FNV Position Paper EU-Mercosur vrijhandelsverdrag
Op 9 maart vindt er een rondetafelgesprek plaats in de Tweede Kamer over het EU-Mercosur
vrijhandelsverdrag, waaraan Petra Bolster namens de FNV zal deelnemen. Hierbij vindt u onze visie
over dit verdrag, die wij tijdens de bijeenkomst verder zullen toelichten.
--Algemeen
FNV’s vertrekpunt is dat de EU en Latijns-Amerika veel gemeen hebben wat betreft democratie en
rechtsstaat. Op die basis moeten zij hun krachten bundelen om de gemeenschappelijke uitdagingen
het hoofd te bieden. Zo worstelen beide regio's momenteel met de gevolgen van meerdere recente
en aanhoudende crises (economie, gezondheid, energie, klimaat, enz.), opkomende
antidemocratische machten, sociale polarisatie, veranderende wereldorde en regels.
We erkennen dan ook het belang en de relevantie van het versterken van de politieke, commerciële
en samenwerkingsrelaties tussen de Mercosur-landen en de Europese Unie. Deze moeten echter wel
gebaseerd zijn op legitieme en transparante onderhandelingen, waarbij het maatschappelijk
middenveld, zoals vakbonden, vanaf het begin intensief is betrokken.
FNV strijdt voor duurzame handel
Handels- en investeringsverdragen gaan altijd over de toegang tot elkaars markten (het opheffen van
handelsbarrières en creëren gelijk speelveld) en de bescherming van investeringen van bedrijven.
Het is de bedoeling volgens de EU dat ze ook goed zijn voor de economie en werkgelegenheid. Helaas
laat de praktijk zien dat vooral grote bedrijven (multinationals) er voordeel van hebben. Dat gaat
vaak ten koste van bijvoorbeeld onze werknemersrechten, gezondheid en milieu.
In 2016 heeft de FNV in SER-verband – samen met de sociale partners – een aantal uitgangspunten
gedefinieerd voor de beoordeling van handels- en investeringsverdragen. Dit noemen we ook wel de
SER-meetlat1. Dit verwoordt wat ons betreft nog steeds het beste de voorwaarden waar
internationale handels- en investeringsverdragen aan moeten voldoen.
Wat zijn deze voorwaarden voor handels en investeringsakkoorden van de SER meetlat in het kort?
•
•

Verminderen van de ongelijkheid in de wereld en zorgen voor duurzame welvaart
Gepaard gaan met controle op arbeidsnormen, zoals:
o Geen dwangarbeid, geen kinderarbeid en geen discriminatie op de werkvloer
o Vrijheid van vakbondsorganisatie garanderen
o Vakbonden het recht geven om collectief te onderhandelen over arbeidsvoorwaarden
•
Verbetering van de Europese beschermingsniveaus voor arbeidsomstandigheden
•
Publieke diensten horen niet thuis in handelsverdragen (denk aan energielevering,
drinkwatervoorziening en postlevering)
•
Overheden moeten de vrijheid hebben om bepaalde diensten van algemeen belang te
verklaren en om maatregelen te nemen in het belang van hun bevolking
1

https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2016/ttip-hoofdpunten.pdf

1

•
Het onderhandelingsproces van de handelsverdragen moet transparant zijn met voldoende
ruimte voor democratische controle.
Vrijheid van organisatie en onderhandelen, het uitbannen van dwangarbeid, kinderarbeid en
discriminatie op de werkvloer zijn fundamentele arbeidsrechten en vastgelegd bij de Internationale
Arbeidsorganisatie, de ILO. Dit zijn geen onmogelijke eisen op het gebied van milieu en klimaat,
arbeidsomstandigheden en mensenrechten, zoals VVD-minister Schreinemacher recent aangaf in een
interview. En al helemaal niet eisen die eenzijdig worden opgelegd door Europa waar andere landen
niet aan kunnen voldoen zoals zij in hetzelfde gesprek suggereert. Nee, de fundamentele
arbeidsrechten zijn internationale standaarden zoals overeengekomen door alle landen die zijn
aangesloten bij de ILO, naast alle Europese landen zijn dit ook de Mercosurlanden. Alleen door ons
daar allemaal aan te houden creëren we daadwerkelijk een gelijk speelveld.
EU-Mercosur
Het EU-Mercosur verdrag voldoet niet aan de SER meetlat, dit is niet alleen onze mening maar ook
die van onze collega-vakbonden in de Mercosurlanden. Dit is duidelijk verwoord in een gezamenlijke
verklaring van de Europese vakbonden (EVV) en het coördinatieplatform vakcentrales uit
Mercosurlanden (CCSCS).2 Een belangrijk bezwaar daarbij is dat de overeenkomst geen effectief
afdwingbare mechanismen of voorwaarden bevat om naleving van deze internationale fundamentele
arbeidsrechten in beide handelsgebieden te garanderen. Arbeidsrechten en duurzaamheid zijn nu
slechts beschreven in een niet-afdwingbaar TSD-hoofdstuk (in plaats van integrale en bindende
inbedding van deze onderwerpen in het verdrag).
De overeenkomst voorziet ook geen rol voor vakbonden om toezicht te houden op en te zorgen voor
naleving van de fundamentele internationale arbeidsnormen. Het voorstel van de vakbonden is om
hier een specifiek Labour Forum de rol te geven om toezicht te houden op de uitvoering van de
arbeidsdimensie van de overeenkomst. Zoals het nu is negeert de overeenkomst de democratische
controle-rol van de sociale partners (werkgevers en vakbonden) als fundamentele actoren van
duurzame ontwikkeling.
Daarnaast is er nog een aantal belangrijke bezwaren:
Er is sprake van ongelijkwaardigheid tussen de economieën van de EU en de Mercosurlanden. Het
akkoord versterkt de rol van Mercosur-landen als louter exporteurs van primaire grondstoffen en
importeurs van geïndustrialiseerde en hoogtechnologische producten.
Het akkoord vergroot het risico hiermee op de-industrialisatie van de Mercosur-landen. Bijvoorbeeld:
Een aanzienlijk deel van de Braziliaanse aankoop van Argentijnse industriële en
consumentenproducten zal worden vervangen door de aankoop van Europese producten.
Het akkoord gaat ten koste van duurzaamheid en vergroot het verlies van fatsoenlijke banen in
industrie en diensten. Het leidt slechts tot een toename van laag productieve banen in sectoren als
land- en mijnbouw in de Mercosurlanden.
De EU-Mercosur overeenkomst gaat over veel meer dan alleen goederen. Ook diensten,
2

https://www.etuc.org/en/publication/cono-surccscs-etuc-joint-statement-bi-regional-association-agreementbetween-european

2

investeringen en overheidsaankopen zoals aanbestedingen zijn onderdeel van het verdrag. Het
verdrag voorziet de privatisering van diensten in de publieke sector zoals de watervoorziening
en de aanleg van wegen. Lokale bedrijven uit de Mercosur-landen zullen op deze terreinen moeten
concurreren met veel grotere multinationals uit Europa.
Vanuit werknemersstandpunt: Hoe wel een EU-Mercosur akkoord?
Zowel de vakbonden uit Mercosur-landen als de EU willen een overeenkomst die daadwerkelijk leidt
tot versterking van politieke, sociale, economische en culturele relaties tussen beide regio's. Een
overeenkomst die mensen- en arbeidsrechten, fatsoenlijk werk, duurzame ontwikkeling en
democratische waarden bevordert.
Dat was ooit ook het oorspronkelijke uitgangspunt van de onderhandelingen voorafgaand aan het
EU-Mercosur akkoord. Een akkoord op basis van discussie en samenwerking tussen twee
verschillende realiteiten, dat de economische en commerciële verschillen tussen de regio’s kleiner
maakt, geen nadruk legt op Mercosurlanden als uitsluitend leverancier van goedkope grondstoffen
en een afzetgebied van EU-producten met veel meer toegevoegde waarde.
In plaats daarvan pleit de FNV voor een samenwerkingsakkoord dat staat voor duurzame
ontwikkeling van eigen industrie, wetenschap en fatsoenlijk werk, waarbij democratische principes
en internationale normen gelden. Dus niet wat het nu is geworden, een ordinair handelsakkoord ten
gunste van grote agrobusiness bedrijven of andere multinationals, dat zal leiden tot grotere
verschillen tussen de twee regio’s.
Voorwaarde is dat vakbonden uit beide regio’s vanaf het begin ook daadwerkelijk inbreng hebben in
het opstellen van het akkoord. Werknemers hebben nooit een reële en effectieve inbreng gehad in
de EU-Mercosur onderhandelingen, die plaatsvonden onder een antidemocratisch scenario en met
een totaal gebrek aan transparantie .
Het Europees Verbond van Vakverenigingen(EVV) en het Coördinatieplatform van Vakcentrales uit de
Mercosurlanden (CCSCS) roepen de partijen op om opnieuw over de overeenkomst te
onderhandelen om naar behoren rekening te houden met de zorgen van werknemers en vakbonden
aan beide zijden.

3