Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1806
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking over het nieuws dat supermarkten
samen met FNV de misstanden in de Italiaanse tomatenteelt willen aanpakken
(ingezonden 20 januari 2022).
Antwoord van Minister Schreinemacher (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 21 februari 2022).
Vraag 1
Bent u op de hoogte van het inmiddels langlopende dossier van misstanden
omtrent de Italiaanse tomatenteelt, met name betreffende de arbeidsomstandigheden?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u ervan dat supermarkten nu samen met de FNV gaan werken om
geen Italiaanse tomatenteelt producten, die door uitbuiting en illegale arbeid
tot stand zijn gekomen, in te kopen?2
Antwoord 2
Dat is positief. De brancheorganisaties die het IMVO-convenant voedingsmiddelen hebben ondertekend spannen zich in om risico’s op bijvoorbeeld
mensenrechtenschendingen en milieuschade te beperken en zo te werken aan
verduurzaming van de productieketen. Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) is namens zijn leden de samenwerking met FNV aangegaan om
IMVO-risico’s in de Italiaanse tomatenketen te onderzoeken. Dat het CBL bij
publicatie van het onderzoeksrapport ook een actieplan heeft gepresenteerd,
laat zien dat de supermarkten de IMVO-risico’s gezamenlijk willen aanpakken
en verminderen. Dat vind ik een goede ontwikkeling.

1

Antwoord op vragen van de leden Alkaya en Van den Hul over het bericht dat arbeidsmigranten slavenarbeid verrichten op Italiaanse tomatenplantages. Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1268.
2
NOS.nl, 13 januari 2022, «Nederlandse supermarkten willen uitbuiting in Italiaanse tomatenteelt aanpakken», https://www.nos.nl/artikel/2412902-nederlandse-supermarkten-willenuitbuiting-in-italiaanse-tomatenteelt-aanpakken

ah-tk-20212022-1806
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Kunt u ingaan op de conclusies van het onderzoek van CBL naar Nederland in
relatie tot de tomatenteelt in Italië en de arbeidsomstandigheden?
Antwoord 3
De onderzoekers concluderen dat de grootste risico’s op mensenrechtenschendingen zich bevinden bij seizoensarbeid, waarbij met name (ongedocumenteerde) migrantenarbeiders kwetsbaar zijn. Het onderzoek beschrijft dit
als een systemisch probleem, dat in veel landen over de hele wereld
voorkomt en dus niet specifiek is voor Italië. Ze concluderen dan ook dat het
buiten de invloedssfeer van Nederlandse supermarkten en
A-merkleveranciers ligt om het bestaan van uitbuiting in Italië van (ongedocumenteerde) migranten te elimineren. Hoewel Nederlandse partijen o.a.
inkoopvoorwaarden kunnen stellen gericht op fatsoenlijke arbeidsomstandigheden om een positief verschil te maken, is de Nederlandse invloed voor het
teweegbrengen van systemische verandering in de Italiaanse tomatenketen
gering, aldus het onderzoek. Het onderzoek stelt dat slechts 4,8 procent van
de totale Italiaanse ingeblikte tomatenexport door Nederlandse partijen wordt
afgenomen.
Vraag 4
Bent u, als antwoord op vorige vragen uit november 2019, nog steeds van
mening dat het enkel aan consumenten is om bedrijven aan te spreken op de
inkoop van onethische producten?
Antwoord 4
Het kabinet verwacht van Nederlandse bedrijven dat ze in lijn met de
OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen (OESO-richtlijnen)
gepaste zorgvuldigheid uitvoeren, risico’s identificeren en op basis van een
prioritering naar ernst en waarschijnlijkheid deze risico’s voorkomen of
aanpakken. Ook consumenten(organisaties) kunnen bedrijven aanspreken op
het toepassen van de OESO-richtlijnen.
In de beleidsnota «Van voorlichten tot verplichten: een nieuwe impuls voor
internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemerschap» van
16 oktober 2020 (Kamerstuk 26 485, nr. 337) concludeert het kabinet dat het
geldende IMVO-beleid, dat voor een belangrijk deel op vrijwilligheid berust,
niet volstaat. Het kabinet wil daarom een brede gepaste zorgvuldigheidsverplichting die ziet op de naleving van de OESO-richtlijnen, bij voorkeur via
EU-wetgeving.
Vraag 5 en 6
Wat vindt u van de oproep van FNV en CBL dat Nederland en de Europese
Unie Italië moeten wijzen op de bizarre misstanden die zich voordoen in de
Italiaanse tomatenteelt?
Bent u bereid in Europees verband Italië aan te spreken op deze misstanden?
Antwoord 5 en 6
Ik waardeer de inspanningen van FNV en CBL ten aanzien van het aankaarten
van de misstanden die zich voordoen in de Italiaanse tomatenteelt. Het is aan
bedrijven zelf om in lijn met de OESO-richtlijnen gepaste zorgvuldigheid uit te
voeren en dit soort gezamenlijke initiatieven helpen daarbij.
Uiteraard is het aan de Italiaanse autoriteiten om op te treden indien
arbeidswet- en regelgeving op hun grondgebied overtreden wordt. Organisaties zoals de Europese Commissie of de Verenigde Naties kunnen Italië
aanspreken of onderzoek doen. Mensenrechtenexperts van de Verenigde
Naties hebben dat in oktober 2021 bijvoorbeeld gedaan.3
Niet alleen in Italië, maar ook in andere lidstaten van de Europese Unie, is de
situatie van arbeidsmigranten niet altijd op orde. Ook in Nederland spelen
misstanden rond arbeidsmigranten.4 Het aanspreken van Italië door de
Nederlandse overheid is geen passende reactie. Het kabinet zet zich in
nationaal en internationaal verband, bijvoorbeeld in de International Labour

3
4

https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=27607&LangID=E
Zie bijvoorbeeld advies «Geen tweederangsburgers. Aanbevelingen om misstanden bij
arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan», Kamerstuk 29 861, nr. 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Organization (ILO), in voor het bevorderen van fatsoenlijk werk en een gelijk
speelveld in mondiale waardeketens.
Vraag 7
Bent u bereid om te kijken naar de mogelijkheden vanuit Nederland om
Italiaanse producten die op de Nederlandse markt komen en duidelijk met
slechte arbeidsomstandigheden tot stand zijn gekomen te weren?
Antwoord 7
Vanwege het vrij verkeer van goederen binnen de EU, is dit onmogelijk.
Nederland zet zich binnen nationaal en internationaal verband in voor de
bevordering van goede arbeidsomstandigheden en het kabinet heeft in het
coalitieakkoord aangegeven nationale IMVO-wetgeving in te voeren die
rekening houdt met een gelijk speelveld met de omringende landen en
implementatie van mogelijke EU-regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3