Update Voortgangsrapportage integraal Actieprogramma Sociale Veiligheid
Dit is een update van de voortgangsrapportage die in juli 2018 aan de Tweede Kamer is
verzonden.
Agressie tegen personen die werken in de publieke sector, zoals het openbaar vervoer (OV),
wordt niet getolereerd. Reizigers en medewerkers in het OV moeten veilig kunnen reizen en
werken. Iedereen moet zich veilig voelen in de bus, tram, metro en trein. De Rijksoverheid en
alle betrokken partijen in de OV-sector vinden het erg belangrijk de veiligheid van reizigers en
personeel in het OV te vergroten. Daarom bestaan er verschillende acties en maatregelen zoals
het integraal actieprogramma Sociale Veiligheid.
Op 25 oktober 2016 is het integraal actieprogramma sociale veiligheid in het OV door alle partijen
uit de sector vastgesteld, dat wil zeggen het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV), het
ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), de decentrale overheden, de
streekvervoerders, de stadsvervoerders, NS en de vakbonden. Het actieprogramma is opgesteld
aan de hand van de high impact crime aanpak (HIC-aanpak). Dit is een succesvolle aanpak die
JenV gebruikt bij delicten die een grote inbreuk maken op het veiligheidsgevoel van mensen,
zowel van het slachtoffer, diens omgeving en van de maatschappij, zoals overvallen, straatroof,
geweld en woninginbraak. In het actieprogramma zijn 23 maatregelen opgenomen die een
bijdrage moeten leveren aan de sociale veiligheid voor reizigers en personeel.
Samenwerking vanuit ieders rol en verantwoordelijkheid
Voorop staat dat de inspanning om gestelde doelen te bereiken in goede samenwerking tussen
vervoerders, (Rijks)overheden, politie en bonden, wordt geleverd. Alle partijen waarderen dat er
op verschillende niveaus periodiek over dit onderwerp wordt overlegd. Het actieprogramma heeft
concrete doelstellingen, waar samen naartoe wordt gewerkt.
De primaire verantwoordelijkheid voor sociale veiligheid in het OV ligt bij de vervoerders. De
veiligheid van het personeel maakt integraal onderdeel uit van het arbeidsomstandighedenbeleid.
De invulling en uitvoering van het beleid voor sociale veiligheid van reizigers wordt hoofdzakelijk
vormgegeven door de vervoerders in opdracht van de concessieverleners. Concessieverleners
hebben een bepalende rol bij het neerzetten van de kaders voor het sociale veiligheidsbeleid.
IenW zorgt voor de kaders waarbinnen decentrale overheden en vervoerders kunnen werken. En
JenV is verantwoordelijk voor het beleid rondom de bestrijding van geweldscriminaliteit. De politie
heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de
geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het
verlenen van hulp aan hen die deze behoeven. Strafvervolging ligt bij het Openbaar Ministerie.
Doelstelling
We maken onderscheid tussen objectieve en subjectieve veiligheid. Met objectieve veiligheid
wordt het aantal incidenten bedoeld en met subjectieve veiligheid de veiligheidsbeleving van
personeel en reizigers. In onderstaande alinea’s wordt een overzicht gegeven van de cijfers die
op dit moment beschikbaar zijn. Gelet op de startdatum van de uitvoering van het
actieprogramma en de doorlooptijd ervan, kunnen uit deze cijfers nog geen conclusies worden
getrokken over de effectiviteit van de maatregelen voor de objectieve en subjectieve veiligheid.
Wat betreft subjectieve veiligheid zijn er geen nieuwe cijfers ten opzichte van de update die in juli
2018 met de Tweede Kamer werd gedeeld. Vandaar dat hier op dit moment geen aandacht aan
wordt geschonken. Een actualisatie volgt medio 2019.

Pagina 1 van 7

Objectieve veiligheid
Per 1 januari 2017 registreren de vervoerders volgens een eenduidige registratie (ABCmethodiek).
•
•
•

A-incidenten zijn strafrechtelijk vervolgbare incidenten,
B-incidenten zijn incidenten die middels de Wet personenvervoer 2000 vervolgd kunnen
worden en
C-incidenten zijn overtredingen van huisregels en incidenten.

In het kader van het huidige actieprogramma wordt er door partijen over de A-incidenten bericht.
In onderstaand schema vindt u de laatste cijfers over de eerste zes maanden van 2018 (vierde
kolom). Om inzichtelijk te maken of er voortgang wordt geboekt, zijn ook de cijfers over de eerste
zes maanden van 2017 opgenomen (derde kolom).

Vervoerder

Streefcijfer 2018

2017 totaal

2017 (jan-jun)

2018 (jan-jun)

Streekvervoer
GVB
RET
HTM
NS1

1404
229
602
617
579

1030
244
331
137
642

576
123
179
80
297

405
79
117
57
393

(trein en station)

In het actieprogramma is het streefcijfer vastgesteld: het totaal aantal incidenten per vervoerder
in 2018 mag niet hoger zijn dan het laagste aantal A-incidenten van die vervoerder in de periode
2008-2015. De streefcijfers voor 2018 in bovenstaand schema geven echter een vertekend beeld.
Dit komt door de ABC-registratiemethodiek die alle OV-bedrijven sinds 2017 hanteren. De nieuwe
registratie heeft tot gevolg dat minder incidenten als A-incidenten worden geregistreerd en dat er
een verschuiving heeft plaatsgevonden van A naar B en C-incidenten.
De cijfers over 2017 dienen als 0-meting. Medio 2019 zal de Kamer worden geïnformeerd over de
cijfers over het gehele jaar 2018. Dan zal gezamenlijk beslist worden of en welke nieuwe
streefcijfers gekozen worden. Om toch op dit moment al een vergelijking te kunnen maken, is in
bovenstaand overzicht een extra kolom opgenomen, te weten het aantal A-incidenten over de
eerste helft van 2017, die kunnen worden vergeleken met het aantal A-incidenten over de eerste
helft van 2018. Hierin zien we een stijging van het aantal A-incidenten bij NS en een daling bij
alle andere vervoerders.
Voor de stijging van het aantal incidenten bij NS geldt de volgende verklaring. NS vervoert meer
reizigers dan voorheen, heeft geïnvesteerd in extra personeel, heeft ook fors geïnvesteerd in
meldingsbereidheid van het personeel en heeft extra inzet gepleegd op de informatie gestuurde
inzet van veiligheid- en serviceteams. Voorts ziet NS een verschuiving in het type incidenten;
minder zwartrijders, maar meer incidenten voortkomend uit aanspreken op gedrag. Sinds enkele
maanden zijn de veiligheid- en serviceteams van NS uitgerust met bodycams, waarbij de
verwachting is dat dit een de-escalerend effect zal hebben op de overlastpleger en daarmee de
sociale veiligheid zal bevorderen. Verder ziet NS een verschuiving van het aantal incidenten van
de trein naar de stations door onder meer het sluiten van de toegangspoorten op de stations.
75% van de incidenten bij NS vindt plaats op het (vaak afgesloten) station. Op zichzelf geen
slechte ontwikkeling, omdat op het station eerder ondersteuning aanwezig is van veiligheid- en
serviceteams en hulpdiensten dan op een rijdende trein. In 2018 zijn in totaal 76 van de 82
stations die voorzien worden van poortjes gesloten. In 2019 worden er nog 4 stations door NS
1

NS rapporteert vooralsnog de A-incidenten betrekking hebbend op ‘fysieke agressie’. Dat wil zeggen dat A1
(mishandeling), A2 (bedreiging met wapen), A3 (bedreiging zonder wapen) en A7 (overige overtredingen:
duwen, trekken, spugen, etc.) zijn meegenomen en A4 (diefstal/beroving), A5 (het (dreigen met) een
terroristische aanslag) en A6 (vandalisme, brandstichting, graffiti) niet.
Pagina 2 van 7

van poortjes voorzien. Daarmee passeren 93% van de reizigers tijdens hun reis een poortje.
Voortgang maatregelen
In het actieplan voor de integrale aanpak zijn de maatregelen schematisch weergegeven. De
voortgang per maatregel treft u in onderstaand overzicht. De OV-bedrijven geven aan dat er sinds
de start van het actieprogramma veel is gebeurd en waarderen de inzet en betrokkenheid vanuit
de ministeries op dit onderwerp.
1. Technische en preparatiemaatregelen

Maatregel
1.1

1.1a. Evaluatie pilots en
kennisdeling met gebruik
pinapparaten in stad- en
streekvervoer
1.1b. Niet langer cash in
de bus

Planning
start
Q4 2016

1.2

Pilot bodycams risicolijn
per sector en
kennisdeling

Q1 2017

1.3

Benutten beelden
bodycams
- voor jonge
geweldplegers
- opsporingsdoeleinden
- trainingsdoeleinden

Q1 2017

1.4

Doorontwikkelen app NS
digitaal handhaven,
zodat BOA’s in het
gehele openbaar vervoer
toegang hebben tot
gegevens uit het GBA en
RDW

Q4 2016

Voortgang
1.1a. De ervaringen uit de pilots met cash uit de bus zijn
positief. Actie afgerond.
1.1b. Er rijden in Nederland circa 5.000 bussen in 32
regionale OV-concessies. Sinds november 2018 kan er in
30 concessies in de bus niet meer met contant geld worden
betaald. Reizigers kunnen op andere manieren betalen
zoals met pinbetaling, OV-chipkaart of via een vooraf
gekocht vervoerbewijs. Deze maatregel is in de afrondende
fase.
Na pilots zijn bij NS en RET de bodycams ingevoerd.
Arriva start met pilots in Friesland, Groningen en Brabant.
Connexxion start dit jaar met een pilot.
Actie afgerond
Deze maatregel volgt op maatregel 1.2.
De RET stelt het beeldmaterieel (op verzoek) veilig indien
noodzakelijk voor opsporingsdoeleinden. Ten aanzien van
het gebruik van beelden, lopen de gesprekken met het
Openbaar Ministerie.
NS en Arriva delen reeds beelden. Opnames met geluid
hebben toegevoegde waarde.
Actie afgerond
Er is door NS een bijeenkomst georganiseerd over de
doorontwikkeling van de app NS Digitaal Handhaven. Het
directieteam van NS heeft ingestemd met een vervolg.
De app wordt voor een gereduceerd tarief beschikbaar
gesteld aan de hele ov-sector. Actie afgerond

2. Repressieve maatregelen

Maatregel
2.1a

Intentie landelijk
convenant onderlinge
samenwerking OV-BOA’s

2.1b

Verkennen mogelijkheden

Planning
start
Q1 2017

Q1 2017

Voortgang
Er wordt door de vervoerders een concept gemaakt voor
onderlinge samenwerking tussen alle vervoerders. Dit
concept is verspreid. Connexxion neemt hierin het
voortouw. In november 2018 is uitgesproken dat dit traject
complexer is dan verwacht en naar verwachting langer zal
duren.
Deze verkenning is afgerond. Per juli 2017 is inhuur van

Pagina 3 van 7

2.2

2.3

derden inhuur BOA’s in
het OV-domein
Top X notoire
geweldplegers in het OV

Q2 2017

Persoonsgerichte aanpak
top X notoire
geweldplegers
OV-bedrijven stimuleren
aangifte, onder andere
door inzet eigen BOA’s en
door de werknemer
o.v.v. ‘VPT code2’

Q4 2017

2.5

Verbeteren standaard
binnen 14dgn
terugkoppeling over de
stand van zaken aangifte

Q1 2017

2.6

Verbeteren en vergroten
bekendheid VPT binnen
politie

Q4 2016

2.4

Q4 2016

BOA’s mogelijk gemaakt.
Actie afgerond.
Deze is per vervoerder beschikbaar. Vanwege
privacywetgeving is het niet mogelijk om zomaar
persoonsgegevens te delen tussen vervoerders. Met een
werkgroep is gekeken naar wat er wél kan voor betere
handhaving op OV-verboden.
Het hanteren van een landelijke lijst of database voor
zwartrijders stuit op juridische belemmeringen. Het
uitwisselen van informatie tussen vervoerders moet, indien
het persoonsgegevens betreft, noodzakelijk zijn voor het te
bereiken doel en voldoen aan de eisen van proportionaliteit
en subsidiariteit. De noodzaak van gegevensdeling ter
verbetering van sociale veiligheid is evenwel beperkt tot de
gezamenlijke combi-stations en combi-trajecten. Een
landelijke zwarte lijst of database is hiervoor dus niet
noodzakelijk.
Deze actie is gekoppeld en volgend op 2.2.

NS heeft eerdergenoemde animatie meldingsbereidheid en
aangifte ter beschikking OV-breed beschikbaar gesteld.
In Oost Nederland is een casemanager aangifte aangesteld
en is voorlichting gegeven aan rayonleiding om het proces
van aangifte te actualiseren en nadrukkelijk voor het
voetlicht te krijgen (Arriva, Keolis, NS en Connexxion/
Hermes).
Arriva wijst een medewerker die aangifte doet een
advocaat toe, die niet alleen het aangifteproces begeleidt,
maar ook toeziet op de voortgang. Actie afgerond.
Verbeteren standaard binnen 14 dagen terugkoppeling over
de stand van zaken aangifte is opgenomen in de opleiding
van de medewerkers Intake en Service. In de eenheid Den
Haag is een pilot afgerond waarbij de aangifte gevolgd kon
worden. Dit werd gewaardeerd. Enkele vervoerders geven
aan nog geen verbetering in de terugkoppeling te ervaren.
Op basis van deze signalen is hier vanuit het Programma
Dienstverlening bij de verschillende eenheden aandacht
voor gevraagd. Speerpunt daarbij is de terugmelding aan
slachtoffers na een aangifte. Het is een voortdurend
verbeterproces en aandachtspunt bij de politie. In
Oost Nederland zal de casemanager hier een rol in spelen.
Vanuit de politie is richting vervoerders aangegeven dat
eventuele afwijkingen van de meldplicht binnen de
bestaande samenwerkingsverbanden tussen vervoerders en
politie eenheden dienen te worden gemeld, zodat actie kan
worden ondernomen.
Binnen de Nationale Politie vindt regulier VPT overleg
plaats. Verbeteren van de bekendheid van VPT komt hier
aan de orde. Een aantal maatregelen ter bescherming van
OV-medewerkers zijn onder andere: Aangifte op domicilie
met VPT code, aangifte anoniem met VPT code, aanpassing

2

NB: cijfers hierover kunnen niet separaat voor de OV-sector worden gefilterd uit het politiesysteem. Veilige
Publieke Taak is een breed kader dat ziet op geweld tegen medewerkers die een publieke functie uitoefenen,
zoals hulpverleners op een ambulance of brandweerlieden.
Pagina 4 van 7

van de Toezichthouders- en BOA legitimatie met personalia
aan de achterzijde vanwege de bescherming van de
persoonsgegevens van de betreffende medewerker.
Het is een voortdurend verbeterproces en
aandachtspunt bij de politie. De politie beoordeelt vanaf
1 juni jl. bij iedere aangifte of het slachtoffer bescherming
nodig heeft. Dit moet voorkomen dat mensen opnieuw de
dupe worden van een misdrijf. Iemand die aangifte komt
doen op het politiebureau, wordt voortaan beoordeeld op
'kwetsbaarheid'.

2.7

Evaluatie OV verbod op
kwaliteitscriteria en
werkbaarheid

Q4 2017

2.8

Gesprek invoer ISD3
maatregel voor
stelselmatige
geweldplegers

Q3 2017

2.9

Uitvoering taakstraf
gericht op OV

Q4 2017

Vanuit de vervoerders wordt aangegeven dat de politie VPT
deskundigen heeft aangesteld. In de samenwerking met
ketenpartners (Zuid/Oost) worden bijeenkomsten
georganiseerd en is er een overlegstructuur waarbij VPT
wordt besproken.
Evaluatie is in 2017 aan de Tweede Kamer aangeboden. Uit
de evaluatie blijkt hoeveel reisverboden er sinds de
introductie zijn opgelegd, wat de criteria zijn om een
reisverbod uit te reiken, hoe de procedure luidt en hoe er
wordt gehandhaafd.
De vervoerders merken op dat reis- en verblijfsverboden
nog steeds worden opgelegd. Aangegeven wordt het proces
en effect te blijven volgen en evalueren. Voorts loopt er
een onderzoek naar het opleggen van ‘gezamenlijke
verboden’ en het delen van gegevens. Actie afgerond.
Er zijn gesprekken gevoerd met de Dienst Justitiële
Inrichting over de aard en de bedoeling van de maatregel.
Geconcludeerd is dat deze maatregel wordt ingezet voor de
zwaarste categorie stelselmatige daders. Een reeks aan
ernstige delicten gaat vooraf aan de toepassing van deze
maatregel. Dit kunnen ook delicten zijn die gepleegd zijn in
de context van het OV. Actie afgerond.
De gesprekken met Reclassering Nederland zijn opgestart.
Reclassering Nederland ondersteunt het actiepunt en legt
graag, daar waar mogelijk, relatie tussen delict en de
uitvoering van taakstraf. Vervoerders geven aan hier waar
mogelijk invulling aan te geven.

3. Informatiedeling

Maatregel
3.1

Platform Sociale Veiligheid
Openbaar Vervoer voor
kennisuitwisseling,
eigenaarschap van data en
opleiding.

Planning
start
Q4 2016

Voortgang
Doel van het platform is om kennis uit te wisselen binnen
de OV-sector. In november 2017 is de eerste bijeenkomst
geweest. Deze bijeenkomst stond in het teken van het
Living Lab in Eindhoven, waar met behulp van technische
innovaties, zoals geluidsdetectie en geur, gepoogd wordt
om de omgeving sociaal veiliger te maken.
In april 2018 vond de tweede bijeenkomst plaats. De
voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens verzorgde
een presentatie over de invoering van de AVG. Stichting

3

ISD-maatregel: plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders
Pagina 5 van 7

Pompeï verzorgde een training ‘agressief gedrag’. De
Nationale Politie en het CCV verzorgden een presentatie
over excellent cameratoezicht.
Tijdens de derde bijeenkomst in september jl. werd een
presentatie gegeven over ‘onderliggende aspecten van
sociale veiligheidsbeleving’ door Remco Spithoven en
werd een bezoek gebracht aan de Noord-Zuidlijn in
Amsterdam.

3.2

Verbinding leggen met OV
overstijgende
maatschappelijke
ontwikkelingen

Q3 2017

Dit jaar zullen de bijeenkomsten in het kader van
platform sociale veiligheid voortgezet worden.
- Er is een verbinding gemaakt met de inzet op geweld
onder invloed van middelen. De campagne die gepaard
gaat met de controles door de politie en de verhoging van
de strafeis is expliciet in het OV getoond.
- Gesproken is over overlastgevende asielzoekers op
bepaalde trajecten in het OV. Al eerder bood de
staatssecretaris van JenV een handelingsperspectief,
specifiek gericht op de dagen rondom oud & nieuw 2016.
Arriva, Qbuzz en JenV starten met een pilot op de
Vechtdallijn (Zwolle-Emmen) voor de aanpak en
registratie van overlastgevende asielzoekers.
- Er is afstemming met het Schakelteam personen met
verward gedrag over de overlast die verwarde personen
veroorzaken in het OV. Er is een presentatie verzorgd en
er wordt samen met vervoerders een werkatelier
ingericht, waarin de problematiek en oplossingsrichtingen
kunnen worden besproken.
- Bij Connexxion en de RET is een Virtual Reality training
de-escalerend werken ontwikkeld, in samenwerking met
de VU Amsterdam, Connexxion, het CCV en Allerto. Het
betreft een 360-graden video ‘Gastvrij in het OV’, die
beschikbaar is via de app 360° CCV.

4. Slachtoffergerichte maatregelen en preparatie

Maatregel
4.1

Leren via een app on the
job (i.c.m. BOA app onder
1.4)

4.2

Training herkennen en
omgaan met personen
onder invloed van
middelen (alcohol / drugs)

Planning
start
Q1 2017

Q3 2017

Voortgang
De scope voor de doorontwikkeling leren on the job ligt bij
NS. Er dient meer maatwerk plaats te vinden bij de
individuele BOA. Deze fase volgt nu.
NS geeft aan het project aan te besteden. Doel is om op
basis van het individuele gebruik van de BOA maatwerk te
bieden.
Deze actie is in samenhang met maatregel 4.3 opgepakt.
Via het Trimbos Instituut wordt een training op maat
ontwikkeld, waarbij vertegenwoordigers van diverse OVbedrijven als begeleidingsgroep fungeren. De training is in
september 2018 opgeleverd en beschikbaar gesteld voor
de OV-sector.
De OV-bedrijven geven aan gebruik te gaan maken van de
e-learning. Daarnaast heeft Connexxion het initiatief
genomen om medewerkers van verschillende vervoerders
de training te laten doorlopen. Deze is als leerzaam en
nuttig ervaren. Actie afgerond

Pagina 6 van 7

4.3

Training omgaan met
personen met verward
gedrag

Q4 2016

4.4

Per sector pilot directe
aansprakelijkstelling
daders

Q2 2017

Deze actie is in samenhang met maatregel 4.2 opgepakt.
De gewenste vorm en inhoud van deze training zijn in
2017 besproken in een expertsessie. Vervolgens heeft het
Trimbos Instituut de opdracht gekregen de training te
ontwikkelen. De training is in september 2018 opgeleverd
en beschikbaar gesteld voor de OV-sector.
De OV-bedrijven geven aan gebruik te gaan maken van de
e-learning. Daarnaast heeft Connexxion het initiatief
genomen om medewerkers van verschillende vervoerders
de training te laten doorlopen. Deze is als leerzaam en
nuttig ervaren. Actie afgerond
In 2017 is gestart met een pilot bij Qbuzz in MiddenNederland. Geweldplegers in het OV kunnen voor €313
aansprakelijk gesteld worden. De pilot heeft uitgewezen
dat de uitvoering van de directe aansprakelijkstelling bij
agressie en geweld in het OV levensvatbaar is. Het
evaluatieverslag van de pilot is aangeboden aan de ovbedrijven met het verzoek intern in overweging te nemen
om de directe aansprakelijkstelling in te voeren. De
invoering wordt besproken met Connexxion en Arriva.
Actie afgerond

5. Overig

Maatregel

Planning
start
Q4 2016

5.1

Uniformering van de
terminologie en
incidentregistraties

5.2

Onderzoek koppeling
gegevens incidentregistratie
vervoerders en politie

Q1 2017

5.3

Inzicht in knelpunten bij
plaatsing van poortjes en
camera’s – eventueel in
relatie tot de hotspots

Q2 2017

Voortgang
MuConsult heeft in opdracht van DOVA/CROW een rapport
opgeleverd. Vervoerders registreren met terugwerkende
kracht per 1 januari 2017 volgens de uitkomsten van het
rapport. Actie afgerond.
Er is een verkenning uitgevoerd naar de samenwerking
tussen politie en vervoerders in de concessiegebieden op
het gebied van het delen van informatie. Ook zijn wensen
bij politie en vervoerders in kaart gebracht.
Er is een vervolgonderzoek uitgevoerd naar één landelijk
data-analysesysteem incidentgegevens. Dit onderzoek
richtte zich op de vraag hoe een landelijk dataanalysesysteem incidentgegevens in te richten, het nut en
de noodzaak van een dergelijk systeem en mogelijke
alternatieven. Er is geen commitment voor één systeem,
vandaar dat het adviesbureau als alternatief geeft met
hulp van een verkenner structurele gegevensuitwisseling
plaats te laten vinden. Dit traject wordt gestart.
Vervoerders bespreken onderling en met ProRail de
knelpunten. Deze worden in gezamenlijkheid opgepakt.

Pagina 7 van 7