WELZIJN EN SPORT

3 0 NOV. 2fl)8
j[

SCANPLAZA

/

Nederlandse
Zorgautoriteit

Newtonlaan 1-41
3584 BX Utrecht

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
t.a.v. de minister voor Medische Zorg en Sport,
de heer Bruno Bruins
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

Uw brief van

Uw k e n m e r k

26 februari 2018

1276302-171739-CZ

Behandeld door

Telefoonnummer

Postbus 3017
3502 GA Utrecht
T 030 296 81 11
F 030 296 82 96
E info@nza.nl
i www.nza.nl

E-mailadres

Kenmerk

info@nza.nl

0314399/0476546

Onderwerp

Datum

Monitor acute zorg 2018

29 november 2018

Mijnheer de Minister,
Hierbij bieden wij u de monitor acute zorg 2018 aan.
De monitor acute zorg is een vervolg op de marktscan acute zorg van
september 2017 en beschrijft met cijfers van 2016 en 2017 de
ontwikkeling van de toegankelijkheid van de acute zorg. In
samenwerking met het RIVM is ook een toekomstverkenning gedaan van
de verwachte ontwikkeling van de vraag naar acute zorg tot 2025.
Voor een korte beschrijving van de aanleiding, de bevindingen en de
conclusies en aanbevelingen die uit de bevindingen volgen wordt
verwezen naar de samenvatting vooraan in het rapport.
Het veld is via de betreffende brancheverenigingen nauw betrokken
geweest bij de totstandkoming van de monitor.
Hoogachtend,
Nederlaridse Zorgautoriteit,

f

Monitor

actf

Inhoud
Samenvatting
1 Aanleiding, doel en scope
2 Patiëntenstromen acute zorg
3 Toekomstverkenning
4 Conclusies & aanbevelingen
(Bijlagen Monitor acute zorg 2018: separaat bestand)

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 2

i

Samenvatting
In 2017 constateerde de NZa dat de acute zorg voldoende
toegankelijk is, maar dat de druk wel toeneemt. Uit deze
monitor blijkt opnieuw dat de acute zorg voldoende
toegankelijk is, maar dat de druk ook de komende jaren
blijft toenemen. De ketenpartners in de acute zorg zullen
in sterke mate de samenwerking met elkaar moeten
opzoeken om de acute zorg goed te organiseren en
coördineren. Dit is noodzakelijk om de toenemende vraag
naar acute zorg op te kunnen vangen.
De voorlopige cijfers van 2017 laten een daling zien van het
aantal patiënten op de seh. Ook het aantal huisartsconsulten
(zowel tijdens als buiten kantooruren) daalt ook licht. Het aantal
spoedritten van de ambulances naar de seh daalt ook, maar het
totaal aantal ambulanceritten is licht toegenomen.
De toegankelijkheid van de acute zorg verschilt van dag tot dag en
zelfs van uur tot uur. De seh is het drukst op maandagen en
tussen 10 en 20 uur, de huisartsenposten in de weekenden. Voor
spoedeisende ritten van de ambulances is de maandag eveneens
de drukste dag en ligt de piekdrukte doorgaans tussen 8 en 17
uur. Er valt nog veel te winnen door op die momenten te zorgen
dat er voldoende personeel en apparatuur beschikbaar is om de
drukte op te vangen.
Doelgroepen die het meest gebruik maken van de acute zorg
zijn jonge kinderen van 0-4 jaar en mensen van 65 jaar en
ouder. In de acute zorg zien we dat de behandeltijd per patiënt,
het aantal klinische opnames na seh-bezoek, de verblijfsduur in
het ziekenhuis en het beroep op vervolgzorg toeneemt met de
leeftijd van de patiënt.

Uit een toekomstverkenning van de NZa in samenwerking met
het RIVM blijkt dat het zorggebruik van mensen van 65 jaar en
ouder met een factor twee tot vier toeneemt. Gezien de
complexiteit van deze zorg, betekent dit dat de druk op de keten
de komende jaren verder zal toenemen.
Drukte in de acute zorg wordt vaak veroorzaakt als de
doorstroom (bijvoorbeeld van spoedeisende hulp naar
opnameafdelingen) of de uitstroom naar vervolgzorg (zoals
verpleging en verzorging thuis of in een eerstelijnsinstelling) niet
soepel verloopt. De toegankelijkheid van vervolgzorg (eerstelijns
verblijf, wijkverpleging, revalidatiezorg, Wlz-crisiszorg en Wmospoedzorg) vanuit de acute zorg laat zich nog niet goed meten.
Wel zijn eerste stappen gezet om de coördinatie van
vervolgzorg, met name het eerstelijnsverblijf, te verbeteren.
Deze coördinatiefunctie moet de komende tijd breder op
vervolgzorg worden toegepast. Naarmate de coördinatie
effectiever wordt zal ook per regio inzichtelijk worden of behalve
het coördinatieprobleem ook sprake van een capaciteitstekort is.
Het gebruik van wijkverpleging neemt toe met gemiddeld 5%
per jaar. Patiënten die op de seh komen en voor het eerst
wijkverpleging nodig hebben, worden vaker opgenomen en
liggen gemiddeld langer in het ziekenhuis.
We constateren daarnaast dat de afgelopen jaren minder gebruik
gemaakt wordt van Wlz-crisiszorg en fors meer van zorg in het
eerstelijnsverblijf.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 3

Aanbevelingen
Samenwerking is het sleutelwoord
De toenemende vraag naar acute zorg vraagt om steeds
effectievere oplossingen om met schaarse middelen (menskracht
en materieel) steeds meer zorg te kunnen bieden. Om te zorgen
dat de acute zorg ook in de toekomst toegankelijk blijft is
samenwerking het sleutelwoord.
Samenwerking tussen alle ketenpartners in de acute zorg:
de zorgaanbieders, brancheorganisaties en zorgverzekeraars.
Samenwerking betekent gezamenlijk en gedeeld inzicht (in de
uitdagingen, in de trends en patronen en in het functioneren
van de keten als geheel en in de eigen rol in die keten), een
onderling gecoördineerde aanpak om de toegankelijkheid te
borgen (de zorg moet zodanig gecoördineerd worden dat de
capaciteit is berekend op de voorspelbare drukte, en pieken zo
mogelijk worden voorkomen) en onderlinge kennisdeling van
oplossingen die werken.
Gezamenlijk en gedeeld inzicht:
• Het is noodzakelijk dat zorgaanbieders in de acute zorg
regionaal in gesprek blijven met elkaar en met de
zorgverzekeraars, om knelpunten op te lossen en cijfers/
trends te duiden.
• Zorg voor effectieve registratie van zorg voor personen met
verward gedrag in de acute zorgketen, zodat inzichtelijk
wordt in welke mate nog geen sprake is van de juiste zorg
op de juiste plek. Dat is nu onvoldoende duidelijk.
• De NZa draagt graag bij aan de discussie op welke wijze
partijen in de acute zorgketen zinvol keteninformatie over
de zorg kunnen delen met elkaar, om de coördinatie van de
acute zorg te verbeteren.

®#®

®@

• De NZa kan samen met het RIVM de toekomstverkenning
verder ontwikkelen, de regionale situatie verder in kaart
brengen en op basis daarvan beleidsscenario's doorrekenen,
• Om de acute zorg goed te kunnen monitoren, is het
belangrijk om te borgen dat relevante cijfers over acute zorg
worden gedeeld in de acute zorgketen, met zorgverzekeraars
en met de NZa.
Gecoördineerde aanpak en betere organisatie van de acute zorg
• Blijf werken aan sterkere coördinatie tussen de ketenpartners
om ook tijdens momenten van ongebruikelijke piekdrukte
naar behoren te blijven functioneren. Maak tijdig plannen en
gebruik oefeningen en simulaties om als keten voorbereid te
zijn op het doorstaan van de minder alledaagse pieken, zoals
die die wordt veroorzaakt door griepepidemieën.
• Zorg dat de beschikbare capaciteit van eerstelijnsverblijf
structureel voldoende is én voldoende is om de minder
alledaagse - maar wel deels voorspelbare- piekmomenten
zoals een griepgolf op te kunnen vangen.
• Organiseer de acute zorg beter met het inzicht dat de
'niet-planbare' acute zorg grotendeels wel een voorspelbaar
patroon heeft. Mogelijkheden hiervoor zijn:
• Effectieve keten-brede registratiesystemen om gezamenlijk
inzicht te ontwikkelen in het functioneren van de keten,
waar de knelpunten zitten en wat de potentiële oplossingen
zijn. Effectief spreiden van visites door huisartsen in
hetzelfde verzorgingsgebied, zodat niet aan het einde van
de dag een plotselinge toestroom van patiënten op de seh
ontstaat. Nagaan of de ontwikkeling van druktemeters op
seh's bijdraagt aan de totstandkoming van meer real-time
inzicht in de patronen van drukte op de seh op regionaal
niveau, zodat de meldkamer de patiëntenstroom naar de
seh's beter kan regisseren. Zorg ervoor dat specialismen

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 4

zoals radiologie en chirurgie de overdrachtsmomenten waar
mogelijk plannen buiten de momenten van voorspelbare
piekdrukte op de seh. Pas de roostering van personeel aan
naar het, zeer voorspelbare, patiënten-aanbod van die dag
gebaseerd op historische gegevens. Zorg ervoor dat
verpleeg- en verzorgingshuizen hun dienstenstructuur
zodanig inrichten dat patiënten niet tot maandag blijven
liggen, maar ook in het weekend worden beoordeeld.
• Optimaliseer de samenwerking tussen huisartsen en
medisch specialisten om onnodige opnames te voorkomen
en stimuleer ook bij presentatie op de seh een nauwe
samenwerking tussen huisartsen, seh-artsen en medisch
specialisten om tijdig de juiste zorg op de juiste plek te
kunnen organiseren.
• Beloon effectieve samenwerkingsinitiatieven vanuit de
eerstelijnszorg die tot afname van onnodige instroom in
de acute zorg leiden
• Onderzoek of en hoe de grote autonome groei van de vraag
naar ambulancezorg is te beperken.
• Creëer mogelijkheid tot bekostiging van breder toepasbare
zorgcoördinatiefuncties dan alleen voor het eerstelijnsverblijf.
Creëer ook op korte termijn bekostigingsvormen die eraan
bijdragen dat de coördinatie daadwerkelijk tot stand komt.
Onlangs publiceerde de NZa daarvoor een analyse.
• Geef invulling aan de juiste zorg op de juiste plek en maak
concrete afspraken over het ombuigen van patiëntenstromen.
Welke patiëntenstromen onderscheiden we? Wat is voor hen
de juiste zorg? En waar kan die het beste geleverd worden,
rekening houdend met de bestaande knelpunten?
• Op dit moment loopt er vanuit de NZa een onderzoek naar
de wachttijden in de wijkverpleging. De uitkomsten hiervan
kunnen als basis dienen voor afspraken in de acute zorg
over concretere normen voor tijdige beschikbaarheid van
vervolgzorg voor patiënten.

Kennisdeling
• Er wordt overal volop geïnnoveerd en geëxperimenteerd.
Uit de hoofdlijnakkoorden blijkt dat de partijen kiezen
voor een regionale aanpak zonder centrale regie. Toch
moet de opgedane kennis ook buiten de eigen regio kunnen
verspreiden. Op landelijk niveau moet een partij daarom
ook de verantwoordelijkheid dragen om te zorgen dat de
effectieve initiatieven snel standaardpraktijk worden.
Vervolg
De NZa zal de ontwikkelingen in de acute zorg blijven volgen in
een tweejaarlijkse monitor. De gegevens uit deze monitor vormen
hiervoor de basis. Daarnaast blijven we de ontwikkelingen in de
acute zorg nauwlettend volgen en zullen we ingrijpen als we zien
dat de zorgplicht in het geding dreigt te komen. Op dit moment
is daar nog geen reden toe.
We zien dat partijen onze aanbevelingen uit 2017 hebben
verwerkt in een 'Agenda acute Zorg' en belegd bij verschillende
instanties. De NZa vertrouwt erop dat dit zal leiden tot concrete
acties, en dat de aanbevelingen uit deze monitor hieraan worden
toegevoegd.
Aanbieders van acute zorg, brancheorganisaties en zorgverzekeraars signaleren dat er behoefte is aan beter inzicht
in cijfers over de acute zorg, met name ook op regionaal
niveau. Wij zien daarom een rol voorde NZa in het frequenter
beschikbaar stellen van zulke cijfers. Zo kunnen wij regelmatig
updates geven van de ontwikkelingen binnen deze sector;
bijvoorbeeld halfjaarlijks of jaarlijks in plaats van tweejaarlijks.
Dit hoeft niet in de vorm van een rapport met aanbevelingen,
er kan ook gedacht worden aan een dashboard dat op een
website wordt gepubliceerd.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 5

Het klankborden van de acute zorgpartners in het kader van de
totstandkoming van deze monitor wordt als waardevol forum
gezien om actualiteiten te bespreken, cijfers te helpen duiden
en vervolgvragen aan te reiken. De NZa wil dit forum blijven
bieden, ook in de jaren dat deze tweejaarlijkse monitor niet
verschijnt. De hiervoor genoemde periodieke updates kunnen
steeds in dat forum worden besproken.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 6

1 Aanleiding, doel en scope

0 © © ®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 7

1 Aanleiding, doel en scope
Aanleiding

Hiermee ontstaat een kader om ontwikkelingen in de acute zorg
te voorspellen en te duiden, aan te geven waar knelpunten
kunnen ontstaan en wat effectieve maatregelen zijn om deze
knelpunten op te lossen.

De NZa concludeerde in september 2017 dat de acute zorg
voldoende toegankelijk is, maar dat de druk wel toeneemt. Om
de toegankelijkheid op langere termijn te waarborgen is meer
samenwerking en coördinatie noodzakelijk. Op verzoek van het
ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt
de NZa vanaf nu iedere twee jaar een overzicht uit van de
ontwikkelingen in de acute zorg.

Definities
'Acute zorg', 'spoedzorg' en 'acute zorgvraag' definiëren we als
volgt:

Deze monitor is tot stand gekomen in samenwerking met veel
partijen in de acute zorg (ActiZ, AZN, FMS, InEen, LHV, LNAZ,
NFU, NVSHA, NVZ, Patiëntenfederatie Nederland, ZN, ZINL). Zij
gaven via een klankbordgroep feedback op de
onderzoeksvragen, duiding van de resultaten en informatie over
initiatieven die de druk op de acute zorg verlichten.

Acute zorg:
Een situatie waarin aan iemand zo spoedig mogelijk, maar in
ieder geval binnen enkele minuten tot enkele uren, zorg
verleend moet worden om overlijden of onomkeerbare
gezondheidsschade als gevolg van een acute levensbedreigende
aandoening of een ongeval te voorkomen (RVZ, 2003).

Doel

Spoedzorg:
Zorg als antwoord op een zorgvraag die vanuit de beleving van
de patiënt acuut is (NHG, 2013). Spoedzorg is hiermee breder
dan 'acute zorg'.

Deze monitor heeft vier doelen:
• Inzicht geven in de ontwikkelingen acute zorg sinds
september 2017. Daarbij brengen we de patiëntstromen in
kaart, met extra aandacht voor tijdige vervolgzorg;
• Verkennen van de verwachte ontwikkeling in de vraag naar
acute zorg tot 2025;
• De toegankelijkheid van de vervolgzorg en de relatie daarvan
met de acute zorg onderzoeken;
• Aanbevelingen doen ter verbetering van de toegankelijkheid
van de acute zorg.

Acute zorgvraag (ook wel: spoedzorgvraag):
Een patiënt/slachtoffer of omstander vraagt om onmiddellijke
hulp in verband met een ervaren of geobserveerde mogelijk
ernstige of een op korte termijn levensbedreigende situatie als
gevolg van een gezondheidsprobleem of letsel dat plotseling
ontstaat of verergert. (RVZ, 2003)

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 8

Deze definities sluiten aan bij het concept Kwaliteitskader
Spoedzorgketen (kwaliteitskader) dat het Landelijk Netwerk
Acute Zorg (LNAZ) begin 2018 namens elf partijen aanbood aan
Zorginstituut Nederland (Zorginstituut). Het Kwaliteitskader
bevat onder andere vier nieuwe normen met betrekking tot
personeel. Voordat het Kwaliteitskader kan worden ingeschreven
in het register, toetst het Zorginstituut of dit kader voldoet aan
de criteria van het Toetsingskader.

De bevindingen van deze monitor baseren we op gegevens
van Vektis, RIVM en de ROAZ-regio's. We maken zoveel mogelijk
gebruik van cijfers over 2017. De cijfers voor de ziekenhuisdeclaraties zijn nog niet volledig voor heel 2017. Voor meer
informatie over de gebruikte data, zie de bijlage Bronnen &
Methoden bij deze monitor [INVOEGEN LINK BIJLAGE].
Als bijlage staat ook een overzicht van de vele initiatieven
die er zijn om de druk op de verschillende onderdelen van
de acute zorgketen te verminderen.

Scope en aanpak
In deze monitor brengen we de patiëntstromen in de acute zorg
in beeld. We onderscheiden de volgende fasen:
• Zorg voorafgaand aan instroom acute zorg;
• Instroom acute zorg (melding en triage);
• Doorstroom acute zorg (eventuele coördinatie om de
patiënt naar de juiste zorgaanbieder te geleiden, diagnose
en behandeling);
• Uitstroom acute zorg (inclusief eventuele vervolgzorg nadat de
acute zorgvraag adequaat beantwoord is/onder controle is).
We brengen het aantal patiënten in beeld van de volgende
aanbieders die betrokken zijn bij de acute zorg en vervolgzorg:
• Huisartsen en huisartsenposten (hap);
• Regionale ambulancevoorzieningen (rav);
• Spoedeisende hulpafdelingen (seh);
• Acute psychiatrische hulpverlening;
• Verpleegafdelingen van ziekenhuizen;
• Eerstelijnsverblijf (elv);
• Wijkverpleging (wvp);
• Wlz-crisiszorg;
• (Geriatrische) revalidatiezorg (grz).

®#®

®<§

Toekomstverkenning in samenwerking met het RIVM
De NZa en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM) ontwikkelden samen twee modellen voor de acute zorg.
De modellen hebben als doel om effecten van beleid door te
rekenen en om inzicht te krijgen in het toekomstige gebruik
van acute zorg. De verantwoordelijkheid van de technische
ontwikkeling van het model, de analyses van autonome trends
van het zorggebruik en de uitkomsten van de rekenmodellen
ligt bij het RIVM. De NZa heeft het proces begeleid, gegevens
beschikbaar gesteld en is verantwoordelijk voor de eindredactie
van de resultaten in dit rapport.
Aanbevelingen
In de marktscan acute zorg van september 2017 formuleerde de
NZa een aantal belangrijke aanbevelingen om de acute zorg ook
in de toekomst toegankelijk te houden voor wie dat nodig heeft.
De aanbevelingen in deze monitor zijn een vervolg hierop.

Leeswijzer
Hoofdstuk 2 bevat cijfers over de instroom, doorstroom en
uitstroom van patiënten in de acute zorg. Hoofdstuk 3 bevat een
toekomstverkenning voor de acute zorg. Hoofdstuk 4 bevat de
conclusies en aanbevelingen voor de verschillende partijen in de
acute zorg en voor het ministerie van VWS.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 9

2 Patiëntenstromen acute zorg
2.1 Instroom van patiënten in de acute zorg
2.2 Doorstroom v a n patiënten in de acute zorg
2.3 Uitstroom
2.4 Gemeten drukte in de acute zorg

® @ ® ®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 10

2 Patiëntenstromen acute zorg
De aanbieders die het meeste zorg leveren in de acute zorg
zijn de huisartsen (overdag en 's nachts), ambulancediensten
en seh-afdelingen van ziekenhuizen. Onderstaande tabel geeft
enkele basisgegevens van deze aanbieders weer.
Basisgegevens

aanbieders

acute

zorg

2017

Huisartsen

Huisartsenposten (hap)

Ambulancezorg

Spoedeisende hulp ( s e h )

Zorggebruik

Nnb

3.525.945 consulteenheden

975.616 inzetten waarvan 611.193 met
Al-urgentie en 364.422 met A2-urgentie

2,4 miljoen patiënten (schatting
o.b.v. eerste helft 2017)

Capaciteit

• 11.568 huisartsen
- 7906 zelfstandig gevestigd
- 898 huisartsen in loondienst
- 2764 waarnemers
- 518 apotheek houdende
huisartsen
- 5.045 praktijken
(nb. Deze cijfers zijn van 2016,
2017 is nog niet bekend)

- 121 huisartsenposten
- 50 huisartsendiensten
structuren (hds'en)

• 5.925 fte medewerkers
790 ambulances inclusief reservecapaciteit,
hiervan zijn ongeveer 608 op werkdagen
overdag paraat in dienst
• 234 standplaatsen (waarvan 213 met
24/7-uurs paraatheid en 21 met dag/avond
paraatheid)
• 25 rav-regio's en 25 aanwijzingen
conform Twaz
22 rav's (organisaties)

• 86 seh-afdelingen (24/7 open)

Zorg wordt
geregistreerd in

Prestaties per patiënt en
per verrichting

Prestaties per patiënt en
per verrichting

Prestaties per kilometer, per rit en per uur

Diagnose-behandel
combinaties (dbc's)

Financiering

• Inschrijftarieven per patiënt
• Maximumtarieven Vrije prijzen

• Vaste budgetten
• Aanvullende financiering
op resultaat mogelijk

• Budgetten deels vast, deels vrij onderhandelbaar
• Vaste tarieven
• Beschikbaarheidbijdragen voor ambulancehelikopter

• Max-maxtarieven
• Vrije prijzen
• Beschikbaarheidbijdragen
mogelijk

Eigen risico

Nee

Nee

Ja, alleen bij vervoer

Ja

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 11

De capaciteit van de acute zorg is ten opzichte van 2016
ongeveer gelijk gebleven, maar wel iets sterker geconcentreerd:
het aantal aanbieders daalt licht.
Het aantal seh-afdelingen dat 24/7 open is, nam af van 90 naar
86 in 2017. In totaal zijn er in 2018 (stand per 1 november) 88
seh-afdelingen in ziekenhuizen waarvan 85 24/7 open. Het
aantal huisartsenposten is licht toegenomen van 120 naar 121.
Ook het zorggebruik lijkt in 2017 ongeveer gelijk gebleven.
SEH-afdelingen

Patiënten stromen ook in de acute zorg in via verpleeghuisartsen
en verloskundigen, deze zijn niet bij de analyses van deze
monitor betrokken. Daarnaast kan de patiënt zich ook zonder
verwijzing melden bij de spoedeisende hulp van het ziekenhuis.
Deze patiëntstromen geven we in deze monitor gezamenlijk
weer als 'overige'. In toekomstige monitors hopen we meer
inzicht in deze restcategorie te krijgen.

Binnen k a n t o o r u r e n zijn de huisarts
en eventueel de wijkverpleegkundige
de meest geschikte hulpverlener(s)
om spoedzorg te coördineren en te
verlenen. Zij kennen de patiënt en
zijn omgeving goed.
Buiten k a n t o o r u r e n verleent of
coördineert de huisartsenpost de
spoedzorg die het meest passend
is voor de zorgvraag.

huisartsenposten

2.1

Instroom van patiënten in de acute zorg

Onder instroom verstaan wij de melding en de primaire triage
van de spoedzorgvraag. Dit kan zowel telefonische triage zijn,
maar ook fysieke triage.

Indien sprake is van spoed waarbij de vitale functies bedreigd
(kunnen) worden en/of zorg waarbij liggend vervoer nodig is,
biedt de regionale ambulancevoorziening, het mobiel medisch
team of (de spoedeisende hulpafdeling van) het ziekenhuis voor
de patiënt de meest passende zorg vanwege aanwezige kennis,
coördinatie, kunde en infrastructuur.
Bron: Concept Kwaliteitskader Spoedzorgketen, pagina 21

We brengen de instroom van patiënten in kaart via de huisarts,
de huisartsenpost en via de meldkamer ambulancezorg (mka)
van de regionale ambulancevoorziening.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 12

Zorg vóór instroom a c u t e zorg
Van goede en gecoördineerde eerstelijnszorg gaat een
belangrijke werking uit die veel potentiële acute zorgvragen
tijdig opvangt of voorkomt. In de afgelopen jaren zijn veel
initiatieven ontstaan om dit ontlastend effect op de acute zorg te
versterken. Voor een overzicht van initiatieven wordt naar de
tabel behorende bij bijlage 1 verwezen.
We noemen een aantal initiatieven die (mede) op deze voorfase
gericht zijn, door een deel van de instroom in de acute zorg
effectief in de eerstelijnszorg op te vangen ('zorg op de juiste
plaats') of preventieve zorg die een acute situatie kan
voorkomen.

3. De verschillende ingangen van de spoedzorg moeten snel
(telefonisch) bereikbaar zijn.
4. Overdracht en overleg tussen patiënt en zorgverleners en
tussen zorgverleners onderling moet snel kunnen verlopen.
Bron: LNAZ
Vrij vertaald betekent dit dat een patiënt weet waar hij terecht
kan. Dat een triagist de patiënt of de omgeving helpt de klacht
te specificeren en bepaalt waar de beste zorg geleverd kan
worden. Daarnaast betekent dit dat de zorgaanbieders voor
zowel de patiënt als voor elkaar goed bereikbaar zijn.

B e r e i k b a a r h e i d a c u t e zorg
Voor aanbieders van acute zorg bestaan telefonische en fysieke
bereikbaarheidsnormen. Deze normen volgen uit richtlijnen en
veldnormen (zie overzichtstabel aan het einde van deze sectie
voor details).

Potentiële acute zorgvraag
vermeden/ veranderd in
planbare zorg
eerste lijn

^

Voor een juiste instroom in de acute zorg gelden de volgende
voorwaarden, aldus de partijen die betrokken zijn bij het
opstellen van het kwaliteitskader spoedzorgketen:
1. Bij de patiënt moet bekend zijn hoe de toegang tot de
spoedzorgketen georganiseerd is.
2. De patiënt of de omgeving moet een inschatting kunnen
maken van de ernst van de klachten.

Huisarts:
in geval van spoed moet de patiënt binnen 30 seconden een
medisch deskundig persoon aan de telefoon krijgen.
Nadat een melding van een spoedgeval is ontvangen, dient de
huisarts zich in te spannen om onder normale omstandigheden
binnen een kwartier bij de patiënt te zijn.
Huisartsenpost:
in geval van spoed moet de telefoon in 98% van de gevallen
binnen 30 seconden worden opgenomen. 90% van de inwoners
van het verzorgingsgebied van de huisartsenpost moet binnen
30 minuten per auto de huisartsenpost kunnen bereiken. Bij
spoedgevallen met urgentiegraad U0 en U l moet de
dienstdoende huisarts onmiddellijk naar de patiënt en in 90%

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 13

van de gevallen binnen 20 minuten aanwezig zijn, óf de huisarts
schakelt de ambulance in. In geval van U2 urgentie, dient de
huisarts in 9 0 % van de gevallen binnen een uur aanwezig te
zijn. Voor toelichting op de verschillende urgentiegraden, wordt
verwezen naar pagina 10 van de marktscan acute zorg 2017.
Regionale ambulancevoorziening :
de regionale ambulancevoorziening moet er voor zorgen dat
de meldkamer ambulancezorg 24/7 telefonisch bereikbaar is.
De meldkamer ambulancezorg indiceert een Al-inzet voor
acute levensbedreigende situaties waarbij de ambulance bij
Al-meldingen onder normale omstandigheden in minimaal
95% van de gevallen binnen 15 minuten bij de patiënt moet zijn.
Voor A2-meldingen geldt geen wettelijk vastgelegde norm, maar
wordt er naar gestreefd dat onder normale omstandigheden
zo spoedig mogelijk en binnen 30 minuten een ambulance ter
plaatse is.
Spoedeisende hulpafdeling:
voor de tijd waarbinnen een patiënt op de seh moet zijn bestaat
geen wettelijke bereikbaarheidsnorm. Er zijn allerlei factoren van
belang bij het beantwoorden van de vraag of het goed is om een
patiënt zo snel mogelijk naar de dichtstbijzijnde seh te brengen;
het is de professionele verantwoordelijkheid van de
ambulanceverpleegkundige om te beoordelen wat voor de
patiënt het beste is. Wel bestaat er een wettelijke
spreidingsnorm, de zogeheten '45 minuten-norm'. Op basis
daarvan wordt bepaald dat sommige seh's niet mogen sluiten
omdat anders de bereikbaarheid van de zorg teveel zou

verslechteren. Als de patiënt eenmaal op de spoedeisende
hulpafdeling aanwezig is, dan moet er binnen vijf minuten na
binnenkomst triage plaatsvinden. Binnen tien minuten moet ook
de urgentiegraad bepaald en geregistreerd zijn.
Acute psychiatrie
Er wordt geëxperimenteerd met de triagewijzer uit de generieke
module acute psychiatrie, die onderscheid maakt tussen de
urgentiegraden levensbedreigend waarbij binnen 15 minuten de
beoordeling dient aan te vangen, spoed waarbij binnen 60
minuten de beoordeling moet starten, dringend waarbij de start
van de beoordeling binnen vier uur moet starten, en preventie
van escalatie waarbij binnen 24 uur de patiënt beoordeeld dient
te worden.
Landelijk wordt geëxperimenteerd met het voorlopig model
melding vanuit de acute psychiatrische hulpverlening in het
kader van de generieke module acute psychiatrie. Daarbij
worden telefonische meldingen, waarbij de somatiek is
uitgesloten, doorverbonden naar een acuut psychiatrisch
hulpverlener (APH). De APH trieert de patiënt vervolgens via
haar protocol. Uit dit protocol volgt waar de patiënt terecht kan
en of bijvoorbeeld de crisisdienst ingeschakeld moet worden, of
dat de patiënt vanuit de gemeente (Wmo) gezien moet worden.
Het voorlopig model melding spreekt van 24/7 telefonische
bereikbaarheid van de APH-triagist. De APH-triagist dient binnen
5 minuten telefonisch beschikbaar te zijn om de triage te kunnen
uitvoeren.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 14

Bereikbaarheidsnormen

acute

zorgketenpartners

Huisarts

Huisartsenpost

Regionale ambulancevoorziening

Spoedeisende hulp

Acute ggz

Telefonische norm

Binnen 30 seconden

Binnen 30 seconden (98%)

24/7 bereikbaar

geen

24/7 binnen 5 minuten

Fysieke norm
I n geval van hoogste
urgentie ( A l , UO, U l )

15 minuten

20 minuten (90%)
30 minuten (98%)

15 minuten (95%) (wettelijke norm)

Triage - binnen
5 minuten
Urgentieregistratie binnen 10 minuten

15 minuten
(levensbedreigend U l )

Fysieke norm
In geval van lagere
urgentie (A2, U2)

15 minuten

60 minuten (90%)
120 minuten (98%)

30 minuten
(veldnorm)

geen

60 minuten (spoed U2)
4 uur (dringend U3)

Verankering norm

Richtlijnen

Veldnormen

Wettelijke en veldnorm

Veldnorm NVSH A

Triagewijzer GM acute
psychiatrie

Naleving bereikbaarheidsnormen
De NZa monitort de bereikbaarheidsnorm van de regionale
ambulancevoorzieningen. In 2017 werd de norm, dat 95% van
de inzetten onder normale omstandigheden binnen een
responstijd van 15 minuten aanwezig moet zijn bij de patiënt,
in 21 van de 24 regio's niet gehaald. In de marktscan 2017
rapporteerden wij nog dat in 2016 in 17 van de 24 regio's de
norm niet werd gehaald.
In 2017 waren ambulances in 92,4% van de spoedeisende
inzetten binnen 15 minuten bij de patiënt. In dejaren 2014,
2015, en 2016 was dit nog 93,4%. De gemiddelde responstijd
van een Al-inzet lag in 2017 op 9 minuut 41 seconde, dit is al
zes jaar vrij stabiel.

Oft) ( f t )

Voor de minder urgente inzetten geldt dat landelijk 9 6 , 1 % van
de A2-inzetten binnen 30 minuten aanwezig was bij de patiënt
in 2017. In de jaren 2014, 2015 en 2016 was dit nog 97%.
Van de andere aanbieders in de acute zorg is de bereikbaarheid
nog niet zo duidelijk in beeld te brengen als die van de
regionale ambulancevoorzieningen. Dit komt omdat de naleving
van bestaande normen nog niet eenduidig geregistreerd wordt
en omdat de gewenste doorstroom nog niet in alle gevallen
genormeerd.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 15

InEen rapporteerde in haar benchmark huisartsenzorg 2016
dat 96% van de spoedoproepen binnen 30 seconden worden
beantwoord, maar in de benchmark huisartsenzorg 2017 wordt
dit niet meer gerapporteerd. In de benchmark 2016
rapporteerde InEen tevens dat de huisartsdienstenstructuren
verschillende definities van wachttijden hanteren.

De a c u t e w i j k v e r p l e e g k u n d i g e
De wijkverpleegkundige kan ingeroepen worden voor incidentele
niet-medische zorgvragen, zoals uit bed vallen of problemen met
hulpmiddelen. Begin dit jaar is de landelijke coöperatie voor
acute wijkverpleging opgericht die streeft naar landelijke
dekking om deze zorg 24 uur per dag te kunnen bieden. De
coöperatie wil op termijn één telefoonnummer gebruiken voor
een landelijke hulplijn. Dat nummer kan dan gebruikt worden
voor acute verpleegkundige zorgvragen die nu vaak bij de
spoedeisende hulp terechtkomen. De werkzaamheden van de
acute wijkverpleegkundige zijn met deze monitor niet
kwantitatief in beeld gebracht, omdat ze nog niet kunnen
worden onderscheiden in de data van reguliere wijkverpleging.
Met een volgende monitor is het streven om dat wel te doen,
omdat deze actor een belangrijke rol speelt in het bieden van
acute verpleging en verzorging thuis aan met name oudere
patiënten, zowel overdag als tijdens anw-uren. In die rol kan de
wijkverpleegkundige ook een belangrijke coördinatiefunctie
hebben wat helpt om vroegtijdig escalerende
gezondheidsklachten te signaleren.

0©®

®@

I n s t r o o m via de huisarts
De patiënt kan via de huisarts tijdens kantooruren de acute zorg
instromen, of via de huisartsenpost (hap) tijdens avond-, nachten weekenduren (anw). Een klein aantal huisartsen in Nederland
vangt zelf de bereikbaarheid tijdens anw-uren op. In
onderstaande figuren wordt daarom onderscheid gemaakt
tussen huisartsenzorg tijdens kantooruren en huisartsenzorg
tijdens niet-kantooruren. Deze laatste categorie bestaat dus uit
zorg geleverd door de eigen huisarts tijdens anw-uren én zorg
geleverd door huisartsen vanuit de huisartsenposten.
We spreken over consulteenheden waarbij de volgende
gewichten gelden: telefonisch consult (0,5), normaal consult
(1,0), visite (1,5), lang consult (2,0), lange visite (2,5). Dezelfde
verhouding geldt bij de totstandkoming van de tarieven in de
huisartsenzorg. De reden voor het tonen van consulteenheden is
dat een fysiek consult of een visite in verhouding een zwaardere
belasting is van de huisarts dan een telefonisch consult. De
consulteenheden geven dus een betere indicatie van de vraag
naar huisartsenzorg.
Totale instroom in de acute zorgketen via de huisarts
Onderstaande figuur bevat het aantal consulteenheden bij de
huisarts, zowel tijdens kantoortijden als buiten kantoortijden.
Daarnaast geven we aan hoeveel patiënten doorstromen naar een
vervolgschakel in de acute zorg. De stippellijn bevat de schatting
op basis van het artikel van Van der Maas e.a. over 2016.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 16

Instroom

patiënten

2016
70,4
miljoen

acute zorg via de

spoed
3,2 miljoen

huisarts

huisarts (kantoortijden)

©s

2017
70,2
miljoen
2016
3,6
miljoen
2017
3,5
miljoen

^LT

huisarts
(buiten kantoortijden)

aantal consults

ziekenhuis
aantal patiënten

Bron: Vektis en v.d. Maas

Instroom via de huisarts tijdens kantooruren
Uit de declaratiegegevens kan niet worden afgeleid welk
percentage van de acute zorg via de huisarts instroomt. Wel kan
worden afgeleid dat 1,1% van de patiënten die de huisarts
tijdens kantooruren heeft bezocht, op dezelfde dag ook de seh
heeft bezocht. Dit zijn in 2016 zo'n 733 duizend patiënten. Dit is
vermoedelijk maar een deel van de patiënten dat met een acute
zorgvraag bij de huisarts is geweest. De huisarts kan immers
voorkomen hebben dat de patiënt met de acute zorgvraag naar
de seh is gegaan.

®B® ®

Op basis van declaratiegegevens kan een beeld worden geschetst
van alle zorgvragen bij de huisarts; acuut en niet-acuut tijdens
kantooruren. Landelijk is een minimale afname in het aantal
consulteenheden (0,2%) zichtbaar in 2017 ten opzichte van 2016.
Ten opzichte van 2016 neemt het aantal consulteenheden in
2017 per leeftijdsgroep niet toe. Niet duidelijk is of de verhouding
tussen het aantal acute en niet acute zorgcontacten gedurende
de jaren wijzigt, én of de duur (het aantal minuten) van een
consult toe- of afneemt.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 17

Landelijk aantal consulteenheden huisarts
per leeftijdscategorie
2014-2017

Ongeveer 4 a 5% van de contacten in de huisartsenpraktijk zijn
spoedcontacten, zo blijkt uit onderzoek van Huisarts &
Wetenschap uit 2018. Het betreft hier spoed zoals het NHG dit
definieert: Zorg bij een vraag 'die vanuit de beleving van de
patiënt acuut is.' Landelijk zou dit betekenen dat 2,9 miljoen
spoedcontacten door de huisarts plaatsvinden. Hiervan wordt
18% doorgestuurd naar het ziekenhuis. Het betreft een eerste
meting: er is dus nog geen ontwikkeling aan te geven.

kantooruren,

| 10.000

Vertaald naar consulteenheden, betekent dit dat er 3,2 miljoen
gewogen spoedconsulten tijdens kantooruren door de huisarts
plaatsvinden in Nederland in 2016.

0-4

5-19

Bron: Vektis en bevolking CBS

20-44

45-64

65-74

75+

2014

• 2015

• 2016

• 2017

Instroom via de huisarts tijdens avond, nacht en weekend
(anw)
Buiten kantooruren kan de patiënt (als de eigen huisarts niet
bereikbaar is) via de huisartsenpost gebruik maken van acute
zorg. Landelijk en regionaal is een lichte afname van het totaal
aantal contactmomenten tijdens niet-kantooruren zichtbaar
tussen 2016 en 2017. Het aantal consulteenheden neemt relatief
meer af. Hiermee is de trend van de toename van het jaarlijks
aantal consulteenheden tijdens anw in afgelopen jaren
omgebogen naar een afname. Dit geldt voor alle
leeftijdscategorieën.
Onderstaande figuur bevat de trend in het aantal consulteenheden
bij de huisarts en hap buiten kantoortijden. Hieruit blijkt dat het
aantal telefonische consulten van 2014 tot 2017 is toegenomen,
terwijl het aantal visites afnam. Ten opzichte van 2016 is het
totaal aantal consulten afgenomen met 3,9%

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 18

Landelijke ontwikkeling
visites
2014-2017

aantal (telefonische)

consulten

en

90
2014
9 Consult

2015

• Telefonisch

2016
• Visite

Bron: Vektis

®B® ®@

2017
• Gewogen consult

Het totaal aantal contactmomenten tijdens niet-kantooruren
(consult, telefonisch consult en visite) is in 2017 ten opzichte
van 2016 afgenomen met 1,5%. Als we uitgaan van
consulteenheden is de afname 2,5% in 2017, terwijl dit in 2016
nog steeg met 3,4%.
Op basis van de gedeclareerde prestaties blijkt dat ook het
aantal patiënten dat voor zorg bij de huisarts tijdens anw-uren
terecht komt, licht gedaald is.
Deze bevindingen komen ruwweg overeen met de benchmark
rapportage van InEen, waarin wordt vermeld dat het totaal
aantal verrichtingen in 2017 ten opzichte van 2016 met 2,0% is
gedaald. Het totaal aantal consulteenheden buiten kantooruren
daalde in deze periode met 2,9%.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 19

Consulteenheden

huisartsen

anw per ROAZ,

2014-2017
Euregio

Brabant

Landelijk

Limburg

110,0
107,5
1TJB,T

105,6

105,0

103,9

102,5
100,0

100 / f 0 2 , l

SpoedzorgNet AMC

Midden Nederland
110,0

Noord Nederland

Noordwest

1 nn c:

1 U J , z>

108,1

107,5
/

105,0
102,5
100,0

100-

106,7

107,5

/
/103,9

Oost

West

110,0
108,2

107,5
105,0

104,7
102J^-^\.

102,5
100,0

100 /
2014

102,2

2015

2016

2017

2014

2015

2016

2017

2014

2015

2016 2017

2014 2015 2016 2017

Bron: Vektis
MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 20

In elke regio neemt het aantal visites en consulten af, terwijl het
aantal telefonische consulten toeneemt (niet getoond). De mate
waarin, verschilt wel tussen regio's. In de regio's Limburg en
Brabant neemt het aantal consulteenheden tussen 2016 en 2017
het sterkste af (respectievelijk 3,5% en 3,8%). De marktscan
2017 van de NZa toonde voor de ROAZ-regio's Noordwest, West
en Midden-Nederland een stijgend aantal contacten op de hap,
maar in 2017 is zichtbaar dat ook in deze regio's een afname in
het aantal consulteenheden te zien is, hoewel deze afname
relatief kleiner is dan in de andere regio's.
Aantal consulteenheden huisarts buiten
per leeftijdscategorie
inwoners

kantoortijden,

Uit deze figuur blijkt dat het aantal consulteenheden bij de
huisarts buiten kantoortijden in elke leeftijdsklasse daalt in 2017.
Kinderen van 0-4 jaar en de groep ouderen van 75+ maken ten
opzichte van de andere leeftijdsgroepen relatief veel gebruik van
huisartsenzorg tijdens avond-, nacht- en weekenduren. Vorig
jaar zagen we hetzelfde beeld. De trend verschilt niet per ROAZregio.
Wat wel nieuw is ten opzichte van de inzichten uit de Marktscan
2017, is dat het leeftijdspatroon van de patiënten die de huisarts
overdag bezoeken, anders is dan in buiten kantoortijden.
Jonge kinderen (0-4 jarigen) ontvangen tijdens kantoortijden
relatief veel minder huisartsenzorg (zowel acuut als niet acuut)
dan in de anw-uren. De groep 0-4 jarigen is relatief gezien de
groep die (na de groep 5-19 jarigen), het minste huisartsenzorg
overdag ontvangt. Het aandeel acute zorg overdag bij de
huisarts is niet bekend voor deze leeftijdscategorieën.

600

Over het algemeen geldt dat dezelfde groep jonge kinderen
vaker op de hap verschijnt dan andere leeftijdsgroepen. Een
regio waarin relatief veel jonge kinderen op de hap komen, heeft
relatief meer frequente bezoeken door dezelfde patiënt in
hetzelfde jaar. De helft van de consulteenheden is toe te
schrijven aan patiënten die vaker dan één keer per jaar gebruik
maken van de huisarts buiten kantooruren. Dit was in 2017 niet
anders dan in 2016.

0-4

5-19
•

20-44

45-64

65-74

75+

2014

• 2015

• 2016

• 2017

Het aandeel patiënten dat in 2016 buiten kantoortijden doorstroomt van de huisarts of huisartsenpost naar de seh (13.6%),
is groter dan bij de huisarts tijdens kantooruren (1,1%).

Bron: Vektis en bevolking CBS

0#0

®©

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 21

Dat het percentage verwijzingen naar de seh vanuit de huisarts
buiten kantooruren hoger ligt dan bij de huisarts tijdens
kantooruren, is verklaarbaar. Tijdens anw-uren ontvangt de
huisarts namelijk meer acute zorgvragen dan tijdens
kantooruren. De huisartsenvoorzieningen tijdens anw zijn
immers ingericht ten behoeve van spoedvragen.
Instroom via de regionale ambulancevoorziening
Een patiënt kan ook via de regionale ambulancevoorziening (rav)
de acute zorgketen instromen. Er is dan contact geweest met de
meldkamer ambulancezorg. De meldkamer ambulancezorg heeft
opdracht gegeven aan een ambulance om naar de patiënt toe te
gaan.
Aantal ambulance-inzetten

Het totaal aantal spoedeisende inzetten door ambulances bleef
in 2017 nagenoeg gelijk ten opzichte van 2016 (stijging 0,3%).
In 2017 nam het aantal Al-inzetten (responstijd 15 minuten)
met 3,4% a f t e n opzichte van 2016. Daarentegen nam het
aantal A2-inzetten (responstijd 30 minuten) toe met 7,2%.
De planbare ambulancezorg nam in 2017 af met 0,8% ten
opzichte van 2016. In voorgaande jaren steeg zowel de
spoedeisende ambulancezorg als de planbare ambulancezorg.

\ I /

2014-2017
< 15 min.
A2-inzet

©

O™ O

< 30 min.
Planbare
ambulance
zorg
0

100.000 200.000 300.000 400.000 500.000 600.000 700.000
2014

•

2015

•

2016

•

2017

Bron: RIVM

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 22

Spoedeisende ambulance
2014-2017
per type,

Afgebroken
rit

inzetten

Loze rit

(Al - en

Eerste
hulp;
geen
vervoer
® 2014

Deze figuur laat zien dat het aantal eerste hulp, geen vervoer
(ehgv) ambulance inzetten in 2017 met 1,9% toenam ten
opzichte van 2016. Ook vorig jaar zagen we een jaarlijkse
stijging van het aantal spoedeisende ehgv-inzetten. Het aantal
afgebroken ritten neemt ook toe in 2017, met 12,5%. Loze
ritten en interklinisch vervoer of overplaatsing dalen met 6% en
16% en het aantal seh-ritten blijft gelijk. Voor definities van de
type inzetten, zie pagina 15 van het uniform begrippenkader
ambulancezorg.

A2-urgentie)

Interklinisch
Seh en
of
gerelateerd
overplaatsing
(geen seh)

• 2015

• 2016

•

2017

Bron: RIVM

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 23

Spoedeisende

inzetten

(Al - en A2-urgentie)

per 1000

inwoners

2014-2017

Brabant

Euregio

Limburg

Midden Nederland

SpoedzorgNet AMC

Noord Nederland

Noordwest

Oost

60

2

2014

• 2015

• 2016

•

2017

Bron: RIVM en bevolking CBS

MONITOR ACUTE ZORG 2018

| 24

Deze figuur laat zien dat het aantal spoedeisende inzetten in
2017 in alle regio's ongeveer gelijk of minder is dan in 2016. In
de regio's waarvan wij vorig jaar concludeerden dat het aantal
inzetten het sterkste was toegenomen (Brabant, NoordNederland en Noordwest), zien we in 2017 nog maar een zeer
lichte toename.
Instroom acute zorg via de regionale
(2016-2017)

ambulancevoorziening

ziekenhuis
21.000
18.000
seh en gerelat. afd.
621.000
620.000
eerste hulp,
geen vervoer
260.000
265.000
afgebroken ritten
29.000
33.000
loze ritten
42.000
39.000
Bron: Vektis

I n s t r o o m op de s e h
De patiënt kan op verschillende manieren op de seh terecht
komen: via de huisarts, via de regionale ambulancevoorziening,
maar ook via een telefonische doorverwijzing van bijvoorbeeld
de verloskundige of verpleeghuisarts.
Daarnaast kan de patiënt zich op eigen initiatief begeven naar
de seh, zogenaamde 'zelfverwijzers'. In sommige gevallen kan
sprake zijn van terechte zelfverwijzing, bijvoorbeeld als de
patiënt zelf terecht heeft ingeschat dat de seh de juiste plek
voor behandeling is en er geen tijd verloren mag gaan, of als de
patiënt bijvoorbeeld in overleg met een behandelend arts (bijv.
een oncoloog) of andere zorgverlener (bijv. een verloskundige)
heeft afgesproken dat zij bij een bepaald beeld en klachten
direct naar de seh komen.
Uit recent onderzoek blijkt dat bijna 20 procent van de sehbezoekers uit zelfverwijzers bestaat en ongeveer de helft van die
groep terecht op de seh komt. Patiënten die uit oprechte
bezorgdheid om de gezondheid op eigen initiatief naar de seh
gaan zijn vaker'terechte zelfverwijzers' dan patiënten die uit
praktische overwegingen voor zelfverwijzing (nabijheid, geen
afspraak hoeven maken) kiezen.
Dat een patiënt 'zelfverwijzer' is, wordt niet eenduidig
geregistreerd in de seh gegevens. Er is wel een invulrecord voor,
maar dit is geen verplicht veld in de registratie van de seh. Met
deze monitor krijgen we de zelfverwijzers daarom niet scherp in
beeld. Zie voornoemd onderzoek voor meer inzicht in de
zelfverwijzers.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 25

Onderstaande figuren tonen per leeftijdscategorie de herkomst
van de patiënt op de seh per 1000 inwoners.
Herkomst patiënt op de seh naar leeftijd, 2016
Via huisarts kantooruren

0-4 5-19 20-44 45-64 65-74 75+

150

Via ambulance

Via huisarts ANW-uren

0-4 5-19 20-44 45-64 65-74 75+
Via huisarts kantoor
en ANW en/of via
huisarts en ambulance

o

I

100

°

50

.0-4 .5-19 .20-44I45-64 65-74 75+

<

Overige herkomst

150

..I

0-4 5-19 20-44 45-64 65-74 75+

Ouderen en heel jonge kinderen komen het vaakst op de seh. De
cijfers laten zien dat de manier waarop patiënten op de seh
terecht komen per leeftijdsgroep verschilt. De meeste patiënten
komen via de huisarts bij de seh. Met name de groep ouderen
van 75 jaar en ouder hebben een grotere kans om via de
ambulance op de seh terecht te komen. Jonge kinderen tot 4
jaar en jong volwassenen komen juist relatief minder vaak bij de
seh via de huisarts of de ambulance.
Het aantal seh's in Nederland neemt gestaag af. Tussen 2016 en
2018 sloten 6 seh's en nam het aantal seh's dat 24x7 geopend is
met 5 af naar 85. De beschikbaarheid van seh's blijft echter op
peil, nog steeds kan 99,8% van de bevolking binnen 45 minuten
van melding per ambulance op de dichtstbijzijnde seh worden
gebracht. Zoals vorig jaar al werd opgemerkt is bij sluiting van
seh's meestal geen sprake van het verdwijnen van
behandelplekken, maar van concentratie van deze zorg op één
locatie. De afname tussen 2013 en 2016 ging namelijk gepaard
met een toename van de capaciteit van de behandelplekken op
seh's met 4,2%.
Aantal seh's

2003-2018
2003

2005

2006

2011

2015

2016

2017

2018

seh's 24x7

n/b

n/b

n/b

n/b

91

90

89

85

seh's t o t a a l

107

106

104

99

95

94

94

88

100
Bron RIVM, stand per 1-11-2018 (Na sluiting van het MC Slotervaart
Ziekenhuis. De seh van MC Zuiderzee Ziekenhuis Lelystad wordt hier
wel meegeteld) n/b: niet beschikbaar

J0 L0-4j I5-19i 20-44 45-64 65-74 75+
Bron: Vektis (berekening NZa)

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 26

Mobiele m e d i s c h e t e a m s

Aantal inzetten

mobiele medische teams

2014-2017

In Nederland staan vier mobiele medische teams (mmt) 24x7
paraat om aanvullend op de ambulancezorg pre-hospitale
medische zorg te verlenen. Zij werken vanuit vier traumacentra
in Amsterdam, Rotterdam, Nijmegen en Groningen en worden
per voertuig of helikopter naar de patiënt gebracht. Samen
met inzet vanuit Duitsland wordt gezorgd voor een landelijke
dekking. Het mmt bestaat uit een gespecialiseerde arts
(anesthesioloog of traumachirurg) en een gespecialiseerd
verpleegkundige. Het mmt kan ter plaatse specialistische
zorg bieden en werkt daarbij nauw samen met de ambulanceverpleegkundigen. Deze zorg verhoogt de overlevingskans
van het slachtoffer en verkleint het risico op blijvende
gezondheidsschade.
Het mmt wordt opgeroepen door de meldkamer ambulancezorg (mka) op basis van landelijke inzetcriteria. De patiënt
wordt vervolgens meestal in de ambulance vervoerd naar het
ziekenhuis. In onderstaand overzicht is het aantal jaarlijkse
inzetten in de periode 2014-2017 weergegeven; dit nam in
deze periode met bijna 30% toe. Van het totaal aantal inzetten
betreft circa 50% 'cancels', waarin het voertuig of helikopter
terugkeert zonder zorg te verlenen. Bij nadere beoordeling
door het plaatselijke ambulanceteam bleek dan dat de extra
inzet van het mmt niet nodig was.

® o ® ®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 27

V e r m i n d e r e n instroom a c u t e zorg
We zien dat er de laatste jaren veel initiatieven zijn genomen
om de instroom in de acute zorg te beperken. Dit lijkt een
veelbelovende manier om de acute zorg te ontlasten.
We noemen een aantal initiatieven die (mede) op deze voorfase
gericht zijn, enerzijds door een deel van de instroom in de acute
zorg effectief in de eerstelijnszorg op te vangen ('zorg op de
juiste plaats') of anderzijds ter preventie van het ontstaan van
acute zorg. In veel gevallen gaat het om kleine initiatieven
waarvan nog moet blijken of ze structurele gevolgen hebben.
Zorg op de j u i s t e p l a a t s : initiatieven 2 0 1 7 - 2 0 1 8
In 2018 hebben InEen en de LHV samen een campagne
ontwikkeld genaamd Eerste hulp bij overbelasting om gepast
gebruik van spoedzorg te stimuleren. Met vier animatiefilmpjes,
die in de wachtkamer van huisartsenpraktijken en huisartsenpost
kunnen worden vertoond, worden mensen aan het denken gezet.
Wanneer is er wel en niet sprake van spoed? De app Moet ik naar
de dokter kan mensen helpen die twijfelen of het nodig is om naar
de huisarts, de huisartsenpost of de spoedeisende hulp te gaan.
Bij wijze van pilot in 2017 zette Huisartsenpost Oostelijk ZuidLimburg in samenwerking met de Spoedeisende Hulp van het
Zuyderland Ziekenhuis in de anw-uren op afroep een wijkverpleegkundige in van Meander Thuiszorg, met als doel de huisarts te
ontlasten en om een eventuele opname in het ziekenhuis te
voorkomen. De wijkverpleegkundige kan vaak goed inschatten
welke zorg nodig is om een opname te vermijden en beschikt over
de juiste contacten die hierbij kunnen helpen. In ongeveer een derde
van de gevallen waarbij de wijkverpleegkundige is langs geweest,
kon inzet door de huisarts vermeden worden. Ook opname in het
ziekenhuis kon in sommige gevallen vermeden worden.

Huisartsenpost Harderwijk schakelt sinds 2017 op afroep een
wijkverpleegkundige van Icare in voor visites als er sprake is van
laagdrempelige handelingen, zoals het wisselen van een katheter.
Ook zoekt de wijkverpleegkundige namens de huisartsenpost naar
een eerstelijnsbed voor een patiënt als daar acuut vraag naar is.
In Enschede heeft de huisartsenpost bij wijze van pilot tussen
oktober 2016 en maart 2017 visites laten rijden door een
verpleegkundig specialist acute zorg. Zo zou de werkdruk bij de
huisartsen op de post kunnen worden verlaagd. De pilot heeft
aangetoond dat ongeveer de helft van de visites die door een
huisarts worden gedaan, door een verpleegkundig specialist
kunnen worden overgenomen, grotendeels naar tevredenheid
van de patiënten en betrokken huisartsen.
De huisartsenposten Enschede Oldenzaal en de huisartsenpost
Hengelo geven huisartsen sinds 2017 zogenoemde spiegelinformatie terug om huisartsen meer bewust te maken van het
gebruik van hun patiënten van de huisartsenposten. Zij kunnen
dan nadenken over oorzaken en tot oplossingen komen, in de
hoop dat uiteindelijk het aantal laag-urgente en oneigenlijke
hulpvragen daalt.
In juni 2018 opent in Amsterdam Zuidoost de WijkKliniek.
De WijkKliniek is een nieuw zorgconcept voor ouderen die
normaal gesproken in het ziekenhuis worden opgenomen
vanwege acute medische problemen. In de WijkKliniek is er
zowel acute medische zorg als goede ondersteuning en
begeleiding om verdere achteruitgang te voorkomen en zo fit
mogelijk weer naar huis te kunnen. Dat voorkomt nieuwe acute
gezondheidsproblemen en haalt de druk af van de dichtslibbende
spoedeisende hulpen. De WijkKliniek is een unieke samenwerking tussen het AMC, Zilveren Kruis en Cordaan.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 28

Met de pilot Springplankproject IJselland wordt geëxperimenteerd
met een centrale multidisciplinaire triage. Het probleem dat
hiermee wordt aangepakt is dat er veel verschillende ingangen
in de acute zorg zijn die een patiënt kan kiezen en dat de patiënt
niet altijd de juiste ingang kiest, of een deel van de relevante
expertise bij de gekozen ingang ontbreekt. De regionale
zorgpartners willen door intensieve samenwerking de zorg zo
inrichten dat de zorgvragen op juiste wijze worden beoordeeld
en dat door middel van eenduidige triage, de juiste zorgverlener
op het juiste moment passende zorg biedt. Bij de Triagepost zijn
daarom werkplekken ingericht voor de verpleegkundig centralist
ambulancezorg, verpleegkundig centralist Zorgcentrale Noord
Nederland, de coördinerend doktersassistent, regiearts en alle
triagisten van de huisartsen dienstenstructuur. Hoewel de patiënt
binnen deze pilot nog steeds meerdere telefoonnummers kan
bellen, komt hij of zji altijd bij dezelfde Triagepost uit, waar de
regionale zorgpartners dus kunnen samenwerken.
In een aantal regio's wordt gewerkt aan het realiseren van één
centraal contactpunt/ webapplicatie voor 24/7 informatie over de
beschikbaarheid van bedden voor vervolgzorg voor zorgverleners
in de 1ste en 2de lijn.
Op de Spoedeisende Hulp (seh) van HMC Westeinde zijn
dagelijks tijdens de drukste uren in de middag en avond naast
seh-artsen altijd een radioloog, internist, cardioloog, chirurg en
neuroloog aanwezig. Zo krijgen patiënten met spoedeisende
klachten sneller de juiste behandeling. Patiënten worden niet
meer opeenvolgend gezien door verschillende specialisten, maar
dit gebeurt in een keer gezamenlijk. De wachttijden verminderen,
de behandeling gaat sneller en patiënten ervaren meer rust.
De gemeten drukte op de seh (HMC Westeinde gebruikt een

druktemeter) is ook duidelijke afgenomen en de seh heeft geen
stop meer hoeven te verkondigen, zelfs niet tijdens de
griepepidemie van begin 2018. De uitkomsten van de pilot onder andere 1.800 uur tijdswinst voor de patiënt, terwijl er
ruim 700 patiënten meer op de seh werden gezien - hebben het
ziekenhuis doen besluiten om dit haar vaste werkwijze te
maken. Ook ziekenhuis Bernhoven zet medisch specialisten in
op de seh. Door de patiënt daar meteen te behandelen is een
ziekenhuisopname minder vaak nodig en hoeft de patiënt ook
minder vaak terug te komen voor een polibezoek na het bezoek
aan de seh.
De regionale coördinatiepunten elv vervullen een potentieel
belangrijke rol in de spoedketen om 24 uur per dag, 7 dagen
per week, inzicht in beschikbaarheid van eerstelijnsverblijf te
organiseren. Niet alleen de beschikbaarheid van bedden, maar
juist een goede triage is van belang voor het optimaal functioneren
van de coördinatiefunctie. Alleen met een goede triage
ontvangen kwetsbare ouderen de juiste zorg op de juiste plaats.
Om goede triage tot stand te brengen is het van belang om de
juiste expertise beschikbaar te hebben en in te zetten, waarbij
een goede regionale (en subregionale) samenwerking tussen
de huisarts, wijkverpleging en specialist ouderengeneeskunde
cruciaal is.
De rav's IJsselland en Friesland experimenteren met vroegdiagnostiek in de ambulance voor patiënten met pijn op de
borst. Door al ter plekke de troponine-waarde van de patiënt te
kunnen bepalen is de hoop dat het zorgpad voor patiënten met
klachten van pijn op de borst zal gaan veranderen waarbij de
zorg voor de patiënt verbetert en behandeling efficiënter, veiliger
en kosteneffectiever zal worden.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 29

Preventie a c u t e zorgvraag
Volgens VeiligheidNL werden in 2017 102.000 ouderen op de seh
gezien als gevolg van een val. Sinds 2017 is er een nieuwe
multidisciplinaire evidence-based richtlijn gericht op het
voorkomen van valincidenten bij ouderen. De nieuwe richtlijn
zou moeten bijdragen aan vermindering van het aantal letsels
dat op de seh moet worden behandeld en zodoende de druk op
de keten zou kunnen verminderen.
Ook de griepprik moet in dit kader genoemd worden. De
jaarlijkse griepgolf zet de toegankelijkheid van acute zorg onder
druk omdat er enerzijds meer acute zorgvraag ontstaat en
anderzijds ook personeel werkzaam in het acute zorgnetwerk
uitvalt. De griepprik is gericht op het verminderen van de impact
van griep. Daarom geldt dat hoe effectiever de griepprik is, des
te kleiner de impact van een griepgolf op de toegankelijkheid
van acute zorg zal zijn.
De dag na het seh-bezoek bellen medewerkers van HMC
de patiënt om na te gaan of de ontslaginstructies en het
medicatievoorschrift duidelijk waren en of er voldoende nazorg
is. Hoewel hier de initiële acute zorgvraag niet mee wordt
voorkomen wordt wel voorkomen dat er in het vervolgtraject
onnodige complicaties ontstaan. Er wordt momenteel onderzocht
of de telefonische nazorg herbezoeken aan de seh en klinische
opnames voorkomt.
De wijkverpleging speelt eveneens een belangrijke rol bij de
preventie. Vanzelfsprekend wanneer een patiënt al in zorg is.

Daarnaast zijn er binnen het Nederlands Programma
Ouderenzorg screeningsinstrumenten ontwikkeld om kwetsbare
ouderen in een bepaalde regio of huisartspraktijk op te sporen
die nog geen ondersteuning hebben. De huisartsondersteuner
of wijkverpleegkundige beoordeelt in samenwerking met de
huisarts in hoeverre ouderen kwetsbaar zijn in hun thuissituatie.
Mocht het nodig zijn dan wordt er gezamenlijk een behandelplan
opgesteld.
Meer initiatieven zijn onder andere te vinden op de website met
praktijkvoorbeelden van LHV, InEen en VPH, de website zorg op
de juiste plek en op de website De Nieuwe Praktijk, een initiatief
van het ministerie van VWS.

2.2
D o o r s t r o o m v a n p a t i ë n t e n in d e a c u t e z o r g
Onder doorstroom verstaan we het proces van de diagnose en
behandeling van de acute zorgvraag inclusief de eventuele
opname in het ziekenhuis die na behandeling op de seh volgt.
Bij dit proces zijn vaak meerdere aanbieders betrokken.

S a m e n w e r k i n g h u i s a r t s e n p o s t e n ( h a p ) en s p o e d e i s e n d e hulp ( s e h )
Als gevolg van samenwerking tussen hap en seh komen minder
patiënten onnodig op de seh terecht. De verschuiving van seh
naar hap ontlast de seh (en belast de hap) en is doelmatiger.
Voor de patiënt geldt ook geen eigen risico voor een bezoek aan
de hap, een bezoek aan de seh wordt wel verrekend met het
eigen risico.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 30

Aantal seh's naar de vorm van samenwerking
2017 (2014).

met een hap

mm
lil

lil

Alle seh-locaties

2 4 / 7 - u u r s seh

Aantal seh-locaties

94 (95)

89 (91)

Aantal seh's met een
hap op het ziekenhuisterrein

79 (71)

76 (69)

Aantal seh-locaties met

45 (31)

42 (29)

gezamenlijke hap/seh ingang
waar zelfverwijzers naar
de hap gaan of zo nodig naar
hap worden terugverwezen,
of er is een gezamenlijk loket
Bron: RIVM

De voorgaande tabel toont het aantal seh-locaties waar ook een
hap is gevestigd en op welke manieren die locaties samenwerken,
van 2014 en 2017. We herhalen de observatie van het RIVM van
2017: het aantal locaties met geïntegreerde samenwerking is
ten opzichte van 2014 met 4 5 % gegroeid - een forse toename.

Hoewel effectieve inzet van de hap de seh kan ontlasten, is ook
de belasting op de hap zelf van belang voor de toegankelijkheid
van het acute zorgnetwerk. Er is een aantal signalen dat de
huisartsenzorg in de anw-uren in toenemende mate onder druk
staat. Zie daarover verder het thema-kader arbeidsmarktkrapte.
Gezamenlijke vestiging van hap en seh biedt op zichzelf nog
geen garantie voor de juiste zorg op de juiste plek. Uit
onderzoek van het Radboud UMC blijkt dat vier van de vijf hap's
tijdens de anw uren nog geen toegang hebben tot
röntgendiagnostiek. Overdag heeft de huisarts dat wel. Bij een
vermoede breuk moeten huisartsen van deze hap's de patiënt
dus altijd overdragen aan de tweedelijn. Dit belast de patiënt
qua tijd en qua kosten. De patiënt komt namelijk onnodig
opnieuw in een wachtkamer terecht en het onnodige bezoek aan
de seh gaat ten koste van het eigen risico (hap bezoek niet).
Merk op dat de diagnostiek wel ten koste van het eigen risico
gaat, ook als de huisarts het aanvraagt. Maar de kosten van
alleen röntgendiagnostiek zijn lager dan die diagnostiek samen
met een seh-bezoek. De aanbeveling van de auteurs is dan ook
dat de huisarts ook tijdens de anw-uren toegang zou moeten
hebben tot röntgendiagnostiek, wat zorgt voor een afname in
kosten en onnodige druk op de acute zorgketen. Tijdens
consultatie van externe partijen kreeg de NZa signalen dat dit
soort samenwerking wel in toenemende mate plaatsvindt.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 31

Spoedeisende hulpafdelingen

beschikbare tijdreeks langer is. Met de nu beschikbare gegevens
is in ieder geval duidelijk dat geen sprake is van stijging van
het aantal seh-bezoeken.

Uit onderstaande figuur blijkt sprake te zijn vaneen lichte
daling van het aantal seh-bezoeken in 2017 per maand
(tot en met augustus) ten opzichte van 2016.
Aantal seh-bezoeken

per maand, 2016 en 2017

150.000

1
100.000

1

I

4=

50.000

I I • I

III
III
III

65-plussers vertegenwoordigen in 2017 ruim een derde van de
seh-bezoekers. In onderstaand figuur wordt ook de toename van
ouderen op de seh zichtbaar: de groep 65-plussers groeit van
2016 naar 2017 met ruim 3% en de groep 75-plussers met bijna
4 % . Deze groei is groter dan alleen op basis van demografie kan
worden verklaard (zie daarover verder de Toekomstverkenning
van hoofdstuk 3).
Bezoek seh naar leeftijd, 2016 - 2017
100

III

e
fi

1
3

Leeftijdscategorie
0-4
•

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec
2016

•

2017

•

Bron: Vektis
Op basis van de huidige gegevens kunnen we nog niet met
zekerheid zeggen of dit dalende aantal seh-bezoeken een
daadwerkelijke daling is, of komt door incomplete registratie.
Dit zal blijken uit toekomstig vervolgonderzoek, wanneer de

5-19
20-44

Q1-Q2 2016

45-64

•

65-74

•

75 +

Q1-Q2 2017

Bron: Vektis

® # ® ®<g

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 32

Druk op doorstroom s e h
Goede doorstroom op de seh komt onder druk wanneer:
• de aanwas van patiënten tijdelijk hoger ligt dan gebruikelijk
en de seh deze tijdelijke piek niet kan verwerken (te veel
instroom ten opzichte van de beschikbare capaciteit), en/of
• de patiënten die op dat moment op de seh zijn opgenomen
meer tijd/aandacht vragen dan gebruikelijk, en/of
• doordat sprake is van personeelstekorten, en/of
• de uitstroom uit de seh stokt, bijvoorbeeld wanneer een
aantal patiënten op de seh is uitbehandeld en in het
ziekenhuis moet worden opgenomen, maar voor hen nog
geen geschikt bed in het ziekenhuis is gevonden (al dan niet
beschikbaar is), hetgeen weer kan worden veroorzaakt
doordat patiënten die in de tweede lijn zijn uitbehandeld nog
niet naar huis kunnen i.v.m. niet-inzetbaarheid van
wijkverpleging, elv, verpleeghuis etc.

Hieronder is de ontwikkeling van seh-stops in beeld gebracht.
Deze ontwikkeling geldt als graadmeter van de piekdrukte op
seh's. We rapporteren de ontwikkeling van het aantal seh-stops
van drie regio's: SpoedZorgNet, Netwerk Acute Zorg Noordwest
en Traumazorgnetwerk Midden-Nederland, omdat zij de enige
zijn met een betrouwbare en eenduidige stops-registratie.
Netwerk Acute Zorg West is recent met dezelfde registratie
begonnen, Traumacentrum Zuidwest-Nederland doet dat nog
niet.
Aantal seh-stops

2014-2017

seh

ehh
ecu

Als doorstroom of uitstroom op de seh stokt, kan de seh de
nieuwe aanwas van patiënten uiteraard minder snel verwerken.
In sommige gevallen kan een seh dan tijdelijk stop afgeven. De
meldkamer ambulancezorg coördineert dan dat ambulances
indien mogelijk naar een andere seh rijden. Echter, de afspraak
is dat wanneer van echte spoed sprake is (wanneer iedere
minuut telt) een ambulance altijd bij de seh terecht kan, ook als
daar een seh-stop van kracht is.
Overigens geven niet alle seh's een stop af bij tijdelijk
overmatige drukte. Bij sommige seh's is namelijk geen goed
alternatief beschikbaar als die een stop zou afkondigen. Een
voorbeeld is het Admiraal de Ruyter Ziekenhuis locatie Goes. Als
de seh daar een stop zou afkondigen, zou voor patiënten uit de
uiterste west grens van het verzorgingsgebied tot 90 kilometer
moeten reizen naar een volgend ziekenhuis. Uitgangspunt daar
is dan ook dat de seh niet wordt ontzien.

•

ct
trombolyse
2014

• 2015

sr
traumakamer
• 2016

•

2017

Bron: NZa, uitvraag stops van ROAZ-regio's

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 33

Net als de voorgaande jaren zijn ook in 2017 alle soorten sehstops toegenomen in aantal. Voor eerste harthulp / ecu is de
toename - anders dan de voorgaande jaren - klein. Voor de seh
is de toename van 2016 naar 2017 nog steeds groot, maar
kleiner dan van 2015 naar 2016. De ontwikkeling van de totale
duur van seh-stops geeft hetzelfde beeld als de ontwikkeling van
het aantal stops.
Totale duur seh-stops

Gemiddelde duur seh-stops

2014 - 2017

2014 - 2017

seh

ehh
ecu
f

2014

ct
trombolyse

sr
traumakamer

• 2015

2016

•

•

2017

Bron: NZa, uitvraag stops van ROAZ-regio's

seh

ehh
ecu
•

ct
trombolyse
2014

• 2015

Bron: NZa, uitvraag stops van ROAZ-regio's

sr
traumakamer
• 2016

•

2017

De gemiddelde duur van seh-stops toont geen opvallende
verandering in 2017. Relevant om hier toe te voegen is het
aantal seh-stops op ieder moment van de dag. Een stop die om
9 uur is afgegeven maar om 10 uur nog steeds van kracht is,
wordt in deze weergave om 10 uur ook meegeteld. Hiermee
komt de daadwerkelijke beperking van de toegankelijkheid op
basis van seh-stops beter tot uitdrukking.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 34

Aantal seh-stops
weekenddagen

(cumulatief)

per tijdstip,

weekdagen

en

Geef rav inzicht in drukte seh

Weekdagen

Weekenddagen

0.06

c

0

5

10

15

20

0

5

• ctt

10

• ehh

15

20

• seh

Bron: NZa, uitvraag stops van ROAZ-regio's

Uit de figuur is te zien dat de seh het doordeweeks in de loop
van de dag steeds drukker krijgen, met een piek in de
namiddag. Vanaf 17:30 loopt het aantal stops op de seh sterk
terug. Voor de eerste harthulp loopt het aantal stops vanaf 's
morgens vroeg op tot omstreeks 10 uur en daalt daarna weer.
Het aantal stops voor CT- trombolyse is vrij stabiel gedurende
het etmaal. In het weekend loopt het aantal stops op de seh op
van 10:00 tot 14:00 en blijft de rest van de dag vrij constant

® e ® ®@

Pas wanneer een seh een seh-stop afgeeft, is het voor de rav
duidelijk dat deze seh druk bezet is. De rav als spoedzorgketenpartner is daardoor pas laat betrokken bij de drukteontwikkeling. Als de rav op de meldkamer ambulancezorg
meer inzicht zou hebben in de ontwikkeling van de drukte
op de seh, kan beter op drukte worden geanticipeerd. Een
ambulance met een stabiele patiënt zou bijvoorbeeld naar
ziekenhuis B kunnen rijden wanneer bekend is dat de seh
van A het drukker heeft dan van B, zelfs als seh A nog geen
stop heeft afgekondigd. Dit leidt tot betere spreiding en een
eventuele seh-stop kan hierdoor worden voorkomen.
Dergelijk inzicht wordt structureel mogelijk met de opkomst
van druktemeters voor de seh. Een druktemeter is in staat om
op basis van bepaalde parameters (zoals aantal patiënten in
de wachtkamer, aantal bedden op de seh, aantal bedden in
het ziekenhuis en aantal het aantal patiënten dat op de seh is
uitbehandeld en wacht op plaatsing in het ziekenhuis) in een
getal uit te drukken hoe druk het is op de seh. Zo kan het
getal 60 bijvoorbeeld 'normale drukte' zijn, 80 'druk' en 100
'te druk'.
Naar verwachting zullen de komende jaren steeds meer seh's
een druktemeter gaan hanteren. Hierdoor ontstaat de kans
om keteninformatie over drukte te verbeteren. Bijvoorbeeld
in de vorm van een dashboard op de meldkamer. Een vereiste
voor een dergelijk dashboard is dat de ontwikkeling van sehdruktemeters in Nederland met enige coördinatie gepaard
gaat, tenminste binnen de regio, zodat de link naar een
regionaal dashboard op standaardwijze kan worden gelegd.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 35

Ter vergelijking met de analyse van drukte op de seh naar
tijdstip tonen we ook de ambulance inzetten naar tijdstip. Het
aantal spoedinzetten naar de seh begint doordeweeks en in het
weekend op te lopen vanaf 7:30 uur en piekt rond het midden
van de dag. Doordeweeks is nog een tweede piek zichtbaar aan
het einde van de werkdag. Uit de consultatie van deze bevinding
onder externe partijen kwam vrijwel unaniem de verklaring voor
de tweede piek dat huisartsen aan het einde van de middag nog
visites doen en sommige van de patiënten per ambulance
doorsturen naar het ziekenhuis.
In onderstaande figuur valt ook op dat de piek in de planbare
inzetten samenvalt met de piek in spoedinzetten.
Ambulance-inzetten

op basis van tijdstip aankomst

Weekdagen

bestemming

Weekenddagen

Het is opvallend dat het aantal seh-stops toeneemt terwijl het
aantal patiënten dat instroomt op de seh in 2017 ten opzichte
van 2016 niet is gestegen. De kwalitatieve signalen vanuit de
sector geven ook aan dat de druktebeleving op de seh in 2017 is
toegenomen. Dit komt niet tot uiting in de hoeveelheid
patiënten, maar zou wel met drie andere factoren te maken
kunnen hebben.
Er kan sprake zijn van toegenomen complexiteit van de zorgvraag,
van uitbreiding van de diagnostiek- en behandelmogelijkheden,
en waarschijnlijk wordt de ervaren drukte ook veroorzaakt door
tekorten in het beschikbare personeel. Om die reden gaan we
hieronder nader in op arbeidsmarktkrapte.
Arbeidsmarktproblematiek
Arbeidsmarktkrapte kan effect hebben op de toegankelijkheid
van de acute zorg. Een toenemende werkdruk, meer
administratieve verplichtingen, uitval van collega's en onvervulde
vacatures voeren de druk op de bestaande arbeidskrachten
verder op. Dit leidt in sommige gevallen weer tot meer uitval en
toenemende druk op de resterende medewerkers. We hebben
met deze monitor slechts beperkt inzicht gekregen in de mate
van krapte op de arbeidsmarkt.
Het komt voor dat afdelingen tijdelijk moeten sluiten wegens
een plotseling tekort aan gespecialiseerd verpleegkundig
personeel. Ook een griepgolf kan de druk opvoeren: het aantal
patiënten neemt dan toe, terwijl ook een deel van het
beschikbare personeel zelf griep kan krijgen.

0

5

10

Planbare inzetten seh •

15

20

0

Spoedinzetten seh •

Bron: RIVM

®#®

5

®@

10

15

20

Spoedinzetten totaal

Cijfers van het Capaciteitsorgaan geven inzicht in de personele
krapte voor de Fonds Ziekenhuis Opleidingen (FZO) beroepen.
In onderstaande tabel worden specifiek de moeilijk vervulbare
vacatures voor seh-verpleegkundigen, IC-verpleegkundigen en
ambulanceverpleegkundigen weergegeven. De krapte neemt
sinds 2016 duidelijk toe.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 36

Moeilijk

vervulbare

vacatures,

% van totaal werkzaam

(FTE)

Beroep

2016

2017

2018

seh-verpleegkundigen

4,8%

7,6%

10,0%

IC-verpleegkundigen

4,0%

5,7%

7,8%
6,2%

Ambulanceverpleegkundigen

Bron: Capaciteitsorgaan
Van seh-artsen houdt het Capaciteitsorgaan het aantal
registraties en de vacaturegraad bij, deze ligt in het derde
kwartaal van 2018 op 6,5%.
Vacatures seh-artsen,
aantal werkzaam

aantal werkzaam en % van totaal
Q l 2018

Q2 2018

Q3 2018

Totaal seh-artsen geregistreerd

555

560

571

Aantal vacatures

33

27

37

5,9%

4,8%

6,5%

Beroep

Vacaturegraad

Sinds 2018 houdt het Capaciteitsorgaan ook het aantal
personeel niet-in-loondienst bij voor de Fonds Ziekenhuis
Opleidingen (FZO) beroepen. In toekomstige monitors kan dit
ook als indicator dienen voor de arbeidsmarktkrapte voor deze
beroepen.

Bron: Capaciteitsorgaan

® # ® ®


Ook huisartsen hebben te maken met personele krapte, blijkt uit
de benchmark 2017 van InEen: "Bijna 70% van de
huisartsendienstenstructuren geeft te kennen dat het voor
aangesloten huisartsen moeilijk tot zeer moeilijk is om
waarnemers te vinden. [...]
Iets minder dan driekwart van de huisartsenposten geeft aan dat
het gedurende 2017 moeilijk tot zeer moeilijk was om vacatures
voor triagisten te vervullen." Dit kan regionaal sterk verschillen,
zo is bijvoorbeeld het signaal bekend dat in de perifere gebieden
het vinden van vervangers of waarnemers voor huisartsen soms
buitengewoon moeilijk is, wat tot grote werkdruk van de in die
regio werkzame huisartsen kan leiden.
Tenslotte merken we op dat een deel van de initiatieven die tot
ontlasting van de acute zorgketen zouden moeten leiden, juist
leidt tot meer taken door verpleegkundig personeel. Als er te
weinig verpleegkundigen zijn, staat dit grootschaliger toepassing
van dergelijke initiatieven in de weg.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 37

Doorstroom n a a r opname in het z i e k e n h u i s
Aantal seh-patiënten
care, 2016

naar verpleegafdelingen

en

intensive

•

Gemiddeld aantal dagen klinische opname na seh-bezoek
per leeftijdscategorie,
2016

lil

Bron: Vektis
Ruim een derde van het aantal seh-patiënten wordt vervolgens
opgenomen in het ziekenhuis (807.000 van 2,3 miljoen).
Patiënten die na een seh-bezoek worden opgenomen in het
ziekenhuis, liggen hier gemiddeld ruim 6 dagen. Onderstaande
figuur toont de opnameduur naar leeftijd.

Bron: Vektis

®#®

®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 38

0-4

5-19

20-44

45-64 Leeftijdscategorie
65-74
75 +

T h e m a a c u t e psychiatrische hulpverlening en
seh-bezoeken
Patiënten met verward gedrag op de seh kosten meer
aandacht en tijd dan gemiddeld. Verward gedrag gaat vaak
hand in hand met somatische klachten. Een (meestal oudere)
patiënt kan bijvoorbeeld in een delier komen als gevolg van
een infectie. Maar bij een patiënt met een psychische
aandoening kan ook somatisch screening nodig zijn alvorens
door de psychiater van het ziekenhuis of ggz crisisdienst
gezien te kunnen worden. Onderstaande bevindingen geven
enig zicht op de hoeveelheid patiënten met een acute
psychiatrische achtergrond op de seh.
• Patiënten met een acute psychiatrische achtergrond zorgen
voor circa 1,6% van het totale aantal bezoeken aan de seh.
• Ruim 39% van de patiënten in de acute psychiatrische
hulpverlening komt naar de seh, tegen 10% van de totale
bevolking;
• Bijna 17%, of circa 8.000 van de patiënten acute
psychiatrie komt 2 keer of vaker naar de seh. Zij bezoeken
de seh bijna 27.000 keer. Van de totale bevolking komt
2 % minstens 2 keer naar de seh. Dit zijn bijna 1.020.000
bezoeken door circa 394.000 mensen.

• 5.812 mensen hadden direct aansluitend op seh bezoek
een behandeling acute psychiatrie open staan of zijn direct
aansluitend een behandeling acute psychiatrie gestart.
• Bij 9.218 patiënten die op de seh kwamen liep al
behandeling of is uiterlijk 30 dagen na het seh-bezoek
een behandeling acute psychiatrie gestart.
• Bij 5.225 patiënten is uiterlijk een maand voorafgaand
aan het seh-bezoek sprake van een behandeling acute
psychiatrie.
Praktijkvoorbeelden rondom acute psychiatrie op de seh:
Met het project Haagse Spoed werken het HMC Westeinde
en een psychiatrisch verpleegkundige en een arts of artsassistent psychiatrie van de ggz crisisdienst nauw samen
in de opvang en veilige beoordeling van verwarde personen.
De samenwerking leidde tot verkorte doorlooptijd voor de
psychiatrische patiënten. Ook het UMC Utrecht introduceerde
in februari 2018 een psychiatrisch verpleegkundige op de seh.
Daarmee wordt vermeden dat, wanneer lichamelijke zorg
vereist is, de voor sommige patiënten net zo noodzakelijke
psychiatrische zorg niet verwaarloosd wordt.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 39

2.3

Uitstroom

Toelichting op de a n a l y s e s uitstroom

O n d e r u i t s t r o o m v e r s t a a n w i j h e t m o m e n t d a t de patiënt de

I n h e t b o v e n s t a a n d e overzicht zijn niet alle soorten vervolgzorg

acute fase v a n de zorgverlening v e r l a a t . Uitstroom kan

v e r w e r k t . We b e p e r k e n ons t o t vervolgzorg die eveneens een

b e t e k e n e n d a t de patiënt w e e r gezond is en naar huis t e r u g kan

acuut k a r a k t e r heeft e n / o f voor een directe d o o r s t r o o m v a n u i t

g a a n , m a a r u i t s t r o o m kan o o k betekenen d a t er vervolgzorg

het ziekenhuis of seh kunnen zorgen. Veel a m b u l a n t e v a r i a n t e n

nodig is.

van z o r g , denk hierbij aan ggz o f revalidatie, k o m e n niet t e r u g in
dit h o o f d s t u k .

O v e r z i c h t uitstroom
O n d e r s t a a n d e f i g u u r t o o n t de v e r d e l i n g v a n de verschillende

Niet alle vervolgzorg binnen de u i t s t r o o m is per se gerelateerd

u i t s t r o o m m o g e l i j k h e d e n bezien v a n u i t de seh. I n de f i g u u r zijn

aan de acute z o r g . Er kan namelijk ook sprake zijn v a n electieve

de b i j b e h o r e n d e p a t i ë n t e n a a n t a l l e n e n de onderlinge p r o c e n t u e l e

z o r g . W i j hebben in onze analyses een inschatting g e m a a k t w e l k

verhoudingen opgenomen.

deel van de u i t s t r o o m v o l g t op de acute z o r g . Zo is te zien welke
t y p e n zorg de patiënt heeft gehad v o o r d a t diegene b i j v o o r b e e l d

Uitstroom

seh 2016

in zorg k w a m bij de w i j k v e r p l e g i n g . Bij de meeste z o r g v o r m e n is
er ook sprake v a n een aanzienlijk deel electieve z o r g .

1.417.039

575.994

aar huis en overig

Voor de Wlz geldt d a t in bovenstaande f i g u u r alle u i t s t r o o m naar
64.139

wijkverpleging

112.367

35.683

langdurige zorg

^-37.403

9.640

(geriatrische)

4 2

.

de zorg in de Wlz is w e e r g e g e v e n . I n het v e r v o l g v a n d i t s t u k
Klinische
opname

Beperkingen
Beddenhuis

8 4 3

zullen w i j ons p r i m a i r richten op zorg in kader v a n Wlz-crisis.

f£i%j

In onze analyse v a n de uitstroom kijken w i j p r i m a i r naar de
verschillende s o o r t e n vervolgzorg. Hierin zijn we g e b o n d e n aan
een aantal b e p e r k i n g e n . Ten eerste zouden w i j v o o r een volledig

2.689

revalidatiezorg

Wjr

29.054

overleden
1.799 • 4 ^ ^

eerstelijnsverblijf

9.081

485

966

Intensive
care
(43,9%)
30.061
Verkeerde
bed
(0,02%)
144

beeld van de u i t s t r o o m u i t de acute fase m e e r i n f o r m a t i e over
de s t r o o m in h e t ziekenhuis willen g e v e n , bijvoorbeeld door
i n f o r m a t i e over v e r k e e r d e bed-dagen in relatie t o t a n d e r e
vervolgzorg te t o n e n . Hiermee zouden w i j meer duiding k u n n e n
geven aan de vraag of patiënten o n t e r e c h t in het ziekenhuis
liggen, o m d a t zij bijvoorbeeld niet tijdig k u n n e n d o o r s t r o m e n
naar het elv of de w i j k v e r p l e g i n g . Dergelijke analyses zijn echter

25.803

ander ziekenhuis

niet uit de data te halen. Alleen voor patiënten die de langdurige
zorg hadden m o e t e n i n s t r o m e n , in plaats van het z i e k e n h u i s ,

Bron: Vektis

® # ® ®


hebben w i j het label V e r k e e r d e b e d - d a g e n ' beschikbaar.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 40

Een deel van de analyses in de uitstroom is gericht op 2016,
en niet op de eerste helft van 2017. De keuze om in bepaalde
figuren 2016 als uitgangspunt te nemen, is omdat de data over
de eerste helft van 2017 nog incompleet is voor bepaalde
vormen van zorg. Een weergave over 2017 zou daarmee een
vertekend beeld geven. Er is met name sprake van incomplete
data bij zorgsoorten die dbc-zorgproducten kennen.

Uitstroom naar e e r s t e l i j n s v e r b l i j f ( e l v )
Elv is zorg met verblijf die onder de verantwoordelijkheid van de
huisarts, specialist ouderengeneeskunde of arts verstandelijk
gehandicapten valt. Het gaat hier kort medisch noodzakelijk
verblijf voor mensen die niet in aanmerking komen voor medischspecialistische zorg. Het elv is meestal bedoeld voor kortdurend
verblijf. Het zijn vooral verpleeghuizen die elv aanbieden. Circa
75% van de patiënten binnen het elv is 75 jaar of ouder.

Vervolgzorg na s e h - b e z o e k

De wijkverpleging was in 2016 met ca. 177.000 patiënten de
grootste vorm van vervolgzorg, gevolgd door zorg vanuit de Wlz
(ca. 73.000), revalidatiezorg (ca. 52.000) en het elv (ca. 11.000).
De verhoudingen in de eerste helft van 2017 zijn globaal hetzelfde,
maar omdat deze data nog niet compleet zijn tonen wij hier 2016.

Aantal patiënten
Ten opzichte van 2016 is het aantal patiënten dat in 2017
gebruik maakte van elv bij alle deelprestaties (laag complex,
hoog complex en palliatief) gestegen. Met name het aantal
patiënten binnen de varianten laag en hoog complex kent in
2017 een flinke toename. De grootste stijging was in 2016; toen
steeg het volume hoog complexe elv met meer dan 50%. Een
eenduidige verklaring voor deze stijging is niet te geven.

Vervolgzorg

Aantal patiënten elv 2015-2017

Onderstaande figuur toont de vervolgzorg die patiënten na het
bezoeken van de seh ontvangen, buiten het ziekenhuis.

na seh, exclusief klinische opname

2016

20.000

15.000

—

10.000

nnn

•

Revalidatiezorg

0

•
•

Eerstelijnsverblijf
Verblijf acute psyciatrie

1

'

2015

2016

2017

•

•

•

Hoog complex

Laag complex

Palliatief

Bron: Vektis

Bron: Vektis

®&®

Wijkverpleging
Wlz

®

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 41

De instroom naar het elv kan zowel vanuit de thuissituatie als
vanuit het ziekenhuis plaatsvinden. Een opname kan enerzijds
acuut maar ook gepland zijn. Onderstaande figuur geeft de
verdeling van de patiëntenstromen in 2016. Hierbij gaat het om
de zorg die maximaal 1 dag is geleverd alvorens de patiënt in
het elv wordt opgenomen.

• Na het seh-bezoek verblijft 33% (ca. 8.000) van de patiënten
in het ziekenhuis, alvorens zij het elv instromen.
• In 26% van alle elv-opnamen is de patiënt door de huisarts
doorverwezen.
• Voor 10% (ca. 2.500) van de elv-patiënten geldt dat zij
vanuit een klinische opname in het ziekenhuis het elv
instromen, zonder dat zij op de seh zijn geweest.
• Ongeveer 7% (ca. 1.700) van de elv-patiënten is direct vanaf
de seh afkomstig.
• Zo'n 6.000 patiënten ('Overig', 24%) stromen op een andere
manier het eerstelijnsverblijf in. Bijvoorbeeld via een
verwijzing van de specialist ouderengeneeskunde.
In totaal heeft circa 39,5% van de elv-patiënten eerst een
bezoek aan de seh gebracht. Daarnaast is een deel van de
patiënten op dezelfde dag verwezen door de huisarts (22,4%) of
de huisarts gedurende anw-uren (3,6%). Het lijkt erop dat circa
65,5% van de elv-patiënten acute klachten heeft voor zij het
eerstelijnsverblijf instromen.

Bron: Vektis

De belangrijkste patiëntenstromen voor het elv zijn:

®#®

®@

Potentieel is de patiëntengroep met acute klachten nog groter.
Het is namelijk niet bekend in welke mate de klachten acuut zijn
van de patiëntengroep die langer dan twee dagen voor de elvopname door de huisarts is verwezen naar het elv. Ook is niet
bekend hoe groot de groep is die direct wordt doorverwezen
door de medisch specialist of ouderengeneeskunde.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 42

Instroom elv per weekdag
Onderstaand figuur toont de gemiddelde instroom van patiënten
bij het elv per dag van de week.
Gemiddeld aantal opnames elv per weekdag,

2017

8.000

opname vanwege het naderende weekend; circa 22% van alle
opnames gebeurt op vrijdag. Dit is al jaren het geval. Vanuit
veldpartijen komt naar voren dat de coördinatiepunten voor het
elv (zie ontwikkelingen elv), die per 2018 operatief zijn, een
positieve invloed zullen hebben voor de instroom van het elv
gedurende het weekend. Hierdoor zal ook de naamsbekendheid
van het elv bij huisartsen en transferverpleegkundigen in het
ziekenhuis toenemen. Ten slotte wordt aangegeven dat er binnen
het elv niet altijd opnamecapaciteit is gedurende de anw-uren.
Verblijfsduur elv
Onderstaand figuur toont de gemiddelde opnameduur binnen het
elv in de periode 2015-2017.
Gemiddelde opnameduur elv, 2015-2017
Bron: Vektis

maandag dinsdag woensdag donderdag vrijdag
• Aantal opnames 2017
Bron: Vektis

zaterdag

zondag

Gemiddeld aantal opnames

Uit de figuur komt een duidelijk verschil in het aantal opnames
per dag naar voren: in het weekend worden significant minder
patiënten opgenomen. Wel stijgt het aandeel van het aantal
weekendopnames van 6,4% in 2015 naar 8,3% in 2017 van het
totaal.
Daarnaast lijkt er op vrijdag sprake te zijn van een hogere

0©0

®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 43

Deze gemiddelde afname van de opnameduur komt voornamelijk
komt door een stevige groei in het aantal kortdurende opnames.
Daarnaast blijkt dat het aantal langdurige opnames in 2016 van
rond de 90 dagen zowel absoluut als relatief veel minder sterk
terugkomt in 2017. Er is geen eenduidige verklaring voor de
afgenomen opnameduur.
Ontwikkelingen elv
Gedurende 2017 kwamen er vanuit zorgaanbieders signalen
over knellende budgetten binnen het elv. In navolging van de
verruiming van het landelijk budgettair kader voor het elv
hebben verzekeraars de elv-budgetten voor 2017 met gemiddeld
24% verhoogd. In 2018 komen minder signalen over problemen
het elv-budget bij ons binnen, echter volgens een recente
ledenpeiling van de LHV over de toegankelijkheid van de elv
vindt slechts 21 procent van de huisartsen een eerstelijnsbed
op dezelfde dag.
In de vorige scan van de NZa naar de acute zorg werd gerefereerd
aan het gebrek aan informatie over de landelijke capaciteit van
beschikbare elv-bedden. Sinds 1 april 2018 zijn alle coördinatiepunten voor elv in gebruik. De coördinatiefunctie dient 24/7
real-time inzicht in de beschikbare capaciteit te bieden.
De punten zijn divers ingericht; de coördinatiefunctie kan,
afhankelijk van de regionale situatie, via de telefoon of een
website worden uitgevoerd. Het verschilt welke partij de
coördinatiefunctie oppakt. Dit kan één aanbieder zijn, maar de
verantwoordelijkheid kan ook worden gerouleerd onder een
aantal aanbieders. Per coördinatiepunt is er verschil welke
vormen van tijdelijk verblijf gecoördineerd worden en welke
taken het coördinatiepunt uitvoert.

®#®

®<g

Uit een recente inventarisatie blijkt dat momenteel nog niet alle
punten voldoen aan de 24/7 invulling; zo zijn sommige nog niet
tijdens anw-uren beschikbaar, of is de informatie niet up-to-date.
Momenteel wordt, als vervolgstap, gekeken of deze coördinatiefunctie verbreed kunnen worden naar niet-planbare zorgvormen
met tijdelijk verblijf (grz, Wlz en Wmo). Op deze manier kan er
meer real-time inzicht in de beschikbare capaciteit worden
verkregen, wat de toegankelijkheid ten goede moet komen.
De financiering van de coördinatiefunctie is momenteel mogelijk
via de prestaties elv. Op beleidsmatig vlak wordt er door
verschillende partijen gewerkt aan de financiering van de
coördinatiepunten, hier moet een structurele oplossing voor
worden bedacht. Om dit te bewerkstelligen moeten de wettelijke
kaders van de Wmg waarschijnlijk ook worden aangepast.
VWS heeft de NZa daarom gevraagd de mogelijke bekostigingsvormen van de coördinatiefunctie te analyseren, waarvan de
NZa afgelopen zomer verslag deed. Vervolgens wordt nu
bekeken of er een structurele oplossing mogelijk is (en wat de
tijdelijke opties zijn).
Vanuit verzekeraars komt naar voren dat er mogelijk sprake is
van cliënten die eigenlijk aanspraak maken op Wlz-crisiszorg,
geriatrische revalidatie of respijtzorg binnen de Wmo in plaats
hiervan het elv instromen. Er zijn daarom meerdere pilots
gestart met zogenaamde observatie- of triagebedden. Hierbij
worden de symptomen van de patiënt gedurende een korte
periode onderzocht. Hierna wordt pas besloten of de patiënt het
beste eerstelijnsverblijf, langdurige-zorg, geriatrische revalidatiezorg of respijtzorg kan ontvangen.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 44

Uitstroom naar de revalidatiezorg
In deze sectie kijken we naar de uitstroom uit de acute zorg
naar verblijf bij de geriatrische revalidatiezorg (grz), medisch
specialistische revalidatiezorg (msrz) en revalidatiezorg in de Wlz.
De grz is een vorm van geneeskundige zorg waarbij verblijf
nodig is. Circa 90% van de doelgroep is ouder dan 65 jaar.
De zorg is erop gericht om kwetsbare ouderen te helpen terug
te keren naar de thuissituatie, bijvoorbeeld na een operatie of
een hersenbloeding. Verpleeghuizen bieden grz aan, hier is de
specialist ouderengeneeskunde verantwoordelijk voor de zorg
voor deze patiënten.
Waar bij de grz is sprake van een specifieke patiëntenpopulatie
en specifieke problematiek, is de doelgroep van msrz breder.
Msrz vindt plaats onder leiding van een revalidatiearts. Bij de
grz is er geen sprake van medisch specialistische zorg, waar
medisch specialistische revalidatie dit wel is.
Als een patiënt die verblijf vanuit de Wlz ontvangt, herstelgericht
moet revalideren, dan is er sprake van revalidatiezorg in de Wlz.

Kerngegevens
In onderstaande tabel staat een overzicht van de aantallen
patiënten en het totaal aantal gedeclareerde (klinische)
verblijfdagen. We hebben specifiek gekozen voor zorg met
verblijf. Voor een relatief grote sector als de revalidatiezorg
is daarom een relatief klein aantal patiënten opgenomen,
circa 7.800 in 2016. Er zijn meer patiënten die zorg ontvangen
in deze sector, maar zij verblijven thuis en zijn dus niet weergegeven in deze tabel.
Voor de geriatrische revalidatie geldt dat de cijfers over 2017
incompleet zijn. Dit is voor de gewone revalidatiezorg in 2017
ook het geval. Voor de revalidatie in de Wlz is er wel sprake van
een redelijk complete dataset. In 2017 neemt het aantal dagen
Wlz-revalidatie toe met 17% ten opzichte van 2016 en het
aantal patiënten met ruim 2 1 % .
Aantal dagen en patiënten
2015-2017
grz

Totaal aantal dagen
Aantal patiënten

rz

Totaal aantal dagen
Aantal patiënten

Wlz

Totaal aantal dagen
Aantal patiënten

grz, msrz en

Wlz-revalidatie,

2015

2016

2017

2.082.510

2.405.520

2.300.441

50.551

58.623

57.247

300.180

348.757

327.074

6.528

7.788

7.359

198.455

212.449

248.521

2.717

2.997

3.634

Bron: Vektis. Grijsgedrukte cijfers zijn incompleet

0#®

®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 45

P a t i ë n t e n s t r o m e n m e d i s c h specialistische r e v a l i d a t i e z o r g , 2 0 1 6

Opnameduur
De o p n a m e d u u r is binnen de Wlz-revalidatie significant langer

0%

dan binnen de andere v o r m e n v a n revalidatie. Dit kan m o g e l i j k
w o r d e n verklaard d o o r d a t er bij deze patiënten sprake is van een
chronische a a n d o e n i n g , w a a r v o o r v o o r t d u r e n d e zorg nodig is.
Opnameduur

grz, msrz

en Wlz-revalidatie,

2015-2017

2015

2016

2017

grz

Gemiddelde opnameduur

39

39

38

seh, klinische opname,
revalidatiezorg

rz

Gemiddelde opnameduur

11

10

10

Overig

Wlz

Gemiddelde opnameduur

83

81

79

klinische opname,
revalidatiezorg

Bron: Vektis

seh, revalidatiezorg

Patiëntenstromen
Onderstaande figuren laten de p a t i ë n t e n s t r o m e n zien

Bron: Vektis

voorafgaand aan de drie v o r m e n v a n revalidatiezorg.
Patiëntenstromen

Wlz-revalidatie,

2016

seh, klinische opname,
wlz-revalidatie
Overig
klinische opname,
wlz-revalidatie
seh, wlz-revalidatie

Bron: Vektis

Bron: Vektis

®#®

®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018

| 46

Uit bovenstaande figuren komt naar voren dat er voor alle vormen
van revalidatie met verblijf een sterke link met de acute zorg is:
• Binnen de geriatrische revalidatiezorg komt 65% van de
patiënten direct (63%) of indirect (2%) vanuit van de seh.
• In de medisch specialistische revalidatiezorg heeft 45% van
de patiënten de seh bezocht en is vervolgens opgenomen in
het ziekenhuis.
• In de Wlz-revalidatiezorg komt in 6 0 % indirect (57%) of
direct (3%) van de seh.
Medisch specialistische revalidatie (met verblijf) lijkt met 45%
herkomst vanuit de seh een minder sterke link te hebben met de
acute zorg dan de andere twee vormen van revalidatie (met
verblijf). Een verklaring hiervoor kan zijn dat het bij grz en de
wlz-revalidatie vooral gaat om cliënten van 65 jaar en ouder.
Deze cliëntengroep komt na een plotselinge en zware
gebeurtenis, zoals een trauma of cardiovasculaire aandoening,
via de seh in het ziekenhuis terecht. Na ontslag uit het
ziekenhuis heeft deze oudere groep meestal direct een
verblijfsplaats nodig. Jongere revalidanten kunnen na het
ziekenhuis meestal eerst naar huis voordat revalidatie met
verblijf start.

Uitstroom n a a r de wijkverpleging
Onder wijkverpleging vallen verpleegkundige en bepaalde
verzorgende handelingen die thuis plaatsvinden. Het kan
bijvoorbeeld gaan om verpleegkundige handelingen zoals
wondverzorging, het klaarzetten van medicijnen en deze
toedienen, stomazorg en katheteriseren. De zorg is er op gericht
om mensen zo lang mogelijk thuis te laten wonen, ondanks
ouderdom, ziekte of beperking. Na een seh-bezoek of
ziekenhuisopname kan het zijn dat wijkverpleging een
noodzakelijke voorwaarde is om iemand veilig naar huis te
kunnen laten gaan. Voor wijkverpleging is geen verwijzing
nodig; de wijkverpleegkundige indiceert zelf en bepaalt wie
de zorg moet leveren.
Kerngegevens
Onderstaande tabel toont de kerngegevens van de
wijkverpleging. Deze sector laat -in lijn met de afgelopen jarenook in 2017 een duidelijke groei zien.
Volumes wijkverpleging,

2015-2017

Aantal uren wijkverpleging
Aantal patiënten
Gemiddeld aantal uren per patiënt

2015

2016

2017

64.941.149

69.574.829

71.891.899

539.194

568.308

590.594

120

122

122

Bron: Vektis

® e ® ®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 47

Onderstaande figuur laat het verband zien tussen een bezoek
aan de seh en de wijkverpleging. Hiervoor is bekeken of er een
maand voorafgaand en een maand volgend op het seh-bezoek
sprake is van wijkverpleging.

Patiëntenstromen
Circa 198.000 mensen die de seh in 2016 bezochten, maken of
maakten recent gebruik van de wijkverpleging. Dit is rond 35%
van alle patiënten in de wijkverpleging.

Uitstroom

seh-patiënten met en zonder wijkverpleging
Aantal seh bezoeken
x 1.000

2016
Percentag

klinische opname

Gemiddelde duur klinische opname
(dagen)

Geen WVP voor
en geen WVP na
Wel WVP voor
en wel WVP na
Geen WVP voor
en wel WVP na
Wel WVP voor
en geen WVP na
0

500

1.000

1.500

2.000

0

20

40

60

80

0

5

10

Bron: Vektis

Er zijn 4 groepen te onderscheiden:
• Zowel voor als na het seh-bezoek geen wijkverpleging
(ca. 2.013.000 mensen). Circa 2 9 % van deze groep wordt
opgenomen en verblijft gemiddeld 5,5 dagen in het ziekenhuis.
• Zowel voor als na het seh-bezoek wel wijkverpleging
(ca. 157.000 mensen). Deze groep wordt in ruim 54%
van de gevallen klinisch opgenomen en verblijft gemiddeld
7 dagen in het ziekenhuis.
• Geen wijkverpleging voor het seh-bezoek, maar wel er na
(circa 92.000 mensen). Deze groep wordt in ruim 65% van
de gevallen na het seh-bezoek klinisch opgenomen. Dit
percentage ligt hoger dan bij de groep die voor het bezoek
aan de seh al wel wijkverpleging had ( 5 4 % ) . Ook ligt de
groep zonder wijkverpleging voor het seh-bezoek, maar wel

®#®

®@

wijkverpleging erna, gemiddeld 1,3 dagen langer in het
ziekenhuis. Dit houdt mogelijk verband met de situatie dat
de wijkverpleging nog georganiseerd moet worden, en hier
eerst op gewacht moet worden. Ook kan dit komen doordat
patiënten zonder thuiszorg minder fit of met ernstigere
klachten bij de seh komen, omdat de klachten pas laat zijn
gesignaleerd en zij geen of te weinig hulp hebben ontvangen.
• Wel wijkverpleging voor het seh-bezoek, maar niet meer er
na (ca. 41.000 mensen). Deze groep ligt gemiddeld 13 dagen
in het ziekenhuis.
Het valt op dat mensen die al thuiszorg hadden minder vaak
worden opgenomen na het seh-bezoeken korter verblijven in
het ziekenhuis.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 48

Er is ons geen onderzoek bekend waarin dit is onderzocht.
Het hebben van thuiszorg is een indicatie dat mensen al een
chronische ziekte of beperking hebben. Over het algemeen is dat
gecorreleerd met minder snel herstel en een grotere kans op
complicaties en dus juist een grotere kans op opname en een
langere ligduur.
Dat patiënten die al thuiszorg hebben minder vaak worden
opgenomen is een aanwijzing dat voor de andere patiënten er te
weinig achtervang is om de patiënt veilig naar huis te kunnen
laten gaan of dat de klachten onnodig ernstig zijn geworden,
waardoor opname noodzakelijk was.
De langere ligduur van patiënten zonder thuiszorg kan ook
te maken hebben met de aard van de klachten en met de
organisatie van nazorg. Vanuit het zorgveld wordt aangegeven
dat het personeelstekort in de wijkverpleging een reden kan zijn
dat de patiënt langer moet wachten voordat de wijkverpleging
op gang komt. Daarnaast kan het op sommige momenten,
zoals vrijdagmiddag en in het weekend, lastig zijn om de
wijkverpleging op te starten. Goede samenwerking tussen
wijkverpleging en het ziekenhuis is hierbij van belang. Wij zien
in het land diverse pilots waarin wijkverpleegkundigen en het
ziekenhuis hun samenwerking intensiveren. Hierdoor kunnen
patiënten sneller naar huis, of hoeven zij niet in het ziekenhuis
opgenomen te worden.
Ontwikkelingen
Over de wijkverpleging verschenen diverse berichten over
mogelijke patiëntenstops in de media. Bij een patiëntenstop

kondigt een aanbieder bij de zorgverzekeraar aan geen (nieuwe)
patiënten meer in zorg te nemen. In principe hoeft een
patiëntenstop geen probleem voor de toegankelijkheid van zorg
op te leveren, indien er voldoende andere aanbieders zijn die de
zorg tijdig kunnen leveren.
De NZa heeft in de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de
toegankelijkheid van zorg binnen de wijkverpleging. Uit het
meest recente onderzoek (april 2018) kwam onder meer naar
voren dat 27% van de aanbieders een of meerdere patiëntenstops heeft afgegeven in 2017. Hiervoor werden de volgende
oorzaken gegeven:
• het bereiken van het budgetplafond. Aanbieders en
verzekeraars maken jaarlijks afspraken over het budget.
Als het plafond hiervan wordt bereikt dan moet de aanbieder
de zorgverzekeraar inlichten. Uit ons onderzoek blijkt dat
alle zorgverzekeraars extra wijkverpleging hebben ingekocht;
tot gemiddeld 9 0 % van het gevraagde bedrag.
• de situatie op de arbeidsmarkt; aanbieders hebben moeite
om nieuw personeel aan te trekken, waardoor de personele
capaciteit bij de aanbieder te laag is.
Zorgaanbieders en zorgverzekeraars hebben het voortouw
genomen om over deze en andere thema's nadere afspraken
te maken. De NZa blijft dit onderwerp nauwlettend volgen.
Zo doen wij in de tweede helft van 2018 onderzoek naar de
wachttijden binnen de wijkverpleging. Hierin wordt onder meer
onderzocht hoe lang patiënten moeten wachten totdat zij een
indicatie hebben ontvangen van de wijkverpleegkundige, en wat
vervolgens de wachttijd is totdat de zorgverlening op gang komt.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 49

Uitstroom naar W l z - c r i s i s z o r g
Crisiszorg binnen de Wet langdurige zorg (Wlz) betreft een
tijdelijke opname van 14 dagen binnen de verpleging en
verzorging, of zes weken in de gehandicaptenzorg.
Rond 84% van de cliënten is ouder dan 65 jaar en circa 74% is
ouder dan 75. De cliënten wonen meestal thuis. Wanneer er
sprake is van een plotselinge verandering in de gezondheid of in
de mantelzorg, en de gezondheid van de cliënt loopt gevaar, dan
kan crisiszorg worden ingezet. De crisisopname wordt benut om
andere mantelzorgers te zoeken, of een geschikte plek in een
instelling te vinden.
Kerngegevens
De totale instroom in de Wlz-crisiszorg in de laatste jaren is
gedaald. Sinds 2015 daalde het aantal gedeclareerde dagen met
ruim 17%, het aantal patiënten met ruim 14%, en de opnames
met meer dan 16%.
Omvang Wlz-crisiszorg,

Als we kijken naar de cijfers van de Wlz-crisiszorg tussen 2015
en 2017, dan zien we vooral dalingen in het aantal gedeclareerde
dagen voor de VV-variant (-23%) en de LVG-variant (-66%).
Voor de VG-variant is deze daling veel minder sterk (-6%). De
cliëntaantallen nemen in deze periode bij zowel VG als VV met
14% af.
Een verklaring voor deze daling zou kunnen liggen in een signaal
dat wij van zorgverzekeraars ontvingen over de Wlz-crisiszorg,
en ook door andere zorgpartners wordt herkend. Patiënten die
voorheen aangewezen zijn op de Wlz-crisiszorg, zouden nu eerder
het elv instromen. Inhoudelijk lijken het elv en de Wlz-crisiszorg
op elkaar, maar bij het elv moet aan andere voorwaarden te
worden voldaan. Tevens kan er langer elv worden genoten dan
Wlz-crisiszorg, terwijl de locatie waar de zorg wordt verleend
vaak hetzelfde is. Gelet op de overlap met het elv heeft het
ministerie van VWS de NZa gevraagd een uitvoeringstoets te
doen naar haalbaarheid, draagvlak en financiële consequenties
van het laten vervallen van Wlz-spoed/crisisregeling

2015-2017
2015

2016

2017

Aantal dagen Wlz-crisis

72.868

64.508

60.164

Aantal patiënten

3.873

3.526

3.322

Aantal opnames

6.012

5.369

5.039

Bron: Vektis
Binnen de Wlz-crisiszorg onderscheiden we acuut verblijf voor
patiënten met een indicatie in verpleging en verzorging (VV),
verstandelijk gehandicapt (VG) en licht verstandelijk
gehandicapt (LVG).

Cliëntenstromen
In onderstaand figuur zijn de diverse cliëntenstromen van de
Wlz-crisiszorg weergegeven. De meeste cliënten (53%) worden
verwezen door de huisarts, inclusief anw. Deze groep heeft niet
altijd een somatische klacht. Het kan bijvoorbeeld zijn dat
mantelzorg tijdelijk wegvalt. Een cliënt met bijvoorbeeld
dementie kan daardoor niet meer thuis wonen. 13% van de
cliënten heeft wel een somatische klacht en stroomt vanuit de
seh in. Bij de groep overig (34%) is niet helder waar zij vandaan
komen. Hierin zitten bijvoorbeeld cliënten die door de specialist
ouderengeneeskunde zijn verwezen.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 50

Gemiddeld aantal opnames Wlz-crisis per weekdag, 2017
900

maandag
•

dinsdag

woensdag donderdag

Aantal opnames 2017

vrijdag

zaterdag

zondag

Gemiddeld aantal opnames

Bron: Vektis

Uit bovenstaande figuur blijkt dat er op doordeweekse dagen
veel meer mensen de crisis-Wlz instromen dan in het weekend.
Vooral op vrijdag is er sprake van een grote instroom, die
mogelijk te maken heeft met het gegeven dat het weekend
nadert en een opname dan minder goed is te organiseren dan op
doordeweekse dagen. Het patroon lijkt sterk op de dagelijkse
instroom bij het elv.

®&®

®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 51

Uitstroom naar a c u t e psychiatrische hulpverlening
Bij acute psychiatrische hulpverlening is direct ingrijpen nodig
om gevaar voor de persoon of de omgeving voor te zijn of om
ernstige overlast te voorkomen of stoppen. Het gaat om mensen
bij wie sprake is van een vermoeden van een acute psychiatrische
stoornis.
Wanneer een instelling (GGZ-instelling of ziekenhuis), die een
regionale 24 x 7 functie heeft voor acute psychiatrische zorg, zorg
verleent in een crisissituatie, mag zij een crisis-dbc declareren.
Binnen die dbc kan de behandelaar een beperkt aantal crisisgerelateerde activiteiten registreren. De geregistreerde tijd telt
net als bij een reguliere dbc in de ggz op tot een bepaalde
tijdscategorie en leidt daarmee af naar een bepaalde prestatie
met bijbehorend tarief.

Aantal patiënten acute psychiatrie,
behandelingen
2015-2017

verblijfsdagen

en

Jaar

Aantal patiënten
(verblijfsdagen)

2015

8.153

73.901

49.432

2016

7.675

80.804

46.853

2017

6.735

51.818

;j.3r'

Aantal
Aantal patiënten
verblijfsdagen (dbc's acute psychiatrie)

Bron: Vektis. Grijsgedrukte cijfers zijn incompleet.

Patiëntenstroom acute psychiatrie in 2016
4% 1 %

Het kan in de praktijk zo zijn dat er een dbc wordt geopend, en
tevens verblijf nodig is. Het kan dus een crisis-dbc met of zonder
verblijf zijn.

35%
•

De declaratie-informatie over 2016 en 2017 is momenteel nog
onvolledig. Dit geldt met name voor de dbc's. Het is daarom niet
goed aan te geven wat de recente ontwikkelingen qua volumina
zijn. Wel is duidelijk dat het aantal verblijfsdagen in 2016 met
minimaal 9% is gestegen.

•
•
•
•
•

Overig
ha, ggz-crisis
anw, ggz-crisis
seh, ggz-crisis
ha.anw, ggz-crisis
seh, ko, ggz-crisis
ko, ggz-crisis

Bron: Vektis

Deze figuur laat zien dat in totaal ongeveer 13% van de
patiënten (ca. 6.000) via de seh in de acute psychiatrie
instroomt voor een behandeling.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 52

Patiëntenstroom
5

ggz-crisisverblijf
%

Leeftijd patiënten

in 2016

acute psychiatrie

met verblijf in 2017

0%

•
•
•
•
•

Overig
ha, ggz-crisisverblijf
anw, ggz-crisisverblijf
seh, ggz-crisisverblijf
ha.anw,
ggz-crisisverblijf
seh, ko,
ggz-crisisverblijf
ko, ggz-crisisverblijf

Bron: Vektis

Bron: Vektis

In deze figuur zien we dat in totaal circa 15% van de patiënten
(ca. 1.100) via de seh instroomt in de acute psychiatrie met
verblijf. Daarnaast zien we dat 19% (ca. 1.500) van de patiënten
via de huisarts in de anw-uren is doorverwezen naar het
crisisverblijf.

De figuur laat zien dat in tegenstelling tot de andere vormen van
vervolgzorg vanuit de acute zorg, het hier meer jongere mensen
betreft. De leeftijdsgroep 20-44 jarigen vertegenwoordigt circa
de helft van de patiënten.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 53

Uitstroom naar gemeentelijke voorzieningen
(Wmo-zorg)
Ook gemeenten hebben verantwoordelijkheden om vanuit de
Wet Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) voorzieningen te
bieden aan haar inwoners. Het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS) maakt in haar analyses een onderscheid naar
diverse vormen van zorg die Wmo-maatwerkvoorzieningen
worden genoemd. Hoewel er diverse vormen van
maatwerkvoorzieningen zijn, is de voorziening verblijf en
opvang voor deze monitor een relevant onderdeel. Het CBS
schat dat in 2016 34.995 cliënten hiervan gebruik maakten.
Een deel daarvan heeft betrekking op verblijf in het kader van
respijtzorg of spoedzorg.

Grensvlakken wetgeving
In de praktijk loopt men tegen diverse issues aan bij de
grensvlakken van de bekostiging van zorg met verblijf. Zo is
het onderscheid tussen respijtzorg, het eerstelijnsverblijf en
de Wlz-crisiszorg niet altijd helder.
Hierdoor komt het voor dat cliënten die respijtzorg horen te
krijgen binnen de Wmo, in de praktijk het elv instromen, of
vice versa. Diverse gemeenten en zorgverzekeraars doen
onderzoek naar deze casuïstiek om meer grip te krijgen op
dit vraagstuk. Hierbij is het vergroten van kwantitatief en
kwalitatief inzicht een eerste prioriteit; er is bijvoorbeeld
momenteel nog weinig inzicht in hoe vaak verblijf vanwege
spoedsituaties voorkomt.

Verblijf en opvang
Binnen het verblijf onderscheiden we respijtzorg in planbare
en onverwachte situaties. De planbare respijtzorg wordt
bijvoorbeeld ingezet wanneer mantelzorg gedurende een korte
periode overgenomen kan worden. Een cliënt kan hierdoor
tijdelijk bij een (zorg-)instelling verblijven of andere vormen
van respijtzorg van de gemeente ontvangen. In onverwachte
situaties kan deze vorm van verblijf ook plaatsvinden: de
cliënt doet dan beroep op Wmo-spoedzorg. Dit gebeurt
bijvoorbeeld wanneer de mantelzorg uitvalt en er geen
medische aanleiding is voor opname. Ook is er geen sprake
van een Wlz-indicatie. De huisarts kan dan direct tijdelijk
verblijf in een zorginstelling regelen, maar in overleg met de
gemeente kan ook een andere voorziening worden getroffen.
Bijvoorbeeld door tijdelijke opschaling van zorg thuis.

®#®

®@

Cijfers
Het CBS is al enkele jaren actief in het verzamelen van
gegevens over het gebruik van de maatwerkvoorzieningen.
CBS ontving van 243 van de 390 gemeenten gegevens over
het gebruik van de voorzieningen. Om een compleet beeld te
schetsen moet het CBS het stellen met een schatting op basis
van deze gemeenten.
Over 2017 is er voor 37 gemeenten inzichtelijk hoeveel
cliënten zij in verblijf hadden (27.565). In 2016 zijn er
gegevens vanuit 52 gemeenten aangeleverd, met een totaal
van 27.275 cliënten.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 54

2.4

G e m e t e n d r u k t e in d e a c u t e z o r g

O n d e r s t a a n d e figuren brengen de d r u k t e bij de aanbieders van
acute zorg in beeld, voor elke dag van de w e e k .
Gemiddeld

gemeten

drukte

in de acute

zorg per

dag
Ambulance spoed: naar seh

Ambulance spoed

10

4

Ambulance spoed:
ehgv, loze of afgebroken inzet

2

BM
-2

100

ll

mm 1
-2.5
Huisartsenzorg ANW

10

Stops seh

Patiënten seh

50
0

100

Opnames crisis wlz

Opnames elv

100

cn
to

cn
to

cn
n

cn
n

-O
0J
"O

-O

"O

X3

c

c
N

O

O

Bron: Vektis en RIVM

0©

MONITOR ACUTE ZORG 2018

| 55

Weekend

Woensdag r u s t d a g ?

In het weekend lijken vooral de hap en de ambulancevoorziening
aan zet. Dat de hap meer consulten heeft dan doordeweeks ligt
voor de hand, gelet op de ruimere openingstijden. Opvallend is
dat er veel meer ambulance-inzetten van het type eerste hulp,
geen vervoer, loze ritten en/of afgebroken ritten plaatsvinden.
Het is beduidend rustiger op de seh (minder patiënten en minder
stops), in termen van klinische opnames, in de acute psychiatrie
en in de vervolgzorg.

Zowel het aantal patiënten dat instroomt, als het aantal patiënten
dat doorstroomt in de acute zorg lijkt op woensdag het kleinst
ten opzichte van de andere doordeweekse dagen. Daarnaast
geldt ook dat het aantal klinische opnames en het aantal
opnames in de acute psychiatrie op woensdag het kleinst is op
woensdag ten opzichte van de andere doordeweekse dagen.

Deze observaties roepen vragen op waarop we met deze monitor
nog geen antwoord hebben:
• Wat verandert er in het type zorgvraag dat de ambulancevoorziening krijgt, dat er zoveel meer ehgv, loze ritten en/of
afgebroken ritten plaatsvinden?
• Waarom ligt de in instroom op de seh en de doorstroom en
uitstroom zo veel lager in het weekend? Worden er minder
mensen ziek in het weekend of wordt de patiëntenstroom als
gevolg van acute zorgvraag in het weekend anders gestuurd?

Vrijdag
De vrijdag is na de maandag weer de drukste dag voor de
ambulance spoedinzetten naar de seh, voor de seh (met vooral
hoger dan gemiddelde aantallen patiënten, de seh-stops laten
een minder sterke piek zien). De uitstroom naar elv en crisis wlz
vertoont een sterke piek op de vrijdag.

Maandag
De maandag is doordeweeks voor veel aanbieders van acute
zorg de drukste dag. De meeste spoedinzetten van de
ambulance naar de seh, de meeste patiënten op de seh, de
meeste seh-stops, de meeste opnames in de acute psychiatrie
en de meeste klinische opnames. Daarentegen is het aantal
patiënten dat een beroep doet op de vervolgzorgsoorten elv en
crisis wlz het kleinst op de maandag ten opzichte van de andere
doordeweekse dagen.

• Worden er op woensdag minder mensen ziek?

Waarom stromen op vrijdag zoveel patiënten uit naar
vervolgzorg? Anticiperen de ziekenhuizen op minder
toegankelijkheid van de vervolgzorg in het weekend of willen
de ziekenhuizen de eigen afdelingen gewoon zo leeg mogelijk
hebben voor het weekend? Als dat op de vrijdag kan, kan een
deel van die patiënten dan niet ook al op de woensdag of
donderdag uit het ziekenhuis worden ontslagen?

• Waarom is het maandag zo druk? Ontstaan er maandag plots
zoveel acute zieken of is er ongeadresseerde acute zorgvraag
tijdens het weekend opgestapeld?

®#®

®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 56

Effecten van een griepgolf op de a c u t e zorg
Wat betekent een plotselinge toename van de instroom voor de
acute zorg? Gedurende het jaar en verdeeld over de dag
fluctueert de instroom. Bij een plotselinge piek kan drukte
ontstaan met oplopende responstijden en seh-stops als gevolg.
Tijdens een griepgolf wordt deze druk ook ervaren. Er komen
dan bijvoorbeeld meer patiënten met een longontsteking, een
complicatie van griep, in het ziekenhuis, en patiënten die als het
gevolg van wegvallen van mantelzorgers (door griep) zelf in een
acuut bedreigende gezondheidssituatie terecht komen.
Tegelijkertijd staat aan aanbiederszijde de capaciteit onder druk
als gevolg van hoger ziekteverzuim van medewerkers met griep.

Het figuur toont de ontwikkeling van het aantal spoedeisende
ambulance inzetten, huisarts consulten anw, huisartsen consulten
tijdens kantooruren, de trend in het aantal seh-bezoeken, het
aantal opnamestops en de trend in de opnameduur in het
eerstelijnsverblijf. De figuur kent geen verticale as. Alle maanden
worden vergeleken met de eerste maand waarop een punt wordt
getoond.

Met onderstaande analyse wordt getracht meer inzicht te krijgen
in de gevolgen van een griepepidemie op de toegankelijkheid
van de acute zorg. Een aantal kanttekeningen is op zijn plaats.
De griepperiode valt doorgaans in of aan het einde van de
winter. In die periode is het kouder en er is meer kans op
gladheid. Dit soort factoren kunnen ook van invloed zijn op
drukte bij de acute zorg. Met de analyse wordt onderzocht of er
een verband bestaat tussen het bestaan van een griepepidemie
en de drukte in verschillende schakels van de acute zorgketen.
Hierbij wordt geen oorzakelijke verband getoetst, dus het wordt
niet getoetst óf de griepgolf zorgt voor een grotere vraag naar
acute zorg.

® e ® ®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 57

0
ra
•a
in

m
g
Q.

ra

0
9
3

cr
c

O
•a

£

I
C
in'
QJ

ra

3

a
c
c
-1

ra

<

o
O

ra
zr

2
O

3
>
n
c
N

o

g
ro
O

CO

2014.01
2014.02
2014.03
2014.04
2014.05
2014.06
2014.07
2014.08
2014.09
2014.10
2014.11
2014.12
2015.01
2015.02
2015.03
2015.04
2015.05
2015.06
2015.07
2015.08
2015.09
2015.10
2015.11
2015.12
2016.01
2016.02
2016.03
2016.04
2016.05
2016.06
2016.07
2016.08
2016.09
2016.10
2016.11
2016.12
2017.01
2017.02
2017.03
2017.04
2017.05
2017.06
2017.07
2017.08
2017.09
2017.10
2017.11
2017.12

5
O

I
a
ID

a

I
0,

8
3
N
Q

3

Bron: Vektis, RIVM en uitvraag stops van ROAZ-regio's

Uit bovenstaande figuren blijkt het volgende. Gedurende de
griepgolven van begin 2015, begin 2016 en begin 2017 hebben
ambulances meer spoedinzetten gehad. Dit kan verband met
elkaar houden, maar er kunnen ook andere factoren van invloed
zijn. Over het algemeen geldt, dat er 1,6% meer spoedeisende
ambulance inzetten zijn tijdens een griepgolf waarbij de patiënt
op de seh wordt gebracht. Dit komt neer op een toename van
zo'n 30 van deze inzetten per dag tijdens een periode van griep.
Gedurende de griepgolf is geen toename of afname in het aantal
inzetten ten behoeve van het interklinisch vervoer gevonden.
Voor de huisartsenzorg tijdens anw-uren geldt dat er 2,7% meer
consulteenheden plaatsvinden tijdens een griepperiode. Dit komt
neer op zo'n 300 consulteenheden per dag extra tijdens een
griep periode. Er is geen sprake van een significante toe- of
afname in de huisartsenzorg tijdens kantooruren. Mogelijk
varieert het aandeel 'spoedcontacten' tijdens een periode van
griep bij de huisarts wel, maar dit is hier niet onderzocht.
Opmerkelijk is dat op basis van het jaar 2016 en het eerste
kwartaal van 2017 geen merkbare verandering van het aantal
seh-bezoeken tijdens de griepepidemie zichtbaar is. Dit beeld
wordt niet herkend door leden van de klankbordgroep en hun
achterban, die structureel overvolle seh-afdelingen hebben
ervaren. Nogmaals wordt benadrukt dat de analyse niet de
meest recente griepgolf betreft, maar die van de vier jaren
daarvoor, en dat de gegevens beschikbaar voor de seh beperkt
zijn. Deze analyse is daarom nog niet erg betrouwbaar.
Wel is zichtbaar dat in drie ROAZ regio's het aantal afgegeven

®0®

<§>(§)

seh-stops op de acute afdelingen met 11,4% toeneemt
gedurende de griepperiode.
Voor eerstelijnsverblijf geldt dat dat er niet significant meer
opnames zijn geregistreerd gedurende een griepgolf. Ook
verandert de gemiddelde ligduur niet significant. De figuur toont
alleen de trend in opnameduur.
De Wlz-crisis zorg en het aantal klinische opnamen vanaf de seh
verandert niet significant gedurende de onderzochte griepperioden.
Deze twee zorgvormen zijn niet opgenomen in de figuur.

Griepgolf in relatie tot zorgplicht
Tijdens de laatste griepgolf (die van 2018) heeft de NZa in het
kader van de zorgplicht, verzekeraars gevraagd om een
wekelijkse stand van zaken in de acute zorg. Uit de informatie
die wij van zorgverzekeraars ontvingen, hebben wij het volgende
geconcludeerd:
• Er zijn meerdere stops in het land geweest op verschillende
seh's. De sluitingen waren vaak tijdelijk en er was altijd
ruimte voor echte spoed.
• Ziekenhuizen en andere zorgaanbieders, verenigd in het
Regionaal Overleg Acute Zorgketen (ROAZ), zijn in actie
gekomen om deze buitengewone omstandigheden het hoofd
te bieden. De regionale zorgdiensten werkten extra intensief
samen. De situatie werd dagelijks met alle betrokken
organisaties beoordeeld.
• De regionale ambulancevoorzieningen coördineerden via de
meldkamers ambulancezorg nog intensiever naar welk
ziekenhuis patiënten werden gebracht. Ook huisartsen
werden hierbij betrokken. Een aantal ziekenhuizen was
genoodzaakt om, gesteund door verzekeraars, geplande
operaties uit te stellen. Hierbij ging het om niet-spoedeisende

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 59

tijdens de griepepidemie.
operaties waarbij uitstel medisch verantwoord is. De kwaliteit
van zorg is niet in gevaar geweest.
• De beddencapaciteit van de verpleegafdelingen werd als krap
ervaren. Dit werd opgelost door de doorstroom te bevorderen.
Verzekeraars maakten bijvoorbeeld aanvullende afspraken
met elv-aanbieders, omliggende thuiszorginstellingen gaven
gedurende een paar weken voorrang aan ziekenhuispatiënten
en extra ondersteunend personeel werd ingezet op de
klinische verpleegafdelingen vanuit poli en/of thuiszorg.
De NZa heeft deze maatregelen als voldoende beoordeeld. Er
zijn geen signalen bekend van patiënten dat de situatie voor hen
tot problemen heeft geleid. Op basis van de informatie die wij
van de zorgverzekeraars ontvangen kwam de toegankelijkheid
van de zorg in de ziekenhuizen kwam niet in het geding, wel
was de arbeidsbelasting voor artsen en verpleegkundigen hoog.
Griepgolf e r v a r i n g e n gedeeld door de k l a n k b o r d groep
De klankbordgroep heeft laten weten de laatste griepgolf van
begin 2018 als extreme drukte te hebben ervaren. Er moesten
veel patiënten vanaf de seh worden vervoerd per ambulance
naar een ander ziekenhuis, omdat het aanliggende ziekenhuis
vol lag. NVZ heeft als gevolg van de ervaren drukte een enquête
onder haar leden gehouden. Daaruit kwam onder andere naar
voren dat 4 8 % van de respondenten aangaf dat er risicovolle
situaties zijn ontstaan, bijvoorbeeld vanwege volle IC-afdelingen
waardoor de patiënt niet terecht kon in dit ziekenhuis. Daarnaast
kwam bijvoorbeeld ook naar voren dat 86% van de ziekenhuizen
met personele problemen ten gevolge van ziekteverzuim kampte

Griepgolf in relatie tot personeel in de acute zorg
Zoals in een recent artikel is beargumenteerd, neemt niet alleen
het aantal patiënten met griep of griep-gerelateerde symptomen
(zoals verergering van een andere ziekte als gevolg van de
griep) toe, mantelzorgers vallen ook uit als gevolg van griep
waardoor de verzorgden als gevolg van het ontbreken van de
benodigde zorg in het ziekenhuis kunnen belanden en ten derde
vallen zorgverleners uit die zelf door de griep worden getroffen,
waardoor bijvoorbeeld ziekenhuizen de capaciteit moeten
verminderen, meer naar andere nabijgelegen ziekenhuizen
moeten verwijzen en zodoende de druk verder opvoeren.
Overigens kan de griepprik hier een positief effect op hebben.
Als het vaccin het aantal dragers onder het zorgpersoneel
terugdringt neemt de verspreiding binnen het ziekenhuis
(ook naar patiënten) af en wordt minder personeel ziek.
De beroepsverenigingen zetten zich in om de vaccinatiegraad
onder het personeel te vergroten: De NVZ, NFU, V&VN en FMS
startten op 1 oktober 2018 een gezamenlijke campagne om
de vaccinatiegraad onder ziekenhuispersoneel te verbeteren.
ActiZ onderzoekt hoe zij een rol kan spelen in de animo voor
de griepvaccinatie. De regionale ambulancevoorzieningen
bieden vaccins aan medewerkers aan om vooral ook de patiënt
te beschermen, de griepvaccinatie is hier onderdeel van.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 60

3 Toekomstverkenning
3.1 Demografische prognoses
3.2 Autonome groei van het acute zorggebruik
3.3 T r e n d s in het acute zorggebruik in de periode 2 0 1 2 - 2 0 1 7
3.4 Toekomstverkenningen van het gebruik van acute zorg

® © ® ®®

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 61

3 Toekomstverkenning
Dit hoofdstuk geeft resultaten van toekomstverkenningen
van het acute zorggebruik in Nederland. De toekomstverkenningen hebben het jaar 2016 als beginpunt en
2025 als horizon. Het jaar 2016 is gekozen omdat van
dat jaar de registraties van alle zorgsectoren volledig zijn.
Het onderzoek dat de RIVM heeft gedaan is integraal als
bijlage bij deze monitor gepubliceerd. De tekst in dit
hoofdstuk betreft een ingekorte versie.

Verkenning op basis van demografie en autonome trends
We schetsen in eerste instantie het zorggebruik op basis van
verwachte demografische ontwikkelingen. Voor de verschillende
regio's brengen we daarbij het effect van vergrijzing en
bevolkingsgroei of -krimp in beeld. In de tweede verkenning
veronderstellen we dat naast de demografie ook autonome
ontwikkelingen in de periode 2012-2017 zich voortzetten.

Voor het maken van de toekomstverkenningen zijn de volgende
elementen gebruikt:
1. Demografische prognoses;
2. Trendanalyses over de periode 2012-2017;
3. Gegevens over het zorggebruik in een basisjaar, 2016 of
2017, naar leeftijd, geslacht, regio en zorgsector.

3.1

De demografische prognoses beschrijven de verwachte regionale
ontwikkelingen in samenstelling van de bevolking (vergrijzing)
en bevolkingsomvang. Het toekomstig zorggebruik wordt
geschat aan de hand van het zorggebruik per hoofd van de
bevolking in een basisjaar. Voor het basisjaar gaan we uit van
het meest recente jaar waarover gegevens beschikbaar zijn,
2016 of 2017. De trendanalyse over 2012-2017 resulteert
ook in een autonome trend. De autonome trend beschrijft de
verandering in het zorggebruik die niet verklaard kan worden
door demografische ontwikkelingen. Dit omvat onder andere
sociaaleconomische en maatschappelijke factoren, effecten van
beleid, invloed van (medische) technologie en organisatorische
factoren.

Aantallen inwoners en huishoudens blijven stijgen
Het inwonertal van Nederland blijft de komende decennia
toenemen. Vooral in de Randstad is de bevolkingsgroei nog
sterk, maar aan de randen van Nederland gaat het inwonertal
in diverse regio's krimpen. De vier grote gemeenten zijn de
laatste jaren uitzonderlijk sterk gegroeid; naar verwachting
blijven ze in de toekomst flink doorgroeien. Ook het aantal
huishoudens neemt in de toekomst nog stevig toe. Dit is vrijwel
overal in Nederland zo. Alleen in Noordoost-Groningen en
Zeeuws-Vlaanderen stokt de groei of treedt zelfs krimp op.

Demografische prognoses

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) stelt in samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
regionale bevolkingsprognoses op. In de prognose uit 2016
staan de volgende demografische trends (PBL, 2018)1:

1 Bron: http://www.pbl.nl/publicaties/regionale-bevolkings-enhuishoudensprognose-2016 (geraadpleegd oktober 2018)

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 62

Potentiële beroepsbevolking: groei in Randstad
De potentiële beroepsbevolking (20 jaar tot AOW-gerechtigde
leeftijd) is in de laatste decennia voortdurend in omvang
toegenomen. Door het optrekken van de AOW-leeftijd blijft de
potentiële beroepsbevolking in de toekomst verder groeien. In
de meeste Randstadregio's groeit de potentiële beroepsbevolking
in de toekomst, terwijl vanaf ongeveer 2025 krimp wordt
verwacht in de regio's die ook al bevolkingskrimp kennen

Onderstaande figuur geeft het aantal 65-plussers per regio weer
in 2016 ten opzichte van het totaal.
Aantal 65-plussers in 2016,
% van totale bevolking per regio.

Percentage
Vergrijzing het sterkst aan randen Nederland
De vergrijzing van Nederland versnelt in de komende decennia:
de naoorlogse geboortegolf treedt toe tot de leeftijdsklasse van
65 jaar en ouder en mensen leven steeds langer. Het aantal
65-plussers neemt overal in Nederland toe. Maar aan de randen
van Nederland, waar zich ook de grootste bevolkingskrimp
voordoet, is de vergrijzing sterker dan in de meer verstedelijkte
regio's zoals de Randstad. In de vier grote steden gaat de
vergrijzing juist minder snel, al hebben die ook te maken met
een grote toename van het aantal ouderen.
Voor de toekomstverkenning van de acute zorg hebben wij de
cijfers uit deze bevolkingsprognose bewerkt. Voor meer
informatie zie de bijlage 'Bronnen en methoden'. In de bijlage
staan detailcijfers van de bevolkingsprognose voor de elf ROAZregio's. Omdat de oudere bevolking een belangrijk aandeel in
het acute zorggebruik heeft gaan we eerst dieper in op de
populatiesamenstelling zoals die is in 2016 (het basisjaar) en
hoe die verandert tussen 2016 en 2025.

® © ® ®@

15,5 - 16,0
M M 16,0 - 17,1
mWÊ 17,1 - 19,9
H
19,9 - 21,8
Aantal in 2016
•
146.000
473.000

Bron: CBS/PBL, gegevens bewerkt door RIVM

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 63

De ROAZ-regio Netwerk Acute Zorg Limburg heeft het hoogste
aandeel 65-plussers in haar bevolking, de regio's Traumazorgnetwerk Midden-Nederland en SpoedZorgNet AMC het
laagste aandeel. Ook absoluut gezien is het aantal 65-plussers in
laatstgenoemde regio's kleiner dan in de meeste andere regio's.
De volgende figuur geeft de groei van het aantal 65-plussers in
de periode tot 2025 weer per regio.
Gemiddelde groei per jaar aantal 65-plussers
(2016-2025)

per regio

De figuur laat zien dat het aantal 65-plussers in alle regio's
toe zal nemen de komende jaren, maar het sterkst in de regio
SpoedZorgNet AMC.

3.2

Autonome groei van het acute zorggebruik

De toekomstverkenningen van het acute zorggebruik schetsen
een beeld van het toekomstig zorggebruik op basis van
verwachte ontwikkelingen in demografie en andere factoren die
van invloed zijn op het zorggebruik.
Autonome ontwikkelingen zijn bijvoorbeeld:
• sociaaleconomische, met onder andere opleiding, inkomen en
huishoudensamenstelling: Dit heeft invloed op o.a.
zelfredzaamheid en de beschikbaarheid van mantelzorg
• maatschappelijke factoren, zoals het toegenomen gebruik
van mobiele telefonie waardoor het bellen van 112
makkelijker wordt;
• veranderingen in indicatiestelling, met als gevolg dat andere
zorg wordt verleend aan mensen met bepaalde klachten;
• epidemiologische factoren, veranderingen in het voorkomen
van ziekten of leefstijlfactoren kunnen leiden tot ander
zorggebruik, bijvoorbeeld kan een toename van overgewicht
in de bevolking leiden tot meer morbiditeit en meer
zorggebruik;
• medische technologie, door intrede van nieuwe medische
technologie, of een ander gebruik ervan, verandert het
zorggebruik, bijvoorbeeld kan het leiden tot meer
diagnostiek; medische technologie heeft een sterke interactie
met inkomen en is op microniveau moeilijk meetbaar
vanwege het gebrek aan operationele gegevens.
• beleid wordt vaak gezien als de belangrijkste factor in
veranderingen in het zorggebruik, ook institutionele factoren
die betrekking hebben op het zorgstelsel en
vergoedingensysteem vallen hieronder.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 64

• welvaart, in macro-economische analyses van de
zorguitgaven wordt de omvang van het bruto binnenlands
product of het inkomen van de bevolking als factor
onderscheiden.
Om deze factoren op de juiste manier mee te nemen in een
toekomstverkenning willen we het effect van deze factoren
zo goed mogelijk kwantificeren. Hiervoor zijn analyses van
historische data noodzakelijk. In de analyses worden de
cijfers eerst gecorrigeerd voor demografische ontwikkelingen.
De autonome trend is de resterende groei en omvat alle
factoren behalve demografie.
De analyse van de trends in het zorggebruik verschilt per
zorgsector en hangt af van de beschikbaarheid van gegevens.
Essentieel voor de analyses is de specificatie van het zorggebrui
naar leeftijd en geslacht van de patiënt om het zorggebruik te
kunnen corrigeren voor demografische ontwikkelingen.
Deze zijn beschikbaar voor de huisartsenzorg in anw-uren en
de ambulancezorg. Voor het zorggebruik op de seh zijn geen
tijdreeksen beschikbaar. Voor het schatten van de autonome
groei maken we gebruik van andere publicaties over het
zorggebruik op de seh (zie voor verdere toelichting de bijlage
Bronnen en Methoden).

3.3

T r e n d s in het acute zorggebruik in de periode
2012-2017

H u i s a r t s e n z o r g in a n w - u r e n
Voor de trendanalyse van het gebruik van huisartsenzorg in
anw-uren is gebruik gemaakt van gegevens over de jaren
2014-2017. Cijfers over het zorggebruik in deze periode zijn
in voorgaande hoofdstukken gepresenteerd. Eén van de
observaties was dat er in de jaren 2015 en 2016 een stijging
van het zorggebruik plaatsvond en in 2017 een daling. Deze
veranderingen deden zich voor in alle regio's. Het is niet
duidelijk wat de achtergrond is van de daling in 2017 en het is te
vroeg om conclusies hieraan te verbinden voor de toekomstige
ontwikkeling van het zorggebruik. Daarom is de groei van het
zorggebruik in de periode 2014-2017 op twee manieren
geanalyseerd. De eerste analyse neemt het jaar 2017 mee, de
tweede analyse niet. Een volledig overzicht van de resultaten is
te vinden in de bijlage. Er is geen trendanalyse gedaan voor het
aantal consulten. Details van de analyse en van de resultaten
zijn gegeven in de bijlage Bronnen en methoden.
Resultaten
Op landelijk niveau steeg het aantal patiënten dat huisartsenzorg ontvangt in de anw-uren in de periode 2014-2017 met
gemiddeld 1,9% per jaar. Op basis van demografische
ontwikkelingen was de gemiddelde groei per jaar van het totaal
aantal patiënten 0,6%.
De regionale verschillen in de totale groei van het aantal
patiënten zijn relatief groot: van gemiddeld 2,8% per jaar in de
ROAZ-regio Traumazorg netwerk Midden-Nederland tot gemiddeld
0,8% per jaar in de regio Netwerk Acute Zorg Limburg.

®&®

®®

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 65

De Acute Zorg Euregio had met gemiddeld 0 , 1 % per jaar de
laagste demografische groei, de regio Netwerk Acute Zorg regio
West had met 0,9% de hoogste groei.
Regionaal varieert de autonome groei in het aantal patiënten
tussen gemiddeld 0,6% en 2,0% per jaar, het landelijk
gemiddelde is 1,3%.
De trendanalyse 2014-2016 resulteert in een landelijke
autonome groei van het aantal patiënten die anderhalf keer zo
hoog is als de trend over 2014-2017. De regio met het grootste
verschil heeft in deze kortere periode een ruim twee maal zo
hoge autonome groei. Deze verschillen geven aan dat het
belangrijk is om inzicht te krijgen in de achtergrond van de
daling van het zorggebruik in 2017, om een trend beter te
kunnen duiden.

Ambulancezorg
De trendanalyse van het aantal patiënten in de spoedeisende
ambulancezorg is gebaseerd op ritgegevens over de periode
2012-2017, aangevuld met steekproeven van ritgegevens met
leeftijd en geslacht. De trendanalyse is alleen uitgevoerd voor
spoedeisende inzetten ( A l - en A2-urgentie). Details van de
analyse en van de resultaten zijn gegeven in de bijlage Bronnen
en methoden en het rapport toekomstverkenning.
Resultaten
De totale groei in het aantal patiënten met een spoedeisende
inzet is gemiddeld 5 , 1 % per jaar. De gemiddelde groei op basis
van demografische ontwikkelingen is 1,4%. De autonome groei
van het landelijk totaal aantal spoedeisende inzetten is daarmee
3,7%.

®#®

®<§)

De regionale verschillen in totale groei zijn relatief groot. De
ROAZ-regio Netwerk Acute Zorg Brabant heeft met gemiddeld
6,4% per jaar groei van het totaal aantal inzetten een ruim twee
maal zo hoge groei als de regio Netwerk Acute Zorg regio
Zwolle, die met 3,0% gemiddeld per jaar de laagste groei heeft.
Net als bij de huisartsenzorg in de anw-uren was 2017 in de
ambulancezorg in vergelijking met dejaren ervoor een uitschieter.
In de anw-huisartsenzorg was er een daling van het zorggebruik,
in de ambulancezorg was in de meeste regio's sprake van een
afnemende groei. In enkele regio's was er sprake van een daling
van het zorggebruik.
Daarom zijn ook voor de ambulancezorg trendanalyses
uitgevoerd zonder 2017. De trendanalyse 2014-2016 resulteert
in autonome trend die landelijk bijna een procentpunt hoger is
dan de trend over 2014-2017. Verschillen tussen de regio's zijn
er ook. In Acute Zorgregio Euregio is het verschil in autonome
trend 0,2 procentpunt, de verandering in zorggebruik in 2017
was daar relatief gering. De regio Netwerk Acute Zorg Noordwest
had in 2017 de grootste daling in het zorggebruik, met als
gevolg een relatief groot verschil in autonome groei.

S p o e d e i s e n d e hulp
Voor een trendanalyse van het gebruik van spoedeisende
hulpafdelingen van Nederlandse ziekenhuizen en een schatting
van de autonome groei, is gebruik gemaakt van gegevens uit
het Letsel Informatie Systeem (LIS). Het LIS is een steekproef
van stichting Veiligheid.nl onder veertien seh-locaties van dertien
ziekenhuizen. Het LIS heeft gebruikscijfers naar leeftijd en
geslacht over de periode 2006-2016. Trendanalyses resulteren in
een autonome groei van nul procent, met andere woorden: de
groei wordt geheel door de demografische ontwikkeling verklaard.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 66

3.4

T o e k o m s t v e r k e n n i n g e n v a n het gebruik v a n
acute zorg

De resultaten van de toekomstverkenningen bestaan uit groeicijfers van het aantal patiënten, consulten en de in- en uitstroom
van de seh in de periode 2016-2025. De toekomstverkenningen

zijn voor alle regio's doorgerekend. De resultaten worden op
landelijk totaal niveau gepresenteerd. In de bijlagen staan de
detailresultaten van de toekomstverkenningen.

Verkenningen van de patiëntenstromen
Overzicht toekomstverkenningen
('+' betekent wel doorgerekend,

patiëntenstromen
'-' betekent niet

acute zorg
doorgerekend).
Verkenning op
basis van
demografie

Verkenning op basis
van autonome
ontwikkelingen over
de periode 2014-2017

Verkenning op basis
van autonome
ontwikkelingen over
de periode 2014-2016

+

+
+
-

+
+
-

Huisartsenzorg in
anw-uren

Patiënten
Consulten '

Huisartsenzorg in
kantooruren

Patiënten

+
+

Ambulancezorg

Patiënten met spoedeisende inzet

+

+

+

seh(3)

Instroom in de seh vanuit huisartsenzorg in anw-uren '
Instroom in de seh vanuit huisartsenzorg in
kantooruren '
Instroom in de seh vanuit ambulancezorg' '
Instroom in de seh: zelfverwijzers '
Patiënten op de seh >
Uitstroom uit de seh' '

+

+

+

+

+
-

11

<2

12

2

13

t3

3

+

+
+
+

-

+
-

Bron: NZa, RIVM

MONITOR ACUTE ZORG 2018

| 67

Noten:
Er is geen aparte autonome trend berekend voor het aantal
consulten in de huisartsenzorg, de verkenning op basis van
autonome ontwikkelingen bouwt voort op de verkenning van
het aantal patiënten.
Het aantal verwijzingen naar seh vanuit de huisartsenzorg en
het aantal patiënten dat per ambulance naar de seh komt naar
leeftijd en geslacht is bepaald op basis van seh-zorggebruik,
de autonome trend is van de huisartsenzorg en
ambulancezorg, respectievelijk.
Voor het gebruik van de seh is de autonome trend over 20062016 0% (zie paragraaf 3.2), daarom is geen verkenning op
basis van autonome ontwikkelingen doorgerekend.
1

Patiënten naar leeftijdsklasse per aanbieder
patiënten)
(in % van totaal aantal

acute zorg

16

2

3

In de toekomstverkenning gaan we uit van 2016 als basisjaar. In
de resultaten kijken we naar de gemiddelde veranderingen in de
periode 2016-2025.
IM

In de berekeningen van de toekomstverkenningen wordt eerst
de ontwikkeling van het zorggebruik op basis van demografische
ontwikkelingen bepaald. Dat gebeurt per aanbieder, naar regio,
leeftijd en geslacht. Onderstaande figuur van patiënten naar
leeftijdsklasse geeft het leeftijdsprofiel van de zorgsectoren zoals
deze in de toekomstverkenningen worden gebruikt. Bovenop de
demografische ontwikkeling wordt per zorgaanbieder en per
regio de autonome groei berekend.

®#®

®@

H

«-H 15-19 20-24 25-29 30-34 35-3! 40-44 45-49 50-54 55-59 60-M 85-89 70-74 75-79 80-84 85-89 90-94 95-

•
•

anw-huisartsenzorg
huisartsenzorg in kantooruren

Leeftijdsklasse
• seh
• ambulancezorg

Bron: Vektis, RIVM; gegevens bewerkt door RIVM

De ambulancezorg heeft relatief gezien de oudste patiëntenpopulatie: 30% van de patiënten is tussen de 70 en 85 jaar oud.
Het aandeel jonge kinderen in de anw-huisartsenzorg is relatief
groot: 2 1 % is in de leeftijd van 0-10 jaar. In de huisartsenzorg
overdag is het aandeel jonge kinderen minder groot. Het
leeftijdsprofiel van de seh-patiënten is van de sectoren het
meest vlak. Deze verschillen in patiëntenpopulatie hebben
gevolgen voor de toekomstverkenningen van het zorggebruik,
zoals we in de volgende paragrafen zullen zien.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 68

R e s u l t a t e n naar zorgaanbieder
Deze paragraaf geeft de resultaten van de toekomstverkenningen
vanuit het perspectief van de zorgsector. De resultaten worden
op landelijk niveau gepresenteerd voor de huisartsenzorg,
ambulancezorg en seh.

periode iets meer dan het aantal patiënten, dat komt door
het verschil in het aantal consulten per patiënt per leeftijdsklasse, vooral dat ouderen gemiddeld meer consulten
hebben dan jongeren.

Huisartsenzorg
De resultaten van de toekomstverkenning van de huisartsenzorg
zijn weergegeven in tabel 3.4. Op basis van het zorggebruik in
2016 en alleen demografische ontwikkelingen neemt het totaal
aantal patiënten in de huisartsenzorg in anw-uren toe met
gemiddeld 0,8% per jaar. Het aantal consulten stijgt in deze

Bij de trendextrapolatie van de autonome groei over de
jaren 2014-2017, gecombineerd met de demografische groei,
stijgt het aantal patiënten met gemiddeld 2,0% per jaar.
De trendextrapolatie op basis van 2014-2016 leidt tot een
fors hogere groei: dan neemt het aantal patiënten in de
periode 2016-2025 toe met gemiddeld 3,7% per jaar.

Toekomstverkenning

huisartsenzorg

2016-2025
2016
(x l.OOO)

2025
(x l.OOO)

totale groei
2016-2025 (%)

gemiddelde groei
per jaar (%)

Op basis van demografische ontwikkelingen

4.064

4.357

7,2

0,8

Op basis van demografie en autonome trend over 2014-2017

4.064

4.871

19,9

2,0

Op basis van demografie en autonome trend over 2014-2016

4.064

5.617

38,2

3,7

3.616

3.905

8,0

0,9

Op basis van demografie en autonome trend over 2014-2017

3.616

4.364

20,7

2,1

Op basis van demografie en autonome trend over 2014-2016

3.616

5.027

39,0

3,7

Aantal patiënten huisartsenzorg in kantooruren

66.439

72.045

8,4

0,9

Aantal patiënten anw-huisartsenzorg

Aantal gewogen consulten anw-huisartsenzorg
Op basis van demografische ontwikkelingen

Bron: Vektis; gegevens bewerkt door RIVM

® a ® ®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 69

Ambulancezorg
Voor de ambulancezorg zijn de resultaten van de toekomstverkenning gegeven in tabel 3.5. Op basis van het zorggebruik
in 2017 en alleen demografische ontwikkelingen neemt het totaal
aantal patiënten met een spoedeisende inzet in de ambulancezorg

Toekomstverkenning

ambulancezorg

toe met gemiddeld 1,7% per jaar. Bij de trendextrapolatie van
de autonome groei over 2014-2017 stijgt het aantal patiënten
met een spoedeisende inzet met gemiddeld 5 , 1 % per jaar,
inclusief demografische groei. De trendextrapolatie op basis van
2014-2016 leidt tot een groei van gemiddeld 6,0% per jaar.

2016-2025.
aantal 2016
(x l.OOO)

aantal 2025
(x l.OOO)

totale groei
2016-2025 (%)

gemiddelde groei
per jaar (%)

Aantal patiënten met een spoedeisende inzet
Op basis van demografische ontwikkelingen

953

1.105

16,0

1,7

Op basis van demografie & autonome trend 2014-2017

953

1.495

56,9

5,1

Op basis van demografie & autonome trend 2014-2016

953

1.610

69,0

6,0

Bron: RIVM; gegevens bewerkt door RIVM

Spoedeisende hulp - instroom
Voor de instroom in de seh onderscheiden we drie patiëntenstromen: verwijzingen via de huisarts, bezorgingen van de
ambulancezorg en overige oorsprong (waaronder zelfverwijzers).
De volgende tabel geeft de resultaten van de toekomstverkenningen van het aantal patiënten.
De toekomstige ontwikkeling van het aantal verwijzingen en
bezorgingen volgt in grote lijnen die van de huisartsenzorg
en ambulancezorg. De groeicijfers verschillen van die van
de patiëntenpopulatie van de sector vanwege de regio- en
leeftijdsspecifieke selectie van patiënten.

® # ® ®<s

• Huisartsenzorg
Op basis van alleen de demografische ontwikkelingen
verwachten we in de periode 2016-2025 een groei van het
aantal verwijzingen vanuit de anw-huisartsenzorg naar de seh
met gemiddeld 1,0% per jaar. Vanuit de huisartsenzorg
overdag verwachten we een groei van gemiddeld 1,2% per jaar.
Wanneer ook de autonome groei in de periode 2014-2017 en
2014-2016 wordt meegenomen stijgt het aantal verwijzingen
vanuit de anw-huisartsenzorg tot 2,2%, respectievelijk 3,8%
per jaar. Deze cijfers zijn berekend vanuit het perspectief van
de huisartsenzorg, niet vanuit het perspectief van de seh. Een
deel van de patiënten dat door de huisartsenzorg naar de seh
wordt verwezen, wordt door de ambulance gebracht.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 I 70

• Ambulancezorg
Het aantal patiënten dat door de ambulancezorg naar de seh
wordt gebracht groeit in de periode 2016-2025 op basis van
alleen demografische ontwikkelingen met 1 6 , 1 % naar ruim
722.000. Dit komt overeen met een gemiddelde groei van
1,7% per jaar. Wanneer de autonome groei over de periode
2012-2017 naar de toekomst wordt doorgetrokken, is de
totale groei van het aantal bezorgingen in de periode
2016-2025 ruim 57%, wat overeenkomt met een gemiddelde
groei van 5 , 1 % per jaar. Op basis van de autonome groei over
2012-2016 is de gemiddelde groei in de periode 2016-2025
bijna een procentpunt hoger.

Toekomstverkenning

instroom

seh

• Overige instroom
Deze stroom bestaat voor een deel uit zelfverwijzers en voor
een deel uit patiënten die voor controle naar de seh komen.
Deze patiënten hebben een eerder contact of behandeling op de
seh of elders in het ziekenhuis gehad, of worden bijvoorbeeld
verwezen door een verloskundige of verpleeghuisarts. In deze
toekomstverkenning is geen rekening gehouden met het aantal
controles van ziekenhuispatiënten. De patiëntstroom is berekend
als regio-, leeftijd- en geslacht specifieke fractie van de populatie.
Op basis van demografische ontwikkelingen groeit deze
overige stroom naar de seh met 7,9%, wat overeenkomt met
een gemiddelde groei van 0,8% per jaar.

2016-2025
aantal 2016
(x l.OOO)

aantal 2025
(x l.OOO)

totale groei
2016-2025 (°/o)

gemiddelde groei
per jaar (°/o)

Op basis van demografische ontwikkelingen

552,0

601,3

8,9

1,0

Op basis van demografie en autonome trend over 2014-2017

552,0

671,4

21,6

2,2

Op basis van demografie en autonome trend over 2014-2016

552,0

772,7

40,0

3,8

733,3

815,1

11,2

1,2

Op basis van demografische ontwikkelingen

622,0

722,5

16,1

1,7

Op basis van demografie en autonome trend over 2014-2017

622,0

977,5

57,1

5,1

Op basis van demografie en autonome trend over 2014-2016

622,0

1.051,0

69,1

6,0

785,4

847,3

7,9

0,8

Aantal verwijzingen naar seh vanuit huisartsenzorg in anw-uren

Aantal verwijzingen naar seh vanuit huisartsenzorg in kantooruren
Op basis van demografische ontwikkelingen
Aantal bezorgingen naar seh vanuit ambulancezorg

Zelfverwijzers naar de seh
Op basis van demografische ontwikkelingen

Bron: Vektis, RIVM, PBL; gegevens bewerkt door RIVM
MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 71

Noot: Een aantal verwijzingen vanuit de huisartsenzorg wordt
door de ambulancezorg naar de seh gebracht. Vanwege deze
overlap is de totale instroom in de seh in deze tabel groter dan
de seh populatie.
Spoedeisende hulp - aantal patiënten
Onderstaande tabel bevat de toekomstverkenning voor het aantal
patiënten op de seh op basis van demografische ontwikkelingen.
Dit is dus niet gebaseerd op cijfers over verwijzingen vanuit de
huisartsenzorg en bezorgingen vanuit de ambulancezorg.

Toekomstverkenning

aantal patiënten

op seh

2016-2025

Aantal patiënten op de seh

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

totale groei
2016-2025 (°/o)

gemiddelde groei
per j a a r ( % )

2.239

2.569

9,8

1,0

Bron: Vektis, RIVM, PBL; gegevens bewerkt door RIVM

Op basis van alleen demografische ontwikkelingen in de periode
2016-2025 groeit het aantal patiënten op de seh met gemiddeld
1,0% per jaar.
Spoedeisende hulp - uitstroom
De uitstroom vanuit de seh is afhankelijk van de patiëntenpopulatie van de seh. De uitstroom is uitgesplitst in tien
bestemmingen. De volgende tabel geeft de resultaten van de
toekomstverkenningen van de uitstroom van de seh op basis
van demografische ontwikkelingen.

®#®

®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 72

Toekomstverkenning

uitstroom

seh

2016-2025
aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

totale groei
2016-2025 (%)

g e m i d d e l d e groei
per j a a r ( % )

Ander ziekenhuis

25,1

28,3

12,8

1,3

Eerstelijnsverblijf

1,8

2,3

26,8

2,7

Geriatrische Revalidatie

8,4

10,8

28,2

2,8

Ggz Crisisverblijf

0,9

1,0

2,8

0,3

Klinische opname

767,2

885,4

15,4

1,6

Naar huis en overig

1.398,2

1.478,1

5,7

0,6

Overleden

2,7

3,3

23,2

2,3

U i t s t r o o m naar

Revalidatie in revalidatie centrum

1,2

1,3

8,1

0,9

Wijkverpleging

64,1

79,7

24,4

2,5

Wlz

35,7

42,5

19,2

2,0

Bron: Vektis, RIVM, PBL; gegevens bewerkt door RIVM

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 73

Patiënten die de seh verlaten in 2025, gaan nog steeds het
vaakst naar de eigen woonomgeving terug of naar een klinische
ziekenhuisafdeling.
De bestemmingen met de hoogste groeicijfers zijn bestemmingen
waarnaar relatief veel patiënten met een hoge leeftijd worden
verwezen: geriatrische revalidatie en eerstelijns verblijf. De
gemiddelde groei per jaar is voor die bestemmingen 2,7 tot 2,8%.
Ook het aantal patiënten dat uitstroomt naar de wijkverpleging,
het aantal overleden patiënten en het aantal patiënten naar de
Wlz-zorg heeft in de periode 2016-2025 hoge groeicijfers op
basis van demografische ontwikkelingen.

R e s u l t a t e n naar leeftijd en naar regio
Voor de drie zorgsectoren, anw-huisartsenzorg, spoedeisende
ambulancezorg en seh, is op basis van demografische
ontwikkelingen in de periode 2016-2025 een relatief lage groei
van het aantal patiënten in de leeftijdsklassen tot 65 jaar te
verwachten. De grootste is te verwachten in de leeftijdsklasse
van 75 tot 85-jarigen: ongeveer 40% toename van het aantal
patiënten op basis van demografische ontwikkelingen en tussen
40% en 100% groei in het aantal patiënten bij de autonome
trend over 2014-2016. Tussen de ROAZ-regio's verschilt de groei
van het aantal patiënten in de anw-huisartsenzorg, spoedeisende
ambulancezorg en seh in de periode 2016-2025. De regio Acute
Zorg Euregio heeft op basis van demografische ontwikkelingen
de laagste groei, de hoogste groei wordt verwacht in de regio's
Netwerk Acute Zorg Noordwest en Netwerk Acute Zorg regio
West. Voor meer details wordt naar de integrale toekomstverkenning in de bijlage verwezen.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 74

4 Conclusies & aanbevelingen

© © © ®©

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 75

4 Conclusies & aanbevelingen
In 2017 constateerden we dat de acute zorg voldoende
toegankelijk is. Uit de huidige monitor blijkt ook dat de
acute zorg voldoende toegankelijk is, maar de gevolgen
van met name de demografische veranderingen van de
komende jaren zet in toenemende mate druk op de
toegankelijkheid. De acute zorgketenpartners zullen in
sterke mate de samenwerking met elkaar moeten
opzoeken om op gecoördineerde wijze het hoofd te
kunnen bieden aan de uitdagingen die de vergrijzing met
zich mee brengt.
De bevindingen van de marktscan 2017 blijven actueel en de
aanbevelingen van die marktscan worden ook met deze monitor
nogmaals onderschreven. Die aanbevelingen zijn door de sector
samen met VWS opgepakt en verwerkt tot 'agenda', die
inmiddels zijn weg vindt naar de bestuurlijke overleggen. De
NZa vertrouwt er daarom op dat deze aanbevelingen tot
concrete acties leiden.
Druk op toegankelijkheid door vergrijzing en
groeiende v r a a g naar a c u t e zorg
De vergrijzing dwingt tot toenemende aandacht voor de
toegankelijkheid van de spoedzorg. Niet zozeer vanwege de
aantallen maar wel vanwege de verandering in zorgzwaarte.
Hoewel het aantal patiënten in de acute zorg in tegenstelling tot
voorgaande jaren in 2017 niet of slechts in beperkte mate is
gestegen, verandert namelijk wel de gemiddelde leeftijd van de
patiënt die in de acute zorg terecht komt.

®#®

®@

Relatief steeds oudere patiënten doen een beroep op de acute
zorg. Op basis van demografische prognoses tot 2025 zal het
aandeel ouderen in de acute zorg blijven toenemen. Daarnaast
is er een autonome ontwikkeling die leidt tot een groeiend
zorggebruik van met name de hap en ambulancezorg.
De toename van het aantal ouderen leidt niet tot meer patiënten
in de acute zorg. We zien wel dat de oudere patiënt een grotere
kans op klinische opname heeft na seh-bezoek en ook gemiddeld
een langere ligduur in het ziekenhuis heeft. De oudere patiënt
heeft ook vaker een vorm van vervolgzorg nodig na ontslag uit
het ziekenhuis. De uitstroom van patiënten in de acute zorg
richting vervolgzorg neemt vooral in de wijkverpleging en het
eerstelijnsverblijf aanzienlijk toe in 2016 en 2017. En voor de
nabije toekomst verwachten we nog een verdere toename van
de vraag naar deze zorg.
Met name tijdens tijdelijke momenten van piekdrukte kan dit er
in toenemende mate voor zorgen dat de doorstroom binnen de
acute zorgketen stokt. Een knelpunt 'achterin de keten'
(bijvoorbeeld vertraging van ontslag van een patiënt waarvoor
de benodigde vervolgzorg nog niet beschikbaar is) kan effect
hebben op alle voorliggende schakels in de acute zorgketen. Het
beddenhuis kan dan tijdelijk 'vol' komen te liggen of er is
onvoldoende verplegend personeel. Instromende patiënten vanaf
de seh kunnen dan niet meer worden opgenomen, waardoor de
seh vol raakt en een stop moet verkondigen. Als gevolg hiervan
kost het de ambulance meer tijd de patiënt naar de juiste plek te
vervoeren.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 76

De toekomstverkenning toont dat de vraag ook in de toekomst
door verdere vergrijzing wordt gedreven. De prognose van het
RIVM wijst op een substantiële groei van het aantal patiënten in
zorg dat 75 jaar of ouder is. Wanneer de autonome trends in de
huisartsenzorg buiten kantoortijd en de ambulancezorg zich
voortzetten kan de stijging in deze sectoren voor deze
leeftijdsgroep bijna verdubbelen. Dit betekent dat de knelpunten
die nu zichtbaar worden, de komende jaren prominenter worden.
Het belang van deze trend wordt met de hoofdlijnakkoorden
(hla) overigens duidelijk onderkend. Blijvende aandacht en
passende oplossingen voor deze ontwikkelingen zijn van belang.

S a m e n w e r k i n g is het sleutelwoord
De toenemende vraag naar acute zorg vraagt om steeds
effectievere oplossingen om met schaarse middelen (menskracht
en materieel) steeds meer zorg te kunnen bieden.
Om te zorgen dat de acute zorg ook in de toekomst toegankelijk
blijft is samenwerking het sleutelwoord. Samenwerking tussen
alle ketenpartners in de acute zorg. Samenwerking betekent
gezamenlijk en gedeeld inzicht (in de uitdagingen, in de trends
en patronen en in het functioneren van de keten als geheel en in
de eigen rol in die keten), een onderling gecoördineerde aanpak
om de toegankelijkheid te borgen en onderlinge kennisdeling
van oplossingen die werken.

Gezamenlijk en gedeeld inzicht
Een minimale vereiste voor samenwerking is het beschikken
over dezelfde feiten. Goede toegankelijkheid van de acute zorg
hangt samen met goede samenwerking tussen de ketenpartners
en voor goede samenwerking moeten de ketenpartners hetzelfde
heldere zicht hebben op hoe zij tezamen voor de patiënt
presteren.

®#®

®@

Met deze monitor, en de discussies met de acute zorgpartners bij
de totstandkoming van dit rapport, wordt bijgedragen aan het
gezamenlijke zicht op de ontwikkeling van de toegankelijkheid
van acute zorg en de uitdagingen die daarbij spelen.
Vanuit het veld wordt gesignaleerd dat er behoefte bestaat aan
beter inzicht in cijfers over de acute zorg, met name ook op
regionaal niveau. Wij zien daarom een rol voor de NZa in het
frequenter beschikbaar stellen van zulke cijfers. Zo kunnen wij
regelmatig updates geven van de ontwikkelingen binnen deze
sector; bijvoorbeeld halfjaarlijks of jaarlijks in plaats van
tweejaarlijks. Dit hoeft niet in de vorm van een rapport met
aanbevelingen, er kan ook gedacht worden aan een dashboard
dat op een website wordt gepubliceerd.
Het klankborden van de acute zorgpartners in het kader van de
totstandkoming van de marktscan 2017 en deze monitor wordt
als waardevol forum gezien om actualiteiten te bespreken, cijfers
te helpen duiden en vervolgvragen aan te reiken. De NZa wil dit
forum blijven bieden, ook in dejaren dat deze tweejaarlijkse
monitor niet verschijnt. De hiervoor genoemde periodieke
updates kunnen steeds in dat forum worden besproken.
Vanuit de partners in de acute zorg komt naar voren dat er
momenteel nog weinig inzicht bestaat in regionale verschillen in
het gebruik van de acute zorg en de knelpunten hierin, en
erkend wordt dat het scheppen van inzicht daarin een goede
eerste stap zal zijn. Omdat er sprake is van regionale
problematiek, kan er niet worden gesproken van landelijke one
size fits all oplossingen. De trendanalyses (analyse van
autonome ontwikkelingen) van deze monitor zijn een eerste stap
in het verschaffen van dit inzicht in regionale verschillen. Nadere
analyses van deze trends zijn belangrijk om het inzicht verder te

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 77

vergroten en om scherper te krijgen wat de achtergronden zijn
van de regionale verschillen.
Voor de toekomstverkenning van deze monitor is een model
ontwikkeld dat de mogelijkheid biedt om regionale
ontwikkelingen in de acute zorg te verkennen. De eerste
resultaten laten ontwikkelingen zien op basis van demografie en
autonome trends en kunnen gezien worden als een 'basis'scenario. Het model biedt de mogelijkheid om alternatieve
ontwikkelingen (beleidsscenario's) door te rekenen. Hierbij
worden effecten van veranderingen in de acute zorg
doorgerekend.
Deze monitor geeft ook een inventarisatie van interventies en
maatregelen in de acute zorg. Het model voor acute zorg biedt
de mogelijkheid om beleidsscenario's door te rekenen waarbij
deze interventies breder worden ingezet (landelijk toegepast).
Vanuit de externe klankbordgroep ontstond de vraag om meer
inzicht te krijgen in personen met verward gedrag op de seh.
Met deze monitor hebben wij een poging gedaan daar enig
cijfermatig inzicht in te geven. Wij beschikken echter niet over
gegevens die inzichtelijk maken in welke mate bij deze
patiëntstromen sprake is van de juiste zorg op de juiste plek. Als
de betrokken zorgpartijen hier een probleem ervaren, dan zal
dat probleem eerst inzichtelijk gemaakt moeten worden. De
betrokken aanbieders en de zorgverzekeraars zijn daarbij zelf
aan zet. Overigens merken we wel op dat er al veel initiatieven
worden genomen om meer grip te krijgen op de problematiek
rondom personen met verward gedrag.
Tijdens het opstellen van deze monitor hebben wij ons steeds de
vraag gesteld: welke informatie missen we om meer inzicht te

krijgen in hoe toegankelijk de acute zorg is? Om het verband te
leggen tussen de verschillende stappen in de reis van de patiënt
door de acute zorg, moesten vaak aannames worden gedaan
(bijvoorbeeld: de patiënt was op dezelfde dag dat hij in het elv
werd opgenomen bij de huisarts, dus zal door de huisarts zijn
verwezen). Idealiter zou dergelijke ketenverwijsinformatie in een
keten-breed systeem worden geregistreerd, zonder dat dit
onnodige registratiehandelingen oplevert voor de veldpartijen.

Aanbeveling

Wie is aan zet?

De NZa kan samen met het RIVM het huidige model
verder ontwikkelen, de regionale situatie verder in
kaart brengen en kan op basis daarvan
beleidsscenario's doorrekenen

Dit kan o.b.v. opdracht
van VWS

Borging van frequent delen van relevante cijfers acute
zorg met het veld door de NZa.

NZa zal dit nader uitwerken
in samenspraak met de
acute zorgpartijen
NZa/RIVM met commitment
van de partijen in de acute
zorg. ROAZ neemt de lead
op regionaal niveau.
De betrokken zorgpartijen
(ziekenhuizen, ggz
crisisdienst, rav) samen
met zorgverzekeraars

Blijf in gesprek met elkaar. Blijf samen cijfers en
trends duiden. Partijen zouden soortgelijk overleg
moeten nastreven op regionaal niveau.
Zorg voor effectieve registratie van zorg voor
personen met verward gedrag in de acute zorgketen,
zodat inzichtelijk wordt in welke mate nog geen
sprake is van de juiste zorg op de juiste plek, hetgeen
als basis voor eventuele oplossingen kan dienen.
De NZa draagt graag bij aan de discussie onder
veldpartijen over op welke wijze partijen in de acute
zorgketen op zinvolle wijze keten-informatie over de
patiënt zouden kunnen registreren of afleiden, om zo
voor iedereen meer bruikbaar inzicht te krijgen in hoe
goed de keten presteert in termen van
toegankelijkheid voor de patiënt.

Acute zorgpartijen, ROAZ,
NZa draagt graag bij.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 78

Gecoördineerde aanpak
Voor de structuur van de bevindingen van deze monitor was de
patiëntstroom door de acute zorgketen leidend. Dat bleek
gepast, want de mate van coördinatie tussen de verschillende
ketenpartners is in grote mate leidend voor de mate van
toegankelijkheid van de acute zorg als geheel.
De toegankelijkheid van acute zorg is gebaat bij goede samenwerking met een sterke eerstelijnszorg. Effectieve reguliere
huisartsenzorg, wijkverpleging en tijdelijk eerstelijnsverblijf kan
in belangrijke mate bijdragen aan het voorkomen van het
ontstaan van acute zorgvragen en zorgen voor vroegsignalering,
zodat de patiënt tijdig op de juiste plek behandeld kan worden,
hetgeen voor zowel de patiënt als voor de acute zorgketen
minder belasting oplevert.
Werkdruk in de acute zorgketen ontstaat door een samenloop
van factoren aan vraag- en aanbodzijde. De structurele trend
van vergrijzing zorgt dat er in toenemende mate beroep wordt
gedaan op de beschikbare capaciteit. Tegelijkertijd blijkt dat
momenteel sprake is van krapte van aanbod, met name in de
beschikbaarheid van gespecialiseerd verpleegkundig personeel.
De samenloop van deze twee factoren betekent dat de keten
momenteel geen sterke weerbaarheid heeft tegen tijdelijke
pieken in de vraag of een tijdelijk extra tekort in het aanbod
(bijv. als gevolg van een tijdelijk hoger ziekteverzuim van
personeel). Dit kan tot knelpunten in de doorstroom leiden.
Griepgolven veroorzaken ongebruikelijke drukte in de acute zorg
en leggen dergelijke knelpunten bloot. Juist op die momenten i
s goede onderlinge coördinatie van het grootste belang om de
toegankelijkheid van de acute zorg op peil te houden. De analyse

van griepgolven van deze monitor betreft de periode 2014 t/m
2017, cijfers met betrekking tot de griepgolf in 2018 zijn nog
niet beschikbaar.
De acute zorgpartners geven aan dat de griepperiode gemoeid
gaat met een hoge mate van werkdruk voor o.a. ambulancechauffeurs, verpleegkundigen en artsen. Op basis van onze dataanalyses zien wij in de griepperiode een toename van het aantal
spoedeisende ambulance inzetten, consulteenheden tijdens
huisartsenzorg buiten kantoortijd en vaker seh-stops. Opvallend
is verder dat er niet méér eerstelijnsverblijf opnamen ontstaan
tijdens een griepgolf. Hier zou sprake kunnen zijn van een
verdringingseffect; hoewel het totale aantal patiënten gelijk blijft
(bijvoorbeeld omdat het eerstelijnsverblijf doorgaans al op volle
capaciteit opereert), is een groter deel van de aanwas griepgerelateerd. Als inderdaad sprake is van dit verdringingseffect
dan duidt dat op een tekort aan beschikbare elv capaciteit, maar
dat hebben we met deze monitor niet verder in beeld gekregen.
Uit achtergrondgesprekken voor deze monitor bleek dat de
griepgolf van 2018 voor een sterke piekdrukte heeft gezorgd.
Merk op dat de NZa nog niet over data voor deze periode
beschikt. De regio's hebben regionale griepplannen gemaakt.
Een aantal regio's bereidde zich ook actief voor op de
voorspelbare extra drukte tijdens een griepepidemie, dit verdient
brede aanbeveling.
In reactie op de griepgolf heeft een aantal brancheverenigingen
aangegeven naar manieren te zoeken om de vaccinatiegraad
onder het verpleegkundig personeel de komende winter te
verbeteren om zo besmetting van eigen personeel met uitval tot
gevolg te voorkomen.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 79

Aanbeveling

Wie is aan zet?

Blijf werken aan sterkere coördinatie tussen de
ketenpartners om ook tijdens momenten van
ongebruikelijke piekdrukte naar behoren te blijven
functioneren. Maak tijdig plannen en gebruik
oefeningen en simulaties om als keten voorbereid
te zijn op het doorstaan van de minder alledaagse
pieken, zoals die die wordt veroorzaakt door
griepepidemieën.

Alle acute
zorgpartners, zowel
in ROAZ verband als
in kleiner verband

Zorg dat de beschikbare elv capaciteit structureel
voldoende is én voldoende is om de minder
alledaagse (maar wel deels voorspelbare) piekmomenten (zoals de griepepidemie) op te vangen.
De vaccinatiegraad tegen het influenzavirus onder
zorgverleners ligt laag, terwijl vaccinatie kans op
besmetting en verspreiding kan verminderen.
Beroepsverenigingen en werkgevers kunnen hun
medewerkers stimuleren om zich te vaccineren.

Zorgverzekeraars,
VVT-aanbieders,
ActiZ

deze inrichting heeft op de p a t i ë n t s t r o m e n in de acute zorg.
Blijkbaar o r d e n e n de ketenpartners zich nu zodanig dat in het
w e e k e n d veel p a t i ë n t e n uit de seh w o r d e n g e h o u d e n en er
weinig van v e r v o l g z o r g gebruik w o r d t g e m a a k t . Anderzijds
s u g g e r e e r t de piek van patiënten op de seh op m a a n d a g dat
er misschien wel teveel patiënten in het w e e k e n d niet op
de seh w o r d e n gezien. Hoeveel van de p a t i ë n t e n op de seh
d o o r d e w e e k s h o r e n daar eigenlijk niet thuis? K r i j g t de acute
p a t i ë n t in het w e e k e n d wel optimale zorg en is de vervolgzorg
v o l d o e n d e t o e g a n k e l i j k ? Antwoorden op die v r a g e n geeft deze
m o n i t o r niet. Heldere en objectieve a n t w o o r d e n zouden mogelijk
wel een basis k u n n e n vormen voor een v e r d e r e v e r b e t e r i n g van
de d o e l m a t i g h e i d van de inrichting van de acute z o r g k e t e n .

Beroepsverenigingen
en de werkgevers
kunnen hun leden
en medewerkers
stimuleren om zich
te vaccineren

De a u t o n o m e groei in het gebruik van huisartsenzorg buiten
k a n t o o r t i j d en ambulancezorg was de afgelopen j a r e n t w e e t o t
vier maal zo g r o o t als de groei op basis v a n demografische
o n t w i k k e l i n g e n . Als deze trend zich naar de t o e k o m s t toe
doorzet heeft dat gevolgen voor het z o r g a a n b o d en ook voor
de k n e l p u n t e n in het zorggebruik. Het is b e l a n g r i j k dat de
a u t o n o m e t r e n d w o r d t afgebogen o m de v o l u m e g r o e i van de

Acute zorg w o r d t ook w e l ' n i e t planbare z o r g ' g e n o e m d . De

acute zorg te b e p e r k e n . Hier schuilt een k a n s : effectief beleid

bevindingen v a n deze m o n i t o r w e e r s p r e k e n die b e n a m i n g v o o r

zou a u t o n o m e groei moeten kunnen v e r m i n d e r e n . Overigens

een belangrijk deel. Voor de individuele patiënt is het o n t s t a a n

m o e t ook w o r d e n o p g e m e r k t dat groei v a n huisartsenzorg buiten

van een acute a a n d o e n i n g uiteraard o n g e p l a n d , m a a r v a n u i t

k a n t o o r t i j d een ( w e n s e l i j k ) gevolg kan zijn v a n effectieve

het perspectief van de aanbieders zijn p a t r o n e n in de acute

s u b s t i t u t i e v a n de seh naar de hap.

p a t i ë n t s t r o m e n w a a r n e e m b a a r ; hier kan op g e p l a n d kan w o r d e n .
Dat g e b e u r t n a t u u r l i j k al (een voor de hand liggend voorbeeld

Mogelijk is ook nog steeds sprake van l a a g h a n g e n d f r u i t .

is dat er 's nachts m i n d e r personeel w o r d t ingeroosterd dan

Zo viel in de analyse van a m b u l a n c e - i n z e t t e n naar t i j d s t i p

o v e r d a g ) , m a a r hier valt mogelijk nog veel w i n s t te behalen.

op dat er d o o r d e w e e k s een tweede piek in spoedinzetten naar
de seh is aan het einde van de w e r k d a g . Betere planning bij de

Zo leidt de analyse van p a t i ë n t s t r o m e n per dag in de w e e k t o t

k e t e n p a r t n e r s kan dit soort pieken (die de acute zorg t i j d e l i j k

v r a g e n over de inrichting van de acute z o r g k e t e n en welk effect

m i n d e r t o e g a n k e l i j k maken) mogelijk b e p e r k e n .

®#®

®<g

MONITOR ACUTE ZORG 2018

| 80

Een aantal seh's werkt inmiddels met een druktemeter die vanuit

Voor deze monitor definieerden we uitstroom als het moment

het ziekenhuisinformatiesysteem real-time inzicht biedt in de

waarop de patiënt uit de acute zorg het ziekenhuis verlaat en

drukte op de seh. Naar verwachting zullen de komende jaren

met of zonder vervolgzorg (zoals verzorging en/of verpleging)

steeds meer seh's een druktemeter gaan hanteren. Dit verbetert

naar huis of naar een eerstelijnsverblijf gaat. Achteraf gezien

de mogelijkheid om meer informatie in de keten te delen over

zouden we die vervolgzorg ook als doorstroom van de acute zorg

drukte en hier goed op in te spelen. Bijvoorbeeld in de vorm van

kunnen betitelen. De patiënt is immers pas genezen van de acute

een dashboard op de meldkamer.

aandoening wanneer ook die vervolgzorg niet meer nodig is.

Aanbeveling

Wie is aan zet?

Gebruik het inzicht dat de zogenaamd 'niet planbare' acute zorg wel een grotendeels voorspelbaar patroon heeft om
de eigen processen optimaal op de pieken af te stemmen. Hierna wordt bij wijze van voorbeeld een aantal mogelijkheden
hiertoe genoemd.

Acute zorg ketenpartners

Zorg ervoor dat de huisartsen binnen hetzelfde adherentiegebied van een ziekenhuis het moment van visite onderling
effectief spreiden, zodat niet aan het einde van de dag een plotselinge toestroom van patiënten op de seh ontstaat.

Huisartsen in samenwerking
met lokale ziekenhuizen

Onderzoek of goede coördinatie van de ontwikkeling van druktemeters op seh's kan bijdragen aan de totstandkoming
van meer real-time inzicht in de patronen van drukte op de seh op regionaal niveau, wat bijvoorbeeld kan bijdragen aan
optimalisatie van de regie van de meldkamer ambulancezorg op de patiëntenstromen richting de verschillende seh's.

Rav (mka) samen met seh

Zorg ervoor dat de voor de seh-processen belangrijke specialismen (zoals de radiologie en chirurgie) hun
overdrachtsmomenten - voor zover mogelijk - plannen buiten de momenten van voorspelbare piekdrukte op de seh

Seh en specialismen samen
binnen ziekenhuizen

Pas de roostering van personeel aan naar het, zeer voorspelbare, patiëntenaanbod van die dag gebaseerd op historische
gegevens.

Alle acute zorg partijen

Zorg ervoor dat vervolgzorg ook in het weekend voldoende beschikbaar is voor patiënten die 's weekends in de acute
zorgketen terecht komen. Verpleeg- en verzorgingshuizen moeten bijvoorbeeld hun dienstenstructuur zodanig inrichten
dat patiënten ook in het weekend worden beoordeeld.

VVT samen met
ziekenhuizen, ActiZ

Optimaliseer de samenwerking tussen huisartsen en medisch specialisten om onnodige opnames te voorkomen en stimuleer
ook bij presentatie op de seh een nauwe samenwerking tussen huisartsen, seh-artsen en medisch specialisten om tijdig de
juiste zorg op de juiste plek te kunnen organiseren.

Huisartsen, seh en medisch
specialisten binnen
ziekenhuizen

Beloon effectieve samenwerkingsinitiatieven vanuit de eerstelijnszorg die tot afname van onnodige instroom in de acute
zorg leiden.

Zorgverzekeraars

Onderzoek of en hoe de grote autonome groei in de ambulancezorg is te beperken.

Rav's (mka's)

® # ® ®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 81

Oudere patiënten hebben vaker vervolgzorg (bijvoorbeeld elv en
wijkverpleging) nodig. Goede coördinatie en doorstroom tussen
de acute fase (seh-bezoek met eventuele klinische opname) en
de vervolgfase zijn gelet op de vergrijzing daarom van cruciaal
belang. Zonder soepele doorstroom vanuit het ziekenhuis naar
vervolgzorg zullen als gevolg van de vergrijzing steeds vaker
opstoppingen in de keten ontstaan. Deze opstoppingen kunnen
zich op ieder punt in de keten uiten.
Vorig jaar heeft de NZa aanbevolen om een digitaal 24-uurs
loket met inzicht in de capaciteit vorm te geven. Dit jaar is
gewerkt aan 31 coördinatiepunten ten behoeve van het tijdelijk
verblijf. Momenteel speelt op beleidsmatig vlak de vraag op
welke wijze de coördinatiefunctie structureel gefinancierd
kunnen worden. Van belang is dat deze coördinatiefunctie meer
dan alleen eerstelijnsverblijf kan coördineren - idealiter zijn per
regio alle veelvoorkomende vormen van vervolgzorg
gecoördineerd.
Verzekeraars hebben de NZa verzocht om de beleidsregel voor
de budgettering van de huisartsendienstenstructuur open te
zetten voor zorgcoördinatie en de patiënt op de juiste plek
leiden. Dit is per 2019 mogelijk gemaakt. Ook is als onderdeel
van het actieplan ambulancezorg in de regelgeving voor de
ambulancezorg per 2019 mogelijk gemaakt dat afspraken voor
zorgcoördinatie bekostigd kunnen worden. Op die manier staat
de bekostiging niet in de weg bij inspanningen om de juiste zorg
op de juiste plaats te bieden.
We zijn er met deze monitor niet in geslaagd om vast te stellen
hóe toegankelijk de verschillende vormen van vervolgzorg vanuit
de acute keten op dit moment zijn. Wel is op basis van
anekdotes duidelijk geworden dat onnodige wachttijd op

®#®

®©

vervolgzorg in het ziekenhuis vaak de oorzaak is van opstopping
in de keten. Om snelle uitstroom uit de acute zorg te kunnen
garanderen, moet de vervolgzorg altijd voldoende toegankelijk
zijn. Daar hebben de aanbieders nog geen goede onderlinge
afspraken over gemaakt.
Voor intramurale en extramurale zorgvormen kennen we de
treeknormen; patiënten moeten binnen 6 weken worden
gediagnosticeerd en vervolgens binnen 4 weken behandeld.
Deze treeknormen gelden ook voor vervolgzorg, maar voor
patiënten die wegens een acute aandoening in het ziekenhuis
terecht zijn gekomen moet vervolgzorg veel sneller beschikbaar
zijn. Voor die tijdige beschikbaarheid van vervolgzorg hebben
partijen geen normen gesteld. Het tijdigheidsaspect van de
toegankelijkheid van de uitstroom is daarom nu ook niet goed
meetbaar.
We pleiten voor een discussie over de wenselijkheid van
veldnormen die tijdige toegankelijkheid van vervolgzorg vanuit
het ziekenhuis borgen. Dergelijke normen kunnen ook
betrekking hebben op de inrichting van het proces, zoals ook in
het kwaliteitskader spoedzorgketen is gedaan. Dit kan
bijvoorbeeld betekenen dat normen worden gesteld over de
aanwezigheid of consultatie van wijkverpleegkundigen om al
tijdens ziekenhuisopname de verwachte vervolgzorg in kaart te
brengen en zo nodig een plek te regelen.
Uit de analyses van deze monitor valt op dat mensen die al
thuiszorg hadden minder vaak worden opgenomen na het sehbezoek en korter verblijven in het ziekenhuis dan mensen die
voorafgaand aan seh-bezoek nog geen thuiszorg hadden maar
wel als vervolgzorg. Er is ons geen onderzoek bekend waarin dit
verschil is onderzocht.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 82

Dat patiënten die al thuiszorg hebben minder vaak worden
opgenomen is een aanwijzing dat voor de andere patiënten er
te weinig achtervang is om de patiënt veilig naar huis te kunnen
laten gaan of dat de klachten onnodig ernstig zijn geworden,
waardoor opname noodzakelijk was.
De langere ligduur van patiënten zonder thuiszorg kan ook te
maken hebben met de aard van de klachten en met de organisatie
van nazorg. De NZa onderzoekt momenteel of de toegankelijkheid
van wijkverpleging een probleem vormt voor de uitstroom vanuit
het ziekenhuis. Eén van de onderzoeksvragen in het nu lopende
onderzoek van Significant in opdracht van de NZa (Inzicht in
wachttijden Wijkverpleging) is: Is er een reden om op basis
van de analyse te komen tot gedifferentieerde normen ? Wat
zijn de voor- en nadelen? De uitkomsten van dat onderzoek
zou de basis kunnen vormen voor een verdere discussie tussen
veldpartijen over in hoeverre concretere normen voor tijdige
beschikbaarheid van vervolgzorg voor patiënten in het
ziekenhuis wenselijk zijn.
Aanbevelingen

Wie is aan zet?

Creëer mogelijkheid tot bekostiging van breder
toepasbare zorgcoórdinatiefuncties dan alleen voor
het elv. Creëer ook op korte termijn bekostigingsvormen die eraan bijdragen dat de coördinatie
daadwerkelijk tot stand komt. Zie hiervoor de
analyse die de NZa onlangs heeft gepubliceerd.
Het onderzoek in opdracht van de NZa naar
wachttijden in de wijkverpleging kan de basis
vormen voor een verdere discussie tussen
veldpartijen over in hoeverre concretere normen
voor tijdige beschikbaarheid van vervolgzorg voor
patiënten in het ziekenhuis wenselijk zijn.

VWS, waarna de
acute zorg partijen
aan zet zijn om de
coördinatiefunctie
goed in te richten.

® o ® ®<s

Acute zorg partijen
samen met WT

Bekend is dat arbeidsmarktkrapte een belangrijke bedreiging
vormt voor de toegankelijkheid van (onder meer) de acute zorg.
Een gecoördineerde blik op en aanpak van dit probleem leidt er
toe dat veldpartijen gezamenlijk voldoende toekomstige
arbeidskrachten opleiden. Tegelijkertijd is van belang dat
gezamenlijke oplossingen worden gevonden om de bestaande
processen minder arbeidsintensief te maken.
Vacatures voor seh-, ic- en ambulanceverpleegkundigen staan
momenteel lang open, voor seh-verpleegkundigen bestond in
2018 zelfs één op de tien fte uit een moeilijk vervulbare
vacature. Tel het effect van een nog onvervulde vacature op bij
de situatie dat collega's als gevolg van griep uitvallen, en het
wordt duidelijk dat het personeel dat wél op de werkvloer staat
met een sterk verhoogde werkdruk te maken krijgt.
Arbeidsmarktkrapte vermindert de weerstand van de acute zorg
tegen momenten van piekdrukte. Deze momenten kunnen
binnen normale werkdagen en in het bijzonder tijdens een
verschijnsel als de griepgolf ontstaan. Maatregelen om deze
krapte te verminderen alsmede ontlasting van de beschikbare
arbeidskrachten zijn nodig om de weerbaarheid van het systeem
op peil te houden. De afspraken die in de hla over het opleiden
van meer zorgverleners, het aantrekkelijk maken én houden
voor werknemers om in de zorg te werken, goede HR, het
terugdringen van onnodige administratieve belasting van het
personeel, (bijvoorbeeld met gebruiksvriendelijkere ICT
systemen), en het inzetten van innovatieve oplossingen op
gebied van e-Health, zijn van groot belang om de toenemende
vraag naar zorgverleners het hoofd te bieden.

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 83

Onderlinge kennisdeling
Uit de in deze monitor genoemde initiatieven en de lange lijst in
de bijlage blijkt dat er al veel initiatieven worden genomen om
oplossingen te vinden om de toegankelijkheid van de acute zorg
op peil te houden. We constateren ook dat er verschillende
plekken zijn waar initiatieven samenkomen of worden beschreven,
onder andere de website met praktijkvoorbeelden van LHV,
InEen en VPH, de website zorg op de juiste plek en de website
De Nieuwe Praktijk, een initiatief van het ministerie van VWS.
Een centraal overzicht ontbreekt. Dat hoeft geen probleem te
zijn, maar tijdens de inventarisatie werd niet duidelijk welke
structuur moet leiden tot effectieve verspreiding van de
opgedane kennis onder de partijen die daar baat bij zouden
hebben.

Zorgverzekeraars hebben aangegeven zich ook verantwoordelijk
te voelen voor de verspreiding van goede voorbeelden en
deze ook in ZN-verband bespreken. Toch is de vraag of de
verspreiding van effectieve verbeteringen snel genoeg gaat.
Vermoedelijk is een aanjager vereist, een partij met de opdracht
om te zorgen dat bewezen effectieve veranderingen snel tot
standaardpraktijk worden verheven.

Aanbeveling

Wie is aan zet?

Lopende initiatieven voortzetten en de
opgedane kennis effectief delen, ook buiten
de eigen regio. Een aanjager moet er voor
zorgen dat effectieve initiatieven snel
standaardpraktijk worden.

Ministerie van VWS

In de hla zijn afspraken gemaakt over kennisdeling binnen de
regio's. De partijen kiezen daarmee voor een regionale aanpak
zonder centrale regie, hetgeen passend is bij de uitdagingen die
vaak sterk regionaal van aard zijn. Wij vragen ons nog wel af
hoe de opgedane kennis ten aanzien van effectieve nieuwe
oplossingen snel regio-overstijgend zal worden gedeeld. Hoewel
iedere regio met zijn eigen specifieke uitdagingen kampt, wil dat
nog niet zeggen dat een goede nieuwe oplossing die in een regio
wordt gevonden, in andere regio's geen nut kan hebben.

®#®

®@

MONITOR ACUTE ZORG 2018 | 84

Nederlandse Z o r g a u t o r i t e i t (NZa)
Postadres
Postbus 3017
3 5 0 2 GA Utrecht
Bezoekadres
Newtonlaan 1-41
3 5 8 4 BX Utrecht
Telefoon: 030 - 2 9 6 8 1 1 1
Website: w w w . n z a . n l
T w i t t e r : @zorgautoriteit
Informatielijn
Telefoon: 088 - 770 8 7 7 0
(bereikbaar tussen 0 9 . 0 0 - 1 7 . 0 0 u u r - lokaal t a r i e f )
E-mail: info@nza.nl
Vormgeving
Taluut

®#®

®©

MONITOR ACUTE ZORG 2018

| 91

Overzicht van best practices en interventies uit de literatuur welke bijdragen aan de verbetering van de patiëntendoorstroom.
Gerelateerd aan
instroom (1)/
doorstroom (D) /
uitstroom (U)

Verantwoordelijke zorgverlener

l

ADAM Project-Ambulance
Amsterdam

Risicoclassificatie hartinfarct
vervroegen naar ambulance met
de HEART-score RAV Ijsselland (FAMOUSTRIAGE)

Patient kenmerken

Effectiviteit interventie

Doel interventie

Mogelijke effecten/gevolgen

huisartsen (zowel overdag als
NAW-uren), acute thuiszorg, ggz en
ambulancezorg

Efficiëntere organisatie van de acute zorg en
betere ketensamenwerking.

Ambulance Oost organiseert als pilot een centrale ingang voor
huisartsen (zowel overdag als NAW-uren), acute thuiszorg, ggz
en ambulancezorg. Dit zal onder één centraal telefoonnummer
komen te vallen. Dit is in lijn met het visiedocument van
Ambulancezorg Nederland: 'Ambulancezorg in 2025:
Zorgcoördinatie en mobiele zorg'.

De eerste oriënterende gesprekken zijn in 2017 gevoerd; Rapport best practices;
Klankbordgroepverslag.
alle ketenpartijen hebben
medewerking toegezegd. Dit jaar zal het plan verder
worden vormgegeven aan de hand van
drie denktanksessies onder begeleiding van de
Argumentenfabriek.

l

Ambulance Amsterdam,
meldkamer, SEH

In 2017 gestart, en wordt het tweede kwartaal
van 2018 geëvalueerd.

Regie over de acute zorgketen. Betere spreiding
Project ADAM staat voor Amsterdam Dispatch Ambulance
Metropolitan Area. Het doel van dit project is om de meldkamer ambulances naar SEHs. Minder kans op fouten
in opgeschaalde situaties.
meer informatiegestuurd ziekenvervoer in te laten zetten. Om
dit te kunnen doen heeft Ambulance Amsterdam de tooi
Intermedix aangeschaft. Deze ICTtoepassing moet via
zogenaamde dashboards inzicht geven in onder andere de
beddencapaciteit van ziekenhuizen, beschikbaarheid van Mobiel
Medisch Teams (MMT) en ICvervoer.

1

ambulance, SEH

Interventie

Ambulance
Zorgcoórdinatiecentrum Ambulance Oost

Type publicatie

Rapport best practices

patiënten met pijn op retrospectieve studie: Met een lage HEARTOngeveer 35% van de patiënten met pijn op de borst hoeft niet Uit de prospectieve studie moet blijken of of de HEART- Rapport best practices;
de borst
score (0-3 punten) bleek niemand een nSTEMI naar een ziekenhuis, omdat gebleken is dat zij <30 dagen na
score in de pre-hospitale setting de resultaten geeft die Klankbordgroepverslag.
aanvang van de klachten geen aandoening aan het hart- of
hartinfarct te hebben. Bij een gemiddelde
retrospectief zijn voorspeld.
HEART-score (4-6 punten) ontwikkelde 18% een vaatstelsel ontwikkelt. "Door deze patiënten vroegtijdig te
hartinfarct en bij een hoge HEART-score (7-10 detecteren, kunnen onnodige behandelingen, observaties en
punten) bleek 52% na follow-up een hartinfarct drukte op de SEH/EHH grotendeels voorkomen worden". In een
retrospectieve studie is de zogenaamde 'HEART-score'
te hebben.
opgesteld, die vooral de kans op afwezigheid van een hartinfarct

Land

Referenties

Opmerkin
gen

Nederland, Twente

Berdowski & Willems, 2018; Nza
initiatievenlijst, 2018; Startnotitie
AZN/lnEen, 2017;
https://ineen.nI/nieuws/2017/06/2
8/zes-springplankprojecten-voornog-betere-samenwerkinghapplusrav/

Eén van
de
Springplan
kprojecten
voor
betere
zorg
coördinati
e.

Nederland, Amsterdam

Berdowski & Willems, 2018.

Nederland, Overijssel

Berdowski & Willems, 2018; Nza
initiatievenlijst, 2018;
http://www.azo.nl/wpcontent/uploads/2017/02/Presenta
tie-RudolfTolsma.pdf; Poldervaart
et al, 2016.

goed kon voorspellen.

De Spoedeisende Hulp AMC heeft l
sinds 18 juni een 'eigen'
ambulance, bestemd voor SEHpatiënten die voor verdere
behandeling in een regionaal
ziekenhuis of in de Wijkkliniek
moeten zijn.

SEH-patiënten voor
verdere behandeling
n regionaal
ziekenhuis of
wijkkliniek

* Betere doorstroming
* Voor de SEH-verpleegkundigen betekent de
nieuwe service een welkome aanvulling op de
beroepsperspectieven, "ledereen die dat wil
kan de training volgen en op de ambulance
worden ingezet", verklaart Leenhouts. En
dankzij een slimme deal met Ambulance
Amsterdam gaat dat niet ten koste van de
personeelsbezetting op de Spoedeisende Hulp.
"In ruil voor de ambulanceverpleegkundige die
wij Ambulance Amsterdam uitlenen, huren wij
hier een getrainde SEH-verpleegkundige in die
door de ambulancedienst wordt bekostigd. Zo
helpen we elkaar."

De hoop is dat patiënten zo sneller in andere instellingen
terechtkunnen en dat de doorstroom op Spoedeisende Hulp
verbetert, zodat er eerder bedden vrij komen voor nieuwe
spoedeisende zorg.

Nieuwsbericht

Nederland, Amsterdam

https://www.spoedzorgnet.nl/eigen
ambulancesehamsterdamumc

Patiënten van het HMC in Den
1
Haag kunnen sinds kort
vliegensvlug vervoerd worden
tussen de drie locaties van het
ziekenhuis.
In de Rotterdamse regio rijden op I
proef ambulances rond met
personeel dat minder lang dan
normaal is opgeleid (medium
care-ambulance)

SEH-patiënten voor
verdere behandeling
naar andere HMC
locatie

* Betere doorstroming
* Minder volle wachtkamers
* Meer patiënten kunnen behandeld worden

Met de nieuwe eigen ambulance wordt voorkomen dat
patiënten die voor een bepaalde behandeling naar een andere
locatie moeten, uren zitten te wachten op transport. Speciaal
voor hen wordt er één ambulance vrijgehouden.

Nieuwsbericht

Nederland, Den Haag

https://www.ad.nl/den-haag/hmcstart-proef-slimmer-omgaan-metambulance~a63be6ec/

Met de nieuwe eigen ambulance wordt voorkomen dat
patiënten die voor een bepaalde behandeling naar een andere
locatie moeten, uren zitten te wachten op transport.

Nieuwsbericht

Nederland, Rotterdam

https://www.ad.nl/rotterdam/proefmet-mbo-ers-opambulance~a03c0d02/ De regio
Rotterdam-Rijnmond doet de proef
samen met Amsterdam en Den
Haag.

Nederland, Limburg

LNAZ, 2018.

Gebruik telemedecine door
ambulancedienst - regio Limburg

1

SEH-patiënten voor
verdere behandeling
in regionaal
ziekenhuis of zkh
dichterbij huis

ambulancezorg, specialisten
ziekenhuis

De verwachting is dat hierdoor minder
patiënten naar de SEH vervoerd hoeven te
worden.

In de regio Limburg wordt gewerkt aan projecten die de eerste
lijn moeten ondersteunen en instroom in de 2e lijn beperken. Zo
wordt gewerkt aan telemedecine toepassingen, waarbij de
ambulancedienst rechtsstreeks , met live beeld, geluid en data,
in overleg kan treden met de specialist in het ziekenhuis.

Meldkamer
Multidisciplinaire meldkamer
voor ambulancezorg,
huisartsenzorg en thuiszorg ROAZ Zuidwest-Nederland

Nieuwsbericht

Een speciale ambulance voor verwarde mensen, de
psycholance', blijkt een succes te zijn. Na twee jaar proefrijden
n Amsterdam blijkt dat zo'n tachtig procent van de meldingen
van verwarde personen kan worden opgelost zonder de politie.

Inzet psycholance

l

ROAZ Zuidwest-Nederland ziet de meerwaarde in het
vormgeven van een multidisciplicaire meldkamer voor
ambulancezorg, huisartsenzorg en thuiszorg. De meldkamer
ambulancezorg Rotterdam-Rijnmond heeft hiertoe een kleine
pilot uitgevoerd. In 2018 zal dat een vervolg krijgen.

ambulancezorg, huisartsenzorg en
thuiszorg

(lankbordgroepverslag
)eze multidisciplicaire meldkamer zou een gunstig
effect kunnen hebben op een efficiëntere
patientenstroom, onnodig gebruik van de SEH beperken
en het aantal A l ritten verminderen.

SEHs meldkamers, HAPs en
huisartsen uit de dagpraktijk

Moet nog starten (zomer 2018).

Om piekbelasting en het sluiten van een SEH te voorkomen wil Regie over de acute zorgketen. Minder piekbelasting in
het Radboudumc in samenwerking met het LUMC en Hotflo de de acute keten door betere spreiding van patiënten.
drukte op de SEH realtime zichtbaar maken voor de meldkamer,
de omliggende SEHs, de huisartsenposten en huisartsen uit de
dagpraktijk.

1

HAP team en SEH team

Minder zelfverwijzers op de SEH

Overbelasting van de SEH door zelfverwijzers door
onduidelijkheid met wie zij buiten kantooruren contact moeten
opnemen: de HAP, SEH of ambulancedienst (via 112)

HAP (co-locatie)

HAP team en SEH team .

* Wel effectief voor de instroom van patiënten Een van de doelen was om de patjëntendoorstroom op SEH te
op de SEH: 54,594 van de zelfverwijzers werden bevorderen.
na triage verwezen naar de HAP, waarvan 8,5%
terug verwezen werd naar de SEH.
* Na invoering van de HAP, was er een afname
van patiënten op de SEH met 20,3%.
* Geen verbetering van de doorstroom op de
SEH, omdat de ligduur opde SEH toenam met
270 uur gedurende de twee maanden
interventie periode.

1
Kwantitatief en kwalitatief
onderzoek naar zorgtoewijzingen:
wat sturen ambulancezorg en
huisartsenpost naar elkaar door
en op welke gronden? Is een
colocatie zinvol? (Regio Friesland)

HAP, ambulancezorg

Analyse van casuïstiek om inzicht 1
te krijgen in de noodzaak van
zorginzet. Is er meer differentiatie
nodig? (Regio Gelderlandmidden)

HAP, ambulancezorg

Expertiseteam Geriatrie - Twente 1

specialist ouderengeneeskunde,
HAP

Taakherschikking: Inzet GP of NP 1
op acute zorg afdeling voor nieturgente patiënten [update review
Khangura et al, 2012]

huisarts, nurse practitioner SEH

HAP
Geïntegreerde HAP: nauwe
samenwerking tussen een
huisartsenpost (HAP) en SEH

C)e
1 ttps://nos.nl/artikel/2151153f>sycholance-blijkt-goed-model-voor c risisdiens
t en van de
1iulp-aan-verwarde-mensen.html
ÏGZ,
erpleeg»n
/erzorging

(
\
<
\

1

2TWNTY4: realtime inzicht in de
spoedzorgketen - Radboudumc
en LUMC

1Nederland, Amsterdam

Rapport best practices;
congresverslag

Nederland, regio
Rotterdam

Nza initiatievenlijst, 2018; LNAZ,

Nederland

Berdowski 8t Willems, 2018; VWS
Congres Acuut Beter, 2018.

Nederland

DE - Hoe de huisartsenpost zijn
plaats krijgt, 2013; Plexus Medical
Group, 2004; Moll van Charante &
Bindels, 2008; LNAZ, 2018.

Nederland, Den Haag
Is geen review, maar
beschrijvend onderzoek over
invoering HAP op MCH.

2018.

VanVeelenetal,2016

Klankbordgroepverslag

Nederland, Friesland

Nza initiatievenlijst, 2018;
Eén van
Startnotitie AZN/lnEen, 2017;
de
https://ineen.nI/nieuws/2017/06/2 Springplan
8/zes-springplankprojecten-vuorkprojecten
nog-betere-samenwerkingvoor
betere
happlusrav/
zorg
coördinati

Op basis van inhoudelijk onderzoek (analyse van casuïstiek)
inzicht krijgen in verbetermogelijkheden/noodzaak van
zorginzet. Volstaat de huidige zorginzet van huisartsenzorg en
ambulancezorg, of is er meer differentiatie nodig.

Klankbordgroepverslag

Nederland, Gelderland

De pilot is in huidige vorm op alle 8 de locaties
mislukt wegens een tekort aan specialisten
ouderengeneeskunde.

Hier wordt een specialist ouderengeneeskunde in de eerste lijn
ingezet, zodat de huisarts in eigen praktijk kan worden
gefaciliteerd en ondersteund bij (complexe)
gezondheidsproblematiek onder thuiswonende ouderen en
waarbij ziekenhuisbezoek niet gewenst is. De huisartsenposten
hebben er wegens beperkte beschikbaarheid aanvankelijk voor
gekozen om de specialist ouderengeneeskunde binnen de ANWuren en met name in de piekuren in te zetten.

Rapport best practices

Nederland, Twente

Eén van
Nza initiatievenlijst, 2018;
de
Startnotitie AZN/lnEen, 2017;
https://ineen.nI/nieuws/2017/06/2 Springplan
kprojecten
8/zes-springplankprojecten-voorvoor
nog-betere-samenwerkingbetere
happlusrav/
zorg
coördinati
e.
Berdowski & Willems, 2018; LNAZ,
2018.

Onvoldoende bewijs om te zeggen dat met de
inzet van de GP bij niet-urgente patiënten
effectief en veilig is en dat de wachttijd
afneemt.

To find out whether placing primary care professionals, such as
general practitioners, in the
hospital emergency department (ED) to provide care for
patients with non-urgent health problems can decrease
resource use and costs.

Systematische review

Australië, Ierland en
Verenigd Koninkrijk

e

Cochrane Review Goncalves-Bradley Grote
heterogen
et al, 2018
iteit
tussen
studies.

Taa knersen ik king: Inzet GP of NP 1
op acute zorg afdeling voor nieturgente patiënten.

huisarts, nurse practitioner SEH

Inzet van wijkverpleegkundigen
bij de huisartsenpost en de SEH

wijkverpleegkundigen

Röntgendiagnostiek op de HAP Rad boud MC

huisarts, radioloog

De werkdruk te lijf met digitale
zelftriage

HAP

1

* Onvoldoende bewijs om te zeggen dat met de Betere doorstroming van patiënten op de SEH door ontlasten
inzet van de GP bij niet-urgente patiënten
van instroom niet-urgente patiënten.
effectief en veilig is
* maar
uit de review blijkt wel dat de zorgkosten bij
inzet van een HA omlaag gaan omdat ze minder
geneigd zijn om patiënten te testen en op te
nemen, terwijl de patienttevredenheid wel was
toegenomen.

Systematische review

Ierland en Verenigd
Koninkrijk

Cochrane Review Khangura et al,
2012

kwetsbare ouderen

Op diverse plaatsen in het land wordt
geëxperimenteerd met de inzet van
wijkverpleegkundigen bij de huisartsenpost en
de SEH. De wijkverpleegkundige organiseert
thuiszorg voor kwetsbare ouderen tijdens de
avond-, nacht- en weekenddiensten.

Dit zorgt voor betere zorg voor ouderen en voorkomt onnodige
(her)opnames op de SEH.

Congresverslag;
klankbordgroepverslag.

Nederland

Nza initiatievenlijst, 2018;
https://www.mst.nl/nieuws/kwetsb
are-ouderen-eerder-thuis-doorsamenwerking-seh-enwijkverpleegkundige/,
https://www.zuyderland.nl/nieuws/
d e-wi j kve rp 1 eeg k u nd ige-a 1 s-ni eu wecol lega-va n-d e-ha ps eh/;
https://www.zorgvisie.nl/magazineartikelen/het-mooi-om-bei dewereld en-te-verbind en/; VWS
Congres Acuut Beter, 2018.

aagcomplexe
patiëntengroep

Voor de patiënt zal er een forse reductie van
wachttijd optreden, met naar verwachting een
positief effect op de ervaring en tevredenheid.
Tevens kan het kostenbesparend zijn, zowel
voor patiënt (eigen risico) als voor de
maatschappij.

Betere doorstroming van patiënten op de SEH omdat door de
* betere doorstroom op de SEH
*
directe toegang tot röntgendiagnostiek de behandeling van niet- reductie wachttijd
* hogere patiënttevredenheid
urgente patiënten gedaan kan worden door de huisarts.
* kostenbesparing
Hierdoor minder laagcomplexe zorg op de SEH, waardoor er
Huisartsenposten Amsterdam onderzoekt mogelijke
meer tijd is voor complexe problematiek.
implementatie van röntgendiagnostiek op de

Rapport best practices;
klankbordgroepverslag.

Nederland, Nijmegen

Berdowski & Willems, 2018; Nza
initiatievenlijst, 2018; Rutten et al,
2016; DEL 2017.

Minder consulten op de HAP, dus minder
werkdruk; op termijn minder fte triagisten.

De uitdaging is om de beller naar de Huisartsenpost (HAP)
digitaal te begeleiden. Wij geloven niet in het opwerpen van
drempels om de instroom naar de HAP te beïnvloeden.
Wij geloven wel in de digitale zelftriage. Op deze digitale weg
zorgen wij voor de juiste verkeersborden zodat de juiste route
gevolgd kan worden.

Congresverslag

Nederland

Nza initiatievenlijst, 2018;
https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv
.nl/; VWS Congres Acuut Beter,
2018.

huisartsenDost.

Wij zorgen voor de juiste afslagen zodat de gebruiker via de
juiste weg (beeldschermzorg, chatbot, zelfzorgadvies of live
met een specialistische zorgverlener) de juiste zorg krijgt.

Beeldbellen Apeldoorn

1

HAP

Via beeldschermzorg kijkt een triagist van de Huisartsenpost
Apeldoorn op afstand mee met de patiënt. Dit gebeurt via de
beveiligde app Mag ik meekijken?. Nadat de beller een code
heeft ingetoetst, kan de triagist meekijken. Doel van de inzet
van beeldschermzorg is het aantal 'onnodige' bezoeken aan de
huisartsenpost te beperken, doordat de triagist op afstand kan
meekijken met van de patiënt.

Klankbordgroepverslag

Nederland, Apeldoorn

Nza initiatievenlijst, 2018;
https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv
.nl/

Beeldbellen Almelo

1

HAP

Doel van het beeldbellen is te kijken of het helpt om het aantal
bezoeken aan de huisartsenpost te verminderen, als het gaat
om klachten als wonden, beten en huiduitslag.
Daarnaast wil HAP Almelo met deze app een extra service
bieden aan patiënten. Zij besparen reis- en wachttijd als ze op
afstand gezien en geholpen kunnen worden.

Klankbordgroepverslag

Nederland, Almelo

Nza initiatievenlijst, 2018;
https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv
.nl/

1
Ontwikkelen van een NTSkoppeling tussen huisartsenpost
en RAV voor een betere
informatieoverdracht en
onderzoeken of beeldcontact
(beeldbellen) de overdracht
tussen zorgverleners ondersteunt
(Regio Gelderland-zuid)

HAP

Klankbordgroepverslag

Nederland, Gelderland

Nza initiatievenlijst, 2018;
Startnotitie AZN/lnEen, 2017;
https://ineen.nI/nieuws/2017/06/2
8/z es-spring plan kprojecten-voornog-betere-samenwerkinghapplusrav/

Inzet medisch student Groningen 1

Inzet medisch student OostBrabant

1

HAP

HAP

Doel van deze werkwijze is dat patiënten direct persoonlijk
geholpen worden en dat de telefoon snel wordt aangenomen.
Daarnaast wordt er meer rust gecreëerd voor de triagist,
doordat die zich kan focussen op de triage en de werkvoorraad
binnen de gestelde kaders zelf kan organiseren.

1(lankbordgroepverslag

Doel van de inzet van geneeskundestudenten als junior triagist
is voldoende personeel om de inkomende telefoontjes af te
handelen volgens de branchenormen en hiermee tegelijkertijd
de wachttijd van de patiënten aan de telefoon te verlagen.

Klankbordgroepverslag

rNederland, Groningen

'Nza initiatievenlijst, 2018;
ittps://praktijkvoorbeeldenanw.lhv
nl/

Mederland, Brabant

Nza initiatievenlijst, 2018;
ittps://praktijkvoorbeeldenanw.lhv
nl/

Spiegelinformatie teruggeven aan 1
huisartsen

HAP

Het doel is om huisartsen meer bewust te maken van het
gebruik van hun patiënten van de huisartsenposten. Zij kunnen
dan nadenken over oorzaken en tot oplossingen komen, in de
hoop dat uiteindelijk het aantal laag-urgente en oneigenlijke
hulpvragen daalt.

Klankbordgroepverslag

Nederland

Nza initiatievenlijst, 2018;
https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv
.nl/

Verbetering telefonische
bereikbaarheid

1

HAP

Doel van het project was de telefonische bereikbaarheid van de
huisartsenposten van Medrie te verbeteren en te voldoen aan
de branchenormen, zodat bellers sneller iemand aan de lijn
krijgen en geholpen worden. Maar ook: meer werkplezier en
minder ziekteverzuim bij de triagisten in het callcenter.

Klankbordgroepverslag

Nederland

Nza initiatievenlijst, 2018;
https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv
.nl/

Telefoonsyssteem TeleQ

1

HAP

Doel van de inzet van TeleQ is te voldoen aan de branch normen
én het verhogen van het werkplezier van de triagisten aan de
telefoon, door het telefoonverkeer anders te regelen.

Klankbordgroepverslag

Nederland

Nza initiatievenlijst, 2018;
https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv
.nl/

Centrale triage

1

HAP

Het doel is om elke acute zorgvraag op de juiste plek te
behandelen. Hierdoor wordt de kwaliteit van de zorg verhoogd
en worden de beschikbare middelen, mensen en budgetten
efficiënter ingezet.

Klankbordgroepverslag

Nederland

Nza initiatievenlijst, 2018;
https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv
.nl/

Optimaliseren van de
ketensamenwerking rond
toegang, triage, coördinatie en
uitvoering van de acute zorg.
(Regio Zeeuws-Vlaanderen)

1

HAP, triagist, ambulancezorg, SEH

Klankbordgroepverslag

Nederland, ZeeuwsVlaanderen

Nza initiatievenlijst, 2018;
Eén van
Startnotitie AZN/lnEen, 2017;
de
https://ineen.nI/nieuws/2017/06/2 Springplan
8/zes-springplankprojecten-voorkprojecten
nog-betere-samenwerkingvoor
betere
happlusrav/
zorg
coördinati
e.

App 'Moet ik naar de dokter?* Regio Apeldoorn

1

HAP

Rapport best practices

Nederland, Apeldoorn

Berdowski & Willems, 2018;
www.moetiknaardedokter.nl/

Rapport best practices

Nederland, Enschede

Berdowski & Willems, 2018;
https://www.ambulanceoost.nl/nie
uws/70/goede-resuttaten-twentsepilot-visite-rijden-door-deverpleegkundig-specialist

Rapport best practices

Nederland, Hoorn

Berdowski & Willems, 2018.

o Minder mensen bellen naar de HAP;
o De HAP is beter bereikbaar voor mensen die
mogelijk echt met spoed een arts moeten zien;
o Minder mensen gaan uit frustratie naar de
SEH.

Er is een groot tekort aan triagisten op de huisartsenpost. Door
dit tekort lopen de wachttijden aan de telefoon bij de HAP hoog
op, wat patiënten naar de SEH toe drijft. Zo'n veertig procent
van de telefoontjes naar huisartsenposten in het weekend of in
de avonduren heeft echter geen echte urgentie. Met de app
'Moet ik naar de dokter? kunnen mensen zelf beoordelen óf en
zoja, wanneer het nodig is om een huisarts te raadplegen.
1

Veilig visité rijden door
verpleegkundig specialisten Huisartsenpost Enschede

1

HAP

-

Een verpleegkundig specialist heeft een eigen spreekuur op de
Patiënten beoordeelden een visite döór een
huisartsenpost en rijdt visite.
verpleegkundig specialist iets hoger dan door
een huisarts (8,6 vs 8,3). De huisartsen zelf
ervaren een afgenomen werkdruk en vinden de
zorg door de verpleegkundig specialist bij
visites veilig. Verpleegkundig specialisten
bleken significant vaker volgens de rotocollen
te werken dan huisartsen (85% vs 76%). De
verpleegkundig specialist genereert echter
tijdens de visite met €208 significant meer
kosten dan de huisarts met €132. Dit komt
doordat de verpleegkundig specialist vaker een
ambulance inzette dan de huisarts (20,1%
versus 7,5%), ondanks dat de verpleegkundig
specialist minder complexe visites reed.

Indien de verpleegkundig specialist zal worden ingezet
bij visites op de huisartsenpost zullen er
maatregelen moeten wórden genomen om het aantal
ambulance inzetten door de
verpleegkundig specialist te verlagen. Verder moet
worden nagegaan wat de meest optimale
toewijzing is van visites bij de triage op basis van
urgentie en type ingangsklacht.

Gestructureerde eerstelijns ouderenzorg
Identificatie kwetsbare ouderen - 1
WFG

SEH

kwetsbare ouderen

Minder patiënten worden onnodig opgenomen Als de patiënt als 'kwetsbaar' wordt geclassificeerd en er geen
ziekenhuisopname nodig is, dan zoekt een gespecialiseerd
in het ziekenhuis.
verpleegkundige van ketenpartner Omring op de SEH naar
passende zorg voor de patiënt.

Beter Oud in Amsterdam - Elaa,
Ben Sajetcentrum & SIGRA

1

eerstelijns verpleegkundige,
huisartsen, wijkverpleging, sociaal
wijkteam

kwetsbare ouderen
(75+)

Door betere gestructureerde eerstelijns
ouderenzorg en ondersteuning te bieden,
worden ouderen minder vaak acuut ingestuurd
naar de SEH.

De doelstelling is tweeledig: 1. Het verbeteren van de integrale Na afronding van de initiële pilot- en onderzoeksfase
Rapport best practices
eerstelijnszorg voor ouderen (75+) met een hoge kwetsbaarheid eind 2017 zijn de partners van plan hun samenwerking
in Amsterdam, zodat deze ouderen langer zelfredzaam blijven. te bestendigen en uit te breiden naar andere buurten in
2. Het realiseren van een structurele financiële bekostiging voor de stad. De proeftuinen gaan o.a. aan de slag met
deze integrale eerstelijns ouderenzorg, zodat deze aanpak kan Advance Care Planning en afstemming met het sociale
worden geborgd in het zorg- en welzijnsstelsel.
domein.

Nederland, Amsterdam

Berdowski & Willems, 2018.

Project ouderenzorg
(GezondVeluwe) - Regio
Noordwest Veluwe en Zeewolde

1

Gemeenten en zorgorganisaties
werken multidisciplinair samen in
lokale
ouderenteams die gekoppeld zijn
aan huisartsenpraktijken

vitale en kwetsbare
ouderen (75+)

Bijna de helft van de ouderen ervaart langer
thuis te kunnen blijven wonen en voelt zich
zelfredzamer. Een groot deel van de
mantelzorgers (40%) voelt zich meer ontlast en
ook professionals zijn tevreden. Zij geven de
samenwerking een 7.2, hebben meer
werkplezier en ervaren korte lijnen. Ook de
inwoners ervaren dat laatste. De projectgroep
schrijft dat het helpt voorkomen dat ouderen
vanaf de SEH of HAP onnodig in het ziekenhuis
worden opgenomen.

GezondVeluwe is een popuiatiegericht programma, gericht op
het verbeteren van de integrale
zorg afgestemd op de specifieke behoeften van de inwoners u'rt
de regio. In de aanpak wordt de
Triple Aim doelstelling nagestreefd: meer ervaren gezondheid,
betere ervaren kwaliteit van
zorg tegen lagere of gelijke kosten.

Rapport best practices

Nederland, Veluwe en
Flevoland

Berdowski & Willems, 2018.

wijkverpleegkundige als
casemanager tijdens en na
ziekenhuisopname

kwetsbare
cardiologische
patiënten van 70 jaar
en ouder.

RCT is op 1 juni 2017 begonnen, nog niet
geëvalueerd.

We onderzoeken in de Cardiologische Zorgbrug het effect van
Reductie in heropname en mortaliteit binnen zes
de interventie bij kwetsbare oudere cardiologische patiënten op maanden na ziekenhuisopname.
heropname en mortaliteit binnen zes maanden na
ziekenhuisopname, door uitvoering van een Randomized
Controlled Trial.

Rapport best practices

Nederland, Amsterdam

Berdowski & Willems, 2018.

In deze workshop zullen de workshopleiders vertellen hoe zij
gebruik maken van de combinatie van huisartsen, ziekenhuizen
en care om in Drenthe de SEH en HAP te ontlasten door
preventief te werken en een 24-uurs dekking met zorg en
welzijn in de thuissituatie te organiseren.

Congresverslag

Nederland, Drenthe

VWS Congres Acuut Beter, 2018;
LNAZ, 2018.

Huisarts verwijst de oudere patiënt naar de SO i.p.v. de geriater
in de 2e lijn. De SO (specialist Oudergeneeskundige) werkt
samen met een verpleegkundige en een POH. Zij hebben allen
ruime ervaring met de zorgverlening aan ouderen met complexe
gezondheidsproblemen. Na verwijzing wordt vanuit
ultidisciplinair onderzoek de patiënt in kaart gebracht.

Klankbordgroepverslag

Nederland, Velp

Nza initiatievenlijst 2018;
https://www.netwerkacutezorgnoo
rd west. n l/a p p/u pload s/2017/01/20
161216-ZorgverzekeraarsNederland-bijlage-goedevoorbeelden-ouderenzorg.pdf
(pag.8)

Klankbordgroepverslag

Nederland, Delfland

Nza initiatievenlijst, 2018

Cardiologische Zorgbrug AMC/HvA

Vroegsignalering Regio Drenthe

1

Praktijk Ouderengeneeskunde
Bertholet-Velp

1

Praktijk Ouderengeneeskunde
Bertholet Huisartsen Velp,
ziekenhuis Rijnstate geriaters,
gemeente, thuiszorgorganisaties,
woningbouwvereniging

ouderen

- lichamelijk en geestelijk onderzoek
-gebruik medicatie
- analyse sociale situatie
Er wordt een zorgplan opgesteld, deze wordt teruggekoppeld
naar de patiënt, de mantelzorg en de huisarts. Vanuit het MDO
worden conclusies vastgesteld en een eventuele behandeling
wordt voorgesteld. De behandeling kan worden opgestart door
de huisarts of door de SO. De medewerkers kunnen patiënt
thuis begeleiden. Huisarts blijft de hoofd behandelaar.

Samenwerking voor kwetsbare
ouderen - Delfland

1

kwetsbare ouderen

De zorg voor kwetsbare ouderen vraagt om een
persoonsgerichte en integrale systeembenadering. Bij patiënten
met een chronische aandoening en met multimorbiditeit schiet
een ziektegerichte benadering tekort. De focus ligt niet alleen op
medische problemen (ziekte en behandeling), maar juist ook op
eigen regie, gezond gedrag, functiebehoud, kwaliteit van leven
en preventie. Uit het oogpunt van kwaliteit van leven zijn zaken
als sociale participatie, welzijn en wonen zeer belangrijk.
Bovendien is er een belangrijke rol voor de mantelzorg. De
essentie van persoonsgerichte zorg voor kwetsbare ouderen is
dat deze samenhangend is, cyclisch van aard en vanuit een
netwerkbenadering wordt georganiseerd. Het uitgangspunt is zo
min mogelijk hulpverleners betrekken, een klein team van vaste
gezichten en de juiste professional op het juiste moment.

Vroegsignaleringsinitiatieven
zorgaanbieders en gemeenten
Regio Zwolle

SEH
Project Advanced Care Planning WFG

HartWachtapp-CCN
https://www.focuscura.eom/nl/p
ers/hartmonitoring-via-een-appvoor-verzekerden-zilveren-kruis

De zorg voor (kwetsbare) ouderen in de wijk Dieze in Zwolle
heeft een goede vorm gekregen door samenwerking tussen de
vier domeinen: cure/ care en welzijn/wonen (het zogenaamde
werken volgens het vlindermodel')- Het gaat hierbij om
vroegsignalering van kwetsbaarheid bij ouderen en een simpele
organisatie vanuit de huisartenpraktijk om de zorg voor
kwetsbare) ouderen multidisciplinair vorm te geven. De sterkte
van dit traject is de intensieve samenwerking rondom een
i ui sa rtsen praktijk tussen vertegenwoordigers van de genoemde
domeinen waarbij er sprake is van een gezamenlijke
signaleringstaakop kwetsbaarheid. Dit samenwerkingsmodel
wordt op dit moment uitgerold in de regio Zwolle onder 160
huisartsen. In deze workshop gaan we in op het ontstaan van
deze vorm van 'advanced care planning', presenteren we een
casus en wat we leren van deze samenwerking.

1

1

kwetsbare ouderen
Verpleegkundig specialisten of
getrainde verzorgenden van de
woonzorgcentra bespreken de
behandelwensen en verwachtingen
met de cliënten

1

Cardioloog

Patiënten met
hartfalen en
cardiovasculaire
problemen

Congresverslag

Nederland, regio Zwolle

/WS Congres Acuut Beter, 2018.

* Opluchting/tevredenheid bij verzorgers,
patiënt en familie dat dit gesprek is gevoerd;
* Minder kwetsbare ouderen naar het
ziekenhuis.

Preventie

De regionale huisartsen vereniging gaat nu ook van
thuiswonende kwetsbare ouderen de wensen
vastleggen. De werkwijze wordt verder uitgebreid naar
bewoners van woonzorgcentra in heel West-Friesland.
VUmc zet de pilot sinds maart 2016 voort.

Rapport best practices

Nederland, Hoorn

Berdowski & Willems, 2018; LNAZ,
2018.

* Geruststelling bij patiënten
* Minder onnodig arts-contact

Hartpatiënten kunnen met deze app zelf hun hart checken als ze HartWacht wordt vergoed door Zilveren Kruis, FBTO,
VGZ, DSW, ONVZ, ProLife, Interpolis, Zorgverzekeraar
ongerust zijn. Ze kunnen vanuit
OZF en ONVZ. De gesprekken met resterende
huis zelf vitale waarden zoals bloeddruk, gewicht en
zorgverzekeraars over vergoeding lopen nog. AMC en
ritmestroken insturen via gekoppelde
meetapparatuur. Is er iets aan de hand of voelt de patiënt zich VUmc starten in 2018 een pilot met de Hartwacht bij
patiënten voor en na ablatie.
onzeker, dan wordt het

Rapport best practices

Nederland

Berdowski & Willems, 2018.

Rapport best practices
Medewerkers van MCH zijn overtuigd van de positieve
werking van het nabellen van patiënten. Dit blijft
daarom ingebed in hun dagelijkse werkwijze. Om dit ook
aan te tonen is januari 2018 een grotere studie gestart,
waarbij 5.000 patiënten geïndudeerd zullen worden.
Afwisselend zal de ene maand zal de oorspronkelijke
vragenlijst worden afgenomen, de andere maand alleen
een 'tevredenheidsenquête'. De studie zal 2 jaar lopen.

Nederland, Den Haag

Berdowski & Willems, 2018.;
https://www.denieuwepraktijk.nI/p
raktijk/pati enten-na bell en-va naf-despoedeisende-hulp/; VWS Congres
Acuut Beter, 2018

Australië

Lewis et al, 2017

Nederland, Leiden

Berdowski & Willems, 2018.

Verenigde Staten

Willard et al, 2017; Berdowski &
Willems, 2018.

zorgcentrum gewaarschuwd en is er mogelijkheid tot
viHpornntart

Nabellen ouderen na bezoek SEH - 1
MCH Westeinde

SEH arts of SEH-verpleegkundige

In studieverband was mogelijk door de kleine
Patiënten >70jrdie
vanaf de SEH naar huis sample size was geen verschil waargenomen
gezien in herbezoek en opnames tussen de
zijn gegaan
controlegroep en interventiegroep. Er was een
mogelijke trend voor minder opnames in de
interventiegroep. De pilot geeft nog geen
antwoord op de vraag of telefonische nazorg
heropnames voorkomt. Hiervoor ts prospectief
onderzoek nodig.

Alle 70-plussers die na een SEH-bezoek naar huis gaan worden
de volgende dag nagebeld. Ook patiënten uit de jongere
leeftijdscategorie kunnen met een vinkje in het dossier op de
nabellijst worden gezet. Onduidelijkheden over medicatie
kunnen worden opgehelderd; de arts checkt ook of de
ondersteuning thuis wel voldoende is of dat er thuiszorg moet
worden geregeld (dit kan ook onderdeel uitmaken van een
transmurale zorgbrug).

Oudere patiënten nabellen na
ontslag

1

SEH-verpleegkundige

ouderen

De studie liet geen effect zien op heropnames.
Wel hadden de telefoontjes een positieve
psychosociale impact. Mogelijk kosteneffectief.

Nabellen van deze patiënten brengt kwestbare ouderen
in kaart, welke meer kans hebben op opname. Meer
onderzoek naar de kosten-effectiviteit hiervan is nodig.

APOP screening op de
spoedeisende hulp - LUMC

D

huisarts, SEH

kwetsbare ouderen

Door meteen de behoeften van ouderen in
kaart te brengen stroomt deze groep sneller
door op de spoedeisende hulp. Daarnaast
bieden zorgverleners meer gepersonaliseerde
zorg.

Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) start is in maart De APOP-studie begon in 2016 als samenwerkingspilot,
2018 gestart met de screening van oudere patiënten op de SEH. waarbij meer dan 2.500 oudere patiënten die de SEH
Het ziekenhuis biedt zo meer directe en gepersonaliseerde zorg van het LUMC, Alrijne, HMC Bronovo en Erasmus MC
aan deze groep. Met de zogeheten APOP-screening (APOP staat hebben bezocht, een jaar lang werden gevolgd. Met
behulp van informatie uit deze studie is de
voor Acuut Presenterende Oudere Patiënt) krijgen kwetsbare
oudere patiënten gerichte aandacht vanaf het moment dat ze op screen ings methode ontwikkeld die het LUMC nu
toepast.
SEH komen.

Implementatie van een 'FullCapacity Protocol' - University of
Kansas Hospital

D

hele ziekenhuis

Het aantal 'ambulance diversions' (stops) is
afgenomen na implementatie van het FCP.

Het academisch ziekenhuis in Kansas City had veel problemen
met crowding op de SEH. Implementatie van een 'Full-Capacity
Protocol' (FCP) heeft hier verandering in aangebracht. Het FCP
houdt in dat bij een bepaald niveau van crowding de
verantwoordelijken van verschillende klinische disciplines naar
de SEH komen. Deze worden bijeengeroepen door de
zogenoemde 'flow coördinator'. Gezamenlijk wordt er gekeken
waar de barrières in de patiëntenstroom zitten en wordt er
beleid afgesproken om deze barrières weg te nemen. Opvallend
aan dit protocol is dat het gehele ziekenhuis betrokken wordt bij
de capaciteitsproblematiek op de SEH.

Rapport best practices

Werken zonder Wachtkamer D
Medisch Centrum Noord Limburg
(WeCuri)

(SEH-)arts en verpleegkundige

o Gemiddelde wachttijd van 6 naar 5 minuten De patiënt werd direct toegewezen aan een (SEH-)arts en
afgenomen
verpleegkundige en op de behandelkamer gezien. Waar nodig
0 Gemiddelde behandeltijd afgenomen van 109 werd gericht diagnostiek aangevraagd en de eerste behandeling
naar 104 minuten
al ingezet. De verpleegkundige triage werd gedurende dit proces
o Gemiddelde length of stay afgenomen van
'overgeslagen' waardoor de triageverpleegkundige voor andere
118 naar 111 minuten
taken kon wórden ingezet. Onderscheid werd gemaakt tussen
o Afname laboratoriumonderzoeken voor
'low care' patiënten (met name kleine traumatologie) en "high
chirurgische en orthopedische patiënten met
care' patiënten (beschouwende casuïstiek, opnamebehoeftige
patiënten).
11.8%
o Aantal weglopers afgenomen van 0,6 naar
0,3%
o Het percentage waarin het 4 hour target werd
gehaald, steeg van 93.5% naar 94.6%
o Mortaliteit was niet significant verschillend
oSubjectief: de coördinerend SEH-artS heeft
een nog beter beeld van de patiënten die op ~
dat
moment op de SEH aanwezig zijn en kan
daardoor patiëntstromen beter managen en
*
beter
supervisie geven.

Rapport best practices

Nederland, Umburg

Berdowski & Willems, 2018.

Standaardisatie van SEHprocessen - Odense University
Hospital, Oenemarken

D

SEH

Diagnostische paden uitwerken heeft geleid tot Op de SEH van Odense, Denemarken, kan een patiënt drie
een reductie van 78% in aanvullend onderzoek richtingen op gaan - naar de huisartsenpost (6 minuten per
en verlaagt de ligduur op de SEH en
patiënt), naar de fast track voor kleine incidenten (20 minuten
per patiënt) of evaluatie voor opname (max 240 minuten per
overcrowding in het algemeen. Daarnaast
meldt personeel zich minder vaak ziek (50%
patiënt). Voor iedere richting is exact in kaart gebracht welke
reductie).
processen mogelijk zijn om tot een diagnose te komen. Per
proces is in kaart gebracht wat er gedaan moet worden, wie dit
doet en hoeveel minuten daarvoor nodig zijn (bijvoorbeeld
bloedafname door verpleegkundige, 5 minuten). Vervolgens
hebben de teammanagers een wiskundig simulatiemodel van de
SEH laten bouwen. In dat model zit per richting hoeveel
patiënten ér óver een jaar per uur binnen komen op de SEH.
Hierdoor hebben zij precies kunnen berekenen hoeveel
personeel op welk moment van de dag nodig is voor optimale
doorstroming.

Rapport best practices

Denemarken

Berdowski & Willems, 2018;
https://www.asianhhm.com/faciliti
es-operations/dealing-withovercrowding-in-an-emergencydepartment

SOS team - HAGA Ziekenhuis

D

SOS-team op de SEH. Het
patiënten die met
team bestaat uit de dienstdoende afwijkende
intensivist, internist, chirurg en SEH- vitale parameters
artsKNMG
binnenkomen en de
diagnose niet direct
duidelijk is.

Doordat de specialisten naar de vloer komen
gaat de doorstroming veel sneller; het besluit
tot opname is ook sneller gemaakt.

Rapport best practices

Nederland, Den Haag

Berdowski & Willems, 2018.

SEH-team, meldkamer

Deze tooi correleert goed met hoe SEHMCH Westeinde, Bronovo en LUMC hebben onderzoek gedaan Idealiter heeft de meldkamer inzicht in de drukte op alle Rapport best practices
personeel druk ervaart. Daarnaast geeft het een naar de validiteit van een aantal meetinstrumenten om drukte regionale SEHs en kan dan gericht gaan
goede indruk van de doorlooptijd. Middelgrote op een SEH te kunnen kwantificeren. De Amerikaanse tooi
spreiden. De commerciële partij HOTflo maakt ook
SEHs hebben wel een kleinere buffer dan grote National Emergency Department Overcrowding Score (NEDOCS) gebruik van (een afgeleide versie) van de
SEHs, waardoor hier een discrepantie ontstond kwam hier het beste uit. Deze tooi kan relatief makkelijk
NEDOCS-tool in zijn managementsysteem. Hier hangt
in de gemeten drukte en de ervaren drukte. De ingebouwd worden in het elektronisch patiëntendossier van het echter wel een prijskaartje aan.
onderzoekers benadrukken dat bij de inzet van ziekenhuis. De variabelen waar deze tooi gebruik van maakt zijn
de tooi eerst een week gevalideerd moet
het aantal patiënten op de SEH, het aantal bedden op de SEH,
worden om tot optimale formule te komen.
het aantal ziekenhuisbedden, en wachttijden. Een aangepaste
variabele is het aantal geïntubeerde patiënten, bijvoorbeeld na
reanimatie. In de originele tooi zijn dit beademde patiënten; in
Nederland komt het echter bijna niet voor dat beademde
patiënten op een SEH liggen. Elke 15 minuten kan een nieuwe
update worden gegeven van de huidige drukte op de SEH.

Nederland, Den Haag &
Leiden

Berdowski & Willems, 2018.

Het meten van drukte op de SEH - D
MCH Westeinde, Bronovo en
LUMC

Doordat de taakverdeling duidelijk is kan het team
daadwerkelijk snel handelen. De specialisten zijn allen tegelijk
bij de patiënt aanwezig en kunnen zo binnen tien minuten een
onderzoek uitvoeren. Doordat de specialisten naar de vloer
komen gaat de doorstroming veel sneller; het besluit tot
opname is ook sneller gemaakt. De kwaliteit van zorg en
veiligheid voor de allerziekste patiënten wordt zo beter
geborgd. De samenwerking tussen SEH-artsen en andere
specialisten wordt hier tevens door bevorderd.

n de regio Zwolle is recent een pilot gestart waarin de
huisartsenpost (Medrie), de ambulancezorg (RAV Usselland) en
de wijkverpleging (Icare) hun telefonische spoedlijnen bij elkaar
zetten om gezamenlijk direct de juiste zorg in te kunnen zetten.
Omdat de professionals bij elkaar zitten kunnen ze snel
schakelen; er gaat geen kostbare tijd verloren en dubbele inzet
van professionals wordt voorkomen. Regionale samenwerking
om de juiste zorgverlener in te zetten op de juiste zorgvraag op
iet juiste moment!

Regionale samenwerking in de
Spoedzorg en Zorgcoördinatie in
Zwolle

10

Psychiatrie verpleegkundige op
SEH UMC Utrecht

1

SEH, psychiatrisch
verpleegkundigen

psychiatrische
patiënten

Implementatie AOA

D

multidisciplinair team

Alle patiënten

Door psychiatrisch verpleegkundigen in de avonden en
weekenden in te zetten op de seh, wordt het in het UMC
Utrecht 24 uur per dag mogelijk om medisch-psychiatrische zorg
te leveren.
Vanuit de spoedeisende hulp kunnen de verpleegkundigen in
het UMC met de patiënt mee naar specialistische afdelingen als
die worden opgenomen. De bedoeling is dat de
verpleegkundigen in ploegendiensten gaan werken, zodat ten
minste één van hen altijd op de spoedeisende hulp aanwezig is.

Een systematische review uit 2016 laat zien dat Het doel van de AOA is een hogere productiviteit, waardoor
patiënten beter doorstromen en betere kwaliteit van de zorg.
AOAs leiden tot een verlaging van het aantal
geweigerde opnames), verlaging van de
Sinds 2000 zetten steeds meer ziekenhuizen een AOA op (o.a.
opnameduur, verlaging van de mortaliteit en
AMC, NWZ-Alkmaar, RKZ, SG Haarlem, VUmc).
heropnames. Van de Nederlandse ziekenhuizen
met eèn SEH (93), hebben ruim dertig ook een
AOA. Deze zijn echter heterogeen
georganiseerd.

<:ongresverslag;

Nederland, Zwolle

i/WS Congres Acuut Beter, 2018;
Nza initiatievenlijst 2018;
Startnotitie AZN/lnEen, 2017;
https://ineen.nI/nieuws/2017/06/2
B/zes-springplankprojecten-voornog-betere-samenwerkinghapplusrav/; LNAZ, 2018.

Nederland, Utrecht

Nza initiatievenlijst, 2018

(lankbordgroepverslag.

Klankbordgroepverslag

Rapport best practices;
* kan leiden tot beter en efficient gebruik v bedden
Systematische review
* verbetering vd kwaliteit v zorg doordat meer
multidisciplinair teamwork en vetenelde diagnostiek en
behandeling

Berdowski & Willems, 2018; Van
Nederland, Verenigd
,
Koninkrijk, Ierland,
Galen et al, 2016
Australië, Nieuw Zeeland,
Canada, Denemarken en
China.

[>eze pilot
i5
c nderdeel
v an de
5 pringplan
projecten
landelijk
nitiatief
/an InEen
;n AZN
met als
t/erbinden
d thema
zorgcoördi
natie.

Momente
el zijn er
in NL nog
geen
richtlijnen
waaraan
een AOA
moet
voldoen,
waardoor
de
implemen
tatie
heterogee
n is en
indicatore
ontSreken
om de
kwaliteit
te
monitoren

AOA

D

multidisciplinair team

Alle patiënten

4-zkh sterfte 0,6-5,6%
4,
afname ligduur 1,5-2,S dag
4- afname wachttijd op SEH 30%
f toename ontslag direct naar huis 8-25%
Minder heropnames < 30d
•f
verbeterde tevredenheid onder patiënten en
personeel

* Rapid and comprehensive multidisciplinary assessment of
acutely ill medical patients fed by appropriately trained acüté
care physicians
* Early consultant review of admitted patients and referral, as
appropriate, to speciality teams
* Rapid turnaround In pathology, radiology and other clinical
investigative services
* Improved access to aged care assessment, community health
nurse review and other clinical management resources
* Reduction in waiting times for patients in emergency
departments to access in-hospital beds (alternatively termed
access block) and reduction in numbers of patients who dohot
wait to be seen by emergency department staff
* Elimination of the need to outlie patients in non-home wards
and disrupt ward environment with after-hours admissions
* Standardized care of acutely ill medical patients based on
agreed care protocols and guidelines
* Optimization of bed management using care pathways that
obviate the need for hospitalization
* Facilitation of clinical and health services research into care of
acutely ill medical patients
* Reduction in staff fatigue by improved rastering and use of
shifts.

Systematische review

Ierland en Verenigd
Koninkrijk

Scottetal, 2009

AOA

' D

The AMU model was associated with a
To evaluate the evidence for the effectiveness of acute medical
reduction in-hospital length of stay (LOS) in all units (AMUs) compared with other models of care and compare
analyses ranging from 0.3 to 2.6 days; and a
the components of AMU models.
reduction in mortality in 12 of the 14 analyses
with the change ranging from a 0.1% increase
to a 8.8% reduction. Evidence relating to
readmissions and patient/staff satisfaction was
less conclusive. There was variation in the
following components of AMUs: admission
criteria, entry sources, functions and consultant
work patterns.

Systematische review

Nederland, Ierland,
Verenigd Koninkrijk,
Denemarken en Australië

Reid et al, 2016

Alle hens aan dek procedure /
escalatieplan
Flevoziekenhuis/WFG

D

Hierdoor worden SEH-stops voorkomen.
Voorwaarde is wel dat er artsen/
verpleegkundigen in huis beschikbaar moeten
zijn.

als de SEH dreigt te verstoppen worden artsen en
verpleegkundigen uit andere afdelingen van het ziekenhuis
opgeroepen om mee te helpen patiënten weg te werken. Het
escalatieplan kan ook in werking treden als alle SEHs in de regio
een stop hebben; dan wordt de stop voor alle ziekenhuizen
opgeheven om de druk over de regio te verdelen.

Rapport best practices

Nederland, Almere &
Hoorn

Berdowski & Willems, 2018;
https://www.netwerkacutezorgnoo
rdwest.nl/app/uploads/2017/01/Aa
nbevelingenescalatierichtlijn_DEF.p
df

SEH als overloop voor EHH - NWZ-D
Alkmaar, WFG, Flevoziekenhuis,
Waterland

Pilot

Een aantal ziekenhuizen in de regio hebben de interne afspraak
gemaakt dat de SEH een buffer is voor de EHH, als deze volloopt.
Hierdoor hoeft de EHH minder snel een stop af te kondigen.

Rapport best practices

Nederland, Almere, Hoorn Berdowski 8i Willems, 2018.
& Purmerend

Meer vrije bedden door betere
operatieplanning - St Antonius

o Meer bedden vrij in kliniek. Met de drie regels Het St. Antionius Ziekenhuis Utrecht/Nieuwegein heeft de
werd de helft van de theoretische
bedbezetting in huis béter kunnen reguleren door met een
wiskundig model de OK-planning anders in te richten.
optimalisatie bereikt.
0 Patiënten worden maximaal twee weken later
of eerder ingepland dan zonder deze
systematiek.
o Afname van, 13-15% bedden op de
piekmomenten (afname werkdruk op
piekmomenten).

Rapport best practices;
congresverslag.

Nederland, Nieuwegein

Berdowski & Willems, 2018; VWS
Congres Acuut Beter, 2018.

Rapport best practices

Nederland, Hoorn

Berdowski % Willems, 2018.

Rapport best practices

Nederland, Hoorn

Berdowski & Willems, 2018.

Nederland

LNAZ, 2018.

0

TOEGANG TOT ELV- / WT-ZORG
Herstelafdeling ziekenhuis Omring en WFG

U

Verpleegkundig en verzorgend
personeel, huisarts van Omring,
wijkverpleegkundige

De gemiddelde ligduur op de herstelafdeling is Westfriesgasthuis ën thuiszorgorganisatie Omring zijn vanaf
22,5 dagen, wat laag is in verhouding met het
maart 2017 een herstelafdeling gestart in het ziekenhuis,
landelijk gemiddelde. Het merendeel van dë
volledig gericht op een spoedig herstel en een snelle terugkeer
patiënten was afkomstig van chirurgie (21%) en naar huis. Op deze afdeling worden ook cliënten rechtstreeks
geriatrie (21%). Zo'n 13% was verwezen via de vanaf de SEH opgenomen, dit om te voorkomen dat deze
huisarts of SEH. Tweederde van de patiënten is cliënten onterecht op een ziekenhuisbed terecht komen.
naar huis ontslagen, 14% moest opnieuw
worden opgenomen en 10% stroomde door
naar de WLZ. in deze periode is het aantal
verkeerd bed-dagen van het ziekenhuis
gehalveerd.

Overzicht spoed- en
herstelbedden - Omring

11

huisarts, ziekenhuismedewerker.
Omring

Verwijzers kunnen gemakkelijker zien waar een
bed beschikbaar is en zijn minder tijd kwijt aan
het bellen van diverse aanbieders. Uiteraard
moet er wel plek zijn om naar te kunnen
doorverwijzen.

www.herstelbedden.nu is 17 november 2017 live gaan.
Omring heeft samen met 9 andere zorgorganisaties
Alkmaar en Leeuwarden hebben reeds
'Herstelbedden.nu' gelanceerd. Dit is een applicatie die een
interesse getoond om bij deze applicatie aan te sluiten.
totaaloverzicht biedt van alle beschikbare spoed- en
herstelbedden waaronder crisisbedden (24/7), bedden voor
palliatieve zorg en eerstelijnsverblijfbedden hoog-/laagcomplex
(tot 20:00 uur). De huisarts/ ziekenhuismedewerker raadpleegt
het online overzicht en belt (per organisatie) via één centraal
telefoonnummer om een beschikbaar bed te reserveren.

Realisatie van de ELVzorgloketten in de regio's

U

Partijen verwachten dat vraag en aanbod door
deze loketten sneller gematcht worden en de
doorstroming wordt bevorderd. Ook ontstaan
de loketten een beter beeld van de capaciteit
en de eventuele tekorten.

Deze ELV's komen tot stand met ondersteuning van de
zorgverzekeraars.

Centraal Aanmeldpunt Zorginzet
Haarlem En Meer-Spoed post
Zuid-Kennemerland

u

Het inzicht in vervolgbedden buiten
In Haarlem zetten Stichting SHDH en Zorgbalans zich met de
kantooruren is verbeterd. Als er een bed
projectgroep Braveheart in om de ketenzorg beter te
beschikbaar is, is dit sneller geregeld. Dit
organiseren en coördineren. Het eerste resultaat is een website
systeem registreert echter niet wanneer een
met actueel overzicht van beschikbare spoedplaatsen inde VVT
aanvraag niet kan worden gehonoreerd wegens in de regio Zuid-Kennemerland in de ANWuren
bijvoorbeeld personeelstekorten. Zowel
(www.cazhem.nl). Op de site staan tevens triagevragen die de
huisartsen als ziekenhuismedewerkers ervaren zorgverlener helpen te beoordelen of spoedvervolgzorg nodig is.
dat er te weinig bedden beschikbaar zijn.

Omring heeft de samenwerking met het
Westfriesgasthuis verlengd.

Rapport best practices

Nederland, regio Haarlem Berdowski & Willems, 2018.

Mederland, Breda

ierdowski & Willems, 2018.

Nederland, Groningen,
Friesland & Drenthe

Berdowski & Willems, 2018; VWS
Congres Acuut Beter, 2018.

Rapport best practices

Nederland, regio
Rotterdam, Gooi- &
Vechtstreek en Eemland

Berdowski & Willems, 2018;
www.verwijshulp.nl

Rapport best practices

Nederland, MiddenBrabant

Berdowski & Willems, 2018;
https://www.zorgvisie.nl/app-helpth uisa rts-bij-vin den-leegverpleegbed/

Rapport best practices

Nederland, West-Brabant Berdowski & Willems, 2018.

Rapport best practices

24/7 Aanmeldportaal voor
U
uitstroom naar W T of revalidatie
- Amphia

Het aanmeldportaal scheelt zorgverleners tijd,
voorkomt dat kwetsbare ouderen onnodig in
het
ziekenhuis worden opgenomen en levert hen
snel de juiste zorg op de juiste plaats.

Opstellen aanmeldportaal: Amphia, Avoord, Elisabeth en
Surplus in Breda hebben een gezamenlijk telefonisch 7x24-uurs
aanmeldportaal ingesteld, waar brede expertise aanwezig is
over de mogelijkheden en criteria voor opname of zorg thuis.
Hierdoor ontstaat een herkenbaar, goed bereikbaar en
deskundig aanspreekpunt voor huisartsen, specialisten en het
ontslagteam in het ziekenhuis.

Onbekend

ZorgnaZorg - Noord Nederland

u

o Reductie in ligduur (vervolgbehandeling start
sneller); mits er ook voldoende (juiste) bedden
beschikbaar zijn;
o Minder inzet van personeel nodig voor
inrichting vervolgzorgproces;
o Groot aandeel patiënten kan worden
geplaatst in voorkeursinstelling.

ZorgNaZorg is een netwerk tussen ziekenhuizen en
zorginstellingen in Noord-Nederland gericht op het verbeteren
van het transferproces van ziekenhuis naar vervolgzorg. Een in
eigen beheer ontwikkelde zorgmonitor geeft real-time inzicht in
de beschikbare capaciteit van deelnemende zorginstellingen
zodat de doorstroom van ziekenhuis naar verpleeg-en
verzorgingstehuis sneller verloopt.

Rapport best practices;
Eind 2015 heeft ZorgnaZorg in samenwerking met een
congresverslag.
i ui sa rtsen praktijk een pilot uitgevoerd waarbij de
plaatsingen van patiënten in verpleeg- en
verzorgtehuizen voor de huisartsen geregeld werd. De
pilot bleek succesvol: wachttijden voor overplaatsing
waren korter, patiënten werden op de plek van voorkeur
geplaatst en de tijdbesteding werd gereduceerd. Er
wordt gekeken naar mogelijkheden tot een regionale
afspraak in Groningen voor de ondersteuning van
huisartsen door ZorgnaZorg.

Verwijshulp.nl - regio Rotterdam
e.o.. Gooi- «St Vechtstreek en
Eemland

u

transferverpleegkundigen,
(huis)artsen,
p ra kti j kondersteu n ers,
zorgprofessionals of professionals
op de SEH/huisartsenpost

Snellere uitstroom patiënten vanaf de SEH /
verpleegafdeling naar vervolgzorg.

Met Verwijshulp.nl kunnen transferverpleegkundigen,
(huis)artsen, praktijkondersteuners, zorgprofessionals of
professionals op de SEH/huisartsenpost met behulp van
verschillende filters vrijblijvend de juiste vervolgzorg voor de
patiënt zoeken.

AppZorgbed MB-Zorgnetwerk
Mid den-Bra bant

u

huisarts, specialist
ouderengeneeskunde of de
geriater

Deze app toont voor huisartsen en andere zorgverleners een
Door gebruik van de app werd inzichtelijk dat
zorgverzekeraars te weinig ELV-bedden hadden actueel overzicht van de op dat moment beschikbare eerstelijns
(ELV) bedden in Midden-Brabant, voor zowel hoog-comptexe als
ingekocht. Dit aantal is nu naar boven
bijgesteld, waardoor de ELV-aanbieders minder laag-complexe zorg.
vaak nee hoeven te verkopen. SEHmedewerkers gebruiken de app sporadisch,
vooral omdat zij onbekend zijn met het
gebruikte jargon (bijvoorbeeld 'WLZ-indicatie').
De SEH ervaart hierdoor nog niet het gewenste
effect op uitstroom van de SEH. Huisartsen zijn
ondertussen getraind in de triage en geven aan
hier geen hinder van te ondervinden. Zij hoeven
niet meer verschillende ELV-aanbieders af te
bellen voor een beschikbaar bed, wat veel tijd
scheelt.

Het portaal biedt inzicht in regionale beschikbaarheid ELVbedden, crisisbedden en bedden respijtzorg. Onder
verantwoordelijkheid van de specialist ouderengeneeskunde
wordt de patiënt definitief op een bed geplaatst.

Inmiddels heeft Stichting West meerdere gesprekken
gevoerd met de twee grootste zorgverzekeraars in de
regio. Halverwege september 2018 zal de eerste
pilotfase starten.

Project Spoedzorg kwetsbare
ouderen - Regio West-Brabant

u

Huisartsen, HAPs, de SEH en
verpleegafdelingen van het
ziekenhuis

kwetsbare ouderen

o Verbetering uitstroom van ouderen vanuit
SEH en in ziekenhuis;
o Vermindering instroom ouderen naar
SEH/ziekenhuis;
o Vermindering verkeerde bed-problematiek;
o Geen uiteenlopende criteriasystemen, maar
naar 1 regionaal triagesysteem toe.

Samenwerking voorkomt
onnodige ziekenhuisopnamen
oudere patiënten - Reinier de
Graaf Ziekenhuis / Pieter van
Foreest (Delft)

u

SEH-arts, medewerker van de
zorgbemiddeling van Pieter van
Foreest

kwetsbare ouderen

Dankzij deze samenwerking is in de afgelopen Zorgorganisatie Pieter van Foreest, het Reinier de Graaf
drie maanden 75% van deze oudere patiënten ziekenhuis, en zorgverzekeraar DSW hebben de handen
doorverwezen naar een locatie van Pieter van ineengeslagen. Patiënten die niet in het ziekenhuis hoeven te
worden opgenomen, omdat verdere ziekenhuiszorg niet nodig
Foreest. Eerder zouden deze patiënten in het
is, maar ook niet in staat zijn om thuis voor zichzelf te zorgen,
ziekenhuis zijn opgenomen. Zo blijven de
worden nu direct doorverwezen naar een locatie van
benodigde ziekenhuisbedden beschikbaar en
zorgorganisatie Pieter van Foreest.
krijgen patiënten de juiste zorg op de juiste
plek. Na binnenkomst op de SEH worden
patiënten beoordeeld en behandeld door een
SEH-arts. Deze arts bespreekt, als er sprake is
van een kwetsbare oudere, samen met een
medewerker van de zorgbemiddeling van Pieter
van Foreest welke zorg de patiënt nodig heeft
en op welke plek die zorg het beste geboden
kan worden. Dit zorgt ervoor dat patiënten niet
onnodig worden overgeplaatst, waardoor zij
direct kunnen werken aan hun herstel.

Rapport best practices

Nederland, Delft

Berdowski & Willems, 2018;
https://eenvandaag.avrotros.nl/ite
m/n og-steeds-teveel-oud erenonnodig-in-ziekenhuis/

24 uurs crisisopvang V&V buiten
kantooruren - Amsta

u

SEH, huisarts

kwetsbare ouderen

Tot nu toe is 51% van de opnames tussen 9 en
17u, 43% tussen 17u en 22u en slechts 6%
tussen 22u en 8u. Snellere uitstroom van
kwetsbare ouderen vanaf de SEH.

De Amsta-locatte in het MC Slotervaart biedt 24/7 crisisopvang
voor ouderen. De SEH van MC Slotervaart en de huisartsen in
Amsterdam Nieuw-West kunnen 24 uur per dag, 7 dagen per
week, naar Amsta locatie in het MC Slotervaart bellen om een
plek aan te vragen voor ouderen in kwetsbare situaties.

Rapport best practices

Nederland, Amsterdam

Berdowski & Willems, 2018;
https://www.zorgvisie.nl/amsta-lost
crisis-ouderen-in-nood-op/

Optimalisatie uitstroomproces Flevoziekenhuis

U

Bij de EHH/CCU plannen de artsen het ontslag zodra ze enigszins
kunnen voorspellen wat voor vervolgzorg de patiënt nog nodig
heeft.

Rapport best practices

Nederland, Almere

Berdowski & Willems, 2018.

De versterking van de bezetting op de SEH
Door een patiënt op de SEH te laten behandelen door een
Ook in het MCH Westeinde loopt een pilot met een
leidde in een jaar tijd (2014-2015) tot een
specialist is een ziekenhuisopname minder vaak nodig en kan de specialist tot 23:00 beschikbaar voor de SEH.
daling van het aantal opnames, de opnameduur patiënt eerder naar huis. Door direct een specialist naar de
en het aantal vervolgafspraken met zo'n 7
patiënt te laten kijken, is sneller duidelijk of een opname echt
procent en was er een daling van de
noodzakelijk is.
2 ore kosten.
Bij een persoonlijke overdracht vermindert de Het bestaat uit 3 onderdelen: 1) Het geriatrieteam in het
sterfte dertig dagen na opname met 36%. Zes
ziekenhuis doet een geriatrisch assessment en maakt een
maanden na ziekenhuisopname is deze
zorgbehandelplan; 2) De wijkverpleegkundige maakt in het
vermindering 26%. Wijkverpleegkundigen zijn ziekenhuis kennis met de patiënt en bespreekt het
erg positief over deze proactieve werkwijze. Ze zorgbehandelplan; 3) Binnen twee dagen na ontslag bezoekt de
vinden het prettig om de kwetsbare ouderen
wijkverpleegkundige de patiënt voor de eerste keer thuis.
eerder en beter in beeld te hebben. Bovendien
is de Transmurale Zorgbrug kosteneffectief.
Ouderen vinden het prettig iemand te hebben
die begeleiding biedt na een
ziekenhuisopname; zij ervaren de
verpleegkundige als wegwijzer tussen instanties
als zeer behulpzaam.

Rapport best practices;
klankbordgroepverslag.

Nederland, Uden & Den
Haag

Berdowski & Willems, 2018; Nza
nitiati even lijst, 2018;
ittps ://www. bern h ove n. n l/m ed ia/3
455/bernhoven-van-dromen-naardoen-8-9-seh.pdf; LNAZ, 2018.

Rapport best practices;
congresverslag.

Nederland, Amsterdam

Berdowski & Willems, 2018; VWS
Congres Acuut Beter, 2018.

Pilot

De transferverpleegkundige coördineert vervolgens de nazorg, Minder patiënten die onnodig (lang) zonder medische
Rapport best practices
zoals thuiszorg of een spoedplek buiten het ziekenhuis in een
noodzaak in het ziekenhuis worden
verpleeghuis of zorgpension. Ook voor oudere patiënten die na opgenomen, waardoor capaciteit beschikbaar blijft voor
de spoedbehandeling wél worden opgenomen in het ziekenhuis, patiënten die wél ziekenhuiszorg
behoeven.
starten de transferverpleegkundigen al op de SEH met het in
taart brengen van eventuele benodigde nazorg na de opname.
Door dit eerder in gang te zetten kan mogelijk de ligduur in het
ziekenhuis worden verkort.

Nederland, Utrecht en
Nieuwegein

Berdowski & Willems, 2018.

Rapport best practices
Het moet leiden tot 20% minder ongewenste
ziekenhuisopnames, betere kwaliteit van leven,
vermindering van symptoomlast en een lagere belasting
van de mantelzorger.

Nederland, Amsterdam

Berdowski & Willems, 2018.

Des te eerder de ontslagprocedure begint, des
te korter patiënten onnodig liggen te wachten
op vervolgzorg.

Specialist op de SEH - Bernhoven U

specialist

Transmurale zorgbrug - AMC

U

geriatrieteam in het ziekenhuis,
wijkverpleegkundige

kwetsbare ouderen

Zorgbemiddeling voor oudere
patiënten die de spoedeisende
hulp bezoeken - St. Antonius
Ziekenhuis (Utrecht en
Nieuwegein)

U

transferverpleegkundigen, SEH

kwetsbare ouderen

Een naadloos palliatief zorgtraject U
-AMC

vertegenwoordigers van patiënten- palliatieve patiënten
en mantelzorgorganisaties,
ziekenhuizen, netwerken
palliatieve zorg, huisartsen,
thuiszorgorganisaties, het IKNL,
lospice, de zorgverzekeraar,
gemeente en onderzoekers

Het programma loopt tot en met 2018.

Het programma 'een naadloos palliatief zorgtraject (NPZ)' van
iet consortium Noord-Holland & Flevoland heeft als doel dat
patiënten met palliatieve zorgbehoeften, die in het ziekenhuis
worden opgenomen en daarna naar huis, een verpleeghuis of
een hospice worden ontslagen, een naadloos traject rvaren dat
voldoet aan hun wensen en behoeften.

Verbetering van de (sub)acute
U
zorg voor ouderen in Adam Noord
- Krijtmolenalliantie

SEH team, W T personeel, huisarts

Gestart in 2018

Een onderdeel van deze alliantie is de verbetering van de (sub) Beperking van functieverlies bij kwetsbare ouderen na
acute zorgvraag voor ouderen. Dit deel wordt gefaseerd
ziekenhuisopname en vermindering van vermijdbare
aangepakt in de volgende stappen: 1) één centraal
heropnames en SEH-presentaties.
telefoonnummer voor huisartsen die ELVbedden nodig hebben
tijdens kantooruren, 2) het inrichten van een 'seniorvriendelijke'
SEH, 3) inzet van wijkverpleegkundigen op HAP en SEH in
avonduren, 4) Opzetten van een aanmeldportaal voor W T zorg
in ANW/uren.

Rapport best practices

Nederland, Amsterdam

Berdowski & Willems, 2018; LNAZ,
2018.

Soepele doorstroom vanuit ziekenhuis naar
geriatrische revalidatie en verpleeghuiszorg.

Een integraal team van professionals staat klaar om cliënten, die
wegens een zware operatie, ingrijpende ziekte of beroerte zijn
opgenomen in het ziekenhuis, zo goed mogelijk weer zelfstandig
te leren functioneren zodat zij succesvol terug kunnen keren
naar de eigen woonomgeving.

Rapport best practices

Nederland, Veluwe en
Flevoland

Berdowski & Willems, 2018.

gestart in juni 2018

Het is een nieuwe vorm van opvang: het verlenen van
zogenoemde 'laagcomplexe' medische zorg in eerstelijnscentra
in de wijk, wanneer simpele medische handelingen, zoals het
aanleggen van een infuus, thuis niet meer lukken. Dergelijke
handelingen vragen om de expertise van specialisten uit het
ziekenhuis, die nauw met de huisarts en de
wijkverpleegkundigen samenwerken.

Rapport best practices
Het behoud van fysiek functioneren tijdens opname,
een reductie van het aantal SEH-bezoeken en een
reductie van heropnames. Het doel is om 80% van onze
patiënten te ontslaan naar eigen woonomgeving.

Nederland, Amsterdam

Berdowski & Willems, 2018.

gestart 23 juni 2017

het sneller naar huis gaan van kwetsbare ouderen (vooral met
dementie of delier) vanuit de SEH. Patiënten gaan na een kort
bezoek aan de SEH van het ziekenhuis (voor onderzoek en
advies) terug naar hun eigen huis waar zij extra (ziekenhuis)zorg
en behandeling voor hun ziekte(n) en problemen ontvangen van
het Hospital® Home team.

Rapport best practices;
klankbordgroepverslag.

Nederland, Groningen

Berdowski & Willems, 2018; Nza
initiatievenlijst, 2018;
hospitalathome.nl

Herstellen dichtbij
(GezondVeluwe) - Regio
Noordwest Veluwe en Zeewolde

U

De WijkKliniek (voorheen
buurtziekenhuis) Amsterdam
Zuidoost-AMC & Cordaan

u

Hospital at Home - UMCG

u

integraal team van
professionals

gespecialiseerd team van
zorgprofessionals,
verpleegkundigen en artsen

kwetsbare ouderen

I)it onderzoek is gericht op het verbeteren

Transfer Intervention Procedure
(TIP): Een doelmatige overdracht
implementeren AMC, OLVG, Gelre, Catharina,
MMC Eindhoven,
Havenziekenhuis, RdG, Lange
Land

U

Wijkverpleegkundige organiseert
thuiszorg vanuit Spoedeisende
Hulp-OLVG & WFG

u

wijk- en SEH-verpleegkundtgen

Eerstelijns verblijf (ELV)
"Samenwerken in de keten, dat
kunt u ook!"

u

huisartsen, specialisten
ouderengeneeskunde en
specialisten uit het ziekenhuis

PERSONEEL
Taakdifferentiatie op de SEH door D
verpleegkundig specialisten

verpleegkundig specialist

Bachelor Medische hulpverlening D

BMH-er

Acuut Zorg Team - Tergooi

Griep-escalatie-unit en
seizoensplanning- St Antonius
Nieuwegein

ïapport best practices

siederland, Amsterdam,
Hotterdam, Delft,
Apeldoorn en Eindhoven

Rapport best practices;
congresverslag.

Nederland, Amsterdam & Berdowski & Willems, 2018; VWS
Hoorn
Congres Acuut Beter, 2018; LNAZ,
2018.

Congresverslag

Nederland, regio Gooi en
Vechtstreek

VWS Congres Acuut Beter, 2018.

Rapport best practices

Nederland

Berdowski & Willems, 2018;
http://www.platformzorgmasters.n

\ an het ontslagproces vanuit het ziekenhuis middels
'mplementatie van de TIP procedure.

70+ patiënten

Een wijkverpleegkundige op de SEH lijkt niet
doelmatig. Toch is er behoefte aan dergelijke
kennis op de SEH.

Wijkverpleegkundigen begeleiden kwetsbare ouderen tijdens
avonden en weekenden van de SEH naar huis, waarmee ruimte
op de SEH en in het ziekenhuis wordt gecreëerd.

Dit zijn de vervolgstappen die betrokken partijen willen
etten:
3 Inzetten op kennis vergroten bij de betrokken
professionals over mogelijkheden
vervolg)zorg ouderen 70+;
o Verder analyseren en inzoomen op kenmerken 70+
>atiënten (instroom en doorstroom
SEH/HAP);
o Nadenken over toekomstige vormen van zorg en
expertise rondom de 70+ patiënt.

In de regio Gooi en Vechtstreek werken huisartsen, specialisten
ouderengeneeskunde en specialisten uit het ziekenhuis
(Tergooi) al langere tijd intensief samen rondom de zorg voor
kwetsbare ouderen. Met de komst van de geriatrische
revalidatiezorg (GRZ) in 2013 was al een goed lopend systeem
opgezet voor het verrichten van de triage en de indicatie stelling
door specialisten ouderengeneeskunde. Zowel op de afdelingen
door de weeks, als telefonisch in spoedsituaties bij SEH
presentaties, juist ook buiten kantooruren. Hiermee was een
goede basis gelegd om bij de komst van het (ELV) de
samenwerking verder door te ontwikkelen. Lange wachttijden
op de SEH, onterechte en te lange ziekenhuis opnames,en
verkeerde verwijzingen naar chronische verpleeghuiszorg of
geriatrische revalidatie, wilden wij voorkomen. Deze
werkafspraken zijn 1 mei van start gegaan, en de eerste
ervaringen zullen in deze workshop met u worden gedeeld. U
krijgt te horen hoe onze werkafspraken eruit zien, wat de pijlers
hiervan zijn en krijgt u tips en handvatten die u mee kan nemen
naar uw eigen regio. Ook zal worden in gegaan op de verschillen
tussen alle soorten Spoedzorg (ELV-GRZ-WLZ-Respijtzorg) en zal
worden ingegaan op vragen en dillema's die er zijn rondom de
organisatie van deze zorg in de instellingen.

laag-complexe
patiënten

patiënten met
laagcomplex trauma

Bij drukte op de SEH kan de verpleegkundige specialist tevens
Minder drukte op de SEH doordat de
verpleegkundig specialist multipel inzetbaar is. wat voorbereidend werk doen voor de SEH-arts door gegevens
te verzamelen (bijvoorbeeld ziektegeschiedenis,
medicatiegebruik) en lichamelijk onderzoek te doen. Sommige
ziekenhuizen hebben op de SEH een aparte straat ingericht waar
de erpleegkundig specialist zelfstandig alle laagcomplexe zorg
kan afhandelen.

Efficiënter gebruik van personeel in de nacht,
waardoor deze ziekenhuislocatie niet dicht
hoeft in de nacht. Ook zorgt dit initiatief voor
een gezamenlijk verantwoordelijkheidsgevoel
voor de spoedzorg. Daarnaast vindt veel
kruisbestuiving in kennis plaats tussen de
afdelingen.

Berdowski & Willems, 2018; Van
Seben et al, 2017.

/

De BMH-er kan zich onder andere specialiseren richting de SEH, Deze groep kan een deel van het personeelstekort onder Rapport best practices;
congresverslag.
anesthesiologie, of ambulancedienst. BMH-er is ondersteunend verpleegkundigen in de spoedzorg
en kan zo nodig zelfstandig werkzaam zijn in het geneeskundig opheffen.
proces van acute-, interventie- en diagnostische zorg.

Nederland

Berdowski & Willems, 2018;
https://www.nvbmh.nl/; VWS
Congres Acuut Beter, 2018.

Om de personeelstekorten 's nachts te lijf te gaan, heeft Tergooi Er vindt geregeld evaluatie plaats om het team te
tijdelijk het "Acuut Zorg Team" in het leven geroepen op locatie verbeteren. Daarnaast wordt gekeken hoe het
Blaricum. Dit team bestaat uit gespecialiseerd verpleegkundigen personeelsprobleem op een meer structurele manier
opgelost kan worden.
van de SEH, IC en EHH/CCU en wordt zondag tot en met

Rapport best practices

Nederland, Blaricum

Berdowski & Willems, 2018.

Rapport best practices

Nederland, Nieuwegein

Berdowski & Willems, 2018.

donderdagnacht ingezet van 22:00 tot 07:00 uur.

In het St. Antonius ziekenhuis in Nieuwegein wordt sinds enkele
jaren rond de griepperiode een griep-escalatie-unit ingericht.
Om meer capaciteit te creëren in het beddenhuis op momenten
dat het druk is worden er in het ziekenhuis tevens planningen
vooraf aangepast op de seizoenen (bijvoorbeeld minder OKs in
het ghepseizoen).

Gezamenlijk opleiden (SEH-)
verpleegkundigen - NoordHolland & Flevoland

operatieassistenten,
anesthesiemedewerkers, ICverpleegkundigen en SEHverpleegkundigen

In 2017 zijn in totaal 21% meer specialistisch
verpleegkundigen/medisch ondersteuners
opgeleid in de regio dan in 206. Ten opzichte
van 2014 (de start van ZONN) is 70% meer
opgeleid.

De ziekenhuisarts - Vumc

Er is door het capaciteitsorgaan in kaart gebracht wat de huidige Ondanks deze groei wordt er regionaal nog 33% te
personele bezetting is, wat er nodig is, en wat er nodig is op
weinig opgeleid. Er zijn grote verschillen
basis van een demografisch scenario.
zichtbaar tussen de diverse opleidingen. De
opleidingsinspanningen gaan onverminderd door.

Het profiel 'ziekenhuisarts' is in 2014 erkent. De Ziekenhuisartsen zijn zaalartsen die daar speciaal voor opgeleid
eerste profielartsen zijn reeds afgestudeerd.
zijn. Voorheen werd deze rol ook vaak door ANIOS vervult, maar
de ziekenhuisarts is meer toegewijd, beter opgeleid en een
meer constante factor. Dit heeft onder andere effect op het
ontslagmanagement; patiënten gaan sneller naar
huis/vervolgzorg.

Aanknopingspunten aanpak
Psychosociale Arbeidsbelasting op
de Spoedeisende hulp

IZZ heeft samen met het Amphia Ziekenhuis en de Universiteit
Leiden in mei 2017 een onderzoek gehouden naar de oorzaken
en mogelijke oplossingen voor de problematiek rondom de
psychosociale arbeidsbelasting van artsen en verpleegkundigen
op de SpoedEisende Hulp (SEH). In totaal hebben 887
respondenten (respons van 74%) van 19 SEH's de vragenlijst
ingevuld. Uit deze grote interesse voor dit onderzoek en de
motivatie van de SEH's om deel te nemen, konden we al
afleiden dat psychosociale arbeidsbelasting op de SEH's
inderdaad een issue is. In de resultaten zien we dit terug. Op alle
SEH-afd el ingen is de psychosociale werkbelasting hoog en
ondervinden medewerkers hier de gevolgen van. Echter de mate
waarin verschilt wel tussen de afdelingen. Juist deze verschillen
tussen de SEH's bieden ook kansen voor oplossingen en de
mogelijkheid om te leren van elkaar.

Rapport best practices

Nederland, Noord-Holland Berdowski & Willems, 2018.
& Flevoland

Rapport best practices

Nederland, Amsterdam

Berdowski & Willems, 2018.

Congresverslag

Nederland, Breda &
Leiden

VWS Congres Acuut Beter, 2018.

Systematische review

Nieuw-Zeeland, Australië, Oredsson et al, 2011.
Canada, Verenigde Staten,
Spanje, Verenigd
Koninkrijk

De inleiding van deze workshop gaat over de resultaten van het
onderzoek om vervolgens met elkaar mogelijke
oplossingsrichtingen te bespreken en kennis en ervaring te
delen.

Overzicht triage gerelateerde
interventies om de
patientendoorstroom te
verbeteren,

D

SEH team, lab

* Fast track:
laagcomplexe
patiëntengroep

* Streaming: diverse studies eeven aan dat
A systematic literature review was
hierdoor de wachttijd en ligduur afneemt, maar undertaken to scientifically explore which interventions improve
Dewijs is beperkt
patient flow in emergency departments
* Fast iiack: alle 13 studies geven aan dat
lierdoor de wachttijd, het aantal patiënten leftwithout-being-seen en ligduur (significant)
afneemt
* Team triaee:
diverse studies geven aan dat hierdoor de
wachttijd, het aantal patiënten left-withoutbeing-seen en ligduur afneemt, maar bewijs is
beperkt
*
POCT (Point of care testing): sommige studies
lieten een afname in ligduur en doorlooptijd
zien en verbeterde personeelstevredenheid.
Conclusie: POCT heeft wel invloed op
doorlooptijd, maar bewijs voor afname in
ligduur is beperkt.

Sterk
wetensch
appelijk
bewijs dat
implemen
tatie van
fast track
bijdraagt
aan de
verbeterd
e
patiënten
doorstroo
m.

Overzicht evidence-based
interventies om de
patientendoorstroom te
verbeteren.

D

SEH team

• Doctor triage: is beneficial to patient flow in
the ED
* Rapid
assessment models: reduces the overall
ourney time of patients in the ED and time it
takes for patients to be seen by a doctor is
reduced.
*
Streaming: There is limited evidence that
dividing patients entirely based upon whether
they are likely to be admitted or not has any
benefit on ED patient flow.

^ literature review was performed to identify evidence-based
strategies to reduce the amount of time patients spend in the
ED in order to improve patient flow and reduce crowding in the
ED.

Literatuur review

C anada, Verenigde Staten, J arvis, 2016
t kustralië & Verenigd
Yoninkrijk

* Primarv care co-located in the ED: There was
insufficient evidence comparing the safety of
care provided by general practitioners in the ED
compared with emergency physicians.
However, there is some evidence to suggest
there is a potential for cost savings as general
practitioners tend to order fewer tests and
fewer admissions whilst patient satisfaction
was increased.
* POCT
(Point of care testing): The actual impact of
implementing POCT in a specific ED varies
greatly. Presumably, the overall effect POCT has
on patient journey times is dependent on the
effectiveness and productivity in the rest of the
ED. Consequently, ED working patterns may
require substantial modification to maximise
the benefits of POCT. When used effectively,
POCT has been shown to reduce delays to the
initiation of treatment, increase patient
discharge rates and decrease total ED journey
time.
D

SEH team

* Streaming: Reducing crowding. Improve the The objective of this review article is to present strategies with
an important role in the improvement of patient flow delay in
efficiency, Groups of patients co-located to
services, and overcrowding of the EDs.
discrete areas to provide care with resources
according to patients' needs
* Fast track: Reducing the total number of
patients staying in the ED, Improving patient
satisfaction and patient safety. Patients
received high quality of care
* Team triage: Increasing accuracy and
efficiency in the initial process of patient
evaluations all of the team members received
the same information simultaneously, thereby
allowing them to work in a more coordinated
manner. Patient examinations and diagnostic
measures would be initiated earlier, Reduce
LOS for low-acuity patients, Improving
teamwork within hospitals.
* POCT: Improvement of nurses' ability to
incorporate testing into their existing clinical
care, Positive effects on LOS or waiting times
* Ideal ED patient iournev models (within EDs):
Providing multiple MOC options to assess and
treat patients. Allowing local health facilities
have access to appropriate MOC depending on
their ED, Ensuring tasks are performed by the
provider who can most efficiently perform the
task. Eliminating duplication of processes.
Reducing unproductive waiting periods

Overzicht van beleidsinterventies 1
om het acute zorggebruik te
verminderen

SEH team

Twenty-three included publications described
six types of interventions: (1) cost sharing; (2)
strengthening primary care; (3) pre-hospital
diversion (including telephone triage); (4)
coordination; (5) education and selfmanagement support; (6) barriers to access
emergency departments. The high number of
interventions, the divergent methods used to
measure outcomes and the different
populations complicate their evaluation.
Although approximately two-thirds of the
primary studies showed reductions in ED use
for most interventions the evidence showed
contradictory results.

Overzicht interventies om de
patientendoorstroom te
verbeteren.

OVERIG

To describe policy interventions that have the objective to
reduce ED use and to estimate their effectiveness.

Review

Nieuw-Zeeland, Australië, Yarmohammadian et al, 2017
Canada, Verenigde Staten,
Spanje, Verenigd
Koninkrijk, Finland

Review

Zwitserland, Noorwegen, Van den Heede & Van de Voorde,
Nieuw-Zeeland, Australië, 2016
Canada, Verenigde Staten,
Spanje, Verenigd
Koninkrijk, Finland

Deltaplan Netwerk Acute Zorg
Noordwest

D

multidisciplinair t e a m

The p r o j e c t i m p r o v e d t h r o u g h p u t a n d a

significant decrease in wait time in the ED.
Significant
findings were as follows:
1. Median time from door to diagnostic
evaluation by a qualified professional
decreased from a mean of
38 minutes to 23 minutes (p < 0.001)
2. ED diversion rate decreased from a mean of
32.82% to 11.5% (p < 0.002)
3. LWBS rate decreased from 6 per month to
3.5 per month (p < 0.002)
4. Radiology turnaround times improved from
an average 35 minutes to 28 minutes and
laboratory

The quality improvement initiative was designed to improve ED
throughput times, decrease diversion rates, and reduce the
number of patients who leave the ED without being seen. The
goal was to discover and address the inefficiencies in the ED
patient flow of a tertiary acute adult care hospital. The
interventions were as follows:

1. Provide an evaluation area for the ED physicians to evaluate
patients in the waiting room
2. Engage the ED physicians to promote the shift in culture of
evaluating and treating patients in the waiting room
turnaround times improved from 67 minutes to 3. Utilize evidence based standing delegation orders in the
56 minutes (p< 0.001).
waiting room to initiate evaluation of the patient's chief
complaint
4. Provide training for ED charge nurses to fulfill the role of
patient flow coordinators in the waiting room to promote
communication and safety
5. Engage the ancillary departments of laboratory and radiology
to reduce the turnaround times on tests and procedures.

Gaakeer et al, 2018

De
nterventi
es zijn
mede
gebaseerd
op de
uitkomste
n van het
nternatio
nale
symposiu
m
'Crowding
in the
Emergenc
V
Depart me
nt: who
cares?*
van de
1 nternatio
nal
Federatio
n for
Emergenc
y
Medicine
en de
Nederland
se
Veren igin

Klankbordgroepverslag

Ontwikkelen van een
gezamenlijke visie op patiënten
waarbij de benodigde zorg niet
direct duidelijk is. (Regio's
Overijssel, Gelderland-midden en
Gelderland-zuid)

Kwa li tei ts verbeten' ngstra j e c t

Nederland

Het oplossen van crowding vraagt om een combinatie van
interventies die in samenhang aangrijpen op de drie
componenten van crowding: de instroom, doorstroom en
uitstroom. Wij stellen daarom een nationaal deltaplan voor om
de gehele acute zorgketen te versterken, met oog voor regionale
pn lokale verschillen. Instroom beoerken: • Via een
informatiecampagne moeten burgers uitleg krijgen over: 'Waar
vind ik informatie over spoedeisende aandoeningen?' en 'Moet
ik meteen hulp zoeken voor een aandoening of kan het tot
morgen wachten?'. • Er is meer aandacht en steun nodig voor
projecten gericht op preventie en vroegsignalering. Hierdoor
gaan patiënten meer naar 'eigen' hulpverleners zoals de huisarts
of een polikliniek, wat verergering van klachten en ziekte
voorkomt. Naast de beschikbaarheid van 'eigen' behandelaren
moet ook die van sociale hulp (gemeentes) en psychische hulp
(ggz) in de avond-, nacht- en weekenduren worden uitgebreid. •
Het verbeteren en ontsluiten van de patiëntgegevens, zowel op
de hap, bij de ambulancezorg, als op de SEH. • Het piekmoment
- op veel SEH's van 15.00 tot 20.00 uur - kan worden afgevlakt
door 'besteld' vervoer door ambulances te verplaatsen naar
momenten waarop het patiëntenaanbod kleiner is. Ook beter
realtime overzicht over opname- en SEH-stops en de
beschikbare faciliteiten voor de opvang van acute bedreigde
patiënten zorgt voor een betere spreiding van de piekbelasting
OD de SEH. Doorstroom verbeteren: • Meer medische kennis
vooraan in de spoedketen verbetert de doorstroom op de SEH. •
Landelijke en ketenbrede coördinatie van de opleiding van SEHverpleegkundigen draagt bij aan een stabieler
personeelsbestand en helpt het dreigende tekort van
gespecialiseerde SEH-verpleegkundigen afnemen. • Ten slotte
kunnen ziekenhuizen de acute en electieve zorgstromen beter

1

Nederland, Overijssel &
Gelderland

Nza initiatievenlijst, 2018;
Startnotitie AZN/lnEen, 2017;
https://ineen.nI/nieuws/2017/06/2
8/zes-springplankprojecten-voornog-betere-sa menwerkingha pp lus rav/

Verenigde Staten

Freibott, 2017

Eén van
de
Springplan
kprojecten
voor
betere
zorg
coördinati
e.

Bijlage

Toekomstverkenning
acute zorg

Integrale versie, november 2018

Inhoud

1.

Inleiding

3

2.

D e m o g r a f i s c h e prognoses

4

3.

Autonome groei van het acute zorggebruik

9

4.

T o e k o m s t v e r k e n n i n g e n van het gebruik van a c u t e zorg

17

4.1
4.2
4.3

Resultaten naar zorgsector
Resultaten naar leeftijdsklassen
Resultaten naar ROAZ-regio

19
23
25

2

Nederlandse Zorgautoriteit

1.

Inleiding

De toekomstverkenningen van deze bijlage zijn modelmatige schattingen
van het zorggebruik in de nabije toekomst. De verkenningen bouwen
voort op de gegevens van het zorggebruik die in de monitor acute zorg
zijn besproken. De toekomstverkenningen hebben het jaar 2016 als
beginpunt en 2025 als horizon. Het jaar 2016 is gekozen omdat van dat
jaar de registraties van alle zorgsectoren volledig zijn.
De verkenningen bestaan uit
1. Demografische prognoses
2. Het zorggebruik in een basisjaar, 2016 of 2017, naar leeftijd,
geslacht, regio en zorgsector
3. Trends uit de periode 2012-2017
De bevolkingsprognoses beschrijven de verwachte regionale
ontwikkelingen in samenstelling van de bevolking (vergrijzing) en
bevolkingsomvang. Het toekomstig zorggebruik wordt geschat aan de
hand van het zorggebruik per hoofd van de bevolking in een basisjaar.
Voor het basisjaar gaan we uit van het meest recente jaar waarover
gegevens beschikbaar zijn, 2016 of 2017. De trendanalyse over 20122017 resulteert in een autonome trend die de verandering in het
zorggebruik beschrijft welke niet verklaard kan worden door
demografische ontwikkelingen. De autonome trend is een verzamelnaam
voor diverse factoren, zoals sociaaleconomische en maatschappelijke
factoren, beleid, invloed van (medische) technologie en organisatorische
factoren.
Verkenning op basis van demografie en autonome trends
De toekomstverkenningen in deze bijlage beschrijven twee
ontwikkelingen in het zorggebruik in de acute zorg. Als eerste schetsen
we het zorggebruik op basis van alleen de verwachte demografische
ontwikkelingen waarbij het relatief zorggebruik naar leeftijd en geslacht
constant blijft. Deze verkenning brengt voor alle ROAZ-regio's het effect
van vergrijzing en bevolkingsgroei of - k r i m p expliciet in beeld. In de
tweede verkenning veronderstellen we dat naast de demografie ook de
autonome ontwikkelingen in de periode 2012-2017 zich voortzetten. De
autonome ontwikkelingen zijn in dit onderzoek naar regio
gedifferentieerd. Het model voor de toekomstverkenningen biedt de
mogelijkheid om zogenaamde beleidsscenario's door te rekenen. Hierin
wordt het effect van specifieke beleidsmaatregelen op het gebruik van
acute zorg inzichtelijk gemaakt. Beleidsscenario's zijn in dit onderzoek
niet uitgewerkt omdat het tijdsbestek van het onderzoek deze uitwerking
niet toeliet.
Leeswijzer
Deze bijlage is als volgt opgebouwd. In paragraaf 2 worden de
demografische prognoses besproken. Deze paragraaf toont de verschillen
in demografische ontwikkelingen tussen regio's, zonder dat we ingaan op
het acute zorggebruik. Paragraaf 3 geeft de resultaten van de
trendanalyse over 2012-2017. Deze trends worden in de
toekomstverkenningen van het acute zorggebruik meegenomen. De
resultaten van de toekomstverkenningen worden in paragraaf 4
besproken. De resultaten worden gepresenteerd voor zorgsectoren,
leeftijdsklassen en regio.
3

2.

Demografische prognoses

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft in samenwerking met
het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) een regionale
bevolkingsprognose opgesteld . Deze wordt iedere drie jaar
geactualiseerd. De meest recente versie is van september 2016 en wordt
in dit rapport gebruikt voor de toekomstverkenning van het acute
zorggebruik in Nederland. De bevolkingsprognose heeft als horizon 2040.
In onze toekomstverkenning hanteren wij 2025 als horizon.
1

Over de bevolkingsprognose
•
Sterke bevolkingsgroei in de grote en middelgrote gemeenten
Van de verwachte groei van de Nederlandse bevolking - bijna 950 duizend tussen
2015 en 2030 - zal bijna drie kwart plaatsvinden in de grotere gemeenten, met
100 duizend of meer inwoners erbij. De grootste groei wordt verwacht voor de
vier grote steden, die in 2030 gemiddeld 15 procent meer inwoners dan in 2015
zullen tellen. Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht, zijn samen goed voor
een derde van de Nederlandse bevolkingsgroei per saldo tot 2030. In het westen
van Nederland zijn er diverse andere sterke groeiers zoals Almere, Haarlem,
Haarlemmermeer en Amersfoort. Hier groeien ook diverse buurgemeenten van de
grote steden sterk, zoals Diemen bij Amsterdam en Rijswijk bij Den Haag. In het
zuiden van Nederland wordt de groei getrokken door de Brabantse steden Tilburg,
Eindhoven, Den Bosch en Breda. In het oosten van Nederland blijft het inwonertal
van Zwolle, Arnhem, Nijmegen en Ede sterk groeien. In het noorden kennen
Groningen en Leeuwarden een beduidende groei.
•
Perifeer Nederland loopt verder leeg
Vooral kleinere gemeenten zullen hun bevolking verder zien afnemen. Dit is onder
meer het geval in Drenthe, Noordoost-Groningen, de Achterhoek, Noord-Limburg
en Zeeuws-Vlaanderen. In 2030 zal bijna een op de vijf gemeenten minder
inwoners tellen dan nu. Daartegenover staan ook veel kleine gemeenten met een
groeiende of stabiel blijvende bevolking. Verder naar de toekomst zal de bevolking
van Nederland minder hard groeien, waardoor steeds meer kleinere gemeenten te
maken zullen krijgen met krimp.
•
Verschillen in vergrijzing steeds groter
Het aandeel 65-plussers ligt in de grote steden beduidend lager dan in de kleinere
gemeenten; dit verschil in vergrijzing zal in de toekomst verder toenemen. Naar
verwachting tellen de grote steden in 2030 gemiddeld 17 procent ouderen,
tegenover 26 procent in de kleinere gemeenten. In het begin van deze eeuw was
de vergrijzing in zowel grote, middelgrote als kleinere gemeenten nog vrijwel
gelijk, bijna 15 procent. Steden zijn en blijven relatief jong door de continue
instroom van jongeren, die daar vaak blijven wonen als ze een partner vinden en
kinderen krijgen. De kleinere gemeenten hebben juist te maken met een
uitstroom van jongeren. Dit is het sterkst te zien in de regio's buiten de Randstad.
•
Potentiële beroepsbevolking: groei in Randstad
De potentiële beroepsbevolking (20 jaar tot AOW-gerechtigde leeftijd) is in de
laatste decennia voortdurend in omvang toegenomen. Door het optrekken van de
AOW-leeftijd blijft de potentiële beroepsbevolking in de toekomst verder groeien.
1

http://www.pbl.nl/themasites/reaionale-bevolkinqsproqnose
4

In de meeste Randstadregio's groeit de potentiële beroepsbevolking in de
toekomst, terwijl vanaf ongeveer 2025 krimp wordt verwacht in de regio's die ook
al bevolkingskrimp kennen.
Bron: http://www.pbl.nl/nieuws/nieuwsberichten/2016/reQionale-bevolkinas-enhuishoudensproqnose-2016/pbl-cbs-proqnose-aroei-steden-zet-door
(geraadpleegd oktober 2018)

Bewerking voor de toekomstverkenning acute zorggebruik
De bevolkingsprognose is gedefinieerd op het niveau van gemeentes en
is gespecificeerd naar geslacht en leeftijdsklassen. Voor de
toekomstverkenning van de acute zorg zijn de cijfers van de
bevolkingsprognose bewerkt. De bevolking per gemeente is
geaggregeerd tot ROAZ-regio's. De regiogrenzen van negen van de elf
ROAZ-regio's zijn congruent aan gemeentegrenzen. Voor deze regio's
kon de bevolkingsprognose naadloos worden geaggregeerd.
Voor de toedeling van de bevolkingscijfers naar de twee ROAZ-regio's
SpoedZorgNet AMC en Netwerk Acute Zorg Noordwest is de bevolking
van de gemeente Amsterdam verdeeld over de twee ROAZ-regio's. Dit is
gedaan op basis van inwoneraantallen per vier-positie postcodegebieden
in 2016. De verdeling is ontleend aan gegevens van de ROAZ-regio's en
verkregen van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ).
Tabel 1 geeft cijfers van de demografische ontwikkelingen uit deze
prognose.

5

Tabel 1: demografische ontwikkelingen 2016-2025 geaggregeerd op
ROAZ-regio niveau
Traumazorg j
netwerk j
Midden- I SpoedZorgN
Nederland
et AMC

Acute
Zorgnetwer
k Noord
Nederland

Netwerk
Acute Zorg
Brabant

Acute Zorg
Euregio

Netwerk
Acute Zorg
Limburg

2.499
2.599

756
753

1.116
1.114

1.380
1.465

1.341
1.428

1.662
1.675

473
584

146
174

243
294

220
279

208
274

330
395

111
153

35
45

59
77

54
70

48
64

80
101

452
462

137
137

192
186

270
289

258
260

308
316

4,0
23,7
37,1
2,2

-0,5
19,1
27,5
0,0

-0,2
20,8
31,6
-3,4

6,2
26,7
31,0
7,0

6,5
31,4
34,1
0,6

0,8
19,8
26,3
2,6

0,4
2,4
3,6
0,2

-0,1
2,0
2,7
0,0

0,0

0,7
2,7
3,0
0,8

0,7

2,1
3,1
-0,4

3,1
3,3
0,1

0,1
2,0
2,6
0,3

Netwerk
Acute Zorg
Noordwest

Acute
Zorgregio
Oost

Netwerk
Acute Zorg
regio West

Traumacent j
Netwerk
rum |
Zuidwest- | Acute Zorg
Nederland | regio Zwolle

Landelijk

1.848
1.970

1.282
1.313

1.850
1.977

2.154
2.211

1.091
1.112

16.979
17.616

317
393

233
293

314
393

396
473

206
250

3.085
3.802

76
99

55
72

78
101

101
124

51
64

749
972

346
353

245
246

359
373

399
391

190
190

3.156
3.202

6,6
24,0
30,4
2,1

2,4
26,1
30,5
0,6

6,9
25,1
29,3
3,9

2,7
19,5
23,5
-2,1

1,9
21,7
24,6
0,1

3,8
23,2
29,8
1,5

0,7
2,4
3,0
0,2

0,3
2,6
3,0
0,1

0,7
2,5
2,9
0,4

0,3
2,0
2,4
-0,2

0,2
2,2
2,5
0,0

0,4
2,3
2,9
0,2

totale populatie (x
1.000)
2016
2025
populatie 65-plus (x
1.000)
2016
2025
populatie 80+ (x 1.000)
2016
2025
populatie 15 tm 29 jr
(x 1.000)
2016
2025
totale groei 2016-2025

(%)
populatie
populatie 65-plus
populatie 80 plus
populatie 15 tm 29 jaar
gemiddelde groei per
jaar 2016-2025
(%)populatie
populatie 65-plus
populatie 80-plus
populatie 15 tm 29 jaar

totale populatie (x
1.000)
2016
2025
populatie 65-plus (x
1.000)
2016
2025
populatie 80+ (x 1.000)
2016
2025
populatie 15 tm 29 jr (x
1.000)
2016
2025
totale groei 2016-2025

(%)
populatie
populatie 65-plus
populatie 80-plus
populatie 15 tm 29 jaar
gemiddelde groei per
jaar 2016-2025
(%)populatie
populatie 65-plus
populatie 80-plus
populatie 15 tm 29 jaar

6

Omdat de oudere bevolking een belangrijk aandeel in het acute
zorggebruik heeft, lichten we de populatiesamenstelling van de regio's in
de periode 2016-2025 in twee kaarten toe. Figuur 1 geeft een kaart van
het aantal 65-plussers per ROAZ-regio in 2016 en de verhouding tot de
totale bevolking in de regio. De ROAZ-regio Netwerk Acute Zorg Limburg
heeft het hoogste aandeel 65-plussers in haar bevolking, de regio's
Traumazorgnetwerk Midden-Nederland en SpoedZorgNet AMC het
laagste aandeel. Absoluut gezien hebben deze regio's een relatief klein
aantal 65-plussers. Figuur 2 geeft de groei van het aantal 65-plussers in
de periode tot 2025 weer, samen met het aantal 65-plussers per regio.
Het aantal 65-plussers neemt in alle regio's toe, met een sterke groei in
de regio SpoedZorgNet AMC.

Figuur 1: Aantal 65-plussers
per regio.

in 2016 ten opzichte van de totale

bevolking

7

Figuur 2 : Gemiddelde groei per j a a r van het aantal 65-plussers in de
periode 2016-2025 per regio.
per ROAZ-regio

Toename (%)
1.9-2,0
2.0 - 2.2
H l 2.2-2.7

• i 2J-3.1
Aantal 2025
Mt

174.000

584.000

BfoniCBS/PBL

8

3. Autonome groei van het acute
zorggebruik

De toekomstverkenningen van het acute zorggebruik schetsen een beeld
van het toekomstig zorggebruik op basis van verwachte ontwikkelingen
in demografie en andere factoren die van invloed zijn op het zorggebruik.
Factoren kunnen worden benoemd afhankelijk van het perspectief
(macro, micro) en het karakter van de verkenning. Veel voorkomende
factoren zijn de volgende (referenties naar RIVM rapport en CPB):
sociaaleconomische, met onder andere opleiding, inkomen en
huishoudensamenstelling.
maatschappelijke factoren, zoals het toegenomen gebruik van
mobiele telefonie waardoor het bellen van 112 makkelijker
wordt;
veranderingen in indicatiestelling, met als gevolg dat andere zorg
wordt verleend aan mensen met bepaalde klachten;
epidemiologische factoren, veranderingen in het voorkomen van
ziekten of leefstijlfactoren kunnen leiden tot ander zorggebruik,
bijvoorbeeld kan een toename van overgewicht in de bevolking
leiden tot meer morbiditeit en meer zorggebruik;
medische technologie, door intrede van nieuwe medische
technologie, of een ander gebruik ervan, verandert het
zorggebruik, bijvoorbeeld kan het leiden tot meer diagnostiek;
medische technologie heeft een sterke interactie met inkomen en
is op microniveau moeilijk meetbaar vanwege het gebrek aan
operationele gegevens.
beleid wordt vaak gezien als de belangrijkste factor in
veranderingen in het zorggebruik, ook institutionele factoren die
betrekking hebben op het zorgstelsel en vergoedingensysteem
vallen hieronder.
welvaart, in macro-economische analyses van de zorguitgaven
wordt de omvang van het bruto binnenlands product of het
inkomen van de bevolking als factor onderscheiden.
Tussen factoren bestaan ook sterke interacties die een analyse van
effecten bemoeilijken.
Om deze factoren op de juiste manier mee te nemen in een
toekomstverkenning willen we het effect van deze factoren zo goed
mogelijk kwantificeren. Hiervoor zijn analyses van historische data
noodzakelijk. In de analyses worden effecten vaak stapsgewijs bepaald.
Eerst worden gegevens gecorrigeerd voor demografische ontwikkelingen,
vervolgens worden een of meerdere andere factor onderscheiden.
In de kwantitatieve analyses is het niet eenvoudig om deze factoren te
bepalen en van elkaar te onderscheiden. Hiervoor zijn vaak specifieke
studies of gegevens nodig. Deze zijn niet altijd beschikbaar met als
gevolg dat de analyses van trends in zorggebruik beperkt worden. In ons
onderzoek onderscheiden we demografie en een 'autonome' trend. De
autonome trend omvat alle factoren behalve demografie.
De analyse van de trends in het zorggebruik verschilt per zorgsector en
hangt af van de beschikbaarheid van gegevens. Essentieel voor de
analyses is de specificatie van het zorggebruik naar leeftijd en geslacht
van de patiënt om het zorggebruik te kunnen corrigeren voor
demografische ontwikkelingen.

9

Voor de huisartsenzorg in anw-uren maken we gebruik van tijdreeksen
over de jaren 2014-2017, gespecificeerd naar ROAZ-regio. Voor de
ambulancezorg maken we gebruik van gegevens over 2012-2017, deze
gegevens zijn ook gespecificeerd naar ROAZ-regio. Voor het zorggebruik
op de seh zijn geen tijdreeksen beschikbaar. Voor het schatten van de
autonome groei maken we hiervoor gebruik van gegevens van het Letsel
Informatie Systeem (LIS) van de stichting Veiligheid.nl en van
publicaties over het zorggebruik op de seh.

Huisartsenzorg in a n w - u r e n
Voor de trendanalyse van het gebruik van huisartsenzorg in anw-uren is
gebruik gemaakt van gegevens over de jaren 2014-2017. Cijfers over
het zorggebruik in deze periode zijn in de monitor gepresenteerd. Eén
van de observaties was dat er in de jaren 2015 en 2016 een stijging van
het zorggebruik was en in 2017 een daling. Deze stijging en daling deden
zich voor in alle regio's. Het is niet duidelijk wat de achtergrond is van de
daling in 2017 en het is daarom te vroeg om conclusies hieraan te
verbinden voor de toekomstige ontwikkeling van het zorggebruik.
Methode
In verband hiermee is in dit onderzoek de groei van het zorggebruik in
de periode 2014-2017 (figuur 3) op twee manieren geanalyseerd. De
eerste analyse neemt het jaar 2017 mee, de tweede analyse niet. Hierbij
is gekeken naar het aantal patiënten in de anw-huisartsenzorg. Er is
geen trendanalyse gedaan voor het aantal consulten.
In de analyses wordt in een eerste stap de (ruwe) groei van het aantal
patiënten bepaald. In een tweede stap wordt een regressiemethode
gebruikt om het ruwe cijfer te corrigeren voor afwijkende jaren. De
totale groei volgens deze lineaire regressie analyse wordt in een derde
stap gecorrigeerd voor demografische ontwikkelingen, de resterende
groeifactor is de autonome trend.
Ontwikkeling van het aantal patiënten in de ANW-huisartsenzort 2014-2017 (eeindexeerd, 2014=100)
II?

loo £
2014

2015
undelijk lol .ijl

— • -Trauttu/otgnelweik Midden NedeiUnd

2016

2017
—A — Netwefk Acute 7ofg Umburg

Figuur 3: Ontwikkeling van het aantal patiënten in de anwhuisartsenzorg naar ROAZ-regio in de periode 2014-2017
(geïndexeerd,
2014-100).
De grijze lijnen schetsen de ontwikkeling van regio's, de
regio's met de hoogste en laagste groei over 2012-2017 zijn expliciet
genoemd.
10

Resultaten
De trendanalyse is per regio uitgevoerd, de resultaten zijn gegeven in
tabel 2 en figuur 4. Op landelijk niveau is het aantal patiënten in de
periode 2014-2017 met gemiddeld 1,9% per jaar gestegen, volgens het
regressie model. Deze groei is iets hoger dan de ruwe groeicijfers omdat
het regressie model de tussenliggende jaren meeweegt. De ruwe
groeicijfers zijn gebaseerd op alleen de jaren 2014 en 2017. De regionale
verschillen in de totale groei zijn relatief groot: het gebruik in de RAOZregio Traumazorgnetwerk Midden-Nederland had met gemiddeld 2,8%
per jaar de hoogste groei, de regio Netwerk Acute Zorg Limburg met
gemiddeld 0,8% per jaar de laagste groei. Op basis van demografische
ontwikkelingen was de gemiddelde groei per jaar van het totaal aantal
patiënten 0,6%. Ook hier zijn opvallende regionale verschillen zichtbaar:
de Acute Zorg Euregio had met gemiddeld 0 , 1 % per jaar de laagste
demografische groei, de regio Netwerk Acute Zorg regio West had met
0,9% de hoogste groei. Regionaal varieert de autonome groei in het
aantal patiënten tussen gemiddeld 0,6% en 2,0% per jaar, het landelijk
gemiddelde is 1,3%.
Omdat 2017 een uitschieter was met betrekking tot het zorggebruik, zijn
de analyses ook uitgevoerd zonder 2017. De trendanalyse 2014-2016
resulteert in autonome trend die landelijk anderhalf keer zo hoog is als
de trend over 2014-2017. De regio met het grootste verschil heeft in
deze kortere periode een ruim twee maal zo hoge autonome groei. Deze
verschillen geven aan dat het belangrijk is om inzicht te krijgen in de
achtergrond van de daling van het zorggebruik in 2017, om een trend
beter te kunnen duiden.

11

Tabel 2: Ontwikkeling van het aantal patiënten in de huisartsenzorg in
anw-uren in de periode 2014-2017 (boven) en 2014-2016 (onder):
gemiddelde groei per jaar (%).
2014-2017

Netwerk Acute Zorg Brabant

Autonome
groei

2,1

0,7

1,4
1,3

Totale
groei op
basis van
regressie
model

2,1

ROAZ-regio
1

Groei op
basis van
demografie

Totale
ruwe groei

2

Acute Zorg Euregio

1,3

1,4

0,1

3

Netwerk Acute Zorg Limburg

0,7

0,8

0,3

0,6

4

Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

2,6

2,8

0,8

2,0

5

SpoedZorgNet AMC

2,0

2,2

0,8

1,4

6

Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

1,2

1,5

0,4

1,1

7

Netwerk Acute Zorg Noordwest

2,4

2,5

0,8

1,6

8

Acute Zorgregio Oost

1,3

1,4

0,6

0,8

9

Netwerk Acute Zorg regio West

2,3

2,7

0,9

1,8

10

Traumacentrum Zuidwest-Nederland

1,2

1,5

0,5

1,0

11

Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

1,0

1,3

0,4

0,9

1,9

0,6

1,3

Landelijk totaal

1,7

2014-2016
Totale
ruwe groei

Totale
groei op
basis van
regressie
model

Groei op
basis van
demografie

Autonome
groei

ROAZ-regio
1

Netwerk Acute Zorg Brabant

4,6

3,0

0,5

2,5

2

Acute Zorg Euregio

2,7

1,8

0,0

1,9

3

Netwerk Acute Zorg Limburg

2,1

1,3

0,0

1,2

4

Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

4,7

3,5

0,8

2,7

5

SpoedZorgNet AMC

3,7

2,8

0,7

2,1

6

Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

3,0

2,0

0,1

1,9

7

Netwerk Acute Zorg Noordwest

4,3

3,1

0,7

2,4
1,3

8

Acute Zorgregio Oost

2,8

1,9

0,5

9

Netwerk Acute Zorg regio West

4,2

3,3

0,7

2,5

10

Traumacentrum Zuidwest-Nederland

2,7

1,9

0,5

1,5

11

Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

2,8

1,8

0,5

1,4

Landelijk totaal

3,5

2,5

0,5

2,0

12

Gemiddelde groei per jaar in aantal patiënten In ANW-huisartsenzorg over 2014-2017 (%)

• Groei obv demograf*

• Aulonome p o f i

Figuur 4: Gemiddelde groei per jaar in het aantal patiënten in anwhuisartsenzorg in de periode 2014-2017 op basis van demografie en op
basis van autonome ontwikkelingen
(%).

Ambulancezorg
De trendanalyse van het aantal patiënten in de ambulancezorg is
gebaseerd op ritgegevens over de periode 2012-2017. Er zijn twee
gegevensbronnen voor de analyse gebruikt: landelijke
productiegegevens zoals door Ambulancezorg Nederland gepubliceerd in
haar Sectorkompas Ambulancezorg en een steekproef met leeftijd en
geslacht van de patiënten in de ambulancezorg. De trendanalyse is
alleen uitgevoerd voor spoedeisende inzetten ( A l - en A2-urgentie).
2

Methode
De berekening van de totale groei per regio is uitgevoerd op basis van
productiecijfers over de jaren 2012-2017 (figuur 5). Deze cijfers zijn
voor elk jaar beschikbaar en zijn geaggregeerd naar ROAZ-regio's. Op
basis van deze productiecijfers zijn de ruwe groeicijfers bepaald en de
groeicijfers op basis van lineaire regressie. Van deze gegevens is niet
bekend wat de leeftijd en geslacht van de verzorgde patiënten is. Deze
gegevens konden dus niet gebruikt worden om de totale groei te
corrigeren voor demografie.
De groei op basis van demografische ontwikkelingen in de periode 20122017 is bepaald aan de hand van twee aparte steekproeven, één over
het jaar 2012 en één over 2017. Voor de steekproeven is aan de rav's
gevraagd om een dataset met leeftijd en geslacht van de patiënt. Niet
alle rav's hebben gegevens aangeleverd en niet altijd was een volledige
dataset geleverd. De steekproeven over 2012 en 2017 zijn opgehoogd
voor ontbrekende regio's en ritgegevens en met elkaar vergelijkbaar
gemaakt.

2

https://www.ambulancezorq.nl/sectorkompas. geraadpleegd oktober 2012.

13

Ontwikkeling van het aantal spoedrltten 2012-2017 (geïndexeerd, 2012=100)
140

1»

2012

2013

Ljndf-lilk luMjl

2014

— N e t w e r k Acute Zorg 0ral>.int

2015

2016

201/

—A -Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

Figuur 5: Ontwikkeling van het aantal spoedritten in de ambulancezorg
naar ROAZ-regio in de periode 2012-2017 (geïndexeerd, 2012=100). De
grijze lijnen schetsen de ontwikkeling van regio 's, de regio 's met de
hoogste en laagste groei over 2012-2017 zijn expliciet genoemd.

Resultaten
De resultaten van de trendanalyse zijn gegeven in tabel 3 en figuur 6. De
totale groei in het aantal spoedeisende inzetten is volgens het regressie
model gemiddeld 5 , 1 % per jaar. De gemiddelde groei op basis van
demografische ontwikkelingen is 1,4%. De autonome groei van het
landelijk totaal aantal spoedeisende inzetten is daarmee 3,6%. De
regionale verschillen in totale groei zijn relatief groot. De ROAZ-regio
Netwerk Acute Zorg Brabant heeft met gemiddeld 6,4% per jaar groei
van het totaal aantal inzetten een ruim twee maal zo hoge groei dan de
regio Netwerk Acute Zorg regio Zwolle, die met 3,0% gemiddeld per jaar
de laagste groei heeft.
Net als in de anw-huisartsenzorg was 2017 in de ambulancezorg in
vergelijking met de jaren ervoor een uitschieter. In de anwhuisartsenzorg was er een daling van het zorggebruik, in de
ambulancezorg was in de meeste regio's sprake van een afnemende
groei. In enkele regio's was er sprake van een daling van het
zorggebruik. Daarom zijn ook voor de ambulancezorg trendanalyses
uitgevoerd zonder 2017. De trendanalyse 2014-2016 resulteert in
autonome trend die landelijk bijna een procentpunt hoger is dan de trend
over 2014-2017. Verschillen tussen de regio's zijn er ook. In Acute
Zorgregio Euregio is het verschil in autonome trend 0,2 procentpunt, de
verandering in zorggebruik in 2017 was daar relatief gering. De ROAZregio Netwerk Acute Zorg Noordwest had in 2017 de grootste daling in
het zorggebruik, met als gevolg een relatief groot verschil in autonome
groei.

14

Tabel 3: Ontwikkeling van het aantal spoedeisende inzetten in de
ambulancezorg over 2012-2017 (boven) en over 2012-2016 (onder):
gemiddelde groei per jaar (%).
2012-2017
Totale
ruwe groei

Totale
groei op
basis van
regressie
model

Groei op
basis van
demografie

Autonome
groei

1 Netwerk Acute Zorg Brabant

6,2

6,4

1,7

4,8

2 Acute Zorg Euregio

4,0

4,1

1,3

2,8

3 Netwerk Acute Zorg Limburg

4,1

3,8

1,4

2,5

4 Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

3,9

4,1

1,6

2,5

5 SpoedZorgNet AMC

3,6

4,7

1,7

3,0

6 Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

5,3

5,5

1,1

4,4

7 Netwerk Acute Zorg Noordwest

4,2

5,0

1,6

3,4

8 Acute Zorgregio Oost

4,9

4,8

1,5

3,3

9 Netwerk Acute Zorg regio West

5,5

6,0

1,4

4,5

10 Traumacentrum Zuidwest-Nederland

4,8

5,1

1,1

4,0

11 Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

3,0

3,1

1,4

1,7

4,7

5,1

1,4

3,6

ROAZ-regio

Landelijk totaal

2012-2016
Totale
ruwe groei

Totale
groei op
basis van
regressie
model

Groei op
basis van
demografie

Autonome
groei

1 Netwerk Acute Zorg Brabant

7,5

7,6

1,6

5,9

2 Acute Zorg Euregio

4,5

4,3

1,3

3,0

3 Netwerk Acute Zorg Limburg

4,7

4,5

1,4

3,2

4 Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

4,9

5,0

1,6

3,3

5 SpoedZorgNet AMC

5,0

5,6

1,7

3,9

6 Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

6,4

6,3

1,1

5,2

7 Netwerk Acute Zorg Noordwest

6,1

6,2

1,6

4,6

8 Acute Zorgregio Oost

5,9

5,7

1,5

4,1

9 Netwerk Acute Zorg regio West

6,8

7,0

1,4

5,6

10 Traumacentrum Zuidwest-Nederland

5,6

5,9

1,1

4,8

3,8

3,6

1,4

2,2

5,9

6,0

1,4

4,5

ROAZ-regio

11 Netwerk Acute Zorg regio Zwolle
Landelijk totaal

15

• groei obv demografie

• autonome groei

Figuur 6: Gemiddelde groei per jaar in het aantal spoedeisende
inzetten
in de ambulancezorg in de periode 2012-2017 op basis van demografie
en op basis van autonome ontwikkelingen
(%).

S p o e d e i s e n d e hulp
Voor een trendanalyse van het gebruik van spoedeisende hulpafdelingen
van Nederlandse ziekenhuizen en een schatting van de autonome groei,
is een tijdreeks van meerdere jaren zorggebruik wenselijk. Bovendien
zijn details van leeftijd en geslacht van patiënten noodzakelijk om te
kunnen corrigeren voor demografische ontwikkelingen. Reeksen van het
zorggebruik over meerdere jaren zijn niet beschikbaar omdat de
registraties in ziekenhuizen pas sinds enkele jaren een betrouwbaar
beeld geven van het gebruik van de seh's. Voor deze studie konden we
geen trendanalyse doen zoals die voor de huisartsenzorg in anw-uren en
voor de ambulancezorg is gedaan. We hebben daarom gebruik gemaakt
van een andere methode en gegevens. Een verbijzondering van de
trends naar ROAZ-regio's was hierdoor niet mogelijk.
Er zijn twee bronnen die iets zeggen over de autonome ontwikkeling van
het aantal patiënten op de seh. Uit een landelijke meting onder alle
ziekenhuizen met een seh die 24 uur per dag en 7 dagen per week open
is, komt naar voren dat in de periode 2012-2015 het absoluut aantal
bezoeken aan de seh is gedaald, van 2,08 miljoen naar 1,95 miljoen
(daling van 5 , 7 % ) . Dit komt overeen met een gemiddelde daling van
1,9% per jaar. De bevinding uit deze studie is anders dan de bevinding
uit het Letsel Informatie Systeem (LIS). Het LIS is een steekproef van
stichting Veiligheid.nl onder veertien seh-locaties van dertien
ziekenhuizen. Analyse van LIS-cijfers over 2006-2016 door het RIVM
wijst op een autonome groei van nul procent. De LIS-cijfers gaan over
een langere periode (2006-2016) dan het onderzoek op basis van de
landelijke meting (2012-2015). Daarom kunnen deze niet zonder meer
met elkaar worden vergeleken. De LIS-cijfers laten een sterk wisselende
verandering in het aantal seh-bezoeken zien, variërend van een groei
van 8 % per jaar tot een daling van 6 % per jaar. De cijfers van het LIS
zijn de enige cijfers die gebruikt konden worden om te corrigeren voor
3

3

Gaakeer MI, van den Brand L, Gips E, van Lieshout JM, Huijsman R, Veugelers R, et
al. Landelijke ontwikkelingen in de Nederlandse seh's; aantal en herkomst van
patiënten in de periode 2012-2015. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. 2016.

16

demografische ontwikkelingen, omdat in deze registratie leeftijd en
geslacht aanwezig zijn, en omdat gegevens uit deze registratie over
voldoende jaren beschikbaar zijn. Daarom gaan we in deze studie uit van
een autonome groei in het aantal patiënten op de seh van nul procent
per jaar.

4. Toekomstverkenningen van het
gebruik van acute zorg

In deze paragraaf worden de resultaten van de toekomstverkenningen
gepresenteerd. De resultaten bestaan uit groeicijfers van het aantal
patiënten, consulten en spoedeisende inzetten en de in- en uitstromen
van de seh in de periode 2016-2025 De toekomstverkenningen zijn voor
alle ROAZ-regio's doorgerekend, in tabellen worden de resultaten op
landelijk totaal niveau, naar regio's en naar leeftijdsklassen
gepresenteerd.
Verkenningen van de
patiëntenstromen
Het schema van tabel 4 geeft een overzicht van de verschillende
patiëntenstromen die in de verkenningen zijn meegenomen.
Tabel 4 : Overzicht van de toekomstverkenningen van de
patiëntenstromen f x ' betekent wel d o o r g e r e k e n d , b e t e k e n t niet
doorgerekend).

Huisartsenzorg in
anw-uren
Huisartsenzorg in
kantooruren
Reguliere
huisartsenzorg
buiten
kantooruren
Ambulancezorg

Patiënten
Consulten' '
Patiënten
Consulten
Patiënten
Consulten
1

Verkenning op basis
van demografie

Verkenning op
basis van
autonome
ontwikkelingen
over de periode
2014-2017

Verkenning op
basis van
autonome
ontwikkelingen
over de periode
2014-2016

X

X

X

X

X

X

X

-

;

X
X

Patiënten met
spoedeisende inzet
Bezorqinqen op seh' '
Instroom in de seh
vanuit huisartsenzorg' '
Instroom in de seh
vanuit
ambulancezorg' '
Instroom in de seh:
zelfverwijzers
Patiënten op de seh
Uitstroom uit de seh

X

-

-

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

2

3

seh' '

2

2

X
X
X

Noten:
1 : Er is geen aparte autonome trend berekend voor het aantal consulten
in de huisartsenzorg, de verkenning op basis van autonome
ontwikkelingen bouwt voort op de verkenning van het aantal patiënten.
2: Het aantal verwijzingen naar seh vanuit de huisartsenzorg en het
aantal bezorgingen op seh vanuit de ambulancezorg is berekend op basis
van seh-zorggebruik, de autonome trend in die van de huisartsenzorg en
ambulancezorg, respectievelijk.

17

3: Voor het gebruik van de seh is de autonome trend over 2006-2016
0% (zie paragraaf 3), daarom is geen verkenning op basis van autonome
ontwikkelingen doorgerekend.

Startjaar van de
toekomstverkenning
Het jaar 2016 is gekozen als startjaar van de verkenning omdat over dit
jaar gegevens van het zorggebruik voor alle sectoren volledig zijn.
Uitzondering hierop is de ambulancezorg. Van de ambulancezorg zijn
over 2016 geen gegevens naar leeftijd en geslacht van patiënten
verzameld. Deze zijn wel verzameld voor het jaar 2017, daarom is voor
de ambulancezorg 2017 als basisjaar gehanteerd. In de
modelberekeningen is het aantal patiënten in 2016 geschat, dit kan
afwijken van het werkelijke aantal patiënten. Op een soortgelijke manier
is het gebruik van huisartsenzorg en het gebruik van de seh in 2017
modelmatig berekend. Deze cijfers kunnen ook afwijken van de
werkelijke zorggebruik gegevens.
Leeftijdsprofielen in het basisjaar van de toekomstverkenning
De verkenningen op basis van demografische ontwikkelingen gaan uit
van een vast zorggebruik per hoofd in de bevolking op basis van het
zorggebruik in aan basisjaar. Het leeftijdsprofiel van het zorggebruik in
het basisjaar is daarom een belangrijke parameter in de verkenningen.
Een beeld van deze leeftijdsprofielen, en de verschillen tussen de
zorgsectoren, helpt ons de resultaten van de toekomstverkenningen
beter te begrijpen. Figuur 7 geeft het aantal patiënten per leeftijdsklasse
voor huisartsenzorg, ambulancezorg en seh. De ambulancezorg heeft
relatief gezien de oudste patiëntenpopulatie, met 3 0 % van de populatie
tussen 70 en 85 jaar oud. Het aandeel jonge kinderen in de anwhuisartsenzorg is relatief groot: 2 1 % is in de leeftijd van 0-10 jaar. In de
huisartsenzorg overdag is het aandeel jonge kinderen minder groot. Het
leeftijdsprofiel van de seh patiëntenpopulatie is van de sectoren het
meest vlak. Deze verschillen in patiëntenpopulatie hebben effecten in de
toekomstverkenningen van het zorggebruik, zoals we in de volgende
paragrafen zien.

Aantal patiënten in basisjaar naar leetijdsklasse (%)
18

_•
/

/

V ""

/

6

4

^Sfc

* \
f

S
"

y
M

. \

^

- +- - 4 > . ^ _ , «

-mr'

0-4

.

•

\

10-14 15-19 20-24

25-29

3034

35 39

40-44

\^ \

45-49

50-54

55^59

60-64

6^69 W 74

75-79

80 84

85-89

90-94

95+

UNMNMMM

•

ANW hiiisjitsetuorg

Huisartsenzorg in kantooruren

—*—-SEH

—«~ Ambulancezorg

Figuur 7: Aantal patiënten naar leeftijdsklasse in het basisjaar voor de
toekomstverkenningen,
2016 voor huisartsenzorg en seh, 2017 voor
ambulancezorg, aandeel in totaal aantal patiënten per zorgaanbieder
(%).

18

4.1 Resultaten naar zorgsector
Deze paragraaf geeft de resultaten van de toekomstverkenningen vanuit
het perspectief van zorgsectoren. De resultaten worden op landelijk
niveau gepresenteerd voor de huisartsenzorg, ambulancezorg en seh.
Huisartsenzorg
De resultaten van de toekomstverkenning van de huisartsenzorg zijn
gegeven in tabel 5. Op basis van het zorggebruik in 2016 en
demografische ontwikkelingen neemt het totaal aantal patiënten in de
huisartsenzorg in anw-uren toe van ruim vier miljoen in 2016 naar bijna
4,4 miljoen in 2025. Dit is een stijging van gemiddeld 0,8% per jaar. Het
aantal consulten stijgt in deze periode iets meer dan het aantal
patiënten, dat komt door het verschil in het aantal consulten per patiënt
per leeftijdsklasse. Bij de trendextrapolatie van de autonome groei over
2014-2017 stijgt het aantal patiënten met gemiddeld 2,0% per jaar
(inclusief demografische groei). De trendextrapolatie op basis van 20142016 leidt tot een fors hogere groei: dan neemt het aantal patiënten in
de periode 2016-2025 toe met gemiddeld 3,7% per jaar.

Tabel 5: Toekomstverkenning
huisartsenzorg: ontwikkeling van het
aantal patiënten, consulten en verwijzingen naar de seh in de periode
2016-2025.
aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

totale groei
2016-2025
(%)

gemiddelde
groei per jaar
(%[

4.064

4.357

7,2

0,8

4.064

4.871

19,9

2,0

4.064

5.617

38,2

3,7

3.616

3.905

8,0

0,9

3.616

4.364

20,7

2,1

3.616

5.027

39,0

3,7

66.439

72.045

%A

0,9

Aantal patiënten anw-huisartsenzorg
Op basis van demografische ontwikkelingen
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2017
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2016
Aantal gewogen consulten anwhuisartsenzorg
Op basis van demografische ontwikkelingen
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2017
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2016
Aantal patiënten huisartsenzorg in
kantooruren

Ambulancezorg
Voor de ambulancezorg zijn de resultaten van de toekomstverkenning
gegeven in tabel 6. Op basis van het zorggebruik in 2017 en
demografische ontwikkelingen neemt het totaal aantal patiënten met een
spoedeisende inzet in de ambulancezorg toe van ruim 950 duizend 2016
naar ruim 1,1 miljoen in 2025. Dit is een stijging van gemiddeld 1,7%
per jaar. Bij de trendextrapolatie van de autonome groei over 2014-2017
stijgt het aantal patiënten met een spoedeisende inzet met gemiddeld
5 , 1 % per jaar (inclusief demografische groei). De trendextrapolatie op
basis van 2014-2016 leidt tot een groei van gemiddeld 6,0% per jaar.

19

Tabel 6: Toekomstverkenning ambulancezorg: ontwikkeling van het
aantal patiënten in de periode 2016-2025.
totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

1.105

16,0

1,7

953

1.495

56,9

5,1

953

1.610

69,0

6,0

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

953

Aantal patiënten met een spoedeisende inzet
Op basis van demografische ontwikkelingen
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2017
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2016

Spoedeisende hulp - instroom
Voor de instroom in de seh worden drie patiëntenstromen
onderscheiden: verwijzingen vanuit de huisartsenzorg, bezorgingen van
de ambulancezorg en overige. Tabel 7 geeft de resultaten van de
toekomstverkenningen van deze patiënten aantallen.
Het aantal verwijzingen vanuit de huisartsenzorg en het aantal
bezorgingen vanuit de ambulancezorg naar de seh is afhankelijk van de
patiëntenpopulatie van deze sectoren. In de toekomstverkenning is het
aantal verwijzingen een regio- en leeftijdsspecifieke fractie van het
aantal patiënten in de betreffende sector. De toekomstige ontwikkeling
van het aantal verwijzingen en bezorgingen volgt in grote lijnen die van
de huisartsenzorg. De groeicijfers verschillen van die van de
patiëntenpopulatie van de sector vanwege de regio- en leeftijdsspecifieke
selectie van patiënten.
•
Huisartsenzorg
Op basis van de demografische ontwikkelingen verwachten we in de
periode 2016-2025 een groei van het aantal verwijzingen via de anwhuisartsenzorg naar de seh met gemiddeld 1,0% per jaar. Vanuit de
huisartsenzorg overdag is deze groei gemiddeld 1,2% per jaar. Wanneer
ook de autonome groei wordt meegenomen stijgt het aantal verwijzingen
vanuit de anw-huisartsenzorg tot 2,2 tot 3,8% per jaar, inclusief de
demografische ontwikkelingen. Deze cijfers zijn berekend vanuit het
perspectief van de huisartsenzorg, niet vanuit het perspectief van de
seh. Een aantal patiënten dat door de huisartsenzorg naar de seh wordt
verwezen, wordt door de ambulancezorg naar de seh gebracht. De
instroom in de seh moet hiervoor worden gecorrigeerd.
•
Ambulancezorg
Het aantal patiënten dat door de ambulancezorg naar de seh wordt
gebracht groeit in de periode 2016-2025 op basis van demografische
ontwikkelingen met 16,1% naar ruim 722 duizend. Dit komt overeen met
een gemiddelde groei van 1,7% per jaar. Wanneer de autonome groei
over 2012-2017 naar de toekomst wordt doorgetrokken is de totale groei
van het aantal bezorgingen ruim 57%, overeenkomend met een
gemiddelde groei van 5 , 1 % per jaar. Op basis van de autonome groei
over 2012-2016 is de gemiddelde groei in de periode 2016-2025 bijna
een procentpunt hoger.
•
Overige
De categorie 'Overige' bestaat voor een deel uit zelfverwijzers en voor
een deel uit patiënten die voor controle naar de seh komen. Deze
patiënten hebben een eerder contact of behandeling op de seh of elders
in het ziekenhuis gehad. In de modelberekeningen is er geen relatie
tussen het aantal zelfverwijzers en het aantal seh-patiënten. Het aantal
20

Overige is alleen afhankelijk van de populatie en wordt berekend als
regio-, leeftijd- en geslacht specifieke fractie van de populatie.
Op basis van demografische ontwikkelingen groeit het aantal overige
patiënten naar de seh met 7,9%, overeenkomend met aan gemiddelde
groei van 0,8% per jaar.
Spoedeisende hulp - aantal patiënten
Op basis van demografische ontwikkelingen in de periode 2016-2025
groeit het aantal patiënten op de seh met gemiddelde 1,0% per jaar van
ruim 2,2 miljoen in 2016 naar bijna 2,6 miljoen in 2025 (tabel 8).In deze
modelberekeningen is het aantal patiënten op de seh afgeleid van de
populatie en niet afhankelijk van de verwijzingen en bezorgingen vanuit
de huisartsenzorg en ambulancezorg.
Spoedeisende hulp - uitstroom
De uitstroom uit de seh is afhankelijk van de patiëntenpopulatie van de
seh. De uitstroom is gedifferentieerd naar tien bestemmingen. Voor elke
bestemming is het aantal patiënten een regio, leeftijd en geslacht
specifieke fractie van de patiëntenpopulatie. Tabel 9 geeft de resultaten
van de toekomstverkenningen van de uitstroom van de seh op basis van
demografische ontwikkelingen.
Er zijn bestemmingen voor patiënten met hoge leeftijd. In de resultaten
zijn deze te herkennen aan hoge groeicijfers. Het aantal patiënten naar
geriatrische revalidatie en eerstelijns verblijf stijgt in de periode 20162025 op basis van demografische ontwikkelingen, en op basis van
gebruikscijfers over 2016, het snelst. De gemiddelde groei per jaar is
voor die bestemmingen 2,7 tot 2,8%. Ook het aantal patiënten dat
uitstroomt naar de wijkverpleging, het aantal overleden patiënten en het
aantal patiënten naar de WLZ heeft in de periode 2016-2025 hoge
groeicijfers op basis van demografische ontwikkelingen.

21

Tabel 7: Toekomstverkenning instroom in de seh: ontwikkeling van het
aantal patiënten in de periode 2016-2025.
aantal 2016

aantal 2025

totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(x 1.000)

(x 1.000)

(%)

{%[

Op basis van demografische ontwikkelingen
Op basis van demografie en autonome trend

552,0

601,3

8,9

1,0

over 2014-2017

552,0

671,4

21,6

2,2

552,0

772,7

400

3^8

733,3

815,1

11,2

lj2_

622,0

722,5

16,1

1,7

622,0

977,5

57,1

5,1

622,0

1.051,0

69,1

6,0

785,4

847,3

7^9

0^

totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

9,8

1,0

Aantal verwijzingen naar seh vanuit
huisartsenzorg in anw-uren

Op basis van demografie en autonome trend

over 2014-2016
Aantal verwijzingen naar seh vanuit
huisartsenzorg in kantooruren
Aantal bezorgingen naar seh vanuit
ambulancezorg
Op basis van demografische ontwikkelingen
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2017
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2016
Overige patiënten naar de seh
Op basis van demografische ontwikkelingen

Noot: Een aantal verwijzingen vanuit de huisartsenzorg wordt door de
ambulancezorg naar de seh gebracht. Vanwege deze overlap is de totale
instroom in de seh in deze tabel groter dan de seh populatie.

Tabel 8: Toekomstverkenning seh: ontwikkeling van het aantal patiënten
in de periode 2016-2025 op basis van demografische ontwikkelingen.

Aantal patiënten op de seh

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

2.239

2.569

Tabel 9: Toekomstverkenning uitstroom van de seh: ontwikkeling van
het aantal patiënten in de periode 2016-2025 op basis van
demografische ontwikkelingen.
gemiddelde
groei per jaar

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

totale groei
2016-2025 (%)

25,1

28,3

12,8

1,3

(%)

Uitstroom naar
Ander ziekenhuis
Eerstelijnsverblijf

1,8

2,3

26,8

2,7

Geriatrische Revalidatie

8,4

10,8

28,2

2,8

GGZ Crisisverblijf

0,9

1,0

2,8

0,3

Klinische opname

767,2

885,4

15,4

1,6

Naar huis en overig

1.398,2

1.478,1

5,7

0,6
2,3

Overleden

2,7

3,3

23,2

Revalidatie in revalidatie centrum

1,2

1,3

8,1

0,9

Wijkverpleging

64,1

79,7

24,4

2,5

WLZ

35,7

42,5

19,2

2,0

22

4.2 Resultaten naar leeftijdsklassen
In deze paragraaf worden de resultaten van de toekomstverkenningen
naar leeftijdsklasse gepresenteerd. De modelberekeningen zijn in 5-jaars
leeftijdsklassen doorgerekend, de resultaten in deze paragraaf worden in
geaggregeerde leeftijdsklassen gepresenteerd. Leeftijdsklassen tot 65
jaar zijn in twee klassen gegeven: 0 tot 20 jaar en 20 tot 65 jaar. Om de
effecten van de vergrijzing duidelijk te maken zijn de leeftijdsklassen
vanaf 65 jaar in drie klassen gegeven.
Voor de drie zorgsectoren, anw-huisartsenzorg, spoedeisende
ambulancezorg en seh, is op basis van demografische ontwikkelingen in
de periode 2016-2025 een relatief lage groei (tot gemiddeld 0,2% per
jaar) van het aantal patiënten in de leeftijdsklassen tot 65 jaar te
verwachten. De grootste groei (ongeveer gemiddeld 3,8% per jaar) is te
verwachten in de leeftijdsklasse van 75 tot 85-jarigen. In de anwhuisartsenzorg en in de spoedeisende ambulancezorg is ook de
autonome groei doorgerekend. De groei van het aantal patiënten in de
hogere leeftijdsklassen is dan hoger. Bij de lage autonome groei is de
groei van het aantal 75 tot 85-jarigen gemiddeld 4 , 9 % per jaar (anwhuisartsenzorg) en 7,0% (spoedeisende ambulancezorg). Bij de hoge
autonome groei lopen de groeicijfers op tot gemiddeld 6,3% en 7,8% per
jaar.
Tabel 10: Toekomstverkenning
van het aantal patiënten in de
huisartsenzorg naar leeftijdsklassen in de periode
2016-2025.

Aantal patiënten anw-huisartsenzorg

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

Op basis van demografische ontwikkelingen
0-20 jaar

1.265

1.286

1,7

0,2

20-65 jaar

1.877

1.894

0,9

0,1

65-75 jaar

354

403

13,9

1,5

75-85 jaar

332

465

40,0

3,8

85 jaar en ouder

236

309

30,5

3,0

Totaal
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2017

4.064

4.357

7,2

0,8

0-20 jaar

1.265

1.445

14,2

1,5

20-65 jaar

1.877

2.127

13,3

1,4

65-75 jaar

354

449

27,1

2,7

75-85 jaar

332

510

53,6

4,9

85 jaar en ouder

236

340

44,0

4,1

Totaal
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2016

4.064

4.871

19,9

2,0

0-20 jaar

1.265

1.672

32,1

3,1

20-65 jaar

1.877

2.464

31,3

3,1

65-75 jaar

354

518

46,3

4,3

75-85 jaar

332

576

73,6

6,3

85 jaar en ouder

236

387

63,7

5,6

Totaal

4.064

5.617

38,2

3,7

23

Tabel 11: Toekomstverkenning van het aantal patiënten in de
spoedeisende ambulancezorg naar leeftijdsklassen in de periode 20162025.
totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

71

-0,2

0,0

373

377

1,1

0,1

65-75 jaar

177

203

14,9

1,6

75-85 jaar

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

0-20 jaar

71

20-65 jaar

Aantal patiënten spoedeisende
ambulancezorg
Op basis van demografische ontwikkelingen

197

278

41,1

3,9

85 jaar en ouder

135

175

30,4

3,0

Totaal
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2017

953

1.105

16,0

1,7

0-20 jaar

71

99

38,6

3,7

20-65 jaar

373

522

40,1

3,8

65-75 jaar

177

277

56,9

5,1

75-85 jaar

197

364

84,5

7,0

85 jaar en ouder

135

233

72,8

6,3
5,1

Totaal
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2016

953

1.495

56,9

0-20 jaar

71

107

50,1

4,6

20-65 jaar

373

565

51,6

4,7

65-75 jaar

177

299

69,3

6,0

75-85 jaar

197

389

97,2

7,8

85 jaar en ouder

135

249

85,2

7,1

Totaal

953

1.610

69,0

6,0

totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

Tabel 12: Toekomstverkenning van het aantal patiënten op de seh naar
leeftijdsklassen in de periode 2016-2025.
aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

0-20 jaar

444

444

0,0

0,0

20-65 jaar

1.125

1.143

1,6

0,2

65-75 jaar

337

385

14,3

1,5

75-85 jaar

288

407

41,4

3,9

85 jaar en ouder

146

190

30,6

3,0

Totaal

2.339

2.569

9,8

1,0

Aantal patiënten op de seh
Op basis van demografische ontwikkelingen

24

4.3 Resultaten naar ROAZ-regio
In deze paragraaf worden de resultaten van de toekomstverkenning
gepresenteerd naar ROAZ-regio. We laten de ontwikkeling van het aantal
patiënten in de anw-huisartsenzorg, in de spoedeisende ambulancezorg
en op de seh op basis van demografische ontwikkelingen in de periode
2016-2025 zien. Resultaten van de berekeningen waarin ook de
autonome ontwikkelingen worden doorgerekend worden in deze
paragraaf niet getoond omdat de autonome groei per regio gelijk is aan
de autonome groei die in paragraaf 3 is bepaald.
Tussen de ROAZ-regio's verschilt de groei van het aantal patiënten in de
anw-huisartsenzorg in de periode 2016-2025 op basis van de
demografische ontwikkelingen. De regio Acute Zorg Euregio heeft met
gemiddeld 0,3% groei per jaar de laagste groei, de hoogste groei wordt
verwacht in de regio's Netwerk Acute Zorg Noordwest en Netwerk Acute
Zorg regio West (gemiddeld 1 , 1 % per jaar).
Voor de spoedeisende ambulancezorg zijn de verschillen tussen de
regio's ongeveer even groot. De regio SpoedZorgNet AMC heeft met
gemiddeld 2 , 1 % groei per jaar de hoogste groei, de regio Acute
Zorgnetwerk Noord Nederland met gemiddeld 1,3% per jaar de laagste
groei.
De regio Acute Zorg Euregio heeft met gemiddeld 0,6% per jaar de
laagste groei in het aantal patiënten op de seh. Er zijn drie regio's met
de hoogste gemiddelde groei van 1,3% per jaar, op basis van
demografische ontwikkelingen in de periode 2016-2025:
Traumazorgnetwerk Midden-Nederland, SpoedZorgNet AMC en Netwerk
Acute Zorg regio West.

25

Tabel 13: Toekomstverkenning van het aantal patiënten in de anwhuisartsenzorg, spoedeisende ambulancezorg en seh naar ROAZ-regio in
de periode 2016-2025 op basis van demografische ontwikkelingen.

Aantal patiënten in de anw-huisartsenzorg
1

Netwerk Acute Zorg Brabant

totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

674

8,1

0,9

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

623

2

Acute Zorg Euregio

189

194

2,6

0,3

3

Netwerk Acute Zorg Limburg

291

306

5,0

0,5

4

Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

307

335

9,0

1,0

5

SpoedZorgNet AMC

312

343

9,7

1,0

6

Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

394

414

5,2

0,6

7

Netwerk Acute Zorg Noordwest

416

458

10,1

1,1

8

Acute Zorgregio Oost

325

345

6,1

0,7

9

Netwerk Acute Zorg regio West

430

473

10,0

1,1

10

Traumacentrum Zuidwest-Nederland

507

532

5,0

0,5

11

Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

269

283

5,1

0,6

Landelijk totaal

4.064

4.357

7,2

0,8

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

Netwerk Acute Zorg Brabant

140

164

17,0

1,8

2

Acute Zorg Euregio

35

40

13,0

1,4

3

Netwerk Acute Zorg Limburg

64

73

14,0

1,5

4

Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

66

79

18,4

1,9

5

SpoedZorgNet AMC

71

85

20,4

2,1

6

Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

105

119

12,7

1,3

7

Netwerk Acute Zorg Noordwest

117

138

18,2

1,9

8

Acute Zorgregio Oost

64

75

16,0

1,7

9

Netwerk Acute Zorg regio West

107

126

17,5

1,8

10

Traumacentrum Zuidwest-Nederland

130

147

13,1

1,4

11

Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

52

60

14,1

1,5

Landelijk totaal

953

1.105

16,0

1,7

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

Aantal patiënten met spoedeisende
ambulancezorg
1

Aantal patiënten op de seh
1

Netwerk Acute Zorg Brabant

331

368

11,2

1,2

2

Acute Zorg Euregio

101

107

5,7

0,6

3

Netwerk Acute Zorg Limburg

159

172

7,7

0,8

4

Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

183

206

12,1

1,3

5

SpoedZorgNet AMC

184

207

12,0

1,3

6

Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

210

225

7,1

0,8

7

Netwerk Acute Zorg Noordwest

262

293

11,6

1,2
1,0

8

Acute Zorgregio Oost

177

193

9,3

9

Netwerk Acute Zorg regio West

292

327

12,0

1,3

10

Traumacentrum Zuidwest-Nederland

305

328

7,4

0,8

11

Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

134

145

8,1

0,9

Landelijk totaal

2.339

2.569

9,8

1,0

26

Bijlage Monitor Acute Zorg

Literatuuroverzicht van interventies acute zorg

[De tabel behorende bij deze bijlage is als separaat document

gepubliceerd.]

In het kader van deze monitor is literatuuronderzoek uitgevoerd om een
overzicht te krijgen van interventies in de acute zorg die gericht zijn op in-,
door- en uitstroom in het acute zorgstelsel en van de effectiviteit van deze
interventies. Het resultaat is weergegeven in bijgevoegde tabel. Hieronder wordt
toegelicht hoe het literatuuronderzoek is uitgevoerd.
Vragen bij het literatuuronderzoek:
Welke factoren zijn van effectieve invloed op de instroom, doorstroom en
uitstroom van patiënten?
Wanneer is een interventie effectief?
Welke factoren zijn van invloed op de doorstroom van patiënten?
Overmatige drukte op de seh 'crowding': a situation in which the ED
function is impeded by the number of patients waiting to be seen,
undergoing assessment and treatment, or waiting for departure,
exceeding the physical or staffing capacity of the department
(proefschrift Christien vd Linden)
'instroom' factoren (het volume patiënten maar ook de urgentie van de
klachten en het soort patiënten):
•
het aantal patiënten dat de seh bezoekt
•
de complexiteit van zorgvragen mede beïnvloed door vergrijzing van
de bevolking, toename complexere medische behandelingen,
toename kwetsbare ouderen
Effectieve interventies ('instroom' factoren)
Geïntegreerde hap: nauwe samenwerking tussen een huisartsenpost
(hap) en seh
Doelmatige acute zorg (patiënten die behandeld kunnen worden, in de
eerste lijn behandelen).
Afspraken in de regio over 'seh-stops' en hierover afstemmen met de
Meldkamer Ambulance (mka) en omliggende seh's.
'Doorstroom' factoren (betreft het proces op de seh)
•
Aanwezigheid van seh-verpleegkundigen
•
Aanwezigheid van seh-artsen
•
Toenemende registratieverplichting vraagt een steeds grotere
tijdsinvestering van zorgverleners op de seh
Oplossingen 'doorstroom' factoren
structureel meer seh verpleegkundigen opleiden om de huidige tekorten
aan seh verpleegkundigen op te lossen
Iedere seh dient een capaciteitsprotocol te hebben. In dit protocol wordt
beschreven op welke wijze er opgeschaald wordt om tijdelijke sluiting
van de seh te voorkomen.
Ontwikkel zorgpaden
'uitstroom' factoren (gaat over de manier waarop patiënten de seh
verlaten en waar zij heen gaan)
•
Aanwezigheid van AOA (of dit een effectieve oplossing is sterk
afhankelijke van factoren zoals het type ziekenhuis en het
patiëntenbestand)
•
Gebrekkige afstemming communicatie over vervolgzorg

Oplossingen 'uitstroom' factoren
Er moet zorg gedragen worden voor voldoende beschikbare
opnamecapaciteit in zowel het ziekenhuis als buiten het ziekenhuis in
verpleeghuizen en eerstelijns verblijf.
Met de regionale ambulancevoorzieningen moeten er afspraken gemaakt
worden over voldoende capaciteit voor het overplaatsen van patiënten
zodat stagnatie op de seh wordt voorkomen.
Welke uitkomsten zijn belangrijk om mee te nemen?
Betere doorstroming?
Betere kwaliteit van zorg? Zo ja, welke indicatoren?
Wanneer is een interventie effectief?
Het oplossen van crowding vraagt om een combinatie van interventies die in
samenhang aangrijpen op de drie componenten van crowding: de instroom,
doorstroom en uitstroom.
Verbetering in patiëntuitkomsten zichtbaar:
•
Afname mortaliteit
•
Afname complicaties tgv lange wachttijd op seh
• Toename tevredenheid
Verbetering in proces zichtbaar:
•
Verbeterde doorstroming naar andere afdelingen, huis of buiten het
ziekenhuis in verpleeghuizen of eerstelijns verblijf
•
Afname ligduur
•
Efficiëntere zorg (zinnig en zuinig): afname kosten
•
Afname wachttijden op de seh
•
Verbeterde afstemming tussen zorgverleners
Methode
In Pubmed is gezocht naar effectieve interventies gerelateerd aan de
doorstroming van de acute zorg. Hierbij zijn de volgende selectiecriteria
gehanteerd:
Studies moesten gerelateerd zijn aan effectieve interventies gericht op
de doorstroming van de acute zorg (instroom, doorstroom en uitstroom
van patiënten gebaseerd op het conceptuele model van Asplin (Asplin et
al, 2003)).
Studies moesten gerelateerd zijn aan effectieve interventies op de seh,
hap en ambulancezorg welke de doorstroom van patiënten verbeterden.
Type publicatie: alleen systematische reviews met interventies die
effectief bleken zijn meegenomen.
Er waren ook reviews waarin interventies beschreven werden, maar
uiteindelijk niet effectief bleken en meer onderzoek behoefden. Deze
reviews zijn niet meegenomen.
Taal: Engels en Nederlands.
Periode 2000-2018.
Zoektermen: "effectiveness", "interventions", "strategies", "improve
patient flow", "crowding", "overcrowding strategies", "emergency
department (ED)", "acute care", "systematic review"
Exclusiecriteria:
Reviews waarin aandoeningspecifieke interventies werden beschreven
werden niet meegenomen.
Systematische reviews gebaseerd op theoretische studies, opiniestukken
en commentaren waren niet meegenomen.
Studies uitgevoerd in landen met een laag- en middeninkomen zijn niet
meegenomen.
In de tabel kan desgewenst een nadere selectie worden gemaakt voor
alleen Nederlandse studies.

Discussie
Dit overzicht is niet uitputtend. Het doel van deze tabel is een globaal overzicht te
geven van bestaande lopende initiatieven (best practices) en in de literatuur
beschreven initiatieven, waaruit bleek dat de patiëntendoorstroom bevorderd werd
(bv afname wachttijd op de seh, afname ligduur). Daarnaast dient opgemerkt te
worden dat alleen de interventies uit de literatuur zijn meegenomen waaruit bleek
dat de patiëntendoorstroom bevorderd werd.
Een van de doelstellingen van het overzicht is een beeld te krijgen van effectieve
interventies, waarvan de kwantitatieve resultaten gebruikt kunnen worden in het
stroommodel om toekomstverkenningen en beleidsscenario's door te rekenen.

Bijlage Monitor Acute Zorg

Micromodellering van doorstroom op de seh

Het RIVM heeft in samenwerking met de NZa en het HMC Westeinde ziekenhuis
een simulatiemodel voor een seh ontwikkeld. Het simulatiemodel wordt een micromodel genoemd omdat het patiëntenstromen en de belangrijkste processen en
behandeltijden op een seh weergeeft. Het rekent met een relatief korte tijdsstap
van 1 minuut en korte tijdshorizon van één week, die overigens moeiteloos is uit
te breiden tot een maand of jaar met alleen langere rekentijden tot gevolg. Het
model voor de toekomstverkenning waarvan in dit rapport verslag is gedaan, is
een macro-model dat rekent op regio-niveau, met tijdstappen van een jaar en een
horizon tot 2025. In het macro-model zijn processen op de seh niet
onderscheiden.
Doel van het onderzoek is de acute zorg in een regio te simuleren om hiermee
inzicht te krijgen in de patiëntenstromen en behandeltijden en in relatie hiermee
de knelpunten in de zorgverlening. Met het micro-model willen we interventies
simuleren en beleidsscenario's uitwerken en regionale toekomstverkenningen
uitwerken. We willen met de simulaties inzicht krijgen in het optreden en
voorkomen van knelpunten, effecten van interventies of ander zorggebruik
doorrekenen en onderzoeken of knelpunten zoals oplopende behandeltijden, in
bepaalde situaties door interventies kunnen oplopen dan wel afnemen.

Specificaties model
Het micro-model is ontwikkeld voor één seh. Voor een regionale simulatie worden
meerdere seh's onderscheiden. Het onderscheiden van meerdere seh's betekent
dat we die willen karakteriseren. De seh's verschillen in hun processen, dynamiek
en patiëntenstromen. Bijvoorbeeld door verschillen in samenwerking met eerste
lijn, samenwerking met andere seh's m.b.t. opvang van bepaalde patiënten
(specialisatie) of levelindeling. Stromen van huisartsenzorg en ambulancezorg
naar de seh worden meegenomen, evenals de instroom vanuit de bevolking
(zelfverwijzers). Horizon van de simulaties is enkele maanden tot enkele jaren.
De spoedeisende hulp in het ziekenhuis wordt gemodelleerd als een systeem waar
mensen in- en uitstromen. De processen in het systeem en de omvang van de
patiëntenstromen bepalen mede de snelheid waarmee mensen door het systeem
gaan. De term 'mede' wordt hier gebruikt want ook exogene processen of
capaciteit kunnen effect hebben op de doorloopsnelheid. De capaciteit voor
opvang van de uitstroom van de seh, zoals de klinische opname capaciteit, is
bijvoorbeeld een exogene variabele.
Het systeem is een verzameling (virtuele) wacht- en behandelkamers waar
patiënten in- en uitstromen. De aantallen mensen in een wacht-/behandelkamer
en de snelheid waarmee ze van de en naar de andere kamer gaan wordt in het
simulatiemodel berekend. Aantallen mensen en de snelheid door het systeem zijn
afhankelijk van drukte van het systeem. Het model simuleert patiëntenstromen,
individuele patiënten worden niet gevolgd. De stroomsnelheden hangen af van
interne variabelen, zoals hoeveel mensen zich in een bepaalde kamer bevinden,
en van externe grootheden zoals het aanbod van nieuwe patiënten, de
hoeveelheid bedden, staf enz.
Het simulatiemodel is een zogenaamd systeem-dynamisch model. We gebruiken
het softwarepakket VENSIM voor de berekeningen en grafische weergave.

Validatie en modelresultaten
Een versie van het model is besproken met een werkgroep van deskundigen van
de seh. Hierbij is vooral de modelstructuur besproken, de parameters en
variabelen van die modelversie waren ontleend aan publicaties over seh's. De
werkgroep was positief over het model, de structuur en de doelstellingen van het
onderzoek. Na deze bijeenkomst is een geanonimiseerde gegevensset aan het
RIVM beschikbaar gesteld voor het verder uitwerken van het model. Op basis van
deze gegevens zijn parameters en variabelen geschat en is het model gevalideerd.
De resultaten van de nieuwe, gevalideerde modelversie komen eind 2018
beschikbaar.
Doorontwikkeling
Er zijn twee richtingen voor doorontwikkeling en gebruik van het microsimulatiemodel.
1.

Model voor seh: verder detailleren en variëren.
Het model kan worden gebruikt om een of meerdere interventies of
alternatieve situaties door te rekenen voor één seh. Hiertoe kan het model
uitgebreid worden en kunnen verschillende interventies doorgerekend
worden en met elkaar worden vergeleken.
2. Model voor een regio: uitbreiden naar meerdere seh's.
Het is ook mogelijk om een modelvariant te ontwikkelen voor een seh
waarbij processen, parameters en variabelen anders zijn dan de huidige
versie. Met naar verwachting relatief weinig ontwikkelwerk kan het model
aangepast worden om een andere seh te simuleren. Vervolgens kan het
simulatiemodel worden uitgebreid naar regio-formaat. Hierbij kunnen
meerdere seh-modellen worden gecombineerd en kunnen
patiëntenstromen vanuit de hap's en ambulancezorg worden uitgebreid.
Met het regionale model kunnen op regioschaal interventies en
toekomstverkenningen worden doorgerekend.

Monitor Acute Zorg

Bronnen en methoden

November 2018

1.

Leeswijzer

Dit document bevat aanvullende informatie over de gebruikte
gegevensbronnen, analyses en definities in de Monitor Acute Zorg. Deze
informatie wordt per hoofdstuk gespecificeerd. Eerst geven we een
overzicht van de gebruikte datasets.

2. Overzicht van de datasets

In deze sectie worden de gegevensbronnen beschreven die in
verschillende analyses worden gebruikt.

2.1 Gegevensbronnen acute zorg
De analyses zijn uitgevoerd op basis van de volgende datasets:
•

•
•
•

Declaraties van Vektis (beschikbare in augustus 2018) op
patiëntniveau over huisartsenzorg, medisch-specialistisch zorg,
elv, ggz, Wlz en wijkverpleging. Deze bestanden koppelen we
aan de patiëntkenmerken bestanden van Vektis (geboortejaar,
geslacht, postcode van het woonadres)
Vektis Basic bestand op patiëntniveau, de kolom over
spoedeisende zorg door regionale ambulancevoorzieningen
Dataset ambulance inzetten van het RIVM
Informatieverzoek over stops per ROAZ

Hieronder worden deze datasets in meer detail beschreven.
Dit jaar is ervoor gekozen om, anders dan met de voorgaande
Marktscan, geen uitvraag te doen onder zorgaanbieders. Een uitvraag is
belastend voor een aanbieder en zou slechts een beperkte update geven
ten opzichte van het beeld dat met de Marktscan is ontstaan. In de
volgende Monitor (naar verwachting van 2020) wordt naar verwachting
wel weer een uitvraag onder zorgaanbieder voorzien.

2.2 Declaraties van Vektis
2.2.1 D a t a s e t huisartsenzorg (Vektis)
De dataset over de huisartsenzorg bevat declaratiegegevens over de
periode 2014-2017. Hiervan selecteren we declaraties over consulten,
telefonische consulten, en visites.
Onderstaande tabellen bevatten de prestatiecodes die we gebruiken om
de relevante prestaties te identificeren met betrekking tot huisartsenzorg
in de kantooruren en in de anw-uren. Het productievolume wordt in
consulteenheden gemeten. De kolom 'weging' in onderstaande tabellen
laat zien met welke weging verschillende prestaties worden
meegenomen.

2

Prestaties huisartsenzorg (consulten en visites) in de kantooruren
weging
PRESTATIECODE omschrijving
12000

Consult regulier korter dan 20 minuten

1

12001

Consult regulier 20 minuten en langer

2

12002

Visite regulier korter dan 20 minuten

1,5

12003

Visite regulier 20 minuten en langer

2,5

12004

Telefonisch consult regulier

0,5

12400

Consult passant korter dan 20 minuten

1

12401

Consult passant 20 minuten en langer

2

12402

Visite passant korter dan 20 minuten

1,5

12403

Visite passant 20 minuten en langer

2,5

12404

Telefonisch consult passant

0,5

12500

Consult militair korter dan 20 minuten

1

12501

Consult militair 20 minuten en langer

2

12502

Visite militair korter dan 20 minuten

1,5

12503

Visite militair 20 minuten en langer

2,5

12504

Telefonisch consult militair

0,5

12510

Consult gemoedsbezwaarde korter dan
20 minuten
Consult gemoedsbezwaarde 20 minuten
en langer
Visite gemoedsbezwaarde korter dan 20
minuten
Visite gemoedsbezwaarde 20 minuten
en langer
Telefonisch consult gemoedsbezwaarde

1

12511
12512
12513
12514

2
1,5
2,5
0,5

Prestaties huisartsenzorg (consulten en visites) in de anw-uren
weging
PRESTATIECODE omschrijving
12300

Consult hap/hds

1

12301

Visite hap/hds

1,5

12302

Telefonisch consult hap/hds

0,5

12200

Consult anw korter dan 20 minuten

1

12201

Consult anw 20 minuten en langer

2

12202

Visite anw korter dan 20 minuten

1,5

12203

Visite anw 20 minuten en langer

2,5

Telefonisch consult anw

0,5

12204

2.2.2 D a t a s e t s e h ( V e k t i s )
De dataset seh bevat de gegevens over de acute zorg in het ziekenhuis
op de seh of een gerelateerde afdeling. De gegevens zijn geselecteerd uit
de declaratiebestanden van Vektis over medisch-specialistische zorg in
2016 en 2017 (van augustus 2018). De gegevens over het jaar 2017 zijn
op dit moment nog niet volledig. Daarom wordt dit jaar maar gedeeltelijk
in analyses meegenomen.
De dataset bestaat uit alle spoedeisende hulp contacten die we
identificeren aan de hand van de volgende kenmerken:
•

spoedeisende hulp contact op de seh afdeling (ZA 190015)
3

•
•

spoedeisende hulp contact buiten de seh afdeling, elders in het
ziekenhuis (ZA 190016)
DBC's waarbij geen ZA 190015 of ZA 190016 voorkomen, maar
CODE_ZELFVERWIJZER_CD gelijk is aan ' 0 1 ' of '03'. In dit geval
zetten we de datum van het bezoek op de openingsdatum van de
dbc.

De selectie van ziekenhuizen bevat alleen algemene en academische
ziekenhuizen (AGB-codes beginnend met '0601..'en '0602..').
2.2.3 Dataset klinische o p n a m e s ( V e k t i s )
De gegevens zijn geselecteerd uit de declaratiebestanden van Vektis
over medisch-specialistische zorg in 2016-2017. De selectie van
ziekenhuizen bevat alleen algemene en academische ziekenhuizen (AGBcodes beginnend met ' 0 6 0 1 . . ' en '0602..'). Voor de analyse zijn
verpleegdagen, intensive care dagen en "verkeerde bed"-dagen
gekoppeld aan de dag van seh-bezoek, waarbij er maximaal één dag
verschil is tussen de dag van het seh-bezoek en de verblijfsdag.
Aaneengesloten periodes van verblijf zijn aan elkaar verbonden, om
opname periodes te definiëren. Op één dag kan een patiënt maar één
verblijfstype hebben. Hierbij is uitgegaan dat bij overlap van
verschillende typen verblijf de opname die als eerste begint, leidend is.
Daarnaast geldt als op dezelfde dag zowel een verpleegdag als een
intensive care dag is gedeclareerd, dat verpleegdagen voorrang hebben
op intensive care dagen en intensive care dagen op verkeerde bed
dagen. Hierdoor zijn de seh-bezoeken en klinische opnames in een reeks
aan elkaar gekoppeld. Additioneel is aangenomen dat een seh-bezoek of
een klinische opname zonder seh direct vooraf altijd voor de start van
een reeks opnames is. Dit betekent dat een reeks maar één seh-bezoek
en één klinische opname kan hebben. Dit is zo aangenomen zodat de
analyses per seh-bezoek of per klinische opname uitgevoerd kunnen
worden.
Verpleegdagen: Zorgactiviteiten met codes 190216, 190218 en
190200.
Intensive care dagen: Add-ons met declaratiecodes 190155
190154, 190153, 190151 en 190150
Verkeerde bed dagen: Overige zorgproducten met codes 190031
en 190038
2.2.4 D a t a s e t Revalidatie zorg ( V e k t i s )
We onderscheiden drie types revalidatie zorg, namelijk geriatrische
revalidatiezorg (grz), medisch specialistische revalidatiezorg (msrz) en
revalidatiezorg in de Wlz (Wlz). Voor alle drie de types kijken we alleen
naar het verblijf in de gegevens over 2015-2017.
•
Voor grz zijn de grz verpleegdagen geselecteerd uit de medischspecialistische zorg data van Vektis. Dit zijn zorgactiviteiten met
code 194804. Voor 2015 en 2017 lijkt de data niet compleet te
zijn.
•
Voor msrz zijn de msrz verpleegdagen geselecteerd uit de
medisch-specialistische zorg data van Vektis. Dit zijn
zorgactiviteiten met code 190200 en 190218 bij agb code
waarvan de eerste drie cijfers 616 zijn. Voor 2017 lijkt de data
niet compleet te zijn.
•
Voor revalidatiezorg in de Wlz zijn declaraties geselecteerd uit de
Wlz data van Vektis. Dit zijn declaraties met code z095, z097,
v095 en v097. Voor 2016 en 2017 is de data mogelijk niet
compleet.
Per type revalidatie zorg zijn aaneengesloten periodes van verblijf aan
elkaar verbonden, om opname periodes te definiëren. Vervolgens is dit

gekoppeld aan de seh-bezoeken en klinische opname periodes. Op één
dag kan een patiënt maar één verblijfstype hebben. Hierbij is uitgegaan
van dat bij overlap in opname, de opname die als eerste begint leidend is
en vervolgens dat eerst seh-bezoek leidend is daarna klinische opname,
daarna grz, daarna msrz en daarna revalidatie in de Wlz.
2.2.5 D a t a s e t elv ( V e k t i s )
De gegevens zijn geselecteerd uit de declaratiebestanden van Vektis
over Wlz en wijkverpleging. We gebruiken voor de jaren 2015 en 2016
de gegevens uit het Wlz bestand met de prestaties SE031, SE033,
SE061, SE063, SE101 en SE103. We gebruiken voor de jaren 2017 de
gegevens uit het wijkverpleging bestand met de prestaties A0001, A0002
en A0003. Aaneengesloten periodes van verblijf zijn aan elkaar
verbonden, om opname periodes te definiëren. Elv-opnames zijn
gekoppeld aan de dag van seh-bezoek of de laatste dag van klinische
opname of revalidatie opname, waarbij er maximaal twee dagen verschil
is tussen de opnames.
2.2.6 Dataset Wijkverpleging ( V e k t i s )
De gegevens zijn geselecteerd uit de declaratiebestanden van Vektis
over wijkverpleging in 2015-2017. Voor de analyse zijn de declaraties
van wijkverpleging op pseudo-bsn niveau gekoppeld aan de sehbezoeken en klinische opnames. Hiermee wordt dan bepaald of er
aansluitend, voor of na het seh-bezoek/klinische opname een declaratie
van wijkverpleging liep.
2.2.7 Dataset Wlz ( V e k t i s )
De gegevens zijn geselecteerd uit de declaratiebestanden van Vektis
over Wlz in 2015-2017. Voor de analyse zijn de declaraties van Wlz op
pseudo-bsn niveau gekoppeld aan de seh-bezoeken en klinische
opnames. Hiermee wordt dan bepaald of er aansluitend, voor of na het
seh-bezoek/klinische opname een declaratie van Wlz loopt. En of de
aansluitende declaratie een crisis WLZ is met code Z110, Z490, Z491 en
Z560.
2.2.8 D a t a s e t acute p s y c h i a t r i e ( V e k t i s )
De gegevens zijn geselecteerd uit de declaratiebestanden van Vektis
over GGZ in 2015-2017. Voor de analyse zijn de acute psychiatrie dbc
declaraties geselecteerd. Dit zijn declaraties met zorgtype 301 en 302.
De verblijfsdagen voor acute psychiatrische zijn de deelprestaties waarbij
naast zorgtype 301 en 302 de activiteiten code met act_8 beginnen.
Voor de analyse zijn de declaraties en deelprestaties van acute acute
psychiatrie op pseudo-bsn niveau gekoppeld aan de seh-bezoeken en
klinische opnames. Hiermee wordt dan bepaald of er aansluitend, voor of
na het seh-bezoek/klinische opname een declaratie van acute psychiatrie
loopt of dat er een acute psychiatrie opname heeft plaatsgevonden.

2.3 Basic dataset van Vektis
De Basic dataset van Vektis bevat per verzekerde per jaar de totale
jaarlijkse kosten van de verzekerde per zorgsector. Uit deze dataset
selecteren we alleen de kolom van de jaarlijkse kosten van ambulance
spoedeisende inzetten in 2016. Op basis van deze kolom wordt het
maximaal mogelijke aantal spoedeisende inzetten berekend per
verzekerde in 2016. Deze gegevens koppelen we via het pseudo-bsn aan
de gegevens over seh-bezoeken om vervolgens de kans te bepalen per
seh-bezoek dat dit bezoek via een ambulance spoedinzet is gebeurd.

2.4 Dataset ambulance inzetten van RIVM
De dataset bevat records over ambulance inzetten in de periode 20142017. Deze gegevens zijn niet één-op-één te koppelen (op
patiëntniveau) aan Vektis bestanden.
De indeling naar ROAZ is uitgevoerd op basis van het ophaaladres van de
patiënt. In de meeste gevallen is de afhaal locatiepostcode bekend. Bij de
records met een onbekende postcode, maar waar wél bekende informatie
over de woonplaats of gemeente aanwezig is, wordt de centrale postcode
van de woonplaats/gemeente gebruikt. De rest van de inzetten wordt op
basis van de centrale postcode RAV naar ROAZ ingedeeld. Omdat het
aantal inzetten met een ontbrekend afhaaladres relatief klein is, en
omdat de meeste patiënten van een RAV vaak in dezelfde ROAZ zitten,
kunnen we deze procedure in de meeste gevallen toepassen. Dit geldt
niet voor de regio Amsterdam, want daar zou dit tot een scheve
verdeling leiden tussen ROAZ Noordwest en ROAZ SpoedZorgNet AMC.
Dit probleem ontstaat vooral in het jaar 2014 in de categorie EHGV bij
RAV 1 1 . Omdat de gegevens volledig zijn in het jaar 2016, maar niet in
2014, gebruiken we de ratio van het jaar 2016 als verdelingssleutel voor
het jaar 2014.

2.5 Informatieverzoek over stops per ROAZ
In de analyse over stops gebruiken we de gegevens over de stops in drie
ROAZ-regio's waar de stops sinds 2013 op een systematische manier
worden vastgelegd. Dit betreft ROAZ-regio's Midden Nederland (regio
Utrecht), Noordwest (regio Amsterdam-Noord Holland) en SpoedzorgNet
AMC (regio Amsterdam-'t Gooi-Flevoland). De soort stop is in de regio
Midden Nederland niet op dezelfde manier geregistreerd en deze is
daarom omgezet naar een standaardsoort stop, waardoor een klein
aantal records waarbij dit niet mogelijk was, buiten beschouwing is
gelaten in de analyses.

6

3. Gegevens per analyse:
Patiëntenstromen acute zorg
(hoofdstuk 2)

Tabel: basisgegevens aanbieders acute zorg 2017
Bronnen:
Capaciteit is ingevuld op basis van eerdere publicaties.
Het zorggebruik is berekend op basis van bestanden van declaraties
Vektis en ambulance inzetten RIVM.

3.1 Instroom van patiënten in de acute zorg (sectie
2.1)
Figuur: Instroom patiënten acute zorg via de huisarts
Bronnen: Vektis en van der Maas et al (2018)
•
Het aantal consulteenheden in de kantooruren en in de anw-uren
is berekend met de weging volgens de bovenstaande tabellen.
(Bron: Vektis)
•
Het aantal acute consulten van de huisarts in de kantooruren is
weergegeven op basis van:
Josan van der Maas, Martijn Rutten, Marleen Smits, Kees van
Boven, Paul Giesen (2018) Spoedzorg in de
huisartsenpraktijk,
Huisarts en wetenschap, februari 2018.
•
Het aantal doorverwezen patiënten naar seh is het aantal
patiënten met zowel een contact met de huisarts/hap als een
seh-bezoek op dezelfde dag. (Bron: Vektis)

Figuur: Landelijk aantal consulteenheden huisarts kantooruren, per
leeftijdscategorie 2014-2017
Bron: Vektis en bevolking CBS (2014-2016)
Het aantal consulteenheden is gecorrigeerd per 1000 inwoners per
leeftijdsgroep op basis van de bevolkingsstatistieken van het CBS. Zie
sectie 2 voor definitie van 'consulteenheden in de kantooruren'. We
gebruiken peildatum 1 juli en de aanname van de lineaire ontwikkeling in
de bevolking per leeftijdsgroep. De acute zorg aan baby's geboren na 1
j u l i , wordt in hun geboortejaar meegenomen bij de leeftijdsgroep '0-4'.

Figuur: Landelijke ontwikkeling aantal (telefonische) consulten en visites

2014-2017
Bron: Vektis
De index is berekend als percentage ten opzichte van 2014.
Het aantal consulten is het aantal prestaties 12300, 12200, 12201.
Het aantal telefonische consulten is het aantal prestaties 12302, 12204.
Het aantal visites is het aantal prestaties 12301, 12202, 12203.
Het aantal consulteenheden is een gewogen som met de weging op basis
van de tabel van gewichten in sectie 2.2.1 van Bronnen en Methoden.
Door de verschillen in standaardisaties kunnen de aantallen afwijken van
de aantallen in Marktscan 2017, maar het kwalitatieve beeld blijft
hetzelfde als in Marktscan 2017. Onze constatering over de ontwikkeling
2015 wijkt licht af van recent NIVEL-onderzoek. NIVEL constateert op
7

basis van gegevens van 19 hds'en dat de omvang van de zorgvraag op
de hap nauwelijks verandert in de periode 2013-2015. Wij constateren
een stijging in 2015 en 2016.
Figuur: Consulteenheden huisartsen anw per ROAZ, 2014-2017
Bron: Vektis
De index is berekend als percentage ten opzichte van 2014. De cijfers
laten de toename/afname zien van de totale productie per ROAZ. De
indeling naar ROAZ is gedaan op basis van de postcode van de patiënt.
Figuur: Aantal consulteenheden huisarts buiten kantoortijden, per
leeftijdscategorie inwoners
Bron: Vektis
De selectie is aan de hand van de volgende kenmerken gemaakt:
De prestatiecode is gelijk aan 12300 (HAP consult), 12301 (HAP visite),
12302 (telefonisch consult).
Het aantal consulteenheden is gecorrigeerd per 1000 inwoners per
leeftijdsgroep op basis van de bevolkingsstatistieken van het CBS. Zie
sectie 2 voor definitie van 'gewogen consult'. We gebruiken peildatum 1
juli en de aanname van de lineaire ontwikkeling in de bevolking per
leeftijdsgroep en ROAZ. De acute zorg aan baby's geboren na 1 juli,
wordt in hun geboortejaar meegenomen bij de leeftijdsgroep '0-4'.
Figuur: Aantal ambulance-inzetten 2014-2017
Bron: RIVM
Per urgentieniveau is het totaal aantal inzetten weergegeven.
Figuur: Spoedeisende ambulance inzetten ( A l - en A2-urgentie) per type,
2014-2017
Bron: RIVM
De analyse is uitgevoerd op basis van urgentieniveaus A l en A2. Om
presentatieredenen zijn enkele categorieën samengevoegd, namelijk:
• "seh en gerelateerde afdelingen" staat voor "seh (presentatie)",
"opname" of "poliklinisch".
• "eerste hulp; geen vervoer" bestaat uit "EH/geen vervoer" en
"EH/assistentie".
• "interklinisch, overplaatsing (geen seh)" bestaat uit "overplaatsing",
"interklinisch (ziekenhuis)", "interklinisch (zorgverzekeraar)", en
"MICU/PICU (declarabel)".
De samenstelling van de samengevoegde categorieën wijkt iets af van de
samenstelling in de Marktscan Acute Zorg 2017.
Figuur: Spoedeisende inzetten ( A l - en A2-uroentie) per regio 2014-2017
Bron: RIVM en Statline CBS
De indeling naar ROAZ is gedaan op basis van het ophaaladres van de
patiënt. Zie sectie 2.4 van Bronnen en Methoden voor de beschrijving
van de benadering bij inzetten met een ontbrekende ophaallocatie van
de patiënt. Het aantal inzetten is gecorrigeerd per 1000 inwoners per
ROAZ op basis van de bevolkingsstatistieken van het CBS. Hierbij
gebruiken we de peildatum 1 juli, zoals in alle andere analyses in deze
monitor. De bevolkingscijfers zijn omgerekend naar deze peildatum
uitgaand van een lineaire trend.
Figuur: Herkomst patiënt op de seh naar leeftüd. 2016
Bron: Vektis en Statline CBS
Bij elke patiënt op de seh (per seh-bezoek) wordt bepaald of de patiënt
op dezelfde dag gebruik heeft gemaakt van huisartsenzorg of van
ambulancezorg. Categorie 'Overige herkomst' staat voor seh-bezoeken
zonder huisartsenzorg of ambulancezorg op dezelfde dag.
8

Per seh-contact is het gebruik van de huisartsenzorg op dezelfde datum
geïdentificeerd op basis van declaraties van Vektis. De kans op het
gebruik van de spoedeisende ambulancezorg is berekend bij benadering,
op basis van de gegevens uit Basic bestand van Vektis:
Als eerste stap gebruiken we de tarieven van de ambulancezorg om het
maximaal mogelijke aantal spoedeisende inzetten per jaar per patiënt te
berekenen. Als tweede stap nemen we aan dat het aantal relevante
inzetten waarin de patiënt per ambulance naar het ziekenhuis is gebracht
gelijk is aan het minimum van het aantal uit de eerste stap en het aantal
seh-bezoeken van de patiënt in dat jaar. Na deze stap zijn er drie
groepen patiënten: (i) zonder spoedeisende ambulancezorg; (ii) met
spoedeisende ambulancezorg waarbij het aantal ambulance inzetten per
jaar gelijk is aan het aantal seh-bezoeken; (iii) met spoedeisende
ambulancezorg waarbij het aantal inzetten kleiner is dan het aantal sehbezoeken. Bij deze laatste groep gaan we ervan uit dat de kans van een
ambulance inzet bij elk seh-bezoek even groot is. Als het aantal sehbezoeken meer dan of gelijk is aan het aantal spoedeisende ambulance
inzetten, nemen we aan dat alle bezoeken per ambulance zijn gegaan.
Onder deze aannames berekenen we het verwachte aantal patiënten per
categorie, inclusief de categorie "overige herkomst".
Vergelijking van de uitkomsten met andere bronnen:
Het aantal van spoedeisende inzetten naar'seh en gerelateerd' (dat wil
zeggen, de som van de soorten vervoer "seh (presentatie)", "opname" ,
"poliklinisch") in het bestand van ambulance inzetten van RIVM is gelijk
aan 620.556 in 2016. Dit getal ligt dicht bij het getal van spoedeisende
inzetten in onze benadering (621.582 in 2016).
Volgens de Marktscan Acute Zorg 2017 (op basis van de uitvraag bij de
seh over 2016) was er bij de seh de volgende indeling: ongeveer 5 6 %
van de patiënten komt binnen via de huisartsenzorg, 2 1 % via de
ambulancezorg en 2 3 % heeft overige herkomst. De som is 100%. Op
basis van de huidige benadering komen we tot een vergelijkbare
schatting van de herkomst via huisartsenzorg en ambulancezorg ( 5 3 %
en 2 6 % ) , maar omdat deze twee categorieën in onze analyse
overlappen, vinden we meer patiënten in de restcategorie 'overige
herkomst' (rond 3 3 % ) .
Het aantal patiënten is gecorrigeerd per 1000 inwoners per leeftijdsgroep
op basis van de bevolkingsstatistieken van het CBS. We gebruiken
peildatum 1 juli en de aanname van de lineaire ontwikkeling in de
bevolking per leeftijdsgroep. De acute zorg aan baby's geboren na 1 juli,
wordt in hun geboortejaar meegenomen bij de leeftijdsgroep '0-4'.
Tabel: Aantal seh's 2003-2018
Bron RIVM, stand per 1-11-2018
RIVM "Aanbod en bereikbaarheid van de spoedeisende ziekenhuiszorg in
Nederland 2017", p.25 en actualisatie tabel 29 en aanvullende analyses
RIVM (niet gepubliceerd)

3.2 Doorstroom van patiënten in de acute zorg
(sectie 2.2)
Tabel: Aantal seh's naar de vorm van samenwerking met een hap 2017
(2014)
Bron: RIVM, 2017, "Aanbod en bereikbaarheid van de spoedeisende
ziekenhuiszorg in Nederland 2017" en 2015, "Beschikbaarheid,
specialisatie en bereikbaarheid van Spoedeisende hulp in Nederland".

9

Figuur: Aantal seh-bezoeken per maand, 2016 en 2017
Bron: Vektis
De analyse is uitgevoerd op basis van de dataset van Vektis, exclusief
enkele ziekenhuizen die mogelijk nog niet alle declaraties over de
periode Q1-Q2 2017 hebben verwerkt. De dekking is ongeveer 91.6%
van alle seh-patienten.
Figuur: Bezoek seh naar leeftijd, 2016 - 2017
Bron: Vektis
We selecteren de beschikbare gegevens over Q1-Q2 2016 en Q1-Q2
2017 uit de dataset seh patiënten en berekenen de
verdelingspercentages in beide subsets op peildatum 1 juli.
Figuren: Aantal/Totale duur/Gemiddelde duur seh-stops 2014 - 2017
Bron: Informatieverzoek over stops per ROAZ
Analyses over stops zijn uitgevoerd op basis van gegevens over 20142017 over drie regio's, namelijk: SpoedZorgNet AMC, Noordwest, Midden
Nederland. In totaal zijn er 25 ziekenhuizen meegenomen. We
bestuderen vier soorten stops.
De regio Midden Nederland is voor het eerst dit jaar in de analyse
meegenomen. Hiervoor zijn de originele soorten stops omgezet naar een
standaardsoort. Bij deze ROAZ zijn 257 waarnemingen niet in de analyse
meegenomen in 2014-2017 (onder andere doordat de omschrijving niet
bij een standaard soort stop kon aansluiten, of door missende of een
ongeschikte waarden met betrekking tot het tijdstip). Eén ROAZ (ROAZ
West) is recent met de registratie begonnen, waardoor we deze regio
niet in de analyse 2014-2017 kunnen meenemen. In Amsterdam is er
één erg lange stop van 2 maanden geregistreerd, waar het in feite over
het afsluiting van een functie gaat. Deze stop is niet in de analyse
meegenomen.
Figuur: Aantal seh-stops (cumulatief) per tijdstip, weekdagen en
weekenddagen
Bron: Informatieverzoek over stops per ROAZ
Elk uur wordt gezien als tijdstip. Het cumulatieve aantal stops per tijdstip
is berekend als het totaal aantal stops die overlappen met dat uur. Voor
elke soort stop wordt het jaarlijkse cumulatieve aantal stops per tijdstip
gedeeld met het aantal relevante dagen en met het aantal ziekenhuizen
met de bijbehorende soort acute zorg.
Het totaalaantal ziekenhuislocaties per type stop in deze berekening:
seh (25), ehh (21), ctt (21).
ROAZ
Midden Nederland
SpoedZorgNet AMC
Noordwest

seh
6
9
10

ehh
4
7
10

ctt
3
8
10

Deze berekening is gedaan met dezelfde dataset over stops in 20142017, zoals hierboven beschreven, waarbij drie soorten stops zijn
meegenomen. De analyse is apart uitgevoerd voor'weekdagen' en
'weekenddagen' (zaterdag, zondag of feestdag). We houden rekening
met de volgende feestdagen:
•
Nieuwjaar 1 januari.
•
Pasen 20-21 april 2014; 5-6 april 2015; 27-28 maart 2016; 16-17
april 2017
•
Koningsdag 26 april 2014; 27 april 2015-2017
10

.
•
•

Hemelvaartsdag 29 mei 2014; 14 mei 2015; 5 mei 2016; 25 mei
2017
Pinksteren 8-9 juni 2014; 24-25 mei 2015; 15-16 mei 2016; 4-5 juni
2017
Kerstmis 25-26 december

Figuur: Ambulance-inzetten op basis van tijdstip aankomst bestemming
Bron: dataset ambulance inzetten van RIVM
We selecteren ambulance inzetten met het ophaaladres uit dezelfde
regio's als in de analyse over stops, namelijk: SpoedZorgNet AMC,
Noordwest, Midden Nederland. Het totaal aantal relevante inzetten per
tijdstip wordt berekend op basis van het aankomsttijd van de inzet, en
dit aantal wordt gedeeld met het totaal aantal ziekenhuislocaties in de
drie ROAZ gebieden (25 locaties seh). We bestuderen drie categorieën
inzetten:
•
"Spoedeisende inzetten totaal" zijn alle inzetten met urgentie A l of
A2.
•
"Spoedeisende inzetten seh" zijn inzetten met urgentie A l of A2 en
bestemming "seh (presentatie)", "opname" of "poliklinisch".
•
"Planbare inzetten seh" zijn inzetten met urgentie B en bestemming
"seh (presentatie)", "opname" of "poliklinisch".
Figuur: Aantal seh-patiënten naar verpleegafdelingen en intensive care,
2016
Bron: Vektis
De gekoppelde data zoals beschreven in 2.2.2-2.2.3 is hiervoor gebruikt.
Voor 2016 is berekend hoeveel patiënten vervolgzorg naar een
verpleegafdeling of intensive care nodig hadden na een seh-bezoek.
Figuur: Gemiddeld aantal dagen klinische opname na seh-bezoek per
leeftijdscategorie, 2016
Bron: Vektis
De gekoppelde data zoals beschreven in 2.2.2-2.2.3 is hiervoor gebruikt.
In de gekoppelde data is per seh-bezoek het aantal klinische opname
dagen aangegeven. Hiervan is dan het gemiddeld aantal klinische
opnamedagen per leeftijdscategorie berekend.
Kader: Thema acute psychiatrische hulpverlening en seh-bezoeken
Bron: Vektis
Aan de hand van de data zoals beschreven in 2.2.2 en 2.2.8 wordt
gekeken wie in 2016 een acute psychiatrie dbc open heeft gehad.
Voor deze patiënten is gekeken hoe vaak ze bij de seh zijn geweest in
2016. Met de gekoppelde data zoals beschreven in 2.2.8 is gekeken hoe
vaak het voorkwam dat aansluitend, maximaal een maand voor of
maximaal een maand na het seh-bezoek/klinische opname een acute
psychiatrie dbc open stond.

3.3

Uitstroom (sectie 2.3)

Figuur: Uitstroom seh 2016
Bron: Vektis
De gekoppelde data zoals beschreven in 2.2.2-2.2.8 is hiervoor gebruikt.
Voor 2016 is berekend hoeveel patiënten de verschillende types
vervolgzorg hadden na een seh-bezoek of een seh-bezoek met klinische
opname. Additioneel is de vervolgzorg in een ander ziekenhuis bepaald.
Als er op de dag of de dag na het seh-bezoek een klinische opname was
met een andere agb-code dan de agb-code van het seh-bezoek dan is
het vervolgzorg in een ander ziekenhuis.
Figuur: Vervolgzorg na seh. exclusief klinische opname. 2016

11

Bron: Vektis
Het aantal seh-bezoeken en het aantal seh-bezoeken waarna klinische
opname volgde (zoals in figuur "Uitstroom seh 2016") zijn opgeteld en
van de relevante vervolgzorg is de verdeling gepresenteerd.
Figuur: Aantal patiënten elv 2015-2017
Bron: Vektis
De basis elv data (niet gekoppelde data) zoals beschreven in 2.2.5 is
hiervoor gebruikt. Per jaar is per type prestatie het aantal unieke
patiënten geteld.
Figuur: Patiëntenstroom elv, 2016
Per elv opname wordt gekeken welke zorg vóór de opname heeft
plaatsgevonden. De elv data zoals beschreven in 2.2.5 is gebruikt om te
kijken of seh of klinische opname voor de elv opname voorafging. Ook is
de huisartsen data zoals beschreven in 2.2.1 gekoppeld aan de elv
opnames om te bepalen of er een huisarts consult is geweest één dag of
maximaal zeven dagen vóór de elv opname. In het geval dat er een
huisartsconsult, maar geen seh of klinische opname is geweest één dag
voor de elv opname, gaan we ervan uit dat de patiënt door de huisarts is
doorverwezen. Een patiënt kan meerdere keren per jaar een elv opname
hebben en een elv opname kan ook onderbroken worden door een seh
bezoek of een klinische opname die vervolgd wordt door een elv
opname. Omdat het lastig is om een onderscheidt hierin te maken in de
data wordt in de resultaten alleen de zorg voor de eerste elv-opname per
patiënt in 2016 genomen.
Figuur: Gemiddeld aantal opnames elv per weekdag, 2017
De basis elv data zoals beschreven in 2.2.5 is hiervoor gebruikt. Voor
2017 is per weekdag het aantal opnames elv geteld. De weekdag wordt
bepaald door de begindatum van de opname.
Figuur: Gemiddelde opnameduur elv
De basis elv data zoals beschreven in 2.2.5 is hiervoor gebruikt. In de
data staat per opname de duur van de opname. Hiervan is dan het
gemiddelde aantal opnamedagen per maand berekend.
Tabel: Aantal dagen en patiënten grz, msrz en revalidatie Wlz, 20152017
De basis revalidatie zorg data (niet gekoppelde data) zoals beschreven in
2.2.4 is hiervoor gebruikt. Per jaar is per type revalidatiezorg het aantal
gedeclareerde dagen en het aantal unieke patiënten geteld.
Tabel: Opnameduur grz, msrz en Wlz, 2015-2017
De basis revalidatie zorg data zoals beschreven in 2.2.4 is hiervoor
gebruikt. Voor de duur van een opname is het aantal gedeclareerde
opnamedagen gesommeerd. Hiervan is het gemiddelde per jaar
berekend. Voor 2017 hebben we de opnames van december niet
meegenomen bij deze berekening omdat de meeste opnames maximaal
een maand duren en we niet de cijfers van januari 2018 gebruiken.
Figuur: Patiëntenstromen geriatrische revalidatiezorg, 2016
Per grz opname wordt gekeken welke zorg direct vóór de opname heeft
plaatsgevonden. De grz data zoals beschreven in 2.2.4 is gebruikt om te
kijken of een seh-bezoek of klinische opname voorafging aan de grz
opname. Een patiënt kan meerdere keren per jaar een grz opname
hebben en een grz opname kan ook onderbroken worden door een seh
bezoek of een klinische opname die vervolgd wordt door een grz
opname. Omdat het lastig is om een onderscheidt hierin te maken in de
12

data, wordt in de resultaten alleen de zorg voor de eerste grz opname
per patiënt in 2016 genomen.
Fiauur: Patiëntenstromen medisch specialistische revalidatiezorg. 2016
Per msrz opname wordt gekeken welke zorg direct vóór de opname heeft
plaatsgevonden. De msrz data zoals beschreven in 2.2.4 is gebruikt om
te kijken of seh of klinische opname voorafging aan de msrz opname.
Een patiënt kan meerdere keren per jaar een msrz opname hebben en
een msrz opname kan ook onderbroken worden door een seh bezoek of
een klinische opname die vervolgd wordt door een msrz opname. Omdat
het lastig is om een onderscheidt hierin te maken in de data, wordt in de
resultaten alleen de zorg voor de eerste msrz opname per patiënt in
2016 genomen.
Figuur: Patiëntenstromen Wlz-revalidatie, 2016
Per revalidatie Wlz opname wordt gekeken welke zorg direct voor de
opname heeft plaatsgevonden. De revalidatie Wlz data zoals beschreven
in 2.2.4 is gebruikt om te kijken of seh of klinische opname voorafging
aan de revalidatie Wlz opname. Een patiënt kan meerdere keren per jaar
een revalidatie Wlz opname hebben en een revalidatie Wlz opname kan
ook onderbroken worden door een seh bezoek of een klinische opname
die vervolgd wordt door een revalidatie Wlz opname. Omdat het lastig is
om een onderscheidt hierin te maken in de data, wordt in de resultaten
alleen de zorg voor de eerste revalidatie Wlz opname per patiënt in 2016
genomen.
Tabel: Volumes wijkverpleging, 2015-2017
De basis wijkverpleging data zoals beschreven in 2.2.6 is hiervoor
gebruikt. Per jaar zijn het aantal gedeclareerde uren, het aantal unieke
patiënten en gemiddelde aantal uren per patiënt per jaar berekend.
Figuur: Uitstroom seh-patiënten met en zonder wijkverpleging 2016
De gekoppelde data zoals beschreven in 2.2.2-2.2.8 is hiervoor gebruikt.
In de gekoppelde data is per seh-bezoek het aantal klinische opname
dagen aangegeven. Ook is aangegeven of iemand voor het seh-bezoek
en na het seh-bezoek een declaratie van wijkverpleging open had staan.
Voor deze analyse nemen we een termijn van een maand voor de
periode van vóór en na het seh-bezoek.
Met deze informatie onderscheiden we 4 groepen:
-Zowel voor als na het seh-bezoek geen wijkverpleging
-Zowel voor als na het seh-bezoek wel wijkverpleging.
-Geen wijkverpleging voor het seh-bezoek, maar wel er na
-Wel wijkverpleging voor het seh-bezoek, maar niet meer er na
Voor deze 4 groepen is berekend hoeveel seh-bezoeken er waren in
2016, hoeveel van deze seh-bezoeken een klinische opname als gevolg
hadden en voor de patiënten die klinisch opgenomen waren wat het
gemiddelde aantal klinische opnamedagen was.
Tabel: Omvang Wlz-crisiszorg, 2015-2017
De basis Wlz-crisiszorg data (niet gekoppelde data) zoals beschreven in
2.2.7 is hiervoor gebruikt. Per jaar zijn het aantal gedeclareerde Wlzcrisiszorg dagen, het aantal unieke patiënten en aantal opnames geteld.
Figuur: Verdeling instroom Wlz-crisiszorg, 2016
Per Wlz-crisiszorg opname wordt gekeken welke zorg direct vóór de
opname heeft plaatsgevonden. De Wlz-crisiszorg data zoals beschreven
in 2.2.5 zijn gebruikt om te kijken of seh of klinische opname voorafging
aan de acute Wlz-crisiszorg opname. Ook zijn de huisartsen data zoals
beschreven in 2.2.1 gekoppeld aan de Wlz-crisiszorg opnames om te
bepalen of er een huisartsconsult is geweest één dag en maximaal zeven
13

dagen voor de Wlz-crisiszorg opname. In het geval dat er een
huisartsconsult, maar geen seh of klinische opname is geweest één dag
voor de Wlz-crisiszorg opname, gaan we ervan uit dat de patiënt door de
huisarts is doorverwezen. Een patiënt kan meerdere keren per jaar een
Wlz-crisiszorg opname hebben en een Wlz-crisiszorg opname kan ook
onderbroken worden door een seh bezoek of een klinische opname die
vervolgd wordt door een Wlz-crisiszorg opname. Omdat het lastig is om
een onderscheidt hierin te maken in de data, wordt in de resultaten
alleen de zorg voor de eerste Wlz-crisiszorg opname per patiënt in 2016
genomen.
Figuur: Gemiddeld aantal opnames Wlz-crisis per weekdag, 2017
De basis elv data zoals beschreven in 2.2.7 is hiervoor gebruikt. Voor
2017 is per weekdag het aantal opnames geteld. De weekdag wordt
bepaald door de begindatum van de opname.
Tabel: Aantal patiënten acute psychiatrie, verblijfsdagen en
behandelingen 2015-2017
De basis acute psychiatrie declaratie en verblijf data zoals beschreven in
2.2.8 is hiervoor gebruikt. Per jaar zijn het aantal unieke patiënten met
acute psychiatrie verblijf, het aantal gedeclareerde acute psychiatrie
verblijfsdagen en het aantal unieke patiënten met een acute psychiatrie
declaratie geteld.
Figuur: Patiëntenstroom acute psychiatrie in 2016
Per acute psychiatrie declaratie wordt gekeken welke zorg direct voor het
openen van de declaratie heeft plaatsgevonden. De acute psychiatrie
data zoals beschreven in 2.2.8 is gebruikt om te kijken of seh of klinische
opname voor de acute psychiatrie voorafging. Ook zijn de huisartsen
data zoals beschreven in 2.2.1 gekoppeld aan de acute psychiatrie
declaratiedata om te bepalen of er een huisartsconsult is geweest één
dag of maximaal zeven dagen voor de acute psychiatrie declaratie. In
het geval dat er een huisartsconsult, maar geen seh of klinische opname
is geweest één dag voor de acute psychiatrie opname, gaan we ervan uit
dat de patiënt door de huisarts is doorverwezen. Een patiënt kan
meerdere keren per jaar een acute psychiatrie opname hebben en een
acute psychiatrie opname kan ook onderbroken worden door een seh
bezoek of een klinische opname die vervolgd wordt door een acute
psychiatrie opname. Omdat het lastig is om een onderscheidt hierin te
maken in de data, wordt in de resultaten alleen de zorg voor de eerste
acute psychiatrie opname per patiënt in 2016 genomen.
Figuur: Patiëntenstroom GGZ-crisisverblijf in 2016
Per acute psychiatrie opname wordt gekeken welke zorg direct vóór de
opname heeft plaatsgevonden. De acute psychiatrie verblijf data zoals
beschreven in 2.2.8 zijn gebruikt om te kijken of seh of klinische opname
voor de acute psychiatrie opname voorafging. Ook zijn de huisartsen
data zoals beschreven in 2.2.1 gekoppeld aan de acute psychiatrie
opnames om te bepalen of er een huisarts contact is geweest één dag of
maximaal zeven dagen voor de acute psychiatrie opname. In het geval
dat er een huisartscontact, maar geen seh of klinische opname is
geweest één dag voor de acute psychiatrie opname, gaan we ervan uit
dat de patiënt door de huisarts is doorverwezen. Een patiënt kan
meerdere keren per jaar een acute psychiatrie opname hebben en een
acute psychiatrie opname kan ook onderbroken worden door een seh
bezoek of een klinische opname die vervolgd wordt door een acute
psychiatrie opname. Omdat het lastig is om een onderscheidt hierin te
maken in de data, wordt in de resultaten alleen de zorg voor de eerste
acute psychiatrie opname per patiënt in 2016 genomen.
14

Figuur: Leeftijd patiënten acute psychiatrie met verblijf in 2017
De basis acute psychiatrie verblijf data zoals beschreven in 2.2.8 zijn
hiervoor gebruikt. Met data van 2017 is het aantal unieke patiënten per
leeftijdscategorie berekend. Hiermee is dan de verdeling van leeftijd
berekend.

3.4 Gemeten drukte in de acute zorg (sectie 2.4)
Figuur: Gemiddeld gemeten drukte in de acute zorg per dag
Bronnen: Vektis, RIVM, en Informatieverzoek over stops per ROAZ
We gebruiken het jaar 2016 als basis. Bij verschillende onderdelen
worden verschillende indicatoren gebruikt, namelijk:
•
•

•

•
•
•
•
•
•
•

ambulance spoedeisende inzetten: inzetten met urgentie A l en
A2 (RIVM)
ambulance spoedeisende inzetten naar de seh: inzetten met
urgentie A l en A2 en bestemming seh, opname, poliklinisch
(RIVM)
ambulance spoedeisende inzetten EHGV, loze en afgebroken:
inzetten met urgentie A l en A2 en omschrijving EHGV, loze en
afgebroken inzetten (RIVM)
huisartsenzorg anw-uren: aantal consulteenheden (Vektis)
seh: aantal patiënten seh (Vektis)
stops seh: het aantal stops in 3 ROAZ gebieden
(Informatieverzoek over stops per ROAZ)
klinische opname: aantal klinische opnames na de seh (Vektis)
elv: aantal opnames elv (Vektis)
crisis Wlz: aantal opnames crisis Wlz (Vektis)
crisis ggz: aantal opnames crisis ggz (Vektis)

Per onderdeel wordt het gemiddelde aantal berekend per weekdag en per
dag. Vervolgens wordt de volgende formule toegepast:
Percentage =(gemiddeld aantal per weekdag gemiddeld aantal per dag)/gemiddeld aantal per dag * 1 0 0 %
Figuur: Griepgolven 2014-2017 en drukte in de acute zorg
Bron: Vektis, RIVM, Informatieverzoek over stops per ROAZ, NIVEL
Per maand laten we de (gestandaardiseerde) aantallen per maand zien.
Dit doen wij als volgt:
•
het totaal aantal consulteenheden huisartsenzorg in de kantooruren
gedeeld met het totaalaantal kantooruren in de maand. Hierbij
worden de uren 8:00-17:00 op weekdagen (exclusief weekenddagen
en feestdagen) als kantooruren beschouwd.
•
het totaal aantal consulteenheden huisartsenzorg in de anw-uren
gedeeld met het totaalaantal anw-uren in de maand. Hierbij worden
alle uren buiten kantooruren als anw-uren beschouwd.
•
het totaal aantal stops gedeeld door de maandlengte.
•
het totaal aantal seh patiënten gedeeld door de maandlengte.
•
het totaal aantal ambulance spoedeisende inzetten naar seh of
gerelateerde afdelingen gedeeld door de maandlengte.
•
gemiddelde opnameduur elv per maand.
De griepgolven periodes in de analyse:

1
2
3
4
5

20-01-2014
01-12-2014
04-01-2016
28-11-2016
11-12-2017

16-03-2014
26-04-2015
20-03-2016
12-03-2017
15-04-2018

Bron: https://www.nivel.nl/nl/search/node/einde

15

Verdiepende analyse griepgolf
Onderstaande tabel vat samen de resultaten van verdiepende analyses
met OLS regressies voor de periode 2014-2017 (op dag basis). We
gebruiken de volgende specificatie:
Log(Y) = f(griepgolf, weekdag, feestdag, maand, jaar)
Definities Y-variabelen:
•
aantal inzetten is het totaal aantal spoedeisende ambulance inzetten
naar seh of gerelateerde afdelingen.
•
het totaal aantal consulteenheden huisartsenzorg in de anw-uren.
•
het totaal aantal consulteenheden huisartsenzorg in de kantooruren.
•
het totaal aantal stops in drie ROAZ-gebieden. Alle soorten stops zijn
meegenomen.
De analyse houdt rekening met de volgende feestdagen:
•
Nieuwjaar 1 januari.
•
Pasen 20-21 april 2014; 5-6 april 2015; 27-28 maart 2016; 16-17
april 2017
•
Koningsdag 26 april 2014; 27 april 2015-2017
•
Hemelvaartsdag 29 mei 2014; 14 mei 2015; 5 mei 2016; 25 mei
2017
•
Pinksteren 8-9 juni 2014; 24-25 mei 2015; 15-16 mei 2016; 4-5 juni
2017
•
Kerstmis 25-26 december

16

4.

Gegevens per analyse:
Toekomstverkenning (hoofdstuk 3)

4.1 Demografische prognoses (sectie 3.1)
De bevolkingsprognose van het PBL is gegeven op het niveau van
gemeenten en is gespecificeerd naar geslacht en leeftijdsklassen. De
bevolking per gemeente is geaggregeerd tot ROAZ-regio's. De
regiogrenzen van negen van de elf ROAZ-regio's zijn congruent aan
gemeentegrenzen. Voor deze regio's kon de bevolkingsprognose
naadloos worden geaggregeerd. Voor de toedeling van de
bevolkingscijfers naar de ROAZ-regio's SpoedZorgNet AMC en Netwerk
Acute Zorg Noordwest is de bevolking van de gemeente Amsterdam
verdeeld over de twee ROAZ-regio's. Dit is gedaan op basis van
inwoneraantallen per vier-positie postcodegebieden in 2016. De
verdeling is ontleend aan gegevens van de ROAZ-regio's en verkregen
van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ).
Onderstaande tabel geeft cijfers van de demografische ontwikkelingen uit
deze prognose ten grondslag van de figuren in sectie 3 . 1 .

17

i

Acute Zorg
Euregio

Netwerk
Acute Zorg
Limburg

Traumazorg
netwerk
MiddenNederland

SpoedZorgN
et AMC

Acute
Zorgnetwer
k Noord
Nederland

2.499
2.599

756
753

1.116
1.114

1.380
1.465

1.341
1.428

1.662
1.675

473
584

146
174

243
294

220
279

208
274

330
395

111
153

35
45

59
77

54
70

48
64

80
101

452
462

137
137

192
186

270
289

258
260

308
316

4,0
23,7
37,1
2,2

-0,5
19,1
27,5
0,0

-0,2
20,8
31,6
-3,4

6,2
26,7
31,0
7,0

6,5
31,4
34,1
0,6

0,8
19,8
26,3
2,6

0,4
2,4
3,6
0,2

-0,1
2,0
2,7
0,0

0,0
2,1
3,1
-0,4

0,7
2,7
3,0
0,8

0,7
3,1
3,3
0,1

0,1
2,0
2,6
0,3

Netwerk
Acute Zorg
Noordwest

Acute
Zorgregio
Oost

Netwerk
Acute Zorg
regio West

Traumacent
rum
ZuidwestNederland

Netwerk
Acute Zorg
regio Zwolle

Landelijk

1.848
1.970

1.282
1.313

1.850
1.977

2.154
2.211

1.091
1.112

16.979
17.616

317
393

233
293

314
393

396
473

206
250

3.085
3.802

76
99

55
72

78
101

101
124

51
64

749
972

346
353

245
246

359
373

399
391

190
190

3.156
3.202

6,6
24,0
30,4

2,4
26,1
30,5
0,6

6,9
25,1
29,3

2,7
19,5
23,5

3,9

-2,1

1,9
21,7
24,6
0,1

3,8
23,2
29,8
1,5

0,3
2,6
3,0

0,7
2,5
2,9
0,4

0,3
2,0
2,4
-0,2

0,2
2,2
2,5
0,0

0,4
2,3
2,9
0,2

Netwerk
Acute Zorg
Brabant

totale populatie (x
1.000)
2016
2025
populatie 65-plus (x
1.000)
2016
2025
populatie 80+ (x 1.000)
2016
2025
populatie 15 tm 29 jr
(x 1.000)
2016
2025
totale groei 2016-2025

(*)
populatie
populatie 65-plus
populatie 80-plus
populatie 15 tm 29 jaar
gemiddelde groei per
jaar 2016-2025
(%)populatie
populatie 65-plus
populatie 80-plus
populatie 15 tm 29 jaar

totale populatie (x
1.000)
2016
2025
populatie 65-plus (x
1.000)
2016
2025
populatie 80+ (x 1.000)
2016
2025
populatie 15 tm 2 9 j r ( x
1.000)
2016
2025
totale groei 2016-2025

(%)
populatie
populatie 65-plus
populatie 80-plus
populatie 15 tm 29 jaar
gemiddelde groei per
jaar 2016-2025
(%)populatie
populatie 65-plus
populatie 80-plus
populatie 15 tm 29 jaar

2,1

0,7
2,4
3,0
0,2

0,1

18

4.2 Trends in het acute zorggebruik in de periode
2012-2017 (sectie 3.2)
De analyse van de trends in het zorggebruik voeren we uit per
zorgsector. Essentieel voor de analyses is de specificatie van het
zorggebruik naar leeftijd en geslacht van patiënten om het zorggebruik
te kunnen corrigeren voor demografische ontwikkelingen.
Onderstaande tabellen geven weer de groeipercentage van patiënten per
onderdeel: huisartsenzorg in de anw-uren, spoedeisende ambulancezorg
en seh.
Huisartsenzorg in de a n w - u r e n
Bron: Vektis 2014-2017
Onderstaande tabel geeft weer de groeipercentages in de huisartsenzorg
in de anw-uren. De berekeningen zijn uitgevoerd voor twee periodes,
namelijk: 2014-2017 en 2014-2016. Per periode wordt in een eerste
stap de (ruwe) groei van het aantal patiënten bepaald. In een tweede
stap wordt een regressiemethode gebruikt om een relatie in de tijdreeks
van het aantal patiënten te schatten. De totale groei volgens deze
lineaire regressie analyse wordt in een derde stap onderscheiden naar
demografische ontwikkelingen en 'resterende' ontwikkelingen. De
resterende groeifactor is de autonome trend.
De groei op basis van demografie is leeftijd-geslacht-regio specifiek
doorgerekend. Dit is op twee manieren gedaan, een projectie vooruit
met 2014 als basisjaar, en een projectie achteruit met 2017 als
basisjaar. De groei op basis van demografie is het gemiddelde van deze
twee projecties. De autonome groei volgt uit een vergelijking van de
werkelijke groei op regionaal niveau, en wordt berekend als het verschil
tussen met de groei op basis van demografie.

19

Tabel: Gemiddelde groei per jaar (%) van het aantal patiënten in de
huisartsenzorg in de anw-uren in de periode 2014-2017 (boven) en
2014-2016 (onder)
2014-2017
Totale
ruwe groei

Totale
groei op
basis van
regressie
model

Groei op
basis van
demografie

Autonome
groei

ROAZ-regio
1

Netwerk Acute Zorg Brabant

2,1

2,1

0,7

1,4

2

Acute Zorg Euregio

1,3

1,4

0,1

1,3

3

Netwerk Acute Zorg Limburg

0,7

0,8

0,3

0,6

4

Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

2,6

2,8

0,8

2,0

5

SpoedZorgNet AMC

2,0

2,2

0,8

1,4

6

Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

1,2

1,5

0,4

1,1

7

Netwerk Acute Zorg Noordwest

2,4

2,5

0,8

1,6

8

Acute Zorgregio Oost

1,3

1,4

0,6

0,8

9

Netwerk Acute Zorg regio West

2,3

2,7

0,9

1,8

10

Traumacentrum Zuidwest-Nederland

1,2

1,5

0,5

1,0

11

Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

1,0

1,3

0,4

0,9

Landelijk totaal

1,7

1,9

0,6

1,3

2014-2016
Totale
ruwe groei

Totale
groei op
basis van
regressie
model

Groei op
basis van
demografie

Autonome
groei

ROAZ-regio
1

Netwerk Acute Zorg Brabant

4,6

3,0

0,5

2,5

2

Acute Zorg Euregio

2,7

1,8

0,0

1,9

3

Netwerk Acute Zorg Limburg

2,1

1,3

0,0

1,2

4

Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

4,7

3,5

0,8

2,7

5

SpoedZorgNet AMC

3,7

2,8

0,7

2,1

6

Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

3,0

2,0

0,1

1,9

7

Netwerk Acute Zorg Noordwest

4,3

3,1

0,7

2,4

8

Acute Zorgregio Oost

2,8

1,9

0,5

1,3

9

Netwerk Acute Zorg regio West

4,2

3,3

0,7

2,5

10

Traumacentrum Zuidwest-Nederland

2,7

1,9

0,5

1,5

11

Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

2,8

1,8

0,5

1,4

3,5

2,5

0,5

2,0

Landelijk totaal

20

Spoedeisende ambulancezorg
Bron: RIVM 2012-2017
Voor de trendanalyse van de spoedeisende ambulancezorg zijn twee
datasets gebruikt: landelijke productiegegevens zoals door
Ambulancezorg Nederland gepubliceerd in haar Sectorkompas
Ambulancezorg en een steekproef met leeftijd en geslacht van de
patiënten in de ambulancezorg.
1

Onderstaande tabel geeft weer de groeipercentage van aantallen
patiënten in spoedeisende ambulancezorg. De berekening van de totale
groei per regio (eerste twee kolommen) is uitgevoerd op basis van
productiecijfers over de jaren 2012-2017. Deze cijfers zijn voor elk jaar
beschikbaar en zijn geaggregeerd naar ROAZ-regio's. Op basis van deze
productiecijfers zijn de ruwe groeicijfers bepaald en de groeicijfers op
basis van lineaire regressie (geschat op ROAZ niveau). Van deze
gegevens is niet bekend wat de leeftijd en geslacht van de verzorgde
patiënten is. Deze gegevens konden dus niet gebruikt worden om de
totale groei te corrigeren voor demografie.
De groei op basis van demografische ontwikkelingen (derde kolom) in de
periode 2012-2017 is bepaald aan de hand van twee aparte
steekproeven, één over het jaar 2012 en één over 2017. Voor de
steekproeven is aan de RAV's gevraagd om een dataset met leeftijd en
geslacht van de patiënt. Niet alle RAV's hebben gegevens aangeleverd en
niet altijd was een volledige dataset geleverd. De steekproeven over
2012 en 2017 zijn opgehoogd voor ontbrekende regio's en ritgegevens
en met elkaar vergelijkbaar gemaakt om groei op basis demografie te
kunnen berekenen. De autonome groei (laatste kolom) is het verschil
tussen de tweede en de derde kolommen.

1

https://www.ambulancezorq.nl/sectorkompas, geraadpleegd oktober 2012.

21

Tabel: Gemiddelde groei per jaar (%) van het aantal patiënten in de
spoedeisende ambulancezorg in de ambulancezorg over 2012-2017
(boven) en over 2012-2016 (onder):.
2012-2017
Totale
ruwe groei

Totale
groei op
basis van
regressie
model

Groei op
basis van
demografie

Autonome
groei

1 Netwerk Acute Zorg Brabant

6,2

6,4

1,7

4,8

2 Acute Zorg Euregio

4,0

4,1

1,3

2,8

3 Netwerk Acute Zorg Limburg

4,1

3,8

1,4

2,5

4 Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

3,9

4,1

1,6

2,5

5 SpoedZorgNet AMC

3,6

4,7

1,7

3,0

6 Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

5,3

5,5

1,1

4,4

ROAZ-regio

7 Netwerk Acute Zorg Noordwest

4,2

5,0

1,6

3,4

8 Acute Zorgregio Oost

4,9

4,8

1,5

3,3

9 Netwerk Acute Zorg regio West

5,5

6,0

1,4

4,5

10 Traumacentrum Zuidwest-Nederland

4,8

5,1

1,1

4,0

11 Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

3,0

3,1

1,4

1,7

4,7

5,1

1,4

3,6

Landelijk totaal

2012-2016
Totale
ruwe groei

Totale
groei op
basis van
regressie
model

Groei op
basis van
demografie

Autonome
groei

1 Netwerk Acute Zorg Brabant

7,5

7,6

1,6

5,9

2 Acute Zorg Euregio

4,5

4,3

1,3

3,0

ROAZ-regio

_

3 Netwerk Acute Zorg Limburg

4,7

4,5

1,4

3,2

4 Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

4,9

5,0

1,6

3,3

5 SpoedZorgNet AMC

5,0

5,6

1,7

3,9

6 Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

6,4

6,3

1,1

5,2

7 Netwerk Acute Zorg Noordwest

6,1

6,2

1,6

4,6

8 Acute Zorgregio Oost

5,9

5,7

1,5

4,1

9 Netwerk Acute Zorg regio West

6,8

7,0

1,4

5,6

10 Traumacentrum Zuidwest-Nederland

5,6

5,9

1,1

4,8

11 Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

3,8

3,6

1,4

2,2

5,9

6,0

1,4

4,5

Landelijk totaal

22

Spoedeisende hulp
Bronnen: Gaakeer et al. (2016) en Letsel Informatie Systeem (LIS)
2006-2016
2

Voor een trendanalyse van het gebruik van spoedeisende hulpafdelingen
van Nederlandse ziekenhuizen en een schatting van de autonome groei,
is een tijdreeks van meerdere jaren zorggebruik wenselijk. Bovendien
zijn details van leeftijd en geslacht van patiënten noodzakelijk om te
kunnen corrigeren voor demografische ontwikkelingen. Reeksen van het
zorggebruik over meerdere jaren zijn niet beschikbaar omdat de
registraties in ziekenhuizen pas sinds enkele jaren een betrouwbaar
beeld geven van het gebruik van de seh's. Voor deze studie konden we
geen trendanalyse doen zoals die voor de huisartsenzorg in anw-uren en
voor de ambulancezorg is gedaan. We hebben daarom gebruik gemaakt
van een andere methode en ander type gegevens. Een verbijzondering
van de trends naar ROAZ-regio's was hierdoor niet mogelijk.
Er zijn twee bronnen die iets zeggen over de autonome ontwikkeling van
het aantal patiënten dat een seh bezoekt. Uit een landelijke meting van
Gaakeer et al. (2016) onder alle ziekenhuizen met een seh die 24 uur
per dag en 7 dagen per week open is, komt naar voren dat in de periode
2012-2015 het absoluut aantal bezoeken aan de seh is gedaald, van
2,08 miljoen naar 1,95 miljoen (daling van 5,7%). Dit komt overeen met
een gemiddelde daling van 1,9% per jaar. De bevinding uit deze studie is
anders dan de bevinding uit het Letsel Informatie Systeem (LIS). Het LIS
is een steekproef van stichting Veiligheid.nl onder veertien seh-locaties
van dertien ziekenhuizen. Bijna alle deelnemende ziekenhuizen
registreren alle soorten seh-bezoeken, waaronder bezoeken van
patiënten met letsel. Analyse van LIS-cijfers over 2006-2016 door het
RIVM wijst op een autonome groei van nul procent. De LIS-cijfers gaan
over een langere periode (2006-2016) dan het onderzoek op basis van
de landelijke meting (2012-2015). Daarom kunnen deze niet zonder
meer met elkaar worden vergeleken. De LIS-cijfers laten een sterk
wisselende verandering in het aantal seh-bezoeken zien, variërend van
een groei van 8% per jaar tot een daling van 6% per jaar. De cijfers van
het LIS zijn de enige cijfers die gebruikt konden worden om te corrigeren
voor demografische ontwikkelingen, omdat in deze registratie leeftijd en
geslacht aanwezig zijn, en omdat gegevens uit deze registratie over
voldoende jaren beschikbaar zijn. Daarom gaan we in deze studie uit van
een autonome groei in het aantal patiënten op de seh van nul procent
per jaar.

2

Gaakeer MI, van den Brand L, Gips E, van Lieshout JM, Huijsman R, Veugelers R, ef
al. Landelijke ontwikkelingen in de Nederlandse SEH's; aantal en herkomst van
patiënten in de periode 2012-2015. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. 2016.

23

4.3 Toekomstverkenningen van het gebruik van
acute zorg (sectie 3.3)
4.3.1 R e s u l t a t e n op landelijk niveau
Voor de toekomstverkenningen van het gebruik van acute zorg is gebruik
gemaakt van gegevens van het zorggebruik in het basisjaar 2016.
Hiervan is bepaald wat het zorggebruik per hoofd van de bevolking was.
Dit is per regio, leeftijdsklasse en per geslacht bepaald voor het gebruik
van huisartsenzorg in de anw-uren, de ambulancezorg en het gebruik
van seh. Het zorggebruik per hoofd van de bevolking is vermenigvuldigd
met de bevolkingsprognose om te bepalen wat het toekomstig
zorggebruik is op basis van demografische ontwikkelingen. Daarbovenop
is per zorgaanbieder een regio-specifieke autonome groei mee berekend.
De toekomstverkenning van het aantal consulten in de huisartsenzorg is
berekend als het product van het aantal consulten per patiënt in 2016 en
het aantal patiënten in de toekomstverkenning. De autonome groei in
het aantal consulten is gelijk aan die van het aantal patiënten.
De toekomstverkenning van de in- en uitstroom van de seh is gedaan op
basis van Vektis over 2016. Hiertoe is het aantal instromende en
uitstromende patiënten per hoofd van de bevolking bepaald, naar regio,
leeftijd en geslacht en naar soort in- en uitstroom. Deze zijn
vermenigvuldigd met de bevolkingsprognose om de groei op basis van
demografische ontwikkelingen te bepalen. Voor de autonome trend in de
instroom vanuit de huisartsenzorg en vanuit de ambulancezorg is de
autonome groei van deze zorgaanbieders gehanteerd. Voor de uitstroom
is geen autonome groei gehanteerd omdat de autonome groei van het
seh-gebruik over 2006-2016 nul was.
4.3.2 R e s u l t a t e n naar leeftijdsklassen
De trendanalyse en de toekomstverkenning zijn in 5-jaars
leeftijdsklassen doorgerekend. De resultaten van de toekomstverkenning
worden in deze paragraaf in geaggregeerde leeftijdsklassen
gepresenteerd. Leeftijdsklassen tot 65 jaar zijn in twee klassen gegeven:
0 tot 20 jaar en 20 tot 65 jaar. Om de effecten van de vergrijzing
duidelijk te maken zijn de leeftijdsklassen vanaf 65 jaar in drie klassen
gegeven.
Voor de drie zorgsectoren, huisartsenzorg in de anw-uren, spoedeisende
ambulancezorg en seh, is op basis van demografische ontwikkelingen in
de periode 2016-2025 een relatief lage groei (tot gemiddeld 0,2% per
jaar) van het aantal patiënten in de leeftijdsklassen tot 65 jaar te
verwachten. De grootste groei (ongeveer gemiddeld 3,8% per jaar) is te
verwachten in de leeftijdsklasse van 75 tot 85-jarigen. In de
huisartsenzorg in de anw-uren en in de spoedeisende ambulancezorg is
ook de autonome groei doorgerekend, voor de seh is eerder toegelicht
dat de beschikbare bronnen daartoe niet volstaan. Bij de lage autonome
groei is de totale groei van het aantal 75 tot 85-jarigen gemiddeld 4 , 9 %
per jaar (huisartsenzorg in de anw-uren) en 7,0% (spoedeisende
ambulancezorg). Bij de hoge autonome groei lopen de groeicijfers voor
deze leeftijdsklassen op tot gemiddeld 6,3% en 7,8% per jaar.

24

Tabel: Toekomstverkenning van het aantal patiënten in de
huisartsenzorg naar leeftijdsklassen in de periode 2016-2025.
totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

1,7

0,2

1.894

0,9

0,1

403

13,9

1,5

332

465

40,0

3,8

85 jaar en ouder

236

309

30,5

3,0

Totaal
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2017

4.064

4.357

7,2

0,8

0-20 jaar

1.265

1.445

14,2

1,5

20-65 jaar

1.877

2.127

13,3

1,4

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

0-20 jaar

1.265

1.286

20-65 jaar

1.877

65-75 jaar

354

75-85 jaar

Aantal patiënten huisartsenzorg in de anwuren
Op basis van demografische ontwikkelingen

65-75 jaar

354

449

27,1

2,7

75-85 jaar

332

510

53,6

4,9

85 jaar en ouder

236

340

44,0

4,1

Totaal
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2016

4.064

4.871

19,9

2,0

0-20 jaar

1.265

1.672

32,1

3,1

20-65 jaar

1.877

2.464

31,3

3,1

65-75 jaar

354

518

46,3

4,3

75-85 jaar

332

576

73,6

6,3

85 jaar en ouder

236

387

63,7

5,6

Totaal

4.064

5.617

38,2

3,7

25

1

Tabel: Toekomstverkenning
van het aantal patiënten in de spoedeisende
ambulancezorg naar leeftijdsklassen in de periode 2016-2025.
Aantal patiënten spoedeisende
ambulancezorg

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

Op basis van demografische ontwikkelingen
0-20 jaar

71

71

-0,2

0,0

20-65 jaar

373

377

14

0,1

65-75 jaar

177

203

14,9

1,6

75-85 jaar

197

278

41,1

3,9

85 jaar en ouder

135

175

30,4

3,0

Totaal
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2017

953

1.105

16,0

1,7

0-20 jaar

71

99

38,6

3,7

20-65 jaar

373

522

40,1

3,8

65-75 jaar

111

277

56,9

5,1

75-85 jaar

197

364

84,5

7,0

85 jaar en ouder

135

233

72,8

6,3

Totaal
Op basis van demografie en autonome trend
over 2014-2016

953

1.495

56,9

5,1

0-20 jaar

71

107

50,1

4,6

20-65 jaar

373

565

51,6

4,7

65-75 jaar

177

299

69,3

6,0

75-85 jaar

197

389

97,2

7,8

85 jaar en ouder

135

249

85,2

7,1

Totaal

953

1.610

69,0

6,0

totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

Tabel: Toekomstverkenning
van het aantal patiënten
leeftijdsklassen in de periode
2016-2025.

op de seh naar

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

0-20 jaar

444

444

0,0

0,0

20-65 jaar

1.125

1.143

1,6

0,2

65-75 jaar

337

385

14,3

1,5

Aantal patiënten op de seh
Op basis van demografische ontwikkelingen

75-85 jaar

288

407

41,4

3,9

85 jaar en ouder

146

190

30,6

3,0

Totaal

2.339

2.569

9,8

1,0

4.3.3 R e s u l t a t e n naar ROAZ-regio
In deze paragraaf worden de resultaten van de toekomstverkenning
gepresenteerd naar ROAZ-regio. We laten de ontwikkeling van het aantal
patiënten in de huisartsenzorg in de anw-uren, in de spoedeisende
ambulancezorg en op de seh op basis van demografische ontwikkelingen
in de periode 2016-2025 zien. Resultaten van de berekeningen waarin
ook de autonome ontwikkelingen worden doorgerekend worden in deze
paragraaf niet getoond omdat de autonome groei per regio gelijk is aan
autonome groei die in paragraaf 3.2 is bepaald.
26

'

Tussen de ROAZ-regio's verschilt de groei van het aantal patiënten in de
huisartsenzorg in de anw-uren in de periode 2016-2025. De regio Acute
Zorg Euregio heeft met gemiddeld 0,3% groei per jaar de laagste groei,
de hoogste groei wordt verwacht in de regio's Netwerk Acute Zorg
Noordwest en Netwerk Acute Zorg regio West (gemiddeld 1,1% per
jaar).
Voor de spoedeisende ambulancezorg zijn de verschillen in jaarlijkse
groei tussen de regio's ongeveer even groot. De regio SpoedZorgNet
AMC heeft met gemiddeld 2,1% groei per jaar de hoogste groei, de regio
Acute Zorgnetwerk Noord Nederland met gemiddeld 1,3% per jaar de
laagste groei.
De regio Acute Zorg Euregio heeft met gemiddeld 0,6% per jaar de
laagste groei in het aantal patiënten op de seh. Er zijn drie regio's met
een gemiddelde groei van 1,3% per jaar in de periode 2016-2025, wat
de hoogste groei in de elf regio's is .

27

Tabel: Toekomstverkenning van het aantal patiënten in de
huisartsenzorg in de anw-uren, spoedeisende ambulancezorg en seh
naar ROAZ-regio in de periode 2016-2025 op basis van demografische

Aantal patiënten met huisartsenzorg in de
anw-uren

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

(%)

gemiddelde
groei per jaar
(96)

8,1

0,9

totale groei
2016-2025

1

Netwerk Acute Zorg Brabant

623

674

2

Acute Zorg Euregio

189

194

2,6

0,3

3

Netwerk Acute Zorg Limburg

291

306

5,0

0,5

4

Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

307

335

9,0

1,0

5

SpoedZorgNet AMC

312

343

9,7

1,0

6

Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

394

414

5,2

0,6

7

Netwerk Acute Zorg Noordwest

416

458

10,1

1,1

8

Acute Zorgregio Oost

325

345

6,1

0,7

9

Netwerk Acute Zorg regio West

430

473

10,0

1,1

10

Traumacentrum Zuidwest-Nederland

507

532

5,0

0,5

11

Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

269

283

5,1

0,6

Landelijk totaal

4.064

4.357

7,2

0,8

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

totale groei
2016-2025

gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)

17,0

1,8

Aantal patiënten met spoedeisende
ambulancezorg
1

Netwerk Acute Zorg Brabant

140

164

2

Acute Zorg Euregio

35

40

13,0

1,4

3

Netwerk Acute Zorg Limburg

64

73

14,0

1,5

4

Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

66

79

18,4

1,9

5

SpoedZorgNet AMC

71

85

20,4

2,1

6

Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

105

119

12,7

1,3

7

Netwerk Acute Zorg Noordwest

117

138

18,2

1,9

8

Acute Zorgregio Oost

64

75

16,0

1,7

9

Netwerk Acute Zorg regio West

107

126

17,5

1,8

10

Traumacentrum Zuidwest-Nederland

130

147

13,1

1,4

11

Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

52

60

14,1

1,5

Landelijk totaal

953

1.105

aantal 2016
(x 1.000)

aantal 2025
(x 1.000)

16,0
totale groei
2016-2025

1,7
gemiddelde
groei per jaar

(%)

(%)
1,2

Aantal patiënten op de seh
1

Netwerk Acute Zorg Brabant

331

368

11,2

2

Acute Zorg Euregio

101

107

5,7

0,6

172

7,7

0,8

3

Netwerk Acute Zorg Limburg

159

4

Traumazorgnetwerk Midden-Nederland

183

206

12,1

1,3

5

SpoedZorgNet AMC

184

207

12,0

1,3

6

Acute Zorgnetwerk Noord Nederland

210

225

7,1

0,8
1,2

7

Netwerk Acute Zorg Noordwest

262

293

11,6

8

Acute Zorgregio Oost

177

193

9,3

1,0

9

Netwerk Acute Zorg regio West

292

327

12,0

1,3

10

Traumacentrum Zuidwest-Nederland

305

328

7,4

0,8

Netwerk Acute Zorg regio Zwolle

134

145

8,1

0,9

Landelijk totaal

2.339

2.569

9,8

1,0

11

28