Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 733

Beleidsbrief Defensie

Nr. 51

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 23 november 2011
De vaste commissie voor Defensie1 heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de minister van Defensie over de brief van 27 oktober 2011 inzake het
vervolg van het herbeleggingsplan Vastgoed Defensie (Kamerstuk 32 733,
nr. 47).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 17 november
2011. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Beek
De adjunct-griffier van de commissie,
Lemaier

1
Samenstelling:
Leden: Beek, W.I.I. van (VVD), voorzitter,
Bommel, H. van (SP), Staaij, C.G. van der
(SGP), Timmermans, F.C.G.M. (PvdA), Eijsink,
A.M.C. (PvdA), Miltenburg, A. van (VVD),
Knops, R.W. (CDA), Jacobi, L. (PvdA),
Brinkman, H. (PVV), Voordewind, J.S. (CU),
Broeke, J.H. ten (VVD), Dijk, J.J. van (SP),
Thieme, M.L. (PvdD), Rouwe, S. de (CDA),
ondervoorzitter, Peters, M. (GL), Berndsen,
M.A. (D66), Kortenoeven, W.R.F. (PVV),
Monasch, J.S. (PvdA), Bosman, A. (VVD), El
Fassed, A. (GL), Hernandez, M.M. (PVV),
Hachchi, W. (D66) en Holtackers, M.P.M. (CDA).
Plv. Leden: Taverne, J. (VVD), Raak, A.A.G.M.
van (SP), Dijkgraaf, E. (SGP), Smeets, P.E.
(PvdA), Wolbert, A.G. (PvdA), Dijkhoff,
K.H.D.M. (VVD), Ferrier, K.G. (CDA), Samsom,
D.M. (PvdA), Helder, L.M.J.S. (PVV), Wiegmanvan Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Caluwé,
I.S.H. de (VVD), Irrgang, E. (SP), Ouwehand, E.
(PvdD), Ormel, H.J. (CDA), Braakhuis, B.A.M.
(GL), Schouw, A.G. (D66), Bontes, L. (PVV),
Heijnen, P.M.M. (PvdA), Hennis-Plasschaert,
J.A. (VVD), Grashoff, H.J. (GL), Roon, R. de
(PVV), Pechtold, A. (D66) en Haverkamp, M.C.
(CDA).

kst-32733-51
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

1

1
Kunt u bij de in de brief genoemde maatregelen op hoofdlijnen aangeven
waarom tot deze keuze is gekomen en onderbouwen waarom een
bepaalde sluiting of verplaatsing de meest doelmatige en doeltreffende
oplossing zou zijn?
De brief van 27 oktober jl. over het vervolg op het herbeleggingsplan
vastgoed Defensie (Kamerstuk 32 733, nr. 47) noemt de algemene
uitgangspunten die ten grondslag hebben gelegen aan het herbeleggingsplan en geeft bij deze uitgangspunten voorbeelden van maatregelen
die hieruit voortvloeien. Die voorbeelden worden ook gegeven bij de op
pagina 4 genoemde uitgangspunten die zijn gehanteerd om de doelmatigheid te verhogen. Bij elk van de op de pagina’s 5 tot en met 9
beschreven maatregelen is gemeld waarom hiervoor is gekozen en
waarom dit een doelmatige en doeltreffende oplossing is.
2, 3, 10, 21, 23, 24 en 99
Wat is de financiële onderbouwing bij de bezuiniging van € 50 miljoen
structureel? Is hier al meer duidelijkheid over?
Is er ruimte voor meer bezuinigingen dan de genoemde € 50 miljoen?
Kunt u een overzicht geven welke bedragen er in 2012–2016 op welke
artikelen van de Defensiebegroting zijn ingeboekt die samenhangen met
het Vastgoedplan?
Is de doelstelling van het Vastgoedplan een structurele besparing van
€ 50 mln. op exploitatielasten en een eenmalige opbrengst uit verkoopopbrengsten uit af te stoten activa?
Wat is het minimale bedrag dat u per saldo (verkoopopbrengsten minus
afstotingskosten) wenst te realiseren in het kader van het Vastgoedplan?
Hoe is het verwachte kasritme van besparingen in de periode 2012–2016
van de totale structurele besparing van € 50 mln. onderverdeeld naar de
in de brief genoemde kostenposten: instandhoudingkosten huisvesting,
bewaking en facilitaire ondersteuning?
Uiteindelijk loopt de exploitatiebesparing op vastgoed op tot € 54,3 mln.
structureel. Op pagina 2 wordt echter gesproken van een structurele
besparing van € 61 mln. Kunt u dit verschil uitleggen en precies
vaststellen welk bedrag uiteindelijk structureel wordt bespaard?
In annex A van de beleidsbrief-Defensie na de kredietcrisis van 8 april jl.
(Kamerstuk 32 733, nr. 1) zijn exploitatiebesparingen op vastgoed gemeld,
oplopend tot € 54,3 miljoen (zie onderstaande tabel).
Maatregelen: Bedragen in M€
Spoor 2 (ondersteuning)
Infrastructuur (normering)

2012

2013

2014

2015

2016

Structureel

0

18,5

28,2

38,9

50,1

54,3

Gespecificeerd naar defensieonderdeel ziet dit er als volgt uit:
Beleidsartikel
21 Commando zeestrijdkrachten
22 Commando landstrijdkrachten
23 Commando luchtstrijdkrachten
24 Commando Koninklijke marechaussee
25 Defensie Materieel Organisatie
26 Commando Dienstencentra
Totaal ingeboekt m.b.t. herbeleggingsplan
26 Commando Dienstencentra (keten, valt niet onder
het herbeleggingsplan)
Totaal maatregelen Infrastructuur

2012

2013

2014

2015

2016

Structureel

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

1,4
5,1
3,4
0,5
1,4
3,4
15,2

2,1
8,1
5,4
0,8
3,1
5,4
24,9

3,0
11,4
7,6
1,1
4,9
7,6
35,6

3,9
14,6
9,8
1,5
7,3
9,7
46,8

4,5
17,3
11,5
1,7
4,6
11,4
51,0

0,0
0,0

3,3
18,5

3,3
28,2

3,3
38,9

3,3
50,1

3,3
54,3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

2

De genoemde kostenposten maken deel uit van het kasritme, zoals
weergegeven in de tabel hierboven, maar kunnen niet afzonderlijk worden
gespecificeerd.
In het totaal van € 54,3 miljoen is een besparing meegenomen van € 3,3
miljoen op de interne vastgoedketen. Deze besparing maakt geen deel uit
van het herbeleggingsplan, maar wordt afzonderlijk bereikt door
doelmatiger werken in deze keten. De resterende besparing op het
vastgoed van € 51 miljoen wordt onder andere bereikt door nieuwe
vastgoednormen, een lager energiegebruik en besparingen op
onderhoud, bewaking en beveiliging. Daarnaast leveren het stilzetten van
eenheden en andere maatregelen uit spoor 3 (operationele capaciteiten)
een structurele besparing op vastgoed op van € 10 miljoen. Dit bedrag is
met de uitwerking van de maatregelen uit spoor 3 verwerkt op de
beleidsartikelen 21 – Commando zeestrijdkrachten (CZSK), 22 –
Commando landstrijdkrachten (CLAS) en 23 – Commando luchtstrijdkrachten (CLSK).
De totale structurele besparing komt daarmee op € 61 miljoen.
Deze besparing van € 61 miljoen wordt in fasen bereikt. In fase 1 van het
herbeleggingsplan is, zoals gemeld in mijn brief van 27 oktober jl., de
besparing op de exploitatie (huisvestingskosten) € 37 miljoen. De
structurele besparing op huisvesting omvat de volgende kostenposten:
– gas, water en elektra;
– bewaking en beveiliging;
– schoonmaak en afvalstoffenverwerking;
– onderhoud aan gebouwen en terreinen en Commandantenvoorzieningen;
– inrichting en verhuizing.
Dit betekent dat in het vervolgtraject nog eens ten minste € 24 miljoen
structureel moet worden bespaard op de exploitatie. Met deze invulling
van € 61 miljoen euro in fasen wordt voldaan aan de taakstelling uit het
regeerakkoord, zoals verwerkt in de beleidsbrief.
De doelstelling van het herbeleggingsplan is het bereiken van een
structurele besparing op de exploitatielasten. De eenmalige opbrengst uit
verkoopopbrengsten vloeit voort uit het vrijkomen van vastgoed en is dus
geen doel op zich.
4
Is het moratorium op investeringen in nieuwe infrastructuur uit de motie
Knops/Ten Broeke nog steeds van kracht?
Het moratorium op de investeringen in nieuwe infrastructuur uit de motie
Knops/Ten Broeke is nog steeds van kracht.
5
Wat levert de focus op het nieuwe werken, concentratie, co-locatie en
innovatieve huisvestingsconcepten op? Wanneer zullen deze maatregelen
effectief zijn ingevoerd?
De maatregelen van het «nieuwe werken», concentratie, co-locatie en
innovatieve huisvestingsconcepten zijn voor een deel al voorafgaand aan
deze bezuiniging in werking gesteld. Daardoor is niet exact te zeggen wat
de opbrengst is van deze concepten is in de huidige reorganisatie. Grote
delen van het Commando DienstenCentra (CDC) stonden bijvoorbeeld al
eerder gepland om te verhuizen naar de Kromhoutkazerne (in de periode
2011–2012). Hierdoor kan onder andere de Binckhorsthof in Den Haag
worden afgestoten. In fase 1 van het herbeleggingsplan wordt hierop
voortgeborduurd, waardoor in Den Haag ook de Beatrixkazerne en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

3

Prinses Julianakazerne kunnen worden afgestoten. Feitelijk blijven twee
grote kantoorconcentraties over, te weten Den Haag (het Plein-Kalvermarktcomplex en de Frederikkazerne) en Utrecht (de Kromhoutkazerne).
De nieuwe huisvestingsconcepten worden nu ook ingevoerd op andere,
kleinere kantoorlocaties, zoals in de Luchtmachttoren in Breda. Hierdoor
kan vrijvallende ruimte beter worden benut en kunnen huur- en splinterlocaties worden gesloten.
6
Hoe worden de nieuwe uitgangspunten in de praktijk vormgegeven?
Het «nieuwe werken» beperkt zich niet alleen tot een andere normering
van 0,8 werkplek per vte. Tevens wordt bij de indeling van ruimtes in
gebouwen rekening gehouden met de werkstijl van werknemers waardoor
diverse soorten werkplekken ontstaan. Daarnaast zijn er mogelijkheden
voor meer flexwerken (in tijd en locatie) en loopt een pilot thuiswerken.
7
Kunt u uiteenzetten wat de belangrijkste alternatieven waren en op basis
van welke afwegingen die niet zijn gekozen?
In mijn brief van 27 oktober jl. heb ik uitvoerig gemeld welke uitgangspunten zijn gehanteerd en welke afwegingen zijn gemaakt in de besluitvorming over de verplaatsing van eenheden en de sluiting van locaties. In
dat proces zijn locaties die voor afstoting in aanmerking zouden komen,
alsnog behouden. Een voorbeeld daarvan is Maritiem Vliegkamp De Kooy.
Ook voor de Haagse regio zijn alternatieven onderzocht en is vervolgens
besloten de Frederikkazerne aan te houden, omdat die de grootste
ontwikkelpotentie heeft. Op die manier zijn keuzes voor sluiting gemaakt,
die in de brief zijn verantwoord.
8, 12 en 54
Is het mogelijk in het Strategisch Vastgoedplan (hierna: het Vastgoedplan)
de Kamer een meer integraal beeld te schetsen van de gehanteerde
criteria en de gemaakte afwegingen per maatregel?
Wat zal de (juridische) status zijn van het Vastgoedplan en welke betrokkenheid van de Tweede Kamer ziet u bij de totstandkoming ervan
weggelegd? Waar besluit de Kamer precies over?
Wanneer zult u naar verwachting het Strategisch Vastgoedplan naar de
Tweede Kamer sturen?
In mijn brief van 27 oktober jl. heb ik u gemeld dat ik het Strategisch
Vastgoedplan in drie fases wil opstellen. De brief van 27 oktober jl. is fase
1. Daarin wordt voor € 37 miljoen aan maatregelen genomen. Bij elk van
de beschreven maatregelen is gemeld waarom hiertoe is gekozen en
waarom dit een doelmatige en doeltreffende oplossing is. Fase 2 moet
voor de zomer van 2012 zijn voltooid. Daarin worden aanvullende
maatregelen genomen om de gewenste financiële besparing te halen. Net
als in fase 1 zal ik de Kamer dan per maatregel informeren over de
gehanteerde criteria en de gemaakte afwegingen. In fase 3 wordt
vervolgens op basis van de dan geldende stand van zaken een Strategisch
Vastgoedplan ontwikkeld met daarin een visie voor de komende tien jaar.
Deze visie wordt u na het zomerreces van 2012 aangeboden. Het
Vastgoedplan zal geen juridisch bindend document zijn. Per fase
informeer ik de Kamer over de resultaten. De financiële implicaties van
het herbeleggingsplan vinden hun weerslag in de begroting, die de Kamer
ter goedkeuring wordt voorgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

4

9 en 34
Kunt u in het Vastgoedplan bij die maatregelen waar dat van toepassing
is, de Kamer in samenhang informeren over het vastgoed én de daarbij in
het geding zijnde terreinen?
Bij welke maatregelen in het Herbeleggingsplan is ook sprake van
verminderen of afstoten van schiet- of oefenterreinen?
Ja, waar van toepassing zal ik de Kamer in het vastgoedplan in
samenhang informeren over het vastgoed en de daarbij in het geding
zijnde terreinen. Bij de maatregelen in fase 1 van het herbeleggingsplan
zijn de oefen- en schietterreinen nog niet meegenomen. De komende tijd
wordt gekeken welke gevolgen de bezuinigingen precies hebben voor de
opleidings- en oefenbehoefte en de daarvoor benodigde oefen- en
schietterreinen.
10
Kunt u een overzicht geven welke bedragen er in 2012–2016 op welke
artikelen van de Defensiebegroting zijn ingeboekt die samenhangen met
het Vastgoedplan?
Zie het antwoord op vraag 2.
11
Zijn de maatregelen die nu in het Herbeleggingsplan zijn aangekondigd
beleidsvoornemens of onherroepelijke besluiten?
De herbeleggingsmaatregelen uit de eerste fase worden onverkort en zo
spoedig mogelijk uitgevoerd en kunnen worden beschouwd als vastgesteld. De maatregelen uit de tweede fase zijn nog niet vastgesteld.
12
Wat zal de (juridische) status zijn van het Vastgoedplan en welke betrokkenheid van de Tweede Kamer ziet u bij de totstandkoming ervan
weggelegd? Waar besluit de Kamer precies over?
Zie het antwoord op vraag 8.
13
Hoe gaat concreet vorm gegeven worden aan samenwerking tussen de
politie en de krijgsmacht?
De civiel-militaire samenwerking strekt zich uit over een breed terrein. In
alle 25 veiligheidsregio’s heeft Defensie verbindingsofficieren geplaatst.
Samen met de regionaal militaire commandanten staan zij het bestuur
van de veiligheidsregio met raad en daad bij, zowel ten behoeve van
preventie als voor de respons op een incident of calamiteit. Ook bij het
Landelijk Operationeel Coördinatie Centrum (LOCC) is Defensie
permanent vertegenwoordigd.
Bij operationele samenwerking, zowel in het domein van rampenbestrijding en crisisbeheersing als in het domein van de openbare orde en
rechtshandhaving, valt te denken aan de inzet van de Kmar voor de
bestrijding van de georganiseerde misdaad, de inzet van bemande en
onbemande waarnemingscapaciteit ter ondersteuning van politie en
bestuurlijke autoriteiten en de inzet van andere capaciteiten van Defensie
bij het zoeken naar vermiste personen, wapens of munitie. De kennis en
ervaring die Defensie heeft opgedaan in recente operaties in Irak en
Afghanistan wordt gebruikt bij de inzet van de zogenoemde searchcapaciteit van de genie in gecombineerde teams met de politie, FIOD, de
Nationale Recherche of de douane, zoals onlangs in Venlo en Breda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

5

Een goed voorbeeld van geïntegreerde samenwerking op het gebied van
opleiding en training is de samenwerking van Defensie met haar partners
politie, brandweer en GHOR om kennis, opleidingen, oefeningen en
trainingsmogelijkheden te bundelen in een multidisciplinair trainings- en
expertisecentrum op CBRN-gebied. Ook de samenwerking tussen de
Nederlandse Defensie Academie, de Politieacademie en het Nederlands
Instituut voor Fysieke Veiligheid in het Centre for National Security and
Safety (CENS2) is een voorbeeld van het delen van kennis en van
samenwerking bij opleidingen.
In het kader van de herbelegging van het vastgoed bij Defensie wordt
gekeken naar de mogelijkheden tot co-locatie en intensivering van de
samenwerking tussen de Dienst Speciale Interventies (DSI), de Brigade
Speciale Beveiligingsopdrachten (BSB) en de Unit Interventie Mariniers
(UIM).
De invoering van de Nationale Politie leidt ertoe dat de beschikbare
capaciteit van de politieorganisatie sneller en beter inzichtelijk wordt. De
uitvoering van bijstandsaanvragen wordt hiermee dus vereenvoudigd. In
samenspraak met de Nationale Politie beziet Defensie welke mogelijkheden er zijn om in bepaalde situaties de bestaande bijstandsprocedures
te vereenvoudigen, zoals dat gebruikelijk is bij de inzet van F16’s in geval
van schendingen van het luchtruim en bij de inzet van de Explosieven
Opruimingsdienst Defensie (EODD). De intensivering van de samenwerking tussen de Nationale Politie en Defensie vergroot de kennis van
elkaars capaciteiten, procedures en technieken. Dit vereenvoudigt de
uitvoering van militaire bijstand en bevordert het gebruik ervan. Een
intensivering van de samenwerking is bijvoorbeeld denkbaar tussen de
Nationale Politie en de Kmar op de terreinen van de operationele
taakuitoefening, materieel, personeel, opleidingen en ICT.
14 en 44
Is internationale samenwerking in NAVO-verband en/of met onze
buurlanden onderzocht in dit kader? Zo ja, welke mogelijkheden ziet u op
dit vlak? Zo nee, hoe verhoudt zich dat tot het feit dat veel krijgsmachten
moeten bezuinigen en nauwe samenwerking en het delen van infrastructuur efficiencyvoordelen kan opleveren?
Kunt u de Kamer een spoorboekje doen toekomen over de uitwerking van
het uitgangspunt «internationale samenwerking»?
In de beleidsbrief van 8 april jl. heb ik aandacht besteed aan de
mogelijkheid van internationale samenwerking met buurlanden,
Navo-agentschappen en het Europese Defensieagentschap (EDA). Daarbij
wordt nadrukkelijk ook gekeken naar de mogelijkheden van gemeenschappelijke organisatie van opleidingen en onderhoud en de stationering
van middelen op één locatie. In de brief van 27 oktober jl. over het vervolg
op het herbeleggingsplan vastgoed Defensie wordt internationale
samenwerking als een van de uitgangspunten gehanteerd om de
doelmatigheid te verhogen.
Ik ben van plan de Kamer begin 2012 in een brief te informeren over de
kabinetsvisie op internationale defensiesamenwerking en de uitgangspunten van het beleid. De brief zal een overzicht bevatten van de
samenwerkingsprojecten die Nederland nastreeft met partners en in EUen Navo-verband. De brief zal ook ingaan op de gebieden en de termijnen
waarop samenwerking in het verschiet ligt.
15
Wat zijn de jaarlijkse exploitatiekosten van de kazerne in Assen? Hoeveel
zou Defensie in totaal kunnen besparen als de kazerne in Assen wordt
gesloten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

6

De jaarlijkse exploitatielast van de huisvesting bedraagt € 5,2 miljoen. Om
de kazerne in Assen te kunnen sluiten en de daar gehuisveste eenheden in
te passen in andere infrastructuur, zijn hoge investeringen in nieuwe
huisvesting noodzakelijk. Doordat slechts in geringe mate gebruik kan
worden gemaakt van bestaande huisvesting en veel extra moet worden
bijgebouwd, zullen de jaarlijkse exploitatielasten eveneens sterk
toenemen. Deze investeringen dragen niet bij aan de bezuinigingsopdracht.
16
Kunt u aangeven waarom de Marine een eigen munitieorganisatie blijft
houden? Waarom wordt met betrekking tot munitiebeheer niet meer
geconcentreerd?
De Defensie munitieketen wordt momenteel onder de loep genomen en
heringericht. Daarbij wordt ook de marinemunitie geconcentreerd en
onder centrale regie van een nieuw in te richten Defensie munitiebedrijf
gebracht (als onderdeel van de Defensie Materieel Organisatie, DMO). De
uitwerking hiervan heeft plaats in fase 2 van het herbeleggingsplan. Over
de uitkomsten hiervan wordt u voor de zomer van 2012 geïnformeerd,
conform de planning van het «spoorboekje».
17
In welke mate zijn, naast afwegingen van doelmatigheid en doeltreffendheid, ook militaire, financiële, economische, regionale en ruimtelijke
criteria gehanteerd bij de gemaakte afwegingen?
Naast de mate van doelmatigheid en doeltreffendheid van de maatregelen
in het herbeleggingsplan zijn ook andere criteria in beschouwing
genomen, zoals militair-operationele, ruimtelijke, financiële, sociaaleconomische, en maatschappelijke. Militair-operationeel was vooral
relevant welke gevolgen de plannen zouden hebben voor de operationele
taakuitvoering. Daarbij is ook gekeken naar ruimtelijke aspecten, zoals
spreiding over het land en de samenhang van oefenterreinen bij kazernes.
Het financiële criterium was uiteraard dat naarmate meer op vastgoed kan
worden bezuinigd, de operationele capaciteiten meer kunnen worden
ontzien. Wat doelmatigheid van de maatregelen betreft is gekeken naar
mogelijkheden als concentratie, co-locatie, toepassing van het «nieuwe
werken» en afstoting van splinterlocaties. Op basis hiervan hebben de
defensieonderdelen deelplannen opgesteld die na een integrale afweging
door de Bestuursstaf zijn geïntegreerd in één plan. Tot slot is ook vanuit
sociaal-economisch oogpunt naar de plannen gekeken. Het openhouden
van Maritiem Vliegkamp De Kooy is hiervoor illustratief. Over het
herbeleggingsplan is verder bestuurlijk overleg gevoerd met andere
overheden.
18
Kunt u onderbouwen waarom spreiding over het land van Defensie kan
bijdragen tot een steviger draagvlak voor Defensie?
Landelijke spreiding vergroot de zichtbaarheid van het opereren van
Defensie bij een groter deel van de bevolking. In de communicatie en de
omgang met lokale bestuurders, plaatselijke instellingen en bedrijven en
met de plaatselijke bevolking kan Defensie zorgen voor een positief
imago. Lokaal woonachtige defensiemedewerkers kunnen bijdragen aan
een positieve beeldvorming. Lokale bekendheid leidt eveneens tot een
geografisch beter gespreid wervingsresultaat, wat bijdraagt aan een
breder draagvlak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

7

19
In hoeverre staat het criterium van spreiding over het land van locaties op
gespannen voet met concentratie, dat een sleutelbegrip is in het Herbeleggingsplan, en hoe is hier mee omgegaan?
Uit doelmatigheidsoverwegingen worden grotere locaties in beginsel
aangehouden en worden splinterlocaties opgeheven. Teveel concentratie
kan inderdaad leiden tot onevenwichtigheid in de landelijke spreiding.
Door het voeren van overleg met lokale bestuurders is getracht een goede
balans te behouden tussen de landelijke aanwezigheid van defensieeenheden en de noodzaak tot concentratie en schaalvergroting. Zo is
besloten de kantoorfuncties (circa 90 vte’n) in Eygelshoven te handhaven
in Zuid-Limburg en wordt de kantoorfunctie in Enschede vooralsnog niet
verplaatst.
20
Kunt u aangeven welke lessen zijn getrokken uit de het afstotingsproces in
2003–2008 over de afstoting van 53 defensieterreinen (Kamerstuknummer
29 997, nr. 1) en of dit proces inmiddels is afgerond en geëvalueerd?
De afstoting van de 53 defensieterreinen is grotendeels voltooid. Het
betrof terreinen waarvan op grond van het vigerende beleid een groene
herbestemming in de rede lag. Door overdracht als pakket aan het
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid (thans het
ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie) kon Defensie
haar bemoeienis met deze veelal moeilijk verkoopbare terreinen beëindigen en een verzekerde opbrengst van € 15 miljoen realiseren. De Dienst
Landelijk Gebied verzorgt voor het ministerie van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie de herontwikkeling van de terreinen en de
levering aan de nieuwe eigenaren. Het onlangs door deze dienst uitgebrachte boekje «Verkocht wegens vrede» geeft een overzicht van wat op
elk van de terreinen is gerealiseerd.
21
Is de doelstelling van het Vastgoedplan een structurele besparing van
€ 50 mln. op exploitatielasten en een eenmalige opbrengst uit verkoopopbrengsten uit af te stoten activa?
Zie het antwoord op vraag 2.
22
Hoe en wanneer zal de Kamer geïnformeerd worden over de realisatie van
deze bedragen?
De Kamer zal in de komende begrotingen en jaarverslagen worden
geïnformeerd over de realisatie van de aangekondigde bezuinigingen.
Daarnaast wordt in de zogenoemde «18 Miljard Monitor» van het
ministerie van Financiën per departement halfjaarlijks gerapporteerd over
de voortgang van de financiële maatregelen die in het regeerakkoord zijn
afgesproken. De Algemene Rekenkamer heeft het kabinet aanbevolen
vanaf 2012 jaarlijks op Verantwoordingsdag te rapporteren over de mate
waarin de budgettaire doelstellingen van de maatregelen uit het regeerakkoord zijn gerealiseerd. De «18 Miljard Monitor» voorziet hierin.
23 en 24
Wat is het minimale bedrag dat u per saldo (verkoopopbrengsten minus
afstotingskosten) wenst te realiseren in het kader van het Vastgoedplan?
Hoe is het verwachte kasritme van besparingen in de periode 2012–2016
van de totale structurele besparing van € 50 mln. onderverdeeld naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

8

in de brief genoemde kostenposten: instandhoudingkosten huisvesting,
bewaking en facilitaire ondersteuning?
Zie het antwoord op vraag 2.
25, 26 en 27
Waarom moet er onderhandeld worden met de minister van Financiën
over incidentele verkoopopbrengsten?
Welke afspraken gelden er rijksbreed voor budgettaire verwerking van
verkoopopbrengsten? Welke afspraken gelden er op dit moment voor het
ministerie van Defensie in het algemeen op dit punt? Waarom gelden die
afspraken niet voor het Vastgoedplan?
Is het denkbaar dat additionele bezuinigingen op de Defensiebegroting in
de toekomst nodig zijn als verkoopopbrengsten en/of afstotingskosten
tegenvallen?
Conform de «Regeling Materieelbeheer rijksoverheid 2006» (artikel 1, lid
1, punt e) wordt tussen de minister van Financiën en een minister of een
college een afspraak gemaakt over de budgettaire bestemming van de
opbrengst van een afgestoten zaak. Als algemene lijn geldt dat
opbrengsten waarover geen afspraak is gemaakt, ten gunste van het
generale beeld komen. Zo is over de reeds geraamde verkoopopbrengsten op basis van het afstotingsplan vóór de beleidsbrief met
Financiën afgesproken dat deze ten gunste van Defensie zijn begroot. De
verkoopopbrengsten van af te stoten materieel uit de beleidsbrief komen
eveneens ten gunste van Defensie.
De verkoopopbrengsten uit vastgoed als gevolg van het herbeleggingsplan zijn nog niet meegenomen in de begroting van Defensie.
Hierover zal een nieuwe middelenafspraak worden gemaakt met de
minister van Financiën, conform de regeling materieelbeheer. Hiervoor
moet eerst een raming van de opbrengsten beschikbaar zijn. Juist om
tegenvallers te voorkomen worden de verkoopopbrengsten en de
afstotingskosten voorzichtig geraamd.
28
Kunt u uiteenzetten met welke andere overheden bestuurlijk overleg is
gevoerd, waarover en met welke uitkomst?
Ik heb overleg gevoerd met de Commissarissen van de Koningin in de
provincies Zeeland, Noord-Brabant, Limburg en Noord-Holland. Op
ambtelijk niveau is overlegd met de gemeenten Amsterdam en Enschede.
De gesprekken hadden in het algemeen als doel de betrokken bestuurders
te informeren over de voornemens van Defensie met betrekking tot de
verplaatsing van eenheden en de sluiting van kazernes. Vervolgens heb ik
de Kamer hierover geïnformeerd in mijn brief van 31 augustus jl. over het
herbeleggingsplan vastgoed Defensie(Kamerstuk 32 733, nr. 44).
Het overleg met de Commissaris van de Koningin in Zeeland ging over de
mogelijke vestiging van een marinierskazerne in de provincie Zeeland. In
dit overleg is besloten tot de oprichting van een gezamenlijke werkgroep,
waarover ik u nader heb geïnformeerd in mijn brief van 25 oktober jl.
(Kamerstuk 33 000 X, nr. 12).
Met de Commissaris van de Koningin in Noord-Brabant heb ik vooral
gesproken over de voorgenomen sluiting van de Nassau Dietzkazerne in
Budel, de stand van zaken rond de vliegbasis Eindhoven en de samenwerking in Aviolanda, op en om de vliegbasis Woensdrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

9

Met de Commissaris van de Koningin in Limburg heb ik gesproken over
de verplaatsing van het administratiekantoor in Eygelshoven naar een
rijkskantorenlocatie in de regio, de afstoting van de POMS-site en over de
verplaatsing van de Koninklijke Militaire School en vervolgens de
afstoting van de Van Hornekazerne in Weert. Ook het recente besluit tot
het behoud en zelfs de uitbreiding van het Navo-hoofdkwartier in
Brunssum kwam kort aan de orde. Gouverneur Frissen toonde zich
verheugd over dit besluit.
Met de Commissaris van de Koningin in Noord-Holland heb ik afspraken
gemaakt over Maritiem Vliegkamp De Kooy en de financiële bijdrage van
de provincie, en over civiel medegebruik van de marinehaven. Ook
hebben we gesproken over de ontwikkelingen rondom het Hembrugterrein.
Het ambtelijk overleg met de gemeente Amsterdam heeft geleid tot een
gezamenlijke verkenning naar de mogelijke toekomst van het Marine
Etablissement, die nu wordt uitgevoerd. Met de gemeente Enschede is
gesproken over de toekomst van het Cimic Center of Excellence en over
het Dienstencentrum Human Resources.
29 en 30
Welke rol en bevoegdheden hebben de andere overheden in het besluitvormingsproces rond de totstandkoming van het Vastgoedplan?
Is in alle gevallen overeenstemming bereikt over de maatregelen? Met
welke overheden nog niet?
De genoemde provinciale en gemeentelijke overheden zijn geconsulteerd
over de onderdelen van het herbeleggingsplan die hen raken. De
besluitvorming over dat plan is aan Defensie. Zoals uit antwoord 28 blijkt,
is in een aantal gevallen wel sprake van actieve samenwerking en nog niet
voltooid overleg met andere overheden, met name met Zeeland,
Noord-Holland en Amsterdam.
31
Binnen welke termijn moet deze doelstelling van € 61 mln. besparingen in
de exploitatie gerealiseerd worden?
In 2017 dient de doelstelling te zijn gerealiseerd.
32
Er wordt gesteld dat er over het Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie
bestuurlijk overleg is gevoerd met andere overheden. Hoe rijmt u dit met
de opmerkingen van de gemeente Utrechtse Heuvelrug tijdens de
rondetafelgesprek van 10 oktober 2011 die vonden dat zij niet zijn
betrokken bij de besluitvorming over de eventuele verhuizing van de
Marinekazerne in Doorn? Zijn er ook andere relevante overheden die niet
betrokken bij de verschillende beslissingen?
In de brief van 31 augustus jl. over het herbeleggingsplan vastgoed
Defensie is gemeld dat het ruimtegebrek op de Van Braam Houckgeestkazerne heeft geleid tot enkele onderzoeken, waaronder het onderzoek naar
de mogelijkheden om de marinierskazerne in Zeeland onder te brengen.
Van een voornemen tot sluiting van de Van Braam Houckgeestkazerne is
nog geen sprake.
In deze brief staat dat overleg is gevoerd «met andere overheden, in het
bijzonder provinciebesturen». Dat zijn dus niet alle overheden die op
enigerlei wijze met de gevolgen van het herbeleggingsplan te maken
zouden kunnen krijgen. In antwoord 28 heb ik beschreven om welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

10

overheden het gaat. Ook nu wordt nog met een aantal andere overheden
gesproken. Zo is op ambtelijk niveau alsnog contact gelegd met de
gemeente Utrechtse Heuvelrug. Rijksbreed zal met de gemeente Den
Haag worden gesproken over een verantwoorde aanpak voor de
grootschalige afstoting van rijkskantoorlocaties in deze gemeente in de
komende jaren.
33
Hoeveel van de meer dan 500 objecten waarover Defensie beschikt zijn in
ogenschouw genomen in het kader van het Herbeleggingsplan?
Alle objecten, behoudens technische objecten zoals zendmasten, zijn en
worden in ogenschouw genomen. De voorkeur gaat er naar uit om vooral
kleinere op zichzelf staande locaties en huurpanden af te stoten. In fase 2
van het herbeleggingsplan zal een verdiepingsslag worden gemaakt om te
komen tot een verdere afstoting van huurpanden. Tevens wordt verder
invulling gegeven aan de af te stoten opslaglocaties.
34
Bij welke maatregelen in het Herbeleggingsplan is ook sprake van
verminderen of afstoten van schiet- of oefenterreinen?
Zie het antwoord op vraag 9.
35
Behoeft het Tweede Structuurschema Militaire Terreinen nog aanpassing
of actualisatie in het licht van de maatregelen uit de Beleidsbrief Defensie?
Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet?
Zoals gemeld in antwoord op vraag 9 zal ik de Kamer (waar van
toepassing) in het Strategisch Vastgoedplan in samenhang informeren
over het vastgoed en de daarbij in het geding zijnde terreinen. De
Planologische Kernbeslissing Tweede Structuurschema Militaire Terreinen
(SMT-2) uit 2005 wordt – afhankelijk van parlementaire goedkeuring –
binnenkort vervangen door de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
(SVIR), die op 14 juni 2011 in ontwerp aan de Kamer is aangeboden. Naast
andere ruimtelijke onderwerpen van rijksbelang, zoals netwerken van
weg, spoor, vaarwegen en elektriciteit, zijn daarin de terreinen en
complexen van Defensie als nationaal belang opgenomen.
De nationale belangen uit de SVIR worden juridisch gewaarborgd in de
Algemene Maatregel van Bestuur (AMVB) Ruimte, in juridische termen
aangeduid als het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro).
De AMVB is gericht op juridische doorwerking van nationale belangen in
gemeentelijke bestemmingsplannen en zorgt voor sturing en helderheid
van deze belangen vooraf. De afgelopen jaren is het SMT-2, samen met
andere onderwerpen van rijksbelang, beleidsneutraal omgezet in de
AMVB Ruimte waarover parlementair overleg heeft plaatsgehad en
waarover de Raad van State advies heeft uitgebracht. Deze AMVB Ruimte,
die intussen is vastgesteld en op 26 augustus jl. in het Staatsblad is
gepubliceerd (2011, 391), treedt op korte termijn in werking. In een
ministeriële regeling bij deze AMVB wordt het actuele militaire ruimtegebruik aangewezen. Alle veranderingen in het ruimtebeslag van Defensie
die voortkomen uit de beleidsbrief van 8 april jl. worden in die ministeriele
regeling verwerkt.
36
Kunt u ingaan op de vraag in hoeverre concreet invulling is of wordt
gegeven aan de gedachte dat besparingen ook mogelijk zijn door
medegebruik van civiele infrastructuur (havens, vliegvelden), samen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

11

werking bij kantoorhuisvesting in grote steden en samenwerking met
andere departementen?
Defensie participeert in de ontwikkeling van rijkskantoorlocaties. Een
concreet voorbeeld hiervan is de voorgenomen ontwikkeling door de Rijks
Gebouwen Dienst van de voormalige Knoopkazerne in Utrecht tot
Rijkskantoor «De Knoop». Andere kantoorlocaties waar samenwerkingsvormen worden onderzocht zijn de kantoorlocatie Eygelshoven, de
kantoorlocatie Enschede en mogelijk de Frederikkazerne in Den Haag.
Het medegebruik van het Maritiem Vliegkamp De Kooy en de vliegbasis
Eindhoven is recentelijk herbevestigd. Hierbij zijn nieuwe afspraken
gemaakt over de gebruiksintensiteit en de gebruiksvergoeding. In beide
gevallen betekende dit een financiële verbetering voor Defensie. Voor de
Nieuwe Haven in Den Helder wordt dit jaar een herzien afmeerplan
opgesteld. Hiermee wordt duidelijk welke ruimte beschikbaar komt voor
niet-militaire inzet. Vervolgens zal met lokale overheden worden
gesproken over alternatief gebruik.
37
Welke concrete resultaten zijn in dit verband inmiddels geboekt of worden
verwacht op het punt van publiek-private samenwerking (PPS)?
De exploitatie van de Kromhoutkazerne in Utrecht bevindt zich inmiddels
in de operationele fase. Dat geldt ook voor de beschikbaarstelling van
huisvesting voor een deel van het onderhoud aan vliegtuigmotoren op het
Logistiek Centrum Woensdrecht. Momenteel wordt onderzocht of de
vervanging van het Werkcentrum Vliegtuigplaatwerkerij, Kunststoffen en
Schilderen (VKS) van het Logistiek Centrum Woensdrecht door middel
van publiek-private samenwerking kan worden gerealiseerd.
38
In hoeverre heeft het argument van regionale spreiding een rol gespeeld
in het besluit om de kazerne in Assen open te houden, mede gezien het
feit dat er met de locaties in Havelte en Leeuwarden twee aanzienlijke
defensielocaties in het noorden zijn gevestigd?
Bij deze afwegingen is sprake van verschillende relevante aspecten die
integraal zijn beschouwd en gewogen. Het aanwezige Schoolbataljon
heeft een regionale functie, maar ook de aanwezigheid van een specifiek
oefenterrein (De Haar) voor het luchtmobiele bataljon en de aanwezigheid
van een schietbaan in de naaste omgeving (Witten) zijn belangrijke
aspecten geweest in de afweging om te blijven in Assen. Daarnaast gaat
het ook om de beschikbaarheid van alternatieve locaties. Zie daarvoor ook
het antwoord op vraag 15.
39 en 40
Gesteld wordt dat het bij de gereedstelling vanuit het oogpunt van
command & control wenselijk is gelieerde eenheden zoveel mogelijk op
één locatie te plaatsen. Waarom worden de bataljons van de Luchtmobiele Brigade dan niet gecolloceerd op één locatie?
Heeft u overwogen om alle eenheden van de Luchtmobiele Brigade in
Schaarsbergen onder te brengen vanuit de door u aangehaalde wenselijkheid om gelieerde eenheden zoveel mogelijk op één locatie te
plaatsen? Is er hiervoor in Schaarsbergen genoeg legeringsruimte?
Ja, dat is overwogen. In Schaarsbergen zijn echter onvoldoende
legeringsruimte en burelen beschikbaar om alle parate eenheden van de
Luchtmobiele brigade van buiten Schaarsbergen te kunnen huisvesten.
Om de nieuwe defensieorganisatie met zo beperkt mogelijke investe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

12

ringen te kunnen herhuisvesten, wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt
van het bestaande vastgoed.
41
Deelt u de mening dat de regio Noord-Limburg ook een krimp(anticipeer)regio is? Zo ja, waarom heeft u in deze situatie geen gevolg gegeven aan
de moties m.b.t. krimpgebieden?
Volgens de normen van het Planbureau voor de Leefbaarheid kan de regio
Noord-Limburg, inclusief de gemeente Weert, worden aangemerkt als een
krimp- anticipeerregio. Dat aspect is betrokken in de afweging over de
toekomst van de Koninklijke Militaire School en het gebruik van de Van
Hornekazerne in Weert.
Ik ben bekend met de verschillende moties met betrekking tot krimpgebieden, zoals de motie-Heijnen c.s., met daarin het verzoek de provincies
met de hoogste werkloosheid te ontzien (Kamerstuk 31 490, nr. 17) en de
motieHeijnen en De Pater-Van der Meer over het behouden van werkgelegenheid in krimpgebieden bij reorganisaties van de rijksoverheid
(Kamerstuk 32 123 VII, nr. 35). Zoals gemeld in de brief van 27 oktober jl.
over het vervolg op het herbeleggingsplan vastgoed Defensie heb ik de
lokale en regionale gevolgen van de voorgenomen sluiting van locaties
betrokken bij de afwegingen over het vastgoed. Op deze manier heb ik
gevolg gegeven aan de moties van de leden Albayrak en Eijsink
(Kamerstuk 32 500 X, nr. 55) en van de leden Grashoff en Albayrak
(Kamerstuk 32 500 X, nr. 68), waarin eveneens aandacht is gevraagd voor
krimpgebieden.
Dat gezegd constateer ik dat veel defensieterreinen in krimpgebieden
liggen. Gezien de hoogte van de taakstelling waarvoor Defensie zich
gesteld ziet, kan ik geen gebieden bij voorbaat uitsluiten van bezuinigingen. Ik ben daar reeds eerder op ingegaan in de antwoorden op de
vragen van het lid Wolbert over de gevolgen van de bezuinigingen voor
de Johan Willem Friso-Kazerne in Assen (Vergaderjaar 2010–2011,
Aanhangselnummer 715 van 7 december 2010). In het geval van NoordLimburg heeft de mogelijkheid tot een structurele bezuiniging uiteindelijk
de doorslag gegeven.
42
Kunt u nader ingaan op de clustering van kantoorlocaties in Den Haag,
Utrecht en Breda? Waar moet dan aan gedacht worden?
De clustering houdt in dat op deze locaties de vrijkomende ruimte
maximaal wordt benut als gevolg van de reductie van de staven met 30
procent, de toepassing van het «nieuwe werken» en de bijplaatsing van
kleinere kantoorfuncties uit de regio. Hierbij worden in principe kleinere
vrijkomende kantoorlocaties, de zogenaamde splinterlocaties, afgestoten.
43
Kunt u nader ingaan op het uitgangspunt «samenwerking met andere
rijksdiensten», bijvoorbeeld voor een alternatieve locatie voor het
administratiekantoor in Eygelshoven? Hoe wordt hier in concreto
invullling aan gegeven?
Recent is ten behoeve van de concentratie van rijkskantoorhuisvesting
een aantal steden benoemd. Bij ontwikkelingen in de huisvestingssituatie
van Defensie zal een afweging worden gemaakt of kantoorfuncties in deze
regionale rijkskantoorgebouwen kunnen worden ondergebracht. In
Limburg gaat het om de steden Heerlen en Maastricht. In overleg met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

13

Rijks Gebouwen Dienst zal worden onderzocht of voor de kantoorfuncties
van Eygelshoven aansluiting bij deze ontwikkeling mogelijk is.
44
Kunt u de Kamer een spoorboekje doen toekomen over de uitwerking van
het uitgangspunt «internationale samenwerking»?
Zie het antwoord op vraag 14.
45 en 48
Voor het gebruik van de Kromhoutkazerne wordt per jaar vanaf 2012
ongeveer € 53 mln. euro betaald. Kunt u precies aangeven hoeveel dit
meer of minder is dan de vorige situatie voor de betrokken eenheden/
diensten en hun vorige locatie?
Wat valt onder € 53 mln. «all in»?
Het bedrag van € 53 miljoen is de totale vergoeding, inclusief BTW, dat
jaarlijks voor de beschikbaarheid van de Kromhoutkazerne wordt betaald
overeenkomstig de DBFMO-overeenkomst (design, build, finance,
maintain en operate). Daaronder vallen niet alleen de gebouwen en
terreinen en de gebouw- en terreingebonden diensten, zoals onderhoud
en schoonmaak, maar ook vrijwel alle organisatiegebonden diensten,
zoals postverzorging, conferentie- en vergaderservice, legering, sportfaciliteiten, het beheer van dienstauto’s, beveiliging (met uitzondering van
bewapende beveiliging) en catering. In het bedrag is ook de aflossing
opgenomen van het privaat gefinancierde investeringsbedrag en de rente
daarover gedurende de looptijd van de DBFMO-overeenkomst.
Voor beantwoording van de vraag hoe dit bedrag zich verhoudt tot de
vorige situatie verwijs ik naar de brief van 13 juli 2009 over de aanbesteding van de herontwikkeling van de Kromhoutkazerne in Utrecht
(Kamerstuk 31 700 X, nr. 128). Daarin is het volgende gemeld: «De
aanbesteding en de totstandkoming hierbij vande DBFMO-overeenkomst
is geëvalueerd. Het belangrijkste doel is gehaald. De geïntegreerde
aanpak van de huisvesting en dienstverlening gaat volgens de huidige
inzichten resulteren in een doelmatigheidswinst van ongeveer 15
procent.» Deze berekening is toen gedaan overeenkomstig de door het
ministerie van Financiën ontwikkelde rekenmethodiek voor de publieke
sector.
46 en 63
Hoeveel zal moeten worden geïnvesteerd in aanvullende lesfaciliteiten in
Ermelo bij de verhuizing van de Koninklijke Militaire School?
Hoeveel moet er geïnvesteerd worden in aanvullende lesfaciliteiten in
Ermelo?
Op basis van een gereduceerde behoeftestelling van de Koninklijke
Militaire School is geraamd dat € 5,5 miljoen noodzakelijk is voor
aanvullende lesfaciliteiten (school- en lesgebouwen) in Ermelo.
47 en 66
Zal het magazijncomplex Weert ook naar Ermelo worden verplaatst?
Welke functie heeft het Magazijncomplex Weert nu? Wat gebeurt hier?
Het personeel dat werkzaam is op het Magazijnencomplex Weert behoort
tot 330 Herstelcompagnie van het CLAS. Dit personeel maakt deel uit van
de materieellogistieke organisatie die is verdeeld over diverse objecten
die vooral in het zuiden van het land liggen. Het personeel houdt zich
bezig met voertuigonderhoud en -beheer en met de distributie van diverse
goederen. Het Magazijnencomplex Weert wordt niet naar Ermelo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

14

verplaatst. De hier uitgevoerde taken zullen worden ondergebracht op een
nog nader te bepalen andere locatie binnen de materieellogistieke
organisatie van het CLAS.
48
Wat valt onder € 53 mln. «all in»?
Zie het antwoord op vraag 45.
49
Is het uitgangspunt van volledige bezetting van het gehele complex van
de Kromhoutkazerne reëel en te realiseren?
Ja, dit uitgangspunt is reëel en is gebaseerd op de ervaringen van de
eenheden die dit jaar naar de Kromhoutkazerne zijn verhuisd. De
eenheden die zijn gepland om de komende tijd naar de Kromhoutkazerne
te verhuizen, kunnen volledig worden geplaatst. Na een gewenningsperiode zal opnieuw worden bezien of verdere doelmatigheidswinst in de
ruimtebelegging mogelijk is. Dat zal dan worden ingevuld met nog
resterende splintereenheden uit fase 2 van het herbeleggingsplan.
50 t/m 52
Wat gebeurt er met de vrijgekomen ruimte op Woensdrecht wanneer het
Logistiek Commando Woensdrecht naar de Eurotoren is verhuisd? Kunt u
precies aangeven of dit een besparing oplevert of dat deze gebruikt gaat
worden voor andere zaken?
De brief stelt: «de verhuizing van de Directie Zuid van de Dienst Vastgoed
Defensie en het Logistiek Commando Woensdrecht kunnen in de
Eurotoren worden ondergebracht. Dit kan in 2012 zijn beslag krijgen.» Er
zijn dus nog wat onzekere elementen. Kunt u aangeven waarvan dit
afhankelijk is?
Waarom worden stafelementen van het Logistiek Commando Woensdrecht ondergebracht in de Eurotoren? Is dit logisch?
Zoals gemeld in de beleidsbrief van 8 april jl. worden de verantwoordelijkheden van de operationele commandanten voor de gereedstelling
uitgebreid met de zeggenschap over de systeemlogistieke bedrijven. Deze
bedrijven worden overgeheveld van de DMO naar de operationele
commando’s. Het Logistiek Centrum Woensdrecht komt daarmee onder
het CLSK te hangen, waarvan het hoofdkwartier zich bevindt in de
Luchtmachttoren. De overweging om stafelementen van het Logistiek
Commando Woensdrecht in de Luchtmachttoren onder te brengen, moet
in dit licht worden bezien.
In fase 2 van het herbeleggingsplan wordt bekeken welke stafelementen
van het Logistiek Centrum Woensdrecht precies in de Luchtmachttoren
kunnen worden ondergebracht. Het huidige gebouw van het Logistiek
Centrum Woensdrecht staat al langer op de nominatie te worden
gesloopt, omdat het gebouw is afgeschreven. Afhankelijk van de nadere
besluiten over de toekomst van de staf van het Logistiek Centrum
Woensdrecht wordt gekeken hoe (delen van) deze staf in de toekomst op
Woensdrecht wordt ondergebracht: co-locatie met andere organisatieonderdelen op Woensdrecht of nieuwbouw. Wat hiervan de mogelijke
financiële gevolgen zijn, wordt pas later bekend in fase 2. Een eventuele
verhuizing van stafelementen van het Logistiek Centrum Woensdrecht in
2012 is ook afhankelijk van de vraag of tegen die tijd al voldoende ruimte
in de Luchtmachttoren is vrijgekomen. Dit hangt weer af van de voortgang
van andere reorganisaties, zoals de reductie van de luchtmachtstaf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

15

53, 64 en 65
Kunt u een overzicht geven van de op dit moment al wel bekende kosten
en baten van de maatregelen uit het Herbeleggingsplan?
Kunt u, naast het overzicht uit de bijlage van de grotere locaties die open
blijven, de Kamer ook een integraal overzicht sturen van alle locaties
waarvan besloten is dat ze dichtgaan, respectievelijk die mogelijkerwijs
dicht zullen gaan?
Kan in een dergelijk totaaloverzicht tenminste op hoofdlijnen een indicatie
gegeven worden van de orde van grootte van de verplaatsing/
herbelegging in termen van het volume van het vastgoed, aantallen te
verhuizen personen en mogelijke kosten en opbrengsten van de
verplaatsing en eventuele afstoting van vastgoed?
In de brief van 27 oktober jl. over het vervolg op het herbeleggingsplan
vastgoed Defensie is een uitgebreide tabel opgenomen met daarin de nu
bekende besparingen op de exploitatie. De structurele besparing als
gevolg van deze afstotingen en verplaatsingen in fase 1 van het herbeleggingsplan is € 37 miljoen. Dit is inbegrepen de verhoging van de civiele
afdrachten voor het civiele medegebruik van vliegbasis Eindhoven en
vliegkamp De Kooy.
De opbouw van deze structurele besparing is eveneens per maatregel
weergegeven in de genoemde brief van 27 oktober jl.. Daarnaast zijn er
incidentele besparingen ten gevolge van de vrijval van geplande
investeringen op locaties die nu worden afgestoten, en de geschatte
incidentele verkoopopbrengsten alsmede de voorinvesteringen die nodig
zijn om eenheden elders te huisvesten. Een precieze raming hiervan kan
nu nog niet worden gemaakt. De geschatte verkoopopbrengsten zijn
commercieel vertrouwelijk. Wel kan worden gesteld dat de incidentele
besparingen thans een positief beeld laten zien. In het voorjaar van 2012
verwacht ik meer duidelijkheid te hebben over deze incidentele
besparingen.
In dezelfde brief is eveneens een uitgebreide tabel opgenomen met daarin
de eenheden en de locaties die het betreft. In totaal zullen volgens de
huidige berekeningen 3 763 personeelsleden en hun werkplekken worden
verplaatst. Om dit inzichtelijker te maken voor ons eigen personeel wordt
hierover in deze periode een infographic in de Defensiekrant opgenomen.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van af te stoten locaties die direct
verband houden met de eerste fase van het herbeleggingsplan, met
daarbij de omvang van het samenhangende vastgoed in bruto vloeroppervlak (BVO) en terreinoppervlakte (hectares).
Objectnaam

Plaats

Prinses Julianakazerne
Koningin Beatrixkazerne
Instituut Defensie Leergangen
Kantoor DVD Directie Zuid
Van Hornekazerne
Mobilisatiecomplex
Kamp Nieuw Milligen
Nassau Dietzkazerne
KMar Post Breda
KMar Post Noord Holland
POMS site Eygelshoven
Complex Twente
Zuidkamp

Den Haag
Den Haag
Den Haag
Tilburg
Weert
Weert
Uddel
Budel
Breda
Den Helder
Kerkrade
Enschede
Enschede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

BVO
[m2]

Terrein opp
[ha]

20 053
22 758
24 653
5 582
53 270
13 515
60 253
90 893
2 779
3 275
59 532
8 903
8 279

3,2
2,1
6,9
0,2
23,6
9,9
97,1
95,1
0,9
4,1
22,8
16,3
4,5

16

54
Wanneer zult u naar verwachting het Strategisch Vastgoedplan naar de
Tweede Kamer sturen?
Zie het antwoord op vraag 8.
55
Is er, naast Vliegkamp De Kooij, ook bij andere locaties gedacht over het
laten betalen door mede-gebruikers en/of andere overheden?
Zo ja, kunt u de Kamer daar over informeren? Zo nee, waarom niet?
In beginsel wordt voor civiel medegebruik een medegebruikvergoeding in
rekening gebracht, niet alleen op De Kooy maar ook elders. Aan andere
regio’s is te kennen gegeven dat de sluiting van locaties een besparing ten
doel heeft en dat een financiële bijdrage tot heroverweging kan leiden.
56
Kunt u uitgebreid motiveren waarom de Marinierskazerne eventueel naar
Zeeland wordt verplaatst en de kazerne in Doorn niet meer geschikt is
voor deze functie? Naar welke eisen wordt gekeken om na te gaan welke
locaties geschikt zijn?
Zoals gemeld in de brief van 31 augustus jl. over de herbelegging van het
vastgoed bij Defensie is de gebruiksruimte op de Van Braam Houckgeestkazerne beperkt. Om de 2 100 mariniers en ander personeel op dit terrein
onder te brengen, zijn al de nodige kunstgrepen toegepast. Om twee
voorbeelden te noemen: de helft van de sporthal wordt ingenomen door
fitnessapparatuur, en privévoertuigen van personeel staan geparkeerd op
een terrein buiten de poort. De opslag van goederen en de stalling van
voertuigen van de mariniers op Logistiek Complex Maartensdijk is uit
nood geboren. Het is allerminst doelmatig om deze opslag en stalling niet
onder handbereik te hebben. Daarmee is het onderzoek naar alternatieven
begonnen.
In de brief van 25 oktober jl. over de werkgroep mogelijke verhuizing
mariniers staat dat een plan van eisen moet worden opgesteld. Dat plan
zal het karakter hebben van een behoeftestelling in de vorm van een
opsomming van functies die op het terrein moeten worden ondergebracht: aantallen legeringkamers, aantallen kantoorwerkplekken,
lesfaciliteiten, opstelplaatsen voor verschillende types voertuigen, etc. Dat
geeft aan hoeveel ruimte nodig is. Bij het onderzoek naar geschiktheid van
locaties wordt gekeken naar ontwikkelingsplannen in de directe
omgeving, zoneringen die beperkingen op de locatie opleveren, mogelijkheden voor de fysieke beveiliging van de locatie, ligging ten opzichte van
oefenlocaties en van andere marinelocaties, bereikbaarheid voor de aanen afvoer van vooral zwaar materieel, bereikbaarheid voor het personeel
met de auto en het openbaar vervoer, ligging ten opzichte van voorzieningen als scholen, uitgaansgelegenheden, en de aanwezigheid van
werkgelegenheid voor partners. Ten slotte zal de werkgroep een business
case opstellen.
57 en 60
Wat zijn de jaarlijkse exploitatiekosten van de kazerne in Doorn? Hoeveel
defensiemedewerkers werken er op de Van Braam Houckgeestkazerne?
Wat zijn de jaarlijkse exploitatiekosten van de kazerne in Doorn? Hoeveel
defensiemedewerkers werken er op de Van Braam Houckgeestkazerne?
De exploitatielasten voor de huisvesting op de Van Braam Houckgeestkazerne bedragen momenteel € 4,6 miljoen. Op de Van Braam Houckgeest-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

17

kazerne werken nu 2 100 personen inclusief bewaking en facilitair
personeel.
58
Zou een eventuele kazerne in Zeeland jaarlijks lagere exploitatiekosten
met zich kunnen meebrengen ten opzichte van de kazerne in Doorn?
Het onderzoek van de werkgroep Marinierskazerne Zeeland moet hierover
uitsluitsel bieden.
59
Hebben de plannen voor nieuwe investeringen in Zeeland (mede) geleid
tot de door u aangegeven onzekerheid in de dekking van de aangenomen
moties tijdens de beleidsbrief, die aanvankelijk zouden worden gefinancierd uit de verdere concentratie van infrastructuur, maar nu (initieel)
worden betaald uit het investeringsbudget?
Het onderzoek naar een alternatieve huisvesting voor de mariniers in
Doorn (Van Braam Houckgeestkazerne) was ten tijde van de beleidsbrief
nog niet voltooid. Verschillende opties stonden toen nog open. Dit maakte
daarom niet direct deel uit van de dekkingsproblematiek. Afhankelijk van
de gekozen optie zou dit later alsnog kunnen gebeuren, maar gezien het
onderzoeksstadium van deze 2e fase-maatregel komt hierover pas in de
loop van 2012 meer duidelijkheid.
60
Wat zijn de jaarlijkse exploitatiekosten van de kazerne in Doorn? Hoeveel
defensiemedewerkers werken er op de Van Braam Houckgeestkazerne?
Zie het antwoord op vraag 57.
61
Welke afspraak of contract ligt ten grondslag aan de nieuwe overeenkomst met Eindhoven Airport N.V.? Waarom bedraagt de afdracht voor
civiel medegebruik slechts € 0,9 mln?
Medegebruikovereenkomsten worden altijd voor een bepaalde duur
gesloten. De overeenkomst met Eindhoven Airport N.V. was aan
vervanging toe. Het genoemde bedrag is niet de afdracht maar de stijging
van de afdracht.
62
Welke strategische toekomst plannen heeft u voor de vliegbasis
Eindhoven?
In fase 2 wordt onderzocht of een omkering van de eigendomsverhouding
voor vliegbasis Eindhoven mogelijk is. Daarnaast vindt een verkenning
plaats naar mogelijke samenwerking met de Belgische luchtmacht op
vliegbasis Melsbroek (zie ook het antwoord op vraag 14). Voor de
eerstkomende jaren blijft het huidige opereren vanaf de vliegbasis
Eindhoven het uitgangspunt.
63
Hoeveel moet er geïnvesteerd worden in aanvullende lesfaciliteiten in
Ermelo?
Zie het antwoord op vraag 46.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

18

64 en 65
Kunt u, naast het overzicht uit de bijlage van de grotere locaties die open
blijven, de Kamer ook een integraal overzicht sturen van alle locaties
waarvan besloten is dat ze dichtgaan, respectievelijk die mogelijkerwijs
dicht zullen gaan?
Kan in een dergelijk totaaloverzicht tenminste op hoofdlijnen een indicatie
gegeven worden van de orde van grootte van de verplaatsing/
herbelegging in termen van het volume van het vastgoed, aantallen te
verhuizen personen en mogelijke kosten en opbrengsten van de
verplaatsing en eventuele afstoting van vastgoed?
Zie het antwoord op vraag 53.
66
Welke functie heeft het Magazijncomplex Weert nu? Wat gebeurt hier?
Zie het antwoord op vraag 47.
67
Wat wordt bedoeld met het ontruimen van het Kamp Nieuw Milligen in
Uddel? Wat gaat dit kosten?
Dit houdt in dat de eenheden en functionaliteiten die daar momenteel zijn
ondergebracht elders worden gehuisvest. Het betreft onder andere het
District Landelijke en Buitenlandse Eenheden van de KMar, dat zal worden
ondergebracht op de Koning Willem III-kazerne te Apeldoorn. Hierbij
wordt deels gebruik gemaakt van bestaande infrastructuur en deels zijn
aanvullende investeringen in nieuwe infrastructuur nodig. Deze extra
investeringen zullen echter lager uitvallen dan de vrijvallende investeringen, zodat sprake is van een positief incidenteel saldo.
68
Zijn er extra investeringen voorzien op de Generaal-majoor De Ruyter van
Steveninckkazerne in Oirschot?
Als gevolg van het opheffen en/of verplaatsen van eenheden is er op de
Generaal-majoor De Ruyter van Steveninckkazerne in Oirschot een
minderbehoefte aan investeringen door hergebruik van infrastructuur.
69
Wat is een splinterobject?
Een splinterobject is een kleine locatie. In het herbeleggingsplan is
gekeken of het doelmatiger is kleine locaties af te stoten en de aldaar
gelegen eenheden en belegde taken te concentreren en te clusteren op
grotere locaties. Voorbeelden hiervan zijn de logistieke complexen
Steenwijk en Twente, het Officierscasino in Soesterberg en de post Breda
voor Mobiel Toezicht Veiligheid. De overige splinterobjecten worden
meegenomen in fase 2.
70
Klopt het dat het complex Eygelshoven regelmatig voor landelijke
Defensie oefeningen gebruikt wordt? Hoe en tegen welke meerkosten
wordt voorzien in alternatieven als Eygelshoven afgestoten wordt?
Het complex Eygelshoven wordt, net als veel andere defensiecomplexen,
tevens gebruikt voor oefeningen. Het complex wordt daarvoor incidenteel
gebruikt en het karakter daarvan is kleinschalig en ondersteunend. Deze
activiteiten kunnen ook elders in Nederland plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

19

71
Zijn de mogelijkheden onderzocht om opslag van overtollig materieel en
materieel geclassificeerd voor afstoot onder te brengen op Eygelshoven?
Zo ja, wat waren de bevindingen?
De opslaglocatie POMS Eygelshoven is in gebruik bij de afstotingsorganisatie van de DMO. Op basis van de afstotingsplannen stelt DMO de
behoefte vast aan opslag-, onderhoud-, test- en verkooplocaties voor het
overtollige materieel. POMS Eygelshoven is in het kader van een meer
optimale en doelmatige belegging hiervan niet meer nodig.
72
Is overwogen om Eygelshoven aan te houden als «quarantaine» complex,
voor reiniging van terugkerend materieel van buitenlandse oefeningen en
missiegebieden, alvorens het een vervolgbestemming te geven in
Nederland? Zo ja, kunt u nader ingaan op de bevindingen?
Alle opties zijn overwogen. Er is echter voor gekozen Eygelshoven niet
aan te houden als quarantaine complex. Deze functionaliteit kan elders
worden ondergebracht.
73
Is overwogen om Eygelshoven aan te houden in het kader van internationale samenwerking, met bijvoorbeeld België en Duitsland, voor opslag
en onderhoud aan militair materieel? Zo nee, bent u bereid dit alsnog te
doen?
Internationale samenwerking op het vlak van opslag en onderhoud van
materieel is een voortdurend aandachtspunt. Voor een doelmatige
belegging van deze activiteiten is POMS Eygelshoven niet meer nodig.
74
Is overwogen om Eygelshoven aan te houden in het kader van interdepartementale samenwerking, zodat andere ministeries, bijvoorbeeld van EL&I
het mede-gebruiksrecht kunnen krijgen en de epxloitatiekosten niet alleen
door Defensie gedragen hoeven te worden? Is in dit opzicht ook
uitbreiding van de taken van het Financiële Diensten Centrum mogelijk
voor andere departementen?
Het complex Eygelshoven is opgezet voor het onderhoud, de conservering en de stalling van Amerikaans legermaterieel. Het complex leent
zich qua functionaliteit niet voor activiteiten van andere overheidsinstanties. Gezien de beëindiging van het huidige defensiegebruik is het
complex niet langer benodigd. Medegebruik is daarom niet aan de orde.
Wel zal het Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf (RVOB) van het
ministerie van Financiën in het vervreemdingsproces onderzoeken of
andere overheidsinstanties gebruik willen maken van deze locatie.
75
Wat bedoelt u met «hoe de ongeveer 80 werkplekken in Breda worden
ondergebracht, is nog niet duidelijk»? Worden deze plekken naar Breda
verhuisd zonder dat daar plaats voor is? Moeten hiervoor aparte investeringen voor worden gedaan?
De activiteiten van het Instituut Defensie Leergangen (IDL) worden
overgebracht naar de Nederlandse Defensie Academie (NLDA) in Breda.
Hiermee zijn ongeveer 80 werkplekken gemoeid. Bij de NLDA ontstaat
hiervoor ruimte door de verminderde opleidingsbehoefte bij zowel de
NLDA als het IDL, waardoor ook minder werkplekken nodig zijn. De
komende tijd wordt onderzocht hoe de 80 werkplekken in Breda precies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

20

worden ondergebracht. Volgens planning wordt de IDL-locatie in 2014
afgestoten. Vanaf 2015 bedraagt de jaarlijkse besparing op de exploitatie
€ 1,7 miljoen. Eventuele aanvullende investeringen zullen naar
verwachting gering zijn, omdat beide instellingen een gelijksoortige
onderwijstaak uitvoeren.
76 en 78
Wordt er voor het CIMIC Center of Excellence een alternatieve locatie
gezocht in het buitenland of blijft deze in Nederland? Moeten er voor de
60 werkplekken nieuwe investeringen worden gedaan aangezien er voor
de plekken nog geen ruimte is gevonden?
Welke kosten staan tegenover de besparing van € 1,1 mln. op het CIMIC
Center of Excellence, op een andere locatie? Waar is de locatie voorzien?
Uitgangspunt is dat het CIMIC Center of Excellence in Nederland blijft.
Voor de herplaatsing van het CIMIC Center of Excellence zal gebruik
worden gemaakt van vrijvallende huisvesting als gevolg van het kleiner
worden van de krijgsmacht. Daardoor kan worden volstaan met geringe
aanpassingen van bestaand vastgoed. Deze aanpassingskosten zijn
incidenteel. Door het gebruik van bestaand vastgoed, waarvoor al
exploitatiekosten zijn begroot, blijft de netto besparing van € 1,1 miljoen
valide. Het locatieonderzoek wordt gedaan in nauw overleg met het CIMIC
Center of Excellence en is onderdeel van fase 2.
77
Wordt door de opslagbehoefte te verminderen € 10 mln. structureel
bespaard op de vastgoedkosten en bijbehorende kosten, of is dit inclusief
een besparing op in te kopen voorraden? Is de besparing van € 10 mln
zeker of is er sprake van een inschatting? Zo ja, is deze inschatting
conservatief of ruim genomen?
De besparing betreft alleen de huisvestingskosten. De besparing is een
eerste inschatting gebaseerd op vastgelegde normgetallen en is geheel
gerelateerd aan het te reduceren aantal m2 bruto vloeroppervlak. Naar
verwachting wordt deze bezuiniging gehaald, waarbij op dit moment de
exacte invulling (welke objecten) nog onderwerp van studie is. Het
resultaat wordt meegenomen in fase 2.
78
Welke kosten staan tegenover de besparing van € 1,1 mln. op het CIMIC
Center of Excellence, op een andere locatie? Waar is de locatie voorzien?
Zie het antwoord op vraag 76.
79
Is er niet veel meer mogelijk dan de voorziene reductie van opslagcapaciteit met 20%, met gebruikmaking van geautomatiseerde systemen? Zou
daardoor niet alleen minder capaciteit nodig zijn, maar ook minder
voorraad? Is dit meegenomen in de voordelen zoals aangegeven?
Een reductie van de opslagcapaciteit met 20 procent vereist in de eerste
plaats dat bestaande voorraden flink worden opgeschoond. Vervolgens is
ook een doelmatige inrichting van de materieellogistieke processen,
inclusief de inzet van geautomatiseerde systemen. Dat maakt levering
«just in place and just in time» mogelijk, waardoor het niet meer nodig is
om uit voorzorg grotere voorraden aan te houden. Dit zijn vereisten om de
opslagcapaciteit ingrijpend te kunnen verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

21

80, 93, 97 en 98
Waarom heeft u ervoor gekozen om alleen naar de provincie Zeeland te
kijken als locatie voor een kazerne ter vervanging van de Van Braam
Houckgeestkazerne in Doorn en het Logistiek Complex Maartensdijk?
Waarom kijkt u niet naar andere provincies?
Bent u bereid concrete voorstellen van andere provincies die van mening
zijn de Van Braam Houckgeestkazerne in Doorn en het Logistiek Complex
Maartensdijk te kunnen vervangen serieus in overweging te nemen?
Wat vindt u van de argumentatie dat Zeeland enigszins gecompenseerd
kan worden voor het vertrek van zo’n 20 rijksdiensten uit Zeeland sinds
het einde van de jaren negentig van de vorige eeuw? Is deze kazerne wat
u betreft een goede manier om dit vertrek enigszins te compenseren?
Bent u alsnog bereid een nieuw onderzoek te starten voor de vervanging
van de Van Braam Houckgeestkazerne in Doorn en het Logistiek Complex
Maartensdijk, waarin alle criteria worden meegenomen, en waarin niet
alleen de businesscase van Doorn zelf, maar ook die van andere locaties
wordt meegenomen? Zo nee, waarom niet?
Er is gekeken naar andere mogelijkheden om de mariniers onder te
brengen, met name in Noord-Brabant in Budel en op De Peel. Beide
alternatieven zijn om verschillende redenen terzijde gelegd, onder andere
omdat verhuizing van Doorn naar een nog verder landinwaarts gelegen
locatie voor een marinierskazerne niet logisch is. Zeeland kwam in beeld
omdat het praktisch de enige provincie is zonder noemenswaardige
defensie-aanwezigheid en vanwege de ligging aan zee. Er is geen relatie
met eerdere besluiten van andere ministeries om rijksdiensten uit Zeeland
terug te trekken. Het onderzoek is voor Defensie dan ook niet bedoeld als
compensatie. Andere provincies hebben geen voorstel ingediend.
81, 82 en 88
Wanneer is het besluit genomen om Zeeland als voorkeursprovincie aan
te wijzen? Vloeide dit besluit voort uit een aanvankelijk initiatief van het
ministerie van Defensie, of van de provincie Zeeland zelf?
Wie heeft de gesprekken over de mogelijke bouw van de kazerne
geïnitieerd? Wanneer zijn de gesprekken geïnitieerd?
Wanneer is het onderzoek van de werkgroep Marinierskazerne Zeeland
gestart?
In aanloop naar de brief van 31 augustus jl. over de herbelegging van het
vastgoed heb ik gesproken met de Commissaris van de Koningin in
Zeeland, onder andere over de mogelijkheid om de marinierskazerne in
Zeeland te vestigen. Tijdens een bespreking op 22 augustus hebben wij
afgesproken een gezamenlijke werkgroep in te stellen en daarvan
mededeling te doen in de genoemde brief van 31 augustus. Zoals ik u heb
gemeld in mijn brief van 25 oktober jl. over de werkgroep mogelijke
verhuizing mariniers, is de werkgroep begin september ingesteld. Het
onderzoek is toen gestart.
83
Waarom onderzoekt u niet of uitbreiding in Doorn zelf een goede
mogelijkheid is, ook financieel gezien?
De mariniers kampen op de Van Braam Houckgeestkazerne met ruimtegebrek. Daarom is bij voorbeeld een parkeerterrein buiten de poort in
gebruik genomen, is de bouw van een parkeergarage gepland en wordt
de helft van de sporthal in beslag genomen door fitnessapparatuur.
Daarom worden nu twee alternatieven onderzocht. Het eerste is de
vermindering van de druk op de kazerne door elementen van het Korps
mariniers naar Den Helder over te brengen en de belegging op de Van
Braam Houckgeestkazerne te herstructureren. Het tweede alternatief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

22

betreft het onderzoek samen met Zeeland. Die alternatieven worden tegen
elkaar afgewogen.
84
Hoe kunt u weten dat Zeeland de beste locatie is, zonder de kosten,
planning en eigendomsverhoudingen van andere locaties te onderzoeken?
Ik heb Zeeland niet bestempeld als «de beste locatie». Ik heb, samen met
de Commissaris van de Koningin in Zeeland, opdracht gegeven tot een
onderzoek naar «de mogelijkheden voor de bouw van een marinierskazerne in de provincie Zeeland». Uit dat onderzoek zal blijken in hoeverre
deze provincie een geschikte plaats is om de mariniers te huisvesten.
85, 89 t/m 92
Deelt u de mening dat het wenselijk is om allereerst een blauwdruk te
schetsen van noodzakelijke functies, en pas daarna op zoek te gaan naar
de beste locaties? Zo nee, waarom niet?
Wanneer heeft de werkgroep het besluit genomen om de gemeente
Vlissingen als voorkeurslocatie aan te wijzen? Kan dit besluit, samen met
de gegevens achter dit besluit, naar de Kamer gezonden worden en al dan
niet (vertrouwelijk) inzichtelijk worden gemaakt?
Hoe is de locatie Vlissingen aangeleverd? Wanneer precies?
Is er vergelijkend onderzoek uitgevoerd met andere locaties? Zo ja, kan de
Kamer de resultaten hiervan ontvangen of vertrouwelijk inzien?
Wat houdt het begrip «voorkeurslocatie» in? Maken andere locaties nog
kans?
Het is wenselijk vraag en aanbod op elkaar af te stemmen. Dat heeft de
werkgroep ook gedaan. Daarbij heeft Defensie te kennen gegeven aan
welke eisen het terrein zou moeten voldoen qua omvang en ligging en
welke functies op het terrein moeten worden ondergebracht. De provincie
Zeeland heeft gezocht naar terreinen die groot genoeg zijn, voldoende
ontwikkelingsmogelijkheden bieden, geen strijdigheid met natuurgebieden opleveren en die betrekkelijk snel kunnen worden gekocht,
bijvoorbeeld omdat ze al rijkseigendom zijn. Vervolgens heeft de
werkgroep elk terrein bekeken en beoordeeld op de genoemde aspecten.
Sommige locaties bleken bij nader inzien niet geschikt. Zo loopt dwars
over een van de beoogde locaties een hoogspanningsleiding, die de
verbindingsapparatuur kan verstoren. Een locatie bij Vlissingen, een van
de door Zeeland aangedragen opties, kwam als beste uit de bus en is door
de werkgroep aangewezen als «voorkeurslocatie». De werkgroep zal zijn
bevindingen over de verschillende locaties voorleggen aan de
bestuurders, vergezeld van een voorstel. Nadat de werkgroep zijn rapport
heeft uitgebracht, volgt besluitvorming en wordt de Kamer geïnformeerd.
86
Bent u bereid de originele opdracht voor de werkgroep Marinierskazerne
Zeeland naar de Kamer te sturen? Zo nee, waarom niet?
De opdracht is de Kamer toegestuurd met de brief van 25 oktober jl. over
de werkgroep mogelijke verhuizing mariniers.
87
Wat zijn de precieze (financiële) criteria waar een kazerne aan moet
voldoen te vervanging van de Van Braam Houckgeestkazerne in Doorn en
het Logistiek Complex Maartensdijk?
De business case voor een marinierskazerne in Zeeland zal inzicht moeten
bieden in de eenmalige en de structurele uitgaven en opbrengsten in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

23

meerjarige reeksen. Die zullen worden vergeleken met de cijfers die zijn
berekend voor een voortgezet verblijf in Doorn, in combinatie met de
cijfers voor de onderbrenging elders van andere elementen.
88
Wanneer is het onderzoek van de werkgroep Marinierskazerne Zeeland
gestart?
Zie het antwoord op vraag 81.
89 t/m 92
Wanneer heeft de werkgroep het besluit genomen om de gemeente
Vlissingen als voorkeurslocatie aan te wijzen? Kan dit besluit, samen met
de gegevens achter dit besluit, naar de Kamer gezonden worden en al dan
niet (vertrouwelijk) inzichtelijk worden gemaakt?
Hoe is de locatie Vlissingen aangeleverd? Wanneer precies?
Is er vergelijkend onderzoek uitgevoerd met andere locaties? Zo ja, kan de
Kamer de resultaten hiervan ontvangen of vertrouwelijk inzien?
Wat houdt het begrip «voorkeurslocatie» in? Maken andere locaties nog
kans?
Zie het antwoord op vraag 85.
93
Bent u bereid concrete voorstellen van andere provincies die van mening
zijn de Van Braam Houckgeestkazerne in Doorn en het Logistiek Complex
Maartensdijk te kunnen vervangen serieus in overweging te nemen?
Zie het antwoord op vraag 80.
94 en 95
Zult u, nadat de werkgroep in de eerste helft van november rapport
uitbrengt aan de Commissaris van de Koningin van Zeeland en aan u,
verslagen en/of onderzoeksresultaten die de werkgroep heeft opgesteld
naar de Kamer sturen?
Waarom stelt u de Kamer na de rapportage van de werkgroep «kort» te
informeren over de stand van zaken, en niet uitgebreid?
Vooralsnog ga ik ervan uit dat ik het rapport van de werkgroep aan de
Kamer kan aanbieden. Inmiddels is bekend dat de werkgroep ongeveer
een maand langer nodig heeft om zijn onderzoek en het nodige rekenwerk
te voltooien. De werkgroep gaat er nu van uit dat het rapport voor het
einde van het jaar kan worden aangeboden aan de Commissaris van de
Koningin en aan mij. In dat geval kan ik de Kamer na het kerstreces
informeren.
96
Waarom krijgt de Kamer de informatie van de werkgroep «zodra over het
rapport besluiten zijn genomen», en niet voorafgaande aan deze
besluiten?
De belegging van de krijgsmacht is een van de taken van de minister van
Defensie, die over de belegging besluiten neemt en vervolgens over deze
besluiten verantwoording aflegt aan de Kamer.
97 en 98
Wat vindt u van de argumentatie dat Zeeland enigszins gecompenseerd
kan worden voor het vertrek van zo’n 20 rijksdiensten uit Zeeland sinds
het einde van de jaren negentig van de vorige eeuw? Is deze kazerne wat
u betreft een goede manier om dit vertrek enigszins te compenseren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

24

Bent u alsnog bereid een nieuw onderzoek te starten voor de vervanging
van de Van Braam Houckgeestkazerne in Doorn en het Logistiek Complex
Maartensdijk, waarin alle criteria worden meegenomen, en waarin niet
alleen de businesscase van Doorn zelf, maar ook die van andere locaties
wordt meegenomen? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 80.
99
Uiteindelijk loopt de exploitatiebesparing op vastgoed op tot € 54,3 mln.
structureel. Op pagina 2 wordt echter gesproken van een structurele
besparing van € 61 mln. Kunt u dit verschil uitleggen en precies
vaststellen welk bedrag uiteindelijk structureel wordt bespaard?
Zie het antwoord op vraag 2.
100
Kunt u nader ingaan op de besparing van € 3,3 mln die afzonderlijk
bereikt wordt door doelmatiger te werken in de keten?
Door een doelmatige inrichting van de vastgoedketen (van behoeftestelling tot en met realisatie) wordt een personele reductie doorgevoerd
van 60 vte’n, waarmee een bedrag van € 3,3 miljoen is gemoeid. De
besparing is verwerkt in de begroting van beleidsartikel 26 – CDC (zie ook
het antwoord op vraag 10).
101
Hoe is de € 24 mln in het vervolgtraject voorzien?
In mijn brief van 27 oktober jl. geef ik in de paragraaf «Spoorboekje» aan
met welke onderwerpen en op welke wijze wordt voorzien in de bezuiniging van de resterende € 24 miljoen.
102
Wanneer is de studie naar de huisvesting van alle muziekkorpsen
afgerond en is er duidelijkheid over de huisvesting van militaire muziek?
Deze studie maakt onderdeel uit van fase 2 en zal dus voor de zomer van
2012 zijn voltooid.
103
Houdt u defensielocaties overeind slechts ten behoeve van de Nationale
Reserve?
De locaties voor de Nationale Reserve (Natres) zijn op dit moment nog
onderwerp van studie. Dit wordt in fase 2 verder uitgewerkt. De Natres
heeft een sterke regionale binding. Uitgangspunt is co-locatie van
Natres-eenheden met andere eenheden. Het openhouden van een locatie
alleen voor Natres gebeurt uitsluitend wanneer er geen andere objecten in
de omgeving zijn waar de Natres op een meer doelmatige wijze kan
worden ondergebracht. Nadrukkelijk wordt hierbij ook gekeken naar
co-locatie met derden, zoals de brandweer en de politie.
104
Waarom zijn de maatregelen zoals genoemd in het «Spoorboekje» niet
SMART geformuleerd? Wanneer wilt u deze maatregelen nemen?
Het spoorboekje gaat uit van 3 fases. De maatregelen in fase 1 waarover ik
de Kamer in de brief van 27 oktober jl. heb geïnformeerd, zijn wel degelijk
SMART geformuleerd. Die doelen zijn immers specifiek, meetbaar,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

25

acceptabel, realistisch en tijdgebonden. Ik zal hierop ook sturen. De
maatregelen die in de vervolgfasen van het «spoorboekje» zijn voorzien,
zijn inderdaad nog niet SMART geformuleerd. Daarnaar moet eerst nader
onderzoek worden gedaan. Als de producten van fase 2 en 3 gereed zijn,
zullen ook die SMART zijn geformuleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 51

26