1-Meting | Maatschappelijk draagvlak
voor de hervestiging van de wolf in
Nederland
Rapportage

Rebecca van der Grient, MSc
drs. André Kamphuis
B6797
December 2020

Inhoudsopgave
Achtergrond en onderzoeksopzet

3

Hoofdconclusie en ondersteunde conclusies

5

Resultaten

12

• Leeswijzer

13

• H1: Draagvlak voor de wolf licht gedaald

15

• H2: Wolven zorgen voor overlast

21

• H3: Vraag om ander beleid groeit

27

Bijlagen

32

• Achtergrond informatie

33

• Verschillen tussen CEBUCO-indelingen

34

• Onderzoekstechnische informatie

36

• Ongewogen en gewogen data

37

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

2

Achtergrond en onderzoeksopzet (1/2)
Op verzoek van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (hierna: het ministerie van LNV) heeft Motivaction International B.V. voor de tweede
keer een onderzoek uitgevoerd naar het maatschappelijk draagvlak voor de hervestiging van de wolf in Nederland. Dit onderzoek is (grotendeels) een herhaling
van het onderzoek dat is uitgevoerd in januari 2020. Op dat moment had het dier zich voor het eerst in lange tijd zich weer in ons land gevestigd. Sindsdien
hebben wolven meerdere malen vee aangevallen en gedood. Dat wolven dit kunnen doen is een belangrijk argument van tegenstanders van de vestiging van de
wolf.

Het ministerie van LNV wil graag weten in hoeverre het draagvlak is veranderd ten opzichte van begin dit jaar, en of de aanvallen daarop van invloed zijn.
Daarom heeft het ministerie van LNV Motivaction verzocht het onderzoek gedeeltelijk te herhalen. De doelstelling van dit onderzoek is als volgt geformuleerd:
Vaststellen of en hoe het draagvlak voor de hervestiging van de wolf veranderd is ten opzichte van
januari 2020

Onderzoeksvragen die voortvloeien uit deze doelstelling zijn:
•
•
•

In hoeverre is het draagvlak voor de vestiging van de wolf veranderd ten opzichte van begin 2020?
In hoeverre zijn de recente aanvallen van wolven op vee van invloed op het draagvlak?
In hoeverre zijn er verschillen in draagvlak tussen bewoners van gebieden waar wolven voorkomen en bewoners van andere gebieden?
• In hoeverre zijn deze verschillen toe- of afgenomen?

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

3

Achtergrond en onderzoeksopzet (2/2)
Doelgroep, steekproef en representativiteit
De doelgroep voor dit onderzoek is de Nederlandse bevolking. Er is een representatieve steekproef gerealiseerd van n=2.014 Nederlanders van 18 tot en met 80
jaar. De steekproef is representatief voor leeftijd, geslacht, opleiding, Nielsen-regio, Mentality-milieus* en interacties tussen deze variabelen.
*Mentality-milieus zijn segmenten van de bevolking met een eigen waardenoriëntatie en kijk op het dagelijks leven.

Vragenlijst, dataverzameling en veldwerkperiode
De vragenlijst is in samenwerking met betrokkenen vanuit het ministerie van LNV opgesteld. De vragenlijst van januari 2020 vormde de basis voor het huidige
kwantitatieve onderzoek. Respondenten ontvingen per e-mail een uitnodiging met daarin een link naar de online vragenlijst van 13 vragen. Het veldwerk vond
plaats in de periode van 26 oktober tot en met 3 november 2020.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

4

Hoofdconclusie en ondersteunende conclusies

Hoofdconclusie
Het draagvlak voor de wolf is licht afgenomen, maar nog steeds aanzienlijk. Sinds de wolvenaanvallen van afgelopen zomer
denken meer Nederlanders dat wolven voor overlast zorgen en vee eten. Mogelijk is daarom de roep om wolven tegen te houden
licht toegenomen.

Draagvlak voor de wolf licht gedaald, maar
dit heeft geen effect op de intentie om de
natuur in te gaan.
• Het draagvlak voor de wolf in Nederland is
iets afgenomen.
• Toename in aantal aanvallen op schapen
door wolven heeft weinig invloed op de
eigen mening over de wolf.
• Voorstanders noemen vaker dat de wolf
een verrijking is voor de Nederlandse
natuur.
• Tegenstanders noemen vaker dat wolven
vee eten en geld kosten.
• Intentie om gebieden waar wolven
voorkomen te bezoeken niet veranderd
sinds januari.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

Meer Nederlanders denken dat wolven
voor overlast zorgen en schapen eten.
• Beleving dat de wolf voor overlast zorgt
toegenomen.
• Beschermde status van wolf beter
bekend.
• Nederlanders denken vaker dat wolven
vooral schapen en geiten eten als ze
dichtbij deze dieren leven.
• Wolf vormt volgens Nederlanders nog
steeds geen bedreiging voor de mens.
• Meer Nederlanders hebben iets over
wolven vernomen.

Vraag om wolven tegen te houden bij de grens neemt
toe, maar nog altijd meer steun voor het toelaten van
wolven in Nederland.
• Natuurorganisaties en natuurbeheerders ‘in the lead’
bij het wolvenbeleid volgens Nederlanders.
• Iets meer Nederlanders hebben vertrouwen dat de
herintroductie van de wolf veilig gebeurt.
• Helft wil nog steeds dat het mogelijk wordt gemaakt
dat wolven naar Nederland komen, maar steun is
afgenomen.
• Meer Nederlanders vinden dat boeren financieel
gecompenseerd moeten worden om hun vee te
beschermen.

7-12-2020

6

Ondersteunende conclusies (1/4)
Helft van de Nederlanders ziet de wolf graag naar Nederland komen; draagvlak t.o.v. januari iets verschoven naar ‘niet welkom’
• De mate waarin Nederlanders vinden dat de wolf welkom is in Nederland is gedaald van 57% maar 54%. De meesten zijn dus nog positief over de terugkeer.
• Daar tegenover staat een groep Nederlanders die de wolf liever niet in Nederland ziet. Deze groep is gegroeid van 18% naar 23%.
• 68% geeft aan dat hun mening niet is veranderd sinds er meer wolven voorkomen in Nederland en ze meer schapen aanvallen. 17% geeft aan dat zij negatiever
over wolven zijn gaan denken en 8% is juist positiever over wolven gaan denken.
• Ook onder inwoners van ‘wolvengebieden’ nam het aantal voorstanders iets af (52% vs. 59%). Het aantal tegenstanders bleef gelijk (25%).
Voorstanders vinden vaker dat de wolf een verrijking is en voor natuurlijk evenwicht zorgt
• Nederlanders die vinden dat de wolf welkom is in Nederland, verklaren hun mening met name met de volgende argumenten: de natuur bepaalt zelf of de wolf
hier kan leven (67%), de wolf is een verrijking voor de Nederlandse natuur (61%) en wolven zorgen voor een natuurlijk evenwicht in de natuur (59%).
• In vergelijking met januari noemen minder Nederlanders als argument voor de terugkeer van de wolf dat de natuur zelf mogelijk maakt dat de wolf hier
kan overleven (67% vs. 71% in januari) en dat de wolf een inheems dier is (43% vs. 52% in januari).
• Vaker dan in januari noemen Nederlanders als argument dat de wolf een verrijking is voor Nederland (61% vs. 53% in januari) en dat de wolf voor een
natuurlijk evenwicht zorgt in de Nederlandse natuur (59% vs. 53% in januari).
Tegenstanders noemen vaker als argument dat de wolf schapen eet en schade veroorzaakt
• Nederlanders die tegen de wolf zijn, geven met name als verklaring dat wolven schapen, geiten en kippen eten (61%), wolven geen natuurlijke vijand hebben
waardoor er te veel kunnen komen (48%) en omdat ze vinden dat er in Nederland te weinig ruimte is voor wolven (46%).
• In vergelijking met januari noemen Nederlanders (veel) vaker als argument dat wolven schapen eten (61% vs. 42%), wolven geen natuurlijke vijand
hebben in Nederland (48% vs. 41%), wolven geld kosten vanwege de schade die ze veroorzaken (42% vs. 28%), wolven in afgeschermde gebieden horen
te leven (23% vs. 15%) en dat de aanwezigheid van wolven een mogelijk negatief effect heeft op het toerisme (15% vs. 9%).
Specifieke resultaten voor de groep inwoners van gebieden
waarin wolven in het afgelopen jaar schapen hebben gedood.
1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

7

Ondersteunende conclusies (2/4)
De intentie om natuurgebieden te bezoeken waar wolven voorkomen is niet veranderd ten opzichte van januari
• Net als in januari geven zes op de tien Nederlanders (59%) aan dat zij, in natuurgebieden zouden recreëren waar wolven voorkomen. 23% zou dit niet doen.
• De bezoekintentie onder inwoners van wolvengebieden bleef ook stabiel (60%).
Geen verandering in de perceptie of er ruimte is voor de wolf in Nederland, maar perceptie dat de wolf voor overlast zorgt is toegenomen
• De mate waarin Nederlanders vinden dat er voldoende of onvoldoende ruimte is voor wolven, is onveranderd. 56% denkt dat er genoeg ruimte is (versus 55%
in januari) en 37% denkt dat er onvoldoende ruimte is (vs. 35% in januari).
• De mate waarin men denkt dat wolven voor overlast en/of schade zorgen is toegenomen. In januari gaf 48% aan dat enkele roedels in Nederland
(waarschijnlijk) voor overlast zorgen. In oktober is dat 61%. Ook de perceptie dat een enkele wolf voor overlast zorgt, is gegroeid (van 18% naar 27%).
• De beleving dat een enkele wolf of meerdere wolven voor overlast en/of schade zorgen, nam ook toe onder inwoners van wolvengebieden (enkele wolf: 28%;
meerdere wolven: 61%).
Beschermde status van wolven beter bekend, maar groeiend misverstand over eten van vee
Het kennisniveau van Nederlanders over de wolf verandert. Over het algemeen vormen meer Nederlanders een mening over de wolf dan in januari. Dat wil
zeggen dat minder Nederlanders ‘geen mening’ hebben over de wolf.
• Nederlanders weten nu beter dat de wolf in Europa een beschermd dier is (74%) dan in januari (58%).
• Ten opzichte van januari zien we verschuivingen in de ideeën over het eetgedrag van de wolf: 21% denkt dat het niet klopt dat wolven incidenteel schapen
eten (vs. 12% in januari), 14% denkt dat het niet klopt dat wolven in Europa met name reeën, zwijnen en kleine knaagdieren eten (vs. 8% in januari) en 61%
denkt dat het klopt dat wolven die dichtbij vee leven met name vee eten (46% in januari). De meeste Nederlanders geloven overigens dat wolven incidenteel
schapen eten (64%) en met name wild eten (60%). Deze beleving is onveranderd t.o.v. januari.
Specifieke resultaten voor de groep inwoners van gebieden
waarin wolven in het afgelopen jaar schapen hebben gedood.
1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

8

Ondersteunende conclusies (3/4)
Driekwart van de Nederlanders geeft aan dat wolven geen bedreiging vormen voor de mens
• Ten opzichte van januari geven iets meer Nederlanders aan dat het niet klopt dat aanvallen op mensen vaker voorkomen als wolven dichtbij mensen leven
(57% vs. 53%). De beleving dat wolven een bedreiging zijn voor mensen, is onveranderd. 76% meent dat wolven geen bedreiging vormen voor de mens.
• 77% weet (correct) dat wolven schuwe dieren zijn (tegenover 9% die meent dat wolven geen schuwe dieren zijn).
• Driekwart (76%) van de inwoners van wolvengebieden geeft aan dat wolven schuwe dieren zijn en dus in principe geen mensen aanvallen. Er is een kleine groei
in het aantal inwoners dat gelooft dat dit niet klopt (6% in januari vs. 9% in oktober).
Natuurorganisaties, natuurbeheer en de Rijksoverheid bepalen volgens Nederlanders wat er met wolven in Nederland gebeurt
• Volgens Nederlanders zijn het natuurorganisaties (59%), beheerders van natuurgebieden (51%) en de Rijksoverheid (45%) die bepalen wat we in Nederland
met wolven doen.
• Volgens 31% bepalen de provincies het beleid en 19 noemt de Europese Unie.
• Inwoners van wolvengebieden wijzen dezelfde partijen in dezelfde mate aan als degenen die het beleid bepalen (natuurorganisaties: 58%; beheerders van
natuurgebieden: 51%; overheid: 45%).
Iets meer Nederlanders hebben vertrouwen dat de herintroductie van de wolf veilig gebeurt
• 67% heeft er vertrouwen in dat de overheid voldoende oog heeft voor de veiligheid van mensen als het gaat om de aanwezigheid van de wolf in Nederland.
Dat zijn er iets meer dan in januari (63%). 9% heeft geen vertrouwen in de overheid.
• Ten opzichte van januari vinden Nederlanders iets vaker dat de overheid tijd en geld in het onderwerp de wolf moet steken (38% vs. 34% in januari). 20% vindt
dat de overheid zo min mogelijk middelen moet steken in de wolf. Dat aantal is gelijk aan januari.
• Inwoners van wolvengebieden hebben meer vertrouwen in de overheid (66%) dan in januari (61%). Een op de tien
Specifieke resultaten voor de groep inwoners van gebieden
waarin wolven in het afgelopen jaar schapen hebben gedood.
1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

9

Ondersteunende conclusies (4/4)
Meesten willen nog steeds wolven naar Nederland, maar steun is afgenomen
• De meeste Nederlanders willen dat er niets veranderd aan het wolvenbeleid en dat deze blijft zoals die nu is (58%). De roep om te veranderen is echter
toegenomen (van 14% naar 22%).
• De helft van de Nederlanders wil dat de overheid zorgt dat wolven naar Nederland komen (50%). Iets meer Nederlanders dan in januari willen echter dat de
wolf hier niet naartoe komt (31% vs. 28%). Vaker dan in januari willen Nederlanders dat wolven worden tegengehouden/weggejaagd (21% vs. 14% in januari)
of dat wolven worden gevangen en teruggebracht naar Duitsland of Polen (23% vs. 18% in januari). Ook de steun voor het doodschieten van de wolf is iets
toegenomen (van 6% naar 9%). Een meerderheid van de Nederlanders is nog steeds tegen al deze anti-wolf maatregelen.
• De mate waarin inwoners voor of tegen bepaald beleid zijn in oktober, verschilt niet ten opzichte van het Nederlands publiek. Ook onder inwoners is het aantal
voorstanders voor het tegenhouden van wolven gegroeid ten opzichte van januari.

Meer Nederlanders vinden dat boeren financieel gecompenseerd moeten worden om hun vee te beschermen
• 84% vindt dat de overheid boeren (deels) moet betalen om schade van wolven te voorkomen. Dat zijn aanzienlijk meer Nederlanders dan in januari (68%). De
meesten (51%) vinden dat de overheid de kosten deels moet betalen en 33% vindt dat de overheid de kosten volledig op zich moet nemen. De steun voor het
volledig betalen is gegroeid (22% in januari).
• Onder inwoners van wolvengebieden is de steun voor het compenseren van boeren voor het nemen van preventiemaatregelen tegen wolven toegenomen
(84% vs.77%injanuari). De mate van het deels compenseren is vrijwel gelijk

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

10

Aanbevelingen
Op basis van de resultaten doen wij de volgende aanbevelingen:

Hoe vaak eten wolven schapen?
In het huidige onderzoek valt op dat meer Nederlanders geloven dat wolven (vaak) schapen en ander vee eten, en dat ze voor overlast zorgen. We vermoeden
dat dit beeld invloed heeft op het draagvlak voor de wolf in Nederland. Deskundigen op het gebied van wolven geven aan dat er een verschil is in eetgedrag van
gevestigde wolven en zwervende wolven, waarbij geopperd wordt dat gevestigde wolven met name op wild jagen en dus niet schapen aanvallen. Omdat het
eetgedrag van wolven een gevoelig punt is in de samenleving, adviseren wij het ministerie om te investeren in voorlichting over het eetgedrag/eetpatroon
van wolven.

Wie is verantwoordelijk voor de wolf ?
In het vorige rapport gaven we al aan dat Nederlanders niet goed op de hoogte zijn dat de provincies verantwoordelijk zijn voor het beleid en communicatie
rondom de wolf. We gaven toen het advies om hier, bijvoorbeeld via instanties en natuurorganisaties, aandacht aan te geven. Ook in deze meting zien we dat
Nederlanders vaak andere partijen aanwijzen als degenen die verantwoordelijk zijn voor het wolvenbeleid in Nederland. Daarom blijft het advies van de vorige
keer staan: Communiceer dat provincies verantwoordelijk zijn voor wolvenbeleid

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

11

Resultaten

Leeswijzer (1/2)
In dit rapport kijken we naar de verschuivingen in het draagvlak voor de wolf
onder het Nederlandse publiek ten opzichte van januari 2020*. In dit deel gaan
we in op verschillende onderwerpen, zoals houding, beeldvorming, kennis en
beleid.
*https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/03/31/maatscha
ppelijk-draagvlak-voor-de-hervestiging-van-de-wolf-in-nederland.

Daarnaast lichten we een specifieke doelgroep in het rapport uit: inwoners
van gebieden waar in het afgelopen jaar is vastgesteld dat schapen zijn
gedood door wolven. Deze gebieden noemen we wolvengebieden. BIJ12
houdt een overzicht bij van gemelde aanvallen op landbouwhuisdieren (zoals
schapen) door wolven of andere dieren. Dit overzicht vindt u hier:
(https://www.bij12.nl/onderwerpen/faunazaken/wolf/). Op 19 oktober
hebben we het overzichtsbestand van BIJ12 geraadpleegd om te achterhalen

waar in het afgelopen jaar aanvallen van wolven zijn voorgekomen. Deze
plekken heeft Motivaction gekoppeld aan zogenaamde CEBUCO-gebieden, of
verzorgingsgebieden rondom grote steden, om de woonregio te bepalen.
Omdat in deze CEBUCO-gebieden ook grote steden zitten, is ook gekeken
naar de mate van stedelijkheid (het aantal huishouden per vierkante
kilometer). Er is voor gekozen om inwoners van zeer sterk stedelijk gebied niet
mee te laten tellen in de doelgroep inwoners van wolvengebieden. In de
bijlagen vindt u de specifieke CEBUCO-gebieden voor dit onderzoek.

In de meting van januari is ook gekeken naar inwoners van wolvengebieden. In
het huidige rapport kijken we dan ook naar verschuivingen in het draagvlak
voor de wolf onder inwoners van wolvengebieden. Daarnaast kijken we in
hoeverre de mening van inwoners van wolvengebieden verschilt ten opzichte
van het Nederlands publiek.

Proces vaststellen inwoners van wolvengebieden
Plekken vaststellen waar BIJ12
heeft aangetoond dat een wolf
schapen heeft gedood.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

Deze plekken koppelen aan een
CEBUCO-gebied

Mate van stedelijkheid
vaststellen van inwoners van de
geselecteerde CEBUCO-gebieden

Inwoners van wolvengebieden
zijn inwoners van de vastgestelde
CEBUCO-gebieden, zonder
degenen die in zeer sterk
stedelijk gebied wonen.

7-12-2020

13

Leeswijzer (2/2)
Significante verschillen
In de rapportage tonen we de resultaten in de vorm van grafieken of tabellen. In tekst bespreken we de belangrijkste inzichten. Waar relevant gaan we in op
verschillen met de vorige meting. Alle resultaten, inclusief verschillen tussen achtergrondkenmerken en metingen, zijn terug te vinden in het separaat geleverde
tabellenboek.

Door het hele rapport worden de significante verschillen aangegeven met een kleur, in de vorm van pijlen, gekleurde cijfers en asterisken.
Groen,

of * = resultaat in oktober is significant hoger dan in januari.

Rood,

of ** = resultaat in oktober is significante lager dan in januari.

Significanties van de verschillen tussen metingen zijn gebaseerd op de gemiddeldes van antwoordschalen, terwijl in tabellen en grafieken veelal percentages
getoond worden. Om die reden kan het bijvoorbeeld voorkomen dat een percentage van een groep dat lager is, toch groen gekleurd is (waarmee een significante
oververtegenwoordiging wordt aangeduid). Dat resultaat is dan op gemiddelde niveau wel significant hoger. Geaggregeerde percentages die we in de tekst
noemen, kunnen soms iets (1 procentpunt) afwijken van de som van de onderliggende percentages in de grafiek. Dat komt door afrondingsverschillen.
Percentages lager dan 2% zijn soms niet opgenomen in de grafiek. Dit is vanwege de leesbaarheid van de grafiek.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

14

Hoofdstuk 1: Draagvlak voor de wolf licht gedaald
Dit heeft geen effect op bezoekintentie

Draagvlak voor de wolf in Nederland is iets afgenomen
Is de wolf wat jou betreft welkom of niet welkom in Nederland?
Basis: Nederland representatief

De meeste Nederlanders vinden dat de wolf welkom is in Nederland.
Echter, ten opzichte van januari geleden is de steun wel iets
afgenomen. Zo vinden minder Nederlanders dat de wolf welkom is in
Nederland (54% vs. 57% in januari).
• Woongebied: binnen wolvengebieden is de steun voor de wolf
afgenomen van 59% in januari naar 52% in oktober. Er is geen
verschil in de mate van steun tussen inwoners van wolvengebieden
en het Nederlands publiek in oktober.

Tegelijkertijd steeg het aantal Nederlanders dat vindt dat de wolf
niet welkom is in Nederland van 18% naar 23%.
Welkom:
• Nederlands publiek:
• Januari 2020: 57%
• Oktober 2020: 54%

Niet welkom:
• Nederlands publiek:
• Januari 2020: 18%
• Oktober 2020: 23%

• Inwoners van wolvengebieden:
• Januari 2020: 59%
• Oktober 2020: 52%

• Inwoners van wolvengebieden:
• Januari 2020: 23%
• Oktober 2020: 25%

• Woongebied: De toename in tegenstanders zien we niet binnen
wolvengebieden. De mate waarin inwoners tegen de terugkeer van
de wolf zijn, is op dit moment gelijk aan het Nederlands publiek.

Groen = resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
Rood = resultaat is significant afgenomen t.o.v. vorige meting

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

16

Toename in aantal aanvallen op schapen door wolven
heeft weinig invloed op de eigen mening
De wolf laat zich steeds vaker zien in Nederland. Hierdoor komen ook
vaker aanvallen op schapen voor. Om te achterhalen wat het effect is
van deze toename in aanvallen op de mening van Nederlanders over de
wolf, is deze meting een nieuwe vraag gesteld (zie deze vraag hier rechts
op de pagina).

De toename in aanvallen heeft volgens de meeste Nederlanders geen
invloed op hun mening (68%). Bijna een vijfde van de Nederlanders
(17%) geeft aan dat dit hun mening over de wolf in negatieve zin heeft
veranderd. 8% is juist positiever over de wolf gaan denken.
• Woongebied: onder inwoners van wolvengebieden is, naar eigen
zeggen, de mening over de wolf niet veranderd (66%). 18% geeft aan
dat hun mening in negatieve zin is veranderd en 10% is positiever over
de wolf gaan denken.
• We zien geen verschillen tussen inwoners van wolvengebieden en het
Nederlands publiek in de mate dat zij naar eigen zeggen zijn beïnvloed
door het groeiende aantal wolven in Nederland.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

17

Voorstanders noemen vaker dat de wolf een verrijking is
voor de Nederlandse natuur
Net als in januari redeneren voorstanders dat de natuur zelf bepaalt of de
wolf in de Nederlandse natuur past. Deze reden wordt in oktober wel wat
minder genoemd (67% vs. 71% in januari). Het argument dat de wolf vroeger
ook in Nederland voorkwam wordt ook minder vaak genoemd (43% vs. 52%).

Waarom vind je dat de wolf welkom is in Nederland?
Basis: vindt dat de wolf welkom is

Daarentegen noemen voorstanders nu vaker als reden dat de terugkeer van
de wolf een verrijking is van de Nederlandse natuur (61% vs. 53% in januari).
Daarnaast noemen voorstanders in oktober ook vaker dat wolven zorgen voor
een natuurlijk evenwicht in de natuur (59% vs. 53%) en dat het spannend is
(10% vs. 5%).

• Woongebied: inwoners van wolvengebieden noemen de argumenten
waarom de wolf welkom is vrijwel net zo vaak als het Nederlands publiek.
• Verder zien we dat inwoners van wolvengebieden vaker dan in januari
noemen dat de wolf voor evenwicht in de natuur zorgt (van 54% naar 61%)
en dat zij minder vaak als reden geven dat de wolf een inheems dier is (van
53% naar 45%).
*Aan respondenten zijn de termen zwakkere dieren en wildstand als volgt uitgelegd:
• Onder zwakkere dieren verstaan wij jonge, oude en zieke dieren.
• Onder wildstand verstaan wij de hoeveelheid dieren van een bepaald soort, bijvoorbeeld het aantal aanwezige herten

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

Groen = resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
Rood = resultaat is significant afgenomen t.o.v. vorige meting
18

Tegenstanders noemen vaker dat wolven vee eten en
geld kosten

Waarom vind je dat de wolf niet welkom is in Nederland?
Basis: vindt dat de wolf niet welkom is

Tegenstanders van de wolf zien vaker dan in januari de negatieve
gevolgen van wolven. Met name het beeld dat wolven vee eten is sterk
toegenomen (61% vs. 42% in januari). Daarnaast noemen tegenstanders
ook vaker dan in januari dat er te veel wolven in Nederland komen door
een gebrek aan een natuurlijke vijand voor de wolf (48% vs. 41%) en dat
wolven geld kosten omdat zij schade veroorzaken (42% vs. 28%).
Tegenstanders noemen verder ook vaker dat wolven in Nederland
slecht zijn voor het toerisme (15% vs. 9%).

Tegenstanders vinden in oktober dan ook vaker dat wolven in
afgeschermde gebieden horen.

• Wolvengebieden: de mate waarin inwoners van wolvengebieden de
verschillende tegenargumenten noemen is hetzelfde als onder het
Nederlands publiek. Verder zien we dat ook inwoners van
wolvengebieden vaker dan in januari noemen dat de wolf vee eet
(60% vs. 45%) en geld kost (44% vs. 33%). Minder vaak noemen
inwoners in oktober dat wolven gevaarlijk zijn voor mensen (16% vs.
25%).

Groen = resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
Rood = resultaat is significant afgenomen t.o.v. vorige meting

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

Extra gegeven toelichten in de vragenlijst bij deze antwoorden:
*bijvoorbeeld huisdieren aanvallen of vuilniszakken kapot maken
**wat voor overlast en gevaarlijke situaties kan zorgen

19

Bezoekintentie van gebieden waar wolven voorkomen
niet veranderd sinds januari
Zou je gaan wandelen/fietsen/recreëren in een natuurgebied
waar wolven voorkomen? Basis: Nederland representatief

Wel recreëren:
• Nederlands publiek:
• Januari 2020: 60%
• Oktober 2020: 59%

Niet recreëren:
• Nederlands publiek:
• Januari 2020: 22%
• Oktober 2020: 23%

• Inwoners van wolvengebieden:
• Januari 2020: 64%
• Oktober 2020: 60%

• Inwoners van wolvengebieden:
• Januari 2020: 21%
• Oktober 2020: 22%

In vergelijking met januari is de intentie om te recreëren in
gebieden waar wolven voorkomen onveranderd. Circa zes op de
tien Nederlanders zijn niet van plan natuurgebieden te mijden
(59% vs. 60% in januari). Ook het percentage Nederlanders dat
dergelijke natuurgebieden wel zal mijden is gelijk gebleven (23%
vs. 22% in januari).
• Woongebied: in vergelijking met januari is de bezoekintentie
onder inwoners van wolvengebieden onveranderd. De
zekerheid waarmee inwoners aangeven de natuurgebieden
‘zeker wel’ te blijven bezoeken is wel iets afgenomen In januari
gaf 26% aan zeer zeker de intentie te hebben om
natuurgebieden te blijven bezoeken. In oktober is dat gedaald
naar 21%.
• Er is geen verschil tussen de bezoekintentie van het Nederlands
publiek en inwoners van wolvengebieden.

Groen = resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
Rood = resultaat is significant afgenomen t.o.v. vorige meting

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

20

Hoofdstuk 2: Wolven zorgen voor overlast
Nederlanders denken vaker dat wolven schapen eten

Beleving dat de wolf voor overlast zorgt toegenomen
De perceptie dat er in Nederland genoeg natuur en ruimte is voor wolven, is in vergelijking met januari bijna niet veranderd. 56% menen dat van wel (vs. 55% in
januari). 37% denkt van niet (vs. 35%).
• Woongebied: inwoners van wolvengebieden verschillen niet de mate waarin zij denken dat er ruimte is voor wolven in Nederland.
De beleving dat wolven voor overlast zorgen is toegenomen. Meer Nederlanders denken dat een enkele wolf voor veel overlast en/of schade zal zorgen (27% vs.
18% in januari). Een meerderheid denkt nu ook dat meerdere wolven voor veel overlast en schade zorgen (61% vs. 48% in januari).
• Woongebied: deze groeiende trend zien we ook terug binnen wolvengebieden (enkele wolf: 28% vs. 22% in januari; meerdere wolven: 63% vs. 51% in januari).
De mate waarin een enkele wolf of meerdere wolven voor overlast zorgen in oktober is onder inwoners van wolvengebieden gelijk aan de beleving va het
Nederlands publiek.

Los van of je voor of tegen de
terugkeer van de wolf in
Nederland bent, is er in
Nederland genoeg natuur en
ruimte voor wolven?

In welke mate denk je dat één enkele wolf of meerdere wolven in
Nederland overlast en/of schade zou kunnen veroorzaken?
Basis: % (zeer) eens
Ik denk dat één enkele wolf voor veel overlast en/of schade kan
zorgen

Basis: Nederland representatief

Januari 2020 (n=2.060)
Oktober 2020 (n=2.014)

18%
27%
Ik denk dat enkele roedels wolven (rond de 50 wolven) voor veel
overlast en/of schade kunnen zorgen

Januari 2020 (n=2.060)
Oktober 2020 (n=2.014)

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

48%
61%
= resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
7-12-2020

22

Beschermde status van wolf beter bekend
Het is onder Nederlanders beter bekend geworden dat de wolf een beschermd
dier is in Europa (74% vs. 58% in januari). Een vijfde (20%) geeft aan niet te
weten of de wolf een beschermd dier is. Dat zijn beduidend minder
Nederlanders dan in januari (32%).
• Woongebied: de status van de wolf is ook beter bekend onder inwoners van
wolvengebieden (72% vs. 61% in januari). Hierin verschillen inwoners van
wolvengebieden niet van het Nederlands publiek.

Kun je van de onderstaande stelling aangeven
of ze volgens jou waar of onwaar zijn?
Basis: Nederland representatief
De wolf is een beschermd
dier in Europa

Op de Veluwe zijn nu enkele
volwassen wolven gevestigd. Zij
zullen niet meer rond gaan trekken

Onder Nederlanders heerst nog grote onbekendheid over het zwerfgedrag van
gevestigde wolven. Wanneer wolven een vaste plek hebben, gaan ze in principe
niet meer rondtrekken. 20% van de Nederlanders is hier mee bekend. Dat is
ongeveer gelijk aan januari (18%). Bijna de helft van de Nederlanders (46%)
meent dat wolven mogelijk wel nog gaan rondtrekken. Ook dat is ongeveer
gelijk aan januari (44%).
• Woongebied: de helft van de inwoners van wolvengebieden (48%) denkt dat
de gevestigde wolven op de Veluwe mogelijk nog wel gaan rondtrekken en
19% denkt dat deze wolven op de Veluwe blijven. Deze beleving verschilt niet
ten opzichte van januari.
• Inwoners van wolvengebieden en het Nederlands publiek verschillen niet in
hun beeld over het zwerfgedrag van de gevestigde wolven op de Veluwe.
* = resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
**= resultaat is significant afgenomen t.o.v. vorige meting
1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

23

Nederlanders denken vaker dat wolven vooral schapen
en geiten eten als ze dichtbij dit vee leven
Ten opzichte van januari zijn er enkele verschuivingen in de opvattingen over de
eetgewoontes van wolven. Dat komt over het algemeen omdat meer Nederlanders een
mening hebben gevormd¹. in Oktober geven meer Nederlanders aan dat het niet klopt dat
wolven incidenteel schapen eten (21% vs. 12% in januari). Meer Nederlanders geven aan dat
wolven die dicht bij vee leven, voornamelijk vee eten (61% vs. 46%).
• Woongebied: inwoners van wolvengebieden menen vaker dat het niet klopt dat wolven
incidenteel schapen eten (20% vs. 14% in januari) en dat het wel klopt dat wolven vooral
schapen eten als ze dichtbij vee leven (60% vs. 48% in januari). De resultaten zijn gelijk aan
die van het Nederlands publiek.

Kun je van de onderstaande stelling aangeven
of ze volgens jou waar of onwaar zijn?
Basis: Nederland representatief
Wolven in Europa eten incidenteel schapen

Wolven in Europa eten met name reeën, zwijnen en
kleine knaagdieren zoals muizen, ratten en bevers

De meeste Nederlanders denken nog steeds dat wolven vooral op wild jagen (60%). Maar er
is een lichte toename in het aantal Nederlanders dat meent dat dit niet klopt (14% vs. 8%).
• Woongebied: inwoners van wolvengebieden geven minder vaak aan dat wolven vooral
wild eten (59% vs. 66% in januari). Dit verschilt niet van het Nederlands publiek.

In gebieden waar wolven dichtbij vee leven,
eten wolven voornamelijk schapen en geiten

Verder geloven meer Nederlanders dat wolven geen dode dieren eten (21% vs. 16% in
januari). Wolven eten echter wel degelijk dode dieren.
• Woongebied: inwoners van wolven gebieden geloven ook vaker dat wolven geen dode
dieren eten (22% vs. 17% in januari). De resultaten zijn gelijk aan die van het Nederlands
publiek.

Wolven eten geen dode dieren

¹Het aantal Nederlanders dat geen antwoord kon geven, is afgenomen (zie de stellingen rechts).
1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

* = resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
**= resultaat is significant afgenomen t.o.v. vorige meting

24

Wolf vormt nog steeds geen bedreiging voor de mens
Nederlanders weten vrij goed dat de wolf geen bedreiging vormt voor de mens
(76%). Een kleine groep (8%) vindt de wolf wel een bedreiging.
• Woongebied: inwoners van wolvengebieden denken hier hetzelfde over. 76%
geeft aan dat het niet klopt dat wolven regelmatig mensen aanvallen.

Kun je van de onderstaande stelling aangeven
of ze volgens jou waar of onwaar zijn?
Basis: Nederland representatief
Wolven zijn schuwe dieren. Ze zijn bang voor
mensen en ze vallen in principe geen mensen

De meeste Nederlanders weten dat wolven schuwe dieren zijn en mensen in principe
niet aanvallen (77%). Er is echter een kleine toename in Nederlanders die denken dat
dit niet waar is (9% vs. 6% in januari).
• Woongebied: onder inwoners van wolvengebieden zien we geen veranderingen
ten opzichte van januari. 78% geeft aan dat het klopt dat wolven schuwe dieren
zijn. Dit is gelijk aan het Nederlands publiek.

Verder denken meer Nederlanders dat het niet klopt dat wolven die dichtbij mensen
leven, mensen vaker aanvallen (57% v. 53% in januari). Het aantal Nederlanders dat
wel gelooft dat wolven die dichtbij mensen leven, mensen eerder aanvallen is gelijk
gebleven (16%).

In gebieden waar wolven dichtbij mensen leven,
komen vaker aanvallen op mensen voor

Wolven zijn een bedreiging voor mensen
wolven vallen regelmatig mensen aan

• Woongebied: inwoners van wolvengebieden denken hier vrijwel hetzelfde over.
57% geeft aan dat het niet klopt dat wolven mensen aanvallen als ze dichtbij
leven. Volgens 15% klopt dit wel. We zien geen verschillen ten opzichte van
januari.
1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

* = resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
**= resultaat is significant afgenomen t.o.v. vorige meting

25

Meer Nederlanders hebben iets over wolven vernomen
In vergelijking met januari zijn er meer Nederlanders die de
afgelopen maanden helemaal iets over de wolf hebben gezien,
gelezen of gehoord (89% vs. 84% in januari).
• Woongebied: ook inwoners hebben vaker iets over de wolf
vernomen (91% vs. 85% in januari).

Televisie is het kanaal waar de meeste Nederlanders in aanraking zijn
gekomen met informatie over de wolf (57%), gevolgd door kranten
(26%) en nieuwswebsites (24%).
• Woongebied: Het gebruik in communicatiekanalen is vrijwel niet
veranderd. Nog steeds vernemen de meeste inwoners informatie
over de wolf via de televisie (56%), gevolgd door kranten (29%) en
nieuwswebsites (21%).

Vergeleken met januari hebben mensen vaker iets over de wolf
gezien, gehoord of gelezen via de televisie (+5%), nieuwswebsites
(+4%), sociale media (+5%) en radio (+3%).

Groen = resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
Rood = resultaat is significant afgenomen t.o.v. vorige meting
1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

Waar heb jij in de afgelopen maanden iets
over de wolf gezien, gelezen of gehoord?
Basis: Nederland representatief

Januari 2020
(n=2.060)

Oktober 2020
(n=2.014)

Televisie
Kranten
Nieuwswebsites (bijv. Nu.nl)

52%
26%
20%

57%
26%
24%

Sociale media (zoals Facebook, Twitter,
Instagram, etc.)

12%

17%

Radio

11%

14%

Natuurorganisaties (bijv.
Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer)

10%

11%

Google
Documentaires
Ik heb met andere mensen er over gesproken
Provincie
Tijdschriften
Gemeente
De website ‘Wolven in Nederland’
Boeken
De website ‘Nowolves’

5%
7%
5%
3%
3%
1%
2%
1%
0%

6%
5%
5%
3%
2%
2%
2%
1%
0%

Ik heb nergens iets over de wolf gezien,
gehoord of gelezen

16%

11%

Anders
Weet ik niet meer

1%
8%

1%
6%
7-12-2020

26

Hoofdstuk 3: Vraag om ander beleid groeit

Helft nog altijd voorstander van wolven naar Nederland laten
komen

Natuurorganisaties, natuurbeheerders en overheid ‘in the
lead’ bij het wolvenbeleid volgens Nederlanders
Volgens Nederlanders zijn het met name de natuurorganisaties die bepalen wat
we met wolven doen in Nederland (59%), gevolgd door beheerders van
natuurgebieden (51%) en de Rijksoverheid (45%).

Welke organisatie(s) bepalen volgens jou wat
we doen met wolven in Nederland?
Basis: Oktober 2020, n=2.016

• Woongebied: inwoners van wolvengebieden wijzen dezelfde partijen in
dezelfde mate aan als degenen die het beleid bepalen (natuurorganisaties:
58%; beheerders van natuurgebieden: 51%; overheid: 45%).

De provincies, die het huidige beleid rondom wolven bepalen, worden door 31%
van de Nederlanders genoemd. De Europese Unie heeft volgens een vijfde (19%)
een bepalende rol in het beleid rondom wolven.

• Woongebied: 31% van de inwoners van wolvengebieden noemen de
provincies als de beslissers en 18% noemt de Europese Unie.

In de meting van januari vroegen we Nederlanders welke organisaties volgens
hen de leiding moesten nemen in het wolvenbeleid. Toen kwamen ook
natuurorganisaties (64%) en natuurbeheerders (58%) naar voren als
voornaamste spelers.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

28

Iets meer Nederlanders hebben vertrouwen dat de
herintroductie van de wolf veilig gebeurt
Nederlanders zijn, net als in januari, verdeeld over de vraag of de
overheid tijd en geld moet steken in het onderwerp wolf. 38% vindt
van wel 20% vindt van niet. In vergelijking met januari is het aandeel
Nederlanders dat betrokkenheid van de overheid vraagt iets gegroeid
(van 34% naar 38%).
Woongebied: 20% van de inwoners van wolvengebieden vindt dat de
overheid zo min mogelijk tijd en geld moet steken in het onderwerp
wolf. 37% wil dat de overheid wel tijd en geld stopt in het onderwerp
wolf. De mate van gewenste betrokkenheid door de overheid is gelijk
aan januari en aan de beleving van het Nederlands publiek in oktober.

Een ruime meerderheid heeft er vertrouwen dat de overheid
voldoende oog heeft voor de veiligheid van mensen als het gaat om de
aanwezigheid van de wolf (67%). Dat zijn iets meer Nederlanders dan
in januari (63%). Het aandeel Nederlanders dat er geen vertrouwen in
heeft dat de overheid kijkt naar de veiligheid is gelijk gebleven (9%).
• Woongebied: inwoners van wolvengebieden hebben meer
vertrouwen in de overheid (66%) dan in januari (61%). Een op de tien
(9%) heeft geen vertrouwen. De mate van vertrouwen is gelijk aan
het Nederlands publiek.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

In hoeverre ben je het eens met de volgende stellingen?
Basis: Nederland representatief

Januari 2020 (n=2.060)

Oktober 2020 (n=2.016)

Januari 2020 (n=2.060)

Oktober 2020 (n=2.016)

7-12-2020

29

De helft vindt nog steeds dat wolven naar NL gehaald
mogen worden, maar aantal tegenstanders iets gegroeid
De meeste Nederlanders vinden dat er op dit moment niets
bijzonders gedaan hoeft te worden met wolven in Nederland
(58%). De helft (50%) wil dat wolven makkelijker naar
Nederland kunnen komen.

Wat vind jij dat er moet gebeuren met
wolven in Nederland?
Basis: Nederland representatief
Ja

Er is echter een groei te zien in het aantal Nederlanders dat
verandering in het beleid wil. Meer Nederlanders zijn
tegenstander van het verbinden van natuurgebieden (31%)
dan in januari (28%) én meer Nederlanders willen dat wolven
worden tegen gehouden om Nederland in te komen (21%)
dan in januari (14%). Daarnaast is er een kleine groei in de
steun voor de meer ingrijpende maatregelen, zoals het
vangen en terugbrengen van wolven (23% vs.18% in januari)
en het afschieten van wolven (9% vs. 6% in januari).

Nee

Weet ik niet/geen mening

* = resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
**= resultaat is significant afgenomen t.o.v. vorige meting

• Woongebied: de mate waarin inwoners voor of tegen
bepaald beleid zijn in oktober, verschilt niet ten opzichte
van het Nederlands publiek. Ook onder inwoners is het
aantal voorstanders voor het tegenhouden van wolven
gegroeid ten opzichte van januari.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

30

Meer Nederlanders vinden dat boeren financieel
gecompenseerd moeten worden om hun vee te beschermen

In vergelijking met januari vinden meer Nederlanders dat de overheid
boeren (deels) tegemoet moet komen in de kosten om schade door
wolven te voorkomen (82% vs. 68% in januari). Nederlanders spreken
zich vaker uit om boeren volledig te compenseren voor
preventiemaatregelen (30% vs. 18%). Circa de helft van de
Nederlanders vindt (nog steeds) dat boeren deels gecompenseerd
moeten worden (52%).

Vind je dat de overheid boeren moet betalen om schade te
voorkomen, zoals het plaatsen van hekken en dergelijke?
Basis: Nederland representatief

• Woongebied: onder inwoners van wolvengebieden is de steun voor
het compenseren van boeren voor het nemen van
preventiemaatregelen tegen wolven toegenomen (84% vs. 77% in
januari). De mate van het deels compenseren is vrijwel gelijk
gebleven (51%). Meer inwoners vinden dat boeren volledig
gecompenseerd moeten worden (33% vs. 22% in januari).
Groen = resultaat is significant toegenomen t.o.v. vorige meting
Rood = resultaat is significant afgenomen t.o.v. vorige meting

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

31

Bijlagen

Bijlage

Achtergrond informatie
Wie bij bij12? BIJ12 is een uitvoeringsorganisatie die de 12 provincies in
Nederland ondersteunt bij de uitvoering van hun gemeenschappelijke taken,
met name op het gebied van vitaal platteland (https://www.bij12.nl/overbij12/). Zij regelt onder andere de tegemoetkoming aan boeren voor geleden
faunaschade (schade door in het wild levende dieren).

BIJ12 houdt een overzicht bij van gemelde aanvallen op landbouwhuisdieren
(zoals schapen) door wolven (of andere dieren)
(https://www.bij12.nl/onderwerpen/faunazaken/wolf/). Dit overzicht is
gebruikt om wolvengebieden te definiëren.

Wat zijn CEBUCO-gebieden? De officiële definitie van de CEBUCO-gebieden
luidt: een geografisch gebied, bestaande uit gemeenten die geconcentreerd
zijn rondom één of meer economische verzorgingscentra. Ofwel een cluster
van gemeenten waarvan de bewoners voor zaken als een uitgebreid
winkelaanbod, werk, hoger onderwijs en gespecialiseerde medische
voorzieningen georiënteerd zijn op een (in enkele gevallen meer dan één)
centrale gemeente: het zogenaamde verzorgingscentrum.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

Welke CEBUCO-gebieden zijn gebruikt? In eerste instantie is gekeken naar
dezelfde CEBCO-gebieden als in de meting van januari. Dit waren de gebieden
met de volgende CEBUCO-codes:: 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 17, 18,
40, 47 en 48. De huidige meting omvat meer codes, omdat op meer plekken is
vastgesteld dat een wolf daar schapen heeft gedood. In oktober zijn
wolvengebieden met de volgende CEBUCO-codes gedefinieerd: 1, 2, 3, 5, 6, 7,
8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 17, 18, 19, 20, 34, 40, 41, 43, 47, 48 en 50. Voor beide
indelingen geldt: inwoners die in zeer sterk stedelijk gebied wonen, vielen
buiten de doelgroep.

In het huidige rapport maken we gebruik van een uitgebreidere indeling,
omdat de wolf hier nou eenmaal recent is geweest. Inwoners van deze
gebieden niet definiëren als inwoners van wolvengebieden zou daarom
onjuist zijn. Echter, door de indeling uit te breiden, vergelijk je niet meer
dezelfde groep mensen als in de meting van januari. Hierdoor is het niet zeker
vast te stellen waardoor verschillen tussen metingen komen. Is er
daadwerkelijk en verschil in sentiment of verschilt de doelgroep op
achtergrondkenmerken die mogelijk de verschillen kunnen verklaren. Er is
daarom tijdens de analyse gekeken in hoeverre de verschillende indelingen
van invloed zijn op de resultaten. De resultaten verschilden minimaal. Op de
volgende pagina lichten we deze toe.

7-12-2020

33

Bijlage

Verschillen tussen CEBUCO-indelingen (1/2)
De cijfers tussen de oude CEBUCO-indeling en de nieuwe CEBUCO-indeling
verschilden vaak een procentpunt. Hieronder lichten we de verschillen toe die
van elkaar afwijken. We bedoelen hiermee resultaten die bij de ene indeling
wijzen op een significante verandering, en bij de andere indeling niet.

Redenen waarom de wolf welkom is in Nederland:
Wanneer we kijken naar de originele en de nieuwe indeling, zien we
verschillen in verklaringen voor de steun voor de wolf.
• De reden ‘de natuur bepaalt zelf’ is in de nieuwe indeling niet statistisch
significant veranderd (67%) in vergelijking met januari (72%). In de originele
indeling is deze reden echter significant afgenomen (61%) in vergelijking
met januari.

Redenen waarom de wolf niet welkom is in Nederland
Wanneer we kijken naar de originele en de nieuwe indeling, zien we
verschillen in verklaringen onder tegenstanders van de wolf.
• In de nieuwe indeling noemen inwoners statistisch gezien vaker dat wolven
geld kosten door de schade die ze veroorzaken (44%) in vergelijking met
januari (33%). Als we kijken naar de originele indeling is deze reden net niet
significant vaker genoemd (43%). Dit komt waarschijnlijk door de grootte
van de steekproef als de oude indeling wordt gebruikt.
• In de nieuwe indeling noemen inwoners statistisch minder vaak dat wolven
gevaarlijk zijn voor mensen (16%) in vergelijking met januari (25%). Als we
kijken naar de originele indeling is deze reden niet significant minder vaak
genoemd (20%).

• Waar in de nieuwe indeling vaker door inwoners wordt genoemd dat de
wolf voor een natuurlijk evenwicht zorgt (62% vs. 54% in januari), geldt dit
net niet voor de originele indeling (61%). Dit komt waarschijnlijk door de
grootte van de steekproef als de oude indeling wordt gebruikt.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

34

Bijlage

Verschillen tussen CEBUCO-indelingen (2/2)
Verschil in indelingen van wolvengebieden

Verschil in indelingen van wolvengebieden

Wanneer we kijken naar de originele en de nieuwe indeling, zien we
verschillen in kennis over de wolf.

Wanneer we kijken naar de originele en de nieuwe indeling, zien we
verschillen in de houding naar de overheid.

• In de nieuwe indeling geeft 22% aan dat zij niet weten of de wolf een
beschermd dier is in Europa. Dit is significant lager dan in januari (28%). In
de originele indeling verschilt het gevonden resultaat niet met januari
(24%).

• In de nieuwe indeling geeft 66% aan dat vertrouwen hebben in de overheid.
Dit is significant hoger dan in januari (61%). In de originele indeling verschilt
het gevonden resultaat niet met januari (65%). Dit komt waarschijnlijk door
de grootte van de steekproef als de oude indeling wordt gebruikt.

• In de nieuwe indeling geeft 22% dat het waar is dat wolven geen dode
dieren eten. Dit is significant hoger dan in januari (17%). In de originele
indeling verschilt het gevonden resultaat niet met januari (20%).

• In de nieuwe indeling geeft 37% aan dat zij het oneens zijn dat de overheid
zo min mogelijk tijd en geld moet steken in wolven. Dit resultaat verschil
statistisch gezien niet met januari (33%). In de originele indeling verschilt
het gevonden resultaat echter wel significant met januari (41%).

Verschil in indelingen van wolvengebieden
Wanneer we kijken naar de originele en de nieuwe indeling, zien we
verschillen in gebruikte mediakanalen.
• In de nieuwe indeling geeft 5% aan dat zij documentaires hebben gezien
van wolven. Dit is significant lager dan in januari (10%). In de originele
indeling verschilt het gevonden resultaat niet met januari (7%).
• In de nieuwe indeling geeft 9% aan dat zij nergens iets hebben gezien,
gehoord of gelezen over wolven. Dit is significant lager dan in januari (15%).
In de originele indeling verschilt het resultaat niet met januari (12%).
1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

35

Bijlage

Onderzoekstechnische informatie - kwantitatief
Veldwerkperiode
Het veldwerk is uitgevoerd in de periode 26 oktober 2020 t/m 03
november 2020

Weging
De onderzoeksdata zijn gewogen (zie ook bijlage gewogen en
ongewogen data), daarbij fungeerde het Mentality-ijkbestand als
herwegingskader. Dit ijkbestand is wat betreft sociodemografische
gegevens gewogen naar de Gouden Standaard van het CBS.

Methode respondentenselectie & steekproef
Uit het StemPunt-panel van Motivaction
Representativiteit voor de kenmerken geslacht, leeftijd, opleiding,
regio en Mentality is verkregen door vooraf bij steekproeftrekking
rekening te houden met de verdeling van de Nederlandse bevolking op
deze kenmerken en door achteraf de resultaten te wegen.

Incentives
De respondenten hebben als dank voor deelname aan het onderzoek
punten voor het StemPunt spaarprogramma ontvangen

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

Bewaartermijn primaire onderzoeksbestanden
Digitaal beschikbare primaire onderzoeksbestanden worden tenminste
12 maanden na afronden van het onderzoek bewaard. Beeld- en
geluidsopnames op cd en niet digitaal beschikbare schriftelijke primaire
bestanden zoals ingevulde vragenlijsten, worden tot 12 maanden na
afronden van het onderzoek bewaard.

Overige onderzoekstechnische informatie
Overige onderzoekstechnische informatie en een exemplaar van de bij
dit onderzoek gehanteerde vragenlijst is op aanvraag beschikbaar voor
de opdrachtgever.

7-12-2020

36

Bijlage | Ongewogen en gewogen data
Kenmerken

Ongewogen
n

Gewogen
%

n

Kenmerken
%
3 grote gemeenten

18 t/m 24 jaar

147

7,3

225

11,2

25 t/m 34 jaar

216

10,7

325

16,1

35 t/m 44 jaar

254

12,6

343

17,0

359

17,8

396

19,7

West
Noord

55 t/m 64 jaar
65 t/m 80 jaar

Oost
Zuid

466

23,1

341

17,0

Randgemeenten

572

28,4

384

19,1

Mentality
Moderne burgerij

Opleidingsniveau

Hoog (wo/hbo)

618

30,7

552

27,4

Middel
(havo/vwo/mbo/mavo)

1072

53,2

1025

50,9

Opwaarts mobielen

Postmaterialisten
Nieuwe conservatieven

Laag (ibo/basisschool/geen
opleiding

Gewogen

n

%

n

%

201

10,0

244

12,1

596

29,6

594

29,5

220

10,9

202

10,0

406

20,2

417

20,7

514

25,5

479

23,8

77

3,8

78

3,9

452

22,4

437

21,7

252

12,5

324

16,1

236

11,7

199

9,9

184

9,1

180

8,9

240

11,9

238

11,8

304

15,1

280

13,9

212

10,5

195

9,7

134

6,7

161

8,0

Regio

Leeftijd

45 t/m 54 jaar

Ongewogen

324

16,1

437

21,7

Traditionele burgerij
Kosmopolieten

Geslacht
Mannen

959

47,6

999

49,6

Postmoderne hedonisten

Vrouwen

1055

52,4

1015

50,4

Gemaksgeoriënteerden

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

37

Wij verminderen onze footprint

Motivaction
is ISO 14001gecertificeerd

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

Motivaction
gebruikt
energiezuinige
auto’s

Motivaction
gebruikt groene
stroom

Motivaction
gebruikt uitsluitend
papier met een FSClabel

7-12-2020

38

Auteursrecht
Het auteursrecht op dit rapport ligt bij de opdrachtgever. Voor het vermelden van de naam Motivaction in publicaties op basis van deze rapportage - anders dan
integrale publicatie - is echter schriftelijke toestemming vereist van Motivaction International B.V.

Beeldmateriaal
Motivaction heeft datgene gedaan wat redelijkerwijs van ons verwacht kan worden om de rechthebbenden op beeldmateriaal te achterhalen. Mocht u
desondanks menen recht te kunnen doen gelden op gebruikt beeldmateriaal, neem dan contact op met Motivaction.

Pers- en publicatiebeleid
Het vermelden van de naam van Motivaction in persberichten en/of andere publicaties over door Motivaction uitgevoerd onderzoek is gebonden aan een aantal
voorwaarden, zoals vastgelegd in ons Pers- en publicatiebeleid.

1-Meting | Draagvlakonderzoek terugkeer van de wolf

7-12-2020

39

Motivaction International B.V.
Marnixkade 109F
1015ZL Amsterdam
Postbus 15262
1001MG Amsterdam
020 589 83 83
info@motivaction.nl
www.motivaction.nl

Weet wat mensen drijft.