Position paper opgesteld voor het rondetafelgesprek van de
vaste commissie Infrastructuur en Waterstaat op 30
november 2017

Het doel van NederlandSchoon: schoon = de norm.
Dat Nederland daadwerkelijk schoner wordt en ook als zodanig wordt beleefd. Een schone
leefomgeving geeft ons een veilig en prettig gevoel. Zwerfafval dat in de natuur blijft liggen is slecht
voor mens, dier en milieu. Daarnaast is het een onnodige verspilling die niet past bij een circulaire
economie.

Een Zwerfafvalvrij Nederland is haalbaar met een geïntegreerde aanpak
De consument speelt een cruciale rol in de aanpak van zwerfafval. De problematiek van zwerfafval kan alleen
structureel worden opgelost door een combinatie van verschillende instrumenten die gedragsverandering in gang
zetten en gewenst gedrag bevorderen. De focus van NederlandSchoon ligt op activatie van gedragsverandering bij
consumenten, bedrijven en gemeenten. Maatwerk is essentieel: activiteiten worden afgestemd op plaats en
doelgroep. Voorbeelden zijn: voldoende slim geplaatste afvalvoorzieningen, overdag voor iedereen zichtbaar
schoonmaken, activatie van de 230.000 Supporters van Schoon, het ondersteunen van lokale activiteiten met gratis
opruimmateriaal, samen met ondernemers een vervuilde (snoep)route aanpakken, gebruik maken van een beloning
bij gewenst gedrag of het beboeten van ongewenst gedrag.
Deze activiteiten krijgen optimaal effect als ze onderdeel zijn van een geïntegreerde aanpak. Structurele
gedragsverandering bereiken we alleen als ‘schoon’ de norm is. Om zwerfafval effectief én efficiënt aan te pakken,
moet daarom breed ingezet worden. Een Zwerfafvalvrij Nederland kan alleen bereikt worden door een geïntegreerde
aanpak:
 Stimuleren van gezamenlijke verantwoordelijkheid
Iedereen in de keten moet haar eigen verantwoordelijkheid nemen om de consument te beïnvloeden. Voor elke stap
in de keten is een gedeelde en met elkaar afgestemde doelstelling noodzakelijk: van ontwerp van een verpakking tot
het opruimen van zwerfafval.
 Vele partijen structureel betrekken
Vele partijen zijn actief bij het terugdringen van zwerfafval. In de Landelijke Aanpak Zwerfafval wordt samengewerkt
door NederlandSchoon, RWS en NVRD. Deze samenwerking moet structureel worden uitgebreid met andere
organisaties die al betrokken zijn bij zwerfafval: alle gemeenten, afvalbedrijven, retailers en producenten. Ook andere
groepen die zich willen inzetten voor een schoon Nederland zoals actiegroepen, scholen, sportverenigingen en
scoutingclubs, worden betrokken om zo het beste resultaat te krijgen.
 De haarvaten van de maatschappij bereiken vanuit een landelijke regie
Het verschil wordt gemaakt in de haarvaten van de maatschappij. In elke straat en in elke wijk moet gewerkt worden
aan het zwerfafval-vrij maken en houden. Zoals het bij hondenpoep normaal is geworden dat men een zakje bij zich
heeft, moet het normaal gaan worden dat men geen zwerfafval op de grond gooit en datgene wat er onverhoopt toch
ligt, direct opruimt. Dit resultaat wordt bereikt door landelijke consistente stimulering van gedragsverandering via
bijvoorbeeld educatie. Daarnaast ondersteuning van lokale acties door gratis activaties zoals een knikkertegel van
gerecycled plastic.

Position paper opgesteld voor het rondetafelgesprek van de
vaste commissie Infrastructuur en Waterstaat op 30
november 2017

 Publiek – private samenwerking versterken
Zwerfafval in de breedte aanpakken is zó complex dat een scala aan oplossingsrichtingen naast elkaar noodzakelijk is.
Publiek-private samenwerking helpt om de energie aan te zwengelen en het probleem lokaal aan te pakken. Een
voorbeeld is de pilot Schoon Belonen, waar lokaal nieuwe initiatieven en samenwerkingsvormen ontstaan die het
verschil maken. Hier werken scholen, gemeenten, verenigingen en organisaties allemaal samen om zwerfafval zoveel
mogelijk te voorkomen en te bestrijden.
NederlandSchoon gelooft, net als de Schoon-organisaties, in alle Europese landen, in een brede en langdurige
samenwerking. Door een geïntegreerde aanpak wordt gedragsverandering bevorderd en wordt “gezamenlijk zorgen
voor schoon” de algemeen geaccepteerde norm.

SAMENSTELLING ZWERFAFVAL
OP SUBONDERDELEN Bron: Rijkswaterstaat Landelijke zwerfafvalmonitor 2016 (stuktelling)

FIJN ZWERFAFVAL

GROF ZWERFAFVAL

KAUWGOM EN PEUKEN

EXCLUSIEF KAUWGOM EN PEUKEN

19,2%

18,8%

18,2%

TAKE AWAY

68%

PAPIER

SNOEPEN

SIGARETTENPEUKEN

15,6%

2,1%

ijs- en
lollystokjes

3,9%

DRANKVERPAKKINGEN

14%

doppen en
sluitingen

0,3%

kunststofflessen

16,1%
snoep­
wikkels

KAUWGOM

2,8%
1%

1,2%

VOEDSELRESTEN

2,7%
1,3%

metaal/
blik

kunststofflesjes

drankenkartons

5,1%

6,2%

1%

plastic
tasjes

0,6%

13,9%
overig
papier

9,9%

kunststof

1,1%

reclamefolders

0,3%

blikjes

glazen
flesjes

4,1%

kunststof
verpakkingen

0,1%

papier/
karton

3,6%

take away
bekers

3,6%

rookwaar
verpak­
kingen

take away
zakjes

take away
bakjes

OVERIGE
VERPAKKINGEN

knijpverpakkingen

overig
take away

32%

11,3%

0,6%

11,8%

KUNSTSTOFFEN

0,5%

kunststof

1% glas

kranten

2,8%

kassabonnetjes

0,7%

papieren
zakdoekjes

1,7%

METALEN
EN OVERIG