Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 394

Wijziging van de Participatiewet en enkele
andere wetten in verband met het verbeteren
van de regeling voor loonkostensubsidie en
enkele andere wijzigingen (uitvoeren breed
offensief)

Nr. 5

NOTA VAN WIJZIGING
Ontvangen 3 maart 2020
Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
Artikel I wordt als volgt gewijzigd:
1
Voor onderdeel A wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
0A
Artikel 5, onderdeel d, komt te luiden:
d. bijzondere bijstand: de bijstand, bedoeld in artikel 35 en de individuele inkomenstoeslag, bedoeld in artikel 36;
2
Na onderdeel C wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
Ca
Artikel 8 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid vervalt onderdeel c onder verlettering van
onderdeel d tot onderdeel c.
2. Het derde lid vervalt.
3
Na onderdeel G wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
Ga
Artikel 18a wordt als volgt gewijzigd:

kst-35394-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

1

1. In het eerste tot en met vijfde lid wordt «artikel 17, eerste lid,» telkens
vervangen door «de artikelen 17, eerste lid, of 36b, tweede lid,»;
2. In het tweede lid wordt na «te hoog bedrag aan bijstand» ingevoegd
«of studietoeslag als bedoeld in artikel 36b».
4
Na onderdeel H worden de volgende onderdelen ingevoegd:
Ha
Artikel 35 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt na «de individuele inkomenstoeslag»
ingevoegd, bedoeld in artikel 36,» en wordt «de individuele studietoeslag»
vervangen door «de studietoeslag, bedoeld in artikel 36b»;
2. In het vierde lid vervalt «en individuele studietoeslag als bedoeld in
artikel 36b«.
Hb
Artikel 36b komt te luiden:
Artikel 36b Studietoeslag
1. In aanvulling op artikel 7 verstrekt het college op verzoek van een
belanghebbende die als rechtstreeks gevolg van een ziekte of gebrek
structureel niet in staat is naast de studie inkomsten te verwerven, een
studietoeslag waarvan de hoogte, die voor naar leeftijd te onderscheiden
categorieën belanghebbenden verschillend kan zijn, bij algemene
maatregel van bestuur wordt vastgesteld.
2. Bij de beoordeling of recht bestaat op de studietoeslag vraagt het
college een geneeskundig advies, tenzij zonder dit advies vastgesteld kan
worden dat recht bestaat op de studietoeslag.
3. Het verzoek kan worden gedaan door een belanghebbende die:
a. studiefinanciering ontvangt op grond van de Wet studiefinanciering
2000, niet zijnde het levenlanglerenkrediet, of een tegemoetkoming krijgt
op grond van hoofdstuk 4 van de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkosten; en
b. geen recht heeft op een uitkering op grond van de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten.
4. De belanghebbende doet aan het college op verzoek of onverwijld uit
eigen beweging mededeling van alle feiten en omstandigheden waarvan
hem redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat zij van invloed kunnen zijn op
het recht op de studietoeslag. Deze verplichting geldt niet als die feiten en
omstandigheden door het college kunnen worden vastgesteld op grond
van bij wettelijk voorschrift als authentiek aangemerkte gegevens of
kunnen worden verkregen uit bij ministeriële regeling aan te wijzen
administraties. Bij ministeriële regeling wordt bepaald voor welke
gegevens de tweede zin van toepassing is.
5. De belanghebbende die in het kader van zijn studie inkomsten uit een
stage ontvangt, behoudt het recht op de studietoeslag, met dien
verstande dat de hoogte van de studietoeslag wordt verminderd met het
bedrag aan inkomsten uit de stage voor zover dat het een bij algemene
maatregel van bestuur te bepalen bedrag te boven gaat.
6. Artikel 40, eerste lid, en paragraaf 6.4, zijn van overeenkomstige
toepassing, met dien verstande dat waar «bijstand» staat steeds gelezen
wordt «studietoeslag».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

2

5
Onderdeel L komt te luiden:
L
Na artikel 78ee wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 78ff. Overgangsrecht in verband met uitvoeren breed
offensief
1. De artikelen 5, onderdeel d, 35 en 36b, zoals deze luidden voor het
tijdstip van inwerkingtreding van artikel I, onderdeel Hb, van de Wet van ...
tot wijziging van de Participatiewet en enkele andere wetten in verband
met het verbeteren van de regeling voor loonkostensubsidie en enkele
andere wijzigingen (uitvoeren breed offensief) (Stb. ..., ...) blijven van
toepassing op de persoon aan wie een individuele studietoeslag is
verleend, indien het verleende bedrag tot een hoger bedrag aan individuele studietoeslag leidt dan een studietoeslag op grond van artikel 36b.
2. Artikel 10d, twaalfde lid, zoals dat luidde voor het tijdstip van
inwerkingtreding van artikel I, onderdeel F, van de Wet van ... tot wijziging
van de Participatiewet en enkele andere wetten in verband met het
verbeteren van de regeling voor loonkostensubsidie en enkele andere
wijzigingen (uitvoeren breed offensief) (Stb. ..., ...) blijft van toepassing
indien het recht op ziekengeld is ontstaan voor dat tijdstip.
Toelichting
1. Inleiding
De Participatiewet (hierna: Pw) regelt in artikel 36b een individuele
studietoeslag. Per 1 januari 2015 is dit artikel zo geformuleerd dat
studenten van wie is vastgesteld dat zij niet in staat zijn tot het verdienen
van het wettelijk minimumloon (hierna: WML), doch wel mogelijkheden
tot arbeidsparticipatie hebben, onder nadere voorwaarden een aanvraag
kunnen doen voor een individuele studietoeslag. Gemeenten hebben
beleidsvrijheid bij het invullen van deze regeling. Het instrument van de
individuele studietoeslag als een vorm van bijzondere bijstand is in de Pw
geïntroduceerd met het amendement van de leden Van Weyenberg/
Schouten1, waarvoor structureel € 35 miljoen euro per jaar is vrijgemaakt.
Het doel van dit amendement was om een extra steuntje in de rug te
geven aan mensen met een arbeidshandicap, zodat het mensen stimuleert
om toch de stap te zetten om naar school te gaan of een studie te volgen
door financiële compensatie te bieden voor het feit dat het voor deze
groep vaak moeilijk is om de studie te combineren met een bijbaan. Uit
onderzoek van de Inspectie SZW van december 2018 is gebleken dat de
betreffende regeling in de Pw niet aan het gestelde doel voldoet en
aanpassing behoeft. De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft de Tweede en Eerste Kamer hierover in de brief d.d.
18 december 20182 geïnformeerd. De aanpassing van het huidige artikel is
nodig om uiteindelijk het beoogde doel van de regeling te bereiken,
namelijk jongeren met een structurele medische beperking die niet
kunnen bijverdienen naast en tijdens hun studie, een extra (financiële)
steun in de rug te geven. De Tweede Kamer is over de voorgenomen
algehele aanpassing van artikel 36b reeds per brief van 8 juli 20193
geïnformeerd. De colleges zijn geïnformeerd via het Gemeentenieuws van
1

Kamerstukken II 2013/14, 33 161, nr. 125.
Kamerstukken II 2018/19, 34 352, nr. 139.
3
Kamerstukken II 2018/19, 34 352, nr. 169.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

3

SZW 2019–5, waarvan op 11 juli 20194 een afschrift is gestuurd aan de
voorzitter van de Tweede Kamer.
2. Hoofdlijnen van het voorstel
2.1 Probleembeschrijving en doelstelling
Probleem- en doelstelling
In lijn met de motie van de leden Raemakers en Peters5 heeft de
Inspectie SZW onderzoek gedaan naar de uitvoering van het wettelijk
instrument «individuele studietoeslag» in de gemeentelijke uitvoeringspraktijk. De resultaten van dit onderzoek zijn op 18 december 2018 zowel
aan de Eerste als de Tweede Kamer verzonden6. Een belangrijke conclusie
is dat aanzienlijk minder personen dan in bovengenoemd amendement
werd verwacht, gebruik hebben gemaakt van de individuele studietoeslag
en dat er daarom door de gemeenten ook aanzienlijk minder aan de
individuele studietoeslag is uitgegeven dan geprognosticeerd. In 2017 is
aan ruim 1.400 personen een individuele studietoeslag toegekend. Ter
vergelijking: in 2014 was de instroom in de studieregeling Wajong 2010
6.500 en bedroeg het totale aantal Wajongers in de studieregeling bijna
12.000.
Er zijn volgens het onderzoek van de Inspectie SZW diverse verklaringen te geven voor de onderbenutting van het budget, namelijk:
1. verschillen tussen studietoeslag Pw en de studieregeling Wajong
2010;
a. het criterium voor de toeslag is anders: onder de Wajong is het
criterium dat een persoon niet in staat is om 75% van zijn maatmanloon te
verdienen. Onder de studieregeling van de Pw geldt het criterium dat een
persoon niet in staat is om het WML te verdienen
b. er geldt een vermogenstoets in de Pw die de Wajong 2010 niet kent
c. personen met tijdelijk geen arbeidsvermogen, hebben geen recht op
de individuele studietoeslag, onder de Wajong 2010 hebben deze
personen wel recht op studietoeslag.
2. de doelgroep is moeilijk te bereiken voor gemeenten
3. de gemiddelde hoogte van de studietoeslag Pw is lager dan de
studieregeling Wajong 2010 en er worden aanvullende voorwaarden
gesteld.
In tegenstelling tot de studieregeling in de Wajong, waarin de jongeren
die voorheen een Wajong uitkering aanvroegen automatisch in de
studieregeling terechtkwamen als zij nog onderwijs volgden, hebben
gemeenten een zekere mate van beleidsvrijheid bij de uitvoering van de
regeling. De individuele studietoeslag is immers een «kan» bepaling en
een specifieke vorm van individuele bijzondere bijstand. Verder geldt er
een vermogenstoets.
In de brief van 20 november 20187 heeft de Staatssecretaris van SZW
een breed offensief aangekondigd om méér mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen. In lijn met dit breed offensief vindt de
regering het van groot belang dat deze doelgroep ook de mogelijkheid
krijgt hun kennis via scholing en studie te vergroten en een startkwalificatie te behalen en daarmee een betere kans op de arbeidsmarkt te
realiseren. Een diploma is een bewijs aan potentiële werkgevers dat
4

Kamerstukken II 2018/19, 2019Z14990.
Kamerstukken II 2017/18, 34 775 XV, nr. 58.
6
Kamerstukken II 2018/19, 34 352, nr. 139.
7
Kamerstukken II 2018/19, 34 352, nr. 138.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

4

iemand een scholing/studie met succes heeft afgerond. Juist mensen met
een arbeidshandicap die een studie niet of moeilijk kunnen combineren
met een bijbaan hebben een extra financiële steun in de rug nodig als het
gaat om studeren, zodat ze hun (beperkte) energie kunnen richten op waar
het om gaat: studeren.
Verbetervoorstellen
Tijdens het VAO Participatiewet op 7 februari 2019 heeft het lid
Raemakers (D66) een motie ingediend8 om bij de uitwerking en verbetering van de huidige regeling van de individuele studietoeslag ernaar te
streven om studenten met een beperking die naast hun studie vanwege
hun beperking niet kunnen bijverdienen, in aanmerking te laten komen
voor een studietoeslag die een vergelijkbare hoogte en criteria kent als de
studieregeling in de Wajong 2010. Bij deze uitwerking vraagt de motie ook
om de optie de individuele studietoeslag door DUO te laten uitkeren mee
te nemen. Hierbij moeten de bijkomende voor- en nadelen in kaart worden
gebracht.
In lijn met de hierboven genoemde motie wil de regering door middel
van deze nota van wijziging een aantal verbeteringen doorvoeren in het
instrument individuele studietoeslag in de Pw om de regeling doeltreffender en doelmatiger te maken. Hiermee wil de regering de beoogde
doelgroep die als gevolg van een ziekte of gebrek structureel geen
inkomsten kan verwerven naast een studie beter bereiken en eenvoudigere toegang geven tot het instrument individuele studietoeslag. Dit
moet de doeltreffendheid van de regeling vergroten en past in de geest
van het amendement van de leden Van Weyenberg/Schouten en de wens
van de regering om méér mensen met een arbeidsbeperking aan het werk
te helpen. De regeling is immers doeltreffend wanneer meer mensen met
een beperking erin slagen om via een opleiding aan een baan te komen.
Zoals in de Kamerbrief van 8 juli 20199 door de Staatssecretaris van SZW
reeds is aangekondigd kiest de regering voor verbetering van de
individuele studietoeslag binnen de Pw. Gemeenten zijn de eerst
aangewezen partij om mensen met een arbeidsbeperking te begeleiden
naar het zoeken van een baan, en als dat nodig is aanpassingen van de
werkplek bij de werkgever te subsidiëren. Er is daarom niet voor gekozen
de regeling van de studietoeslag onder te brengen bij DUO, maar te laten
bij de gemeente. Na afloop van de studie is de kans groot dat de
arbeidsbeperkte in meer of mindere mate begeleiding van de gemeente
nodig heeft bij het vinden van een baan c.q. voor aanpassingen aan de
werkplek. De gemeente heeft door de regeling van de studietoeslag al een
eerste beeld van de persoon en zijn behoeftes. De regeling zoals nu
opgenomen dient aangepast te worden. Daarbij wil de regering de
volgende verbeteringen doorvoeren:
1. herdefiniëren van de doelgroep en het creëren van het recht op
studietoeslag met een geharmoniseerd normbedrag;
2. schrappen van de leeftijdsgrens;
3. de regeling uit de bijstandsystematiek halen;
4. schrappen van de vermogenstoets en verrekenen eigen inkomsten;
5. introduceren van de inlichtingenplicht;
6. uitvoering en flankerend beleid.

8
9

Kamerstukken II 2018/19, 34 352, nr. 147.
Kamerstukken II 2018/19, 34 352, nr. 169.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

5

Ad 1
De regering ziet de studietoeslag als een algemeen geldende regeling
voor studenten die vanwege een structureel aanwezige ziekte of gebrek
– oftewel: een structurele medische beperking – niet in staat zijn om náást
de tijd die hun studie met zich meebrengt (inclusief alle voorbereidingsen reistijd), inkomsten te verwerven. Het gaat hierbij nadrukkelijk niet over
de vraag of een student met een medische beperking in staat is het
wettelijk minimumloon (hierna: WML) te verdienen. Om een snellere
verbetering te realiseren en de doelgroep beter te bereiken heeft de
regering besloten, vooruitlopend op deze herziening van de individuele
studietoeslag het bestaande wettelijke criterium «niet in staat zijn het
WML te verdienen» via de Verzamelwet SZW 2020 te schrappen. In de
ogen van de regering dekte dit criterium immers niet wat de wetgever met
de invoering van de individuele studietoeslag heeft beoogd. Gemeenten
zijn hierover via Gemeentenieuws SZW geïnformeerd.
Onder een medische beperking wordt in het kader van de beoordeling
van het recht op een studietoeslag zowel een fysieke als psychische
beperking verstaan van de aanvrager in kwestie. Een individuele sociale
beperking – zoals het verlenen van mantelzorg – valt niet onder reikwijdte
van deze regeling aangezien deze niet voortkomt uit een in de persoon
gelegen ziekte of medisch gebrek. De beperking moet structureel van aard
en voldoende ernstig zijn dat er een rechtstreeks verband kan worden
gelegd tussen het gebrek en het niet in staat zijn van het verwerven van
inkomsten door betrokkene naast de studie. Het vereiste dat de medische
beperking een structureel karakter heeft betekent dat bij de beoordeling in
ieder geval van belang is dat met betrekking tot de medische beperking
geen verbetering te verwachten valt binnen een afzienbare termijn. Een
gebroken been of een medische ingreep met bijvoorbeeld een hersteltermijn van een half jaar kan in de ogen van de regering niet als structurele medische beperking worden aangemerkt. Tevens zijn er medische
beperkingen die wel structureel zijn, maar niet voldoende ernstig zijn dat
de betrokkene daardoor niet in staat is naast zijn studie inkomsten te
verwerven. Daarbij moet bijvoorbeeld gedacht worden aan (milde en
enkelvoudige) dyslexie of andere medische ongemakken die het
verwerven van inkomsten niet of beperkt beïnvloeden. Uiteraard zal er
altijd in het licht van de omstandigheden van het geval moeten worden
bezien of voldaan is aan de wettelijke vereisten. De omstandigheid dat
– als gevolg van economische omstandigheden – het niet mogelijk is om
inkomsten te verwerven, is daarbij geen relevante omstandigheid. Dat zou
immers betekenen dat het recht op een studietoeslag zou kunnen
ontstaan of vervallen als gevolg van conjuncturele omstandigheden.
Of sprake is van een structurele medische beperking zal in de meeste
gevallen beoordeeld worden door een onafhankelijk medisch advies
waarin de structurele medische beperking objectief medisch vastgesteld
wordt. De regering wil nadrukkelijk aan het college overlaten om binnen
het kader van de wet en in de toelichting beschreven kaders regels op te
stellen met betrekking tot nadere invulling van de gestelde criteria. Ook
staat het college vrij om een eigenstandige keuze te maken voor een
instantie – zoals de GGD of UWV – die het college indien gewenst van een
onafhankelijk medisch advies voorziet. Het genoemde advies bevat
nadrukkelijk geen medische gegevens van de belanghebbende maar heeft
slechts betrekking op de vraag of de belanghebbende – binnen de door de
wet en het college gegeven kaders – in staat is een eigen inkomen te
verwerven naast een voltijd studie, zonder dat dit ten koste gaat van de
tijd die benodigd is om de studie met succes af te ronden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

6

In een klein aantal gevallen zal het college op grond van eigen
waarneming, reeds bij het college berustende gegevens, of door de
belanghebbende verstrekte gegevens kunnen beoordelen dat iemand in
aanmerking komt voor de studietoeslag. Om deze reden wordt voor deze
gevallen een uitzondering gemaakt: een medisch advies kan in de
gevallen waarin duidelijk is dat er sprake is van een structurele medische
beperking waardoor de aanvrager niet in staat is naast de studie
inkomsten te verwerven achterwege blijven. Uiteraard blijft het college
gebonden aan de criteria die de wet stelt. Eveneens moet het college de
benodigde zorgvuldigheid betrachten bij het nemen van het besluit tot
toekenning van de studietoeslag. Deze uitzondering kan eveneens niet ten
nadele van betrokkene worden aangewend; de aanvrager houdt de
mogelijkheid een beroep te doen op een onafhankelijk medisch oordeel.
Op basis van een advies van een medisch adviseur of eigen
waarneming neemt het college een besluit of de belanghebbende in
aanmerking komt voor de studietoeslag. De hoogte van de studietoeslag
is een vast bedrag per maand dat de regering bij een algemene maatregel
van bestuur vastlegt. Uitgangspunt is een bedrag van circa € 300 bruto
per maand, waarbij in ieder geval rekening gehouden zal worden met de
leeftijd van de aanvrager vanwege het toepasselijke jeugd-WML. Dit houdt
in dat er een onderscheid wordt gemaakt naar leeftijd. Eerder is besloten
het jeugd-WML deels in stand te laten.10 Omdat de studietoeslag het
uitdrukkelijke oogmerk heeft een compensatie te bieden voor het niet in
staat zijn van het verwerven van de inkomsten die een student zonder
structurele medische beperking van dezelfde leeftijd kan verwerven, ligt
het in de rede om eenzelfde onderscheid te maken voor de studietoeslag.
In dit licht en gezien de redenen om vast te houden aan het jeugd-WML
wordt dit onderscheid door de regering gerechtvaardigd geacht.
Ad 2
Gezien het doel van de regeling – financiële compensatie bieden voor
het feit dat de studie niet te combineren is met een bijbaan – is de
leeftijdgrens losgelaten. Het gaat erom of iemand studeert met een recht
op studiefinanciering of een tegemoetkoming schoolkosten voor
scholieren. De regeling is echter niet van toepassing op mensen die een
levenlanglerenkrediet ontvangen. De studietoeslag is bedoeld voor
jongeren en jongvolwassenen om hen een steuntje in de rug te geven
wanneer ze studeren met een beperking. Omdat de studietoeslag
afhankelijk is van het ontvangen van studiefinanciering of een tegemoetkoming schoolkosten scholieren gelden de beperkingen op grond van
leeftijd die voor deze regelingen gelden ook voor de studietoeslag. Dat
betekent dat de student die met studiefinanciering studeert niet ouder dan
30 jaar kan zijn op het moment dat hij zijn studie begint. Bij een tegemoetkoming schoolkosten voor scholieren vervalt het recht op de tegemoetkoming uiterlijk als de leeftijd van 30 jaar wordt bereikt.
Ad 3 en 4
De studietoeslag is nu vormgegeven als bijzondere bijstand. Bijstand
(algemene en bijzondere bijstand) kan worden verleend aan «Iedere in
Nederland woonachtige Nederlander die hier te lande in zodanige
omstandigheden verkeert of dreigt te geraken dat hij niet over de
middelen beschikt om in de noodzakelijke kosten van bestaan te voorzien«
(artikel 11, eerste lid, Pw). Zowel de algemene als bijzondere bijstand
wordt verstrekt als inkomensondersteuning die noodzakelijk is om te
voorzien in de algemene kosten van het bestaan, of de uit bijzondere
10

Kamerstukken II 2016/17 34 573, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

7

omstandigheden voortvloeiende kosten van het bestaan. De studietoeslag
wordt echter niet met dat doel verstrekt. De regering ziet deze regeling als
een compensatie voor het feit dat deze studenten als gevolg van hun
vastgestelde structurele medische beperking niet in staat zijn – in
tegenstelling tot hun niet medisch beperkte studiegenoten – eigen
inkomsten te verwerven naast een voltijd studie. Anders dan bij de
verstrekking van bijstand staan er tegenover de verstrekking van de
studietoeslag geen kosten die van de toeslag geacht worden te worden
betaald. Om deze reden is ook geen vermogenstoets van toepassing. Een
vermogenstoets is relevant om te beoordelen of de kosten waarvoor
bijstand wordt gevraagd uit het vermogen betaald kunnen worden. Maar
ook hiervoor geldt dat de studietoeslag niet verstrekt wordt om kosten te
dekken, maar om studenten met een structurele medische beperking
zoveel mogelijk in een gelijke positie te brengen als hun niet medisch
beperkte studenten. En te zorgen dat de (beperkte) energie en mogelijkheden die de medisch beperkte studenten hebben, besteed wordt aan het
afronden van de studie. Om deze reden valt een eventuele alimentatiebetaling die bedoeld is voor de kosten van levensonderhoud ook niet onder
«het verwerven van inkomsten». Het ontvangen van alimentatie staat dus
niet de aanvraag en het ontvangen van een studietoeslag in de weg.
De studenten die studietoeslag ontvangen en die in het kader van hun
studie inkomsten ontvangen uit een stage, behouden het recht op de
studietoeslag. De regering wil een gemiddelde stagevergoeding, wat nu
neer komt op een bedrag van maximaal € 180 per maand, vrijlaten. Het
bedrag zal net als de studietoeslag bij algemene maatregel van bestuur
wordt vastgelegd, en zal circa € 180,– bedragen. Wanneer een stagevergoeding het bedrag van maximaal € 180,– overschrijdt, wordt deze in
mindering gebracht op de studietoeslag. De regering vindt het gerechtvaardigd om deze vrijlating toe te staan. Stage is vaak een verplicht
onderdeel van de opleiding en het draagt tevens bij aan het vergroten van
de toekomstige kansen van betrokkene op de arbeidsmarkt. In de praktijk
wordt ook vaak stage gelopen hoewel dit niet een verplicht onderdeel van
het curriculum is of als formeel onderdeel van de studie, bijvoorbeeld ter
invulling van vrije ruimte, ingebracht wordt of kan worden. Dergelijke
onverplichte of niet formeel door de onderwijsinstelling erkende stages
vergroten wel de toekomstige kansen op de arbeidsmarkt en gelden voor
sommige studies informeel als een normaal onderdeel van de ontwikkeling van de student. Het is daarom niet vereist dat de stage een
verplicht onderdeel van het curriculum is of formeel dient te worden
erkend door de onderwijsinstelling. De stage moet echter wel plaatsvinden in het kader van de studie. Een vergoeding voor een stage die
gezien het onderwerp of werkzaamheden redelijkerwijs niet in verband
met de studie kan worden gebracht, wordt dus niet vrijgesteld. Dat een
stage financieel voordeel met zich mee kan brengen geldt ook voor
studenten die geen aanspraak maken op de studietoeslag. De regering is
wel van mening dat een hogere stagevergoeding dan het gemiddelde
bedrag zoals hierboven is genoemd niet past in het compensatiekarakter
van de studietoeslag.
Ad 5
De regering vindt het van essentieel belang dat de studietoeslag bij
diegene terecht komt die daar recht op heeft en dat er geen oneigenlijk
gebruik van wordt gemaakt. Dit is van belang voor het draagvlak voor de
regeling. De in artikel 17 van de Pw opgenomen inlichtingenplicht is niet
van toepassing op deze regeling, omdat de studietoeslag niet verstrekt
wordt in het kader van de arbeidsinschakeling en zoals eerder aangegeven is verlening als bijzondere bijstand niet voor de hand liggend. Om
die reden introduceert de regering een aparte inlichtingenplicht die de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

8

belanghebbende verplicht op verzoek of onverwijld uit eigen beweging
mededeling te doen aan het college van alle feiten en omstandigheden
waarvan hem of haar redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat zij van invloed
kunnen zijn op het recht op studietoeslag. Wanneer bijvoorbeeld door een
student een eigen onderneming wordt gestart, waaruit inkomsten
voortvloeien of de student inkomsten verwerft uit een dienstverband, zal
dit gemeld moeten worden en zal de studietoeslag door het college
stopgezet moeten worden. Het is dan immers gebleken dat ondanks de
aanwezigheid van de beperking iemand wel in staat is naast de studie
inkomsten te verwerven.
De duur van de studietoeslag is in principe gelijk aan de duur van de
studiefinanciering. Het is verder aan het college om met inachtneming
van onafhankelijk medisch advies vast te stellen voor welke duur de
studietoeslag wordt verstrekt en hoe het de controle op rechtmatigheid
vorm geeft. Zo kan het onafhankelijk medisch advies aanleiding vormen
voor het college om de duur van de studietoeslag niet af te stemmen op
de duur van de opleiding, bijvoorbeeld in geval van een medische ingreep
waarbij zicht is op verbetering van de medische situatie van betrokkene.
Ad 6
De aanvraag voor een studietoeslag geschiedt bij het college van de
gemeente waarin de belanghebbende woonachtig is.
De regering wil samen met de VNG werken aan het verbeteren van de
communicatie tussen de doelgroep en gemeenten zodat zij elkaar beter
weten te vinden en de bekendheid van het bestaan van de studietoeslag,
alsmede waar en op welke wijze deze is aan te vragen, wordt vergroot.
Ook is – conform de toezegging van de Staatssecretaris van SZW aan de
Tweede Kamer11 – bekeken welke rol DUO kan spelen bij de communicatie
richting de doelgroep en onderwijsinstellingen over de studietoeslag.
DUO zal op haar website aandacht gaan besteden aan de studietoeslag
om de bekendheid van de regeling te vergroten. Ook zal in overleg met
vertegenwoordigers van de landelijke organisatie van studentendecanen
onder die doelgroep informatie worden verspreid om zo studenten beter
voor te lichten
3. Financiële gevolgen
Voor de uitvoering van de studietoeslag door gemeenten is bij
invoering van de Pw structureel € 35 miljoen toegevoegd aan het
Gemeentefonds. Dit betreft ongeoormerkt budget voor zowel de uitgaven
aan de studietoeslag als de bijbehorende uitvoeringskosten. Gemeenten
kunnen deze middelen blijven aanwenden voor de uitvoering van de
studietoeslag. Het CBS heeft een berekening gemaakt van het aantal
personen dat in 2015 tot en met 2017 een individuele studietoeslag heeft
ontvangen en een berekening van de totale uitgaven aan deze studietoeslag in dezelfde jaren. De uitgaven in 2017 waren naar schatting
1,8 miljoen euro, terwijl het beschikbaar gestelde budget in dat jaar
29 miljoen euro bedroeg. Door de maatregelen in deze nota van wijziging
zullen de uitgaven inclusief uitvoeringskosten naar verwachting
toenemen. Dit is immers ook het beoogde effect om de middelen die voor
de studietoeslag bedoeld zijn doelmatig te besteden. Het precieze effect is
onzeker, maar, gezien het grote verschil tussen het beschikbare budget en
de daadwerkelijke besteding, is de verwachting dat het budget voldoende
is. Overigens zijn de middelen binnen de algemene uitkering vrij
besteedbaar.
11

Kamerstukken II 2019/20, 34 352, nr. 179.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

9

4. Advies en consultatie
Deze concept herziening is voorgelegd aan het Uitvoeringspanel
gemeenten (UP), het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO), de Landelijk
Studentenvakbond (LSvB) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG).
Er werd de wens uitgesproken om van de verplichting tot een onafhankelijk medisch advies een bevoegdheid te maken. Regelmatig zou voor het
college duidelijk zijn – bijvoorbeeld in het kader van een WMO
voorziening – dat het om een student gaat die vanwege een medische
beperking geen inkomen kan verwerven naast een voltijdstudie. Ook is in
dit kader de vraag naar voren gekomen waarom er gekozen is voor een
onafhankelijke medisch adviseur. Verder is gevraagd om de stagevergoeding in zijn geheel vrij te laten. Dit zou de uitvoering vereenvoudigen
en hiermee zouden studenten met een studietoeslag een buffer kunnen
opbouwen voor onverwachte en incidentele uitgaven. Het UP heeft
aandacht gevraagd voor eventueel misbruik van de regeling. Bijvoorbeeld
studenten die hun baan opzeggen om in aanmerking te komen voor de
studietoeslag. Tot slot is er aandacht gevraagd voor de volgende punten:
– Is de studietoeslag belastbaar?
– Hoe om te gaan met alimentatie?
– Hoe zit het met terugvordering en boete?
– Wordt de regeling geëvalueerd?
– Is het niet beter om het budget voor de studietoeslag te oormerken
zodat er inzicht ontstaat hoeveel gemeenten aan studietoeslag hebben
uitgekeerd?
Reactie regering
Naar aanleiding van deze signalen is de verplichting voor het college
om een onafhankelijk medisch advies te vragen versoepeld. Het college
kan van de hoofdregel afwijken als het duidelijk is dat er recht bestaat op
een studietoeslag. Het is aan het college om in individuele gevallen te
beoordelen of een medisch advies door een onafhankelijke medisch
adviseur noodzakelijk is. De regering kan zich goed voorstellen dat
colleges in de meeste gevallen overgaan tot het vragen van een onafhankelijk medisch advies omdat door een ambtenaar die namens het college
deze regeling uitvoert meestal niet vastgesteld kan worden of er sprake is
van een structurele medische beperking. De keuze voor een onafhankelijke medisch adviseur is in de toelichting aangepast.
Ten aanzien van de stagevergoeding merkt de regering op dat het past
bij het compensatiekarakter van de studietoeslag om de vrijstelling voor
de stagevergoeding af te toppen tot een maximaal bedrag van € 180 per
maand. Overigens is de verwachting dat de stagevergoeding voor de
meeste studenten met recht op studietoeslag – mede vanwege hun
medische beperking – niet boven dit bedrag zal uitkomen.
Wat betreft de zorgen over eventueel misbruik van de regeling merkt de
regering op dat het aan de gemeenten is om hier goed vinger aan de pols
te houden. De studietoeslag is bedoeld voor studenten die door een
structurele medische beperking niet in staat zijn om náást de tijd die hun
studie met zich meebrengt (inclusief alle voorbereidings- en reistijd),
inkomsten te verwerven. Wanneer studenten voldoende uren kunnen
werken zonder dat het ten koste gaat van hun studie, zou er geen sprake
zijn van een zodanige medische beperking dat die het verwerven van
inkomen in de weg staat. De regering heeft er bij deze wijziging van de
studietoeslag voor gekozen om geen inkomensvrijlating toe te staan. Een
eventueel beperkt aantal uren dat een student zou kunnen werken kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

10

besteed worden aan de studie. Het is aan het college om uiteindelijk te
beoordelen of een student met een structurele medische beperking al dan
niet voldoende kan werken zonder dat dit ten koste gaat van de studie.
Overigens zijn naar aanleiding van de genoemde reacties de kaders
waarbinnen het recht op de studietoeslag kan worden vastgesteld
aangescherpt.
Ten aanzien van de vragen met betrekking tot de alimentatie, belastbaarheid van de studietoeslag en terugvordering is de toelichting
aangevuld. Indien mogelijk wordt het gebruik van de studietoeslag
gemonitord. Anders zal om de 5 jaar een aparte evaluatie plaatsvinden.
Artikelsgewijs
Onderdelen 1, 2, 3 (nieuwe onderdelen 0A, Ca en Gb; wijziging van de
artikelen 5, 8 en 35)
Met deze wijzigingen worden de wijzigingen teruggedraaid zoals die
waren opgenomen in het amendement van de leden Van Weyenberg/
Schouten, waarbij de studietoeslag als vorm van bijzondere bijstand werd
geïntroduceerd. Zoals aangegeven in het algemeen deel van deze
toelichting ligt het, aangezien het doel van het verstrekken van een
bijstandsuitkering (zowel algemene als bijzondere) en de studietoeslag
uiteenlopen, meer voor de hand om de studietoeslag als een eigensoortige uitkering binnen de Pw vorm te geven. Studenten hebben op
grond van artikel 13, tweede lid, onderdeel c, geen recht op algemene
bijstand. Studenten kunnen wel recht hebben op bijzondere bijstand. Bij
de vraag of bijzondere bijstand wordt toegekend, kan meegewogen
worden of de kosten niet gedekt kunnen worden uit de toegekende
studietoeslag.
Onderdeel 3 (nieuw onderdeel Ga; wijziging artikel 18a)
Met dit nieuwe onderdeel wordt voorgesteld artikel 18a te wijzigen. Dit
hangt samen met een nieuw te introduceren inlichtingenplicht in
artikel 36b. De handhaving van de nieuw te introduceren inlichtingenplicht
zal op deze manier op dezelfde wijze plaatsvinden als de inlichtingenplicht
die geldt voor personen die arbeidsondersteuning krijgen of bijstand.
Het vijfde en zesde lid zijn niet van toepassing op de studietoeslag,
gezien de beperkte periode dat recht bestaat op studiefinanciering (in de
regel zeven jaar met eventueel een mogelijkheid tot verlenging met een
jaar bij medische omstandigheden) en daarmee het recht op de studietoeslag.
Onderdeel 4 (nieuw onderdeel Ha; herziening artikel 36b)
Eerste lid en tweede lid
In het eerste zijn de voorwaarden opgenomen om in aanmerking te
komen voor de studietoeslag. Zie onder ad 1 in het algemeen deel van
deze toelichting. Het tweede lid geeft een nadere invulling van de wijze
waarop beoordeeld wordt of er recht bestaat op de studietoeslag.
Hoofdregel is dat het college een onafhankelijk objectief medisch advies
vraagt. Het algemene kader van Afdeling 3.3. van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb) en artikel 3:50 Awb, dat ziet op wettelijk voorgeschreven advisering, is van toepassing. Het college moet bij de advisering
deze zorgvuldigheidsnormen in acht nemen. Het tweede lid biedt tevens
de mogelijkheid af te zien van het vragen van advies indien het op
voorhand duidelijk is dat er recht bestaat op een studietoeslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

11

Derde lid
Aangezien voorgesteld wordt om van de studietoeslag een algemene
regeling te maken waarmee beter wordt aangesloten bij de geest van het
amendement, is het noodzakelijk om studenten die recht hebben op een
Wajong-uitkering uit te sluiten van deze regeling. Anders zouden deze
studenten naast hun studiefinanciering zowel een Wajong-uitkering als
een studietoeslag kunnen krijgen (onderdeel b).
Vierde lid
In het derde lid wordt een aparte inlichtingenplicht geïntroduceerd die
aangeeft dat de belanghebbende de verplichting heeft om inkomsten uit
betaalde arbeid ongevraagd aan het college te melden. Als deze
verplichting niet wordt nagekomen kan een terugvordering volgen en een
eventuele boete (zie de voorgestelde wijziging van artikel 18a).
Vijfde lid
Wanneer tijdens de studie inkomsten worden verworven uit een stage,
wordt niet meer voldaan aan de voorwaarden voor de studietoeslag. Een
studietoeslag is immers alleen aan de orde als de belanghebbende niet in
staat is naast de studie inkomsten te verwerven. In dit lid worden (een
deel van) de inkomsten van de hoofdregel uitgezonderd voor inkomsten
uit stages die in het kader van de studie worden gelopen. Het bedrag dat
vrijgelaten wordt zal worden vastgelegd bij algemene maatregel van
bestuur maar zal in beginsel maximaal € 180,– bedragen. Dit bedrag is
gebaseerd op de gemiddelde stagevergoeding die in Nederland gegeven
wordt. Deze bedraagt in 2019 tussen de € 136,– en € 227,– per maand.
Zodra de stagevergoeding boven de € 180,– komt, wordt alles daarboven
in mindering gebracht. Bij een stagevergoeding van € 250,– en € 300,–
studietoeslag betekent dit met een vrijlating van € 180,– dat men
(afhankelijk van de leeftijd) maximaal € 480,– kan overhouden. Dit
betekent dat € 70,– aan studietoeslag in mindering wordt gebracht.
Zesde lid
In dit lid wordt geregeld bij welk college de aanvraag kan worden
ingediend. Dat is het college waar de aanvrager zijn woonplaats heeft.
Mocht de student verhuizen tijdens zijn studie zal opnieuw een aanvraag
ingediend moeten worden bij de nieuwe gemeente waar de student dan
zijn woonplaats heeft. Indien de student in het buitenland gaat wonen en
daardoor zijn woonplaats in Nederland verliest, vervalt het recht op een
studietoeslag. Daarnaast wordt paragraaf 6.4 van overeenkomstige
toepassing verklaard. Hiermee kan een onterecht verstrekte studietoeslag
of de ten onrechte tot een te hoog bedrag verstrekte studietoeslag worden
teruggevorderd.
Onderdeel 5 (wijziging onderdeel L)
Artikel I, onderdeel L, voegt reeds een artikel 78ff in de Pw in dat
overgangsrecht bevat in verband met de verandering van het systeem van
uitbetaling van de loonkostensubsidie in relatie tot de no-riskpolis. Dit
artikel I, onderdeel L, wordt opnieuw vastgesteld. In een nieuw voorgesteld artikel 78ff Pw wordt in het tweede lid, het overgangsrecht in
verband met de veranderingen in de uitbetaling van de loonkostensubsidie geregeld.
In het eerste lid wordt overgangsrecht voorgesteld voor de individuele
studietoeslag. Wanneer bij beschikking van een college bijvoorbeeld voor
de duur van de studie een individuele studietoeslag is toegekend én dit tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

12

een hoger bedrag heeft geleid dan het bedrag dat op grond van de
nieuwe studietoeslag kan worden verkregen, houdt een belanghebbende
dit toegekende recht. Wanneer echter de beschikking bijvoorbeeld voor
een jaar is verleend, dan zal gedurende de rest van de studie de belanghebbende na aanvraag van een studietoeslag onder het nieuwe regime
vallen en het vaste normbedrag krijgen, ook wanneer dit lager zal zijn dan
de onder de huidige regeling toegekende individuele studietoeslag.
Wanneer een bij beschikking toegekende individuele studietoeslag echter
lager is, heeft belanghebbende recht op het hogere vaste normbedrag van
de studietoeslag.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 394, nr. 5

13