Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2469
Vragen van de leden Van Raan en Teunissen (beiden PvdD) aan de
Staatssecretaris van Financiën en de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over exportkredietverzekeringen voor omstreden
gasproject in Mozambique (ingezonden 16 april 2021).
Mededeling van Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst), mede namens de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen 23 april 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «De verborgen oorlog in Mozambique»1 en
«Nederland blijft zinnen op rol in gasproject in door geweld geplaagd
Mozambique»2?
Vraag 2
Hoe duidt u de meest recente ontwikkelingen met betrekking tot de escalatie
van geweld en zware mensenrechtenschendingen in Cabo Delgado, als
aanvulling op de brief van de Ministers van Buitenlandse Zaken en van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van 3 juli 20203 en op
het antwoord van de Staatssecretaris van Financiën van 12 februari 2021 op
vragen van het lid Van den Nieuwenhuijzen over de gaswinning en het
escalerende geweld in Noord-Mozambique4? Hoe duidt u berichten over
buitenlandse militaire betrokkenheid in het gebied?
Vraag 3
Bent u bekend met het bericht «Frelimo gambled everything on gas – and
lost»5? Onderschrijft u de conclusie van dit artikel dat de gasprojecten van
Total en ExxonMobil in de provincie Cabo Delgado voorlopig niet van de
grond zullen komen? Welke consequenties voorziet u voor betrokken
Nederlandse bedrijven en financiers?

1

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/04/02/de-verborgen-oorlog-in-mozambique-a4038143
https://www.nrc.nl/nieuws/2021/04/02/nederland-bijft-zinnen-op-rol-in-gasproject-in-doorgeweld-geplaagd-mozambique-a4038343
3
Kamerstukken 33 625, nr. 318
4
Aanhangsel Handelingen II, 2020–2021, nr. 1670
5
https://www.newframe.com/frelimo-gambled-everything-on-gas-and-lost/
2

ah-tk-20202021-2469
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 4
Hoe schat u de veiligheids-, mensenrechten-, sociale- en milieurisico’s in, nu
buitenlandse bedrijven, zoals Total, specifiek worden getarget door de
gewapende groepen? Kunt u in de beantwoording van deze vraag de risico’s
specificeren voor lokale bevolking, lokale overheid, lokale werknemers van
aannemers in de gasontwikkeling, buitenlandse arbeiders in het gebied, en
expats?
Vraag 5
Wat doet Nederland, bijvoorbeeld via de ambassade in Maputo, om de
Mozambikaanse burgers, in het bijzonder vrouwen die door het geweld of de
mensenrechtenschendingen in het gasproject slachtoffer zijn geworden, te
helpen? Wat doet Nederland om de vermisten te vinden?
Vraag 6
Bent u ermee bekend dat Shell een sale and purchase overeenkomst met
Mozambique LNG heeft ondertekend om 2 MTPA (million tonnes per annum)
gas te kopen?6 Is dit gas voor de import naar Nederland of ergens anders in
Europa? Zo nee, waar zal dit gas worden gebruikt?
Vraag 7
Hoeveel aanvragen voor een exportkredietverzekering en/of -garantie in
relatie tot gasprojecten in noord-Mozambique zijn bij Atradius DSB in
behandeling? Klopt het dat Van Oord de aanvrager is van een exportkredietverzekering? Om welke bedrijven gaat het nog meer?
Vraag 8
Hoe zit de exportkredietverzekering of -garantie financieel in elkaar? Klopt het
dat de verzekering zal bestaan uit het garanderen van leningen van vijf
commerciële banken, te weten Mizuho Bank, Sumitomo Mitsui Banking
Corporation, Standard Chartered Bank, Société Générale en Crédit Agricole
Group?
Vraag 9
Wat is de status van de verzekeringsaanvragen? Heeft de Nederlandse staat
dekkingstoezeggingen afgegeven aan Nederlandse bedrijven die betrokken
zijn bij on- of ofshore gasprojecten in de provincie Cabo Delgado?
Vraag 10
Klopt het dat er wel een dekkingstoezegging is gedaan, maar nog geen polis
is uitgereikt? Kunt u toelichten wanneer u verwacht een beslissing te nemen
over de polis(sen) en op basis waarvan deze beslissing wordt genomen?
Worden bovenstaande ontwikkelingen hierin meegenomen?
Vraag 11
Klopt het dat Nederlandse bedrijven werkzaamheden ten behoeve van de
gasprojecten in Cabo Delgado hebben opgeschort?7 Kunnen deze bedrijven in
deze omstandigheden vanwege de opgelopen schade een beroep doen op
dekkingstoezeggingen krachtens de exportkredietverzekering? Welke
mogelijkheden heeft de exportkredietverzekering om dergelijke schade te
verhalen op de overheid van Mozambique?
Vraag 12
Hoe is het mogelijk dat Total in juli 2020 communiceerde dat Atradius DSB
ondersteuning biedt aan het Mozambique LNG project8, dat de Staatssecretaris van Financiën in november 2020 tijdens een debat zei dat was besloten
het project te dekken en toe te staan9, maar het Ministerie van Financiën

6

https://www.prnewswire.com/news-releases/anadarko-announces-lng-sale-and-purchaseagreement-with-shell-300789464.html
7
https://www.telegraaf.nl/financieel/578576450/van-oord-met-schrik-vrij-na-geweld-mozambique
8
https://www.total.com/media/news/news/total-announces-signing-mozambique-lng-projectfinancing
9
Kamerstukken 26 485, nr. 352 (Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 19 november
2020, over Exportkredietverzekering).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

afgelopen week tegen NRC zei dat het besluit om deel te nemen aan de
projectfinanciering nog niet is gemaakt?
Vraag 13
Bent u het ermee eens dat dit de gang van zaken voor de Kamer en externe
partijen zoals ngo’s minder navolgbaar maakt?
Vraag 14
Bent u bereid vanaf heden op de website van Atradius DSB voor elk categorie
A-project ex-ante aan te geven wat de status is van de aanvraag?
Vraag 15
In hoeverre heeft Atradius DSB een gedegen analyse gemaakt van het risico
van geweld in Cabo Delgado en wat is u daarover medegedeeld? Vormt de
gemaakte analyse een voldoende basis waarop een beslissing over de polis
kan worden genomen? Zijn gezien de dramatische recente ontwikkelingen de
gemaakte analyses achterhaald en overweegt u nieuwe analyses te laten
maken?
Vraag 16
Op welke gronden kunt u de polis afwijzen? Kunt u voor elk van deze
gronden aangeven hoe u daar naar kijkt?
Vraag 17
Heeft u onderzocht op welke gronden kan worden afgezien van het verstrekken van exportkredietsteun, ondanks een eventuele dekkingstoezegging,
gezien de escalatie van geweld en zware mensenrechtenschendingen gelinkt
aan het gasproject? Tot welke bevindingen komt u?
Vraag 18
Ontstaat er een schadepost nu het project, in ieder geval tijdelijk, stil ligt? Zo
ja, hoe groot is de schade (ongeveer)? En op wie gaat u die schade verhalen?
Bent u het ermee eens dat het onwenselijk is dat de schade betaald wordt
door de belastingbetaler in Mozambique?
Vraag 19
Heeft u de klimaatimpact van de gasprojecten in Mozambique in kaart
gebracht en onderzocht in hoeverre investeringen in de gasvelden in
Mozambique verenigbaar zijn met de klimaatafspraken die zijn gemaakt in
Klimaatakkoord van Parijs, en specifiek het doel om financiële stromen
compatibel te maken met de transitie naar koolstofarme en klimaatweerbare
ontwikkeling (artikel 2.1.c.)? Heeft u de risico’s dat deze investeringen zich
niet uitbetalen en stranded assets worden in kaart gebracht? En zijn de
mogelijkheden voor en voordelen van investeringen in hernieuwbare
energiebronnen in Mozambique voor ontwikkeling op de lange termijn in
kaart gebracht?
Vraag 20
Deelt u de mening dat het Mozambique LNG project een concreet voorbeeld
is van een fossiel project dat mensenrechtenschendingen veroorzaakt,
bijdraagt aan de destabilisatie en schuldenverhoging van een heel land en
het versnellen van de klimaatcrisis? Zo nee, waarom niet?
Vraag 21
Deelt u het inzicht dat er, zeker nu de veiligheid van de lokale bevolking klem
is komen te zitten tussen de radicale groepen, het Mozambikaanse leger en
buitenlandse private militairen, in dit Mozambique gasproject sprake is van
onaanvaardbare risico’s voor mens, dier en milieu? Bent u het ermee eens
dat Nederland geen exportkredietverzekering moet verlenen in relatie tot de
gasprojecten in Mozambique? Zo nee, waarom niet?
Vraag 22
Wanneer zal de Kamerbrief met scenario’s voor het in lijn brengen van de
exportkredietverzekering met de doelstellingen van het klimaatakkoord van
Parijs naar de Kamer worden gestuurd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 23
Zal het maken van een afbouwpad om de exportfinanciering van fossiele
projecten uit te faseren, onderdeel uitmaken van het onderzoek dat E3F gaat
doen10, de kopgroep waar Nederland nu samen met zes andere Europese
landen deel van uitmaakt en die het voortouw neemt bij de inzet van publieke
exportfinanciering om de klimaatdoelstellingen te halen? Kunt u de afspraken
hieromtrent met de Kamer delen? Zo nee, waarom niet en bent u bereid om
u hiervoor in te zetten binnen E3F?
Vraag 24
Heeft u kennisgenomen van het nieuwe beleid van het Verenigd Koninkrijk
(VK), dat betekent dat het VK geen nieuwe investeringen meer in fossiele
energieprojecten in het buitenland zal doen? Bent u van plan dit voorbeeld te
volgen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 25
Bent u het ermee eens dat, gezien de noodzaak om de productie van fossiele
brandstoffen af te bouwen, en gezien alleen al de uitstoot van de olie en gas
die momenteel wordt geproduceerd een opwarming van meer dan twee
graden Celsius zal veroorzaken, investeringen in het aanboren van nieuwe
olie- en gasvelden niet verenigbaar zijn met het behalen van de klimaatdoelen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 26
Bent u ermee bekend met dat in juli 2020 FMO een lening van 25 miljoen
heeft verschaft aan Banco Comercial e de Investimentos (BCI)?11 Heeft FMO
onderzocht of deze lening (indirect) ondersteuning geeft aan de gas sector,
inclusief aanverwante faciliteiten zoals transport of huisvesting, in Mozambique?
Vraag 27
Bent u bekend met de conclusie van vele deskundigen, ngo’s en
VN-instituties, dat de winning van conflictgrondstoffen zoals gas wereldwijd
de grootste oorzaak is van gewapend conflict?
Vraag 28
Erkent u dat het conflict in Mozambique begon naar aanleiding van onvrede
over gasexploitaties door Westerse bedrijven, die de lokale bevolking wel
opzadelen met een vervuilde leefomgeving maar niet zorgen voor een
verbetering van levensstandaarden? Wat vind u ervan dat de Nederlandse
regering fossiele exploitaties financiert die aantoonbaar bijdragen aan een
burgeroorlog?
Vraag 29
Deelt u de mening dat het verlenen van exportkredietverzekeringen voor
projecten die bijdragen aan gewelddadig conflict regelrecht indruist tegen de
prioriteiten van het buitenlands mensenrechtenbeleid van dit demissionair
kabinet, waaronder het bevorderen van de internationale rechtsorde en de
strijd tegen straffeloosheid? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe gaat u ervoor
zorgen dat het tegengaan van de handel in conflictgrondstoffen verankerd
wordt in het buitenlands mensenrechtenbeleid en handelsbeleid?
Mededeling
Naar aanleiding van de schriftelijke vragen van de leden Van Raan en
Teunissen (Partij voor de Dieren) met kenmerk 2021Z06271 die werden
ingezonden op 16 april 2021 wil ik u, mede namens de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, meedelen dat het
helaas niet mogelijk is deze vragen binnen de gestelde termijn te beantwoorden.

10

https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-financien/nieuws/2021/04/14/
nederland-doet-mee-met-kopgroep-voor-vergroening-export
11
https://www.fmo.nl/project-detail/58327

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

De reden hiervoor is dat het verzamelen van informatie ten behoeve van de
beantwoording meer tijd vergt.
Zodra de benodigde informatie beschikbaar is, wordt de beantwoording u

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5