Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3549

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 november 2022
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 3 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Herziening richtlijn productaansprakelijkheid (Kamerstuk 22 112,
nr. 3548)
Fiche: Richtlijn betreffende aanpassing civielrechtelijke aansprakelijkheidsregels voor kunstmatige intelligentie
Fiche: Mededeling handhaving EU-recht (Kamerstuk 22 112, nr. 3550)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-22112-3549
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3549

1

Fiche: Richtlijn betreffende aanpassing civielrechtelijke aansprakelijkheidsregels voor kunstmatige intelligentie
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad
betreffende het aanpassen van niet-contractuele civielrechtelijke
aansprakelijkheidsregels voor kunstmatige intelligentie
b) Datum ontvangst Commissiedocument
28 september 2022
c) Nr. Commissiedocument
COM(2022) 496
d) EUR-Lex
EUR-Lex – 52022PC0496 – EN – EUR-Lex (europa.eu)
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
SWD(2022) 319
f) Behandelingstraject Raad
Raad Justitie en Binnenlandse Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Justitie en Veiligheid in nauwe samenwerking met het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat en Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
h) Rechtsbasis
Artikel 114 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese
Unie (VWEU)
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Gekwalificeerde meerderheid
j) Rol Europees Parlement
Medebeslissing
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Op 28 september 2022 presenteerde de Europese Commissie (hierna: de
Commissie) een voorstel betreffende het aanpassen van niet-contractuele
civielrechtelijke aansprakelijkheidsregels voor kunstmatige intelligentie
(artificial intelligence, hierna: AI). Dit voorstel is tegelijkertijd gepubliceerd
met een voorstel dat strekt tot herziening van de richtlijn productaansprakelijkheid (85/374/EEG)1. Beide voorstellen staan in het teken van het
creëren van rechtszekerheid en rechtsbescherming in de digitale
economie en het verzekeren van het adequate functioneren van de interne
markt en onverstoorde mededinging. Specifiek met betrekking tot AI, gaat
het volgens de Commissie om complementaire voorstellen. Het voorstel
over de productaansprakelijkheid regelt dat AI-systemen en op AI
gebaseerde goederen «producten» zijn, en onder het toepassingsbereik
van het richtlijnvoorstel over productaansprakelijkheid vallen. Het
onderhavige voorstel over specifiek AI ziet niet op productaansprakelijkheid. Het ziet op aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad in andere
gevallen, waarin de inzet van AI-systemen de schade heeft veroorzaakt.
Het doel van de Commissie met het onderhavige richtlijnvoorstel is om
ervoor te zorgen dat diegenen die schade hebben geleden, veroorzaakt
door de output van AI-systemen, eenzelfde niveau van rechtsbescherming
genieten als in gevallen waarin schade is veroorzaakt zonder gebruik van
AI-systemen. Hiermee moet het vertrouwen van consumenten en burgers
1

Dit BNC-fiche wordt tegelijkertijd verstuurd met het BNC-fiche over het voorstel dat strekt tot
herziening van de richtlijn productaansprakelijkheid (Kamerstuk 22 112, nr. 3548).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3549

2

in AI worden versterkt. Het voorstel dient daarnaast ook rechtszekerheid te
bieden aan de aanbieders en gebruikers van AI-systemen. De Commissie
geeft aan dat de specifieke eigenschappen van AI, zoals complexiteit,
autonomie en ondoorzichtigheid (het zogenaamde «black box» effect), het
voor eisers moeilijk maken om te bewijzen dat zij schade hebben geleden
die is veroorzaakt door het AI-systeem. In gevallen waarin AI-systemen
worden gebruikt, hebben benadeelden volgens de Commissie daardoor
potentieel te maken met hoge kosten vooraf om een inschatting te maken
van hun juridische positie en met langdurige juridische procedures. De
richtlijn beoogt hen daarbij te helpen door specifiek hun informatie- en
bewijspositie te verbeteren als zij een vergoeding willen vorderen van
door AI-systemen veroorzaakte schade. Het voorstel introduceert daartoe
ook weerlegbare bewijsvermoedens, waardoor degene die schade heeft
geleden de schuld van de aanbieder of de gebruiker van de AI eenvoudiger kan aantonen.
Het richtlijnvoorstel moet worden bekeken in samenhang met het in
onderhandeling zijnde voorstel voor een AI-verordening2. Deze verordening geeft de definitie van AI-systemen en stelt eisen aan AI-systemen
die een risico meebrengen voor mensenrechten, veiligheid en
gezondheid. Deze eisen zien bijvoorbeeld op de kwaliteit van gebruikte
datasets, de cyberveiligheid van het systeem en menselijk toezicht.
Daarnaast worden documentatie-, informatie- en registratieverplichtingen
opgelegd aan de aanbieders en gebruikers van deze AI-systemen. Eisers
in een gerechtelijke procedure of personen die overwegen om een
procedure aan te spannen hebben op basis van de AI-verordening geen
toegang tot deze informatie. Het onderhavige voorstel vestigt daarom het
recht op toegang tot deze informatie als het gaat om hoog-risico
AI-systemen en versterkt dus hun informatiepositie. Zij kunnen deze
informatie opvragen bij de aanbieders of gebruikers van deze hoog-risico
AI-systemen wanneer er het vermoeden bestaat dat toepassing van deze
systemen tot schade heeft geleid. De eiser moet hierbij wel de aannemelijkheid van de claim kunnen aantonen. Wanneer, na proportionele
inspanningen van de eiser, een aanbieder of gebruiker de gevraagde
informatie niet heeft overgelegd, kan de eiser de rechter vragen hen dit
alsnog te bevelen. De verweerder kan zich erop beroepen dat sprake is
van (bedrijfs)geheime informatie: de rechter moet dan zorgen dat
vertrouwelijkheid is gewaarborgd. Als de aanbieder of gebruiker
overlegging ook dan weigert, zal de rechter er in het vervolg van de
procedure van uitgaan dat de gebruiker of aanbieder niet heeft voldaan
aan de zorgvuldigheidsplicht die voortvloeit uit de voorgestelde
AI-verordening. Ook moeten lidstaten de eiser de mogelijkheid bieden om
bewijsbeslag te laten leggen op de informatie, zodat die niet vernietigd
kan worden door degene die die informatie in zijn macht heeft.
Naast het bieden van toegang tot de informatie over hoog-risico
AI-systemen, biedt het voorstel een verlichting van de bewijslast, onder
bepaalde voorwaarden, voor de benadeelden in gevallen waar
AI-systemen zijn gebruikt, ongeacht of dit hoog-risico systemen zijn. Het
voorstel introduceert een weerlegbaar bewijsvermoeden. De rechter dient
op grond van het voorstel uit te gaan van een causaal verband tussen de
schuld van de verweerder (aanbieder or gebruiker van een AI-systeem) en
de door het AI-systeem gegenereerde output of juist het verzuim van het
AI-systeem om output te genereren, als aan drie voorwaarden is voldaan.
• Ten eerste moet de benadeelde de schuld van de aansprakelijke partij
aantonen, en wel door aan te tonen dat de aansprakelijke partij een
zorgvuldigheidsplicht heeft geschonden. Hierbij geldt dat die zorgvuldigheidsplicht in het leven moet zijn geroepen met het oog op het
2

Kamerstuk 22 112, nr. 3129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3549

3

voorkomen van de veroorzaakte schade. Voor hoog-risico AI-systemen
wordt de beoordeling van het schenden deze zorgplicht gekoppeld aan
bepaalde vereisten die voortvloeien uit de voorgestelde
AI-verordening.
• Ten tweede dient de benadeelde te bewijzen dat redelijkerwijs kan
worden aangenomen, dat die schuld de door het AI-systeem gegenereerde output of het verzuim door het AI-systeem om output te
genereren heeft beïnvloed, gelet op de omstandigheden van het geval.
• Ten derde moet de benadeelde aantonen dat de door het AI-systeem
gegenereerde output of het verzuim door het AI-systeem om output te
genereren, zijn schade heeft veroorzaakt.
Als aan deze voorwaarden is voldaan, geldt het bewijsvermoeden voor
een causaal verband tussen de schuld van verweerder en (het verzuim
van) de output van het AI-systeem niet altijd. In gevallen waarbij
hoog-risico AI-systemen zijn gebruikt, dient de rechter uit te gaan van het
vermoeden dat een dergelijk causaal verband bestaat, als niet is voldaan
aan bepaalde eisen die voortvloeien uit de voorgestelde AI-verordening.
In gevallen waarbij niet hoog-risico AI-systemen zijn gebruikt, gaat de
rechter niet uit van het bewijsvermoeden, als de verweerder aantoont dat
de eiser redelijkerwijs over voldoende bewijsmateriaal en deskundigheid
kan beschikken om het causaal verband aan te tonen tussen de schuld van
de verweerder en (het verzuim van) de door de AI gegenereerde output.
De rechter hanteert het bewijsvermoeden in het geval van niet hoog
risico-systemen bovendien alleen, als hij het voor de benadeelde
buitensporig moeilijk acht om het causaal verband tussen de fout en de
AI-inzet aan te tonen.
In gevallen waarbij de verweerder een AI-systeem voor persoonlijke
niet-professionele doeleinden heeft gebruikt, geldt het bewijsvermoeden
ten slotte alleen als de verweerder met de werking van het AI-systeem
heeft geïnterfereerd of niet goed geeft zorggedragen voor de condities
ervan.
De bewijsvermoedens zijn weerlegbaar. Dit betekent dat een verweerder
in de gelegenheid moet worden gesteld om te bewijzen dat het causaal
verband tussen de fout en (het verzuim van) de output van het AI-systeem
ontbreekt.
b) Impact assessment Commissie
In de effectbeoordeling van de Commissie zijn verschillende beleidsopties
beoordeeld. Naast de in het voorstel gekozen voorkeursoptie voor
verlichting van de bewijslast en het evaluatiemechanisme, bevatten deze
beleidsopties ook de harmonisering van risicoaansprakelijkheidsregels
voor gevallen van AI-gebruik met een specifiek risicoprofiel en een
verplichte verzekering. De voorliggende voorkeursoptie bleek uit het
impact assessment het hoogst te scoren op effectiviteit. Volgens de
beoordeling is het gekozen instrument voldoende om de rechtsbescherming van degenen die schade hebben geleden door AI-systemen te
waarborgen en om rechtszekerheid te bieden voor de aanbieders en
gebruikers van deze systemen. Het is de inschatting van de Commissie
dat dit voorstel zal leiden tot grotere marktwaarde voor AI binnen de
Europese interne markt. De waarde van deze vergroting wordt door de
Commissie geschat op 500 miljoen euro tot 1,1 miljard euro in 2025.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3549

4

3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Nederland zet in op de ontwikkeling en inzet van AI-systemen die de mens
dienen, veilig en betrouwbaar zijn, die publieke waarden borgen en
waarbij een goede rechtsbescherming verzekerd is.3 Het kabinet zet zich in
de EU in voor geharmoniseerde regelgeving om te borgen dat
AI-systemen pas de Europese interne markt op komen als ze voldoen aan
een aantal eisen. Op die manier kunnen grensoverschrijdende risico’s
voor gezondheid, veiligheid en fundamentele rechten die AI-systemen
met zich mee brengen voorkomen of gemitigeerd worden. Het kabinet
geeft het beschermen van grondrechten en publieke waarden een centrale
rol bij het reguleren van AI. Het kabinet zet daarom sterk in op transparantie en rechtsbescherming bij de onderhandelingen over de voorgestelde AI-verordening van de Europese Unie en over het voorgestelde
AI-verdrag binnen de Raad van Europa.
De bewijspositie en het recht op inzage in stukken zijn in Nederland voor
alle procedures op dezelfde wijze geregeld als onderdeel van het
bewijsrecht in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Dit bewijsrecht wordt momenteel herzien door een wetsvoorstel dat aanhangig is
bij de Tweede Kamer (Kamerstukken 35 498, nrs. 1 t/m 3). Daarin wordt
ook het reeds bestaande inzagerecht verduidelijkt en beter ingebed in de
wettelijke regeling van de bewijsmiddelen. Dit wetsvoorstel codificeert de
reeds bestaande praktijk die is gegroeid op basis van het huidige
wettelijke inzagerecht. Daarin staat voorop dat een partij zonder tussenkomst van de rechter aanspraak kan maken op inzage. Inzagerecht kan
worden afgedwongen bij de rechter indien de wederpartij of de derde die
over de informatie beschikt niet meewerkt of indien er sprake is van
discussie over de aanspraak op inzage.
Een vordering tot schadevergoeding wordt in de regel gebaseerd op
wanprestatie of onrechtmatige daad. Het voorstel ziet op aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad. Het richtlijnvoorstel voorziet in minimumharmonisatie door uit te gaan van harmonisatie van enkele regels van
bewijsrecht. Het nationale aansprakelijkheidsrecht blijft leidend. Volgens
de Commissie is in de meeste landen sprake van een schuldaansprakelijkheid, wanneer het schade door de inzet van AI betreft. Ook in
Nederland is dat het geval. Een benadeelde die schade lijdt door een
onrechtmatige daad zal naar Nederlands recht moeten bewijzen dat er
sprake is van een onrechtmatige daad die aan de verweerder kan worden
toegerekend (schuld) en van een oorzakelijk verband tussen die onrechtmatige daad en de schade. De bewijslast rust op de benadeelde. Als de
benadeelde niet in dit bewijs slaagt, wordt de vordering tot schadevergoeding afgewezen. Het is naar Nederlands recht wel mogelijk dat de
rechter de bewijslast van een benadeelde verlicht in een individuele zaak.
Dat kan de rechter bijvoorbeeld doen door op voorhand bewezen te
achten dat er sprake is van een oorzakelijk verband tussen het onrechtmatig handelen en de gestelde schade. De rechter gaat in dit geval uit van
een zogenoemd bewijsvermoeden. Het is dan aan de aansprakelijkgestelde partij om het tegendeel te bewijzen. Het bewijsvermoeden is met
andere woorden weerlegbaar.

3

Kamerstuk 36 643, nr. 924 en Kamerstuk 36 643, nr. 943 en Kamerstuk 36 643, nr. 765.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3549

5

b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet verwelkomt het voorstel en staat positief tegenover de
beschreven doelstellingen, maar heeft nog wel een aantal vragen. Het
kabinet is voorstander van het waarborgen en versterken van de
rechtsbescherming en rechtszekerheid bij het toepassen van AI-systemen.
Dit versterkt het vertrouwen van consumenten en burgers in AI. Het
kabinet erkent dat het bevorderlijk is voor de innovatie indien organisaties
en bedrijven meer zekerheid hebben over het risico dat zij lopen om
aansprakelijk gesteld te worden vanwege schade die hun systemen
mogelijk veroorzaken. Het is tevens belangrijk dat burgers en consumenten ervan op aan kunnen dat zij eenzelfde mate van bescherming
krijgen in situaties waarin AI-systemen worden toegepast als in situaties
waar AI-systemen niet worden toegepast. Dit neemt niet weg dat tijdens
de onderhandelingen de gevolgen en effectiviteit van de in dit voorstel
opgenomen maatregelen nader moet worden verkend, mede gelet op het
impact assessment van de Commissie. Daarin wordt namelijk gesteld dat
er binnen de EU nog geen ervaring is met aansprakelijkstellingen waarbij
AI-systemen een belemmering vormden om schade te vorderen.
De doelstellingen van de voorgestelde richtlijn zijn in overeenstemming
met de inzet van het kabinet ten aanzien van de voorgestelde
AI-verordening. Het kabinet pleit in die context voor het versterken van
transparantie en rechtsbescherming voor burgers bij de inzet van
AI-systemen. Het onderhavige voorstel biedt burgers en bedrijven
aanvullende mogelijkheden om hun rechten uit te oefenen en tracht
daardoor bij te dragen aan de bescherming van de veiligheid, gezondheid
en de fundamentele rechten. Tegelijkertijd is een voordeel van deze
benadering dat het de naleving van de voorgestelde AI-verordening
bevordert. Aanbieders en gebruikers van AI-systemen worden immers
gestimuleerd om hun documentatie-, informatie- en registratieverplichtingen op orde te hebben. Het kabinet maakt daarbij wel het voorbehoud
dat nog over de voorgestelde AI-verordening onderhandeld wordt en
zodoende nog niet vast ligt. Op diverse plaatsen in het voorstel wordt
verwezen naar de aankomende AI-verordening. Voorbeelden hiervan zijn
de definitie van een AI-systeem en de specifieke vereisten voor
aanbieders en gebruikers van AI-systemen. Pas als de onderhandelingen
over de voorgestelde AI-verordening afgerond zijn, kunnen alle consequenties voor deze richtlijn worden bepaald.
Het kabinet heeft een aantal opmerkingen bij onderdelen van het voorstel.
De inzet bij de onderhandelingen is in eerste instantie erop gericht
hierover duidelijkheid te verkrijgen. Zo heeft het kabinet in het kader van
het inzagerecht enige vragen over de bedoeling en reikwijdte van het
voorstel in relatie tot het bewijsbeslag dat het inzagerecht moet zekerstellen. De gevolgen van een bewijsbeslag zoals het wordt voorgesteld in
het voorstel, sluiten niet aan op het Nederlandse bewijsbeslag.
Het kabinet heeft daarnaast vragen over (de werking van) het bewijsvermoeden, onder meer met betrekking tot de toepassing van het bewijsvermoeden. In het voorstel staat dat in een aansprakelijkheidsprocedure
onder bepaalde omstandigheden dient te worden uitgegaan van causaal
verband tussen de schuld van de verweerder en (het verzuim van) de
output van het AI-systeem. Het lijkt de Commissie daarmee niet te gaan
om een bewijsvermoeden dat ziet op het causale verband tussen
onrechtmatig handelen en schade, maar om een bewijsvermoeden dat
ziet op het toerekenbaar onrechtmatig handelen voor wat betreft (het
verzuim van) de output van het AI-systeem. Een nadere duiding van het
bewijsvermoeden tijdens de onderhandelingen is nodig om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3549

6

meerwaarde van het bewijsvermoeden voor de benadeelde te beoordelen
en een standpunt te formuleren.
De inzet van het kabinet is er tevens op gericht te voorkomen dat de
voorwaarden voor toepassing van het bewijsvermoeden door hun
complexiteit leiden tot nieuwe discussies. De benadeelde heeft in dat
geval mogelijk geen voordeel van een bewijsvermoeden. Lange procedures zijn kostbaar en leiden tot onzekerheid. Dit is ook nadelig voor de
aansprakelijk gestelde partij. In dit licht valt onder meer op dat de
voorwaarden voor de toepassing van het bewijsvermoeden cumulatief
zijn. Het kabinet zal aandacht vragen voor de vraag of van een gemiddelde
benadeelde verlangd kan worden om het bewijs van deze voorwaarden te
leveren en of de rechter zich hierover een oordeel kan vormen.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De meeste lidstaten zijn nog bezig een formeel standpunt over het
voorstel te formuleren. Uit de onderhandelingen over de voorgestelde
AI-verordening blijkt dat alle lidstaten in algemene zin het beschermen
van fundamentele rechten, veiligheid en gezondheid op Europees niveau
willen verankeren.
Het Europees Parlement (EP) heeft eveneens nog geen formeel standpunt
ingenomen ten opzichte van het voorstel, maar zal naar verwachting
positief zijn over het treffen van maatregelen. Het EP heeft eerder
voorgesteld in een resolutie op 20 oktober 20204 om te komen tot een
verplichte verzekering voor alle operators van hoog-risico AI-systemen.
Het voorstel zal worden behandeld door het Comité Juridische Zaken
binnen het EP.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid is positief.
Het voorstel is gebaseerd op artikel 114 VWEU. Op grond van artikel 114
VWEU is de EU bevoegd om maatregelen vast te stellen inzake de
onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen van de lidstaten die de instelling en de werking van de interne
markt betreffen. Het kabinet kan zich vinden in de keuze voor deze
rechtsgrondslag. Op het terrein van de interne markt is sprake van een
gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (artikel 4, tweede lid,
onder a, VWEU).
b) Subsidiariteit
Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de subsidiariteit is positief.
Het doel van het voorstel is enerzijds om ervoor te zorgen dat diegenen
die schade hebben geleden door AI-systemen eenzelfde niveau van
rechtsbescherming genieten als in gevallen waar schade is veroorzaakt
zonder gebruik van AI-systemen en anderzijds om rechtszekerheid te
bieden aan aanbieders en gebruikers van AI-systemen. Gezien het
grensoverschrijdende karakter van de markt voor AI kan dit onvoldoende
door de lidstaten op centraal, regionaal of lokaal niveau worden verwezenlijkt. Daarom is een EU-aanpak nodig. Door de richtlijn kan het gelijke
speelveld op het terrein van aansprakelijkheidsprocedures worden
4

Resolutie van het Europees Parlement van 20 oktober 2020 met aanbevelingen aan de
Commissie betreffende het civielrechtelijk aansprakelijkheidsstelsel voor kunstmatige
intelligentie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3549

7

verbeterd en kunnen belemmeringen op de interne markt voor
AI-systemen worden weggenomen. Om die redenen is optreden op het
niveau van de EU gerechtvaardigd.
c) Proportionaliteit
Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit is positief,
met kanttekening. Het doel van het voorstel is enerzijds om ervoor te
zorgen dat diegenen die schade hebben geleden door AI-systemen
eenzelfde niveau van rechtsbescherming genieten als in gevallen waar
schade is veroorzaakt zonder gebruik van AI-systemen en anderzijds om
rechtszekerheid te bieden aan aanbieders en gebruikers van AI-systemen.
Het optreden lijkt niet verder te gaan dan noodzakelijk, omdat het
specifiek toeziet op de informatie- en bewijspositie van benadeelden. Het
kabinet merkt wel op dat de vraag of de richtlijn daadwerkelijk geschikt is
om het doel te bereiken, niet met zekerheid is te beantwoorden, omdat
zich tot op heden nog geen zaken hebben voorgedaan waarin de
toepassing van AI een probleem vormde in de aansprakelijkheidstelling.
Nut, noodzaak en effectiviteit van de verschillende onderdelen uit het
voorstel dienen in dit licht nog nader te worden verkend, in het bijzonder
waar het betreft het voorgestelde bewijsvermoeden. Het kabinet wil graag
extra uitleg zien waarom de gekozen maatregelen, in het bijzonder het
bewijsvermoeden, geschikt zijn om de doelstelling van het optreden te
bereiken. Het kabinet zal hier in de onderhandelingen naar vragen. Het
kabinet is positief over het gekozen instrument van een richtlijn die uitgaat
van minimumharmonisatie, omdat hiermee rekening wordt gehouden
met de verschillende nationale rechtstradities.
5. Financiële consequenties, gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Consequenties EU-begroting
Volgens de Commissie heeft het voorstel geen gevolgen voor de
EU-begroting. Nederland is van mening dat de eventueel benodigde
middelen gevonden dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken
financiële kaders van de EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten
passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
medeoverheden
Het voorstel heeft geen significante financiële consequenties voor
nationale overheden. Eventuele budgettaire gevolgen voor de nationale
begroting worden ingepast op de begroting van de beleidsverantwoordelijke departementen, conform de regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties en gevolgen voor regeldruk voor bedrijfsleven
en burger
De richtlijn bevat inhoudelijk een tweetal procesrechtelijke bepalingen die
gevolgen hebben voor de wijze waarop partijen de procedure voor de
civiele rechter dienen te voeren. Het civiele procesrecht biedt waarborgen
voor een eerlijke en efficiënte procesvoering. De eisen die aan partijen
worden gesteld aan de informatie-uitwisseling met de rechter of de
wederpartij, hangen direct samen met deze waarborgfunctie. Daarom
worden de lasten die met deze informatieverplichtingen gepaard gaan,
vanwege het bijzondere karakter ervan, niet onverkort als regeldruk voor
burgers en bedrijven aangemerkt en heeft de richtlijn voor hen geen
gevolgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3549

8

d) Gevolgen voor concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Het voorstel zorgt volgens de Commissie voor meer zekerheid voor
aanbieders en gebruikers van AI-systemen over hun aansprakelijkheid.
Daarnaast stelt de Commissie dat geharmoniseerde maatregelen ten
aanzien van aansprakelijkheidsprocedures de voorwaarden voor uitrol van
AI-technologieën aanzienlijk verbeteren. Hierdoor wordt ook het
vertrouwen van de consument in op AI gebaseerde producten en diensten
bevorderd, wat bijdraagt aan een stabielere en groeiende markt.
Ook bouwt de EU met het voorstel voor de richtlijn verder aan haar rol als
globale pionier op het gebied van digitale regelgeving. De richtlijn draag
bij aan het versterken van het wereldwijde normstellend vermogen van de
EU. Dit vermogen is een van de belangrijkste troeven om geopolitieke en
geo-economische doelstellingen te realiseren. Cruciale voorwaarde
daarbij is dat de EU ambitieuze eigen regelgeving vormgeeft omtrent
digitale technologieën zoals AI.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Implementatie van de richtlijn zal mogelijk leiden tot aanpassing van het
inzagerecht in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, voor zover
het gaat om de gevolgtrekkingen die de rechter moet maken bij de
weigering van de gedaagde om informatie over te leggen. De weerlegbare
vermoedens van causaal verband zullen leiden tot nationale wetgeving.
De lex silencio positivo is niet van toepassing omdat de maatregelen in
deze richtlijn niet zien op beschikkingen van bestuursorganen.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
Het richtlijnvoorstel bevat geen gedelegeerde of uitvoeringshandelingen.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Het richtlijnvoorstel bevat een implementatietermijn van twee jaar. Dit is
volgens het kabinet een realistische termijn.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Volgens de evaluatiebepaling moet de Commissie de richtlijn vijf jaar na
de omzetting evalueren. Daarbij moet, volgens de commissie, met name
worden onderzocht of er behoefte is aan het creëren van risicoaansprakelijkheidsregels voor vorderingen tegen de exploitant, voor zover deze niet
reeds onder andere aansprakelijkheidsregels van de Unie vallen, en of er
behoefte is aan een verplichte schadeverzekering. Het kabinet is positief
over de evaluatie van wet- en regelgeving en dus ook voor deze richtlijn.
e) Constitutionele toets
Het aansprakelijkheidsrecht biedt burgers die schade ondervinden de
mogelijkheid tot schadevergoeding. Door het voorstel om de bewijsregels
voor aansprakelijkheidsprocedures aan te passen aan de risico’s zoals ze
zich volgens de Commissie bij AI manifesteren, kan dit voorstel bijdragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3549

9

aan de uitoefening van een effectief rechtsmiddel, zoals neergelegd in
artikel 47 van het Handvest voor de EU-grondrechten.
Daarnaast biedt dit voorstel aanvullende mogelijkheden om de
bescherming van andere fundamentele rechten te handhaven die door de
toepassing van AI worden geschonden en tot schade leiden. Daarbij kan
worden gedacht aan het recht op leven (artikel 2 van het EU Handvest),
bezit (artikel 17 van het EU-Handvest) en in het bijzonder op de
bescherming tegen discriminatie (artikel 1 Grondwet, artikel 21
EU-Handvest).
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
De bepalingen in de richtlijn zullen moeten worden toegepast door de
civiele rechter, indien bij hem een procedure aanhangig wordt gemaakt
over de niet-contractuele schuldaansprakelijkheid voor schade die
veroorzaakt is door een AI-systeem. De richtlijn bevat geen regels die
anderszins gehandhaafd dienen te worden, zodat de handhaafbaarheid
buiten beschouwing gelaten kan worden.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Geen implicaties voor ontwikkelingslanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3549

10