamp afbouwen of verkopen, verantwoordelijkheden overdragen, beslissen wat je met je
ontwikkelingsprojecten doet, wat je met je politieke
contacten en kennis doet. Je kunt een deel overdragen.
Je moet regelen hoe je alles communiceert met de
Afghanen; met de minister in Kabul, maar ook met de
leiders op subdistrictsniveau. Dat is tenminste de
dringende aanbeveling van het Tribal Liaison Office, dat
in opdracht van de regering de missie heeft geëvalueerd.
Dat is een exitstrategie en daar vraag ik de premier om.
Dan het plan voor de toekomst. Wat gebeurt er na
2010? Ieder weldenkend mens weet dat die vraag nu
speelt. Kijk maar naar de loslippige minister van
Buitenlandse Zaken. Er zijn allerlei modaliteiten,
motieven, doelen en beperkingen die je dan moet
afwegen, variërend van meedoen met de grote Amerikaanse search, een Al Qaidajacht, tot het trainen van
politie in Kabul of ontwikkelingsprojecten in het veiligere
noorden van het land. Wat is het doel van het kabinet?
Wat kunnen wij wel en wat niet? Kortom, wat wij nodig
hebben is een politieke strategie van het kabinet voor
Afghanistan. GroenLinks gaat daarover graag de
discussie aan. Voor mijn fractie staat daarbij voorop dat
een militaire strategie niet langer het uitgangspunt kan
zijn. Wij hebben altijd gezegd dat een militaire strategie
niet werkt, en dat is gebleken. Voor ons betekent ″einde
missie″ dus ook: niet méér van dezelfde missie.
Voor ons staat ook, dat wij Afghanistan niet in de steek
willen laten. Wij willen het land liefst een eind op weg
helpen nu wij, de internationale gemeenschap, samen
met hun corrupte leiders zo hebben zitten wroeten in
hun geschiedenis. Als wij kijken naar de lessen uit het
directe verleden, lijkt het mij dat de Afghanen een te
hoge prijs hebben moeten betalen voor de keuze die de
internationale gemeenschap maakte, om stabiliteit voor
gerechtigheid te laten gaan. Terroristenjacht liet men
gaan voor eenheid en opbouw. Wat wij willen, is een
politiek plan voor een Afghanistan voor alle Afghanen
van alle politieke en etnische gezindten. Strategieën voor

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

onderhandelingen met de taliban, verzoening en goede
rechtspraak horen daarbij.
De premier kon tijdens de algemene politieke
beschouwingen nog niet zeggen wanneer hij ons de
politieke strategie zou toezenden omdat hij daarvoor
intern overleg nodig had. Twee weken zijn inmiddels
voorbij. Ik neem aan dat dit overleg is gevoerd. Ik zou
zeggen: kom er 1 november mee, en ook met die
exitstrategie.
©
De heer Nicolaı̈ (VVD): Voorzitter. De tragikomedie van
dit kabinet over het langer blijven in Afghanistan loopt
maar door. Het begon met een minister van Defensie die
voor onze verlenging onze positie prijsgaf door zijn
uitspraken en daarna heldhaftig verklaarde dat Obama
hem vijf keer kon bellen maar wij geen dag langer
zouden blijven.
Minister Van Middelkoop: Tien keer!
De heer Nicolaı̈ (VVD): Tien keer. Nog een schepje
erbovenop. En nu suggereert hij weer dat een kleine
missie misschien toch wel een goed idee is.
En een minister van Buitenlandse Zaken die dat
hoofdschuddend gadesloeg, maar vorige week verwarring creëerde met zijn uitspraak dat wij het niet zouden
kunnen maken zomaar weg te gaan.
En een vicepremier, de PvdA-partijleider, die meteen
daarop scherp verklaart dat de laatste militair eind 2010
weg zal zijn.
En een PvdA-minister voor Ontwikkelingssamenwerking die in dezelfde week suggereert dat wat hem betreft
de Nederlandse militaire aanwezigheid na 2010 helemaal
niet uitgesloten is.
En dan de grote regisseur, de premier, die na de
eerdere kakofonie plechtig verklaarde dat zijn mensen
hun mond zouden houden tot er nieuws te melden zou
zijn en die nu knarsetandend moet constateren dat men
zich weer niet houdt aan zijn instructies.
Als je deze beelden voor je ziet en je ze allemaal
achter elkaar zou plakken, dan heb je ongeveer een
aflevering van Koefnoen, zonder dat je daar nog acteurs
voor nodig hebt. Maar het is geen cabaret, het is geen
komedie, het is een heel ernstige zaak. Een van de
grootste verantwoordelijkheden die wij als Kamer, maar
zeker ook een kabinet, op ons kunnen nemen, is het
uitzenden van Nederlandse soldaten naar levensgevaarlijke situaties. De verwarring die nu opnieuw is ontstaan
door de uitlatingen van de minister van Buitenlandse
Zaken is onverantwoord. In de eerste plaats natuurlijk
voor onze soldaten maar ook tegenover de Nederlandse
bevolking en de Kamer met wie over deze belangrijke
gevoelige zaak heel harde, heldere afspraken zijn
gemaakt. Afspraken waar de VVD voor staat en deze
regering aan zal houden.
Ik heb de volgende vragen, te beginnen aan de
minister-president. Kan hij opnieuw – dat is helaas hard
nodig – de precieze positie van het kabinet verwoorden?
Ik vind de uitspraak van de minister van Buitenlandse
Zaken dat wij de verantwoordelijkheid na 2010 niet
zomaar zouden mogen afschuiven, een ernstige fout.
Hoe kwalificeert de minister-president deze uitspraak? Is
hij het ermee eens dat dit bovendien precies het
verkeerde argument is, omdat er geen sprake van is dat

30 september 2009
TK 8

8-532

Nicolaı̈
wij anderen verantwoordelijkheid in de schoenen zouden
schuiven als wij de missie in 2010 stoppen? Integendeel,
bij de verlenging in 2007 werd ons de verantwoordelijkheid in de schoenen geschoven. Ook de premier heeft
daarna verklaard dat wij als Nederland eigenlijk al meer
doen dan je van een land van onze omvang zou mogen
verwachten. En wij hebben toch ook niet voor niets die
harde schriftelijke toezegging gekregen dat andere
landen de verantwoordelijkheid van ons zouden
overnemen?
Deze laatste vraag stel ik evenzeer aan de minister van
Buitenlandse Zaken. Waarom herhaalt hij zelfs in de
beantwoording van mijn vragen hierover, dat wij het niet
zouden kunnen maken om zomaar weg te gaan in 2010?
Dat is toch precies, hoe je het ook wendt of keert, het
verkeerde signaal naar onze internationale partners?
Nog een vraag aan de minister van Buitenlandse
Zaken. Het is wat mij betreft duidelijk dat de uitspraak
van hem geen slip of the tongue is. Wat beoogde hij
daarmee? Ik neem aan dat die gedaan is omdat er
binnen het kabinet geen beweging was te krijgen in de
PvdA en dat hij heeft geprobeerd via de buitenbocht van
de pers ruimte te creëren. Maar is hij het er dan mee
eens dat dit precies geheel averechts heeft uitgepakt,
omdat de PvdA alleen maar minder ruimte biedt?
Ten slotte de minister van Defensie, die zag hoe nu
eens een andere minister de fout in ging. Hoe kwalificeert hij de uitspraken van zijn gewaardeerde collega?
©
De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Hadden wij het eind
2007 niet al over het overgeven van het stokje aan een
ander NAVO-lid, zoals was gepland? En had dat niet
gewoon moeten gebeuren? De verlenging van de missie
is er toen toch weer doorgedrukt. De PPV vraagt zich nu
af of de regering de Nederlandse bevolking nog een keer
zo voor de gek kan houden. Daarover moet duidelijkheid
komen. De discussie gaat vanavond in principe niet over
het nut van de missie en de kracht van onze militairen.
Laat mij de eerste zijn om te benadrukken dat ik trots
ben op de militairen in Uruzgan. Dat de jongens en
meiden daar hun werk goed doen, staat buiten kijf. Dat
hoeven wij vanavond ook niet te bespreken.
Wat wel een punt van discussie is, is dat onze
militairen dat werk bij het einde van deze missie – als die
volgend jaar zou eindigen – al vier jaar doen. Vier lange
jaren hebben zij dan gestreden tegen de taliban. Dat is al
twee jaar langer dan aanvankelijk gepland was. Nu zetten
de bewindslieden de deur open voor verdere Nederlandse militaire inzet in Afghanistan. Verlenging is
daarbij, bij mijn weten, nog niet uitgesloten. Denkt men
in het kabinet eigenlijk wel na over de militairen en hun
families die op deze manier blijvend in onzekerheid
verkeren? En denkt men wel eens na over de burgers die
zich afvragen waarom de overheid zich niet gewoon aan
gemaakte afspraken houdt? Het lijkt erop dat dat niet zo
is. De bewindspersonen krijgen een paar aaien over de
bol van de Verenigde Staten en Australië – Nederland
doet het toch zo goed in Afghanistan en wij hebben daar
een belangrijke rol, volgens die landen – en de ministerpresident staat al klaar. Ik vraag hem dan ook: ministerpresident, zijn deze beweringen van de Verenigde Staten
en Australië, die aaien over de bol die u kreeg, nu het
nieuwe weegmoment waarover u begin dit jaar sprak?

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

Verder wordt door deze onzekere situatie die door de
bewindslieden is geschapen, alle steun van NAVObondgenoten voor het overnemen van het stokje,
ondergraven. Zij roepen nu namelijk het beeld op: de
kans bestaat dat Nederland toch wel blijft, misschien niet
op precies dezelfde manier, maar men hoeft zich niet erg
druk te maken over opvolging. Zijn er eigenlijk wel
bondgenoten, minister-president, die Nederland kunnen
en willen vervangen? Ik hoor daar vanavond graag eens
een duidelijk antwoord op.
Mijn fractie is van mening dat het tijd is dat de
regering zich op de missie en op haar eigen burgers gaat
focussen, in plaats van alleen maar te proberen de
Verenigde Staten te behagen. Naar het zich laat aanzien
kan de strijd met de taliban nog jaren duren. Daadkracht
van Afghaanse zijde blijft uit en dat beïnvloedt de
stabiliteit en veiligheid negatief. Die situatie is uitzichtloos. Wij kunnen niet meer volhouden dat deze missie in
het belang is van onze eigen veiligheid. Die onderbouwing van de missie heeft grotendeels zijn betekenis
verloren. De PVV is van mening dat Nederland duidelijk
moet zijn en nu met één mond moet zeggen dat zij
vertrekt en dat zij alles en iedereen meeneemt.
Zoals minister Van Middelkoop zelf al heeft aangegeven, trekt de missie een zware tol op onze krijgsmacht.
Ook een missie elders in Afghanistan is daarom voor de
PVV geen optie. Nederland heeft een bepaalde positie
opgebouwd in Uruzgan en die kunnen en moeten wij
gewoon overdragen aan vervangers en daarmee moet
het afgelopen zijn. Naast de wissel die wordt getrokken
op militairen en hun familie is er ook nog de financiële
wissel die deze missie trekt op de belastingbetalers.
Tijdens de algemene politieke beschouwingen werd
duidelijk dat de regering wil bezuinigen en dat de
regering vindt dat de burgers dat moeten gaan bekostigen door bijvoorbeeld de AOW-leeftijd van 65 naar 67
jaar te verhogen. De PVV zou het echter ronduit
onbeschoft vinden als de regering nu zo’n groot beroep
doet op de werkkracht van haar burgers, maar diezelfde
burgers vervolgens confronteert met de financiële
gevolgen van verdere militaire inzet in Afghanistan.
Kort en goed, de PVV-fractie vindt dat wij meer dan
genoeg hebben bijgedragen aan de situatie in Afghanistan. Dat moet ophouden. Het is tijd voor een ander
om het roer over te nemen. De regering mag daarover
absoluut geen twijfel laten bestaan. Dat wil ik vanavond
ook horen.
©
De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Nog geen jaar
geleden was er commotie. Commotie om de uitspraken
van ministers over Afghanistan. De premier was
gepikeerd en zei: u moet naar míj luisteren. Ik luisterde,
ook afgelopen week, maar geen premier te horen. Wel
ministers en staatssecretarissen die zorgden voor echo
en ruis.
Waar hebben wij het vanavond over? Over de
Nederlandse betrokkenheid in Afghanistan na 2010, of
over de tegenstrijdige uitspraken van de coalitie? Wat
mijn fractie betreft over het eerste. Ik hoef geen avondje
ritueel te dansen op het gebrek aan leiderschap, ik wil
praten over de inhoud. Maar daarvoor heb ik wel een
artikel 100-brief nodig, anders loop ik net als anderen
vooruit op de troepen. Ik wil praten over feiten, over een
concreet verzoek en een voorstel van de regering, over

30 september 2009
TK 8

8-533

Pechtold
een verlenging of een nieuwe missie. Mijn belangrijkste
vraag is eigenlijk: waar blijft de artikel 100-brief? Na alles
wat er door de ministers is gezegd, verwacht ik nu van
de premier een glasheldere visie.
Ik wil ook een duidelijk antwoord op de vraag of het
strategie is van het kabinet om verdeeld naar buiten te
treden. Als dit tactiek was om onze bondgenoten zo
misschien over te halen, dan lijkt mij die ongelukkig
gekozen. Wat heeft de regering tot nu toe nog meer
gedaan om partners medeverantwoordelijk te maken
voor Uruzgan? Wat doet Merkel, zeker na afgelopen
zondag? Wat doet Sarkozy, volwaardig lid van de NAVO?
Of krijgen we definitief een PRT (provinciaal
reconstructieteam) met de Verenigde Staten als lead
nation, en daarmee weer de oude OEF-ISAF-discussie?
De Amerikaanse bevelhebber generaal McChrystal
meent dat er nog 30.000 militairen extra en enkele
decennia nodig zijn om Afghanistan te stabiliseren. Hoe
past Nederland in dit plaatje? Amerika, Australië en
Afghanistan hebben bij de regering aangeklopt. Wat
willen zij precies? Graag helderheid. En wat is de rol van
de secretaris-generaal van de NAVO? Ik heb de brief van
zijn voorganger, Jaap de Hoop Scheffer, van 17 december 2007 er nog eens bij gepakt. Daarin zegt hij drie
dingen:
1. Nederland beëindigt zijn verantwoordelijkheid als lead
nation op 31 juli 2010;
2. Nederland beëindigt de inzet van troepen op 1 december 2010;
3. de NAVO – dat is heel belangrijk – is verantwoordelijk
voor opvolging.
Staan deze afspraken nog recht overeind? Ik ontvang
graag een bevestiging hiervan.
Ik wijs de premier op het feit dat niet alleen de Kamer
geïnteresseerd is in zijn antwoorden. Op dit moment zijn
er bijna 2000 Nederlandse militairen in Afghanistan. Er
zijn er veel meer die er al hebben gediend; velen van hen
meerdere malen. Deze militairen moeten op dit moment
via de media horen hoe de missie – waar zij zich hard
voor maken – wordt ingezet in politiek spel. Zij vragen
zich af: blijven wij in Afghanistan? In welke provincie? In
welke vorm? Met wie? Voor hoelang? Onder welke vlag
en welke voorwaarden? Ik vertrouw erop dat de premier
in de eerste plaats hun de duidelijkheid geeft waarop zij
recht hebben. Duidelijkheid over het tijdpad dat de
regering wil volgen naar 1 augustus toe. Zo snel
mogelijk, niet halverwege de zomer, keer op keer
vooruitgeschoven. Vanaf nu moet het kabinet één lijn
aanhouden, want iets anders is onverantwoord.
Kortom, ik verwacht een artikel 100-brief, een
eenduidig voorstel aan Kamer, militairen en bevolking,
en tot die tijd geen speculaties van bewindslieden her en
der in de media. Kan ik vanavond in ieder geval dat
glashelder krijgen?

een groot probleem. Daarop hadden wij grote kritiek, die
wij overigens deelden met de GroenLinks-fractie en
anderen. Wij willen dat dit plan er komt. Wij lopen niet
weg voor verantwoordelijkheid. Wij zien dat het land de
komende decennia – dat geven verschillende mensen
aan – nog instabiel is en dat de Westerse gemeenschap
er na de inval in 2002 een verantwoordelijkheid heeft.
Wat de rol van Nederland daarbij moet zijn, daar loop ik
op dit moment niet op vooruit. Dat zou namelijk
betekenen dat ik ook de fout zou maken te gaan
speculeren. Ik heb wel een horrorscenario geschetst, na
het gedimdam van vorige week, namelijk dat wij straks
om het CDA tegemoet te komen in Afghanistan blijven,
maar om de PvdA tegemoet te komen onze ervaring in
Uruzgan weggeven. Dat zou ik een heel slecht Nederlands compromis vinden. Ik wacht rustig de artikel
100-brief af.

Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik waardeer het dat de
heer Pechtold een discussie over de inhoud wil, niet die
rituele dans. Dan wil ik graag die discussie met hem. Hij
stelt terecht vragen aan het kabinet: wat willen de
bewindslieden? De logische vervolgvraag is dan
natuurlijk: wat wil D66 in Afghanistan na 2010?

De heer Pechtold (D66): In vier minuten kan ik niet alles
herhalen wat ik de afgelopen jaren over dit punt heb
gemeld. Jazeker, ik vind dat er een totaalplan moet
komen over wat voor een democratie wij willen, of die
centraal moet worden geleid vanuit Kabul, en hoe wij de
economie sturen. Tal van dit soort zaken hebben wij in
eerdere debatten besproken. Die kunnen niet worden
behandeld in een spoeddebat met vier minuten
spreektijd. Ik verwees er al naar dat wij in eerdere
debatten kritiek deelden. De regering heeft bij de vorige
missie gezegd dat zij verwacht dit in een artikel 100-brief

De heer Pechtold (D66): D66 heeft ten enen en anderen
male aangegeven dat wij willen dat de internationale
gemeenschap, NAVO, EU en andere partners, een
duidelijk plan hebben. Onder de regering Bush was dat

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

Mevrouw Peters (GroenLinks): Het is wel een beetje
moeilijk om een discussie over de inhoud te krijgen als
de oproeper daartoe niet zelf wat inhoud levert. U stelt
alleen maar vragen. D66 is echter een politieke partij die
een visie moet bieden aan haar eigen achterban, de
militairen naar wie u verwees die meekijken en uw eigen
kiezers. Wat wil D66? U zegt dat u een artikel 100-brief
wilt. Dat is vragen om militaire inzet. De Kamer krijgt
alleen een artikel 100-brief als er een besluit aankomt om
militairen uit te zenden. Van dat voornemen moet de
regering de Kamer op de hoogte stellen. D66 wil dus een
militaire missie, is dat het?
De heer Pechtold (D66): U moet niet zo naïef zijn,
mevrouw Peters. U hebt keer op keer over elke missie,
voordat er een voorstel was, gezegd dat u daar niets wilt.
Daar kijkt D66 anders tegenaan. Vanaf het begin van de
tweede uitzending was helder dat Nederland stopt als
lead nation. Het kabinet speculeert erover dat er een
mogelijkheid is voor een andere missie of een verlenging. Het maakt niet uit welke vorm die heeft, bijvoorbeeld met politieagenten. Ik wacht af waarmee het
kabinet komt. Ik heb, grondwettelijk, een brief van het
kabinet nodig om over de inhoud, waar u terecht naar
verwees, te kunnen praten.
Mevrouw Peters (GroenLinks): GroenLinks is de enige
partij die een alternatieve strategie voor Afghanistan
heeft gepresenteerd. Ik heb daar ook nu weer de
contouren van geschetst. U hebt helemaal geen artikel
100-brief nodig, zo geef ik u mee. Er moet eerst een plan
komen waarin staat wat wij willen met Afghanistan en
welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. Als dat er is,
kunnen wij bezien of dat een artikel 100-brief waard is.
Dan zouden wij tot de slotsom kunnen komen dat er
misschien militaire inzet nodig is.

30 september 2009
TK 8

8-534

Pechtold
te doen en geeft dat ook nu aan. Ik wil een voorstel van
de regering waarover wij kunnen spreken. Dat was mijn
inzet voor vanavond. Ik wil geen ruis op de lijn. Ik wil pas
praten als de regering van mening is dat er een
verlening van wat dan ook nodig is. Een voorstel daartoe
verwacht ik volgens de grondwettelijke procedure.
De heer Voordewind (ChristenUnie): U speculeerde al
even over een, in uw ogen, heel slecht scenario,
mijnheer Pechtold.
De heer Pechtold (D66): Ja.
De heer Voordewind (ChristenUnie): U schetste dat het
een halfslachtig compromis zou kunnen worden. Daar
had u het ook over in NOVA. Toen zei u dat wij dat
moeten voorkomen, dat de expertise die wij hebben in
Uruzgan wordt weggegooid. Daarmee speculeert u toch
over het mogelijk toch overgaan tot verlenging van de
missie in Uruzgan? Daarmee ondergraaft u uw eigen
stelling dat het heel slecht is om te speculeren over
verlenging.
De heer Pechtold (D66): Mijnheer Voordewind, de reden
dat ik vrijdag in NOVA zat, was dat de PvdA en u op het
laatste moment hadden afgezegd en daar niet durfden te
verdedigen wat er de hele dag door uw partijen wel
overal getwitterd en verteld werd. Maar ik vind het
helemaal niet erg om daar een beschouwing te geven
over wat er die dag zoal gebeurde. Zo was het toch,
mijnheer Voordewind? U had toch afgezegd? De reden
dat ik daar zei dat ik dat het slechtst denkbare scenario
vind, is dat ik van militairen en anderen hoor dat daar
expertise is opgebouwd met de stamhoofden. Dat is van
belang als je daar door wilt gaan. Ik hoef dat hele
verhaal niet uit de doeken te doen. Naar die verhalen van
militairen en anderen moet je luisteren. Ik hoor dat
bronnen rond uw minister – dat lezen wij ook – dat ook
vinden. Ik ben heel geïnteresseerd in wat de minister zelf
te vertellen heeft, in plaats van de bronnen rond hem.
Nog liever hoor ik vanavond echter de chef namens het
geheel. Ik heb namelijk begrepen dat ik naar hem moet
luisteren.
De heer Voordewind (ChristenUnie): U wijst weer naar
het kabinet. U herhaalt hier de woorden die u in NOVA
sprak, waar u zei dat het een slecht scenario zou zijn en
dat je dan beter de expertise kunt benutten. Ik zeg
nogmaals – u maakt er een geintje om – dat u daarmee
uw eigen stelling ondergraaft, namelijk dat je niet op de
troepen vooruit moet lopen. Daar begon u geloof ik ook
mee. U snijdt in uw eigen vlees met dat soort speculatieve opmerkingen. Dat moet u niet doen als u een
consistente lijn wilt volgen.
De heer Pechtold (D66): Laat mijn consistentie maar aan
mij over; tracht u daar het kabinet maar aan te houden.
Dat lijkt mij in de afgelopen dagen een groter probleem
te zijn geweest dan mijn verhaal. Ik heb alleen aangegeven dat, als dat aan de orde is – dat ik dat een slecht
verhaal vond, wilde ik alvast zeggen – wij binnenkort niet
zo’n Hollands compromis over ons heen moeten krijgen.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik ben het helemaal eens
met de heer Pechtold. Ik heb een vraag. Is D66 nu voor

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

of tegen het verlengen van de missie in welke vorm dan
ook?
De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Jeetje, heb ik de
eerste pagina nu overgeslagen? Ik vroeg nu juist of wij
een avondje gingen praten over het gebrek aan
leiderschap of over de inhoud. Over dat laatste kunnen
wij niet praten, want daarvoor hebben wij een artikel
100-brief nodig als het kabinet tot verlenging besluit. Ik
wil graag een voorstel zien. U weet dat mijn fractie de
missie niet heeft gesteund, maar ik vind dat een
volwassen politieke partij een voorstel van een kabinet
pas beoordeelt nadat die ernaar heeft geluisterd. Ik ben
het helemaal met mevrouw Peters eens dat er een
breder plan in de zin van een totaalaanpak bij nodig is.
Dat is voor bijvoorbeeld een van de randvoorwaarden.
Die kan in zo’n artikel 100-brief uitgebreid worden
besproken. In de eerste brief van vier jaar geleden
ontbrak die gedeeltelijk en in de brief van twee jaar
geleden was dat zeker ook het geval.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): D66 staat hier dus gewoon
blanco naar het kabinet te staren en zegt daartegen: kom
maar met een oplossing?
De heer Pechtold (D66): Er is voor vanavond terecht een
spoeddebat aangevraagd vanwege de kakofonie, de ruis
op de lijn. Daarover kunnen wij de premier dadelijk
doorzagen. In mijn ogen gaat dit spoeddebat niet over
een eventuele verlenging. Daarover spreek ik niet tijdens
een spoeddebat, maar tijdens een volwaardig debat op
inhoud.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Wat is nu de mening van
D66?
De heer Pechtold (D66): Dat heb ik nu drie keer gezegd.
De mening van D66 is dat wij het vanavond niet over
verlenging hebben. We kunnen een rondje dansen over
het leiderschap, maar dat wacht ik niet af. Ik wacht af
waarmee het kabinet komt. Misschien verbaast het ons
vanavond wel! Ik hoor de wildste verhalen.
©
De heer Van der Staaij (SGP): Mevrouw de voorzitter.
De Nederlandse missie in Afghanistan is gevaarlijk en
ingrijpend. Niet voor niets is er in het verleden in deze
Kamer lang en zorgvuldig gedebatteerd over deelname
daaraan. De zorgvuldigheid die het besluitvormingsproces kenmerkte, behouden wij graag. Voorkomen moet
worden dat over een mogelijke verlenging van deze
missie of een andere missie wordt gesproken in de vorm
van proefballonnetjes, speculaties of onafgeronde
gedachtespinsels. Wat de SGP-fractie betreft komt het
kabinet met een helder besluit over onze inzet in
Afghanistan na 2010 of de lippen blijven op elkaar. Daar
tussenin ligt wat de SGP-fractie betreft niets.
De SGP-fractie heeft zich daarom ook wat verbaasd en
zich er soms aan gestoord dat diverse ministers in de
loop van de tijd een serie vage schoten voor de boeg
hebben gelost over het vervolg van de missie, zozeer
zelfs dat premier Balkenende voor draaiende camera’s in
New York zijn ministers moest bezweren, niet langer via
de media te redetwisten over de missie in Afghanistan.
Dat is toch een opmerkelijke gang van zaken. Je ziet nog

30 september 2009
TK 8

8-535

Van der Staaij
weleens dat besluitvorming vooruit wordt geschoven of
dat een en ander in commissies wordt ondergebracht,
maar nu lijkt het erop dat ministers niet kunnen wachten
met besluitvorming hierover. Het nadeel van al deze
speculaties en open formuleringen is dat ze verwarring
en onzekerheid scheppen, ook over de militairen. Zal het
kabinet vanaf nu meer wijsheid betrachten?
Uit de brief die de minister van Buitenlandse Zaken
heeft geschreven ter beantwoording van de vragen, blijkt
ondubbelzinnig de grote hoop van internationale
partners op voortzetting van de Nederlandse bijdrage in
Afghanistan. Nu had de minister-president het eerder
over het wegen van eventuele nieuwe verzoeken waarop
hij niet wilde vooruitlopen. Hoe zit dat nu? Wanneer
mondt regelmatig in contacten uitgesproken hoop al dan
niet uit in een verzoek? Heeft dat te maken met de
manier waarop er nu al in de voorfase wordt gereageerd? Is de minister er absoluut van overtuigd dat de
NAVO er alles aan doet om voor Nederland in 2010 een
opvolger te vinden? Dat is toch de werkelijkheid
waarmee wij ook als parlement te maken hebben? Wij
hadden een helder regeringsstandpunt: beëindiging van
de leidende militaire verantwoordelijkheid in Uruzgan en
de Task Force Uruzgan in 2010. Toen wij daarover al
eerder een spoeddebat voerden, namelijk in januari, gaf
de minister van Defensie aan dat eind 2010 de laatste
Nederlandse militair uit Uruzgan vertrokken zal zijn. In de
brief van nu lees ik dat niet meer letterlijk. Wordt de
optie dat Nederland na 2010 een bijdrage levert in
Uruzgan nu wel open gehouden? Wij vinden dat
enigszins verwarrend nu die discussie over elders of
ergens is gevoerd. Hoe dan ook, Nederland kent
inmiddels een intensieve betrokkenheid bij Afghanistan
en er wordt volop gesproken en gespeculeerd over een
langer verblijf aldaar. Voor onze fractie rijst langzamerhand wel de vraag wanneer het kabinet daarover
helderheid gaat geven. Wij hebben er geen behoefte aan
om in deze fase deuren te openen of te sluiten. Er was
een helder regeringsstandpunt. Dat zou betekenen dat
het nu een ″pakkie-an″ is voor andere lidstaten, dus dat
zij onze rol in Uruzgan overnemen. Laat dat signaal in
deze fase maar helder weerklinken. Wij zijn nu terughoudend over een vervolg.
De kernvraag voor mij is nu wanneer het kabinet
besluit over een militaire inzet na 2010 in Afghanistan of
waar of hoe dan ook.
©
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. De
ChristenUnie-fractie betreurt het dat mede door de uitleg
van de minister van Buitenlandse Zaken, de discussie
over de verlenging van de missie in Uruzgan weer is
opgerakeld. Het is niet verstandig om over een verlenging te speculeren omdat dit de druk op andere
NAVO-partners juist zal wegnemen om ons te vervangen.
De ChristenUnie-fractie heeft altijd het kabinetsstandpunt
ondersteund dat inhoudt dat de missie in Uruzgan eind
2010 stopt. De secretaris-generaal van de NAVO heeft
ons parlement bij de verlenging zelfs nog een brief
gestuurd met de mededeling dat de NAVO zich er heel
goed van bewust was dat Nederland na die twee jaar zou
stoppen. Hij heeft zich er toen ook aan gecommitteerd
om na onze betrokkenheid NAVO-vervanging te zoeken.
De artikel 100-brief was glashelder en die is voor ons
nog steeds leidend.

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

Wij mogen trots zijn op onze militairen die het in zeer
moeilijke omstandigheden voor elkaar krijgen om
ongeveer 90% van de bevolking van Uruzgan in relatieve
veiligheid te laten leven. Meer dan 50% van het gebied is
onder controle gekomen van ISAF. Er zijn inmiddels 1700
Afghaanse militairen getraind en actief. Dat geldt voor
1300 politieagenten. Steden als Tarin Kowt en Deh
Rawod hebben voor het eerst in de geschiedenis stroom.
Meisjes kunnen naar school, er is schoon drinkwater
beschikbaar en er worden alternatieve gewassen
ontwikkeld en uitgezet in plaats van de papaverteelt.
Kortom, eind 2010 kunnen wij met opgeheven hoofd de
missie overdragen aan een opvolger. Ik verzoek het
kabinet dan ook om zich tot het uiterste in te spannen
om bij de NAVO te pleiten voor goede opvolging, opdat
de wederopbouw en het ontwikkelingswerk veiliggesteld
en gecontinueerd worden. Kan het kabinet toezeggen dat
het zich hiervoor inspant om de voortgang van deze
projecten te waarborgen?
De ChristenUnie-fractie wil niet vooruitlopen op de
nieuwe activiteiten van Defensie elders in Afghanistan.
Daartoe zal het kabinet, zoals wij dat gewend zijn, eerst
met een artikel 100-brief naar de Kamer moeten komen.
Vervolgens zullen wij dat verzoek wederom afwegen.
Ondertussen moeten wij alles op alles zetten om de
Afghanen te trainen met als doel ervoor te zorgen dat de
bevolking eind 2010 zo veel mogelijk in zijn eigen
veiligheid kan voorzien. Onze militairen verdienen daarbij
onze volledige steun.
De heer Van Bommel (SP): Hier geldt dat de pot de ketel
verwijt dat die zwart ziet. Hoe kan de heer Voordewind
dit kabinet verwijten dat er openingen gemaakt worden
voor een verblijf in Afghanistan dat langer duurt dan
2010? In januari van dit jaar zei hij namelijk het volgende:
″... een kleinere missie, niet als lead nation, in een
veiliger deel van Afghanistan. Precieze aantallen kan ik
zo niet noemen, maar dan moet je denken aan onder de
500 man.″
De heer Voordewind (ChristenUnie): Mijn statement had
te maken met speculaties van de minister van Buitenlandse Zaken over het mogelijk verlengen van de missie,
of het eventueel aangaan van een nieuwe missie in
Uruzgan. Daarover heb ik tot nu toe niks gezegd. Mijn
pleidooi is dat de regering de NAVO moet aanzetten om
zo snel mogelijk opvolging te vinden voor ons in
Uruzgan, met name om de ontwikkelingsprojecten, het
goede werk dat onze militairen daar tot nu toe hebben
gedaan, veilig te stellen en te continueren.
De heer Van Bommel (SP): De heer Voordewind
weerspreekt niet dat hij de uitspraak die ik heb geciteerd,
heeft gedaan. In dat citaat gaat hij veel verder dan de
minister van Buitenlandse Zaken. Hij noemt een concreet
aantal. Hij laat het niet open in de zin van: wij moeten
niets op anderen afschuiven. Neen, hij geeft een concrete
invulling aan een mogelijk langer verblijf, op een of
andere wijze, met een door hem genoemd aantal van
onder de vijfhonderd. Dat gaat veel verder dan het
kabinet. Ik neem het niet vaak voor het kabinet op.
Geniet er maar even van, zou ik zeggen. Ik ben van
mening dat de heer Voordewind zijn toon tegenover het
kabinet zou dienen te matigen.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb niets anders

30 september 2009
TK 8

8-536

Voordewind
gedaan dan herhalen wat het kabinet eerder heeft
gezegd. Ook de minister van Defensie heeft hetzelfde
eerder gezegd. Het defensieapparaat piept en kraakt. Wat
er ook gebeurt, wij kunnen deze missie in deze omvang
niet voortzetten. Als er al een andere missie komt, elders
in Uruzgan – en het is de vraag of dat het geval zal zijn –
dan zal deze kleiner moeten zijn. Dat signaal heb ik
afgegeven. Ik wil het nog wel eens herhalen. Naar de
mening van onze fractie zal een vervolgmissie niet
dezelfde omvang kunnen hebben. Wij zijn heel duidelijk
geweest. Dat zijn wij ook nu. Voor Uruzgan zoeken wij nu
een opvolger. Daarop moeten alle inspanningen zijn
gericht.
De heer Van Bommel (SP): De discussie neemt nu wel
een heel rare wending. Mijn opmerking was bedoeld om
enige matiging te bewerkstelligen aan de kant van de
ChristenUnie. Ik bereik echter precies het tegenovergestelde. De heer Voordewind herhaalt zijn uitspraak die
veel verder gaat dan die van de minister van Buitenlandse Zaken. De heer Voordewind doet precies wat hij
het kabinet verwijt. Hij maakt een opening om een stuk
kleiner verder te gaan. Vijfhonderd, zoals hij in januari
heeft gezegd. Daarom geeft hij zowel in Nederland als
aan de krijgsmacht en internationaal het signaal af dat
met de regeringspartij de ChristenUnie en met Nederland
valt te praten over een verblijf na 2010 met vijfhonderd
man. Dank u zeer. Misschien moeten wij het debat
voeren met de heer Voordewind en niet met het kabinet.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Wij
weten dat de heer Van Bommel goed kan toneelspelen.
Dit verwijt zit in een heel andere context dan het debat
dat wij vanavond voeren. Het is een speculatie op een
eventuele verlenging van de missie in Uruzgan. De heer
Van Bommel draagt andere punten aan. De centrale lijn
van mijn verhaal is duidelijk. Al het andere dat u
voorleest ...
De voorzitter: Via de voorzitter!
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Al het
andere dat de heer Van Bommel voorleest, is allemaal
besproken. Het is eerder gezegd door ministers uit het
kabinet. Het leger piept en het kraakt. Wat er ook
gebeurt, wij zullen een missie van deze omvang nooit
meer kunnen uitvoeren. Het belangrijkste is dat zo snel
mogelijk een opvolger wordt gezocht voor onze rol in
Uruzgan.
©

De heer Van Bommel (SP): Dit is zo rap, voorzitter, ik zat
en ik moet al gelijk weer.
De CDA-fractie betreurt de ontstane situatie voor de
militairen, wegens de onduidelijkheid, en voor de
Nederlandse samenleving. Wat is de analyse van de heer
Haverkamp? Hoe is die onduidelijkheid ontstaan en wat
betreurt hij zo?
De heer Haverkamp (CDA): Hoe die situatie is ontstaan,
zult u aan de bewindslieden moeten vragen. Daarvoor
draagt mijn fractie geen verantwoordelijkheid. Mijn
fractie hecht echter aan een zorgvuldige artikel 100procedure. Op deze manier wordt die doorkruist, en dat
betreuren wij ten zeerste.
De heer Van Bommel (SP): U constateert kennelijk dat
er onduidelijkheid is ontstaan. U betreurt iets, maar u
weet niet waar dat vandaan komt. Mag ik u dan vragen
wanneer u het gevoel bekroop dat er iets te betreuren
viel?
De heer Haverkamp (CDA): Op het moment dat hier een
debat werd aangevraagd onder de titel ″blijven wij″, of
″verlenging na 2010″ – ik ben de precieze bewoordingen
even kwijt, maar dat was de hoofdlijn – dacht ik: wij
komen in een situatie terecht die wat mijn fractie betreft
onwenselijk is.
De heer Van Bommel (SP): Dus pas toen dat debat hier
werd aangevraagd, begon u iets te betreuren? En
daarvoor was u, zoals u gewoonlijk bent, in een
opperbeste stemming, alles dik voor mekaar? Toen had u
kennelijk nog niet van de uitspraken van de minister van
Buitenlandse Zaken in New York vernomen. Of vond u
dat ″business as usual″, om het maar in goed Nederlands te zeggen?
De heer Haverkamp (CDA): Er wordt mij nu de
gewetensvraag gesteld of ik toen pas iets begon te
betreuren. Ik sta 35 jaar op deze wereldbol. Moet ik echt
alle momenten gaan doornemen dat ik iets betreurde?
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter, ik wil hem daar
niet toe uitnodigen.

De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. Wij spreken hier
over uitlatingen van ministers over Afghanistan, en niet
voor het eerst; collega’s refereerden daar al aan. De
CDA-fractie betreurt dat er nu weer zo veel ophef en
rumoer is ontstaan, zeker in de richting van al die
militairen die onder zware omstandigheden op dit
moment werken aan een zo succesvol mogelijke
afronding van de missie. Voor hen, maar ook voor de
Nederlandse samenleving, mag geen onduidelijkheid
blijven bestaan.
Voor de CDA-fractie geldt dat de missie in Uruzgan
eindigt in augustus 2010. Wij zouden dan ook van de
minister van Defensie willen vernemen hoe het tijdpad
eruitziet waarin uiteindelijk de afbouw gaat plaatsvinden.

Tweede Kamer

Voor wat betreft de periode na 2010 zijn de woorden die
Karien van Gennip, onze woordvoerder, bij het
verlengingsdebat sprak nog steeds actueel. Voor mijn
fractie geldt nog steeds dat in 2010 de relatie met
Afghanistan natuurlijk nog lang niet is beëindigd, en wij
zullen nog decennialang een opbouwrelatie hebben met
dat land.

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

De voorzitter: Ik zou het ook niet toestaan.
De heer Van Bommel (SP): Dat zou het verkeerd
begrijpen van mijn vraag zijn.
De heer Haverkamp (CDA): Daarom zou ik die iets meer
gespecificeerd willen zien.
De heer Van Bommel (SP): Ik wil concreet het volgende
vragen.
De heer Haverkamp (CDA): Dank u wel. Ik waardeer het
als u concreet wordt.

30 september 2009
TK 8

8-537

Haverkamp
De heer Van Bommel (SP): Toen u kennisnam van de
uitspraken van de minister van Buitenlandse Zaken, had
u toen ook al een gevoel van ″hé, ik heb iets te betreuren″, of dacht u toen: zo kennen wij onze minister van
Buitenlandse Zaken?
De heer Haverkamp (CDA): Ik vond eerlijk gezegd van
onze minister van Buitenlandse Zaken dat hij buitengewoon genuanceerd overkwam.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik vond het meer op
loslippigheid lijken.
De heer Haverkamp (CDA): Hebt u het citaat teruggeluisterd? Even serieus nu. De minister heeft heel duidelijk
aangegeven: wij nemen eerst in het kabinet een besluit
en daarna vindt er een debat in de Kamer plaats. Ik vind
daarin niets onhelder. Ik betreur dat niet; sterker nog, ik
vind dat een sterk optreden van onze minister van
Buitenlandse Zaken.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik heb het inderdaad
teruggehoord, en ik vind het ontzettend onwenselijk dat
wij via een soort van tekstexegese, bij verschillende
ministers op verschillende beelden en radio’s, erachter
moeten komen wat er met de militaire missie in Uruzgan
gebeurt. U wees er zelf op dat het ook voor de militairen
in het veld een onwenselijke situatie is. U verwijst naar
de afspraak en u herhaalt die: augustus 2010 einde
leadingnationrol. U weet net zo goed als ik dat in die
afspraak een groot gat zit. Die afspraak sluit niet uit dat
je na 2010 in een niet-leadingnationrol in Uruzgan of
ergens in Afghanistan nog militair actief bent. Het is nu
zaak die onduidelijkheid op te heffen. Waar staat de
CDA-fractie? Wilt u militair in een niet-leadingnationrol
nog doorgaan in Uruzgan of ergens anders in Afghanistan na 2010?
De heer Haverkamp (CDA): Ik heb het woord ″leadingnationrol″ niet in mijn inbreng genoemd. Ik heb heel
duidelijk gesteld: de missie, waarover wij in deze Kamer
hebben besloten conform artikel 100, is wat ons betreft
beëindigd. Punt.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter, omdat hier zo
veel ophef over is ontstaan, hoop ik dat u mij toestaat
dat ik dit nog even verhelderd krijg. Wat de CDA-fractie
betreft is de laatste militair eind 2010 uit Uruzgan weg en
keert die er na 2010 ook niet meer terug?
De heer Haverkamp (CDA): Nee, ik zal het nog eens
herhalen. Deze missie is beëindigd eind 2010.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter ...
De voorzitter: Nee, mevrouw Peters.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Dit is nu juist de
poppenkast waar we vanavond een einde aan willen
maken, dat we moeten raden wat er wordt bedoeld.
De voorzitter: Mevrouw Haverkamp ... ″Mevrouw
Haverkamp″ zeg ik nu al.
De heer Haverkamp (CDA): Dat zou ik betreuren,
voorzitter.

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

De voorzitter: Ik vergis mij. Mevrouw Peters, u hebt het
woord niet. Ik ga nu door naar de heer Nicolaï.
De heer Nicolaı̈ (VVD): Het is mooi om te zien dat bijna
iedereen van links tot rechts de uitspraken van de
minister van Buitenlandse Zaken betreurt, maar de heer
Haverkamp niet. Dan moet je heel opgewekt zijn! Hij zegt
dat het goed is om het signaal af te geven dat wij het
niet kunnen maken om de verantwoordelijkheid af te
schuiven. Met andere woorden, de verantwoordelijkheid
die de Kamer nu juist schriftelijk heeft gevraagd aan het
kabinet, namelijk dat het een verantwoordelijkheid is van
de NAVO, is expliciet bevestigd. Nu geeft Nederland op
deze manier het signaal af: nee hoor, als het een
probleem wordt, zijn wij verantwoordelijk en kunnen wij
het misschien niet maken om daar weg te gaan. Vindt de
heer Haverkamp dat een verstandig signaal in het
internationale verkeer?
De heer Haverkamp (CDA): Mijn excuses. Ik dacht dat
het geen verwarring zou wekken als ik kort en bondig
was. Ik heb helemaal niet gezegd dat ik blij was met de
uitspraak over andere landen. Wij moeten onze
internationale verantwoordelijkheid nemen. Ik heb alleen
aangegeven dat ik de uitspraak van de heer Verhagen dat
er eerst een kabinetsbesluit genomen moet worden en
dat er daarna een debat moet plaatsvinden, verstandig
vond. Ik heb de woorden die u mij in de mond legt, hier
niet uitgesproken.
De heer Nicolaı̈ (VVD): Dit is heel verhelderend. Dat het
een zaak is van het kabinet, die helft van de zin vond de
heer Haverkamp reuzengoed. Maar die andere helft van
de opmerking van de minister van Buitenlandse Zaken,
dat wij de vraag moeten stellen of wij de andere landen
wel met onze verantwoordelijkheid kunnen opzadelen –
met andere woorden, dat het eigenlijk onze schuld is als
daar een gat zou vallen, waar wij dan zouden moeten
inspringen – vindt hij bij nader inzien toch misschien wel
te betreuren.
De heer Haverkamp (CDA): U doet nu aan inlegkunde.
De minister van Buitenlandse Zaken heeft duidelijk
gezegd: er wordt een besluit genomen. Zoals ik het
interview heb beluisterd, maar misschien hebt u een
andere radio-uitzending beluisterd, zei hij dat een van de
overwegingen die zou kunnen meespelen bij het nemen
bij het besluit, het feit is dat je als Nederland een
internationale rol wilt spelen. Dat is niets nieuws. Dat
staat ook in onze Grondwet. Daarmee is het einde
oefening. Wat dat betreft, was het interview heel helder.
Als u daar vervolgens de interpretatie aan geeft dat het
een open uitnodiging aan iedereen is om te stoppen met
zoeken, dan gaat u voorbij aan de brief die wij van de
NAVO hebben ontvangen en waar wij expliciet om
gevraagd hebben. De minister neemt geen enkele
afstand van die brief. Hij zegt niet ″verscheur die brief
maar, NAVO, want dat ik heb ik even besloten″. Er ligt
dus nog steeds een zware verantwoordelijkheid bij de
NAVO. Sterker nog, het ís de verantwoordelijkheid van
de NAVO.
De heer Pechtold (D66): De heer Haverkamp vond de
inhoud van de uitspraak van de minister tot de komma
genuanceerd. Wat vond hij van het moment van de
uitspraak?

30 september 2009
TK 8

8-538

Haverkamp
De heer Haverkamp (CDA): Dat is altijd lastig. Met de
kennis van nu, minder verstandig.
De heer Pechtold (D66): Minder verstandig, dat deel ik.
We zitten namelijk met het probleem dat nu die discussie
weer begonnen is. Ik dacht in januari 2009, nadat de
premier had ingegrepen: het stopt nu. Nu zijn we
verdorie acht maanden later, terwijl we nog bijna een
jaar te gaan hebben, en nu is er weer een discussie. Ik
vind dat ook minder verstandig. Dringt u er met mij op
aan dat het kabinet vanavond aangeeft tot wanneer er
stilte is en op welk moment we iets mogen verwachten?
Of dat nu een artikel 100-brief is of, zoals mevrouw
Peters terecht zei een andere brief, zien we dan wel.
Maar ik vind dat we van het kabinet vanavond helderheid
over het tijdpad moeten krijgen.
De heer Haverkamp (CDA): Dat heb ik expliciet
gevraagd aan de minister van Defensie.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik ga niet aan u vragen
hoe de woorden van minister Verhagen bedoeld zijn. Dat
doe ik straks wel aan hem. Dit soort praatgedoe moet
nou eens een keer over zijn. Dit kabinet zorgt voor heel
veel verwarring. Dat is allemaal tijdverlies. U begon
zo-even met: de missie is beëindigd. Daarna zei u: deze
missie is beëindigd eind 2010. Elke missie eindigt in
Afghanistan in 2010?
De heer Haverkamp (CDA): Er lopen meerdere missies
met verschillende tijdslijnen. Dat weet u ook.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik herhaal mijn vraag. Is
voor het CDA elke missie in Afghanistan beëindigd in
2010?
De heer Haverkamp (CDA): We hebben het nu over de
Task Force Uruzgan en die is beëindigd in 2010.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): De missie in Uruzgan is
beëindigd in 2010. Dat betekent dat we niet ergens
anders nog terugkomen in Afghanistan met een andere
missie. Of toch wel?
De heer Haverkamp (CDA): U hebt net de oproep
gehoord van mijnheer Pechtold om daar niet over te
speculeren, maar keurig een artikel 100-brief af te
wachten en daar sluit ik mij bij aan.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik stel een vraag aan het
CDA. Is dat de partij van de rechte rug of de partij van de
rubberen rug? Wat doen we nou?
De heer Haverkamp (CDA): De partij van de zorgvuldigheid.
De voorzitter: Dank u wel. Ik geef het woord aan de
heer Van Bommel van de SP-fractie.
©
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. De afgelopen
weken hebben we hoofdstuk 1 meegemaakt van het
handboek ″Hoe bereid ik Nederland voor op verlenging
van de missie in Afghanistan?″. Dit hoofdstuk is
geschreven door drs. M. Verhagen. Het hoofdstuk begon

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

op 10 september, toen ik één Kamervraag stelde naar
aanleiding van de Financial Times. Daarin stond een
bericht over het overleg dat Nederland op dat moment
voerde met de Amerikanen over verlenging van militair
verblijf in Uruzgan. De minister antwoordde toen: er
wordt niet onderhandeld. Maar dat was ook niet de
vraag. Mijn vraag luidde: is er overleg over een langer
verblijf? Ik herhaal vandaag dan ook mijn vraag naar
aanleiding van het bericht in de Financial Times: was er
op dat moment overleg over een langer verblijf?
Vorige week liet minister Verhagen plotseling een
nieuwe vlieger op in BNR Nieuwsradio, door zich af te
vragen of we alles op anderen kunnen afschuiven. De
vraag stellen is hem beantwoorden. De minister van
Buitenlandse Zaken wekt met die vraag in binnen- en
buitenland de indruk dat Nederland klaarstaat om nieuwe
verantwoordelijkheden aan te gaan in Afghanistan.
Politiek gezien komt de vraag van minister Verhagen
neer op het solliciteren naar een verzoek aan ons land
om te blijven in Afghanistan. Dat verzoek zal dan ook
zeker komen, ook formeel. Je zou je zelfs kunnen
afvragen waarom de regering op dat verzoek wacht. Als
zij die mening is toegedaan, waarom komt zij dan niet
zelf met een voorstel? Door het gedoe in de dagen na de
uitspraken van minister Verhagen, de treurnis bij het
CDA, werd de discussie over verlenging het afgelopen
weekend afgekapt in het kabinet. De premier zei dat alle
uitlatingen zich bevinden binnen de afspraak van eind
2007 en de rest, na 2010, die hoort u later wel! Toch is
mijn fractie in de eerste plaats benieuwd naar het
antwoord op de vraag of minister Verhagen zijn
openbare uitlatingen op BNR Nieuwsradio vooraf aan de
premier heeft gemeld of daarover met hem heeft
overlegd. Kan de premier daarover helderheid verschaffen?
Gisteren antwoordde de minister op VVD-vragen naar
aanleiding van zijn tekst op de radio dat duidelijk is
geworden dat onze partners hopen dat Nederland zijn
huidige bijdrage na 2010 zal voortzetten en ook dat met
name van Amerikaanse, Australische en Afghaanse zijde
nadrukkelijk te kennen is gegeven dat men hoopt op een
continuering van de Nederlandse bijdrage op dat vlak,
niet alleen via nationale programma’s maar specifiek ook
in de provincie Uruzgan. De conclusie van dit eerste
hoofdstuk is dat er wel degelijk aan Nederland wordt
getrokken, maar ook dat Nederland in het internationale
circuit zelf een verzoek aan het uitlokken is. De vraag is
wanneer hoofdstuk 2 van dit boek begint. Dat is het
hoofdstuk waarin Nederland formeel wordt gevraagd om
een langere bijdrage te leveren in Afghanistan.
Intussen wordt duidelijk dat de militaire en politieke
situatie in Afghanistan van kwaad tot erger wordt. In de
Verenigde Staten wordt intensief gedebatteerd over de
beste werkwijze en de VS staan op het punt om opnieuw
vele, misschien tienduizenden militairen naar Afghanistan te sturen. Daarmee begint de overeenkomst met
de situatie waarin Rusland zich in de jaren tachtig in
Afghanistan bevond steeds sterker te worden. Ook het
spook uit Vietnam komt weer in beeld. Dat zou aanleiding moeten zijn om niet langer te willen blijven of om
aan te dringen op een geheel andere aanpak in
Afghanistan, want naar het oordeel van de SP-fractie is
een compleet andere aanpak van de situatie in Afghanistan noodzakelijk. Militaire successen blijven uit en die
indruk wordt in Nederland ook gevoeld in de kosten: 21
mensenlevens en tientallen militairen met blijvend letsel,

30 september 2009
TK 8

8-539

Van Bommel
om over de sterk oplopende financiële kosten van deze
operatie nog maar te zwijgen.
Ook de bevolking ziet inmiddels in ruime meerderheid
niets meer in de aanpak. Dat blijkt uit tal van opiniepeilingen en dat weerspiegelt zich ook in deze Kamer, waar
inmiddels bijna de hele oppositie tegen verlenging is.
Hoe ziet de premier het feit dat voor het eerst in de
moderne interventiegeschiedenis sinds 1991 niet alleen
zowat de hele oppositie tegen een verlenging is, maar
ook de coalitie sterk verdeeld lijkt? Dat laatste kan hij niet
loochenen, ondanks zijn opmerking over uitlatingen
binnen de afspraak. Hoe lang moeten de kamer, de
krijgsmacht en de samenleving nog wachten op
duidelijkheid? Bij de algemene beschouwingen zij de
premier dat hij de Kamer zo snel mogelijk zou informeren. Waar wacht hij nog op?
Toen de minister van Defensie ongeveer een jaar
geleden ook voor de troepen uit liep en zei dat wij in
beginsel wel positief zouden staan tegenover verlenging,
hield ik hem een keuze voor. Ik zei: u bent ofwel
buitengewoon geraffineerd, want u zet anderen voor het
blok, ofwel u bent oliedom. De minister bleek goudeerlijk
en koos voor het laatste. Vandaag wordt daar door de
CDA-fractie een kwalificatie aan toegevoegd. Behalve
buitengewoon geraffineerd of oliedom zou deze minister
van Defensie ook minder verstandig kunnen zijn. Ik vraag
hem dan maar om uit die drie kwalificaties een keuze te
maken. Doet u niet flauw, minister, maar maak echt een
keuze.
Deze vragen en opmerkingen heb ik mede gesteld
namens de fractie van de Partij voor de Dieren.

waar wat de heer Rob de Wijk, defensiedeskundige, zegt
in een interview met EenVandaag? Hij zei: er is geen
enkel NAVO-land dat de Nederlandse troepen in
Afghanistan wil opvolgen.
Dit kabinet pleegt woordbreuk en is onbetrouwbaar als
het ondanks eerdere beloften alsnog tot verlenging
besluit. Ik neem aan dat het kabinet in het belang van de
militairen, hun partners en familieleden vanavond met
een helder en eenduidig standpunt komt. Dat is het hun
wel verplicht na al dat gerollebol.

©

De heer Van Dam (PvdA): Volgens mij heeft zo’n beetje
de helft zich uitgesproken over deze situatie, maar het
begint met het creëren van onduidelijkheid. Vervolgens
proberen andere leden van het kabinet die onduidelijkheid weg te nemen. Ik ben het meteen met u eens dat zij
daar niet in geslaagd zijn; dat zei ik net ook. Maar het
begint met het creëren van die onduidelijkheid en dat
had niet moeten gebeuren.

Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Onze soldaten
staan schouder aan schouder aan het front in een
zandbak die Afghanistan heet. Onze ministers ruziën als
kleine kinderen in een speeltuin die Nederland heet. Ik
zeg tegen het kabinet: als u wilt blijven in Afghanistan,
toon dan dat u kerels bent en zeg dat gewoon. Ga het
debat aan in de Kamer, maar begin niet in een soort
tijgersluipgang een discussie over verlenging van onze
missie in Afghanistan.
Wat mij betreft is het simpel: na augustus 2010 geen
enkele verlenging in welke vorm dan ook. Eind 2010
geen enkele soldaat meer in Afghanistan. Wij hebben het
vier jaar geprobeerd en het is niet gelukt. Soms moet je
in het leven ook gewoon je verliezen durven toegeven. Er
zijn 21 gesneuvelden en vele tientallen zwaar gewonden
en invaliden; mensen met trauma’s. De Nederlandse
troepen beheersen slechts een zone van vijf kilometer
rond hun kamp volledig. Er is geen sprake van een
opbouwmissie. Het is gewoon een oorlogsmissie, een
gevechtsmissie. De Afghanen hebben in meerderheid
geen enkel vertrouwen in hun eigen corrupte president
Karzai, die als een marionet van het Westen wordt
gezien. Daarom zijn de Afghanen ook niet bereid te
vechten voor die regering. Het is een islamitisch land en
het voert een wetgeving die heel ver van de onze staat.
Denk bijvoorbeeld aan het feit dat vrouwen niet te eten
krijgen als zij niet klaarliggen voor hun man.
De minister-president zei bij de bekendmaking van de
verlenging in 2008 dat het de verantwoordelijkheid van
de NAVO is om aan het einde van de verlenging de
behoefte in Uruzgan tijdig in te vullen. Heeft de
minister-president nog steeds dezelfde mening? Is het

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

©
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Voor de tweede
keer dit jaar hebben leden van het kabinet onduidelijkheid gecreëerd over de einddatum van de Nederlandse
missie in Uruzgan: onduidelijkheid voor de Nederlandse
militairen en hun familie en vrienden, onduidelijkheid
voor de Nederlandse bevolking en onduidelijkheid
wellicht ook voor NAVO-bondgenoten. De afgelopen
dagen werd die onduidelijkheid niet weggenomen, maar
misschien wel eerder versterkt.
Ook voor de tweede keer dit jaar was het de minister
van Buitenlandse Zaken die de eerste steen in de vijver
wierp. Het maakt mij eigenlijk niet zo heel erg veel uit of
dat moedwil was of een misverstand. Maar ik neem aan
dat de premier het met mij eens is dat het niet had
moeten gebeuren en ik hoor dat ook graag van hem.
De heer Pechtold (D66): De heer Van Dam zei ″leden van
dit kabinet″. Kan hij mij die noemen?

De heer Pechtold (D66): Er zijn 27 bewindslieden, ieder
individueel verantwoordelijk, maar uiteindelijk gaat het
natuurlijk om de leiding van het kabinet. Het heeft mij
geërgerd dat wij afgelopen vrijdag twee vicepremiers
elkaar zagen tegenspreken, waardoor de premier ook
nog eens in het weekend moest ingrijpen. Was het nou
zo verstandig van uw vicepremier, aanwezig op een paar
honderd meter afstand van de heer Balkenende in
Pittsburgh, om voor de camera te kruipen en ook nog
eens de andere vicepremier, die namens het kabinet
sprak, dat net had vergaderd, te corrigeren? Dat vond ik
de onduidelijkheid.
De heer Van Dam (PvdA): Ik vond dat een van de
weinige duidelijke opmerkingen, want dat was volgens
mij gewoon de afspraak die was gemaakt. Mij moet wel
een ding van het hart. Ik vind dat u de laatste bent die
hier iets over mag zeggen. U was als minister destijds
voor de missie in Uruzgan, toen werd u fractievoorzitter
en was u er weer tegen. Van de week zag ik u op tv en u
bent weer voor. U weet ook nog hoe die besluitvorming
destijds in het kabinet verliep, toen er voor het eerst een
missie naar Uruzgan ging. Als iemand boter op zijn
hoofd heeft, mijnheer Pechtold ...

30 september 2009
TK 8

8-540

Van Dam
De heer Pechtold (D66): Als ik een cursus draaien kan
volgen, kom ik nog eens bij u langs. In 2005 begon het
met een opbouwmissie. Daardoor heeft Nederland, ook
uw fractie, zich uiteindelijk laten overhalen om ermee in
te stemmen. Inderdaad, mijn fractie was toen tegen.
Sinds die tijd heb ik het woord ″opbouwmissie″ ook
nergens meer gehoord. Waar haalt u vandaan dat ik
ergens voor ben? Ik heb geen concreet voorstel
voorgelegd. U was inderdaad vrijdagavond ook niet
bereid om naar NOVA te komen. U liep weg; u had een
afspraak bij zo’n programma. Gevraagd naar de mening
ben ik bereid om de duidelijkheid die er op dat moment
is wel te schetsen. Maar duidelijkheid over de inhoud is
er op dit moment niet. Ik sloeg aan op de kakofonie. U
zei: daar zijn ministers voor verantwoordelijk. Ik ben blij
dat u zegt dat het breed door het kabinet heen is. Maar
laten wij dan nu vooral gezamenlijk oproepen om niet
kakofonie op kakofonie te herhalen. Laten wij het kabinet
oproepen een brief, misschien artikel 100, op termijn
naar de Kamer te sturen. In die termijn ben ik het meest
geïnteresseerd en ik hoop u ook.
De heer Van Dam (PvdA): Ik heb mij ook verbaasd in de
termijn van de heer Pechtold dat hij het kabinet vraagt
om een artikel 100-brief, want daarmee vraagt hij om een
nieuwe missie of een verlenging van de missie. Dat is
namelijk de betekenis van een artikel 100-brief. Hij loopt
lang genoeg mee om dat te weten. Hij vraagt dus om
een verlenging of een nieuwe missie. Ik had eigenlijk
verwacht dat hij net als ik aan het kabinet zou vragen om
zich gewoon aan de afspraken te houden en er geen
onduidelijkheid over te creëren. Maar door dit soort
vragen te stellen creëert de heer Pechtold juist meer
onduidelijkheid.
De heer Pechtold (D66): Ja, zo duidelijk als uw twitter.
Daar moeten wij nog maar even kijken of de PvdA er de
komende tijd nog is. Het gaat mij erom dat er een brief
komt van het kabinet – dat kan een artikel 100-brief zijn –
waarin het aangeeft: dat is de komma die overbleef na
het laatste besluit. Wij wisten dat wij zouden stoppen als
″lead nation″, wij wisten dat er iets zou kunnen komen.
Die duidelijkheid is in januari door de war geschopt en is
nu weer door de war geschopt, mede door uw bewindspersonen. Ik hoop dat wij daaroverheen kunnen stappen
en vanavond het kabinet gezamenlijk kunnen vragen:
wanneer wordt de Kamer bij wat dan ook betrokken? Dat
betekent een brief, misschien artikel 100.
De heer Van Dam (PvdA): Ik denk dat de onduidelijkheid
die is ontstaan de reden is dat wij vanavond dit debat
hebben. Dat is ook de reden waarom ik de aanvraag
ervan mede gesteund heb, omdat de Kamer duidelijkheid
verdient. Maar het betekent wel dat de Kamer ook zelf
om duidelijkheid wordt gevraagd. Die lag ook op uw
bordje, mijnheer Pechtold. Maar misschien kunt u dat in
tweede termijn doen.
Onduidelijkheid was en is niet nodig, want op
30 november 2007 besloot het kabinet: wij blijven nog
twee jaar in Uruzgan, maar ook niet langer dan twee jaar.
Vanaf 1 augustus 2010 gaat Nederland zich terugtrekken
en op 1 december is de terugtrekking voltooid. Daar was
geen woord Spaans bij. Dat was een duidelijke afspraak
met de Tweede Kamer, met de NAVO en met de
Nederlandse bevolking. Voor mij geldt dan: afspraak is
afspraak. Ondanks alle onduidelijkheid die de afgelopen

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

dagen is gecreëerd, hoop ik dat dit ook geldt voor het
kabinet. Misschien kan de premier in dit debat de inhoud
van de afspraak nogmaals bevestigen en duidelijk maken
dat Nederland inderdaad weggaat uit Uruzgan. Ik zeg er
iets bij: je gaat natuurlijk niet weg uit Uruzgan om korte
tijd later toch weer militairen naar Uruzgan te sturen. Je
gaat ook niet weg om dan ergens anders in Afghanistan
vergelijkbaar werk te doen. Wij hebben niet voor niets
afgesproken dat de missie eind 2010 eindigt. Wij hebben
dat afgesproken omdat wij militair niet langer konden
blijven en omdat wij politiek niet langer wilden blijven.
Wij vonden en vinden dat wij na vier jaar uitvoeren van
een superzware missie ons steentje wel hebben
bijgedragen.
Natuurlijk hoop ik ook dat ons werk goed wordt
overgedragen. Ik mag hopen dat de leden van het
kabinet er druk mee bezig zijn om ervoor te zorgen dat
dat gebeurt. Natuurlijk hoop ik ook dat wij door kunnen
met ontwikkelingshulp en dat wij een bijdrage kunnen
leveren aan een eerlijk en goed functionerend bestuur in
Afghanistan. Maar militair gezien zijn anderen weer aan
de beurt voor het zware werk. Dat is wat wij afgesproken
hadden en wat mij betreft staat die afspraak als een huis.
De heer Pechtold (D66): Dat krijgen wij nu als wij niet
over een voorstel van het kabinet kunnen praten. Nu
spreekt u van vergelijkbaar zwaar werk. Dat heb ik ook al
uit uw twitters opgemaakt. Is een PRT vergelijkbaar
zwaar werk? Dat is datgene wat elke keer boven de markt
hangt: geen leading nation, maar wel een PRT, misschien
in een andere provincie. Nu u er zelf zo op vooruitloopt,
is mijn concrete vraag: is een PRT vergelijkbaar zwaar
werk? Wij weten allemaal waar dat voor staat: provinciaal reconstructieteam. Ook de omvang daarvan is min
of meer bekend.
De heer Van Dam (PvdA): De heer Pechtold heeft gelijk.
Het is heel lastig discussiëren over een voorstel dat er
niet ligt. Daarom herhaal ik: de reden dat wij die afspraak
gemaakt hebben, is dat wij niet de politieke bereidheid
hadden om nogmaals zo’n zware taak op ons te nemen,
een zware taak zoals in Uruzgan in de omstandigheden
daar, onveiligheid enz. Dat is volgens mij waar het debat
om gaat. Staat die afspraak, ja of nee? Wij voeren geen
debat over wat het kabinet eventueel wil voorstellen aan
de Kamer, want er ligt geen kabinetsvoorstel en dat
verwacht ik ook niet.
De heer Pechtold (D66): Maar nu loopt u meer dan weg.
Als u anderen de maat neemt, kan ik u ook de maat
nemen. U laat een schaduw vooruit vallen en zegt: weg
uit Uruzgan en geen vergelijkbaar zwaar werk in de rest
van Afghanistan. Wij kennen allemaal de begrippen
″leading nation″ en PRT. Als u van een PRT van 400 tot
500 man zegt dat dat zwaar werk is, ja, dan kun je dus
nog negentien instructeurs van minister Ter Horst erheen
sturen voor de politie, maar dat is natuurlijk volstrekt iets
anders dan waar partners misschien nu al om vragen of
om zullen gaan vragen. Nu u er zelf over begint, stel ik u
een concrete vraag: valt een PRT onder uw definitie
″vergelijkbaar zwaar werk″, ja of nee? Als u die vraag op
dit moment niet wilt beantwoorden, is dat ook duidelijkheid.
De heer Van Dam (PvdA): Dat lijkt mij een vrij zware
taak. Wij moeten terug naar de reden waarom wij

30 september 2009
TK 8

8-541

Van Dam
destijds die afspraak met het kabinet hebben gemaakt.
De reden dat wij die afspraak hebben gemaakt, is omdat
wij zeiden: wij kunnen niet langer op deze sterkte, maar
wij willen ook niet langer zo’n zware taak dragen. Als je
je terugtrekt uit Uruzgan, dan doe je dat niet om
vervolgens een nieuwe missie in Uruzgan te starten of
elders het vergelijkbare te doen.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik waardeer deze
duidelijke uitspraken van de PvdA-fractie, maar wij zitten
nog wel met het gigantische probleem dat wij allemaal
weten dat dit niet hetzelfde is als wat een groot deel van
het kabinet heeft gezegd. Ik wil graag weten hoe u
daarmee omgaat. Waar zijn wij als Kamer aan toe? U wilt
wat anders dan wat het kabinet lijkt te willen.
De heer Van Dam (PvdA): Het enige wat ik weet dat het
kabinet wil, is datgene wat in de artikel 100-brief staat.
Die is voor mij duidelijk: er staat een duidelijke afspraak
in. Die afspraak staat voor mij ook: wij gaan weg uit
Uruzgan. Dat impliceert dat wij daar niet terugkeren. Dat
is het enige wat ik formeel aan kabinetsstandpunt ken. Ik
heb liever dat individuele bewindslieden in het kabinet
proberen discussies aan te zwengelen, dan dat zij dat
doen in de media.
De voorzitter: Tot slot, mevrouw Peters.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Daar houden wij de PvdA
dan graag aan. De discussies zouden nog wel eens heel
moeilijk kunnen gaan worden. Mijn vraag aan de heer
Van Dam is: hoe wil de PvdA dan dat wij de discussie
voeren over wat na 2010 moet gebeuren? Die vraag ligt
tegelijk op tafel. Eind 2010 ronden wij het af in Uruzgan,
en wat dan verder? Op basis van wat moet dat gebeuren? Het moet niet op basis van speculaties gebeuren.
Een brief.
De heer Van Dam (PvdA): Dat moet dus inderdaad niet
gebeuren op basis van speculaties. Als u mij vraagt wat
ik zou willen na 2010, dan is mijn antwoord dat ik precies
dat zou gaan doen. Het lijkt mij niet verstandig om dat in
dit debat te doen.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Mag ik verhelderen?
De voorzitter: Ik had al gezegd: tot slot. Ik weet ook niet
hoe dat dan met u gaat.
De heer Van Bommel (SP): In Stand.nl van de NCRV
dreigde de heer Van Dam afgelopen vrijdag dat hij tegen
zou stemmen wanneer er een verlengingsbesluit zou
worden genomen met betrekking tot langer blijven in
Uruzgan. Vandaag gaat hij nog een stapje verder. Nu zegt
hij dat hij ook geen vergelijkbare zware missies wil in
andere delen van Afghanistan. Ik juich dat toe. Daartoe
aangemoedigd door de heer Pechtold, zegt hij ook dat
een PRT hem een vrij zware taak lijkt. Betekent dit dat hij,
wanneer dat wordt voorgesteld, ook tegen deelname aan
een PRT zou stemmen? Hijzelf is begonnen over
stemmen.
De heer Van Dam (PvdA): Ik vind dat wij nu op de grens
van de zorgvuldigheid komen, die eerder hier ook al is
besproken. Je kunt niet zeggen hoe je dingen beoordeelt
als die niet op tafel liggen. Ik heb u heel duidelijk onze

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

uitgangspunten gegeven: afspraak is afspraak, wij gaan
weg uit Uruzgan en wij gaan dus ook niet ergens anders
iets vergelijkbaars doen. Dat uitgangspunt staat en
daaraan kunt u ons houden.
De heer Van Bommel (SP): Voor die duidelijkheid heb ik
u geprezen, maar juist omdat u uitsprak dat u PRT ook
een vrij zware taak vond, verbind ik die twee zaken toch
met elkaar. Dat lijkt mij in de rede liggen. U bent zelf zo
kraakhelder geweest over die taken in Uruzgan en zegt
nu ook: geen vergelijkbare taken buiten Uruzgan, en een
PRT is een vrij zware taak. Is een PRT voor u een te
zware taak? Gaat u daar ook tegenstemmen? Of zegt u:
wij houden dat nog even open?
De heer Van Dam (PvdA): Vindt de heer Van Bommel
niet dat ik met de uitgangspunten die ik heb weergegeven veel duidelijkheid heb gegeven over onze opstelling?
Ik heb ook gezegd dat u ons eraan kunt houden. Ik voer
echter liever geen discussies over hoe ik ga stemmen in
bepaalde situaties. Ik wacht graag tot die op tafel liggen,
als zij überhaupt op tafel komen.
De voorzitter: Tot slot, mijnheer Van Bommel.
De heer Van Bommel (SP): Dat kan ik na alles wat door
de heer Van Dam is gezegd niet meer open laten liggen.
Ik ben niet begonnen over de kwalificatie van een PRT. Ik
ben niet begonnen over tegenstemmen, of over een
vergelijkbare taak elders in Afghanistan. Daarover is de
heer Van Dam begonnen. Daarom vraag ik aan hem ...
De heer Van Dam (PvdA): Ik ben er toch ook duidelijk
over geweest?
De heer Van Bommel (SP): U bent daar niet duidelijk
over geweest. U bent er nu ook niet duidelijk over.
Behoort een PRT buiten Uruzgan onder Nederlandse
verantwoordelijkheid wat u betreft tot de mogelijkheden?
De heer Van Dam (PvdA): Bij elk voorstel moeten wij
kijken naar de aard en omvang van de taken. Daarom
gaat het uiteindelijk. Je kunt uiteindelijk op alles het
stempel drukken dat je wilt. Het gaat echter om de vraag
of je met wat je nu doet vergelijkbaar werk gaat doen.
Wij hebben met elkaar afgesproken dat wij dat niet meer
doen.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik was juist zo blij met de
consistentie van de heer Van Dam. Op zijn weblog
schrijft hij: ″Ik sluit dus een verlenging van de missie in
Uruzgan of een nieuwe missie in Uruzgan wel uit. Ook
een zware missie elders in Afghanistan zal de PvdAfractie niet steunen.″ Vandaag geeft de heer Van Dam
aan dat een PRT ook zo’n zware missie is. Als ik het
invul, staat er gewoon dat de PvdA-fractie ook een PRT
elders in Afghanistan niet zal steunen. Dat klopt toch?
De heer Van Dam (PvdA): Wat mevrouw Verdonk nu
doet, is precies wat je niet moet doen. Zij maakt er een
woordspel van. Als je dat stempel erop plakt, dan mag
het niet, en als je het stempel eraf haalt, dan mag het
wel. Daar gaat het namelijk niet om. Waarom hebben wij
afgesproken dat wij onze troepen terughalen uit
Uruzgan? Dat was omdat wij niet nogmaals zo’n zware
taak konden doen en omdat wij niet nogmaals zo’n

30 september 2009
TK 8

8-542

Van Dam
zware taak wilden doen. Wij zeiden dat het aan anderen
binnen de NAVO is. Dat is de afspraak waar ik aan
vasthoud. En die impliceert dus ook dat je geen nieuwe
missie doet in Uruzgan, dat je die missie in Uruzgan niet
verlengt en dat je ook niet elders een zware taak doet,
hoe je die ook noemt.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Als ik PRT noem, dan zegt
u: nee, dat doen wij niet.
De heer Van Dam (PvdA): Het maakt mij niet uit hoe u
het noemt.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Dat is zwak. U was zo
consistent. U was zo heerlijk helder op uw weblog. U
bent vanavond heerlijk helder. Eindelijk weer een
PvdA-standpunt. Het wordt wel eens tijd als je kijkt naar
het aantal zetels; wie ben ik om dat te zeggen ... Maar
een helder antwoord graag van u. Is een zware missie nu
een PRT of niet? Dat is cruciaal voor dit debat. U bent
keynote speaker vanavond. Cruciaal.
De heer Van Dam (PvdA): Als mevrouw Verdonk het dan
zo goed weet, laat haar dan even vertellen hoe een PRT
eruitziet. Hoe groot is dat? Is dat altijd van dezelfde
omvang?
De voorzitter: Nee, nu moet ik u uitleggen hoe het hier
werkt. De kern van onze werkwijze is dat mevrouw
Verdonk u vragen stelt. Als zij op het spreekgestoelte
staat, kunt u dat ook bij haar doen. En dat heeft u net
laten passeren.
De heer Van Dam (PvdA): Dan zal ik u uitleggen waarom
ik de vraag terug stel.
De voorzitter: Maar ik hoef dat helemaal niet te
begrijpen.
De heer Van Dam (PvdA): Dan zal ik mevrouw Verdonk
uitleggen waarom ik de vraag terug stel. Dat is namelijk
omdat een PRT niet een vastomlijnd iets is. Als je kijkt
naar de situatie in Afghanistan, dan zie je dat er allerlei
varianten zijn. Ik wil dus niet in een discussie terechtkomen van: als wij het nu wel of niet zo noemen, dan mag
het. Nee, als de aard of de omvang van het werk
vergelijkbaar is, zullen wij het dus niet steunen. Dat is
veel meer duidelijkheid dan de duidelijkheid die u nu
vraagt, mevrouw Verdonk.
De vergadering wordt van 20.47 uur tot 21.15 uur
geschorst.
©
Minister Balkenende: Mevrouw de voorzitter. Ik zeg de
leden van de Kamer dank voor hun inbreng in eerste
termijn. Ik zal zelf stilstaan bij een aantal algemene zaken
die door de woordvoerders zijn aangesneden. Daarna
zullen de ministers van Buitenlandse Zaken en van
Defensie ingaan op terreinen waar zij een eerste
verantwoordelijkheid voor dragen.
De afgelopen dagen zijn er veel interpretaties geweest
over wat door wie is gezegd over de missie in Uruzgan.
Ik wil het graag bij de feiten houden. Om bij het begin te
beginnen: u bent allen bekend met de tekst van de artikel

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

100-brief van 30 november 2007. Daarin staat: ″Een en
ander betekent dat Nederland hoe dan ook zijn leidende
militaire verantwoordelijkheid in Uruzgan per 1 augustus
2010 zal beëindigen. Zowel de last die wij als NAVO-lid
dan hebben gedragen, als een verantwoorde belasting
van de eigen krijgsmacht liggen hieraan ten grondslag.
Vanaf 1 augustus 2010 zal de terugtrekking van de TFU
zo spoedig mogelijk geschieden, zodat deze per
1 december 2010 is afgerond.″ U kent deze bepalingen.
Wij hebben toen een duidelijk besluit genomen.
Nederland is nu militaire lead nation in Uruzgan. De
missie houdt op in augustus 2010. De Task Force
Uruzgan is per 1 december van dat jaar vertrokken. Wij
blijven echter gecommitteerd aan Afghanistan. Zo zullen
bijvoorbeeld de ontwikkelingssamenwerkingsactiviteiten
ook na 2010 worden voortgezet. De NAVO zal ook na
2010 in Afghanistan actief blijven. De NAVO-lidstaten
zullen verantwoordelijkheid blijven dragen en bijdrages
leveren. Het ligt bij de NAVO om de behoeftestelling
voor ISAF, inclusief Uruzgan, tijdig in te vullen.
Ik heb in het kader van de Nederlandse betrokkenheid
in Afghanistan eerder gesproken over een nieuw
weegmoment. Ik wil in de eerste plaats benadrukken dat
er thans geen sprake is van een formeel verzoek aan
Nederland. In Washington worden dezer dagen de
aanbevelingen van generaal McChrystal gewogen. Ik kan
uiteraard niet voorspellen wat de uitkomst zal zijn. Dit
rapport zal ook gevolgen hebben voor de NAVOstrategie. Kortom, ik hoor de gevoelens die in de Kamer
leven en die zullen wij uiteraard meewegen, maar wel
alles in de goede volgorde. Mocht er een verzoek komen,
dan zal dit op de gebruikelijke wijze via een artikel
100-brief aan de Kamer worden voorgelegd. Ik zal straks
nader ingaan op de verschillende vragen die op dit punt
zijn gesteld.
Eventuele verzoeken aan het adres van Nederland
zullen op hun eigen merites worden beoordeeld. Alle
relevante aspecten zullen in die weging worden
meegenomen, waaronder de capaciteit van personeel en
materieel, financiële aspecten en het beslag op de
krijgsmacht elders in de wereld. Mogelijk nieuwe
verzoeken zullen wij in het kabinet bespreken en het
resultaat daarvan zullen wij in een artikel 100-brief aan
de Kamer motiveren, zodat het kabinet daarover met de
Kamer van gedachte kan wisselen. Ik ga straks dieper in
op de verschillende zaken die hierbij aan de orde zijn.
Ik ben het verder met de Kamer eens dat voorkomen
moet worden dat deze discussie via de media wordt
gevoerd. Het was dan ook beter geweest als alle
bewindslieden zich daar de afgelopen week aan hadden
gehouden. Om die reden is in de ministerraad van
afgelopen vrijdag afgesproken dat alle bewindslieden
zich dienen te onthouden van speculaties over de situatie
na 1 januari 2011.
Nederland staat in een lange traditie van verantwoordelijkheid nemen en dragen. Bestrijding van bedreigingen van onze vrijheid in NAVO- en VN-kader is ook in
ons directe eigen belang. Dat maakt deel uit van onze
Grondwet. Ik verwijs naar artikel 97. Wij hebben dat in
het regeerakkoord zelfs expliciet herhaald. Als dus een
beroep op Nederland wordt gedaan, is dat de achtergrond waartegen wij dat zullen beoordelen. Dat is
namelijk de traditie waar wij uit voortkomen. Uit
contacten met andere landen blijkt dat men de Nederlandse bijdrage in Uruzgan buitengewoon waardeert. De
Nederlandse aanpak, de 3D-benadering van diplomatie,

30 september 2009
TK 8

8-543

Balkenende
defensie en ontwikkelingssamenwerking wordt juist nu
breed overgenomen, ook door de Verenigde Staten. Er is
diep respect – dat heb ik ook bij de Kamer beluisterd –
voor het werk dat Nederlandse mannen en vrouwen daar
doen.
Alle andere NAVO-landen leveren een bijdrage. Het
zou niet passen als Nederland in Afghanistan volledig
zou ontbreken. Ik hecht eraan op te merken dat ook
voordat wij startten met de Task Force Uruzgan, wij al
actief waren, met de F-16’s, met de helikopters en met
het hoofdkwartier in Kabul. Over de vorm van de
betrokkenheid van Nederland na 2010 spreken wij in het
kabinet. Nederland zal betrokken blijven bij het lot van
Afghanistan. Dat is niets nieuws. Ik kan u verzekeren dat
de Kamer tijdig zal worden geïnformeerd en geconsulteerd. Een zorgvuldig proces is noodzakelijk.
Nu kom ik bij de belangrijke vragen die mevrouw
Peters en de heer Pechtold aan het begin stelden. Zij
vragen wanneer zij van het kabinet de informatie
tegemoet kunnen zien die nodig is om tot oordeelsvorming te komen. Laat ik op de eerste plaats zeggen dat
mevrouw Peters en de heer Pechtold gelijk hebben dat er
een onderscheid gemaakt moet worden tussen een brief
en een artikel 100-brief. Dat zal moeten blijken.
Verder kwam de vraag hoe het nu zit met de afbouw
van de Task Force Uruzgan. Hoe gaat dat? Dat heeft te
maken met het thema redeployment. Met andere
woorden: hoe beëindigt men de activiteiten en langs
welke lijnen zal dat gebeuren? Het is helder wat er gaat
gebeuren. Per 1 augustus eindigt de leidende militaire rol
in Uruzgan. Per december 2010 vindt de terugtrekking
plaats. Die datum heeft de Kamer. Per eind 2010
beëindigen wij de TFU. De Kamer kan een brief van de
regering verwachten waarin wordt ingegaan op de
manier waarop die besluiten worden uitgevoerd. De
eerstvolgende brief waarin de stand van zaken van de
missie wordt weergegeven, zal daar ook op ingaan. De
Kamer heeft al de toezegging gekregen dat deze brief de
Kamer medio oktober zal bereiken, zodat deze kan
worden betrokken bij het algemeen overleg op
19 november aanstaande. Ik merk hierbij op dat het gaat
om de 3D-benadering. In deze brief komen de verschillende aspecten dus aan de orde.
Daarnaast is natuurlijk de vraag aan de orde hoe het
zit met verdere eventuele activiteiten in Afghanistan.
Daarvoor geldt dat wij de reguliere weg zullen bewandelen. Wanneer het kabinet tot een standpunt komt, zal dat
aan de Kamer worden gemeld. Dat kan via verschillende
lijnen. Het kan zijn dat er een formeel verzoek wordt
gedaan. Dan is er het traject van een kennisgevingsbrief
aan de Kamer die gevolgd zal worden door een artikel
100-brief. Het kan ook zijn dat er een heel andere
dynamiek in het debat ontstaat en dat wij een heel ander
type brief zullen sturen. Op dit moment is er geen
formeel verzoek. Ik heb zo-even aangegeven dat het
McChrystal-rapport nog dient te worden voorzien van
een commentaar van de Amerikaanse regering. Ook dat
zal relevant zijn voor de strategiebepaling in NAVOverband. Tegen die achtergrond is het nu te vroeg om nu
al een hard tijdstip te geven wanneer een dergelijke brief
u zal bereiken. Liefst natuurlijk zo snel mogelijk. Wij
hebben echter met verschillende elementen rekening te
houden: formeel verzoek en de verdere context, zowel
wat betreft het rapport dat ik zo-even noemde als met
betrekking tot de overwegingen die in NAVO-verband
naar voren worden gebracht.

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

De heer Pechtold (D66): Ik snap dat wij allen in
verlegenheid zijn gebracht. U zegt nu dat u die termijn
liever niet wilt geven. U had in januari echter al gezegd –
als ik het populair mag zeggen – ″mondjes dicht″, wij
praten pas wanneer er iets nieuws aan de hand is. Dat
herhaalt u nu een maand of acht later. Mijn probleem is
dat wij nu tien maanden moeten wachten, tot 1 augustus, totdat wij helderheid hebben. Andere landen hebben
geen termijn van bijvoorbeeld twee jaar. Zij hebben
openeindregelingen met hun missie. Wij hebben
1 augustus afgesproken. Ik wil weten wat u tot 1 augustus een verantwoorde uiterlijke termijn vindt waarbinnen
een brief, misschien een artikel 100-brief, naar de Kamer
gestuurd wordt. Ik vindt dat u dit aan ons verschuldigd
bent vanavond. U zegt nu namelijk voor de tweede keer
″allemaal mondjes dicht″ tegen uw collega’s, maar we
staan hier wel weer.
Minister Balkenende: Ik begrijp de opmerkingen van de
heer Pechtold heel goed, in deze zin: wanneer het straks
augustus is, moeten we natuurlijk allang weten wat
Nederland wel of niet doet. Dat heeft te maken met
helderheid voor het militaire apparaat, de afstemming
met andere activiteiten en de contacten met andere
landen. Daarom zei ik ook: zo snel mogelijk, als dat kan.
Ik heb echter ook aangegeven dat op dit ogenblik een
paar factoren een rol spelen. Ik hoef ze niet te herhalen,
maar ik heb drie dingen genoemd. Wanneer wij rekening
houden met andere activiteiten, moet je die zorgvuldig
kunnen voorbereiden. Je kunt dus niet zomaar wachten
tot de zomer van volgend jaar. Het zal veel eerder
moeten gebeuren, maar vang mij niet op een maand. Dat
kan ik op dit moment niet doen en dat wil ik ook niet
doen.
De heer Pechtold (D66): Dat snap ik, maar doordat er nu
voor de tweede maal voortijdige uitlatingen zijn gedaan,
dwingt uw kabinet ons daartoe. Tussen 1 augustus en
1 december kun je kennelijk 2000 man uit Uruzgan totaal
verplaatsen, want dat is de tijd die wij daarvoor nemen.
Hoeveel tijd moeten wij volgens u voor 1 augustus
hebben? Is dat ook drie maanden, of vier maanden? U
zegt geen datum, maar ik zou toch graag willen weten
wat volgens u de minimale termijn is waarbinnen de
Kamer betrokken moet worden. Als u heel lang wacht,
worden wij hier straks in een paar weken erdoorheen
gejast. Daar pas ik voor.
Minister Balkenende: Deze zaken moeten in samenhang
en zorgvuldig worden bekeken. Het kan verschillende
punten betreffen, zoals het 3D-concept, ontwikkelingsactiviteiten en militaire activiteiten. Als – daar zet ik een
streep onder – er militaire zaken moeten worden gedaan
na afloop van de TFU, dan is daarvoor tijd nodig om het
op een verantwoordelijke manier te laten gebeuren.
Daarvoor hebben wij een aantal maanden nodig; dat
staat vast. Het moment is alleen nog niet daar dat wij die
helderheid kunnen verschaffen; dat weet u ook. U zegt
terecht dat het tijdig bekend moet zijn voor het treffen
van logistieke voorbereidingen. Als wij dus iets willen
doen na afloop van de TFU – dan gaat het om begin
2011 – dan zal dat tijdig bekend moeten zijn. Nu is echter
nog niet het moment om precies aan te geven wanneer
dat zal zijn, dus dat wil ik ook niet doen.
De heer Van der Staaij (SGP): De minister-president

30 september 2009
TK 8

8-544

Balkenende
zegt: een precies moment wil ik nu niet aangeven.
Waarom kan hij niet zeggen: voor een bepaalde datum
kan de Kamer erop rekenen dat er een besluit, in welke
zin dan ook, komt? Het zou toch een hoop druk van de
ketel halen en onduidelijkheid wegnemen als hij
bijvoorbeeld zegt: voor 1 maart volgend jaar weet de
Kamer meer over wat het kabinet al dan niet verder wil.
Minister Balkenende: Als ik tegen de heer Pechtold zeg
dat ik geen datum kan noemen, kan ik dat bij u natuurlijk
ook niet doen. Ik heb echter wel gezegd – daarin heeft de
heer Pechtold gelijk – dat er sowieso een aantal
maanden nodig zijn voor voorbereidingen. Het apparaat
moet weten waaraan het toe is. Dat is ook precies de
reden dat ik heb gezegd: je kunt niet wachten tot
augustus volgend jaar. Hoe eerder hoe beter, maar dan
wel graag in samenhang en zorgvuldig. Op de datum
van 1 maart ga ik niet in, maar als er van onze krijgsmacht activiteiten worden verwacht, moet daarover tijdig
helderheid zijn. Wij zijn ons daarvan bewust, maar nu is
niet het moment om daarover te speculeren.
De heer Van der Staaij (SGP): De minister-president
zegt: daar wil ik nu niet over speculeren. Daar zou ik alle
begrip voor hebben gehad als individuele ministers ook
niet af en toe hadden gespeculeerd. Het is nu de tweede
keer dat wij een spoeddebat hebben; daarin val ik de
heer Pechtold bij. Dan vind ik dat wij zo langzamerhand
als Kamer ook wel eens recht hebben op een datum
waarop wij hierover wel iets horen van het kabinet als
geheel.
Minister Balkenende: Dat doet niets af aan wat ik net
heb gezegd over de mogelijkheid en onmogelijkheid om
zaken te doen. Ik zeg: zo snel mogelijk, dat is in het
belang van iedereen. Maar dan wel in samenhang en in
relatie tot de drie punten die ik zo-even met name heb
genoemd.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik dank de minister voor
de toezegging over de afbouwstrategie; die komt in de
standvanzakenbrief.
Je hebt een paar maanden nodig voordat je eventuele
nieuwe dingen kunt gaan doen. Mag ik de woorden van
de minister-president zo begrijpen dat dit een paar
maanden voor 1 augustus is? Voor 1 augustus moeten de
militairen weten, ook in het licht van hun logistieke
aanwezigheid in Afghanistan, waaraan zij toe zijn, zodat
zij zaken kunnen plannen.
Minister Balkenende: Zeker, daarin hebt u gelijk. Het is
niet alleen voor ons van belang, maar ook voor het land
dat onze taak als lead nation gaat overnemen in
Uruzgan.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Precies, dus uiterlijk een
paar maanden voor 1 augustus. Mag ik de woorden van
de minister-president zo interpreteren dat dit niet gaat
afhangen van het moment waarop McChrystal en Obama
eruit zijn of waarop partners van Nederland precieze
formele verzoeken hebben geformuleerd? Nederland
heeft er belang bij om een eigen moment te kiezen,
ingegeven door de eigen logistieke beperkingen, waarop
de regering aan de Kamer en de wereld te kennen geeft:
zo willen wij verdergaan in Afghanistan.

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

Minister Balkenende: Ik geloof dat de vraag van
mevrouw Peters verband houdt met een andere vraag
over de brief van de heer De Hoop Scheffer, de toenmalige sg van de NAVO. Het derde punt in zijn brief was dat
de NAVO verantwoordelijk is voor het vinden van een
land dat onze taken overneemt als de TFU is beëindigd.
Net heb ik het gehad over de interne zaken. Wanneer
wij dingen wel of niet willen doen, hangt samen met
wanneer ons apparaat weet wat gedaan moet worden.
Naast die interne afwegingen hebben wij ook te maken
met de externe contacten. Daarom heb ik vandaag een
koppeling aangebracht met het krijgen van een formeel
verzoek om bepaalde activiteiten te verrichten of niet. Als
dat niet het geval is, zal de Kamer daarover uiteraard
worden verricht.
Mevrouw Peters (GroenLinks): De minister-president
benadrukte eerder: Nederland is daar niet alleen bezig
met de NAVO-missie, Nederland heeft een eigen
3D-strategie met elementen die niet-militair zijn. De
standpuntbepaling van Nederland over wat het met zijn
3D-benadering in Afghanistan wil, moet dus eigenlijk niet
alleen maar afhangen van concrete verzoeken om
militaire bijstand. Nederland heeft een eigen visie, die
om een eigen moment vraagt, op wat het daar wil gaan
doen.
Minister Balkenende: Dat is een uitstekende opmerking.
Het is bekend dat Nederland al jaren bezig is met het
werken aan de combinatie van defensieactiviteiten,
ontwikkelingsprojecten en goed bestuur. Die methode
hebben wij ook toegepast in de Balkan en in Irak, na de
interventie. Deze methode gebruiken wij nu in Afghanistan. Die benadering wordt gewaardeerd door de
Amerikaanse regering en door andere landen. Canada is
ook actief op dat terrein, zoals bekend. Dit blijft ons bezig
houden. Wanneer wij spreken over het continueren van
de ontwikkelingsactiviteiten na 2010 – wij zullen dat doen
in Afghanistan – moeten wij ons afvragen of de
veiligheid in het land wordt gediend, hoe het zit met
ontwikkelingsactiviteiten en hoe het zit met goed bestuur.
Hoe dat vorm wordt gegeven, is afhankelijk van de
ontwikkelingen op dat moment. Wij gaan in elk geval
door met ontwikkelingsactiviteiten. U hebt gelijk dat wij
deze altijd in samenhang moeten zien met de
3D-aspecten.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Zo eenduidig als de
premier ons wil doen geloven dat de waardering voor de
Nederlandse aanpak is, is deze natuurlijk niet. Er zijn net
zo veel berichten dat het gewoon een gevechtsmissie is
en dat wat Nederland doet water naar de zee dragen is.
Heb ik goed begrepen dat op 1 augustus de eerste
militairen teruggaan? Defensie is een gigantisch logistiek
apparaat. Wij zitten nu, althans morgen, 10 maanden
voor 1 augustus. Zou men bij Defensie niet nu al moeten
weten wat er op 1 augustus volgend jaar moet gebeuren?
Minister Balkenende: Wij hebben een professioneel
defensieapparaat. Ik heb net al gezegd dat Defensie tijdig
moet weten welke activiteiten zullen worden ontplooid
en welke niet. Men moet voorbereidingen treffen. Ik heb
geschetst langs welke lijnen wij deze zaken zullen wegen
als er sprake is van een verzoek, wat de benadering van
andere landen is en wat voor militair-strategische

30 september 2009
TK 8

8-545

Balkenende
aspecten aan de orde zijn. Dat zullen wij allemaal doen.
Daarom kunnen wij ook niet te lang wachten met het
verschaffen van helderheid, maar wij moeten dat wel
doen langs de lijnen die ik net heb geschetst.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Heb ik goed begrepen dat
in het algemeen overleg van half november die 100%
duidelijkheid er is?
Minister Balkenende: Dan zal informatie worden
verschaft over de redeployment. Wij zullen dan ingaan
op de wijze waarop wij aankijken tegen het terugtrekken
van onze troepen vanaf 1 augustus 2010.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Het antwoord op mijn
vraag is dus ″ja″. In het algemeen overleg op 15 november is er ultieme duidelijkheid over de terugtrekking: per
wanneer dat gebeurt en hoeveel mensen tegelijk worden
teruggetrokken, dus over de hele logistieke operatie?
Minister Balkenende: De Kamer wordt geïnformeerd
over het proces van terugtrekking van de Nederlandse
troepen na 1 augustus. Zij krijgt er dan feitelijke
informatie over.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Het hele plan van aanpak
ligt dus 15 november, of 16 november, voor?
Minister Balkenende: Ja, het plan van aanpak ten
aanzien van redeployment ligt dan voor. Ik heb gezegd
dat ik niet de garantie kan geven dat ook informatie
wordt verstrekt over eventuele andere activiteiten.
De heer Van Bommel (SP): De minister-president heeft
nog eens uitgelegd hoe de artikel 100-procedure werkt.
Voorafgaand aan een kennisgeving dat er een formeel
besluit is genomen, in de artikel 100-brief vastgesteld,
wordt er een kennisgevingsbrief aan de Kamer gezonden. Daar zit een tijd tussen. De regering onderzoekt wat
de mogelijkheden zijn en neemt vervolgens een besluit,
dat in de artikel 100-brief aan de Kamer wordt medegedeeld. Daarna volgt een debat. Voorafgaand aan de
kennisgeving is er een fase waarin de regering met
partners overlegt over de vraag hoe het verder moet met
de missie en of er nog ruimte is voor een Nederlandse
bijdrage. Vandaar ook – de minister-president legt daar
terecht nadruk op – dat er een formeel verzoek moet
worden gedaan. Als dat komt, komt er een kennisgeving.
Voorafgaand aan het formele verzoek, wordt echter in
informele zin met elkaar gesproken. Dat is, zo bleek uit
de media, ook in het recente verleden in Den Haag
gebeurd. Waarom heeft de minister-president er zo’n
moeite mee om te erkennen dat er informeel al over
wordt gesproken?

allerlei informele gedachtewisselingen die op zichzelf niet
de substantie raken van een besluit dat je hebt te nemen.
Mevrouw Peters zei terecht dat je na wikken en wegen
ofwel tot de conclusie komt dat je niet bereid bent om
iets te doen – dat is een andere afweging en dan wordt
de Kamer geïnformeerd – ofwel dat er verzoeken zijn
gekomen. Dan krijgt de Kamer een kennisgevingsbrief.
Alles wat daaraan voorafgaat, heeft een hoog speculatief
gehalte. Ik geloof niet dat het nuttig is om daarover te
spreken. Daar komt bij dat er destijds een motie is
aangenomen. Toen hebben wij gehoord dat wij pas naar
de Kamer moesten gaan als er ook echt een besluit was.
Dit zeg ik om aan te geven hoe de discussie toen is
gelopen. Mij lijkt het goed als wij ons aan die lijn
houden.
De heer Van Bommel (SP): Het probleem is nu juist dat
die motie wel duidelijkheid gaf, maar dat er voortdurend
– want dit speelt niet voor het eerst bij dit geval; we
hebben het ook in andere gevallen gehad – door leden
van het kabinet de suggestie wordt gewekt, nee, duidelijk
wordt gemaakt dat er al gedachten zijn. Wij weten uit de
media dat er al concreet – ik bedoel anders dan in de zin
van het rapport van McChrystal over de militaire
strategie – over Nederland en over een mogelijke
Nederlandse bijdrage informeel wordt gesproken.
Waarom kunt u dat niet erkennen?
Minister Balkenende: Ik heb zo-even aangegeven dat
het beter ware geweest dat bewindslieden zich hadden
onthouden van politieke uitlatingen. Ik hoef dat niet te
herhalen; dat raakt precies dit onderwerp. Wij hebben
geen behoefte aan speculaties over wat er zou kunnen
gebeuren, omdat dit leidt tot onrust en onzekerheid. Dat
moeten wij niet hebben. Dit is in de ministerraad van
afgelopen vrijdag bevestigd. Ik trek mij de kritiek dus
aan. Ik heb daarmee geen enkel probleem. Op uw vraag
wanneer het kabinet aan zet is in de richting van de
Kamer zeg ik dat dat het moment is waarop voldoende
bepaald kan worden aangegeven of er met name sprake
is van een verzoek. Dan behoort de Kamer in beeld te
komen en komt de Kamer ook in beeld.
De voorzitter: Mijnheer Van Dam.
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Waarom staat u
anderen wel een derde, afsluitende vraag toe en mij
niet?
De voorzitter: Is dit uw derde vraag?
De heer Van Bommel (SP): Ja, dit zou mijn afsluitende
vraag zijn.
De voorzitter: Dan heb ik mij vergist. Gaat uw gang.

Minister Balkenende: U loopt al een hele tijd mee in
Den Haag, mijnheer Van Bommel. U hebt gelijk met uw
analyse. Voorafgaand aan een formeel verzoek is er
contact. U hebt ook gehoord dat er wordt gesproken. Er
worden opmerkingen in algemene zin gemaakt over wat
landen kunnen bijdragen. U kunt dat in elke krant die u
openslaat, lezen. Dat is ook zo. We zitten in een fase
waarin de ene keer natuurlijk wordt gesproken over de
betekenis van het McChrystal-rapport en de positie van
andere landen. Dat hoort er allemaal bij. Het moment
waarop wij de Kamer informeren hangt alleen niet af van

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

De heer Van Bommel (SP): Wij kennen in dit ingewikkelde vraagstuk hoe een land, hoe Nederland besluit in
die voorfase, die informele fase. Gezien de chronologie
der dingen, zitten wij nu in die informele fase. Derde
landen doen uitspraken richting Nederland. Ik laat de
woorden van de minister van Buitenlandse Zaken even
buiten beschouwing. Het is toch niet raar dat de Kamer
nu verzoekt om in ieder geval te bevestigen dat die
informele fase op dit moment loopt en dat er dus

30 september 2009
TK 8

8-546

Balkenende
concreet met Nederland over een concrete Nederlandse
bijdrage wordt gesproken?
Minister Balkenende: Nee, zo is het dus niet, want een
concreet verzoek aan Nederland raakt het karakter van
het doen van een formeel verzoek. Alle andere dingen
zijn oproepen die worden gedaan. Natuurlijk wordt er
gesproken over de vraag hoe landen betrokken zijn bij
een land als Afghanistan. Dat laat onverlet dat de Kamer
pas in beeld komt als er een formeel verzoek is. Wij
moeten zorgvuldig blijven. De discussie van de afgelopen dagen bewijst dat wij er niets mee opschieten als wij
ons begeven in dit soort bespiegelingen met informele
verzoeken. Juist die onrust wil de Kamer niet hebben,
maar zij kritiseert het kabinet.
De heer Van Dam (PvdA): Mag ik de minister-president
eerst vragen of ik goed heb begrepen dat het kabinetsstandpunt, geformuleerd in november en december
2007, nog steeds onverkort staat?
Minister Balkenende: Ja.
De heer Van Dam (PvdA): Dat betekent dat ik elke
uitspraak, destijds gedaan door bewindslieden in het
debat van 18 december, geldig zijn, ook vandaag de dag?
Minister Balkenende: Wij hebben het toen gehad over
de Task Force Uruzgan en wanneer die zou worden
beëindigd. Dat besluit staat volledig.
De heer Van Dam (PvdA): Dan leg ik de ministerpresident graag het volgende citaat van de minister van
Buitenlandse Zaken uit het debat van 18 december voor.
Aangezien hij net heeft gezegd dat dit geldt, hoop ik dat
hij mij kan uitleggen welke betekenis dat vandaag heeft.
De minister van Buitenlandse Zaken zegt in dat debat: ″Ik
zeg hier klip-en-klaar – u hoort het hem zeggen – dat
Nederland na augustus 2010 geen bijdrage zal leveren
aan de NAVO Task Force Uruzgan. Het zal evenmin een
bijdrage leveren aan de ISAF-missie in Uruzgan als daar
na december 2010 een force generation process voor
noodzakelijk is.″
Minister Balkenende: Wij hebben het gehad over het
besluit. Eén en andermaal is gezegd wat TFU betekent.
Dat is een. Dat is het formele besluit dat aan de orde is
geweest. Dat herhaal ik hier.
De heer Van Dam (PvdA): Heb ik de minister-president
goed begrepen dat het kabinetsstandpunt, zoals dat is
geformuleerd in november en in december 2007,
onverkort staat?
Minister Balkenende: Ja.
De heer Van Dam (PvdA): Dat betekent dus dat elke
uitspraak die door de bewindslieden in het debat van
18 december is gedaan, ook vandaag de dag geldig is?
Minister Balkenende: Ja, wij hebben het toen gehad
over wanneer de Task Force Uruzgan zal worden
beëindigd. Dat besluit staat volledig.
De heer Van Dam (PvdA): Dan leg ik de ministerpresident graag het volgende citaat voor van de minister

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

van Buitenlandse Zaken in het debat van 18 december.
Aangezien de minister-president net heeft gezegd dat dit
geldt, hoop ik dat hij mij kan uitleggen welke betekenis
dat vandaag heeft. De minister van Buitenlandse Zaken
zei in dat debat: Ik zeg hier klip-en-klaar – de ministerpresident hoort hem dat zo zeggen – dat Nederland na
augustus 2010 geen bijdrage zal leveren aan de NAVO
Task Force Uruzgan. Het zal evenmin een bijdrage
leveren aan de ISAF-missie in Uruzgan als daar na
december 2010 een Force Generation Process voor
noodzakelijk is.
Minister Balkenende: Een- en andermaal is gezegd dat
wij het hebben gehad over wat TFU betekent. Dat is ook
het formele besluit dat aan de orde is geweest en dat
herhaal ik hier. Ten aanzien van andere activiteiten heb ik
steeds aangegeven dat wij dat nu niet kunnen zeggen en
dat wij dat in zorgvuldigheid willen doen. Ik loop daar
ook niet op vooruit. Ik wil niet speculeren.
De heer Van Dam (PvdA): Het punt is dat de minister
van Buitenlandse Zaken in dat debat daarop vooruit is
gelopen. Ik heb de minister-president net gevraagd of
zijn belofte aan de Kamer nog steeds staat en hij
antwoordde daarop met ″ja″. De uitspraak van de
minister van Buitenlandse Zaken was dat Nederland
geen bijdrage zal leveren aan de ISAF-missie in Uruzgan
– ik zeg niet de Task Force Uruzgan – als daarvoor na
december 2010 een force generation process noodzakelijk is. In normale mensentaal betekent dit dat, als er
verzoeken komen om nog iets in Uruzgan te doen, wij
niet meedoen. Dat heeft de minister van Buitenlandse
Zaken hier gezegd en de minister-president heeft gezegd
dat dit staat. Ik vraag hem nogmaals om te herhalen dat
die uitspraak van de minister-president nog steeds geldig
is.
Minister Balkenende: Nee, u moet deze vraag aan de
minister stellen. U vroeg mij of dat besluit nog staat. Het
besluit is dat de TFU wordt afgerond op 1 augustus 2010.
Er wordt afgebouwd wat de trek van de militairen betreft
op 1 december 2010. Dat is het besluit waarover het gaat
en dat is ook aan de Kamer gemeld. Ten aanzien van
andere kwesties zeg ik dat u aan de minister moet
vragen hoe hij dat heeft bedoeld. U vraagt mij wat het
kabinetsbesluit is geweest en dat is dat verhaal.
De heer Van Dam (PvdA): Ik vind dat toch te gemakkelijk, want dat debat is bepalend geweest voor de
besluitvorming, ook door deze Kamer. De minister van
Buitenlandse Zaken heeft daar namens het kabinet
gesproken en die woorden zijn niet herroepen. De Kamer
mag er dus van uitgaan dat dit het kabinetsstandpunt is.
En ik heb de minister-president zojuist nog gevraagd of
wij daar nog steeds van uit mogen gaan. Hij zei ″ja″. De
minister van Buitenlandse Zaken heeft toen gezegd dat
wij dus niet in zullen gaan op verzoeken om na
december 2010 nog iets in Uruzgan te doen. Dat was de
belofte van het kabinet aan de Kamer. Het enige wat ik
de minister-president vraag, is of die belofte nog staat
vandaag.
Minister Balkenende: Ik hecht eraan om hier nog eens
te zeggen dat wij de Kamer het standpunt van het
kabinet hebben gegeven. Dat had te maken met de TFU.
Dat is ook steeds het kader geweest van waaruit wij de

30 september 2009
TK 8

8-547

Balkenende
zaak hebben beoordeeld. Wat het commitment betreft
over zaken na die periode, zeg ik dat dit wat mij betreft
niet aan de orde is. Wij hebben het immers over de TFU.
Voor het overige moet u aan de minister van Buitenlandse Zaken vragen wat hij daarmee precies heeft
bedoeld. Ik ga ervan uit dat datgene wat in de brief heeft
gestaan en wat wij hebben besproken ... De TFU komt tot
een eind. Dat is het besluit.
De voorzitter: Ik zie mevrouw Peters, aarzelend maar
toch beslist.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik betreur het ten zeerste
dat u meedoet aan hetzelfde spelletje waaraan u deze
avond eigenlijk een eind probeerde te maken. Er waren
speculaties over hoe je ″einde leading nation″ moet
duiden. Sluit dat een klein vervolg van de aanwezigheid
in Uruzgan al dan niet uit? Er stond een klip-en-klare
uitspraak. Die is vastgelegd in de Handelingen. De
minister van Buitenlandse Zaken die functioneert in uw
kabinet, waarvoor u verantwoordelijkheid draagt, geeft
duiding aan datgene wat de Kamer en de samenleving
moet verstaan onder de Nederlandse militaire aanwezigheid in Uruzgan. Of je het nu een taskforce noemt of
niet, het is militaire aanwezigheid in Uruzgan. Hier wordt
uitgesloten dat Nederland er nog over nadenkt, op
verzoeken in te gaan om die voort te zetten. Waarom
bevestigt u dat niet gewoon? Anders versterkt u het
speculatiecircus dat u de deur weer op een kier zet voor
verdere militaire aanwezigheid in Uruzgan.
Minister Balkenende: Omdat ik hecht aan het formele
besluit. Dat heb ik net aangegeven. En dat heeft te
maken met de TFU en wanneer die wordt beëindigd. Dat
is het besluit dat hier heeft voorgelegen. Dat kon ook
rekenen op een Kamermeerderheid en dat is de manier
waarop wij tegen zaken aan hebben gekeken. Wat de
verdere uitlatingen betreft, is het goed dat de vraag
wordt herhaald wat de minister van Buitenlandse Zaken
precies heeft bedoeld. Wat mij is bijgebleven, maar ik
heb de Handelingen nu niet bij mij, is dat wij het steeds
hebben gehad over de bepaaldheid van de aanwezigheid
in Uruzgan. Dat had te maken met deze TFU. Ik dacht dat
de opmerking die de minister heeft gemaakt, juist in
relatie moest worden gezien met de TFU. Vraagt u voor
het overige maar eerst aan de minister van Buitenlandse
Zaken om in te gaan op datgene wat hij toen heeft
gezegd.

wat voor activiteit in Afghanistan dan ook. Dat lijkt mij
het beste, gezien de zorgvuldigheid die wij in acht
hebben te nemen.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik zal u mijn versie van
de Handelingen overhandigen. Ik constateer slechts dat
datgene wat in de Handelingen staat, dus wat de
afspraak is die is gemaakt met de Kamer, duidelijk in
tegenspraak is met datgene wat de minister-president
vanavond zegt.
De heer Pechtold (D66): We kunnen de minister van
Buitenlandse Zaken toch aan het woord laten? Waarom
moeten we wachten totdat iedereen uitgesproken is? Dit
zijn de Handelingen. Ik kende die passage niet, maar ik
wil het nu gewoon graag horen.
De voorzitter: Nee, wij gaan het gewoon doen volgens
de volgorde die wij hebben afgesproken.
De heer Pechtold (D66): Dit is toch een punt dat
verhelderd kan worden?
De voorzitter: Ja, maar wij gaan gewoon luisteren naar
de minister-president. Hij heeft misschien nog een paar
zinnen en dan gaan wij luisteren naar de minister van
Buitenlandse Zaken. Ik zal ervoor zorgen dat de
bewindspersonen de stukken krijgen.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik wil het toch wat
verbreden, namelijk van Uruzgan naar Afghanistan. Er
zijn namelijk ook heel interessante uitlatingen gedaan
door minister Van Middelkoop. Hij zei gewoon: ″Voor alle
duidelijkheid, eind 2010 zal de laatste militair uit Uruzgan
zijn vertrokken.″ Op de vraag of zij ergens anders heen
gaan, zei hij: ″We zullen ook niet onze plunjezakken
oppakken om elders in het land hetzelfde te doen. Dan
kunnen we net zo goed in Uruzgan blijven.″ Wat vindt de
minister-president van deze uitspraken?
Minister Balkenende: Dat valt onder de categorie
waarover ik zojuist heb gesproken, dat het beter ware
geweest wanneer een aantal uitlatingen niet zou zijn
gedaan. Dat proef ik ook in de bijdrage van mevrouw
Verdonk. Het leidt tot onzekerheid. Het leidt tot discussie.
Dat is precies de reden dat ik hier duidelijk heb aangegeven hoe ik er tegenaan heb gekeken.
De voorzitter: Mevrouw Verdonk. Een vervolgvraag.

Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik stel voor dat een kopie
van deze Handelingen, die wij allemaal in handen
hebben, van de plenaire afronding van het AO dat wij
twee jaar geleden hadden over de verlenging van de
missie in Uruzgan, aan de minister-president ter hand
wordt gesteld. Dat is namelijk cruciaal voor dit debat van
vanavond en voor het antwoord op de vraag of wij een
eind kunnen maken aan de speculaties dat het CDA – zo
benader ik u nu maar even, als de leider van het CDA –
de weg voorbereidt voor een voortgezette militaire
missie in Uruzgan.
Minister Balkenende: Dat zijn niet mijn woorden. Ik heb
heel duidelijk aangegeven dat ik hier vanavond naar
voren wil brengen dat aan de ene kant de TFU op een
eind loopt. Dat is het besluit geweest. Ik heb dat zaterdag
ook in de media gezegd. Ik doe geen speculaties over

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

Minister Balkenende: Voorzitter. Nog een laatste
opmerking. Dat is de reden geweest op grond waarvan
vrijdag in de ministerraad is afgesproken dat bewindslieden zich hebben te onthouden van speculaties.
De voorzitter: Nu wel, mevrouw Verdonk.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Deze uitlatingen dateren
van 22 januari 2009. De minister-president heeft dus
eigenlijk al meer dan een jaar geen regie over al die
kibbelende ministers.
Minister Balkenende: Dat is een constatering. Ik zie het
anders. Ik heb gezegd dat vorige week een aantal
opmerkingen is gemaakt. Laat ik daarmee beginnen. Ik
heb gezegd dat ik daarmee niet gelukkig was. Ik heb dat

30 september 2009
TK 8

8-548

Balkenende
kenbaar gemaakt. De Kamer weet intussen wat er in de
ministerraad over is gezegd. Ik zeg dat ook in dit debat.
De heer Pechtold heeft er al op gewezen dat eerder dit
jaar eveneens opmerkingen zijn gemaakt. Dat is zo. Ook
daarover heb ik opmerkingen gemaakt. Het gaat niet
altijd vanzelf. Dat is waar. Dat is niets nieuws. Het komt
regelmatig voor.
De voorzitter: Mevrouw Verdonk. Tot slot.
Minister Balkenende: De heer Pechtold weet waarover
ik praat.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Kan de minister-president
ons dan in ieder geval beloven dat totdat het definitieve
besluit is genomen en op 15 november het plan van
aanpak voor de terugtrekking van de militairen uit
Afghanistan is vastgesteld geen uitlatingen meer worden
gedaan en dat hij als wijze premier van dit land de enige
is die nog uitlatingen over dit onderwerp doet? Voor de
rest is het dan gewoon: mond dicht.
Minister Balkenende: Mevrouw Verdonk heeft goede
woorden gesproken.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): En de minister-president
sluit zich daarbij aan?
Minister Balkenende: Dat lijkt mij heel goed.
Voorzitter. Ik meen dat dit de kernelementen waren die
de leden van Kamer naar voren hebben gebracht ten
aanzien van het proces in de afgelopen week, de manier
waarop wij tegen de zaak aankijken en vooral de vraag
wat de positie van de Nederlandse regering op dit
moment is. Dit was wat ik in eerste termijn in hoofdzaak
naar voren wilde brengen.
De heer Nicola&iuml (VVD): Ik heb zojuist een vraag
aan de minister-president gesteld over de uitlatingen van
de minister van Buitenlandse Zaken. Overigens spreek ik
graag mijn waardering uit voor het feit dat de ministerpresident openhartig heeft uitgesproken dat hij zich
evenzeer heeft gestoord aan het praten van de pers.
Maar ik had nog een tweede aspect genoemd. Daarop
zou ik graag nog de reactie van de minister-president
vernemen. Het betreft de internationale positie van
Nederland. Hij heeft zelf gezegd dat Nederland met de
eerdere verlenging al ruimschoots aan de internationale
verantwoordelijkheden tegemoet komt en wat je van een
land van de omvang van Nederland mag verwachten. De
minister van Buitenlandse Zaken geeft precies het
tegenovergestelde signaal, namelijk dat wij het anderen
niet in de schoenen zouden kunnen schuiven als er een
gat valt. Wat is de mening van de minister-president over
die overwegingen, dat argument en dat signaal?
Minister Balkenende: Wanneer ik bijvoorbeeld contact
heb met president Karzai, blijkt een grote waardering
voor Nederland. Hetzelfde geldt voor andere regeringsleiders. Het valt op dat wij een behoorlijke bijdrage leveren
in relatie tot bijvoorbeeld de Nederlandse bevolking. Je
kijkt dan dus naar het aantal mensen dat in Nederland
woont in verhouding tot de bijdrage die wij leveren.
Onze bijdrage wordt zeer gewaardeerd. Dat betreft niet
alleen de militaire aanwezigheid, maar ook het
3D-concept. Dat is een aspect.

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

Het tweede aspect is dat, zoals ik eerder heb gezegd,
alle NAVO-landen aanwezig zijn. Soms is dat het geval
met heel grote aantallen. Canada zit er met drieduizend
mensen. Ook Duitsland is er met een groot aantal. Dat
geldt ook voor andere landen. Er worden behoorlijke
bijdragen geleverd. Met andere woorden, Nederland doet
veel, maar het is bepaald niet zo dat wij proportioneel
meer doen dan anderen. Ook dat moet gezegd worden.
Wij leveren een belangrijke bijdrage, maar anderen doen
evenzeer erg veel. Die erkenning wil ik hier graag naar
voren brengen.
Daarnaast zal de internationale gemeenschap
betrokken blijven bij Afghanistan. Dat kan in verschillende vormen: ontwikkelingssamenwerking, bijdragen
aan een goed bestuur, maar evenzeer bijdragen aan het
werken met veiligheid. Ook om die reden heb ik zo-even
aangegeven dat wij voordat wij begonnen met de Task
Force Uruzgan, actief waren op andere terreinen: in
Kandahar, in Kabul en op andere plaatsen. Dan zal voor
ons straks de weging zijn hoe wij omgaan met de
betrokkenheid bij Afghanistan na afloop van de TFU,
maar daar ga ik nu verder niet op in.
De heer Nicola&iuml (VVD): De vraag blijft namelijk:
wiens verantwoordelijk is het als er een gat zou vallen
door het vertrek van Nederland? Dat is een belangrijke
vraag. Volgens mij is schriftelijk bevestigd dat dit de
verantwoordelijkheid van de NAVO is, en dan is dit het
verkeerde signaal. Dat zal de minister-president toch met
mij eens moeten zijn.
Minister Balkenende: Daarbij is het even de vraag hoe
je zaken leest. Laten wij niet te veel aan exegese doen,
maar ik heb de opmerking wel zo begrepen dat het van
belang is dat landen betrokken zijn bij de NAVO. Wij
weten ook dat als één land zich niets meer zou aantrekken van Afghanistan, dit gevolgen voor anderen kan
hebben. Dan kun je een vervelende situatie krijgen. Dat
zijn lastige afwegingen. Ik loop op helemaal niets
vooruit, maar dat is natuurlijk wel het algemene punt. Er
is aan elk NAVO-land gevraagd: wees actief in Afghanistan. Toen wij het moeilijke besluit moesten nemen,
ook met deze Kamer, over de verlenging van TFU,
hebben wij gezegd dat wij willen dat meer landen
betrokken zijn in Uruzgan. U weet wat dit voor moeite
heeft gekost. Dat deden wij juist om andere landen erbij
te betrekken. Die boodschap zeg ik opnieuw: het is van
belang dat Afghanistan kan rekenen op steun van de
internationale gemeenschap. Hoe dat dan gaat, zal later
moeten worden ingevuld.
De heer Van der Staaij (SGP): De minister-president
heeft een aantal keren gesproken over een eventueel al
dan niet formeel verzoek dat gedaan zou kunnen worden
voor een nieuwe Nederlandse betrokkenheid. Nu is in het
debat van januari door de minister van Defensie gezegd
dat overigens de regering niet per se een verzoek nodig
heeft om een afweging te maken. Zij is zeer wel in staat
om zelf initiatieven te nemen. Hoe zit het nu met de
noodzaak van een formeel verzoek?
Minister Balkenende: Ik heb geschetst hoe de bijdrage
van de Nederlandse regering tot stand zou komen. Dat
gebeurt niet op grond van informele consultaties. Er
moet op een gegeven moment de vraag komen: wat kunt
u ons leveren? Dat kan van de kant van de regering van

30 september 2009
TK 8

8-549

De heer Van der Staaij (SGP)
© M. Sablerolle – Gouda

Afghanistan zijn, en het kan ook van de kant van de
NAVO zijn. Dat zal moeten blijken. Je hebt wel een
bepaaldheid nodig van het verzoek. Dat is wat feitelijk nu
bij ons speelt. Dan hebben wij de bekende procedure, en
die heb ik zo-even geschetst.
De heer Van der Staaij (SGP): Concluderend: waar toen
werd gezegd dat er niet per se een verzoek aan ten
grondslag hoeft te liggen, zegt u nu eigenlijk: nee, wij
moeten wel een formeel verzoek hebben om onze
besluitvorming op te baseren.
Minister Balkenende: Willen wij een artikel 100-brief
schrijven, dan geef ik precies aan langs welke lijnen een
verzoek bij ons moet komen.
©
Minister Verhagen: Voorzitter. Op dit moment vindt
internationaal een discussie plaats over de vraag naar de
betrokkenheid van de wereld bij Afghanistan, juist in de
komende periode. Het is duidelijk dat de internationale
gemeenschap nog lang bij Afghanistan betrokken zal
blijven. Ook Nederland neemt deel aan deze discussie.
Dat zijn wij verplicht aan de Afghanen, dat zijn wij
verplicht aan onze bondgenoten binnen en buiten de
NAVO, dat zijn wij verplicht vanwege de veiligheid van
Nederland en dat zijn wij ook verplicht aan onze
militairen, onze ontwikkelingswerkers en onze diplomaten die op dit moment in Afghanistan zijn.
De minister-president heeft al duidelijk gesteld:
Nederland beëindigt zijn leidende rol in Uruzgan in
augustus 2010. Dat is duidelijk. Dit heeft de regering
steeds gezegd tegen de Kamer, maar ook tegen onze
bondgenoten. Dat ontslaat de Nederlandse regering niet
van de plicht en de verantwoordelijkheid om na te
denken over de situatie in Afghanistan.
We spreken regelmatig met de Kamer over de
resultaten van ISAF en onze mensen in Uruzgan. En
natuurlijk praten we ook, naarmate 2010 dichterbij komt,
over wat er in Afghanistan nodig is na dit tijdstip. De
regering heeft de ook door de Tweede Kamer omarmde
3D-benadering als uitgangspunt gekozen: defensie,
ontwikkelingssamenwerking en diplomatie. Die heeft juist

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

in Uruzgan resultaten geboekt en daar mag Nederland
trots op zijn. Die 3D-benadering heeft tijd nodig, de
opbouw van Afghanistan is niet voltooid binnen twee of
vier jaar en Nederland heeft bij herhaling verklaard dat
het nog lang, ook na 2010, een ontwikkelingsrelatie met
Afghanistan zal hebben.
Dat kan theoretisch zonder een militaire of diplomatieke bijdrage, maar dat betekent dat diegenen die die
bijdrage wel gaan leveren op plaatsen waar Nederlandse
ontwikkelingsprojecten worden uitgevoerd, die projecten
ook in belangrijke mate zullen beïnvloeden. Gegeven
onze ervaring met de 3D-aanpak, waar anderen dankbaar
gebruik van maken, is het logisch dat wij zelf ook onze
3D-aanpak als uitgangspunt nemen. We zien juist een
meerwaarde in die geïntegreerde aanpak; veiligheid en
diplomatie, noodzakelijk voor ontwikkeling. Die geïntegreerde aanpak wordt juist nu breed omarmd.
Er ligt geen verzoek in de zin van de commissie-Bakker
en geen brief van president Karzai of van landen x of y
met de formele vraag aan Nederland om dit of dat te
doen. Wel is zeker dat al onze 40 bondgenoten, inclusief
Afghanistan en de Verenigde Naties, hopen dat Nederland een militaire en diplomatieke bijdrage zal blijven
leveren. Bij voorkeur in Uruzgan, want daar kennen we
beter de weg dan anderen en de bevolking van Uruzgan
kent de Nederlandse manier van werken.
Wij merken ook dat al onze partners extra scherp naar
Nederland kijken, want als wij militair geheel zouden
vertrekken, zijn wij de eerste die dat doen. Dat kan een
sneeuwbaleffect hebben, want net zoals in Nederland zijn
er bij onze bondgenoten slachtoffers te betreuren in
Afghanistan. En net zoals in Nederland valt in Duitsland,
in Denemarken, in Italië, in Polen, in Roemenië, In
Australië, in Canada, in het VK, in de Verenigde Staten
en vele andere landen de last van deze missie zwaar. Om
die reden – dat is mij ook gevraagd – heb ik hardop de
vraag gesteld: kunnen wij alles aan anderen overlaten?
Daarmee ben ik niet vooruitgelopen op de uitkomst van
het overleg in het kabinet of het overleg met de Kamer,
maar heb ik duidelijk willen maken dat ons denken niet
stil kan en mag staan. Dat overleg moet je niet met de
kop in het zand voeren.
Voor alle duidelijkheid, ik heb dus niet gezegd waar
dat overleg toe moet leiden, waar de uitkomst van die
vraag toe zou moeten leiden. Voor mij ligt de uitkomst
niet vast. Ik betreur uiteraard de commotie die is
ontstaan over die vraag, zowel ten opzichte van onze
mensen in Uruzgan als ten opzichte van de mensen in de
Nederlandse samenleving.
De regeringspositie is in november 2007 vastgelegd in
de artikel 100-brief.
De heer Pechtold (D66): Betreurt de minister de vraag of
het antwoord?
Minister Verhagen: Ik betreur de commotie die is
ontstaan. Ik heb u gezegd waarom ik die vraag gesteld
heb.
De heer Pechtold (D66): Ja, maar luister eens. De
minister-president, weliswaar de primus inter pares,
maar hij is toch de leider van de club – hij is in ieder
geval uw politiek leider – heeft zojuist gezegd dat hij
zowel de commotie in januari, februari betreurde ... Daar
was minister Middelkoop met name verantwoordelijk
voor. Het zou u sieren, en daarna gaan we weer terug

30 september 2009
TK 8

8-550

Verhagen
naar de inhoud, als u zegt dat het niet de vraag was die
de verwarring startte, maar uw antwoord, waarin u zei
dat we het niet kunnen afschuiven op anderen. Als u nu
zegt ″dan loop ik niet voor de troepen uit″, dan staat dat
haaks op wat de premier zojuist zei, namelijk dat hij niet
zo prettig vond wat er de afgelopen dagen gebeurd was,
en volgens mij daarmee bedoelde hij ook uw uitspraken.
Minister Verhagen: Dat klopt. Dat heeft de ministerpresident gezegd. Maar wat de heer Pechtold zegt, klopt
niet. Ik heb geen stelling betrokken. Ik heb gezegd dat we
onszelf de vraag moeten stellen of we alles aan anderen
kunnen overlaten. Ik betreur dat daardoor een discussie
en commotie zijn ontstaan, maar ik heb aangegeven
waarom ik die vraag gesteld heb. Ik heb die vraag
gesteld omdat ik duidelijk wilde maken dat ons denken
niet stil kan en mag staan. Tegelijkertijd is het een vraag
waarmee ik het overleg in wil gaan, omdat ik vind dat we
dat overleg moeten voeren zonder dat we de kop in het
zand steken, zonder te doen alsof er niets gebeurd is. We
boeken vooruitgang in Uruzgan. Dat heb ik de Kamer
gezegd. Ik heb geschetst wat de reactie van andere
landen is. Die vooruitgang leidt ook tot de hoop, door
andere landen uitgesproken, dat wij actief blijven.
Derhalve zeg ik dat we daarover moeten nadenken. Er is
wat mij betreft geen verbod op nadenken. Het is, gelet
op de commotie, te betreuren dat dit is gebeurd, om de
doodeenvoudige reden dat daardoor de suggestie is
gewekt dat het kabinet een besluit heeft genomen. Het
kabinet heeft geen besluit genomen en derhalve ben ik
het eens met de minister-president, en met de woorden
van de viceminister-president van vorige week vrijdag,
dat het beter is om de discussie te voeren nadat een
besluit is gevallen.
De heer Pechtold (D66): Dan zou ik kunnen vragen:
welke viceminister-president? Het waren er namelijk
meer die afgelopen vrijdag spraken. U gebruikt een hoop
woorden en ik ken u toch als duidelijk. Zeg nou gewoon,
net als uw baas zojuist: dat was niet zo handig. Het was
niet de vraag die u gesteld werd, want daarop had het
antwoord ook kunnen zijn: dat is nu niet aan de orde.
Nee, u ging praten over afschuiven op anderen en u, die
toch over diplomatie gaat, had kunnen begrijpen dat dit
bij onder anderen uw eigen coalitiepartner zou leiden tot
het feit dat we hier staan. Ik vind dat u er iets ruiterlijker
over moet kunnen zijn dan met de vele woorden die u
gebruikt. Dan kunnen we over tot de orde van de dag.
Minister Verhagen: Ik kan heel kort zijn. Ik betreur de
commotie die is ontstaan naar aanleiding van de vragen
die ik heb gesteld.
De heer Nicolaı̈ (VVD): Volgens mij heeft de ministerpresident zojuist wel gezegd dat hardop denken door
bewindspersonen over deze kwestie verboden is en had
hij dat al eerder gezegd en is dat wel wat hier is
gebeurd. Ik begrijp wel waarom de minister van
Buitenlandse Zaken blijft nadenken en de vraag stelt,
maar ik begrijp niet waarom hij dat niet in de Trêveszaal
doet, maar via de pers.
Minister Verhagen: Het ware beter om hardop na te
denken in de Trêveszaal.

De voorzitter: Ik wil het wel herhalen, maar u hebt het
toch ook wel gehoord? Het ware beter na te denken in de
Trêveszaal.
Minister Verhagen: Maar het gaat u niet om het
nadenken. U wilt juist dat ik na blijf denken.
De heer Nicolaı̈ (VVD): Ik wil graag dat er wordt
nagedacht. Laat er vooral in de Trêveszaal verstandig
gedacht en gesproken worden, maar had de minister van
Buitenlandse Zaken het misschien nodig voor de
discussie in de Trêveszaal om dit via de pers te roepen?
Minister Verhagen: Nee.
De voorzitter: De heer Nicolaï, tot slot.
De heer Nicolaı̈ (VVD): Dan blijft nog steeds de vraag
waarom hij het via de pers heeft gedaan.
Minister Verhagen: Omdat ik duidelijk heb willen maken
dat ons denken niet kan en niet mag blijven stilstaan en
dat we een overleg over dit punt intensief moeten
voeren. Ik heb de vraag gesteld waarmee ik het overleg
inga.
De heer Van Dam (PvdA): De minister zei zojuist dat
partners hem hebben duidelijk gemaakt dat zij hopen dat
Nederland ook militair aanwezig blijft in Uruzgan. Hij
schreef dat gisteren ook in de beantwoording van de
vragen van de heer Nicolaï. De grote vraag is natuurlijk:
wat heeft de minister daarop geantwoord?
Minister Verhagen: Daar heb ik op geantwoord dat wij
de leidende rol zullen beëindigen, dat dit overduidelijk is,
dat er voorts altijd politiek overleg kan plaatsvinden en
dat er geen besluiten zijn. Het enige besluit dat bekend is
bij de partners is het besluit dat wij onze leidende rol in
2007 zullen beëindigen.
De heer Van Dam (PvdA): Hoor ik de minister nu zeggen
dat hij slechts de helft van de afspraak die hij met de
Kamer heeft gemaakt aan de partners heeft overgebracht, namelijk alleen dat wij per 1 augustus de
leidende verantwoordelijkheid zullen beëindigen? Heeft
hij niet tegen hen gezegd dat we daarna onze troepen
zullen terugtrekken uit Uruzgan, dat die terugtrekking op
1 december beëindigd zal zijn en dat hij de Kamer heeft
beloofd dat Nederland niet in zal gaan op nieuwe
verzoeken voor bijdragen aan de ISAF-missie?
Minister Verhagen: Op dat laatste zal ik straks ingaan,
want dat is een variant op de eerdere vraag van de heer
Van Dam aan de minister-president. Met betrekking tot
het andere deel is het overduidelijk dat ook daarbij het
redeployment-schema, dat ook de minister van Defensie
in zijn bijdrage zal noemen, aan de orde is geweest. Daar
is verder geen onduidelijkheid over. Dat laat echter
onverlet dat je, als mensen een hoop uitspreken, wel
nadenkt over ontwikkelingen. De heer Van Dam citeert
mij uit de Handelingen. We zijn nu twee jaar verder. We
hebben vooruitgang geboekt in Uruzgan. We zijn in deze
twee jaar ook nieuwe problemen tegengekomen.
Iedereen weet dat en dat leidt tot vragen. Dat heb ik
laten blijken. Mij en iedereen is duidelijk dat ISAF niet

De heer Nicolaı̈ (VVD): Wat zegt de minister?

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

30 september 2009
TK 8

8-551

Verhagen
weg kan uit Afghanistan, niet weg kan uit Uruzgan per
ultimo 2010.
Vanuit die observatie heb ik de vraag gesteld of wij als
enige NAVO-partner – dat is die vraag wederom – al onze
militairen kunnen en moeten terugtrekken of helemaal
niets meer moeten doen. Die vraag mag ik stellen lijkt
mij. Het is niet handig – dat ben ik met u eens – om dat
in de openbaarheid te doen, maar het kan niet weggeredeneerd worden met ″afspraak is afspraak″. Dat is mijn
stelling. Ik vind dat nadenken en oog hebben voor de
realiteit noodzakelijk is. Wat dat voor Nederland betekent,
zeggen wij nu juist niet, want daarover is eerst overleg in
de regering. Als dat overleg leidt tot een besluit praten
wij daar met de Kamer over.
De voorzitter: Het woord is aan de heer Van Dam.
Minister Verhagen: Maar als de Kamer zegt dat ik niet
mag afwijken van wat ik twee jaar geleden heb gezegd,
al stort de hele wereld in, vraagt zij mij op te houden
met regeren en met nadenken. Er is een economische
crisis. Er is iets in Afghanistan aan de hand. Er is een
andere regering in de VS, waarbij überhaupt een ander
type operatie aan de orde is. Mag je dan niet meer
nadenken? Moet je zeggen: alles wat wij twee jaar
geleden gezegd hebben, blijft zo?
De voorzitter: Minister, ik heb een zin geleden al het
woord aan de heer Van Dam gegeven.
De heer Van Dam (PvdA): Dat is wel de manier waarop
ik graag met afspraken zou willen omgaan.
Minister Verhagen: Maar dan ook met alle afspraken.
De heer Van Dam (PvdA): Laat ik nu iets aan de
minister-president vragen. Ik heb hem zojuist gevraagd
of de uitspraken van de minister van Buitenlandse Zaken
in het debat op 18 december 2007 nog geldig waren. De
minister-president heeft daar ″ja″ op gezegd. Ik neem aan
dat dit na de woorden van de minister van Buitenlandse
Zaken nog steeds zo is?
Minister Verhagen: De minister-president zei ...
De heer Van Dam (PvdA): Ik weet niet of de heer
Verhagen het weet, maar de minister-president is de heer
Balkenende, toch?
Minister Verhagen: Voorzitter, mag ik deze vraag even
beantwoorden?
De voorzitter: Mijnheer Van Dam, ik geef het woord aan
de minister van Buitenlandse Zaken.
Minister Verhagen: De minister-president zei in
antwoord op die vraag zeer nadrukkelijk dat het besluit
staat. Hij heeft niet gerefereerd aan die uitspraak. Hij zei
dat hij daarvoor verwees naar de minister van Buitenlandse Zaken. Dat zei de minister-president twee minuten
geleden, misschien drie.
De voorzitter: Mijnheer Van Dam, tot slot.
De heer Van Dam (PvdA): Ja, ik weet het. Ik heb het heel
bewust op die manier gevraagd aan de minister-

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

president. Ik heb eerst gevraagd: staan die uitspraken
nog? Daarop was het antwoord ″ja″. Vervolgens heb ik
gevraagd naar de inhoud van die uitspraken.
Minister Verhagen: De heer Van Dam laat een aantal
woorden weg. Ja, het besluit staat. Dat heeft de
minister-president gezegd.
De voorzitter: Ik geloof niet dat de heer Van Dam zijn
vraag al helemaal had geformuleerd. U moet nog even
wachten, minister.
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter, ik vind het ook
opmerkelijk – ik kijk maar even naar u – dat ik net vroeg
of ik aan de minister-president mocht vragen of hij nog
steeds achter die woorden staat en vervolgens antwoord
kreeg van de minister van Buitenlandse Zaken.
De voorzitter: De regering bepaalt zelf wie zij laat
spreken en ze spreekt ook met een mond. Daar gaan wij
nu niet op afstuderen.
De heer Van Dam (PvdA): Ik constateer dan maar dat de
minister-president zei dat wij het kabinet nog steeds aan
die afspraken mogen houden, maar dat de minister van
Buitenlandse Zaken nu zegt: nee, die woorden die ik
destijds gesproken heb, neem ik terug. Ik wens mij niet
langer aan die afspraak te houden. Concludeer ik dat zo
goed?
Minister Verhagen: Allereerst is dit een onjuiste
weergave van de woorden van de minister-president. De
heer Van Dam legt de minister-president woorden in de
mond die hij niet heeft uitgesproken. Voorts heb ik
aangegeven dat er dusdanig veel veranderd is dat ik
geen verbod op nadenken wil hebben. Als wij vandaag
dezelfde besluiten nemen als twee jaar geleden, alsof er
geen economische crisis is, hebben wij ook een heleboel
andere dingen. Kijk naar het regeerakkoord. Er zijn een
heleboel zaken waarover wij nu, gelet op gewijzigde
omstandigheden, anders denken dan twee jaar geleden.
Als er een verbod is op überhaupt rekening houden met
gewijzigde omstandigheden en dat leidt tot stilstand,
kunnen wij beter zeggen ″hier is het pakket″ en aan de
zijkant gaan staan en niet meer kijken naar wat er om
ons heen gebeurt.
Voorzitter. De regeringspositie ...
De voorzitter: Nee minister, het ontgaat u vast niet dat
ook mevrouw Peters en de heer Van der Staaij er nog
staan.
Minister Verhagen: Pardon.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Nadenken is een goede
zaak. Ik wil geen verbod op nadenken, maar geldt dat
ook als het nadenken in strijd komt met een afspraak die
er ligt met de Kamer?
Minister Verhagen: Het besluit van de regering staat.
Het besluit dat vastgelegd is in de artikel 100-brief en
waarover destijds een besluit genomen is. Dat betekent
dat de leidende rol van Nederland in Uruzgan ophoudt te
bestaan op 1 augustus 2010 en dat de laatste militair van
Task Force Uruzgan derhalve vertrekt tot december 2010.
Dat betekent niet dat er daarna nooit meer een besluit

30 september 2009
TK 8

8-552

Verhagen
genomen mag worden. Als er een besluit komt waarin je
vooruitloopt, moet de Kamer daar weer mee instemmen.
Dat is heel helder. Zolang die instemming met een
eventueel besluit van een kabinet er niet is, geldt
datgene wat er is afgesproken, punt uit!
De voorzitter: Mevrouw Peters, uw vervolgvraag.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Ik heb hier ook
een beetje uw hulp nodig. Er is net een kopie van de
Handelingen met uitlatingen van de minister van
Buitenlandse Zaken uitgedeeld. Ik wil nu gewoon
klip-en-klaar, om hem maar te citeren uit die Handelingen, van de minister van Buitenlandse Zaken horen:
onderschrijft hij nog die woorden? Want dat is de
verwoording van de afspraak die staat met de Kamer.
Minister Verhagen: Ik heb daar een antwoord op
gegeven. Ik heb u gezegd dat het besluit van het kabinet
staat zoals verwoord in de artikel 100-brief en dat voor
het overige, indien gewijzigde omstandigheden ons tot
een ander besluit brengen, dan daarover een debat met
de Kamer zal plaatsvinden op basis van een besluit van
het kabinet.
De voorzitter: Tot slot, mevrouw Peters.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Het is niet een
recht antwoord op de vraag, maar ik maak er dit uit op.
De minister van Buitenlandse Zaken zegt vandaag aan de
Kamer dat hij zich de nadenkvrijheid toe-eigent om de
afspraak met de Kamer die vastligt in de Handelingen te
breken.
Minister Verhagen: Ik zeg u dat, als wij alleen nog maar
kunnen zeggen ″wij hoeven niet meer te kijken naar
realiteit, wij hoeven niet meer te kijken naar gewijzigde
omstandigheden en wij blijven vasthouden aan wat er
eerder gesteld is″, mevrouw Peters daarmee een verbod
op nadenken stelt. Mocht het kabinet tot een nieuw
besluit komen, dan moet er eerst op de normale wijze
met de Kamer over gesproken worden. Dat vraagt
derhalve ook instemming van de Tweede Kamer. Als u
het dus niet eens bent met een nieuw besluit van de
Nederlandse regering, stemt u daartegen. Indien er
onvoldoende draagvlak is in het parlement voor een
nieuw besluit, gebeurt het niet. Zo is ook de praktijk.
De voorzitter: Dank u wel. Ik hoor zelf – ik neem aan dat
het u ook opvalt – toch een soort herhaling in de
argumenten en in de antwoorden. Maar misschien
verbeeld ik mij dat. De heer Van der Staaij.

nieuw was. Commotie; het is vervelend dat anderen er
moeilijk over doen, maar het gaat er natuurlijk wel even
om: vind je zelf ook dat je je niet verstandig uitlaat als je
publiekelijk hardop aan het nadenken bent? Het valt mij
op dat de minister weliswaar aangeeft dat het inderdaad
misschien niet zo handig was, maar dat het vervolgens
eigenlijk dunnetjes wordt overgedaan en dat toch dat
hardop nadenken hier publiekelijk wordt vervolgd. Moet
het niet gewoon zo snel mogelijk terug in de Trêveszaal?
Daar heeft u toch wel voldoende tegenstand om uw
geest te scherpen? Daar heeft u toch de Kamer niet voor
nodig?
Minister Verhagen: Heel goed. Daarom zeg ik: het
kabinetsbesluit zoals het ook is verwoord door de
minister-president staat. Wij zeggen er niets over wat iets
eventueel voor Nederland betekent. Daarvoor geldt nu de
artikel 100-procedure. Als dat tot een besluit leidt, hoort
u dat.
Voorzitter ...
De voorzitter: Nee, nee. Ik heb er 150, dus wij kunnen
de hele avond voort. Dan ga ik nu naar de heer Van
Bommel.
De heer Van Bommel (SP): Dank u wel, voorzitter. Wat
hier gebeurt is eigenlijk onbegrijpelijk en vanuit de
positie van de minister-president eigenlijk ook onbehoorlijk. Voordat de minister van Buitenlandse Zaken het
woord voert, zegt hij: wij herhalen het besluit dat wij
begin dit jaar namen, wij gaan niet meer speculeren.
Vervolgens gaat de minister van Buitenlandse Zaken,
daartoe uitgedaagd door de Kamer, in op zijn woorden
van eind 2007, 18 december om precies te zijn: wat ik
toen gezegd heb, moet u zien in de tijd van toen en er is
sindsdien wel heel veel gebeurd; met andere woorden,
mijn woorden van toen laat ik los, daar neem ik afstand
van.
Minister Verhagen: Eerst krijg ik het verwijt dat ik een
vraag stel. Dan wordt gezegd: u moet antwoord geven
op de vraag. Dan geef ik een antwoord en dan is het
weer niet juist. Ik heb u gezegd waar ik sta. Ik heb u
gezegd wat het besluit is van de Nederlandse regering.
Dat besluit is geldig. Mocht er een ander besluit
genomen worden door de Nederlandse regering, dan zult
u dat horen.

De voorzitter: Deze tekst hadden wij nog niet gehad.

De heer Van Bommel (SP): Er was een besluit, dat
duidelijk in de artikel 100-brief staat. Daar hebt u een
Kamermeerderheid voor gekregen. Bij de latere discussie
over nadere uitspraken, eind 2007, hebt u gezegd wat er
in de Handelingen staat. Dat is volstrekt helder. Anderen
hebben u al geciteerd: ″Het zal evenmin een bijdrage
leveren aan de ISAF-missie in Uruzgan als daar na
december 2010 een force generation process voor
noodzakelijk is.″ En daar neemt u nu afstand van. Onder
verwijzing naar gewijzigde omstandigheden zegt u nu:
die woorden van toen herhaal ik nu niet meer. Op enig
moment hebt u kennelijk een besluit genomen – wij
weten niet wanneer – dat datgene wat u toen gezegd
hebt, nu niet meer van kracht is. Dat is een besluit dat u
hebt genomen en geen kabinetsbesluit. Daarover is de
Kamer niet geïnformeerd. Ik wil dat u dat herhaalt.

De heer Van der Staaij (SGP): Nee, dat klopt, omdat het

Minister Verhagen: Ik heb u dat aangegeven. Daar is

De heer Van der Staaij (SGP): Ik zal heel kort nog
proberen een vraag te stellen. De minister begon met te
zeggen dat hij het betreurde dat er commotie was
ontstaan naar aanleiding van zijn uitspraken. Maar
betreurt hij het nu ook dat hij uitspraken publiekelijk
heeft gedaan die aanleiding gaven tot commotie?
Minister Verhagen: ... Uiteraard! Ik moest even
nadenken; u had zo’n handige formulering.

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

30 september 2009
TK 8

8-553

Verhagen
mijn hele bijdrage op gericht geweest. Daarom heb ik op
een gegeven moment een vraag gesteld, hetgeen ik
overigens betreur, mijnheer Van der Staaij. Als er een
verbod op nadenken komt, als er een verbod komt op
rekening houden met gewijzigde omstandigheden, dan
kunnen wij heel kort zijn. Wat wij hier gezegd hebben, is
dat het besluit van het kabinet om de leidende rol te
beëindigen en de militairen van de Task Force Uruzgan
terug te trekken, staat. Mocht een toekomstige situatie
leiden tot een kabinetsbesluit, dan zal daar conform de
normale artikel 100-procedure met de Kamer over
worden overlegd.
De voorzitter: Tot slot, mijnheer Van Bommel.
De heer Van Bommel (SP): U acteert hier als de kapotte
grammofoonplaat die in dezelfde groef blijft hangen. Het
gaat niet om een verbod op nadenken. Sterker nog,
vanuit de Kamer wordt u vaak gemaand om na te
denken. Waar het hier om gaat, is de uitspraak die u eind
2007 gedaan hebt. U zegt nu dat die uitspraak mogelijk
niet meer geldig is vanwege gewijzigde omstandigheden.
Dat zegt u hier vanavond in de Kamer. En dat is dus
wezenlijk anders dan is afgesproken. U maakt dus ruimte
om ook in te stemmen met een proces van force
generation ten behoeve van ISAF in Uruzgan, terwijl u
eerder zei: dat doen wij dus niet. Dat is een nieuw besluit
en dat moet u hier in de Kamer maar eens uitspreken.
Minister Verhagen: Wij zeggen nu dus niets over hoe en
wat en wanneer dat iets voor Nederland betekent. De
minister-president is daar ook vrij duidelijk in geweest.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Even klip-en-klaar,
woorden die de minister zo graag gebruikt. U hebt geen
verbod op nadenken, maar u hebt wel een verbod om
voorlopig uw mond open te doen over deze kwestie. Dat
hebben wij net van de minister-president gehoord. Dat is
dus duidelijk. U zegt dat het de vraag is of wij alles op
anderen moeten afschuiven. Daarvan zegt u later in dit
debat: ach, het ware beter geweest hardop te denken in
de Trêveszaal. Dan gaat u nog wat verder: oké, het is niet
handig geweest om dat in de openbaarheid te zeggen.
Zou het u niet sieren als u hier tegen al die militairen –
niet tegen ons, Tweede Kamerleden – zou zeggen: mijn
excuses voor de verwarring?
Minister Verhagen: Ik heb hier gezegd dat ik de
commotie betreur, met name gelet op de Nederlandse
militairen, de Nederlandse mensen die in Uruzgan actief
zijn, en de Nederlandse samenleving. Dat heb ik gezegd.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Dat zou heel geloofwaardig zijn als de minister dat dan ook eens volhoudt en niet
weer iedere keer in allerlei cirkeltjes gaat redeneren en
weer zegt dat hij vindt dat hij een verbod op nadenken
heeft, dat hij dat eigenlijk niet zou moeten hebben of dat
hij dat misschien behoort te hebben. Als hij nou eens
gewoon heel rechttoe rechtaan zegt: militairen, jullie op
die heel moeilijke missie daar, mijn excuses.
Minister Verhagen: Dat is de opvatting van mevrouw
Verdonk en ik heb mijn opvatting gegeven.
De voorzitter: Nog één keer, mevrouw Verdonk. Een
conclusie misschien.

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik heb mijn conclusie al
lang gegeven. Gelukkig heeft deze minister een verbod
om te praten voor de komende maanden, tot 1 augustus,
of in ieder geval totdat er een plan van aanpak is van dit
kabinet. Daarna mag hij weer vertellen wat dat plan van
aanpak behelst, maar tot die tijd heeft hij een verbod om
te praten. Is hij zich daarvan bewust?
Minister Verhagen: Als ik een verbod tot praten zou
hebben, zou ik hier niet staan om met u van gedachten
te wisselen.
De voorzitter: Dank u wel. De minister vervolgt zijn
betoog.
Minister Verhagen: De regeringspositie is in november
2007 vastgelegd. Wij zijn nu twee jaar verder. Wij hebben
veel bereikt in Afghanistan. Nederlandse inspanningen
hebben effect gehad in Uruzgan. Er gaan meer kinderen
naar school, de bevolking heeft toegang tot de gezondheidszorg en de economische activiteit is toegenomen.
De bazaar van Tarin Kowt was uitgestorven toen wij daar
in 2006 aankwamen. Nu is het er druk en er is van alles
te koop. Het wegennet is verbeterd en de elektriciteitsvoorziening gaat vooruit et cetera. Tegelijkertijd is het
echter voor iedereen duidelijk dat de NAVO en de
internationale gemeenschap Afghanistan nog niet
kunnen verlaten. Het land kan zijn eigen veiligheid en
stabiliteit nog onvoldoende verzorgen. Het risico bestaat
nog steeds dat niet alleen de taliban, maar ook Al Qaida
terugkeert en opnieuw trainingskampen inricht van
waaruit onze veiligheid direct wordt bedreigd. Er zijn ook
nog veel andere problemen, zoals de productie en de
smokkel van drugs. Er is nog veel te doen om Afghanen
een menswaardig bestaan te geven en om de positie van
meisjes en vrouwen verder te verbeteren. Ook corruptie
en het ontbreken van structurele veiligheid en goed
bestuur zijn een probleem. De internationale gemeenschap zal daarover ook sluitende afspraken met de
nieuwe Afghaanse regering moeten maken. De internationale gemeenschap heeft de 3D-strategie in maart in
Den Haag overgenomen. Op basis van die geïntegreerde
strategie van ontwikkelingssamenwerking, veiligheid, een
goed bestuur en defensie heeft de commandant van
ISAF, generaal McChrystal, een militaire inschatting
gemaakt. Het laatste woord daarover is nog niet gezegd,
maar één ding staat vast: de NAVO en de internationale
gemeenschap kunnen nog niet weg.
©
Minister Van Middelkoop: Voorzitter. Staat u mij toe
mijn bijdrage te beginnen met het belangrijkste, namelijk
de huidige operatie die onze mannen en vrouwen in
Afghanistan uitvoeren. Vanaf morgen hebben zij nog
precies tien maanden te gaan, tien lange maanden. Elk
van de komende 304 dagen verdienen zij onze waardering en ons respect voor het werk dat ze onder moeilijke
en gevaarlijke omstandigheden uit naam van ons
allemaal doen. Het politieke besluit daartoe is hier in dit
huis destijds gevallen. Ik heb het uiteraard allereerst over
onze militairen, maar natuurlijk ook over alle anderen die
in het kader van de 3D-benadering dagelijks waarmaken
dat veiligheid en wederopbouw hand in hand kunnen
gaan.

30 september 2009
TK 8

8-554

Van Middelkoop
Ik zal samenvatten wat de operatie in Afghanistan
allemaal behelst. Ik som op. In de eerste plaats: in het
hoofdkwartier van ISAF in Kabul zitten deze zomer 100
Nederlandse militairen. In de tweede plaats: onder het
regionaal commando in het Zuiden, dus in Kandahar,
dragen we met 150 man bij aan de internationale staf
van de Nederlandse generaal Mart de Kruif. Ten derde:
230 militairen van de luchtmacht leveren de F-16- en de
helikoptersteun vanaf Kandahar en Tarin Kowt. Ten
vierde: in de provincie Uruzgan zijn we lead nation met
de Task Force Uruzgan, de TFU, bestaande uit een staf,
een civiel-militair PRT van ongeveer 65 man en een
versterkt bataljon van ongeveer 500 militairen. Ten vijfde:
naast de TFU opereert in Uruzgan een eenheid van circa
80 man, bestaande uit commando’s en mariniers, en wij
leveren een bijdrage aan de training van het Afghaanse
leger en de politie, een SSR-bijdrage dus van ongeveer
85 militairen. Ten zesde: om dat mogelijk te maken, zitten
er diverse logistieke en ondersteunende eenheden in
Uruzgan, in Kandahar en ook in de Verenigde Arabische
Emiraten. Ten zevende: de gemiddelde totale bijdrage
aan ISAF bestaat uit circa 1880 Nederlandse militairen,
van wie er 1250 tot de TFU behoren.
Het is al vaker gezegd en ik word niet moe dat te
herhalen: Nederland beschikt over een moderne,
professionele expeditionaire krijgsmacht. Constitutioneel
heeft onze krijgsmacht ook een oriëntatie op de wereld
om ons heen, op het bevorderen van de internationale
rechtsorde. En daarmee ondersteunt zij de buitenlandse
politiek van ons land. De uitvoering van missies,
deelneming aan internationale operaties, het behoort tot
het normale werk van onze krijgsmacht. Mede daarom
kiezen mannen en vrouwen op basis van vrijwilligheid
ervoor militair te worden. Door mee te doen aan militaire
operaties worden de gereedstelling en de inzet van
eenheden in de praktijk getoetst en worden mens en
materieel verder gekwalificeerd. Ook mentaal worden
zodoende de militair en de eenheden versterkt. Ook
wordt zo het vermogen vergroot om gezamenlijk op te
treden, al dan niet in een 3D-context met andere
operationele commando’s, eventueel met buitenlandse
partners en met civiele partners.
De operationele inzet versterkt ten slotte het moderne
imago en de aantrekkingskracht op jonge mensen. Dat
bleek mij vandaag weer toen ik vanmorgen een bezoek
bracht aan een oefening ter voorbereiding op de
volgende TFU. Ook toen was ik weer onder de indruk
van de overtuiging en de motivatie die alle mannen en
vrouwen uitstralen. De heer Pechtold had gelijk toen hij
ook op hun belangen wees. Dank daarvoor.
Nogmaals, Nederland heeft een professionele
expeditionaire krijgsmacht en wij leveren met de huidige
inspanning in Afghanistan een prestatie van formaat.
Ook als wij niet langer lead nation zijn in Uruzgan staat
het ambitieniveau van de krijgsmacht onverminderd
overeind. Tot die ambitie behoort niet het zich voor lange
duur terugtrekken op de Veluwe. De krijgsmacht beschikt
over voldoende capaciteiten die wereldwijd kunnen
worden ingezet, mocht de regering daartoe besluiten.
Dat kan in Afghanistan, maar ook op andere plaatsen in
de wereld. De krijgsmacht is de afgelopen periode
immers ook ingezet in Irak en op de Balkan. In Afrika zijn
wij na Tsjaad actief in de Sudan, Burundi en Congo en
wij leveren permanent een bijdrage aan antipiraterijmissies van de Europese Unie en de NAVO.

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

De Task Force Uruzgan stopt in 2010 maar de
Nederlandse bijdrage in Afghanistan is breder. En de
Kamer kan dat weten. Wij zijn militair vertegenwoordigd
in diverse hoofdkwartieren en wij leveren een bijdrage
met F-16’s en helikopters. Wij leveren ook commando’s
en specialisten van de mariniers aan de speciale
eenheden van ISAF en wij hebben mensen ingezet om
het Afghaanse leger en de Afghaanse politie te trainen.
Over deze en andere onderdelen die niet tot de TFU
behoren maar die er stuk voor stuk ook toe doen, zal de
regering te zijner tijd een zelfstandig besluit nemen.
Over de internationale militaire presentie in Uruzgan
na het vertrek van de TFU kunnen wij slechts speculeren,
en dat is niet zinvol. COMISAF is verantwoordelijk voor
de ondersteuning van de Afghaanse autoriteiten op het
gebied van veiligheid. COMISAF zal hoe dan ook moeten
bekijken hoe hij de taken in het zuiden kan uitvoeren als
Nederland de TFU terugtrekt. Als hij geen pasklare
oplossing ziet, zal hij dat kenbaar maken aan de NAVO.
Want hoe dan ook gaat het om een NAVOverantwoordelijkheid.
Ten slotte wil ik nog iets zeggen over de redeployment, een integraal onderdeel van het besluit dat wij
destijds hebben genomen, het zogenaamde verlengingsbesluit. Vooruitzien is plannen en dat geldt zeer
nadrukkelijk ook voor de krijgsmacht. De heer Haverkamp wees er op, evenals de heer Van Dam. De
commandant der strijdkrachten is inmiddels begonnen
met de militaire planning voor de redeployment vanaf
1 augustus 2010. Dat wordt een complexe en omvangrijke operatie. Om een concrete indruk te geven: wij
hebben in Uruzgan 4000 containers en drie kilometer aan
voertuigen en uitrustingsstukken in gebruik. Daar moet
iets mee gebeuren. In overleg met partners en met het
Afghaanse leger zullen wij bekijken welke delen wij
daarvan kunnen overdragen en wat wij terug moeten
verplaatsen.
Wij zijn begonnen met de voorbereiding van de eerste
eenheden die de redeployment zullen regelen en die
daartoe in de eerste helft van 2010 in Afghanistan
aanwezig moeten zijn. Vanaf de eerstvolgende standvanzakenbrief – ik vul hier de minister-president aan – zullen
wij de Kamer informeren over de initiële planning en
later over de uitvoering van die redeployment. Kortom,
alles is gericht op de uitvoering van het kabinetsbesluit
van destijds.
De voorzitter: Ik heb van enkele leden het verzoek
gekregen om 20 minuten te schorsen. Dat betekent dat
wij om 22.50 uur verdergaan.
De vergadering wordt van 22.30 uur tot 23.35 uur
geschorst.
De voorzitter: In de tweede termijn van de kant van de
Kamer is het woord aan mevrouw Peters van GroenLinks. Zij krijgt hiervoor een derde van de tijd van de
eerste termijn. Dat is ruim een minuut. Dat moet kunnen.
©
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Tussen alle
tegenstrijdige uitspraken van bewindslieden door was
het vorige week minister Bos die zei dat er geen nieuwe
missie in Uruzgan zou zijn na 2010. Hij was daarmee de
enige die de gemaakte afspraken tussen Kamer en

30 september 2009
TK 8

8-555

Peters
regering daarover, de afspraken tussen regering en
samenleving daarover en de afspraken tussen regering
en de krijgsmacht daarover correct weergaf. Ik vind het
onvoorstelbaar, beschamend haast, hoe men na een
avondje debatteren zo’n afspraak in flarden kan slaan. Er
is nog bar weinig van over.
De minister-president zei ooit tegen de heer Bos: ″U
draait en u bent niet eerlijk.″ Ik wil graag dat de
minister-president die opmerking nu voor zijn eigen
rekening neemt. Wat schoffeert het CDA hier zijn eigen
coalitiepartner, de Partij van de Arbeid! De premier laat
de minister van Buitenlandse Zaken hardop nadenkend
vooruitlopen op een besluit dat nog niet is genomen en
laat hem omstandigheden creëren die het besluit
onvermijdelijk maken. De premier zet daarmee de
coalitiepartner onheus onder druk. De Partij van de
Arbeid kan en mag dit niet accepteren, en de ChristenUnie ook niet. Vandaar de volgende motie.

vanuit de oppositie niet oplossen, maar ik vind het zeer
ernstig dat wij hier een kabinet zien dat in zo’n belangrijke kwestie er wéér niet uit komt en niet op het juiste
moment, vanavond in dit debat, de juiste positie kan
innemen.
Ik kan nu vanuit de oppositie niet verder gaan dan het
kabinet ertoe oproepen om elkaar in de Trêveszaal
eindelijk eens eerlijk en oprecht in de ogen te kijken en
een verstandig en weloverwogen besluit te nemen over
wat er eventueel na 2010 aan activiteiten nodig is in
Afghanistan. Dat moet het kabinet doen. Ik kan niet
verder gaan dan de motie steunen die de heer Van der
Staaij zal indienen, waarin wij het kabinet verzoeken om
uiterlijk voor 1 maart, maar zo veel eerder als mogelijk is
– zeg ik in de geest van de indiener – met een zorgvuldige brief te komen over wat wij daarna gaan doen. Ik
wil dat wij als Kamer nu niet meewerken aan verdere
verwarring en op dat moment duidelijkheid geven.
©

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat minister Verhagen tijdens het plenaire
debat van 18 december 2007 over de verlenging van de
Nederlandse missie in Uruzgan zegt: ″Nederland zal na
augustus 2010 geen bijdrage leveren aan de NAVO Task
Force Uruzgan; het zal evenmin een bijdrage leveren aan
de ISAF-missie in Uruzgan als daar na december 2010
een force generation process voor nodig is″;
overwegende dat afspraak ook echt afspraak moet zijn;
verzoekt de regering, niet over te gaan tot een militaire
missie in Uruzgan na december 2010,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Peters. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 358 (27925).
©
De heer Nicolaı̈ (VVD): Voorzitter. Ik dank de bewindspersonen voor de beantwoording en voor de formulering en
de duidelijkheid die de minister-president heeft gegeven.
Het is te gek voor woorden dat dat nodig was, maar die
duidelijkheid is in ieder geval gegeven door de bevestiging van de afspraken die wij hier hebben gemaakt. Ik
was blij met de – met enige moeite gegeven – redelijke
erkenning van de onhandigheid en onverstandigheid van
het met de pers over deze dingen praten en het hardop
denken. Vervolgens zagen wij dat proces echter alweer
verder gaan. Mijn grootste politieke zorg, hier in
Nederland, is dat dit probleem, deze zeer belangrijke
kwestie voor alle mensen daar en voor de rest van de
wereld, gegijzeld wordt door een tegenstelling tussen
enerzijds het CDA en anderzijds de PvdA en de ChristenUnie. Men kan begrijpen dat juist die zorg bij mij niet is
weggenomen, maar is vergroot, al was het maar doordat
er drie keer extra geschorst moest worden. Ik kan dat

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

De heer De Roon (PVV): Voorzitter. De minister-president
gaf toe dat leden van zijn kabinet onzekerheid in het
leven hebben geroepen en hebben aangewakkerd door
hun getoeter in de media. Maar de minister-president
doet vanavond helemaal niets om die onzekerheid weg
te nemen. De duidelijkheid waarop zoveel mensen zitten
te wachten, geeft de regering ook vanavond weer niet.
Ministers hebben angst en onzekerheid gezaaid in de
harten van mensen en de minister-president laat die
vanavond gewoon voortbestaan.
Komt de regering wel of niet met een brief over de
verdere militaire inzet in Afghanistan? Onduidelijk.
Wanneer mogen we zo’n brief verwachten? Onduidelijk.
Het lijkt allemaal af te hangen van een eventueel formeel
verzoek van buiten om verdere Nederlandse militaire
inzet. Komt zo’n verzoek er? En zo ja, wanneer?
Onduidelijk. Daarop vooruitlopend, houdt de regering er
wel informele contacten op na over eventuele verdere
Nederlandse militaire inzet. Wat die contacten inhouden?
Onduidelijk. Het vermoeden is dan ook gerechtvaardigd
dat bewindslieden wel degelijk bezig zijn de mogelijkheid
open te houden om Nederland een verdere militaire inzet
in Afghanistan in te wiezelen. En dat allemaal om een
islamitisch regime in het zadel te houden. Een krakkemikkig en corrupt islamitisch bewind dat verschrikkelijk
shariawetgeving nastreeft, dat steun onder de bevolking
ontbeert en dat evenmin kan rekenen op steun van lokale
heersers die allemaal tegelijkertijd contacten onderhouden met een talibanschaduwregering.
Wat de PVV betreft, is het wel duidelijk. Regering,
begin nog vanavond – nou vooruit, morgenochtend – uw
koffers te pakken. En laat de Nederlandse militairen in
Afghanistan ook nog deze week beginnen met inpakken.
Het kabinet moet weg uit de Trêveszaal en Nederland
moet weg uit Afghanistan. Ik heb de volgende motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om uit te spreken dat Nederland zo
spoedig mogelijk zijn gehele militaire missie in Afgha-

30 september 2009
TK 8

8-556

De Roon
nistan zal beëindigen, niet zal laten volgen door verdere
militaire inzet in dat land, en daar verder geen twijfel
over te laten bestaan,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Roon. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 359 (27925).
©
De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Soms denk je dat dit
kabinet geen oppositie nodig heeft; de vormcrisis lijkt
aan te houden.
Ik ben vandaag mijn bijdrage begonnen met te zeggen
dat wij de komende tijd duidelijkheid moeten krijgen
over de inhoud. Vandaag stellen wij het proces centraal:
wanneer is een en ander duidelijk? De inhoud wordt
vastgelegd in een brief die het kabinet ons stuurt. Dat
kan een artikel 100-brief of een andere brief zijn; zo
hebben wij dat in Nederland afgesproken bij de laatste
uitzending.
Vandaag vroeg ik mij af of de uitspraken van de
minister van Buitenlandse Zaken bij BNR Nieuwsradio
nou het ernstigst waren, of dat wat hij vandaag deed. De
spraakverwarring leek zich vandaag alleen maar te
vergroten toen wij niet alleen over de artikel 100-brief
van de vorige keer spraken, maar ook over alles wat
daaromheen is gezegd.
Daarbij kijkt en luistert de wereld mee. Zojuist zaten
hier nog ambassadeurs van andere NAVO-landen. Ik
denk dat die op dit moment niet weten wat ze moeten
terugkoppelen over wat Nederland nou van plan is.
Daarom mijn nadrukkelijk verzoek om zo snel mogelijk –
ik sluit mij aan bij de woorden van de heer Nicolaï en de
motie die de heer Van der Staaij daarover zal indienen –
rond januari maar in ieder geval voor 1 maart, helderheid
te geven over wat de inzet van Nederland in Afghanistan
gaat worden.
Regeren is een werkwoord. Dat betekent dat het niet
aan de Kamer moet worden overgelaten maar dat de
regering met een voorstel komt via een artikel 100-brief
of een andere brief. Die duidelijkheid heb ik vandaag niet
gekregen en dat betreur ik zeer.
©
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik wil de
bewindslieden danken voor de beantwoording. Er werd
al verwezen naar buitenlandse gasten die een deel van
dit debat hebben gevolgd. Het zal voor hen best moeilijk
zijn om het verschil tussen oppositie- en coalitiepartijen
te begrijpen, als wij zo de discussie in de Kamer
hoorden. Ik ben van een niet-regeringspartij, maar ik wil
deze kwestie vanuit onze constructieve traditie tegemoet
treden.
Het eerste voor mij belangrijke punt is een verbod op
hardop nadenken voor bewindslieden over toekomstige
missies in Afghanistan. Wij zijn het debat ingegaan met
de opmerking dat wij zo’n verbod van groot belang
vinden, juist ook voor de zuiverheid en de helderheid van
de discussie. De minister-president is daarop ingegaan.
Hij heeft gezegd dat moet worden voorkomen dat

individuele bewindslieden hier uitlatingen over doen.
Laat dat alstublieft in de praktijk gestand worden gedaan.
Het tweede voor mij belangrijke punt in dit debat was
het verkrijgen van duidelijkheid over wanneer wij wel
een besluit kunnen verwachten. De minister-president
had begrip voor die wens, maar noemde geen concrete
datum. Ik vind dat nu wij voor de tweede keer een
spoeddebat hebben over de toekomstige besluitvorming,
de Kamer en ook de samenleving er recht op hebben om
wel een duidelijke datum te horen, zonder daar
inhoudelijk op welke wijze dan ook op vooruit te lopen.
Ik hecht zeer aan de zuiverheid van het proces. Ik vind
dat wij de toekomstige besluitvorming niet moeten
belasten en beleggen met allerlei inhoudelijke uitspraken.
Daarom dien ik een motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er in de afgelopen tijd op basis van
individuele uitlatingen van Nederlandse bewindslieden
een publieke discussie is ontstaan over de vraag of er na
2010 nog Nederlandse militaire betrokkenheid in
Afghanistan zal zijn;
overwegende dat de zorgvuldigheid eist dat het debat
hierover wordt gevoerd op basis van een tijdig en
inhoudelijk kabinetsstandpunt hierover;
verzoekt de regering om vóór 1 maart 2010 de Kamer in
te lichten over de uitkomst van de kabinetsbesprekingen
over de wijze waarop de Nederlandse betrokkenheid in
Afghanistan na 2010 gestalte zal krijgen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van der Staaij, Pechtold, Nicolaï en Verdonk. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 360 (27925).
©
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Ook ik
dank het kabinet voor zijn beantwoording in eerste
termijn. De posities van de fracties zijn helder, ook die
van de fractie van de ChristenUnie. Het kabinet wijst op
de eigen verantwoordelijkheid en, zo nodig, het schrijven
van een artikel 100-brief. Mijn fractie heeft samen met de
PvdA-fractie het besluit genomen om tot een binding te
komen van de posities in een motie waarvan wij denken
dat beide posities er goed in tot uitdrukking worden
gebracht.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het kabinet in de brief van 30 novem-

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

30 september 2009
TK 8

8-557

Voordewind
ber 2007 het besluit aan de Kamer kenbaar heeft
gemaakt dat Nederland per 1 augustus 2010 hoe dan ook
zijn leidende militaire verantwoordelijkheid in Uruzgan
zal beëindigen, dat vanaf 1 augustus 2010 de terugtrekking van de Task Force Uruzgan zo snel als mogelijk zal
geschieden en deze terugtrekking per 1 december 2010
zal zijn afgerond;
overwegende dat aan dit besluit de zware last die
Nederland als NAVO-lid dan heeft gedragen en een
verantwoordelijke belasting van de krijgsmacht ten
grondslag lagen;
spreekt uit dat het kabinet dient vast te houden aan het
eerder genomen besluit om alle Nederlandse militairen
terug te trekken uit Uruzgan voor 1 december 2010;
spreekt tevens uit dat dit besluit, alsmede de overwegingen die aan het besluit tot verlenging voorafgingen, als
achtergrond hadden dat Nederland na 2010 geen nieuwe
missie in Uruzgan op zich zal nemen;
verzoekt de regering – met inachtneming van de eigen
verantwoordelijkheid die het kabinet conform artikel 100
in deze situaties draagt – nadrukkelijk met deze overwegingen en uitspraken rekening te houden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Voordewind en Van Dam. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 361 (27925).
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik heb de tekst van de
motie niet voor mij liggen, maar als ik het goed heb
gehoord, roepen de heren Voordewind en Van Dam de
regering op rekening te houden met de afspraak die er
lag. Wilt u het kabinet niet gewoon houden aan deze
afspraak, mijnheer Voordewind?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Wij hebben de
gewoonte in deze Kamer – zo hebben wij het met elkaar
afgesproken – dat als de regering een verzoek doet tot
deelname aan een missie, wij dat bespreken via een
artikel 100-procedure. In de laatste overweging in de
motie staat ook: rekening houdend met eerdere besluiten
van het kabinet, rekening houdend met het feit dat de
Task Force Uruzgan 2010 zal stoppen. Dat dit het
uitgangspunt is, geven wij aan het kabinet mee, maar
uiteraard regeert de regering en controleert het kabinet,
dus wij wachten de artikel 100-procedure van de minister
af. Wij geven dit heel duidelijk mee aan het kabinet. Dit
zijn onze piketpalen richting het kabinet.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Nu breekt toch
een klein beetje mijn klomp! Ik heb de heer Voordewind
in de eerste termijn horen zeggen: afspraak is afspraak,
alle militairen terug, niet om vervolgens meteen weer
een missie in Uruzgan te beginnen. Nu zegt hij gewoon:
kabinet, houd er alstublieft rekening mee. Als wij een
beetje hardop nadenken zijn wij zo weer een missie in
Uruzgan verder. U wilt de daad helemaal niet bij het
woord voegen. U bent aan het draaien!
De heer Voordewind (ChristenUnie): Dan heeft mevrouw

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

Mariko Peters niet goed geluisterd naar de motie die ik
net heb voorgelezen. Daarin staat uitdrukkelijk de wens
van de fracties van de Partij van de Arbeid en de
ChristenUnie. Ik hoop dat de regering, mede dankzij haar
steun, zich aan haar eigen woord houdt, namelijk dat er
na 2010 geen nieuwe missie in Uruzgan zal plaatsvinden.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Wij hadden de
motie-Peters. Daarin staat: overwegende dat afspraak
ook echt afspraak moet zijn, verzoekt de regering, niet
over te gaan tot een militaire missie in Uruzgan na
december 2010. Dat was een kort, op zichzelf helder
statement, waarmee ik het niet eens ben. Wat is nu
precies het verschil tussen deze motie en de motie die u
hebt ingediend?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Het verschil schuilt
in het dictum dat de regering regeert en de Kamer
controleert en dus dat wij met de piketpalen die wij in
deze motie hebben neergezet, die volgens onze
overtuiging in lijn is met de intentie van het kabinet,
gezegd hebben dat wij afwachten waarmee de regering
volgens de artikel 100-procedure komt. Dan zullen wij die
artikel 100-brief met onze piketpalen beoordelen.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik vraag u dan even puur
informatief om het helder te krijgen of ik goed begrijp
dat u eigenlijk zegt: kabinet, realiseert u zich wat eigenlijk
de betekenis en de achtergrond waren van het besluit
dat wij toen genomen hebben, niet meer en niet minder?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Wij spreken na wat
het kabinet eerder in de artikel 100-brief heeft gesteld.
Wij geven daar, omdat wij daarover in de eerste termijn
van het kabinet geen precieze helderheid kregen, de
verdere duiding aan dat wij zeggen dat wij de artikel
100-procedure en de andere uitspraken van het kabinet
zo hebben begrepen dat er na 2010 geen nieuwe missie
in Uruzgan zal plaatsvinden. Dat hebben wij nu opnieuw
opgeschreven in deze motie. De motie sluit af met het
leggen van de verantwoordelijkheid waar die hoort,
namelijk bij het kabinet. Wij geven het kabinet deze
duidelijke richting, interpretatie, van de uitspraken van
het kabinet en de lijn van het kabinet mee als het die
artikel 100-procedurebrief gaat opstellen.
De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. Ik vind het
bijzonder dat collega Voordewind een motie indient om
het kabinet aan zijn eigen woorden te houden. Ik krijg
daarvan graag een appreciatie van de minister van
Defensie. Daarnaast zegt hij dat het kabinet iets heeft
gezegd in de artikel 100-procedure, maar dat hij daar een
nadere duiding aan geeft. Die twee dingen rijmen niet
met elkaar. Gaat hij nu verder dan de artikel 100-brief, ja
of nee?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Wij
hadden gehoopt dat in de eerste termijn van het kabinet
...
De heer Haverkamp (CDA): Ja of nee?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Ik ga
over mijn eigen teksten. Wij hadden gehoopt dat het
kabinet in de eerste termijn duidelijkheid had gegeven
over de bepalingen die in de artikel 100-brief staan,

30 september 2009
TK 8

8-558

Voordewind
namelijk dat Nederland zal stoppen met de missie in
2010. Wij geven daarin nog eens een extra duiding aan
door te zeggen dat dit voor ons betekent: geen nieuwe
missie meer in Uruzgan na 2010.
De heer Haverkamp (CDA): U bent het dus met mij eens
dat de toevoeging ″geen nieuwe missie in 2010″ een
toevoeging uwerzijds is die niet in de artikel 100-brief
stond?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Als ik zie wat de
minister van Buitenlandse Zaken heeft gezegd op
18 december 2007, is dit in lijn met de uitspraken van de
minister van Buitenlandse Zaken van toen.
De heer Haverkamp (CDA): De minister van Buitenlandse Zaken heeft gezegd: geen nieuwe force generation. Dan krijgen wij een heel lange zin. U maakt
daarvan: geen nieuwe missie. Dat is iets anders dan wat
er in de artikel 100-brief stond en iets anders dan de
woorden van de minister van Buitenlandse Zaken. Is dat
zo, ja of nee?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik herhaal het
citaat. De minister van Buitenlandse Zaken zegt: ″Ik zeg
hier klip-en-klaar: Nederland zal na augustus 2010 geen
bijdrage leveren aan de NAVO Task Force Uruzgan. Het
zal evenmin een bijdrage leveren aan de ISAF-missie in
Uruzgan.″ Daar is geen woord Spaans bij.

maakt haar vraag af. Daarna wordt deze door de heer
Voordewind beantwoord.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Dat is wel erg makkelijk
van de heer Voordewind. De 3D-benadering. Misschien
dat ik ermee stotter omdat ik er gewoon niet in geloof.
Laat dat duidelijk zijn. De minister van Buitenlandse
Zaken heeft wel degelijk gezegd dat het erg handig is als
wij er zouden blijven omdat wij er heel goed thuis zijn, er
de weg weten en daarom worden gewaardeerd door
onze bondgenoten. De heer Voordewind neemt nu dus
afstand van deze bewoordingen van de minister van
Buitenlandse Zaken? Hij zegt immers gewoon: wij gaan
weg uit Uruzgan, klaar.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik acht het een
beetje sneu van mevrouw Verdonk als zij zich nu
plotseling opwerpt als de grote ondersteuner van de
minister van Buitenlandse Zaken, terwijl zij altijd bepleit
heeft dat deze missie zo snel mogelijk moest stoppen en
van mening was dat hij nooit had mogen plaatsvinden. Ik
ben dus verbaasd over haar woorden. Ik verwacht nog
steeds van het kabinet dat mogelijkerwijze een artikel
100-brief aan de Kamer zal worden gezonden. Wij
hebben gezegd dat wij daarin een verdere duiding hopen
aan te treffen van het standpunt dat eerder door de
kabinetsleden is verwoord. Ik heb daarin het volste
vertrouwen.
De voorzitter: Mevrouw Verdonk ...

De voorzitter: Neen, mijnheer Voordewind, het spijt mij.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik begrijp hieruit dat de
ChristenUnie afstand neemt van de woorden van de
minister van Buitenlandse Zaken die zojuist heeft
uitgesproken dat het eigenlijk zo handig zou zijn om toch
in Uruzgan te blijven omdat wij daar zo goed thuis zijn.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ook dat heb ik de
minister van Buitenlandse Zaken niet horen zeggen. Ik
heb de minister van Buitenlandse Zaken horen zeggen
dat er een nieuw weegmoment zal komen. Wij hebben
het kabinet een aantal piketpaaltjes willen meegeven om
te komen met een verdere verduidelijking van de artikel
100-brief. Ik hoop dat het kabinet deze ter harte zal
nemen op het moment dat deze artikel 100-brief zal
worden opgesteld.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik begrijp dat de heer
Voordewind zenuwachtig is. Het is een lastige situatie
voor de ChristenUnie met een dergelijke motie. De heer
Verhagen zit al helemaal niet meer vrolijk te kijken. Dat
had hij zich beter voor die tijd kunnen realiseren. Ik wil
het toch nog eenmaal aan de heer Voordewind voorleggen. Wij hebben immers bij hetzelfde debat gezeten. De
minister van Buitenlandse Zaken heeft wel degelijk
gezegd dat wij gewaardeerd werden om onze aanwezigheid in Uruzgan, dat wij het allemaal zo goed deden, de
3D-benadering ...

Mevrouw Verdonk (Verdonk): Tot slot, ik weet het. Dat
betekent dus: weg uit Uruzgan. Klaar. Weg uit Uruzgan,
op welke manier dan ook?
De voorzitter: Dank u wel.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Het was een vraag aan de
heer Voordewind.
De voorzitter: Maar het was ook al weer uw vierde stap
in deze interruptie. U kunt uw conclusie trekken.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik adviseer
mevrouw Verdonk om de motie nog een keer te lezen.
De heer De Roon (PVV): Weg uit Uruzgan. Dat is wel
duidelijk. Maar de motie van de heer Voordewind sluit
naar mijn mening niet uit dat elders in Afghanistan wel
degelijk militaire inzet door Nederland zal worden
gepleegd, ook na 31 december 2010. Met betrekking tot
het kaliber daarvan laat de heer Voordewind ook alle
mogelijkheden open. Het kan lichter zijn, maar ook net zo
zwaar als in Uruzgan of nog zwaarder. De heer Voordewind laat dat in zijn motie allemaal open. Klopt dat?

De heer Voordewind (ChristenUnie): Mevrouw Verdonk
is misschien zelf een beetje zenuwachtig. Zij komt niet zo
goed uit haar eigen woorden.

De heer Voordewind (ChristenUnie): Daarover doen wij
geen uitspraak. In mijn eerste termijn heb ik daarover het
een en ander gezegd. Het lijkt ons niet verstandig omdat
andere NAVO-partners dan mogelijk achterover zouden
kunnen gaan leunen. Wij wachten de artikel 100-brief van
het kabinet af. Een eventueel nieuw verzoek zullen wij
dan wegen.

De voorzitter: Neen, neen, neen. Mevrouw Verdonk

De voorzitter: Ik constateer dat de heer Haverkamp

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

30 september 2009
TK 8

8-559

Voordewind
afziet van zijn tweede termijn. Dan is het woord aan de
heer Van Bommel.

Motie

©

De Kamer,

De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. De buitenlandse
waarnemers zijn vertrokken, stelde de heer Pechtold
terecht vast, maar anders dan hij denk ik niet dat dit
gepaard is gegaan met onduidelijkheid aan hun kant. Ik
denk dat zij vertrokken zijn omdat zij duidelijkheid
hebben gekregen. Die duidelijkheid is gecreëerd door de
minister van Buitenlandse Zaken omdat hij afstand heeft
genomen van zijn uitspraak van 18 december 2007, toen
hij uitsloot dat Nederland een bijdrage zou leveren aan
de ISAF-missie in Uruzgan als daar na december 2010
een force generation process voor noodzakelijk is. Die
duidelijkheid was voldoende. Dat gaat vanavond in
codeberichten naar de hoofdsteden van het Verenigd
Koninkrijk en Australië en mogelijk naar andere partners
die daaraan zo veel belang hechten. Die duidelijkheid is
vanavond in de Kamer ontstaan, en dat is volgens mij
het belangrijkste nieuws.
Het andere nieuws, dat de minister-president erbij zit
en ernaar kijkt, het nieuws dus dat hij niet in vorm is,
hadden wij al eerder; dat zal de krant waarschijnlijk niet
halen. Ik vind het namelijk beschamend als luttele
minuten na het moment waarop de minister-president
heeft gezegd: ″vanaf nu doen wij geen mededelingen
meer over de toekomst na 2010″, de minister van
Buitenlandse Zaken er nog een schepje bovenop doet en
meer ruimte neemt dan hij eerder al in de pers had
genomen. Hij ging dat ook nog eens omstandig
onderbouwen met argumenten zoals ″het is logisch dat
wij zelf onze 3D-aanpak als uitgangspunt nemen″,
″Nederland zou het eerste land zijn dat weggaat″ en ″dan
komt er een sneeuwbaleffect″. Dat zijn allemaal
argumenten om weer voort te gaan op de lijn die hij al
had ingezet. De minister van Buitenlandse Zaken zegt dat
hij de door hem veroorzaakte commotie betreurt, en lijkt
zelfs ruiterlijk te zijn wanneer hij zegt dat het niet handig
is om op die manier in de openbaarheid te treden, maar
dat is buitengewoon onwaarachtig. Onwaarachtig omdat
hij er meteen daarna nog een schepje bovenop doet.
Toen hij moest kiezen uit de drie kwalificaties die ik hem
heb voorgelegd, zei hij eigenlijk dat hij koos voor de
CDA-invalshoek ″minder verstandig″ – ″niet handig″, zou
je kunnen zeggen – maar het blijkt toch de eerste zijn:
″buitengewoon geraffineerd″. Hij is de winnaar vandaag,
want hij komt weg met zijn uitspraken en neemt zelfs
nog meer ruimte dan hij eerder al had gedaan.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter: Gaat u afronden, mijnheer Van Bommel?
De heer Van Bommel (SP): De Kamer kan dan niet
anders dan zelf die duidelijkheid creëren door dat voor te
leggen in uitspraken.
De voorzitter: U moet nu echt afronden.
De heer Van Bommel (SP): Ik zal andere uitspraken op
dit punt steunen, maar ik vind dat het kabinet nog te veel
ruimte wordt gegund in de tijd. Ik zou het moment naar
voren willen halen. Vandaar de volgende motie.

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

van mening dat het van belang is dat er spoedig
duidelijkheid ontstaat over eventuele Nederlandse
militaire aanwezigheid in Afghanistan na 2010;
verzoekt de regering, vóór 1 januari 2010 een standpunt
te bepalen over een eventuele toekomstige Nederlandse
militaire aanwezigheid in Afghanistan en dat aan de
Kamer voor te leggen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Bommel. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 362 (27925).
©
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Wat een
beschamende vertoning! De premier die het afgelopen
jaar geen regie heeft gehad over de uitspraken van zijn
ministers, heeft vanavond in ieder geval toegezegd dat er
een spreekverbod is voor alle ministers over de missie in
Afghanistan. Een wijs besluit, zeker gezien de houding
van de minister van Buitenlandse Zaken tijdens dit debat,
de minister die eerst een blunder maakt. Als oude sluwe
vos in het politieke vak weet hij heel goed wat het
betekent als hij zo’n uitspraak doet, en hier gaat hij
gewoon gigantisch op zijn gezicht met zijn eigen
3D-benadering: Domme uitspraken, Dubbelzinnige
verdediging en Draaikonterij. Iets anders kan ik er niet
van maken. Schaam u, minister van Buitenlandse Zaken!
Schaam u voor al die militairen in Uruzgan die daar dag
en nacht vechten en die zich ontzettend druk maken en
met afgrijzen kijken naar wat hier in Nederland gebeurt,
door u veroorzaakt.
Voorzitter. Nederland moet zo snel mogelijk weg uit
Afghanistan. Geen Nederlandse militairen meer in
Afghanistan. Snel helderheid; dat is de reden dat ik de
motie van de heer Van der Staaij heb gesteund.
©
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Dit debat werd
aangevraagd omdat onduidelijkheid was ontstaan over
de inhoud van gemaakte afspraken over de inzet van
militairen in Uruzgan. In het debat is in elk geval één
ding duidelijk geworden: de woorden van de minister
van Buitenlandse Zaken zijn maar beperkt houdbaar. Hij
wil niet langer vasthouden aan zijn woorden van
18 december 2007. En dat terwijl de minister-president
eerder in zijn termijn zei dat die woorden nog wel geldig
waren.
Kennelijk is het dus de Kamer die duidelijkheid moet
bieden. Wij houden de minister wel aan zijn woord.
Nederland gaat weg uit Uruzgan. Wij zullen een nieuwe
missie in Uruzgan niet steunen. Afspraak is afspraak. Dat
is ook vastgelegd in de motie die ChristenUnie en PvdA
samen hebben ingediend. Daarmee eindigt dit debat,

30 september 2009
TK 8

8-560

Van Dam
geloof ik, wel in duidelijkheid, en daar kan het kabinet
mee op weg.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Of dat uit die motie van
de heren Van Dam en Voordewind zo duidelijk blijkt, is
mij nog niet gebleken. De motie geeft geen opdracht aan
het kabinet. De heer Voordewind vroeg het kabinet
zo-even alleen maar om in overweging te nemen dat we
toevallig nog een afspraak hebben liggen dat er geen
nieuwe missie mag komen, maar laat het kabinet verder
vooral zijn eigen gang gaan. Er is nog een verschil met
de versie die ik op dit punt heb ingediend. Minister
Verhagen wordt niet volledig geciteerd als het gaat om
de afspraken die in de Handelingen van 2007 zijn
neergelegd. Weggelaten in de versie van Partij van de
Arbeid en ChristenUnie is de overweging dat het kabinet
evenmin een bijdrage zal leveren aan de ISAF-missie in
Uruzgan als daar na december 2010 force generation
process voor nodig is. Met andere woorden, Nederland
gaat niet in op nieuwe verzoeken om te blijven in
Uruzgan. Waarom is dat in deze motie weggelaten?
De heer Van Dam (PvdA): Volgens mij is dat laatste een
misverstand. In de motie staan twee uitspraken.
Uitspraak één is dat Nederlandse militairen worden
teruggetrokken uit Uruzgan voor 1 december 2010, zoals
afgesproken. Uitspraak twee is dat er geen nieuwe
missie komt in Uruzgan. Vervolgens zegt u dat wij de
regering verzoeken om nadrukkelijk rekening te houden
met deze uitspraken. Ik wijs u erop dat deze motie is
ingediend door twee regeringspartijen en dat als twee
regeringspartijen de regering verzoeken om nadrukkelijk
rekening te houden met gedane uitspraken, de regering
dat het beste ook kan doen.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Mag ik dat zo verstaan
dat de Partij van de Arbeid een nieuwe missie in
Uruzgan uitsluit?
De heer Van Dam (PvdA): Ja.
De heer Haverkamp (CDA): In dit huis is het gebruikelijk
dat de eerste indiener duiding geeft aan de motie. Ik heb
het gevoel dat de heer Van Dam nu een andere duiding
geeft dan de heer Voordewind. Daarom stel ik de heer
Voordewind een vraag. Is de duiding die de heer Van
Dam nu geeft, ook zijn duiding van de motie?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik hoef geen
duiding te geven, want de motie spreekt aardig voor
zich. Er staat ook in dat de achtergrond van het besluit
van het kabinet was dat na 2010 Nederland geen nieuwe
missie in Uruzgan op zich zal nemen. Dat lijkt mij heel
helder.
De heer Van Dam (PvdA): Als de Haverkamp mij vraagt
of ik het ermee eens ben, dan is het antwoord ja. We zijn
het eens over deze motie. We gaan weg uit Uruzgan en
er komt geen nieuwe missie.
De voorzitter: Ik zou nooit ongestelde vragen beantwoorden.
De heer Haverkamp (CDA): Ik heb de heer Voordewind
niet ″geen″ horen zeggen. Hij zegt dat het kabinet
zelfstandig een afweging kan maken en dat de overwe-

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

gingen meegenomen moeten worden. Hij heeft niet
uitgesproken ″geen nieuwe missie″. Dat legt de heer Van
Dam erin. Daarom wil ik die helderheid nu hebben van
de heer Voordewind.
De voorzitter: De heer Van der Staaij.
De heer Van Dam (PvdA): Zal ik anders de motie nog
een keer citeren?
De voorzitter: Nee, mijnheer Van Dam. Ik heb u het
woord niet gegeven. Het ontgaat u, maar de heer Van
der Staaij heeft het woord.
De heer Van der Staaij (SGP): Toen ik de toelichting van
de heer Van Dam hoorde op de motie-Voordewind, dacht
ik dat hij het over de motie van mevrouw Peters had. Het
is wat verwarrend, want de motie van mevrouw Peters
spreekt gewoon over afspraak is afspraak en verzoekt de
regering, niet over te gaan tot een militaire missie in
Uruzgan na 2010. Wat is dan nog het verschil tussen de
motie van mevrouw Peters en hetgeen de heer Van Dam
nu naar voren brengt?
De heer Van Dam (PvdA): Ik zou mij goed kunnen
voorstellen dat ook mevrouw Peters zich achter deze
motie zou kunnen scharen, want ik denk dat de
uiteindelijke betekenissen van de twee moties weinig van
elkaar verschillen. Volgens mij is de uitspraak die wordt
gedaan in onze motie overduidelijk, namelijk: we gaan
weg uit Uruzgan, conform afspraak, en geen nieuwe
missie in Uruzgan, conform afspraak. We verzoeken de
regering om daar rekening mee te houden.
De heer Van der Staaij (SGP): Betekent dit dat de heer
Van Dam, anders dan de heer Voordewind, geen streep
zet onder de eigen verantwoordelijkheid die het kabinet
ook in dezen heeft?
De heer Van Dam (PvdA): Het kabinet heeft een eigen
verantwoordelijkheid. Dat is een feitelijke constatering.
Wij geven vanuit de Kamer mee hoe wij verwachten dat
het kabinet met die eigen verantwoordelijkheid omgaat.
De heer Van der Staaij weet dat een kabinet altijd een
eigen verantwoordelijkheid heeft, maar als je door twee
regeringspartijen wordt verzocht om rekening te houden
met de door hen en hopelijk door deze Kamer gedane
uitspraken, lijkt het me verstandig dat je dat als kabinet
ook doet. Het kabinet heeft daarin een eigen verantwoordelijkheid.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Als de heer Van Dam echt
is voor ″afspraak is afspraak″, was het dan niet logischer
geweest dat in het dictum de zinnen hadden gestaan die
nu staan achter ″Spreekt uit ...″, namelijk dat de regering
dient vast te houden aan het eerder genomen besluit om
alle Nederlandse militairen terug te trekken uit Uruzgan
voor 1 december 2010 en er geen nieuwe missies meer
zullen zijn?
De heer Van Dam (PvdA): Dat had ook gekund. We
hebben de motie anders opgesteld. We hebben een
motie opgesteld waarin we twee uitspraken voorleggen
aan de Kamer. We vragen twee uitspraken van de Kamer
en ik hoop dat de meerderheid van de Kamer die
uitspraken met ons zal doen. Met die uitspraken markeert

30 september 2009
TK 8

8-561

Van Dam
de Kamer haar eigen positie duidelijk. Die eigen positie
van de Kamer is volgens mij, als mevrouw Verdonk de
beide uitspraken leest: afspraak is afspraak. De afspraak
is namelijk dat we weggaan uit Uruzgan. Dat is uitspraak
nummer één die wij voorleggen. Het andere deel van de
afspraak is: geen nieuwe missie in Uruzgan. Dat is
uitspraak nummer twee die wij voorleggen. Ik vind dit
niet zo’n gekke constructie, maar we hebben het nu over
de techniek van de motie. Vervolgens is het dictum:
verzoekt de regering om daarmee rekening te houden.
De Kamer doet namelijk een uitspraak. Mevrouw Verdonk
heeft zelf in de regering gezeten. Als de regering weet
dat de Kamer een bepaalde positie heeft, is het
verstandig om daar rekening mee te houden. Je kunt dat
als regering ook níét doen, maar dan dien je een voorstel
in dat vervolgens op geen enkele steun kan rekenen in
de Kamer.

verleden als het gaat om Uruzgan, de mijne inclusief.
Maar wat doet u nu? Datgene wat u anderen allemaal in
het verleden verwijt, namelijk een standpunt in te nemen
voordat er een voorstel ligt. Ik kan me de discussie van
vier jaar geleden nog herinneren en nu doet u dat zelf!
En met artikel 100 kan het kabinet zonder u besluiten. Of
zegt u nu dat u artikel 100 zo gaat uitbreiden dat er
instemmingsrecht van de Kamer nodig is?

Mevrouw Verdonk (Verdonk): Als ik in de regering zou
zitten, zou ik heel blij zijn met deze motie. De PvdA heeft
wel een heel grote broek aangetrokken met afspraak is
afspraak, weg uit Uruzgan en geen nieuwe missies, maar
door de laatste zin in het dictum krijgt het kabinet alle
mogelijkheden om te beslissen. De PvdA heeft dus
helemaal geen rechte rug. De PvdA wil helemaal niet dat
het kabinet zich aan de afspraken houdt. De PvdA zet de
deur wagenwijd open voor dit kabinet – ik zie de heer
Verhagen al zitten lachen, want die heeft het allang
gezien – om precies te doen wat het wil. Is de heer Van
Dam dat met mij eens?

De heer Pechtold (D66): Dan is de vraag van de heer
Van der Staaij zeer geëigend wat het verschil is tussen
uw motie en de motie-Peters. U spreekt over ″rekening
houden met″. Dat is wel heel lief taalgebruik, maar u zegt
eigenlijk – dat waardeer ik en u wordt per interruptie
helderder – dat het kabinet het niet in zijn hoofd moet
halen met een voorstel te komen waarin Uruzgan
vermeld staat. Ja, dan kunt u net zo goed de motiePeters steunen en dan had u dat overigens vanmiddag
ook allemaal wel wat beter kunnen regelen.

De heer Van Dam (PvdA): Nee. Ik begrijp dat mevrouw
Verdonk dat soort dingen het liefst zegt over mijn partij,
maar er is geen sprake van. Wij maken hiermee duidelijk
wat onze positie is, namelijk dat we weggaan uit
Uruzgan en dat er geen nieuwe missie komt in Uruzgan.
Daarmee weet het kabinet dus ook dat wij, mocht het
toch ooit een voorstel in die richting doen, daar tegen
zullen stemmen. Die helderheid heeft mevrouw Verdonk
dus van mij. We verzoeken het kabinet om daar rekening
mee te houden en het lijkt me verstandig dat het dat
doet.

De heer Van Dam (PvdA): De heer Pechtold had het
zojuist over het niet vooruitlopen op een voorstel dat er
niet ligt. Het gaat erom dat dit twee jaar geleden is
afgesproken. Wij houden daaraan vast. Wij verwachten
dat het kabinet dat ook doet. Dat staat in deze motie.

De heer Pechtold (D66): Nu probeer ik de hele avond als
oppositiepartij het proces zuiver te houden, opdat de
wereldgemeenschap, die meeluistert, weet waar
Nederland aan toe is, en nu word ik weer door coalitiepartijen in de inhoud getrokken en wordt ik straks ook
nog geforceerd om daar voortijdig een mening over te
geven. Maar oké, daarin meedenkend: een artikel
100-procedure is toch gewoon een besluit van het
kabinet dat voorgelegd wordt aan de Kamer en waarvoor
zelfs instemming niet essentieel is? Hoe kan de heer Van
Dam nu zeggen: het is verstandig? Wat is dat voor een
vaag dreigement? Kan hij het voor mij gewoon eens
staatsrechtelijk vertalen? Wat zeggen PvdA en ChristenUnie nu vandaag tegen het kabinet? Is het ″Ophoepelen
wanneer u met een voorstel komt waarin het woord
’Uruzgan’ voorkomt″?
De heer Van Dam (PvdA): Wij zeggen gewoon: het heeft
geen zin om met een voorstel te komen waarin staat dat
we nog iets in Uruzgan doen, want wij zullen daar niet
voor zijn.
De heer Pechtold (D66): Er zijn veel partijen met een

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

De heer Van Dam (PvdA): Het is ondenkbaar dat het
kabinet Nederlandse militairen uitzendt zonder dat de
Kamer het daarmee eens is. Dat weet de heer Pechtold
ook. Het andere punt van de heer Pechtold was een
voorstel in het kader van de artikel 100-brief. Hiermee is
volgens mij duidelijk vastgelegd dat een voorstel dat
uitgaat van blijven in Uruzgan of opnieuw naar Uruzgan
gaan niet op onze steun kan rekenen.

De voorzitter: Wij dreigen nu in herhaling te vallen.

De heer De Roon (PVV): Ik wil nog een stukje opheldering over de strekking van de motie. Ik begrijp dat deze
motie betekent dat de heer Van Dam gaat tegenstemmen
als de regering komt met iets dat hiermee in strijd is. Ik
heb een vraag voor de heer Voordewind. Betekent deze
motie dat ook voor de ChristenUnie?
De voorzitter: Wilt u daarop reageren, mijnheer
Voordewind?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Wij vallen een
beetje in herhaling. Ik kan het dictum wel weer gaan
oplezen, maar dat lijkt me beter van niet. De motie
spreekt voor zich.
De vergadering wordt van 0.14 uur tot 0.27 uur
geschorst.
©
Minister Balkenende: Voorzitter. Ik zal ingaan op de
inbreng van de leden van de Kamer in tweede termijn.
Mevrouw Peters heeft een motie ingediend waarin de
regering wordt verzocht niet over te gaan tot een
militaire missie in Uruzgan na december 2010. Ik denk
dat ik in dit debat een- en andermaal heb aangegeven
dat ik niet vooruit wil lopen op een besluit dat het
kabinet heeft te nemen. Deze motie past daar niet bij.
Tegen die achtergrond ontraad ik de motie.

30 september 2009
TK 8

8-562

Balkenende
De heer Nicolaï heeft een appreciatie gegeven ...
Mevrouw Peters (GroenLinks): ...
De voorzitter: De minister-president is nu echt net
begonnen.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Was de ministerpresident al klaar met het appreciëren van mijn motie?
Minister Balkenende: Ja.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Dan heb ik daarover een
vraag. De minister-president ontraadt een motie die ik
zojuist heb ingediend, terwijl die motie eigenlijk niet
meer doet dan letterlijk verwoorden wat zijn eigen
vicepremier Bos heeft gezegd, dan letterlijk verwoorden
wat de PvdA-fractie zo-even hier in de Kamer heeft
gezegd. Die PvdA-fractie kan niet anders dan voor deze
motie stemmen. Dat betekent dat de minister-president
alle regie heeft opgegeven, dat hij hiermee een
volmaakte breuk in de coalitie laat ontstaan. Ik vraag de
minister-president: waarom doet u dat? Geeft u het op?
Minister Balkenende: Ik vind de redenering van
mevrouw Peters volkomen onzinnig. U wilt een
inhoudelijk oordeel uitspreken over iets waarvan ik zeg:
dat behoort tot de verantwoordelijkheid van een kabinet.
U neemt een voorschot op iets wat in eerste instantie bij
het kabinet is. Dat is mijn oordeel. Ik heb een procedureel bezwaar en ga inhoudelijk niet eens op de zaak in.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik zou graag terug willen
naar de tekst van mijn motie. Daarin wordt eigenlijk niet
meer gedaan dan citeren wat de afspraak is tussen
regering en Kamer en daar de logische gevolgtrekking uit
maken. Of de minister-president zegt: wij houden ons
niet aan die afspraak, wij breken die, voor ons breekt een
geheel nieuwe situatie aan. Dan is duidelijk dat die
afspraak is gebroken. Of die afspraak staat. Maar u
probeert zich er onderuit te wurmen en hangt uw eigen
PvdA-coalitiepartner eraan op.

minder interessant dat de motie van mijn hand is dan
dat de PvdA-fractie letterlijk het dictum van die motie in
haar eigen termijn heeft gebruikt. Daarmee laat u een
complete breuk ontstaan in uw eigen coalitie.
Minister Balkenende: Ik praat niet over breuken in de
coalitie; dat zijn uw woorden. Ik praat gewoon over de
zorgvuldigheid die ik in acht heb te nemen. Voor het
overige heb ik niets toe te voegen aan hetgeen ik heb
gezegd. Ik blijf de motie ontraden.
De heer Nicolaï heeft een appreciatie gegeven van dit
debat. Hij is ook ingegaan op de motie van de heer Van
der Staaij; ik kom er zo op terug.
De heer De Roon heeft gesproken over de mogelijkheid van het voortzetten van de militaire missie om een
islamitisch regime in het zadel te houden. Het gaat
natuurlijk niet om dát gegeven. Het gaat om het werken
aan veiligheid in Afghanistan en wereldwijd, en om het
verbeteren van het lot van de bevolking. Dat is de
achtergrond van dergelijke missies. In een motie verzoekt
de heer De Roon de regering om uit te spreken dat
Nederland zo spoedig mogelijk zijn gehele militaire
missie beëindigt. De heer De Roon wil dat dat zelfs nu,
lopend onze toezegging, gebeurt. Het lijkt mij duidelijk
dat wij deze motie dienen te ontraden.
De heer Pechtold heeft nogmaals een pleidooi
gehouden voor snelle duidelijkheid. Dat brengt mij
automatisch bij de motie van de heer Van der Staaij,
waarin de regering wordt verzocht om vóór 1 maart 2010
de Kamer in te lichten over de uitkomst van de kabinetsbespreking over de wijze waarop de Nederlandse
betrokkenheid in Afghanistan na 2010 gestalte zal krijgen.
Ik heb in dit debat aangegeven dat ik mij niet wil
vastbinden aan een datum. Dat zeg ik ook hierover, maar
ik begrijp wel wat de heer Van der Staaij zegt. Dat ligt
inhoudelijk gezien meer in het verlengde van wat ik zelf
heb gezegd: je moet een aantal maanden voordat de
missie afloopt wel helderheid hebben. Kortom, ik heb de
neiging om te zeggen: er zit een aantal sympathieke
elementen in. Ik bind mij niet aan een tijdstip, maar ik
laat het oordeel over de motie graag aan de Kamer.
De heer Pechtold (D66): Ik vind dat de indieners van
deze motie een heel ruime termijn hebben genomen. Als
je het militairen vraagt, moet het rond januari eigenlijk
duidelijk zijn. Het kabinet heeft nu twee keer verwarring
geschopt. Dat gebeurde in het begin van dit jaar en het
gebeurde nu weer. Ik probeer, indachtig fouten die
eerdere keren zijn gemaakt, zuiver weg te blijven van
inhoudelijke discussies door op het proces voor Kamer,
voor bevolking, voor militairen helderheid te krijgen. Ik
vind dat u dus niet kunt zeggen: er zitten sympathieke
elementen in. Ik zou willen dat u deze motie overneemt.
De termijn tot 1 maart is heel ruim. Als u dan nog geen
brief of artikel 100-brief hebt voorbereid, dan redt u het
sowieso niet meer. Ik raad u echt aan deze motie over te
nemen. Dat betekent dat ik misschien kan wegblijven bij
de inhoud. Dat is echt nodig om vanavond niet een
totale farce van dit debat te maken.

Minister Balkenende: Ik begrijp het niet. In uw motie
refereert u aan hetgeen minister Verhagen heeft gezegd
op 18 december 2007. Dat heeft u hierin staan. Wat
minister Verhagen destijds heeft gezegd, is onderdeel
van de wetsgeschiedenis. Dat blijft totdat op een
gegeven moment vanuit het kabinet mogelijk een ander
oordeel naar voren zou komen. Dan gaan wij naar uw
Kamer om te horen wat u ervan vindt. Zo zit het formeel
in elkaar. En wat doet u? U neemt een overweging erin
op, een constatering wat minister Verhagen heeft gezegd
op 18 december. U zegt: afspraak moet afspraak zijn. En
vervolgens zegt u: de regering wordt verzocht niet over
te gaan tot een militaire missie in Uruzgan. Ik heb deze
hele avond gezegd: de taskforce is afgelopen; dat is een.
Het tweede is: ik neem geen voorschot op wat het
kabinet heeft te doen. Dat is de hele avond gezegd. Wat
u doet, is het inhoudelijk nemen van een voorschot op
een besluit van het kabinet. Tegen die procedurele
achtergrond ontraad ik deze motie.

Minister Balkenende: Ik dacht dat ik juist met sympathie
over deze motie had gesproken.

De voorzitter: Tot slot, mevrouw Peters.

De heer Pechtold (D66): Neem de motie dan over!

Mevrouw Peters (GroenLinks): Tot slot. Het is eigenlijk

Minister Balkenende: Ook ik ben van mening dat wij

Tweede Kamer

Toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan

30 september 2009
TK 8

8-563

Balkenende
een aantal maanden voordat een missie wordt beëindigd, helderheid moeten hebben. Ik heb mijn sympathie
uitgesproken, maar ik bind mij niet aan tijdstippen. Om
die reden, met sympathie voor de motie, laat ik het
oordeel aan de Kamer. Ik geloof dat ik buitengewoon
coöperatief ben.
Ik kom op de bijdrage van de heer Voordewind. Hij
heeft een motie ingediend waarin de regering wordt
verzocht met een aantal overwegingen en uitspraken
rekening te houden. Ik moet zeggen dat ik gemengde
gevoelens bij deze motie heb. En ik zal uitleggen
waarom. Het debat van vandaag ging om de vraag hoe
bewindslieden zich hadden geuit over activiteiten in
Afghanistan. Daar is kritiek op geweest. Ik heb mij die
kritiek aangetrokken. Ik heb hier gezegd dat ik hecht aan
zorgvuldige besluitvorming. Dat betekent dat je niet met
speculaties moet komen over wat straks een besluit zou
kunnen zijn. Dat is één. Het tweede is dat de regering tot
taak heeft besluiten te nemen. De regering regeert en de
Kamer controleert. Wat zien we nu in deze motie? Hierin
wordt een voorschot genomen op een besluit dat het
kabinet heeft te nemen. Ik laat me niet inhoudelijk uit
over de motie, dat heb ik de hele avond niet gedaan,
maar ze loopt wel vooruit op de besluitvorming. Daarom
vind ik dat deze motie van dien aard is dat ik haar moet
ontraden, omdat ik haar staatsrechtelijk niet juist vind –
het is een vermenging van de Kamer die controleert en
de regering die regeert – en zij sluit ook niet aan bij mijn
inbreng in dit debat. Het kabinet heeft zaken te regelen,
en hierop wordt een voorschot genomen. Er wordt kritiek
geleverd op het kabinet, wat ik ook begrijp. Ik ben
daarop ingegaan, maar omgekeerd gebeurt nu precies
hetzelfde. Tegen die procedurele achtergrond ontraad ik
deze motie.

©
Lijst van ingekomen stukken, met de door de
Voorzitter ter zake gedane voorstellen:
©
De volgende brieven
Twee brieven van de Voorzitter van de Eerste Kamer der
Staten-Generaal, met de mededeling dat de Eerste
Kamer in haar vergadering van dinsdag 29 september
2009 de door de Tweede Kamer toegezonden voorstellen
van (Rijks)wet gedrukt onder de nummers 31267 en
31283 heeft aangenomen.
De Voorzitter stelt voor deze brieven voor kennisgeving
aan te nemen.
©
De volgende koninklijke boodschap
Wijziging van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
en de Wet toelating zorginstellingen in verband met het
regelen van de voorwaarden voor aanspraken op
langdurige zorg buiten Nederland en de financiering van
deze aanspraken (Wet AWBZ-zorg buitenland) - 32154
staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
Bussemaker M. - 29 september 2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
©
De volgende brieven

Mevrouw Verdonk (Verdonk): Dit debat ging niet over
uitlatingen van ministers, maar over de toekomstige
Nederlandse betrokkenheid bij Afghanistan. Misschien
kunt u met dat in uw achterhoofd even iets anders
reageren op deze motie.
Minister Balkenende: Nee, het gaat erom dat wij
destijds een besluit hebben genomen rond de TFU, en
dat die volgend jaar wordt beëindigd. Wat de overige
activiteiten in Afghanistan betreft: daar zal het kabinet de
Kamer op enig moment over berichten, hetzij in een
brief, hetzij in een artikel 100-brief. Dat is vandaag aan de
orde geweest, en ik heb geen voorschot willen of kunnen
nemen op de uitkomst van dat beraad in het kabinet.
De heer Van Bommel heeft evenzeer een motie
ingediend, waarin hij een ander tijdstip noemt dan dat
van de heer Van der Staaij. Ik heb mijn sympathie
uitgesproken in de richting van de heer Van der Staaij,
en dat betekent dat ik deze motie ontraad.
Mevrouw Verdonk heeft een appreciatie gegeven van
dit debat, en de heer Van Dam is ook ingegaan op de
motie van de heer Voordewind. Ik hoef daar niet nader
op in te gaan.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Volgende week dinsdag zal worden
gestemd over de moties.
Sluiting 0.37 uur

Tweede Kamer

Ingekomen stukken

Geannoteerde agenda van de informele Raad voor
Concurrentievermogen van 14-16 oktober in Umea
(Zweden) - 21501-30-211
minister van Economische Zaken, Hoeven van der M.J.A.
- 28 september 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Geannoteerde agenda bijeenkomst Ministers van
Landbouw d.d. 5 oktober en Landbouw- en Visserijraad
d.d. 19-20 oktober - 21501-32-357
minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Verburg G. - 25 september 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Meetplan van TNO inzake geluidsklachten op de
HSL-Zuid - 22026-304
minister van Verkeer en Waterstaat, Eurlings C.M.P.S. 25 september 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Onderzoek tabaksvrije coffeeshop - 22894-234
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Klink A.
- 25 september 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Voornemen tot sluiten uitvoeringsverdragen inzake o.a.
ECE-overeenkomst uitrustingsstukken motorrijtuigen,
verdrag Antarctica (ATCM) en twee WDO verdragen over
kermisuitspanningen en over markeren en identificeren
vrachtcontainers - 23908-(R1519)-88

30 september 2009
TK 8

8-564