Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 393

Betrekkingen tussen de Europese Unie en het
Verenigd Koninkrijk

Nr. 41

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juni 2021
Op 15 februari jl. is uw Kamer geïnformeerd over de eerste ervaringen in
de betrekkingen met het VK, na het aflopen van de Brexit overgangsperiode op 31 december 2020.1 De Handels- en Samenwerkingsovereenkomst (HSO) werd op dat moment nog voorlopig toegepast en is
inmiddels na goedkeuring eind april door het Europees Parlement en
sluiting door de Raad in werking getreden op 1 mei 2021.2
Met deze brief informeer ik uw Kamer namens het kabinet over de huidige
stand van zaken en ervaringen in de nieuwe relatie tussen de EU en het
VK. Ook nu de onderhandelingen over de terugtrekking en de toekomstige
relatie succesvol zijn afgerond, blijven de betrekkingen met het VK
aandacht vragen. Deze brief gaat in op een aantal beleidsterreinen waarop
de gevolgen van het aflopen van de overgangsperiode de afgelopen
periode zichtbaar zijn geworden, op de nationale implementatie van de
HSO en op de uitvoering van het terugtrekkingsakkoord (TA). Het blijft van
belang dat burgers, bedrijven, instellingen en (mede-) overheden zich
ervan bewust zijn dat het nodig is en blijft zich aan te passen aan de
nieuwe relatie met het VK. Het kabinet blijft de betrokken stakeholders
daarbij ondersteunen middels dialoog, voorlichting en communicatie. Het
staat daarbij in nauw contact met de Europese Commissie en andere
lidstaten met het oog op een eenduidige interpretatie en uniforme
implementatie van de afspraken in de HSO en het TA. Ook blijft het
kabinet in dialoog met de medeoverheden gelet op de gevolgen van de
nieuwe relatie met het VK op regionaal en lokaal niveau.
Achtereenvolgens komen in deze brief aan de orde de stand van zaken bij
de grenscontroleprocessen inclusief de gevolgen van het uitstel van de
verdere in-fasering van het VK Border Operating Model (BOM); communi1
2

kst-35393-41
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 393, nr. 36.
Kamerstuk 35 393, nr. 37 – Schriftelijke procedure Raadsbesluit tot sluiting HSO en SIA tussen
EU en VK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

1

catie en voorlichting; de implementatie van het terugtrekkingsakkoord; de
implementatie van de HSO; de Brexit Adjustment Reserve (BAR); een punt
van aandacht in de zorgsector (NB dit betreft een onderwerp dat niet is
geregeld in het TA of de HSO) en de Rijksbrede evaluatie van overheidsinspanningen in het kader van Brexit. Ten slotte bevat deze brief de
Kabinetsappreciatie van de Commissiemededeling over het verzoek tot
toetreding van het VK tot het Verdrag van Lugano.
Grenscontroleprocessen en uitstel BOM
Handel met het VK
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat informeerde uw
Kamer onlangs over de meest recente ontwikkelingen in handelscijfers
tussen Nederland en het VK op basis van een publicatie van het CBS.3
Daaruit blijkt dat het VK op basis van de toegevoegde waarde van de
export met 25,6 miljard euro in 2020 na Duitsland de belangrijkste
exportbestemming van Nederland blijft. In vergelijking met 2019 is dit
bedrag gedaald met 9%. Hoewel de Douane aangeeft dat handelsvolumes
ten opzichte van vorig jaar zijn gekrompen, wijzen beschikbare voorlopige
handelscijfers van het CBS over het eerste kwartaal van 2021 niet op een
grote impact van het aflopen van de overgangsperiode op de totale
goederenexportwaarde van Nederland naar het VK. Wel is te zien dat de
exportwaarde van Nederlandse makelij sterk is toegenomen terwijl de
wederuitvoer sterk is gedaald. Bij de groei van de exportwaarde van
Nederlandse makelij dient te worden opgemerkt dat dit deels een
prijseffect is, door de hogere prijzen van aardolieproducten, aardgas en
sierteelt. Bovendien had de coronacrisis ook in maart 2020 een effect op
de exportcijfers. Vanuit het VK laten Britse goederenexportcijfers (totale
waarde in GBP van export in goederen) naar Nederland over het eerste
kwartaal van 2021 een krimp zien van 13% (in vergelijking tot het eerste
kwartaal van 2020), terwijl de Britse import vanuit Nederland in de Britse
cijfers over dezelfde periode met 21% is gedaald.4 Ogenschijnlijke
discrepanties tussen Nederlandse en Britse cijfers zijn onder meer het
gevolg van verschillen in gebruikte methodologie. Ook ontbreken in de
voorlopige CBS-gegevens nog de cijfers over exportverdiensten en
werkgelegenheidseffecten. Het is daarom nog te vroeg om al harde
conclusies te trekken over de impact van Brexit op de handel.
Personenverkeer
Als gevolg van het aflopen van de overgangsperiode hebben reizigers
vanuit het VK sinds 1 januari bij binnenkomst te maken met een uitgebreide grenscontrole in plaats van de minimale controle volgens de
Schengen grenscode. Tot dusverre verloopt de afhandeling goed en
zonder noemenswaardige vertragingen. Omdat het VK sinds 1 januari
2021 als een derde land wordt behandeld, vallen Britse burgers sindsdien
echter ook onder het EU-inreisverbod wegens Covid-19. Daardoor kunnen
Britten sinds die datum enkel voor essentiële doeleinden naar Nederland
reizen en zijn de reizigersaantallen dus zeer beperkt. Hier kwam nog bij
dat van 23 januari t/m 9 maart een vlieg- en aanmeerverbod gold voor
vluchten en schepen met passagiers uit het VK. Deze restricties hebben
geleid tot ongeveer 250 weigeringen van Britse burgers aan de Nederlandse grens in de eerste vier maanden van 2021. Het aantal weigeringen
per dag is gaandeweg afgenomen, naar verwachting ook vanwege de
3
4

Kamerstuk 35 393, nr. 40.
Office of National Statics (ONS), Trade in goods: all countries, seasonally adjusted,
https://www.ons.gov.uk/ economy/nationalaccounts/balanceofpayments/datasets/
uktradeallcountriesseasonallyadjusted.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

2

intensieve communicatie vanuit en tussen de betrokken Nederlandse en
Britse autoriteiten om reizigers met niet-essentiële reisdoelen naar
Nederland te ontmoedigen.
Douane
Het algemene beeld blijft dat de eerste maanden van 2021 relatief rustig
zijn verlopen, met minimale verstoringen van de logistieke goederenstroom. Hoewel het verkeersbeeld rustig is gebleven, vormt de goederenstroom uit het VK voor de Douane een forse toename in het totale aantal
aangiftes. Dit ondanks dat de handelsstroom VK op zichzelf is gekrompen
ten opzichte van de voorgaande jaren. Het blijkt een hele uitdaging voor
bedrijven om zaken als juiste documentatie en goede uitvoer-/
invoerprocedures op orde te hebben. Dit alles leidt nog steeds tot veel
inspanning voor de Douane en andere uitvoeringsdiensten, onder meer in
de beantwoording van vragen van ondernemers en omdat fouten in
documentatie veelal achteraf in de systemen ambtelijk gecorrigeerd
moeten worden. Door deze inspanning kan een groot deel van de door
bedrijven gemaakte fouten worden hersteld. Er komt na intensieve
voorlichting inmiddels verbetering in de kwaliteit van aangiften. De
verwachting is dat deze intensieve inzet de komende maanden nog nodig
zal blijven. Daarbij blijft overigens gelden dat onjuiste aangiften of niet
goed uitgevoerde douaneformaliteiten leiden tot naheffing van invoerrechten, ondanks de inspanningen van en ondersteuning door de Douane.
Verkeerscirculatieplannen
Rijkswaterstaat heeft in afstemming met de partners van de Brexit
Transport Tafel5 gedurende de eerste 4 tot 6 weken na 1 januari jl. de
verkeercirculatie rondom de ferryterminals gecoördineerd. De verkeerscirculatieplannen hebben naar behoren gefunctioneerd. Er heeft geen
noemenswaardige Brexit-gerelateerde congestie plaatsgevonden nabij de
ferryterminals en de bezetting op de tijdelijk ingerichte parkeerterreinen
leidde ook niet tot noemenswaardige problemen. Gezien het rustige
verkeersbeeld zijn de verkeersmaatregelen na deze eerste periode in goed
overleg met de Brexit Transport Tafel afgebouwd.
NVWA en andere aan landbouw-, natuur- en visserij-gerelateerde
keuringsdiensten
Doordat het VK sinds 1 januari jl. een derde land is, is de handel in en het
vervoeren van landbouwhuisdieren, gezelschapsdieren en producten van
dierlijke en plantaardige oorsprong tussen de EU en het VK ingrijpend
veranderd. Hierdoor hebben de handelsketens zich moeten aanpassen
met de verwachte aanpassingsfrictie als gevolg. Zoals eerder aan uw
Kamer gemeld is er nauwe samenwerking tussen de NVWA, de Europese
Commissie, het bedrijfsleven, het Ministerie van LNV en de autoriteiten in
het VK om het voortzetten van de handelsstromen waar mogelijk te
faciliteren. Deze nauwe samenwerking wordt nog altijd voortgezet om
ervaringen en oplossingen uit te kunnen wisselen. Zo zijn er nog steeds
omissies te zien in de gezondheidscertificaten die worden afgegeven door
het VK, al is er een dalende trend zichtbaar, met recent weer een tijdelijke
toename door wijzigingen voortkomend uit de aangepaste animal health
regulation die per 21 april is ingegaan. Zoals eerder aan uw Kamer
gemeld is de inspectiepost levende dieren operationeel voor
eendagskuikens/broedeieren en inmiddels ook voor insecten en wordt
met partijen verder gewerkt aan mogelijke uitbreiding hiervan.
5

Deelnemers aan de Brexit Transport Tafel zijn de betrokken gemeenten, provincies, Douane,
havenbeheerders, Politie, RWS, KMar, NVWA en veiligheids-regio’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

3

Uitstel verdere infasering VK Border Operating Model (BOM)
Het Nederlands exporterend bedrijfsleven moet sinds 1 januari jl. voor
een aantal met name hoog-risico producten voldoen aan Britse wet- en
regelgeving t.a.v. grenscontroleprocessen. Het VK heeft met het Border
Operating Model (BOM) echter gekozen voor een gefaseerde invoer van
grenscontroleprocessen, waardoor nog niet alle export naar het VK vanaf
1 januari jl. hoefde te voldoen aan nieuwe grensformaliteiten en importeisen van het VK en er wat meer voorbereidingstijd was voor de
betrokken partijen in de handelsketens. Dit houdt ook in dat – hoewel het
VK formeel de EU heeft verlaten en er een Handels- en Samenwerkingsovereenkomst is gesloten – voor het Nederlands exporterend bedrijfsleven de Brexit nog niet helemaal «af» is.
Oorspronkelijk zouden de volgende fases van het BOM ingaan op 1 april
en 1 juli 2021. Het VK kondigde op 11 maart jl. echter aan de verdere
infasering van het BOM uit te stellen tot resp. 1 oktober 2021 en 1 januari
2022, met afronding in maart 2022. Dit uitstel brengt naast extra tijd voor
voorbereidingen ook weer enige onzekerheid mee over de wijzigingen in
specifieke eisen door het VK. Het bijvoorbeeld wel of niet elektronisch
certificeren vergt verschillende voorbereidingen en inzet van medewerkerscapaciteit bij bedrijfsleven en keuringsdiensten. Ook blijft onzeker of
genoemde ingangsdata nu wel gerespecteerd zullen worden. Het is voor
onder meer de agrofoodsector van belang goed in de gaten te houden
wat de regels worden en per wanneer die per product ingaan. Een
voordeel van het uitstel is dat er meer tijd is om op uitvoeringsniveau met
het VK technische overleggen te hebben om de mogelijkheden voor
elektronische uitwisseling van certificaten te onderzoeken en faciliteren.
Voor de (agrofood) export naar het VK houden de nieuwe fases van het
BOM voor zover nu bekend het volgende in:
• 1 oktober 2021: vooraanmelding en verplichte gezondheidscertificaten
voor producten van dierlijke oorsprong, dierlijke bijproducten en
hoog-risico voedsel van niet-dierlijke oorsprong. Het is van belang dat
exporteurs van deze producten in contact staan met de betreffende
uitvoerende dienst. Om te voorkomen dat nu nog onbekende
handelsstromen zich na 1 oktober melden voor certificering, voeren
LNV en NVWA overleg met de brancheverenigingen opdat bedrijven
die goederen exporteren met een veterinaire component zich tijdig bij
de betreffende keuringsdienst kenbaar maken.
• 1 januari 2022: douaneformaliteiten gaan voor alle goederen gelden bij
import, er is geen sprake meer van mogelijkheid uitgestelde aangifte.
Vooraanmelding en fytosanitaire certificaten voor gereguleerde
planten en plantaardige producten (zoals groente, fruit en snijbloemen) en fysieke sanitaire en fytosanitaire inspecties bij een grenscontrolepost van producten van dierlijke oorsprong, bepaalde dierlijke
bijproducten en hoog-risico voedsel van niet-dierlijke oorsprong,
hoog-risico planten en plantaardige producten. Ook is dit de nieuwe
datum waarop het vereiste van een inspectiecertificaat voor export van
biologische producten naar het VK ingaat.
• Maart 2022: fysieke sanitaire inspecties voor levende dieren bij de
grenscontroleposten in het VK en fytosanitaire inspecties voor
gereguleerde planten en plantaardige producten.
Dit alles vergt blijvende adequate communicatie richting alle betrokkenen.
In de National Trade Facilitation Committee van zowel Nederland (ODB)
als die van het VK wordt getracht de knelpunten tijdig te onderkennen.
Daarnaast zetten LNV en de NVWA de al eerder georganiseerde stakeholderbijeenkomsten, serious games en nauwe samenwerking met het
bedrijfsleven voort en zullen er weer webinars worden georganiseerd in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

4

aanloop naar 1 oktober a.s. Op deze manier blijven LNV, NVWA, keuringsdiensten en bedrijfsleven nauw met elkaar in contact om zo goed mogelijk
voorbereid te zijn op de veranderingen die vanaf 1 oktober a.s. zullen
gelden.
Communicatie en voorlichting
Nu het bereiken van de HSO tussen het VK en de EU inmiddels een aantal
maanden achter ons ligt, verliest het begrip «Brexit» aan relevantie. Het
kabinet constateert op dit moment een sterke afname in de informatiebehoefte bij ondernemers over Brexit. Waar het Brexitloket in januari nog
77.555 unieke bezoekers had, waren dat er in april nog 9.169, terwijl het
aantal ingevulde Brexit Impact Scans in dezelfde periode van bijna 10.000
naar 900 daalde. Tegelijkertijd ziet het kabinet bij ondernemers een
behoefte ontstaan aan meer gespecialiseerde Douane- en landbouwgerelateerde informatie met betrekking tot zakendoen met het VK in de nieuwe
situatie. Daarmee is sprake van een verschuiving in de informatiebehoefte
van bredere en meer algemene Brexit-communicatie naar meer specifieke
communicatie over het zakendoen met het VK als een derde land.
In aansluiting op deze verschuiving verloopt ook de overheidscommunicatie steeds minder vanuit Brexitloket.nl en meer vanuit de communicatiekanalen behorend bij de reguliere dienstverlening op landenniveau door
RVO en van de uitvoerende diensten zelf. Ondernemers lijken deze
verschuiving en «normalisering» tot dusverre op natuurlijke wijze te
volgen. Toch zullen vooral voor de agrofoodsector belangrijke Brexitgerelateerde veranderingen in het exporteren naar het VK nog plaatsvinden zodra het VK de volgende fasen van het BOM met nieuwe
grenscontroleprocessen uitrolt. Dat zal rond de hierboven genoemde drie
momenten naar verwachting nog tot een toename in informatiebehoefte
vanuit het bedrijfsleven leiden, en daarmee nog een specifieke Brexit
communicatie-inspanning vanuit de overheid vergen om ondernemers
tijdig op deze veranderingen te allerteren, in aanvulling op de inspanningen van uitvoeringsdiensten die hier ook op gericht zijn. Het kabinet
beziet in hoeverre Brexitloket.nl daarbij nog actief ingezet kan, of zou
moeten worden. Voor het overige blijft bestaande informatie op
Brexitloket.nl toegankelijk en wordt het, waar relevant, ook overgezet op
andere kanalen en websites waar deze informatie verder actueel en actief
bijgehouden wordt.
Rijksoverheid.nl/Brexit biedt meer algemene informatie over de gevolgen
van Brexit met relevantie voor het bredere publiek. Als gevolg van het
aflopen van de overgangsperiode krijgen reizigers vanuit het VK sinds
begin januari bijvoorbeeld bij binnenkomst te maken met grenscontroles
van hun reisdocumenten en bagage. Dit is nog niet breed bekend, omdat
vanwege covid-19 tot dusverre strenge reisbeperkingen golden. Er wordt
dus veel gezocht naar informatie over reizen naar het VK, net als naar
informatie over het nodig hebben van een paspoort en over online
shoppen. Na een bezoekerspiek in januari waren er tussen begin februari
en eind mei ongeveer 436.000 unieke bezoekers op de Brexit-pagina’s van
rijksoverheid.nl, inclusief de pagina’s met vaak gestelde vragen. Een klein
deel van de bezoekers komt er terecht via Brexitloket.nl of via zoeken op
rijksoverheid.nl zelf. De meeste bezoekers vinden de informatie echter via
een zoekmachine zoals Google. De webpagina rijksoverheid.nl/Brexit blijft
voorlopig actief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

5

Implementatie terugtrekkingsakkoordm (TA)
Burgers
De gevolgen van het aflopen van de overgangsperiode voor burgers
hebben de blijvende aandacht van het kabinet. Recentelijk is uw Kamer
geïnformeerd dat de doelgroep van de tijdelijke regeling langeafstandsgeliefden wordt uitgebreid met de groep Britse burgers die onder het
terugtrekkingsakkoord vallen.6 Als gevolg hiervan kunnen de partners en
minderjarige kinderen van Britse burgers die woonachtig in Nederland én
in het bezit zijn van een Brexit verblijfsvergunning Nederland bezoeken
ondanks het EU-inreisverbod. Deze toevoeging is in lijn met de beoogde
reikwijdte van de regeling, namelijk burgers op wie het vrij personenverkeer van toepassing is (geweest). Britse burgers die na 1 januari 2021
in Nederland zijn komen wonen vallen niet onder het terugtrekkingsakkoord en kunnen daarom geen gebruik maken van de uitgebreide
regeling.
Eerder is uw Kamer geïnformeerd dat in de eerste weken van 2021 in
sommige gevallen abusievelijk paspoorten van Britten onder het
terugtrekkingsakkoord ten onrechte zijn gestempeld.7 Blijvende aandacht
voor de uitzonderingspositie van deze groep Britten in de operatie van de
KMar moet er toe leiden dat het aantal vergissingen tot een minimum
beperkt blijft, ook als het personenverkeer in de toekomst weer toeneemt.
Britten die vóór 1 januari 2021 al in Nederland werkzaam waren als
grensarbeider mogen ook na die datum hun werkzaamheden voortzetten
als zij voldoen aan de voorwaarden uit het terugtrekkingsakkoord. Zij
kunnen het document Grensarbeider bij IND aanvragen. Daarmee kunnen
zij soepel, zonder in- en uitstempelen, de grens passeren. Per 1 mei heeft
de IND op 485 aanvragen positief beslist. Het TA beschermt eveneens
reeds erkende beroepskwalificaties en regelt dat aanvragen tot erkenning
die zijn ingediend voor het einde van de overgangsperiode nog volgens
EU-recht worden afgehandeld. Bij de implementatie van dit gedeelte van
het TA zijn geen onregelmatigheden geconstateerd.
U bent recentelijk geïnformeerd dat Nederland voor VK-burgers die hier
op 31 december 2020 reeds woonachtig waren de grace period om een
verblijfsvergunning te regelen op grond van het TA heeft verlengd tot en
met 30 september 2021.8 Dat was voorheen 30 juni 2021. Britse burgers
die nog geen aanvraag voor een verblijfsvergunning indienden, krijgen
daarvoor dus nog drie maanden langer de tijd. In die periode wordt een
extra inspanning verricht om zo veel mogelijk personen die dit aangaat
alsnog te bereiken.
In het VK loopt op 30 juni a.s. de grace period waarin rechthebbenden een
status onder het TA kunnen aanvragen waarmee zij hun rechten
behouden af. De Nederlandse ambassade in Londen blijft zich samen met
de EU delegatie in het VK en in aanvulling op de activiteiten die de Britse
autoriteiten zelf ontplooien, ervoor inzetten om alle Nederlanders in het
VK te bereiken en hen aan te sporen een verblijfsvergunning onder het EU
Settlement Scheme aan te vragen. Zo vonden er in totaal reeds 12
informatiesessies plaats – meest recentelijk eind april – om Nederlanders
in het VK voor te lichten over de gevolgen van Brexit voor hun deelname
aan het maatschappelijk verkeer. Nederland blijft hierover in gesprek met
de Britse autoriteiten op alle niveaus en onderhoudt tevens contacten met
6

Kamerstuk 25 295, nr. 1179.
Kamerstuk 35 393, nr. 36.
8
Kamerstuk 35 393, nr. 39.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

6

belangenorganisaties zoals the3million om te horen welke vragen en
zorgen er leven onder Nederlanders woonachtig in het VK. Zo heeft
Nederland zich in EU-verband ingespannen om in contacten met het VK
de verbetering van het Britse digitale systeem dat voorziet in het bewijs
van verblijfsstatus onder de aandacht te brengen. Ook de Europese
Commissie monitort de voortgang in het VK en in de EU-lidstaten. Dit
gebeurt in het gespecialiseerd comité burgerrechten onder het TA.
Omdat het VK geen bevolkingsadministratie bijhoudt, is het niet mogelijk
een inschatting te maken van het aantal Nederlanders in het VK dat nog
een aanvraag moet indienen onder het EU Settlement Scheme. Tot en met
het eerste kwartaal van 2021 hebben bijna 125.000 Nederlanders in het VK
een aanvraag ingediend en meer dan 118.000 van hen hebben inmiddels
een beslissing over hun status ontvangen.
Het VK heeft inmiddels bekend gemaakt aanvragen na het einde van de
grace period per geval zo flexibel en pragmatisch mogelijk te behandelen,
conform de eigen richtlijnen voor te late aanvragen.9 Het kabinet verwacht
dat deze richtlijnen het mogelijk maken dat Nederlanders in het VK die
onverhoopt te laat een aanvraag indienen hun verblijfsrechten in het VK
met terugwerkende kracht veilig kunnen stellen, mits zij aan de
voorwaarden uit het TA voldoen.
Protocol Ierland/Noord-Ierland
De Europese Commissie en het VK werken aan een werkplan met
gezamenlijke oplossingen voor de openstaande kwesties bij de implementatie van het Protocol Ierland/Noord-Ierland. Het kabinet steunt de aanpak
van de Commissie en zal blijven onderstrepen dat volledige implementatie van het Protocol inzake Ierland/Noord-Ierland de enige manier is om
de Goede Vrijdag (Belfast-) akkoorden te respecteren, de integriteit van de
interne markt te beschermen en een harde grens op het Ierse eiland te
voorkomen. Ter ondersteuning van het toezicht van de Commissie op de
Britse uitvoering van het Douanetoezicht zullen drie Nederlandse
Douaniers als END-er naar Noord-Ierland gaan voor het einde van de
zomer.
Tariefquotaverdeling EU-VK
Met het aflopen van de overgangsperiode heeft het VK een eigen
markttoegangsschema voor goederen ingevoerd. In dit schema geeft het
VK per productcategorie aan welke maximale invoerheffingen bij import
vanuit andere WTO-landen worden geheven, waar geen aparte afspraken
mee gemaakt zijn, zoals in geval van de EU in de HSO met het VK. De
splitsing vergt heronderhandeling van het EU-markttoegangsschema bij
de WTO, waarover de Kamer een BNC-fiche heeft ontvangen.10 Voor de
partners waarmee het niet mogelijk is gebleken om voor het einde van de
overgangsperiode op 31 december 2020 de onderhandelingen in de WTO
af te ronden, hebben de EU en het VK de TRQ’s eenzijdig verlaagd. De EU
en het VK onderhandelen afzonderlijk van elkaar. Met een aantal landen
zijn de heronderhandelingen inmiddels afgerond. De onderhandelingen
met de overige landen kunnen naar verwachting binnen afzienbare tijd
worden afgerond.

9

P. 27-p. 44 van de guidance m.b.t. het EU Settlement Scheme, raadpleegbaar via
https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/
file/975993/main-euss-guidance-v11.0ext.pdf.
10
Kamerstuk 22 112, nr. 2606.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

7

Implementatie Handels- en Samenwerkingsovereenkomst
Governance HSO
De eerste bijeenkomst van de Partnerschapsraad vindt begin juni plaats.
Zoals eerder aan uw Kamer gemeld ziet de Partnerschapsraad toe op de
uitvoering en toepassing van de afspraken in de HSO.11 De Europese
Commissie vertegenwoordigt de Unie in de Partnerschapsraad. De
lidstaten zullen via de Partnerschapsraad en de gespecialiseerde comités
nauw betrokken blijven bij de implementatie van het akkoord. In de
Partnerschapsraad wordt in onderlinge overeenstemming besloten en
besluiten zijn bindend voor de EU en het VK. Ingeval van besluitvorming
in de Partnerschapsraad stelt de Raad voorafgaand het namens de EU in
te nemen standpunt vast. Nederland heeft als lid van de Raad ook een
stem in deze besluitvorming. Het Europees Parlement wordt hierover
geïnformeerd. In lijn met de geldende informatie-afspraken over
EU-dossiers informeert het kabinet uw Kamer conform de motie van de
leden Schouw/ten Broeke over die A-punten op de Raadsagenda die
politiek controversieel zijn (Kamerstuk 32 502, nr. 10). Via het Delegates
Portal van de Raad heeft uw Kamer inzicht in de agenda van het Coreper
en van de Raad alsmede in de daar voorliggende stukken.
Implementatiewetgeving
De EU en het VK hebben zich verplicht om de HSO volledig toe te passen.
Daartoe worden in Nederland momenteel op een aantal terreinen
HSO-afspraken geïntegreerd in de bestaande uitvoeringspraktijk. Uw
Kamer is eerder geïnformeerd over de noodzaak tot zo spoedig mogelijke
implementatie van de onderdelen uit de HSO die zien op rechtshandhaving en justitiële samenwerking. De daarvoor benodigde implementatiewetgeving is op 2 juni bij uw Kamer ingediend.12
MoU Financiële Diensten
Bij het sluiten van de HSO is afgesproken een Memorandum of Understanding (MoU) te sluiten met afspraken over samenwerking op het
gebied van financiële dienstverlening. Met dit MoU zal het Joint EU-UK
Financial Regulatory Forum worden opgezet, naar analogie van afspraken
hierover met de VS. In dit forum zal de Europese Commissie twee keer per
jaar informatie-uitwisselen met de Britse Treasury over ontwikkelingen in
de financiële markten, regelgeving en equivalentiebesluiten. Dit MoU is
slechts bedoeld om informatie-uitwisseling te faciliteren rondom
ontwikkelingen op de financiële markten en bevat geen afspraken die de
unilaterale vrijheid om maatregelen te nemen beperken.
Op 25 maart zijn de EU en het VK een concept-MoU voor financiële
diensten overeengekomen. Lidstaten hebben nadien de mogelijkheid
gekregen hierop te reageren en verdere onderhandelingen vinden nu
plaats tussen het VK en de Europese Commissie. De verwachting is dat de
Commissie spoedig een definitief MoU ter instemming aan de Raad zal
voorleggen. Zoals eerder aangegeven kan het kabinet zich vinden in de
concepttekst en is het kabinet voornemens in de Raad in te stemmen met
het MoU.13

11

Kamerstuk 35 393, nr. 12 / Kamerstuk 35 393, nr. 33.
Kamerstuk 35 852.
13
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2317.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

8

Civiele luchtvaart
Op gebied van civiele luchtvaart vinden momenteel bilaterale gesprekken
plaats tussen de luchtvaartautoriteiten van het VK en Nederland. Het
betreft aanvullende afspraken over verkeersrechten die niet opgenomen
zijn in de HSO, met name op het gebied van vracht. De Nederlandse
luchtvaartsector wordt daarbij door het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat bij elke stap geconsulteerd. Naar verwachting kan een
bilateraal akkoord tussen het VK en Nederland nog vóór de zomer
overeengekomen worden.
Visserij
Op 2 juni jl. hebben de EU en het VK een principe akkoord bereikt over de
definitieve vangstmogelijkheden voor 2021 voor de gedeelde bestanden.
Zodra nadere details bekend zijn, wordt uw Kamer hierover geïnformeerd.
De tijdelijke vangstmogelijkheden voor de EU lopen tot 31 juli 2021 en
zullen aan de hand van dit akkoord naar verwachting door de Landbouwen Visserijraad in juni of juli worden aangepast op basis van het
genoemde akkoord. Het VK heeft de vangstmogelijkheden eerder al voor
het gehele jaar 2021 vastgesteld, maar heeft aangegeven deze te zullen
aanpassen bij een akkoord.
Op grond van EU-regelgeving ter bestrijding van illegale visserij mogen
Britse vissersvaartuigen sinds 1 januari 2021 alleen aangewezen derdelanden-havens binnenvaren. In februari 2021 werd duidelijk dat Nederlandse onderhoudswerven, die gebruikelijk onderhoud plegen aan Britse
(vissers)vaartuigen, vaak gelegen zijn in andere havens dan deze voor
derde landen aangewezen havens. Aan het aanwijzen van derde-landenhavens zijn toezichtverplichtingen verbonden. In de havens waar de
onderhoudswerven gevestigd zijn, zijn niet altijd de faciliteiten aanwezig
om toezicht te houden op aanlandingen van vis uit derde landen. Daarom
is in overleg met de Europese Commissie een middenweg gevonden door
zes extra havens aan te wijzen als derde-landen-haven specifiek voor het
plegen van onderhoud en alleen voor Britse vissersvaartuigen. Uw Kamer
is hierover eerder geïnformeerd via de beantwoording van Kamervragen
over dit onderwerp.14
Energie
In de HSO is afgesproken dat een aantal zaken rondom marktkoppeling,
solidariteits-afspraken en samenwerking op het gebied van wind op zee
verder wordt uitgewerkt. Voor marktkoppeling en solidariteitsafspraken
zal dit gebeuren onder regie van het gespecialiseerde comité voor
energie. Op het gebied van wind op zee wordt dit gecoördineerd door de
Europese Commissie en het Belgisch voorzitterschap van de Noordzeeenergiesamenwerking (NSEC). Het kabinet volgt deze ontwikkelingen
aandachtig.
Dataverkeer
Op het gebied van dataverkeer voorziet de HSO in een overbruggingsmaatregel waarbij voor een periode van vier maanden (maximaal met
twee maanden te verlengen) de doorgifte van persoonsgegevens aan het
VK niet wordt beschouwd als de doorgifte van persoonsgegevens aan een
derde land, zolang het VK de relevante wet- en regelgeving met
betrekking tot de bescherming van persoonsgegevens zoals deze bestond
op 31 december 2020 niet wijzigt. Dit betekent dat de doorgifte van
14

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 2491.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

9

persoonsgegevens aan het VK sinds 1 januari ongehinderd doorgang
heeft kunnen vinden. De Europese Commissie gebruikt deze overbruggingsperiode voor het doorlopen van de procedure voor het nemen van
adequaatheidsbesluiten met betrekking tot het niveau van gegevensbescherming in het VK op grond van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (Verordening 2016/679) en de Richtlijn politie- en justitiegegevens (Richtlijn 2016/680).
Op 19 februari 2021 heeft de Commissie haar conceptadequaatheidsbesluiten aan het Europees comité voor gegevensbescherming (EDPB) gezonden. Deze besluiten zullen, vanwege mogelijke
toekomstige afwijkingen in de wetgeving van het VK als gevolg van
Brexit, gelden voor vier jaar. De Commissie zal dan wederom bekijken of
het beschermingsniveau adequaat is. Ook voorzien de adequaatheidsbesluiten in een uitvoerig monitoringstelsel op grond waarvan ook tussentijds beoordeeld kan worden of het beschermingsniveau in het VK aan de
eisen voldoet.
De EDPB publiceerde op 13 april jl. adviezen in reactie op de twee
voorgenomen adequaatheidsbesluiten. Ondertussen heeft de Commissie
de opmerkingen van de EDPB verwerkt in een herziene versie van de
adequaatheidsbesluiten en is zij hierover in gesprek met de lidstaten in
het kader van de Comitologie procedure. Het kabinet hoopt dat deze
procedure tijdig vóór het aflopen van de overbruggingsmaatregel kan
worden afgerond, maar dat is nog geen gegeven. Het is daarom van
belang dat alle betrokkenen de benodigde voorbereidingen treffen voor
het geval dat deze procedure niet (tijdig) positief kan worden afgerond.
Brexit Adjustment Reserve (BAR)
Zoals eerder aan uw Kamer gemeld15 is er een Raadspositie bereikt op
basis waarvan Nederland aanspraak zou kunnen maken op 810,1 miljoen
euro van de 5 miljard euro. Zoals in deze brief is vermeld moeten de
onderhandelingen van het Portugees voorzitterschap met het Europees
Parlement nog plaatsvinden en zal uw Kamer worden geïnformeerd over
het resultaat hiervan. Het kabinet onderzoekt nog hoe de middelen uit de
BAR waar Nederland aanspraak op kan maken het meest effectief besteed
kunnen worden en heeft het daarbij bijzondere aandacht voor de
visserijsector, mede gelet op de motie Bisschop en de motie Van der Graaf
c.s.
Middelen uit de BAR zullen langs drie verschillende sporen worden
ingezet: 1) regeling(en) voor het algemene bedrijfsleven, 2) specifieke
regeling(en) voor de visserijsector en 3)vergoeding van publieke kosten.
De visserijsector wordt geconfronteerd met een geleidelijke afname van
het Nederlandse quotum. Het kabinet heeft oog voor het lange termijnperspectief van de sector en is over de mogelijkheden van financiële
ondersteuning in gesprek met de visserijsector en de Europese
Commissie. De mogelijkheden voor een saneringsregeling worden
onderzocht, waarbij de vangstcapaciteit van de Nederlandse vloot in lijn
kan worden gebracht met de toekomstige vangstmogelijkheden.
Daarnaast is er ook aandacht voor andere verstoringen die in de
afgelopen periode ten gevolge van Brexit zijn ontstaan.
Het kabinet werkt er na consultaties met VNO-NCW, MKB-NL en de
brancheorganisaties in de zwaarst getroffen sectoren aan om dit najaar
een breed toegankelijke en gebruiksvriendelijke regeling voor het
15

Kamerstuk 35 393, nr. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

10

bedrijfsleven open te stellen. De doelgroep van de regeling betreft alle in
Nederland gevestigde bedrijven die Brexit-gerelateerde kosten maken of
hebben gemaakt. Hierbij wordt onder meer gekeken naar activiteiten die
gerelateerd zijn aan voorlichting, training van personeel en aanpassingen
van operationele bedrijfsprocessen. De regeling zal niet bedoeld zijn om
omzetverlies als het gevolg van het uittreden van het VK te compenseren.
Zodra meer bekend is over de uitwerking en de nationale uitvoering van
de BAR, inclusief de budgettaire verwerking, wordt uw Kamer hierover
geïnformeerd.
Zorg
Sinds het aflopen van de overgangsperiode neemt het VK niet meer deel
aan de afspraak binnen de EU dat medische recepten van artsen uit
andere lidstaten erkend worden. Hierdoor is het niet meer mogelijk
medicinale cannabisolie vanuit de Transvaalapotheek te verstrekken aan
enkele tientallen patiënten in het VK. In het belang van de patiënten in het
VK wordt dit door Nederland tijdelijk nog wel toegestaan. Een permanente
oplossing is bereiding van cannabisolie in het VK zelf. Inmiddels heeft de
Transvaalapotheek de benodigde bereidingsapparatuur overgebracht naar
een samenwerkingspartner in het VK. Binnenkort wordt gestart met
proefbereidingen en kan ook het validatieproces een aanvang nemen.
Naar verwachting zal het VK in de loop van dit jaar in staat zijn zelf
medicinale cannabisolie te bereiden.
Met uitzondering van cannabisolie richting het VK zijn er op dit moment
geen signalen van verstoring van de distributie van geneesmiddelen,
lichaams-materialen of medische hulpmiddelen vanuit het VK naar
Nederland en vice versa.
Evaluatie Brexit
Zoals toegezegd aan de Eerste Kamer op 19 maart 201916 wordt
momenteel gewerkt aan de voorbereiding van een door een externe partij
uit te voeren Rijksbrede evaluatie van de inspanningen van de overheid in
het kader van de Brexit, inclusief de binnenlandse voorbereidingen. Naar
verwachting zal het evaluatierapport medio 2022 aan de Eerste en Tweede
Kamer kunnen worden toegezonden.
Kabinetsappreciatie Commissiemededeling verzoek toetreding
VK tot het Verdrag van Lugano
Op 4 mei jl. publiceerde de Europese Commissie een mededeling over
haar beoordeling van de aanvraag van het VK om toe te treden tot het
Verdrag van Lugano.17 In verband met de snelheid van de bespreking in
EU-verband doet het kabinet uw Kamer onderstaande kabinetsappreciatie
toekomen, in plaats van een BNC-fiche.
Het Verdrag van Lugano heeft betrekking op de rechterlijke bevoegdheid
in burgerlijke en handelszaken en regelt de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in dergelijke zaken binnen de deelnemende
landen. Momenteel zijn de Europese Unie, Denemarken op eigen titel,
Zwitserland, Noorwegen en IJsland partij bij het Verdrag. Het Verdrag van
Lugano was tot en met 31 december 2020 van toepassing op het VK, tot
en met 31 januari 2020 als EU-lid en gedurende de overgangsperiode op

16
17

Handelingen I 2018/19 nr. 22 item 3, blz. 16–17.
COM(2021) 222 final https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/1_en_act_en.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

11

basis van het terugtrekkingsakkoord.18 Op 8 april 2020 diende het VK een
verzoek tot toetreding tot het Verdrag van Lugano op eigen titel in.
In de mededeling geeft de Commissie haar beoordeling van het verzoek.
Gelet op de aard van het Verdrag van Lugano en het bestaande kader van
justitiële samenwerking met derde landen acht de Commissie
EU-instemming met de toetreding van het VK tot het Verdrag niet
wenselijk. De Commissie ziet het Verdrag van Lugano als een flankerende
maatregel voor de economische betrekkingen van de EU met landen die
onderdeel uitmaken van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA). In dat
verband wijst de Commissie erop dat alle huidige partijen bij het Verdrag
ten minste gedeeltelijk deel uit maken van de interne markt en op
regelgevingsgebied zeer nauw met de EU zijn geïntegreerd. De vrijhandelsovereenkomst met het VK bevat daarentegen geen fundamentele
vrijheden en beleidsmaatregelen van de interne markt. Volgens de
Commissie zijn daarom de multilaterale Haagse verdragen, namelijk het
Haags forumkeuzeverdrag van 200519 en het Haags verdrag betreffende
erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen uit 201920,
het passende kader voor justitiële samenwerking met het VK op het
gebied van burgerlijke en handelszaken.
Het kabinet mist in de mededeling een beoordeling van de positieve
effecten die toetreding van het VK tot het Verdrag van Lugano met zich
mee zou kunnen brengen. Het kabinet denkt daarbij met name aan
toegenomen rechtszekerheid en een gemakkelijkere juridische infrastructuur voor burgers en bedrijven uit de EU. Het gaat dan om zekerheid
omtrent het aanwijzen van de bevoegde rechter en het ten uitvoer kunnen
leggen van Nederlandse rechterlijke uitspraken (of uitspraken uit andere
EU-lidstaten) in het VK en andersom. Het kabinet wijst er daarnaast op dat
het Verdrag van Lugano naast voor EU/EVA-lidstaten expliciet ook open
staat voor elke andere staat, zij het onder bepaalde voorwaarden.21 Het
kabinet begrijpt dat er desondanks redenen kunnen zijn om een dergelijk
verzoek af te wijzen, maar had graag een meer afgewogen mededeling
van de Commissie gezien.
Gezien de intensieve juridische dienstverlening en goederenhandel tussen
de EU en het VK en tussen Nederland en het VK in het bijzonder zou
deelname aan de interne markt wat het kabinet betreft niet leidend
moeten zijn in de beoordeling. Daarnaast bieden de door de Commissie
genoemde Haagse verdragen volgens het kabinet slechts gedeeltelijk een
alternatief voor het Verdrag van Lugano. Het Haags forumkeuzeverdrag
van 2005 is beperkt omdat het alleen betrekking heeft op rechterlijke
bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke
vonnissen na een expliciete forumkeuze door partijen. Het Haags verdrag
betreffende erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen
uit 2019 is op dit moment wereldwijd slechts door drie landen ondertekend. De procedures voor toetreding van zowel de EU als het VK
moeten nog beginnen en het is onzeker hoe lang deze zullen duren. Voor
inwerkingtreding is nodig dat ten minste twee landen het verdrag hebben
geratificeerd. Bij inwerkingtreding biedt dit verdrag wel een gedeeltelijk
alternatief, maar het verdrag kent een aantal ruime uitzonderingen ten

18

Zie artikel 129, lid 1 van het terugtrekkingsakkoord tussen de EU en het VK.
Verdrag van 30 juni 2005 inzake bedingen van forumkeuze.
20
Verdrag van 2 juli 2019 betreffende de erkenning en tenuitvoerlegging van in den vreemde
gegeven rechterlijke beslissingen in burgerlijke of handelszaken.
21
Artikel 70, lid 1c van het Verdrag van Lugano. Deze voorwaarden zien op het delen van de voor
de toepassing van dit verdrag vereiste gegevens, het indienen van bepaalde verklaringen en
het verstrekken van gegevens door de verzoekende staat over zijn rechtssysteem, intern recht
en internationaal recht (artikel 72, lid 1).
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

12

aanzien van onderwerpen die wel worden beheerst door het Verdrag van
Lugano (bijvoorbeeld op het gebied van intellectueel eigendom).
Het sluiten van het Verdrag van Lugano en het instemmen met de
toetreding van een nieuwe partij betreft een exclusieve Uniebevoegdheid.
Een oordeel ten aanzien van de subsidiariteit van de mededeling is
derhalve niet van toepassing. Ten aanzien van de proportionaliteit heeft
Nederland een negatieve grondhouding. Bij deze beoordeling is van
belang in hoeverre de mededeling van de Commissie geschikt is om tot
een gepast juridisch kader voor civielrechtelijke samenwerking met het VK
als derde land te komen. De Raad besluit op voorstel van de Commissie
met gekwalificeerde meerderheid over toetreding van derde landen tot
het Verdrag van Lugano.22 De keuze van de Commissie voor een
mededeling in plaats van een voorstel voor een EU-positie is wat
Nederland betreft niet geschikt, aangezien een gepast juridisch kader voor
civielrechtelijke samenwerking met het VK als derde land volgens
Nederland beter wordt bereikt door een voorstel voor een positief
Raadsbesluit. Het kabinet ziet evenwel op dit moment geen mogelijkheden om de Commissie daartoe te bewegen. Hoewel de Raad de
Commissie met gewone meerderheid kan uitnodigen om alsnog met een
voorstel voor een Raadsbesluit te komen, zou de Raad een negatief
voorstel voor een Raadsbesluit alleen met unanimiteit kunnen wijzigen.
Uit een bespreking van de mededeling in Raadsverband blijkt dat veel
lidstaten in meer of mindere mate het oordeel van het kabinet delen, maar
dat er geen consensus kon worden gevonden. Bij het uitblijven van een
Raadsbesluit zal de Commissie bij de verdragsdepositaris aangeven dat
de EU momenteel geen positie heeft, met het effect dat toetreding van het
VK tot het Verdrag van Lugano nu niet kan plaatsvinden. Voor het kabinet
is van belang dat hiermee niet afwijzend wordt gereageerd op het verzoek
van het VK. Het kabinet zal zich ervoor inzetten dat op een later moment
nader kan worden gesproken over het verzoek van het VK, met aandacht
voor alle relevante overwegingen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A.M. Kaag

22

Artikel 218(6) VWEU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 393, nr. 41

13