AH 1597
2080908920
Antwoord van minister Eurlings (Verkeer en Waterstaat) en
staatssecretaris Huizinga-Heringa (Verkeer en Waterstaat) (ontvangen
18 februari 2009)
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2008-2009, nr. 1363
Hiermee beantwoorden wij de vragen die het lid Roemer heeft gesteld over de
conducteur op de trein. Tevens is bijgevoegd de beantwoording van de
publieksvragen die de Inspectie van Verkeer en Waterstaat (verder: de Inspectie)
per mail over dit onderwerp ontvangen heeft en die cc ook aan de vaste
commissie voor Verkeer en Waterstaat zijn gestuurd. *)
1. Is het waar dat het aantal roodseinpassages op de Valleilijn nog steeds hoog
is? Kunt u dit inzichtelijk maken vanaf de NS-exploitatie tot nu?
1. Ja, het aantal roodseinpassages (STS-passages) op de Valleilijn (AmersfoortBarneveld-Lunteren-Ede/Wageningen) is nog steeds hoog. Uit het Inspectierapport “STS-passages 2007”1) blijkt dat vervoerder Connexxion op de Valleilijn
meer STS-passages per miljoen treinkilometers maakt vergeleken met andere
vervoerders. De tabel hieronder toont de aantallen vanaf 1999. Connexxion is met
het vervoer van reizigers op 10 december 2006 gestart en heeft 1 van de 5 STSpassages in 2006 gemaakt.
Jaar
STS
Valleilijn

1999
1

2000
3

2001
2

2002
2

2003
4

2004
2

2005
2

2006
5

2007
8

2008
7

2. Op welke andere spoorlijnen zijn er relatief veel treinen die door rood rijden?
Wat is de oorzaak hiervan?

2. Op spoorlijnen waarop enkele nieuwe vervoerders dienst doen, Valleilijn
(Connexxion), Maaslijn en Heuvellandlijn (Veolia), zijn in 2007 relatief veel
STS-passages geweest. In het rapport “STS-passages 2007” wordt in
hoofdstuk 7, paragraaf 7.7, gedetailleerd ingegaan op de verschillen tussen de
vervoerders en wordt geconcludeerd dat de verschillen significant zijn.
Naar aanleiding van het hoge aantal STS-passages heeft de Inspectie
onderzoek uitgevoerd naar de STS-passsages op de Valleilijn2), Maaslijn en
Heuvellandlijn3). Uit deze onderzoeken komt naar voren dat een aantal van de
betrokken machinisten de seinbeelden niet bewust of te laat waarnemen. De
achterliggende oorzaak is gelegen in de selectie en opleiding van machinisten.
Na het Inspectie-onderzoek hebben Connexxion en Veolia maatregelen
genomen die erop gericht zijn de selectie en opleiding van de machinisten een
kwaliteitsimpuls te geven waardoor de prestaties van de machinisten
verbeteren. De Inspectie heeft deze maatregelen op dit moment als voldoende
1 Kenmerk VenW/IVW-2008/11427, aan uw kamer toegestuurd als bijlage bij de brief van
2 Onderzoeksnummer RV-07U0278, aan de Tweede Kamer toegezonden bij de beantwoording van vragen
van lid Roemer (SP) van 25 augustus 2008
2008 (Tweede
Kamer vergaderjaar 2008-2009, 29 893 en 29 984, nr.75
330 september
Onderzoeksnummer
RV-07U0275

beoordeeld en monitort de toekomstige ontwikkelingen.
Het aantal STS-passages op de Valleilijn door Connexxion is in 2008 gedaald
(8 in 2007 en 7 in 2008). Ook op de lijnen waar Veolia rijdt is sprake van een
daling van het aantal STS-passages (21 in 2007 en 15 in 2008). De Inspectie
is positief over de daling, maar volgt de ontwikkeling nauwlettend. In het
eerste kwartaal van 2009 ontvangt u een uitgebreid onderzoek naar de
werving, selectie en opleiding van machinisten. In het tweede kwartaal van
2009 zal de Inspectie aan de Spoorbranche rapporteren over een aparte
kwantitatieve analyse naar de STS-passages op de bovenstaande lijnen in de
periode 1999 - 2008.
3. Is het waar dat een conducteur ook een seinwaarnemingstaak heeft binnen het
vertrekproces? Kunt u toelichten hoe dit proces gaat indien er verloopt conducteur
op de trein aanwezig is?
3. De conducteur geeft het vertrekbevel nadat hij zich ervan vergewist heeft dat
het sein uit de stand ‘STOP’ is gekomen, of nadat hij het vertrekseinlicht op het
perron heeft zien branden. In andere situaties (als er geen seinen bij het perron
staan) start de conducteur tien seconden voor vertrektijd de vertrekprocedure. De
machinist blijft echter verantwoordelijk dat de trein pas vertrekt wanneer het sein
uit de stand ‘STOP’ staat.
Wanneer de deuren van de trein dicht zijn, brandt in de cabine een groene lamp
als teken dat de deuren inderdaad gesloten zijn. De machinist kan dan vertrekken
mits het sein voor zijn trein uit de stand ‘STOP’ staat.
Als geen conducteur op de trein aanwezig is (de zogeheten eenmansbediening), is
er sprake van een procedure die grotendeels uit de NS-tijd (vóór 1993) komt.
Toen werd in de jaren 80 voor het eerst met eenmansbediening (op de
Zoetermeerlijn) gereden. De procedure wordt gekenmerkt door twee hoofdtaken:
a. het zekerstellen dat alle deuren gesloten zijn en dat er geen reizigers
ingeklemd zijn of zich tussen perron en trein bevinden;
het zekerstellen dat de het sein uit de stand ‘STOP’ staat, voordat de trein ook
echt gaat rijden.
Geconcludeerd kan worden dat de procedure, zoals die wordt gehanteerd voor
eenmansbediening, al langere tijd bestaat. Uit de analyse van de Inspectie blijkt
dat eenmansbediening niet per definitie gevaarlijker is dan vertrekken met een
conducteur. Het vertrekproces met een conducteur kent andere risico’s die ook tot
STS-passages kunnen leiden, zoals een onjuist besluit van de conducteur om het
vertrekbevel te geven dat kan leiden tot een STS-passage. Dit wordt bevestigd
door de cijfers van STS-passages in het verleden.
4. Kunt u aangeven hoe vaak een trein kort na vertrek een rood sein passeert? Is
hierbij een relatie tussen de aanwezigheid van een conducteur en de kans op een
rood sein passage te leggen? Zo ja, welke relatie ziet u hierbij? Zo nee, kunt u
aangeven waarom dit verband er niet is?
4. Bij 20% (189) van alle STS-passages tussen 2003 en 2007 bij reizigersvervoer
is sprake van een vertrek bij een rood sein4), 80% daarvan (152) wordt door de
NS gemaakt en 20% (37) door de regionale vervoerders.
4 Zie ook het rapport “STS-passages 2007”, hoofdstuk 7, paragraaf 7.3

De nieuwe regionale vervoerders Connexxion en Veolia, en de beide andere
vervoerders op de decentrale lijnen Arriva en Syntus, rijden alle met
eenmansbediening. Uit het rapport STS-passages 2007 blijkt dat Connexxion en
Veolia aanmerkelijk meer STS-passages kennen dan verwacht mag worden op
grond van het aantal treinkilometers, ongeveer een factor 4. Syntus wijkt niet
significant af van het gemiddelde. Arriva doet het significant beter. Hieruit kan
niet zondermeer geconcludeerd worden dat de afwezigheid van een aparte
conducteur negatieve invloed heeft, maar dat er wel een sterke relatie is met het
nieuw-zijn van de vervoerder. Syntus en Arriva hebben al langer ervaring met de
exploitatie van spoorvervoer.
5. Deelt u de mening dat het beveiligingssysteem ATB Vv de kans op onterechte
roodseinpassage kan verminderen? Zo ja, wanneer zal dit systeem aanwezig zijn
in alle treinen en ligt dit bij alle vertrekseinen waar zonder conducteur gereden
wordt? Zo nee, kunt u dit toelichten?
5. Ja, het beveiligingssysteem ATB Vv vermindert de kans op een STS-passage.
Eind 2009 zal in alle treinen ATB Vv aanwezig zijn.
ATB Vv zal niet bij alle vertrekseinen, waar zonder conducteur gereden wordt,
geplaatst zijn. De stuurgroep STS heeft een methodiek afgesproken om te komen
tot een lijst van ca. 1100 seinen die een potentieel hoger risico hebben na een
onterechte STS-passage. Op basis van deze lijst zullen enkele, maar niet alle,
seinen van de Valleilijn met ATB Vv worden uitgerust.
6. Bent u bereid de vervoerder te verplichten om te rijden met een conducteur
zolang er enkel ATB EG als beveiligingssysteem is, om zodoende de veiligheid te
verbeteren? Zo ja, welke maatregelen gaat u hiertoe nemen? Zo nee, waarom
niet en welke maatregelen gaat u dan nemen om de veiligheid te verbeteren op
spoortrajecten waar gereden wordt zonder conducteur?

6. Nee, wij zijn niet bereid om de vervoerder te verplichten om met
conducteur te rijden. De Inspectie houdt toezicht op de veiligheid van het
spoorvervoer. De Inspectie heeft ons laten weten dat de veiligheid op de
Valleilijn is gewaarborgd en dat op basis van de beschikbare data het niet
aannemelijk is dat het ontbreken van een conducteur leidt tot een verhoogde
kans op STS-passage. De maatregelen die nu getroffen zijn en gemonitord
worden én die zich richten op andere oorzaken dan eenmansbediening, lijken
de negatieve trend om te buigen.
De provincie Gelderland is de concessieverlener voor de Valleilijn. Zij heeft
ons laten weten dat de inzet van een vaste conducteur per trein naar
aanleiding van de geconstateerde STS-passages niet tot de voornemens
behoort.
*) Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer