Telling Zwerfjongeren
Aantallen op basis van definitie 2010

Enschede, 12 mei 2011
KB/11/1235/tzwj
drs. Katleen Brummelhuis
ir. Lambert Drouven

Inhoudsopgave
Samenvatting ......................................................................................3
1.
1.1

Inleiding .....................................................................................5
Vraagstelling................................................................................ 5

2.
2.1
2.2
2.3

Aanpak onderzoek ........................................................................7
Fase 1: Voorbereiding telonderzoek .................................................... 7
Fase 2: Telonderzoek onder centrumgemeenten ..................................... 7
Fase 3: Aanvullend onderzoek ter verificatie ......................................... 9

3.
3.1
3.2
3.4

Resultaten – feitelijk dakloze jongeren ............................................ 10
Respons gegevensverzameling ......................................................... 10
Analyse data .............................................................................. 11
Aantallen feitelijk dakloze jongeren ................................................. 12

4.
4.1
4.2

Resultaten – residentiële zwerfjongeren .......................................... 14
Voorzieningen in relatie tot de nieuwe definitie .................................. 14
Aantal plaatsen voor zwerfjongeren.................................................. 15

5.
5.1
5.2

Totaal aantal zwerfjongeren ......................................................... 18
Opmerkingen bij gepresenteerde cijfers............................................. 19
Vergelijking voorgaande telonderzoeken ............................................ 19

Bijlage 1.
Bijlage 2.
Bijlage 3.
Bijlage 4.
Bijlage 5.

Format vragenlijst gemeenten ................................................ 21
Vragenlijst zwerfjongeren...................................................... 21
Aantal plaatsen voor zwerfjongeren conform definitie ................... 27
Aantal plaatsen voor zwerfjongeren in voorzieningen
met RIBW-erkenning ............................................................ 29
Twee voorbeelden van voorziening begeleid wonen ....................... 31
Aantal feitelijk dakloze zwerfjongeren conform definitie ................ 32

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 2 van 33

Samenvatting
Van november 2010 tot half februari 2011 heeft bureau HHM een telonderzoek
uitgevoerd naar het aantal zwerfjongeren conform de nieuwe definitie van
zwerfjongeren. De nieuwe definitie luidt als volgt:
“Zwerfjongeren zijn feitelijk of residentieel daklozen onder de 23 jaar met
meervoudige problemen.”
Doel van het onderzoek was inzicht te krijgen in de volgende aantallen:
●
feitelijk dakloze jongeren;
●
residentieel dakloze jongeren in specifieke voorzieningen voor zwerfjongeren;
●
residentieel dakloze jongeren in volwassenen voorzieningen (MO).
Bovenstaande aantallen moesten betrekking hebben op de nieuwe definitie van
zwerfjongeren.
De aanpak van dit telonderzoek bevat in het kort de volgende onderdelen:
• Een format voor gegevensaanlevering door centrumgemeenten.
• Een aanvullende belronde bij gemeenten en voorzieningen (opvanginstellingen
voor zwerfjongeren) om ontbrekende cijfers aan te vullen en ingediende cijfers
te verifiëren.
• Schatting van het landelijk aantal zwerfjongeren (op peildatum en qua jaarlijkse
doorstroom). Hierbij wordt uitgegaan van de meest betrouwbare cijfers en de
inwoneraantallen van regio’s.
Respons
In totaal leverden 41 centrumgemeenten gegevens aan over het aantal feitelijk en
residentiële dakloze jongeren in hun regio. We hebben alle gegevens beoordeeld op
bruikbaarheid en betrouwbaarheid. Bruikbaarheid had te maken met de leeftijdscategorieën die gemeenten hanteerden en het type voorzieningen dat ze bij ons
meldden. De betrouwbaarheid had te maken met de wijze en het tijdstip waarop de
data werden verzameld.
Feitelijke aantallen
Van 11 centrumgemeenten ontvingen we betrouwbare en bruikbare gegevens over
het aantal feitelijke dakloze jongeren op een peildatum. Van 13 centrumgemeenten
ontvingen we cijfers van feitelijk dakloze jongeren voor een geheel jaar.
Residentiële aantallen
De residentiële aantallen hebben we zowel inzichtelijk gemaakt via centrumgemeenten als via opvanginstellingen. Een aanzienlijk aantal van deze opvangvoorzieningen heeft zowel subsidie als instelling voor maatschappelijke opvang als
(ten dele) een erkenning van het zorgkantoor voor het leveren van de functie verblijf
(ZZP) als een RIBW. Gelet op de huidige definitie, waarbij in de toelichting staat dat
het gaat om mensen die zijn ingeschreven bij een instelling voor maatschappelijke
opvang, zouden we de RIBW plaatsen niet mee moeten nemen. Echter, omdat de
cliëntgroep qua profiel identiek is aan zwerfjongeren in een volledig gemeentelijk
gefinancierde zwerfjongerenopvang, presenteren we in dit rapport wel beide cijfers.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 3 van 33

Resultaten
De betrouwbare en bruikbare cijfers geëxtrapoleerd naar heel Nederland komen uit
op de aantallen in tabel 1. In deze tabel zijn de cijfers afgerond op tientallen omdat
de gegevens niet volledig betrouwbaar zijn.
Geëxtrapoleerd voor heel Nederland op basis van
betrouwbare en bruikbare data gemeenten (N=24)
Feitelijk peildatum

3.250

Feitelijk jaarbasis

7.100
Zuiver cf. definitie

Residentieel peildatum

370

Residentieel jaarbasis

880

Totalen feitelijk + residentieel

Zuiver cf. definitie

Totaal peildatum

3.620

Totaal jaarbasis

7.980

Tabel 1. Aantal zwerfjongeren in Nederland
Voor alle duidelijkheid, wanneer we op een willekeurig moment zouden tellen
hoeveel zwerfjongeren er op die dag zijn in Nederland, dan schatten we dit aantal op
3.620. Als we over een heel jaar (2010) moeten schatten hoeveel zwerfjongeren er
waren dan schatten we dit aantal op 7.980.
In de praktijk is de telling naar het aantal zwerfjongeren complexer gebleken. We
zien dat veel voorzieningen voor zwerfjongeren een RIBW-erkenning hebben
aangevraagd. In deze instellingen verblijven zwerfjongeren op zowel MO-plaatsen als
op AWBZ-plaatsen. Het totaal aantal zwerfjongeren (feitelijk en residentieel)
inclusief verblijf in voorzieningen met RIBW-erkenning in Nederland schatten we op
4.050 op peildatum en 9.000 op jaarbasis.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 4 van 33

1. Inleiding
Het ministerie van VWS heeft in 2010 met betrokken partijen gewerkt aan een
bijgestelde definitie van zwerfjongeren. De definitie werd in juni 2010 aangeboden
aan de Tweede Kamer en luidt als volgt:
“Zwerfjongeren zijn feitelijk of residentieel daklozen onder de 23 jaar met
meervoudige problemen.”
Hierop is een toelichting uitgewerkt waarin de definitie verder wordt scherpgesteld
en afgebakend (zie hoofdstuk 5).
De Algemene Rekenkamer verrichtte sinds 2002 onderzoek naar de opvang van zwerfjongeren. Een belangrijke reden hiervoor is dat zwerfjongeren in beleid vaak tussen
wal en schip vallen, omdat zij zorg en aandacht nodig hebben op het grensvlak van
jeugdzorg en maatschappelijke opvang. Voor een effectieve aanpak van de
problematiek van zwerfjongeren is onder andere informatie nodig over het aantal
zwerfjongeren per jaar, feitelijk (geschat) en residentieel (geteld), en inzicht in
het aantal benodigde plaatsen per type voorziening. De Algemene Rekenkamer heeft
sinds 2002 meerdere malen een landelijk beeld van het aantal zwerfjongeren
gegeven.
Eind 2010 is aan bureau HHM de vraag gesteld om het aantal zwerfjongeren te tellen
volgens de aanpak die de Algemene Rekenkamer in vorige jaren hanteerde, echter
conform de nieuwe definitie van zwerfjongeren.
1.1 Vraagstelling
Vooruitlopend op registratie via de Monitor Maatschappelijke Opvang wil het
ministerie van VWS, om de Tweede Kamer te informeren, weten hoeveel zwerfjongeren er in 2010 zijn uitgaande van de nieuwe definitie.
De vraag die het ministerie van VWS ons heeft gesteld, luidt als volgt: “Voer
onderzoek uit naar het aantal zwerfjongeren en het aantal opvangplekken en maak
daarbij gebruik van de aanpak die de Algemene Rekenkamer in vorige jaren
hanteerde.” De aanpak van de Algemene Rekenkamer bestond in de kern uit de
volgende onderdelen:
• Een belronde langs alle 43 centrumgemeenten voor (een schatting van) het
aantal zwerfjongeren.
• Een belronde in de sector (opvanginstellingen voor zwerfjongeren) voor het
aantal opvangplekken voor zwerfjongeren.
• Het - indien beschikbaar - opvragen van bewijsmateriaal om daaruit aantallen af
te leiden.
De uitvoering van het onderzoek heeft de volgende doelstellingen:
1. Introductie van de nieuwe definitie bij gemeenten en instellingen.
2. Inzicht in de aantallen zwerfjongeren conform de nieuwe definitie en het aantal
opvangvoorzieningen en plaatsen voor deze doelgroep.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 5 van 33

Daar waar geen zekerheid kan worden verkregen op basis van registratiemateriaal,
mogen we genoegen nemen met een schatting van de aantallen zwerfjongeren. Dit
betreft voornamelijk de feitelijk dak- en thuisloze zwerfjongeren.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 6 van 33

2. Aanpak onderzoek
De aanpak van dit onderzoek bestaat uit 3 fasen:
Fase 1. Voorbereiding telonderzoek.
Fase 2. Telonderzoek aantal zwerfjongeren en opvangplaatsen onder centrumgemeenten.
Fase 3. Aanvullend onderzoek onder gemeenten (eventueel regiogemeenten) en
instellingen voor opvang van zwerfjongeren om aan de ene kant de op te
leveren data van fase 2 aan te vullen en aan de andere kant een uitspraak te
kunnen doen over de betrouwbaarheid van deze data.

2.1 Fase 1: Voorbereiding telonderzoek
In de eerste fase van het onderzoek wilden we een aantal zaken bereiken:
●
De nieuwe definitie verspreiden onder centrumgemeenten en het onderzoek
aankondigen.
●
Overzichten met instellingen voor zwerfjongeren verkrijgen via Stichting
Zwerfjongeren Nederland en de Federatie Opvang (FO).
●
Een format uitwerken voor de telling in fase 2.
We zijn het onderzoek gestart met een brief naar alle centrumgemeenten waarin de
definitie is opgenomen zoals deze aan de Tweede Kamer is aangeboden en waarin we
het telonderzoek aankondigden. We zochten daarnaast contact met de Stichting
Zwerfjongeren Nederland en de Federatie Opvang om zicht te krijgen op instellingen
met opvangplaatsen voor zwerfjongeren. Verder werkten we in de voorbereidingsfase
een format uit voor centrumgemeenten voor de uitvoering van fase 2.
We hebben een Excel-format ontwikkeld als instrument voor gegevensverzameling
onder de centrumgemeenten. De indeling en toelichtingen van dit format maken het
mogelijk om een gemeenteambtenaar stap voor stap mee te nemen in de data waar
we naar op zoek zijn. Gemeenten konden hun gegevens invoeren en het ingevulde
format per e-mail terugsturen.

2.2 Fase 2: Telonderzoek onder centrumgemeenten
In de tweede fase van het onderzoek wilden we van alle gemeenten een zo volledig
en betrouwbaar mogelijk overzicht krijgen van het aantal zwerfjongeren. Het
aanwezige aantal zwerfjongeren per regio van de centrumgemeente hebben we
opgevraagd naar drie subgroepen:
1. residentieel in specifieke 24-uurs opvang voor jongeren (inclusief crisisopvang)
voor zwerfjongeren;
2. residentieel in gewone maatschappelijke opvang voor volwassenen (24-uurs
opvang inclusief crisisopvang);
3. feitelijke daklozen die worden geregistreerd door partijen die signaleren,
waaronder voorzieningen voor dag- en nachtopvang, politie, maatschappelijk
werk, BJZ, jeugdzorg, MEE, GGD, instellingen voor verslavingszorg,
gemeentelijke loketten en dergelijke.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 7 van 33

Daarnaast hebben we centrumgemeenten gevraagd naar het aantal opvangvoorzieningen en het aantal plaatsen voor de gedefinieerde doelgroep.
Wij beschikten - voor het uitzetten van bovenstaande vragen - reeds over een
bestand met namen, e-mailadressen en telefoonnummers van beleidsambtenaren
MO/VO van de centrumgemeenten.
Nadat de brief aan de centrumgemeenten (zie fase 1) was verstuurd, verstuurden we
vervolgens per e-mail het Excel-format waarin de vragenlijst was verwerkt. Zie
bijlage 1 voor een overzicht van het complete format.
Voor het grootste deel van de gemeenten hebben we in de twee weken daaropvolgend (voor enkelen later) telefonisch contact gehad om een toelichting op de
definitie en de vraagstellingen te geven. Op basis van deze contacten konden we
tevens inschatten in hoeverre gemeenten de informatie tijdig konden aanleveren.
Bij de vraagstelling over het aantal feitelijk dakloze jongeren wisten we bij aanvang
van het onderzoek dat we deze cijfers niet exact van elke gemeente zouden krijgen.
Gegevens van gemeenten die al enkele jaren een adequate signalering van feitelijk
dak- en thuisloze jongeren kennen, zijn betrouwbaarder dan gegevens van
gemeenten waarin minder is georganiseerd om zicht te hebben op de doelgroep. We
wilden daarom ook weten op welke wijze men cijfers verzamelt en hoe recent de
gegevens zijn. Om een inschatting te krijgen van de betrouwbaarheid van deze cijfers
vroegen we de gemeenten:
• of er recentelijk een schatting is gemaakt van het aantal feitelijk dakloze
jongeren en of zij dat structureel bijhouden;
• hoeveel feitelijk dakloze jongeren geregistreerd zijn in de voorzieningen voor
dag- en nachtopvang;
• welke organisaties1 in hun gemeente zicht hebben op feitelijk dakloze jongeren
en de aantallen die daar bekend zijn. Als er een centrale signalering en
registratie in de gemeente bestaat, hoeft dit niet per instelling te worden
opgevraagd vanwege risico op dubbelingen;
• of zij weten of de informatie over feitelijk dakloze jongeren zonder dubbelingen
is.
Na het uitzetten van het format bewaakten we de binnenkomende resultaten.
Wanneer de data hiertoe aanleiding gaf zochten de onderzoekers contact met de
beleidsambtenaren om de ingevulde data te bespreken en te verifiëren of men de
juiste definitie van zwerfjongeren hanteerde.
We planden gedurende de monitorperiode belrondes onder beleidsambtenaren die tot
dan toe nog geen gegevens hadden aangeleverd. Gemeenten hadden hierdoor ook de
mogelijkheid om aan te geven van welke instellingen men geen cijfers heeft of bij
welke instellingen men vraagtekens plaatst bij de juistheid van de gegevens. Deze
instellingen benaderden wij in fase 3.
1

We denken hierbij aan organisaties met een signaalfunctie, zoals de GGD, het Algemeen
Maatschappelijk Werk (AMW), Opvangorganisaties (inclusief RIBW’s), Bureau Jeugdzorg, Jeugdzorginstellingen, Politie, Gemeentelijke loketten, MEE, Instellingen voor verslavingszorg,
Maatschappelijk werk, GGZ-instellingen.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 8 van 33

2.3 Fase 3: Aanvullend onderzoek ter verificatie
In de derde fase van het telonderzoek wilden we inzicht krijgen in ‘blinde vlekken’
en de aantallen die centrumgemeenten noemden steekproefsgewijs verifiëren bij
instellingen.
In de voorbereidingsfase vroegen we lijsten op met instellingen voor zwerfjongeren
bij de FO en Stichting Zwerfjongeren Nederland. We hebben deze lijsten gebruikt om
gegevens rechtstreeks bij de instellingen op te vragen als de gemeente geen cijfers
kon aanleveren. Daarnaast belden we instellingen om cijfers en aantal opvangplaatsen voor de doelgroep te verifiëren.
Wanneer gemeenten instellingen voor zwerfjongeren noemden die niet in de
overzichten van de FO en de Stichting Zwerfjongeren Nederland voorkwamen,
koppelden wij deze terug naar zowel de FO als de Stichting Zwerfjongeren Nederland.
De resultaten wilden we vergelijken met de resultaten in de meest recente
rapportage van de Algemene Rekenkamer. Per gemeente een vergelijking maken van
de aantallen in beide onderzoeken bleek binnen dit onderzoek2 niet mogelijk
vanwege de volgende zaken:
●
De Algemene Rekenkamer kon niet per gemeente aangeven of zij de oude
definitie juist hadden toegepast voor het aanleveren van de cijfers.
●
Uit de beschikbare overzichten van de Algemene Rekenkamer per gemeente
konden wij niet afleiden welke cijfers op peildatum waren en welke op
jaarbasis.
●
Het was in de cijfers van het rapport van 2007 niet bekend welke gemeenten
voor de hele regio hadden aangeleverd en welke gemeenten alleen voor de
centrumgemeente.
●
Het wisselde per gemeente of zij alleen de feitelijk aantallen dakloze jongeren
of ook residentiële zwerfjongeren hadden aangeleverd.

2

De Algemene Rekenkamer zou deze zaken in het bronmateriaal kunnen nagaan, maar dit is erg
arbeidsintensief.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 9 van 33

3. Resultaten – feitelijk dakloze jongeren
3.1 Respons gegevensverzameling
We vroegen gemeenten naar het feitelijk aantal dakloze zwerfjongeren op peildatum
1 juli 2010. Echter, gemeenten konden lang niet altijd de cijfers op peildatum
aanleveren. Totaal leverden 41 van de 43 centrumgemeenten gegevens bij ons aan.
Twee centrumgemeenten konden geen gegevens aanleveren. Een deel van de
centrumgemeenten (21) gaf cijfers over een heel jaar en een ander deel (20) op een
peildatum. Deze aantallen presenteren we in tabel 2.
Aanlevering

Aantal centrumgemeenten

Jaarbasis

21

Peildatum

20

Totaal

41

Tabel 2. Totaal aantal gemeenten aangeleverd op jaarbasis en op peildatum
De 41 centrumgemeenten gaven al dan niet met behulp van het door ons opgestelde
format weer op welke wijze zij hun gegevens hadden verzameld. Een overzicht van
de wijze van gegevensverzameling geven we in tabel 3 weer.
Aantal
gemeenten

Wijze van gegevensverzameling
Team(s) die feitelijk dak- en thuisloze jongeren signaleren, benaderen en
registreren3

24

Telling of betrouwbare schatting van het aantal feitelijke zwerfjongeren op basis
van opgaven van verscheidene voorzieningen en organisaties4

4

Aantallen via reguliere MO-organisaties in de regio

1

Aantallen zonder vermelding van aanleverende partij en aantallen door
onderzoekers opgevraagd5

12

Totaal

41

Tabel 3. Wijze van aanlevering van aantallen door gemeenten

3

Er zijn veel verschillende organisaties die informatie over aantallen aanleveren bij deze teams. Dit
varieert van een enkele partij per gemeente tot 19 partijen die bij een gemeente data aanleveren.
De meest voorkomende partijen die aanleveren zijn: GGD (sociale/outreachend team); nachtopvang
opvangorganisaties; inloop opvangorganisaties; dagopvang opvangorganisaties; Bureau Jeugdzorg;
jeugdzorginstellingen; politie; gemeentelijke loketten; verslavingszorginstellingen; GGZinstellingen.
4
Twee gemeenten ontvingen data van outreachende teams, twee gemeenten van een crisisopvang en
woongroep voor dak- en thuisloze jongeren en alle vier gemeenten ontvingen aantallen van
voorzieningen voor nachtopvang.
5
Enkele andere gemeenten stuurden ons het format retour of een rapport waarin schattingen van het
aantal zwerfjongeren werden genoemd, maar niet per aanleverende partij. Voor een klein aantal
gemeenten hebben wij zelf partijen benaderd voor data. De namen en gegevens van die partijen
werden wel via de contactpersoon bij de centrumgemeente verkregen.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 10 van 33

Omdat in de meeste centrumgemeenten de inventarisatie van feitelijk dakloze
zwerfjongeren beperkingen kent, betekent dit dat er een zekere marge zit in het
werkelijk aantal feitelijk dakloze zwerfjongeren. Het is echter niet aannemelijk dat
het er minder zijn, waarschijnlijker is dat het er meer zijn.
Beoordeling bruikbaarheid en betrouwbaarheid
De volgende factoren zijn van invloed op de beoordeling of de feitelijke aantallen van
de gemeenten als bruikbaar en betrouwbaar werden verondersteld:
●
Tijdstip van de schatting/telling is van 2009 of recenter.6
●
Inzicht in de exacte periode (of peildatum) waarin de cijfers waren verkregen.
●
Verzameling aantallen conform gewijzigde definitie (leeftijdscategorieën).
●
Controle op dubbelingen uitgevoerd door gemeente cq. aanleverende instanties.
Een meerderheid van de gemeenten gaf aan dat men geen zekerheid had over het
werkelijke aantal feitelijk dakloze zwerfjongeren dat men bij ons aanleverde. Het
vermoeden bestaat onder gemeenten dat het er meer zijn.
Wij hebben vervolgens een totaaloverzicht gemaakt voor analyse met daarin data van
de gemeenten die betrouwbare en bruikbare data aanleverden. Dit leidde tot een
totaal van 24 centrumgemeenten (tabel 4) waarvan betrouwbare en bruikbare data
bekend zijn en van waaruit we landelijk zijn gaan extrapoleren.
Aanlevering

Aantal centrumgemeenten betrouwbaar

Jaarbasis

13 (van 21 oorspronkelijk)

Peildatum

11 (van 20 oorspronkelijk)

Totaal

24

Tabel 4. Aantal gemeenten met betrouwbare aanlevering op jaarbasis en op
peildatum

3.2 Analyse data
Correlatie
Om met behulp van aangeleverde gegevens een schatting op landelijk niveau te
kunnen maken beoordeelden we de correlatie tussen aantal zwerfjongeren per 10.000
inwoners en de mate van verstedelijking. Hierin zit echter slechts een correlatie van
0,4. Daarmee lijkt de mate van verstedelijking geen goede voorspeller voor het
aantal feitelijk dakloze zwerfjongeren. Er lijken andere factoren te zijn die de door
ons verzamelde cijfers sterk beïnvloeden. Bijvoorbeeld de mate waarin centrumgemeenten actief zwerfjongeren trachten te signaleren.
Spreiding
We constateren zeer grote verschillen tussen centrumgemeenten in het aantal
zwerfjongeren per 10.000 inwoners. Dit loopt van minimaal 1,0 tot maximaal 9,97
feitelijk dakloze zwerfjongeren per 10.000 inwoners.

6

Van de 41 gemeenten hadden er vijf oude schattingen (2008 en ouder). Schattingen over 2009 of
metingen eind 2009 beschouwen we in deze rapportage wel als ‘recent’.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 11 van 33

Het gemiddelde ligt op 4,3 feitelijk dakloze zwerfjongeren per 10.000 inwoners
wanneer we kijken naar het aantal jongeren per jaar. Als we kijken naar een
peildatum dan is het gemiddelde 2,0 op 10.000 inwoners. Enkele gemeenten konden
ons zowel het aantal per jaar als het aantal op verschillende peildata aangeven. De
factor tussen het aantal op een peildatum en het totale aantal per jaar was daar ook
zichtbaar en komt uit op 2,0 tot 2,5.
Correctie voor leeftijd
Als gemeenten alleen gegevens beschikbaar hadden van jongeren tot 25 jaar, maar
desondanks toch betrouwbare en bruikbare gegevens aanleverden, hebben we dit met
een factor 0,8 teruggerekend naar 23 jaar (zie ook tabel 3.2). Deze factor konden we
ontlenen aan de opgave per leeftijdscohort van enkele gemeenten die tot 25 jaar
aanleverden.

3.4 Aantallen feitelijk dakloze jongeren
Totaal feitelijk dakloze jongeren
Als we de aangeleverde gegevens van 24 centrumgemeenten (met betrouwbare en
bruikbare data) extrapoleren naar geheel Nederland, dan komen we op een aantal
van 7.102 (afgerond 7.100) feitelijk dakloze zwerfjongeren op jaarbasis en 3.252
(afgerond 3.250) feitelijk dakloze zwerfjongeren op een peildatum. In bijlage 5 geven
we de gegevens die gebruikt zijn voor deze extrapolaties per gemeente weer.
Opmerkingen bij aantallen
We mogen aannemen dat de bovengenoemde aantallen een ondergrens zijn. Dit
gezien de vele opmerkingen van zowel gemeenteambtenaren als vertegenwoordigers
van instellingen dat men vermoedt dat er meer feitelijk dakloze zwerfjongeren zijn
dan dat er bij hen bekend zijn.
Kenmerken populatie zwerfjongeren
Uit een aantal opgaven van centrumgemeenten konden we de verhouding man/vrouw
en de leeftijdsopbouw van zwerfjongeren afleiden. In de tabellen 5 en 6 geven we
die aantallen en verhoudingen weer.
Geslacht

Aantal

Verhouding

Man

1335

61%

Vrouw

864

39%

Totaal

2199

100%

Tabel 5. Verdeling man/vrouw bij feitelijk dakloze zwerfjongeren

7

De gemeente met 9,9 per 10.000 inwoners is een extreme uitschieter naar boven. Echter deze konden we
op grond van criteria voor bruikbaarheid en betrouwbaarheid niet uit de totale som elimineren.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 12 van 33

Leeftijdscategorieën

Aantal

Verhouding

onder 18 jaar

145

8%

18 tot en met 22 jaar

1313

70%

23 jaar tot 25 jaar

429

22%

Totaal

1887

100%

Tabel 6. Leeftijdsverdeling bij feitelijk dakloze zwerfjongeren
Hierbij merken we op dat diverse gemeenten aangaven dat zij een ondergrens stellen
van 18 jaar bij het inventariseren van zwerfjongeren. Dit betekent dat het aandeel
(in %) onder de 18 jaar zeer waarschijnlijk groter is.
Voor het berekenen van het aantal feitelijk dakloze jongeren tot 23 jaar bij
gemeenten die een opgave deden tot 25 jaar gaan we uit van afgerond 80% van het
totaal tot 23 jaar (op basis van data uit de tabel 78%).

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 13 van 33

4. Resultaten – residentiële zwerfjongeren
4.1 Voorzieningen in relatie tot de nieuwe definitie
Conform de definitie is alleen gevraagd naar 24-uurs voorzieningen voor zwerfjongeren. Voorzieningen voor dagopvang, nachtopvang, begeleid wonen, jeugdzorg
en foyers zijn niet geïnventariseerd. Van de door de centrumgemeenten opgegeven
24-uurs voorzieningen waarmee de gemeenten een financieringsrelatie hebben zijn er
een aanzienlijk aantal die (ten dele) een erkenning door een zorgkantoor hebben
voor het leveren van de functie verblijf (ZZP). Het betreffende zorgkantoor boekt de
erkenning administratief als een RIBW-erkenning. Daarnaast werden er ook vormen
van begeleid wonen opgegeven als eerste opvang na dakloosheid. Op deze
voorzieningen gaan we hieronder kort in.
Begeleid wonen als eerste opvang
De grens tussen begeleid wonen en 24-uurs opvang voor deze doelgroep is dun. Bij
navraag bij instellingen en gemeenten werd een aantal keren de opgemerkt dat de
eerste opvang in enkele gevallen dan in de vorm van intensief begeleid wonen wordt
gedaan. Als reden hiervoor gaven contactpersonen aan dat deze doelgroep niet zo
goed gedijen in groepsopvang. Diverse deskundigen in de opvang voor zwerfjongeren
geven aan dat het groepsgewijs opvangen van zwerfjongeren minder geschikt is dan
een vorm waarbij elke jongere een eigen appartement heeft waarbij wel 24-uurs zorg
en toezicht is. Dit lijkt een vorm van begeleid wonen, maar de cliënt heeft nog lang
niet voldoende stabiliteit. Een vorm waarbij zwerfjongeren meer in groepsaccommodaties worden opgevangen geeft vaak te veel ongewenste interactie tussen
de jongeren, waardoor ook de begeleiding en het toezicht gecompliceerd is.
De vormen van begeleid wonen die gemeenten en instellingen bij ons opgaven als
eerste vorm van opvang hebben we ter informatie opgenomen in bijlage 4. De
aantallen tellen we niet mee bij de totalen in dit rapport van het aantal residentiële
zwerfjongeren. De lijst in de bijlage is niet uitputtend omdat we de vraag naar
vormen van begeleid wonen niet expliciet hebben voorgelegd. Dit vanwege het feit
dat het formeel niet binnen de huidige definitie wordt meegenomen.
Uitsluiting zwerfjongeren in Beschermd Wonen (RIBW)
Conform de definitie tellen we alleen de residentiële zwerfjongeren die zijn
ingeschreven bij een instelling voor maatschappelijke opvang (Vrouwenopvang
uitgesloten). Dit betekent dat we jongeren in beschermd wonen niet mee zouden
moeten tellen. Wij zijn van mening dat het hier gaat om een lastige inperking van de
definitie. Bij een aantal van oorsprong gemeentelijk gefinancierde instellingen voor
opvang van zwerfjongeren is nagevraagd hoe de verhoudingen liggen. Deze MOinstellingen worden nu mede door de AWBZ gefinancierd. Zij hebben een erkenning
voor enkele plaatsen met verblijf (ZZP) maar qua doelgroep gaat het om dezelfde
cliënten. De betreffende cliënt moet voor een AWBZ-indicatie bereid zijn zich te
laten diagnosticeren. Er is vervolgens recente diagnostiek (psychiatrie) nodig voor het
CIZ om een AWBZ-indicatie af te kunnen geven. Het CIZ gaat na of Behandeling (Zvw)
en Opvang (Wmo) niet voorliggend zijn, voordat een indicatie kan worden afgegeven.
De grens tussen in de Opvang verblijven en op een RIBW-plaats terechtkomen in
dezelfde voorziening, is daarmee vanuit de problematiek van de jongere gezien heel
dun.
KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 14 van 33

De onderzoekers hebben ook navraag gedaan bij enkele van origine RIBW-instellingen
die zwerfjongeren opvangen. Ook zij hebben enkele plaatsen die worden gefinancierd
door gemeenten. Dit zijn plaatsen voor zwerfjongeren die geen indicatie kunnen
krijgen en om de periode te overbruggen van jongeren waarvoor een indicatie is
aangevraagd8. In die periode wordt de zorg gefinancierd vanuit een gemeentelijk
budget. Ook bij RIBW-instellingen die een specifieke voorziening voor zwerfjongeren
exploiteren is de grens tussen in de opvang verblijven en op een RIBW-plaats terechtkomen dun. Daarnaast gaat het in de meeste gevallen om tijdelijk verblijf en
doorstroom naar begeleid wonen of begeleid zelfstandig wonen (een gebruikelijk
traject voor zwerfjongeren).
Een behoorlijk aantal residentiële voorzieningen voor zwerfjongeren heeft de
afgelopen jaren een toelating als RIBW aangevraagd. Zij vroegen een erkenning aan
omdat de jongeren zo nu en dan AWBZ-aanspraken blijken te hebben en omdat de
zorg met een zorgzwaartepakket uit de AWBZ beter financierbaar lijkt. De
instellingen hebben daarmee een RIBW-erkenning, maar zij hebben deels RIBW en
deels MO plaatsen. Er is daarmee ook sprake van deels gemeentelijke (MO)
financiering. De exacte aantallen RIBW versus MO hebben we niet geverifieerd. Van
enkele instellingen kregen we deze aantallen wel in de inventarisatie. Op basis
hiervan kunnen we aangeven dat het aandeel RIBW plaatsen tegenover het totaal
aantal plaatsen varieert van 20% tot 80%.
Gezien het feit dat een deel van de voorzieningen van oorsprong geen RIBW was en er
jongeren verblijven met een gelijk profiel als in de daklozenopvang, presenteren we
hieronder beide cijfers. Bovendien verblijven op dit moment in deze voorzieningen
jongeren met en zonder AWBZ-financiering door elkaar. We zouden als we de
definitie strikt hanteren geen enkele van deze jongeren mogen meetellen. We
denken dat het toch goed is om ook de aantallen van de ‘zwerfjongeren’ in een
voorziening met RIBW-erkenning te presenteren. Deze aantallen zijn van belang om
mee te nemen voor het beleid, want ook dakloze jongeren in een voorziening met
RIBW-erkenning kunnen na een traject aldaar toewerken richting een zelfstandig
wonen situatie.
De voorzieningen voor begeleid wonen hebben de onderzoekers niet meegeteld. De
aantallen in de voorzieningen met een RIBW-erkenning vermelden we hieronder wel,
vanwege bovengenoemde argumentatie.

4.2 Aantal plaatsen voor zwerfjongeren
Voorzieningen per regio
In de regio’s van drie centrumgemeenten zijn geen voorzieningen gemeld. In de
regio’s van twaalf centrumgemeenten zijn alleen voorzieningen gemeld voor
volwassenen waarin ook regelmatig een (substantieel) aandeel jongeren wordt
opgenomen. Bij de overige 28 regio’s van centrumgemeenten gaat het om in totaal
47 voorzieningen voor zwerfjongeren. Dit zijn de aantallen inclusief de voorzieningen
met een RIBW-erkenning. Zie voor een overzicht van voorzieningen bijlage 2.

8

Het proces van verzamelen van gegevens, aanleveren aan CIZ en verkrijgen van een indicatie kan
tussen 4 en 8 weken duren.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 15 van 33

Wanneer we de voorzieningen met een RIBW-erkenning niet meetellen, dan zijn er in
de regio’s van 14 centrumgemeenten geen voorzieningen voor zwerfjongeren. In
13 regio’s van centrumgemeenten zijn er enkel volwassenen voorzieningen waar
jongeren terecht kunnen. In 16 regio’s van centrumgemeenten zijn in totaal
17 voorzieningen specifiek voor zwerfjongeren. Zie voor een overzicht van
voorzieningen met RIBW-erkenning bijlage 3.
Correctie voor leeftijd
In een deel van deze voorzieningen neemt men jongeren op tot een leeftijdsgrens
boven de 23 jaar (veelal tot 25 jaar). Als we alleen tot een leeftijd van 23 jaar het
aantal plaatsen berekenen, komt het aantal plaatsen uit op 606. Daarbij doen de
onderzoekers de aanname dat het aandeel jongeren tot 23 jaar ongeveer 70% is van
het totaal tot 25 jaar in de residentiële opvang. Deze aanname baseren we op de
gegevens die enkele instellingen ons konden verschaffen over de leeftijdsopbouw.
Daarnaast werden er in totaal 23 voorzieningen voor volwassenen gemeld waarin
gezamenlijk gemiddeld 193 plaatsen door jongeren worden bezet. Dit aandeel
fluctueert echter aanzienlijk, afhankelijk van de vraag op een bepaald moment, zo
geven de betreffende instellingen aan. Verder geven de instellingen aan dat de vraag
groter is dan het aantal plaatsen. Bovenstaande aantallen zijn inclusief de
voorzieningen met RIBW-erkenning.
Wanneer we de voorzieningen met een RIBW-erkenning niet meetellen, zijn er 179
plaatsen voor de doelgroep in de 17 voorzieningen specifiek voor zwerfjongeren.
Daarnaast daalt het aantal plaatsen in de voorzieningen voor volwassenen met 10
plaatsen naar 183 plaatsen voor de doelgroep.
Zuiver conform
definitie

Inclusief zwerfjongeren in RIBW

Residentiële plaatsen in zwerfjongeren
opvang

179

606

Residentiële plaatsen voor jongeren in
opvang voor volwassenen

183

193

Totaal residentieel op peildatum

365

799

Tabel 7. Totaal aantal opvangplaatsen 24-uurs voor dakloze jongeren tot 23 jaar
Gemiddelde periode verblijf
Bij diverse instellingen is gevraagd naar de gemiddelde verblijfsperiode. Deze loopt
sterk uiteen en ligt tussen de drie maanden tot een half jaar. Als we rekenen met een
gemiddelde verblijfperiode van 5 maanden, dan ligt het aantal zwerfjongeren dat in
deze voorzieningen per jaar doorstroomt op ongeveer 876 en 1.900 zwerfjongeren,
respectievelijk exclusief en inclusief de voorzieningen met RIBW-erkenning.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 16 van 33

Zuiver conform
definitie

Inclusief zwerfjongeren in RIBW

Residentiële plaatsen in zwerfjongeren
opvang en opvang volwassenen op peildatum

365

799

Residentiële plaatsen in zwerfjongeren
opvang en opvang volwassenen op jaarbasis

876

1900

Tabel 8. Totaal aantal dakloze jongeren in 24-uurs voorziening op peildatum en op
jaarbasis

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 17 van 33

5. Totaal aantal zwerfjongeren
Hieronder benoemen we voor de volledigheid nog eens de gehanteerde definitie:
“Zwerfjongeren zijn feitelijk of residentieel daklozen onder de 23 jaar met
meervoudige problemen.”
Feitelijk daklozen zijn personen die niet beschikken over een eigen woonruimte en
voor een slaapplek gedurende de nacht ten minste één nacht (in de maand) zijn
aangewezen op:
●
buiten slapen, ofwel overnachten in de openlucht en in overdekte openbare
ruimten, zoals portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto;
●
binnen slapen in passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief
eendaagse noodopvang;
●
binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie, zonder vooruitzicht op een
stabiele slaapplek.
Residentieel daklozen zijn personen die zijn ingeschreven bij instellingen voor
maatschappelijke opvang. Onder maatschappelijke opvang verstaan we in dit verband
niet vrouwenopvang, hoewel de vrouwenopvang in de Wet maatschappelijke
ondersteuning wel valt onder maatschappelijke opvang. Ook vallen kinderen die met
hun ouder(s) meekomen in de opvang niet onder de definitie. Ingeschreven staan bij
begeleid wonen of een foyer de jeunesse wordt ook uitgesloten, ook wanneer deze is
ondergebracht bij een instelling voor maatschappelijke opvang. Voor meervoudige
problemen geldt dat het voldoende is wanneer sprake is van een vermoeden van
meervoudige problematiek.
In tabel 9 geven we de totalen (feitelijk en residentieel) weer gebaseerd op een
extrapolatie van verschillende meetmomenten, te weten op peildatum en op
jaarbasis.
Aantal op
peildatum

Aantal op
jaarbasis

3.252

7.102

365

876

3.617

7.978

Aantal feitelijk dakloze zwerfjongeren
Aantal residentieel dakloze zwerfjongeren
Totaal aantal zwerfjongeren conform definitie

Tabel 9. Geschat aantal zwerfjongeren landelijk conform definitie
Het totaal aantal zwerfjongeren (feitelijk en residentieel) in Nederland schatten we
in op basis van bovengenoemde cijfers, afgerond 3.620 op peildatum en 7.980 op
jaarbasis.
Het totaal aantal zwerfjongeren (feitelijk en residentieel) inclusief aantallen in
voorzieningen met een RIBW-erkenning9 in Nederland schatten we op afgerond 4.050
op peildatum en 9.000 op jaarbasis.

9

Dit, gelet op de gemaakte opmerkingen in paragraaf 4.1.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 18 van 33

5.1 Opmerkingen bij gepresenteerde cijfers
De cijfers in dit rapport betreffen schattingen en moeten daarom met voorzichtigheid
worden geïnterpreteerd. We plaatsen bij de aantallen de volgende kanttekeningen:
●
We hebben een aanname gedaan bij het corrigeren voor leeftijd van cliënten
indien de aantallen tot 25 jaar werden aangeleverd. Data van gemeenten die tot
25 jaar werden aangeleverd hebben wij dan ook niet direct als ‘onbruikbaar’
bestempeld.
●
Een groot deel van de gemeenten heeft geen actuele/continue registratie van
het aantal feitelijk dakloze jongeren. Sommige cijfers zijn daardoor wellicht
vertekend ondanks onze analyse van de betrouwbaarheid van de aantallen.
●
Het is niet zeker te stellen dat dit totale aantal unieke cliënten betreft omdat
gemeenten vaak niet op naam registreren. Ondanks de vraag in het format of de
cijfers waren gecontroleerd op dubbelingen, kunnen we hier niet zeker over zijn.
●
Bij de feitelijke aantallen op peildatum hebben we geëxtrapoleerd naar
aantallen op jaarbasis. We hebben hierbij geen rekening gehouden met
eventuele schommelingen in aantallen gedurende het jaar.
●
We hebben het aantal feitelijk dakloze jongeren op peildatum en op jaarbasis
geëxtrapoleerd naar cijfers voor heel Nederland op basis van inwoneraantallen.
We hebben hierbij geen rekening gehouden met kenmerken zoals bevolkingsdichtheid, sociaal economische status (SES) van gebieden en andere aspecten.
Deze zouden eventueel verschillen tussen regio’s kunnen verklaren. We hebben
echter het vermoeden dat de huidige geconstateerde verschillen in gemiddeld
aantal zwerfjongeren per 10.000 inwoners eerder het gevolg is van de mate
waarin gemeenten zicht hebben op de doelgroep.
●
Daarnaast hebben we voor de residentiële aantallen een aanname gedaan over
de gemiddelde verblijfsduur. Dit voor de weergave van de cijfers op jaarbasis.
Continue, volledige en vergelijkbare registraties door gemeenten kunnen een
aanzienlijke bijdrage leveren aan de betrouwbaarheid van het cijfermateriaal.
Overige opmerkingen
We merken hierbij op dat de instellingen aangeven dat relatief veel jongeren ouder
dan 17 jaar in de residentiële opvang afkomstig zijn uit de jeugdzorg (percentages
van 80% worden genoemd). Ook enkele jeugdzorginstellingen bevestigen het beeld
dat een aanzienlijk deel van de op 18 jarige leeftijd uitstromende jongeren er niet in
slaagt om zelfstandig te wonen en in de opvang belandt.
De definitie sluit zoals eerder gezegd een aantal voorzieningen uit. Deze
voorzieningen (begeleid wonen, foyers, RIBW, jeugdzorg, vrouwenopvang) zijn echter
wel onderdeel van de keten van de zwerfjongerenopvang. De gemeenten hebben in
die zin ook een rol in het verzorgen van de elementen voordat een jongere in de
daklozenopvang terechtkomt, maar ook bij de uitstroom. Naast de voorzieningen voor
zwerfjongerenopvang zijn deze andere voorzieningen dan ook van belang om als
gemeente beleid voor dakloze jongeren op te richten.

5.2 Vergelijking voorgaande telonderzoeken
In voorgaande jaren voerde de Algemene Rekenkamer de inventarisaties naar het
aantal zwerfjongeren in Nederland uit. De definitie was indertijd:
KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 19 van 33

“Zwerfjongeren zijn jongeren tot 25 jaar met meervoudige problemen, die dakloos
zijn of in de opvang verblijven.”
De Algemene Rekenkamer presenteerde de cijfers als aantallen op jaarbasis.
Bij eerdere tellingen zijn jongeren in begeleid wonen ook meegeteld als residentieel.
Daarnaast lag de leeftijdsgrens in de oude definitie hoger. We verwachtten daardoor
dat het geschatte aantal in 2010 lager zou liggen. De Algemene Rekenkamer schatte
het aantal zwerfjongeren in 2007 rond de 6.000. De Algemene Rekenkamer kampte
indertijd ook met de beperking dat een deel van de centrumgemeenten informatie op
peildatum aanleverden en een deel voor een geheel jaar. We hebben dit in voorliggend rapport gescheiden weergegeven en constateren bij centrumgemeenten die
een continue registratie hebben dat de verhouding tussen peildatum en geheel jaar
rond de twee tot twee en een half ligt.
Verklaringen voor stijging
De Algemene Rekenkamer constateerde in 2007 een stijging van de aantallen ten
opzichte van 2004. Ook nu zien wij een stijging van de aantallen ten opzichte van het
telonderzoek in 2007. Echter, we zien een stijging van de schatting van het aantal
zwerfjongeren in 2010 ten opzichte van 2007 terwijl in 2007 een ruimere definitie
gold. We hebben daarom getracht te benoemen wat verklaringen kunnen zijn voor
een stijging van het aantal zwerfjongeren.
We benoemen hieronder vijf zaken die volgens ons aannemelijk zijn als verklaring van
de gestegen aantallen:
1. De Algemene Rekenkamer heeft bij de cijfers van 2007 geen extrapolatie
uitgevoerd voor heel Nederland. Zij heeft sec de aantallen die door alle
centrumgemeenten zijn aangeleverd opgeteld. Deze aantallen betroffen soms
oudere cijfers en soms cijfers van de centrumgemeenten afzonderlijk in plaats
van voor de regio. Doordat wij in onze aantallen wel extrapoleren naar een
landelijk beeld (op basis van inwoneraantallen) kan onze schatting hoger liggen.
2. ‘Verharding’ maatschappij: door een verharding van de maatschappij vallen
jongeren met meervoudige problemen sneller tussen wal en schip.
3. Problematiek zwerfjongeren neemt mogelijk in aantal toe. Er is een grotere
vraag naar zorg vanwege verslaving, schulden, psychische problemen e.a.). En de
doelgroep zwerfjongeren hebben meervoudige problemen.
4. Betere registraties of schattingen: mogelijk hebben meer gemeenten dan in 2007
een nauwkeurige registratie voor de zwerfjongeren in hun regio of wordt er
actiever ingezet op signalering en opsporing waardoor er nu hogere aantallen
zichtbaar zijn.
5. Meer ofwel betere voorzieningen: in de zorg is een bekend fenomeen dat aanbod
van voorzieningen/diensten vraag creëert naar deze zaken. Wellicht speelt dit
eveneens mee in de opvangvoorzieningen voor zwerfjongeren.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 20 van 33

Bijlage 1.

Format vragenlijst gemeenten
Vragenlijst zwerfjongeren
Vraag

Antwoordmogelijkheden

Vraag 1a Heeft uw gemeente beleid ontwikkeld gericht op
zwerfjongeren? Zoals bijvoorbeeld een paragraaf in het stedelijk
kompas of een notitie betreffende specifieke voorzieningen voor
zwerfjongeren.

Ja
Nee

Zo ja, kunt u documentatie van dit beleid aan ons toe sturen via
k.brummelhuis@hhm.nl?
Zwerfjongeren zijn feitelijk en residentieel daklozen onder de 23 jaar met meervoudige problemen.
LET OP: de jongeren in Foyers en Begeleid Wonen vallen niet onder de definitie.
Feitelijk daklozen zijn personen die niet beschikken over een eigen woonruimte en voor een slaapplek
gedurende de nacht ten minste één nacht (in de maand) zijn aangewezen op:
— buiten slapen, ofwel overnachten in de openlucht en in overdekte openbare ruimten,
zoals portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto;
— binnen slapen in passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang;
— binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie, zonder vooruitzicht op een stabiele slaapplek.
Vraag

Antwoordmogelijkheden

Vraag 2a Is er in uw gemeente een team dat actueel feitelijk dak- en
thuisloze jongeren signaleert, benadert en structureel registreert?
Bijvoorbeeld via bemoeizorg of outreachend?

Ja
Nee (ga verder vanaf vraag 3)

Vraag 2b Zijn er meerdere van dergelijke teams in de regio van de
centrumgemeente (bijvoorbeeld zowel in de centrumgemeente als in
één of meerdere regiogemeentes)?

Nee, 1 team
Ja, 2 teams
Ja, 3 teams
Ja, 4 teams
Ja, 5 teams

Vraag 2c Wilt u per team aangeven welke partijen informatie aanleveren over gesignaleerde feitelijke
dak- en thuisloze jongeren? U kunt meerdere partijen aanvinken.
Partij

Team 1

Team 2 etc.

GGD (sociale teams en of outreachend team)

Ja
Nee

Ja
Nee

Algemeen Maatschappelijk Werk (AMW)

Ja
Nee

Ja
Nee

Nachtopvang van opvangorganisaties (inclusief RIBW’s of GGZ)

Ja
Nee

Ja
Nee

Inloop van opvangorganisaties (inclusief RIBW’s of GGZ)

Ja
Nee

Ja
Nee

Dagopvang van opvangorganisaties (inclusief RIBW’s of GGZ)

Ja
Nee

Ja
Nee

Bureau Jeugdzorg

Ja
Nee

Ja
Nee

Jeugdzorginstellingen

Ja
Nee

Ja
Nee

Politie

Ja
Nee

Ja
Nee

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 21 van 33

Vraag

Antwoordmogelijkheden

Gemeentelijke loketten

Ja
Nee

Ja
Nee

MEE

Ja
Nee

Ja
Nee

Instellingen voor verslavingszorg

Ja
Nee

Ja
Nee

GGZ-instellingen (FAC Team)

Ja
Nee

Ja
Nee

woningcorporaties

Ja
Nee

Ja
Nee

Jongerenloket

Ja
Nee

Ja
Nee

Andere:

Ja
Nee

Ja
Nee

Andere:

Ja
Nee

Ja
Nee

Vraag 2d Kunt u aangeven hoeveel unieke feitelijk dak- en thuisloze jongeren er totaal waren op 1 juli
2010 (als dit een andere datum was, dit graag vermelden)?
Subvraag

Team 1

Team 2 etc.

Peildatum

ddmmjj

ddmmjj

Vrouw < 18

N

N

Vrouw 18 - 22

N

N

Vrouw 23 en ouder

N

N

Man < 18

N

N

Man 18 - 22

N

N

Man 23 en ouder

N

N

Totaal uniek

N

N

Vraag 2e Welke bovengrens heeft u gehanteerd voor de categorie 23
jaar en ouder?

N

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 22 van 33

Onderstaande vragen 3 en 4 alleen invullen in het geval u vraag 2a met Nee heeft beantwoord. Anders
verder gaan naar vraag 5.
Vraag

Antwoordmogelijkheden

Vraag 3a Is er in de regio van uw centrumgemeente onlangs een
telling gedaan of betrouwbare schatting gemaakt van het aantal
feitelijk dak- en thuisloze jongeren?

Ja
Nee

Vraag 3b Is deze telling gedaan met de nieuwe definitie?

Ja
Nee

Vraag 3c Zo nee: is daaruit wel het aantal volgens de nieuwe
definitie af te splitsen?

Ja
Nee

Vraag 3d Wat is het aantal dat u heeft gesignaleerd?
Bij een betrouwbare telling hier het aantal weergeven. Bij een
schatting het aangenomen gemiddelde weergeven en onderstaand
de bandbreedte.

N

Minimaal (bij een schatting)

N

Maximaal (bij een schatting)

N

Periode waarin de telling of de schatting is gedaan

1e kwartaal 2009
2e kwartaal 2009
3e kwartaal 2009
4e kwartaal 2009
1e kwartaal 2010
2e kwartaal 2010
Anders, namelijk:

Indien de telling of de schatting niet conform de nieuwe definitie
was dan hier het aantal zwerfjongeren conform de nieuwe definitie
weergeven.
Vraag 3e Is bij deze schatting het aantal feitelijk dak- en thuisloze
jongeren dat bekend is in de registraties van opvangorganisaties
meegenomen (exclusief residentiële jongeren)?

Ja
Nee

Vraag 3f Kunt u binnen een termijn van 4 weken bij de opvangorganisaties nagaan of zij registraties hebben van feitelijk dak- en
thuisloze jongeren conform de definitie? Het gaat hier voornamelijk
om de voorzieningen of organisaties genoemd in de nevenstaande
lijst en per voorziening of organisatie aangeven welke aantallen
daar geregistreerd zijn en of er kans op dubbelingen is.

Ja
Nee

Vraag 3g Wilt u onderstaand de opgaven van het aantal feitelijk dak- en thuisloze jongeren onder 23 jaar
van de betreffende voorzieningen en organisaties vermelden?
Aantal dak- en
thuislozen <23

Percentage
vrouw

maand van
telling (2010)

Outreachend team van GGD of GGZ of
opvangorganisatie of verslavingszorg

N

%

mmm

Nachtopvang opvangorganisaties (inclusief
RIBW’s of GGZ)

N

%

mmm

Inloop van opvangorganisaties (inclusief RIBW’s
of GGZ)

N

%

mmm

N

%

mmm

Organisatie

Dagopvang opvangorganisaties (inclusief RIBW’s
of GGZ)

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 23 van 33

Vraag

Antwoordmogelijkheden
Aantal dak- en
thuislozen <23

Percentage
vrouw

maand van
telling (2010)

Politie

N

%

mmm

Woningcorporaties

N

%

mmm

Andere:

N

%

mmm

Andere:

N

%

mmm

Andere:

N

%

mmm

Vraag 3f Is er gecontroleerd op dubbelingen?

Ja
Nee

Vraag 3g Wat is het aantal unieke jongeren bij alle voorzieningen en
instellingen samen? Hier weer even uitsluiten foyers en BW.

N

Vraag

Antwoordmogelijkheden

Vraag 4a Welke organisaties, zie lijst in uw regio van de centrumgemeente, hebben zicht op feitelijk
dakloze jongeren? En welke aantallen zijn bij hen bekend?
Organisatie

Aantal feitelijk dakloze
zwerfjongeren (conform
nieuwe definitie) op 1 juli 2010

Registratie
Schatting

GGD (sociale teams en of outreachend team)

N

Registratie
Schatting

Algemeen Maatschappelijk Werk (AMW)

N

Registratie
Schatting

Bureau Jeugdzorg

N

Registratie
Schatting

Jeugdzorginstellingen

N

Registratie
Schatting

Politie

N

Registratie
Schatting

Gemeentelijke loketten

N

Registratie
Schatting

MEE

N

Registratie
Schatting

Instellingen voor verslavingszorg

N

Registratie
Schatting

GGZ-instellingen (FAC Team)

N

Registratie
Schatting

woningcorporaties

N

Registratie
Schatting

Jongerenloket

N

Registratie
Schatting

Andere:

N

Registratie
Schatting

Andere:

N

Registratie
Schatting

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 24 van 33

Let op: vraag 5 en 6 betreffen residentieel daklozen
Residentieel daklozen zijn personen die zijn ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang.
Onder maatschappelijke opvang wordt in dit verband niet vrouwenopvang verstaan, hoewel de vrouwenopvang in de Wet maatschappelijke ondersteuning wel valt onder maatschappelijke opvang. Ook vallen
kinderen/jongeren die met hun ouder(s) meekomen in de opvang niet onder de definitie. Ingeschreven
staan bij begeleid wonen of een foyer de jeunesse wordt ook uitgesloten, ook wanneer deze is ondergebracht bij een instelling voor maatschappelijke opvang. Voor meervoudige problemen geldt dat het
voldoende is wanneer sprake is van een vermoeden van meervoudige problematiek.
We vragen u het volgende in onderstaand vragenblok:
• De instellingen met specifieke voorzieningen voor zwerfjongeren te noemen waar de gemeente
afspraken mee heeft en of er maatschappelijke opvangvoorzieningen voor volwassenen zijn die ook
zwerfjongeren opnemen (vraag 5).
• Bij de betreffende instellingen na te gaan wat het aantal aanwezige residentiële zwerfjongeren was
op peildatum 1 juli 2010 (het betreft hier de jongeren die voldoen aan de definitie).
• Gezien de nieuwe definitie kan het zijn dat de gevraagde plaatsen in de instellingen ook regelmatig
worden gebruikt voor jongeren van 23 jaar en ouder. Indien dat het geval is vragen we u aan te geven
welk aantal plaatsen gemiddeld bezet worden door jongeren van 23 jaar en ouder.
• Bij de instellingen na te gaan wat het aantal specifieke opvangplaatsen is (voor de doelgroep van de
definitie) en dit per instelling aan te geven (dit kan meer zijn dan het aanwezige aantal jongeren
want er kan altijd tijdelijk even een plaats leeg zijn bij wisselen van cliënten).
• Indien er sprake is van een voorziening voor volwassenen die ook jongeren opneemt, dan vragen we u
ook om na te gaan welk deel voor jongeren beschikbaar is (vraag 6).
Vraag

Antwoordmogelijkheden

Vraag 5 Vul onderstaande tabel na het lezen van bovenstaand informatieblok. Deze tabel is voor
instellingen die specifieke voorzieningen voor Zwerfjongeren hebben.
LET OP: jongeren in Foyers of begeleid wonen vallen niet onder de definitie.
Subvraag

1

2 (et cetera)

Welke bovengrens qua leeftijd wordt er gehanteerd?

N

N

Welke ondergrens qua leeftijd wordt er gehanteerd?

N

N

Wat is het totaal aantal plaatsen in de betreffende
opvangvoorziening?

N

N

Wat was het aantal aanwezige cliënten conform de definitie op
peildatum 1 juli 2010?

N

N

Is er ook een dag- en nachtopvang verbonden aan de instelling
waarin feitelijk dak- en thuisloze jongeren kunnen verblijven?

Ja
Nee

Ja
Nee

Naam instelling of organisatie
per instelling of organisatie kunnen meerdere voorzieningen
worden aangegeven
Naam voorziening voor 24-uurs opvang specifiek voor jongeren
het gaat hier om een groepsvoorziening meerdere slaapkamers
(met of zonder sanitair) en gemeenschappelijke gezamenlijke
voorzieningen (huiskamer, keuken, eetgelegenheid, sanitair)

Vraag 6 Vul onderstaande tabel na het lezen van bovenstaand informatieblok. De tabel is specifiek
bedoeld voor instellingen voor volwassenen die ook jongeren opnemen.
LET OP: jongeren in Foyers of begeleid wonen vallen niet onder de definitie.
Naam instelling of organisatie
per instelling of organisatie kunnen meerdere voorzieningen

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 25 van 33

Vraag

Antwoordmogelijkheden

worden aangegeven
Naam voorziening voor 24-uurs opvang specifiek voor jongeren
het gaat hier om een groepsvoorziening meerdere slaapkamers
(met of zonder sanitair) en gemeenschappelijke gezamenlijke
voorzieningen (huiskamer, keuken, eetgelegenheid, sanitair)
Wat was het aantal aanwezige cliënten conform de definitie op
peildatum 1 juli 2010?

N

N

Wat was het totaal aantal aanwezige cliënten op 1 juli 2010
(inclusief volwassenen)?

N

N

Wat is het totaal aantal plaatsen in de betreffende opvangvoorziening?

N

N

Wat is het aantal residentiële opvangplaatsen beschikbaar voor
jongeren tot 23 jaar?

N

N

Wat is het minimum aantal plaatsen beschikbaar voor jongeren
tot 23 jaar?

N

N

Wat is het maximum aantal plaatsen beschikbaar voor jongeren
tot 23 jaar?

N

N

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 26 van 33

Bijlage 2.

Aantal plaatsen voor zwerfjongeren conform definitie

Gemelde voorzieningen voor 24-uurs opvang
zwerfjongeren (situatie eind 2010) exclusief
voorzieningen met RIBW-erkenning

Centrumgemeente

Naam organisatie

Aantal plaatsen
Specifiek
zwerfjongeren

Conform
definitie

Binnen volwassenen
voorziening

Totaal

Voor
zwerfjongeren

Totaal
personen
inclusief
jongeren

33

68

Bovengrens
leeftijd

Alkmaar

Stichting DNO

Amersfoort

L.S.G. Rentray

Amersfoort

Kwintes (IKS)

Amsterdam

HVO-Querido Reina

5

5

Apeldoorn

Iriszorg

5

6

Assen

Leger des Heils

3

9

geen

Bergen op Zoom

MO Novadic-Kentron

4

16

geen

Breda

De Zuidwester
Zwerfjongerenpension De Omloop

12

12

Den Bosch

JOeB (Jongeren opvang en
begeleiding)

1

1

Den Haag

Kessler Stichting/DoorZ

17

17

Deventer

Crisisopvang

2

3

25

Dordrecht

Rivas

2

3

25

Ede

Johanniter opvang

3

9

geen

Ede

Leger des Heils

2

40

geen

Eindhoven

Neos

Emmen

Leger des Heils De Breehof

4

24

geen

Groningen

Zienn: Crisisopvang Den Eikelaar

5

49

17-80

Groningen

Limor Greidhoek

1

24

geen

Groningen

Limor: Hiddemaheerd

1

25

geen

Haarlem

Spaarnezicht

Heerlen

Crisisopvang RIMO

Hilversum

jongerenopvang het Gooi

Hilversum

De vluchtheuvel

6

8

geen
25

4

20

geen

24

23

Delft

KB/11/1235/tzwj

7

22

14

27

22

23
9

8

11

25
16

12 mei 2011

19

© bureau HHM

Pagina 27 van 33

26

geen

Gemelde voorzieningen voor 24-uurs opvang
zwerfjongeren (situatie eind 2010) exclusief
voorzieningen met RIBW-erkenning

Centrumgemeente

Aantal plaatsen
Specifiek
zwerfjongeren

Binnen volwassenen
voorziening

Voor
zwerfjongeren

Totaal
personen
inclusief
jongeren

Bovengrens
leeftijd

Naam organisatie

Conform
definitie

Hoorn

Stichting DNO trainingshuis

15

Hoorn

Stichting DNO

Leeuwarden

Zienn: Huis voor jongeren

Oss

Stichting Maatschappelijke
Opvang Verdihuis

7

29

geen

Purmerend

Stichting Algemeen
Opvangcentrum Purmerend

7

45

23

Rotterdam

cvd henegouwerlaan

32

32

23

Spijkenisse

Flexusjeugdplein

11

16

25

Tilburg

SMO Traverse Jongerenpension

16

16

23

Venlo

Stichting MOV Crisisopvang
Roermond

10

Vlaardingen

St. Onder Eén Dak: Sociaal
pension Maassluis

2

Vlaardingen

St. Onder Eén Dak: nachtopvang +
soc. pension Vlaardingen

5

Vlaardingen

St. Elckerlyc: Voorzieningen voor
beschermd wonen in Vlaardingen

6

Vlissingen

Emergis crisisopvang

11

Zaanstad

Leger des Heils, Zaanerf

6

Zwolle

IrisZorg beschermd wonen
Jongeren

Zwolle

Leger des Heils Crisisopvang

Totaal

15

23
30

Totalen

14

20

4

179

90
25

25

5

206

25
17

35

186

NB

Tabel 2.1. Aantal plaatsen voor zwerfjongeren conform definitie

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 28 van 33

Bijlage 3.

Aantal plaatsen voor zwerfjongeren in voorzieningen met RIBW-erkenning

Aantal plaatsen
Gemelde voorzieningen voor 24-uurs opvang
zwerfjongeren (situatie eind 2010)

Centrumgemeente

Naam organisatie

Specifiek zwerfjongeren

Conform
definitie

Binnen volwassenen
voorziening

Voor zwerfjongeren

Totaal

Bovengrens
leeftijd

Totaal
personen
inclusief
jongeren

Kwintes

10

19

Leger des Heils

10

10

23

Amsterdam

Volksbond Bertolt
Brechthuis

30

30

nb

Amsterdam

HVO-Querido Alexandria
jonge moeders

25

25

Amsterdam

Altra Gezinsgroep Hofgeest

6

6

Arnhem

Iriszorg

20

20

Den Haag

Leger des Heils/Vast en
verder

15

21

Den Haag

Leger des Heils Zij aan Zij

3

3

Den Helder

Leger des Heils Vast &
Verder

15

21

25

Den Helder

4FF, crisisopvang voor
jongeren van Parlan

9

9

18

Deventer

Stichting KIJ/COACH en
iriszorg: uitvoering
zwerfjongerenproject

6

9

25

Doetinchem

Lindenhout (samen met
iriszorg)

2

2

nb

Doetinchem

Stichting Jongerenopvang
Doetinchem

8

10

25

Dordrecht

Leger de Heils

17

24

25

Dordrecht

De Hoop

11

16

25

Eindhoven

Leger des Heils

8

16

27

Enschede

Humanitas onder dak TOV

9

13

25

Heerlen

Pension Mijnzicht

20

20

23

Almere

25

Helmond

St. MO Helmond e.o.

15

15

23

Leiden

Binnenvest

10

10

nb

Maastricht

Jekerzicht

10

14

25

Nijmegen

IrisZorg Sancta Maria

19

27

25

Rotterdam

Leger des Heils Vast &
Verder

16

16

23

Rotterdam

pension maaszicht

30

30

23

Rotterdam

trivium lindehof Plataan

12

12

23

Rotterdam

arosa annie mg

15

15

23

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 29 van 33

Aantal plaatsen
Gemelde voorzieningen voor 24-uurs opvang
zwerfjongeren (situatie eind 2010)

Centrumgemeente

Naam organisatie

Specifiek zwerfjongeren

Conform
definitie

Binnen volwassenen
voorziening

Voor zwerfjongeren

Totaal

Bovengrens
leeftijd

Totaal
personen
inclusief
jongeren

Utrecht

Stichting Pension Singelzicht

12

12

23

Utrecht

Leger des Heils Enkeltje
Zelfstandig

13

18

25

Utrecht

SBWU Het Blauwe Huis =
RIBW

21

21

23

Venlo

Pension Roerzicht

10

10

23

Vlissingen

Emergis, Leger des Heils
sociaal pension

Zaanstad

Project Fasehuis W93 Leger
des Heils, Spirit en GGD

7

10

25

Zwolle

Leger des Heils Take Off

13

13

23

427

497

Totalen

7

7

NB

Tabel 3.1 Aantal plaatsen voor zwerfjongeren in voorzieningen met RIBW-erkenning

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 30 van 33

Bijlage 4.

Twee voorbeelden van voorziening begeleid wonen
Onderstaande twee voorzieningen gaven instellingen en gemeenten op als zijnde vormen van
begeleid wonen als eerste opvang.
NB. Dit overzicht bedoeld als voorbeeld, het is beperkt en niet representatief.
Omdat aan gemeenten niet expliciet is gevraagd naar vormen van begeleid wonen, hebben we
hier verder geen onderzoek naar gedaan. Wel werd in deze twee gevallen aangegeven dat deze
vorm van begeleid wonen geschikt is voor zwerfjongeren vanuit een dakloze situatie.

Centrum
gemeente

Een tweetal voorbeelden begeleid wonen die
als eerste opvang functioneren

Naam organisatie

Den Haag

Luna

66 woningen met per woning meerdere cliënten

Groningen

Stichting Huis: Het Hoendiephuis

21 plaatsen begeleid wonen

Tabel 4.1. Voorbeelden

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 31 van 33

Bijlage 5.

Aantal feitelijk dakloze zwerfjongeren conform definitie
Bij 11 van de 20 centrumgemeenten die ons gegevens op peildatum aanleverden en bij 13 van
de 21 centrumgemeenten die ons gegevens aanleverden over een geheel jaar, ging het om
recente en naar onze mening betrouwbare en bruikbare gegevens.
Aantal jongeren tot 23 jaar per
gemeente op recente peildatum
(eind 2009 of 2010)

Inwoner aantal
regio

Feitelijk dakloze
jongeren

Aantal feitelijk
per 10.000
inwoners

Alkmaar

237.279

83

3,5

Apeldoorn

251.831

39

1,5

Den Bosch

310.221

33

1,1

Deventer

260.624

70

2,7

Doetinchem

272.990

50

1,8

Leeuwarden

646.305

176

2,7

Spijkenisse

300.146

59

2,0

Tilburg

431.217

45

1,0

Utrecht

850.982

86

1,0

Venlo

489.715

190

3,9

Zwolle

531.366

68

1,3

Totaal

4.582.676

899

2,0

16.574.989

3252

Extrapolatie naar landelijk op peildatum

Tabel 5.1 Aantal feitelijk dakloze jongeren op peildatum geëxtrapoleerd
Aantal jongeren tot 23 jaar per
gemeente over geheel jaar
(recente opgave 2009 of 2010)

Inwoner aantal
regio

Feitelijk dakloze
jongeren

Aantal feitelijk
per 10.000
inwoners

Almere

387.881

321

8,3

Amsterdam

943.176

336

3,6

Arnhem

410.332

80

1,9

Bergen op Zoom

240.045

124

5,2

Den Haag

754.733

746

9,9

Dordrecht

394.526

110

2,8

Eindhoven

530.439

170

3,2

Enschede

378.457

111

2,9

Groningen

576.668

94

1,6

Heerlen

252.300

146

5,8

Helmond

204.725

21

1,0

Vlaardingen

177.689

23

1,3

Zaanstad

170.343

41

2,4

Totaal

5.421.314

2.323

4,3

16.574.989

7102

extrapolatie naar landelijk op jaarbasis

Tabel 5.2 Aantal feitelijk dakloze jongeren over geheel jaar geëxtrapoleerd
KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 32 van 33

In bovenstaand overzicht constateren we een grote spreiding in de aantallen per 10.000
inwoners. We maken daarom enkele kanttekeningen bij dit overzicht.
De gemeenten met uitschieters naar boven en naar onder konden we op grond van criteria voor
bruikbaarheid en betrouwbaarheid niet uit de totale som elimineren. Oorzaken voor de grote
verschillen zijn naar verwachting divers. Steden kunnen verschillen in de wijze waarop
geregistreerd wordt en hoeveel aandacht daarvoor is. Ook kunnen gemeenten verschillen in
beleid voor de doelgroep en het aantal voorzieningen. Als er meer verblijfsvoorzieningen zijn
dan ligt het aantal feitelijk dakloze jongeren mogelijk lager dan gemiddeld, omdat jongeren
sneller in een voorziening terecht kunnen. Verder is de vraag opportuun of enkele steden een
grotere ‘aantrekkingskracht’ hebben voor zwerfjongeren.
Totaal feitelijk dakloze jongeren (alle gemeenten – peildatum)
Als we uitgaan van alle 20 centrumgemeenten (versus 11 waar we mee hebben gerekend) die op
peildatum het aantal feitelijk dakloze zwerfjongeren hebben opgegeven en dit naar een
landelijk niveau extrapoleren dan komt het geëxtrapoleerde niveau landelijk op 3.397 feitelijk
dakloze zwerfjongeren. Het geëxtrapoleerde aantal op basis van alle centrumgemeenten is
daarmee bijna 150 hoger.
Totaal feitelijk dakloze jongeren (alle gemeenten – jaarbasis)
Als we uitgaan van alle 21 centrumgemeenten (versus 13 waar we mee hebben gerekend) die op
jaarbasis het aantal feitelijk dakloze zwerfjongeren hebben opgegeven en dit naar een
landelijk niveau extrapoleren dan komt het geëxtrapoleerde niveau landelijk op 6.949 feitelijk
dakloze zwerfjongeren. Het geëxtrapoleerde aantal op basis van alle centrumgemeenten is
ruim 150 lager. Dit kunnen we mogelijk verklaren doordat hierin ook cijfers zitten van meer
dan twee jaar oud.

KB/11/1235/tzwj

12 mei 2011

© bureau HHM

Pagina 33 van 33