Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

24 557

Kansspelen

Nr. 210

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 september 2023
In antwoord op schriftelijke vragen in april 2022 heb ik uw Kamer
toegezegd de mogelijkheden van een maatschappelijke kostenbatenanalyse (MKBA) voor kansspelen te verkennen.1 Om deze
toezegging gestand te doen heb ik het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) verzocht onderzoek te doen naar de
maatschappelijke kosten en baten van kansspelen. Hierbij zend ik uw
Kamer het onderzoek «Rood-zwart ontward. Verkenning van de
maatschappelijke kosten en baten van kansspelen» dat Atlas Research in
opdracht van het WODC heeft verricht.
In het onderzoek zijn de verschillende soorten maatschappelijke kosten en
baten van kansspelen geïdentificeerd. Deze indicatoren zijn behulpzaam
bij het in beeld brengen van de effecten van het kansspelbeleid en worden
meegenomen in de evaluatie van de wet Kansspelen op afstand (Koa).
Daarnaast is waar mogelijk een eerste indicatie gegeven van de omvang
van kosten en baten. Die resultaten zijn met de nodige onzekerheden
omkleed. Dit is onder andere het geval omdat sommige kostenposten niet
konden worden gekwantificeerd. Bij andere posten liggen aannames aan
de berekeningen ten grondslag waardoor niet met zekerheid te zeggen is
of de uitkomsten de huidige stand van zaken weerspiegelen.

1

kst-24557-210
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 24 557, nr. 195.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 557, nr. 210

1

Inventarisatie maatschappelijke kosten en baten
In het onderzoek worden vier baten van kansspelen beschreven:
• Consumentensurplus: hetgeen consumenten meer zouden hebben
willen betalen voor hun consumptie;2
• Producentensurplus: hetgeen producenten meer hebben ontvangen
dan hun economische kosten;
• Afdrachten aan goede doelen, de sport en de Staat en
• Belastingeffecten.
De kosten die daar tegenover staan zijn kosten die gepaard gaan met:
• Consumentenbescherming;
• Kansspelverslaving;
• Illegaliteit en criminaliteit en
• Kosten voor de overheid.
Kwantificering maatschappelijke kosten en baten
De onderzoekers hebben getracht de kosten en baten uit te drukken in
euro’s waar dat kon. Het indicatieve beeld dat daaruit naar voren komt is
dat de baten van alle kansspelmarkten tezamen genomen opwegen tegen
de kosten. Op basis van de beschikbare informatie en de keuzes die de
onderzoekers gemaakt hebben bij het wegen van deze informatie, draagt
consumentensurplus voor een groot deel bij aan de baten en kansspelverslaving aan de kosten.
De onderzoekers schatten het totale saldo van de baten minus de kosten
van de gehele legale kansspelmarkt op ruim 2 miljard euro. Het beeld dat
de baten van kansspelen de kosten overstijgen ontstaat wanneer alle
soorten kansspelen en typen spelers bij elkaar worden genomen. Per
legale deelmarkt kan de verdeling van kosten en baten echter verschillen.
Zo schatten de onderzoekers dat loterijen het grootste positieve saldo
hebben, door de afdrachten die hiermee gemoeid gaan en een relatief
laag risico op kansspelverslaving. Risicovolle kansspelen, in het bijzonder
casino’s, speelautomaten en kansspelen op afstand, laten aanzienlijk
hogere kosten van kansspelverslaving zien. De indicatieve berekening van
de kosten en baten van online kansspelen laat ook zien dat bij legaal
aanbod van online kansspelen de baten de kosten overstijgen. Daarbij is
wel van belang dat de kosten en baten voor online kansspelen na de
opening van de vergunde online markt in oktober 2021 nog niet volledig
in beeld zijn en daarmee nog geen volledig beeld beschikbaar is. Ik vind
wel dat de tot nu toe ingeschatte kosten van kansspelverslaving
aanzienlijk zijn. Hoewel het hier gaat om een verkenning waarbij slechts
een indicatief beeld gegeven kan worden, bevestigt dit beeld het belang
van verslavingspreventie en onderzoek en monitoring hieromtrent. Ik leg
de komende tijd in mijn beleid dan ook de nadruk op verslavingspreventie, zoals ik ook in mijn brief van 1 juni 2023 heb aangegeven.3
Onzekerheden
Bij deze indicatieve beelden moet een aantal belangrijke kanttekeningen
worden gemaakt. Voor bepaalde kosten en baten geldt allereerst dat het
niet mogelijk is gebleken deze te kwantificeren vanwege ontbrekende
informatie. Dit is bijvoorbeeld het geval bij witwassen en ondermijning.
2

Het consumentensurplus is hetgeen consumenten meer zouden hebben willen betalen dan de
prijs van het product. Die bereidheid zit bijvoorbeeld in de anticipatie om iets te winnen of een
goed gevoel dat spelers kunnen hebben omdat ze met hun deelname bijdragen aan de
afdrachten aan goede doelen.
3
Kamerstuk 24 557, nr. 209.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 557, nr. 210

2

Daarnaast is bij de berekeningen uitgegaan van aannames over het aantal
spelers van voor de opening van de online kansspelmarkt. Ook wordt
uitgegaan van de verdeling van spelers per risicoklasse van voor de
opening van de online markt. Het is niet gezegd dat deze verdeling op dit
moment nog hetzelfde is.
Vervolg
Het onderzoek biedt een inventarisatie van de maatschappelijke kosten en
baten van kansspelen en een eerste monetaire kwantificering van deze
indicatoren. Het onderzoek geeft daarmee belangrijke inzichten die
gebruikt worden voor de evaluatie van de wet Kansspelen op afstand in
2024. Bij die evaluatie wordt ook vanuit andere aspecten – zoals
maatschappelijke impact, de effecten op de beleidsdoelen voor
kansspelen en juridische aspecten – naar de wet gekeken. Momenteel
loopt het vooronderzoek voor de evaluatie. Ik trek op basis van deze de
indicatieve kosten- batenanalyse specifiek dan ook geen conclusies voor
het kansspelbeleid, maar zie het als een van de bouwstenen voor de
evaluatie van de wet Kansspelen op afstand.
Ook vanuit methodologisch oogpunt is dit onderzoek interessant voor
beleid. Uit het onderzoek blijkt namelijk dat MKBA’s, of lichtere vormen
daarvan, soms geschikt zijn om (voorgenomen) beleid op het terrein van
justitie en veiligheid te onderzoeken.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 557, nr. 210

3