=

Monitor Dure Geneesmiddelen 2008
Kosten van dure- en weesgeneesmiddelen
in het ziekenhuis

Stichting Farmaceutische Kengetallen

=

=

=

=

Stichting Farmaceutische Kengetallen

2

=

=

=

Colofon
De Monitor Dure Geneesmiddelen is een uitgave van de Stichting Farmaceutische
Kengetallen. Overname van gegevens uit dit rapport is toegestaan mits onder volledige
bronvermelding: Stichting Farmaceutische Kengetallen, april 2010

Samenstelling
Ronald van der Vaart

Redactie-adres
Stichting Farmaceutische Kengetallen
Postbus 30460
2500 GL Den Haag
Telefoon
070 3737444
Fax
070 3737445
E-mail
info@sfk.nl
Website
www.sfk.nl

Stichting Farmaceutische Kengetallen

3

=

=

=

Stichting Farmaceutische Kengetallen

4

=

=

=

Inhoud

Samenvatting ........................................................................................................................ 7
1.
1.1.
1.2.
1.3.

Inleiding ........................................................................................................ 11
Achtergrond en aanleiding............................................................................ 11
Doelstelling van de monitor .......................................................................... 11
Indeling van het rapport ................................................................................ 12

2.
2.1.
2.2.
2.3.

De onderzoeksopzet..................................................................................... 13
De onderzoekspopulatie ............................................................................... 13
Onderzoeksvariabelen.................................................................................. 13
Gegevensverzameling .................................................................................. 13

3.
3.1.
3.2.
3.3.

Respons en bruikbaarheid van de geleverde gegevens ............................... 15
De gerealiseerde respons in aantallen ......................................................... 15
Extrapolatie................................................................................................... 15
Bruikbaarheid van de geleverde gegevens................................................... 16

4.
4.1.
4.2.
4.3.
4.4.
4.5.

Kosten dure geneesmiddelen ....................................................................... 18
Beleidsregel dure geneesmiddelen............................................................... 18
Kosten uit reguliere budget........................................................................... 22
Budgetaandeel ............................................................................................. 24
Kostendrempel.............................................................................................. 24
Spreiding dure geneesmiddelen ................................................................... 25

5.
5.1.
5.1.1.
5.1.2.
5.1.3.
5.1.4.
5.1.5.
5.1.6.
5.1.7.
5.1.8.
5.1.9.
5.2.
5.2.1.
5.2.2.
5.2.3.
5.2.4.
5.2.5.
5.2.6.
5.2.7.
5.2.8.
5.2.9.
5.3.
5.3.1.
5.4.
5.4.1.

Individuele dure geneesmiddelen ................................................................. 27
Immunomodulantia ....................................................................................... 27
Infliximab ...................................................................................................... 27
Trastuzumab................................................................................................. 28
Rituximab...................................................................................................... 29
Bevacizumab ................................................................................................ 30
Natalizumab.................................................................................................. 30
Omalizumab ................................................................................................. 31
Cetuximab .................................................................................................... 31
Abatacept ..................................................................................................... 31
Alemtuzumab................................................................................................ 32
Cytostatica.................................................................................................... 32
Docetaxel...................................................................................................... 32
Gemcitabine ................................................................................................. 33
Pemetrexed .................................................................................................. 34
Irinotecan...................................................................................................... 34
Bortezomib ................................................................................................... 35
Oxaliplatin..................................................................................................... 36
Doxorubicine................................................................................................. 36
Paclitaxel ...................................................................................................... 37
Vinorelbine.................................................................................................... 38
Immunoglobulinen ........................................................................................ 39
Immunoglobuline i.v...................................................................................... 39
Spierrelaxantia.............................................................................................. 40
Botulinetoxine ............................................................................................... 40

Stichting Farmaceutische Kengetallen

5

=

=

=

5.5.
5.5.1.
5.5.2.
5.5.3.
5.6.
5.6.1.
5.6.2.
5.6.3.
5.7.
5.7.1.
5.8.
5.8.1.
5.8.2.
5.9.
5.9.1.

Antimycotica ................................................................................................. 40
Caspofungine ............................................................................................... 40
Voriconazol................................................................................................... 41
Anidulafungine.............................................................................................. 41
Oogmiddelen ................................................................................................ 41
Ranibizumab................................................................................................. 41
Verteporfin .................................................................................................... 42
Pegaptanib ................................................................................................... 42
Radiofarmaca ............................................................................................... 43
Ibritumomab tiuxetan .................................................................................... 43
Oncolytica..................................................................................................... 43
Methylaminolevulinaat .................................................................................. 43
Temoporfin ................................................................................................... 43
Therapeutische hulpstoffen .......................................................................... 43
Palifermin...................................................................................................... 43

6.
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
6.6.

Individuele weesgeneesmiddelen................................................................. 45
Alglucosidase alfa......................................................................................... 45
Agalsidase beta ............................................................................................ 45
Laronidase.................................................................................................... 45
Idursulfase .................................................................................................... 46
Agalsidase alfa ............................................................................................. 46
Galsulfase..................................................................................................... 46

Bijlage 1: Begeleidingscommissie ....................................................................................... 47
Bijlage 2: Lijst van stofnamen.............................................................................................. 48

Stichting Farmaceutische Kengetallen

6

=

=

=

Samenvatting

Inleiding
Om er voor te zorgen dat de behandeling met dure geneesmiddelen in ziekenhuizen om
financiële redenen niet in het gedrang komt, is sinds 2002 de beleidsregel dure
geneesmiddelen van kracht. Via deze beleidsregel ontvingen ziekenhuizen tot 2006 een
additionele budgettaire compensatie van maximaal 75 % van de kosten van de in de lijst
opgenomen geneesmiddelen. Dit vergoedingspercentage kon per verzekeraar verschillen.
Met ingang van 1 januari 2006 is de beleidsregel aangepast en is daarmee een voor alle
ziekenhuizen zelfde en tevens hoger vergoedingspercentage van 80% geïntroduceerd. De
overige 20% van de kosten moeten ziekenhuizen dekken via hun reguliere budget.
Daarnaast is per 2006 de beleidsregel weesgeneesmiddelen van kracht geworden.
Weesgeneesmiddelen worden via de beleidsregel weesgeneesmiddelen voor 100%
additioneel in de budgetten gecompenseerd.
Om meer zicht te krijgen op de groeiende kosten van dure- en weesgeneesmiddelen heeft
de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in overleg met de Nederlandse
Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), de Nederlandse Federatie van Universitair Medische
Centra (NFU) en de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers (NVZA) besloten
om een kostenmonitor voor dure- en weesgeneesmiddelen op te zetten. De Stichting
Farmaceutische Kengetallen (SFK) voert deze monitor uit. In november 2007 heeft de SFK
de eerste kostenmonitor over de jaren 2004, 2005 en 2006 uitgebracht en in mei 2009 is de
kostenmonitor over 2007 verschenen. Voor de monitor over 2008 hebben 92 algemene,
academische en categorale ziekenhuizen gegevens beschikbaar gesteld. Hiermee kan een
voldoende betrouwbaar landelijk beeld worden geschetst van de kosten van de in de
beleidsregels opgenomen geneesmiddelen.

Beleidsregel dure geneesmiddelen
Uitgaven dure geneesmiddelen nemen met bijna 20% toe
De totale kosten ten laste van de regeling dure geneesmiddelen kwamen in 2008 uit op een
bedrag van € 379,5 miljoen. Dit betreft de totale netto-inkoopkosten zoals gemaakt door
algemene, academische en categorale instellingen. Ten opzichte van 2007 zijn de kosten
met 19,5% toegenomen. Procentueel gezien is deze toename in 2008 vrijwel gelijk aan die
van 2007, toen de kosten met 19,4% toenamen. In absolute zin namen de kosten echter
sterker toe. In 2008 bedroeg de kostentoename € 61,9 miljoen, terwijl deze in het daaraan
voorafgaande jaar op € 51,6 miljoen uitkwam. Net als in eerdere jaren namen de nettoinkoopkosten bij algemene ziekenhuizen sterker toe dan bij academische ziekenhuizen. In
2008 stegen deze kosten bij algemene ziekenhuizen met 21% en bij academische
ziekenhuizen met 16%.
Hogere budgettaire lasten voor ziekenhuizen
De kosten die ziekenhuizen in 2008 uit hun reguliere budget moesten dekken, bedroegen
€ 73,3 miljoen. Dit is € 13,6 miljoen meer dan in 2007. Daarmee is 2008 het jaar met de
hoogste budgettaire lastendruk sinds de invoering van de beleidsregel. Net als bij de

Stichting Farmaceutische Kengetallen

7

=

=

=

stijging van de netto-inkoopkosten van de dure geneesmiddelen, namen ook de budgettaire
lasten bij algemene ziekenhuizen veel sterker toe dan bij academische ziekenhuizen.
Doordat de groei van de netto-inkoopkosten van dure geneesmiddelen ook voor individuele
instellingen verschilt, is de toename van de netto-lasten vanzelfsprekend niet voor ieder
ziekenhuis gelijk. In 2008 liep het aandeel van de netto-inkoopkosten voor dure
geneesmiddelen in het ziekenhuisbudget per ziekenhuis uiteen tussen de 0,8% en de 6,4%.
Zowel het ziekenhuis met het laagste als met het hoogste budgetaandeel is een ziekenhuis
met een relatief klein budget.
Aantal geneesmiddelen verdrievoudigd
Er zijn steeds meer geneesmiddelen in de beleidsregels opgenomen. In 2002 waren dit er
11. Eind 2008 stonden er 33 geneesmiddelen op de beleidsregel. De meeste hiervan zijn in
2006 aan de beleidsregel toegevoegd. In dat jaar kwamen acht nieuwe geneesmiddelen op
de beleidsregel. In 2008 waren dat er zeven. Naast de toevoeging van nieuwe
geneesmiddelen, is de beleidsregel dure geneesmiddelen in de loop van de tijd uitgebreid
met 14 nieuwe (sub)indicaties van geneesmiddelen die reeds onderdeel waren van de
beleidsregel.
Om voor opname in de beleidsregel dure geneesmiddelen in aanmerking te komen,
hanteert het College voor zorgverzekeringen (CVZ) in de praktijk een kostendrempel van
2,5 miljoen euro. In 2008 zijn de netto-inkoopkosten van 7 geneesmiddelen die drie jaar of
langer op de beleidsregel dure geneesmiddelen staan, lager dan de kostendrempel van 2,5
miljoen.
Helft van de uitgaven bij drie geneesmiddelen
Drie geneesmiddelen namen in 2008 bijna de helft van de totale kosten van dure
geneesmiddelen voor hun rekening. Het gaat om infliximab (Remicade) met € 78,1 miljoen,
trastuzumab (Herceptin) met € 58,8 miljoen en rituximab (Mabthera) met € 51,2 miljoen.
Alle drie de geneesmiddelen horen tot de groep immunomodulantia. Het geneesmiddel op
de regeling dure geneesmiddelen met de sterkste uitgaventoename is bevacizumab
(Avastin). De uitgaven aan dit middel namen in 2008 toe met € 16,9 miljoen tot € 44,6
miljoen. Ook dit geneesmiddel wordt gerekend tot de immunomodulantia. Aan zowel
infliximab, trastuzumab, rituximab als bevacizumab zijn in de afgelopen jaren nieuwe
indicaties toegevoegd die in de beleidsregel dure geneesmiddelen zijn opgenomen.

Beleidsregel weesgeneesmiddelen
Sterke kostenstijging bij één weesgeneesmiddel
Per 1 januari 2006 is een beleidsregel voor weesgeneesmiddelen geïntroduceerd.
Weesgeneesmiddelen die op deze beleidsregel staan, worden voor 100% budgettair
gecompenseerd. Alleen academische ziekenhuizen kunnen van deze beleidsregel gebruik
maken. In 2008 bedroegen de kosten ten laste van de beleidsregel
€ 56,9 miljoen. Ten opzichte van 2007 zijn de kosten met € 19,7 miljoen toegenomen. Dit is
een toename van 53,0%. Net als in 2007 wordt deze toename grotendeels veroorzaakt door
één geneesmiddel, namelijk alglucosidase alfa (Myozyme). De kosten van dit
weesgeneesmiddel namen in 2008 in absolute zin met € 15,3 miljoen en in procentuele zin
met 75,7% toe.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

8

=

=

=

Netto-inkoopkosten dure geneesmiddelen per geneesmiddel, 2004-2008 (1 = € 1 mln.)
Geneesmiddel
Merknaam
2004
2005
2006
2007
2008
Infliximab
Remicade
Trastuzumab
Herceptin
Rituximab
Mabthera
Bevacizumab
Avastin
Docetaxel
Taxotere
Immunoglobuline i.v.
diverse preparaten
Gemcitabine
Gemzar
Pemetrexed
Alimta
Irinotecan
Campto
Bortezomib
Velcade
Oxaliplatin
diverse preparaten
Natalizumab
Tysabri
Doxorubicine
Caelyx, Myocet
Paclitaxel
diverse preparaten
Omalizumab
Xolair
Botulinetoxine
Botox, Dysport
Caspofungine
Cancidas
Ranibizumab
Lucentis
Voriconazol
Vfend
Cetuximab
Erbitux
Abatacept
Orencia
Methylaminolevulinaat Metvix
Alemtuzumab
Mabcampath
Palifermin
Kepivance
Drotrecogin alfa
Xigris
Vinorelbine
Navelbine, Navirel
Verteporfin
Visudyne
Temsirolimus
Torisel
Panitumumab
Vectibix
Ibritumomab tiuxetan
Zevalin
Temoporfin
Foscan
Anidulafungine
Ecalta
Pegaptanib
Macugen
Totaal dure geneesmiddelen

33,5
8,9
10,6
14,4
12,2
11,3
7,4
11,2
2,1
13,9
2,9
1,7
130,1

40,1
54,2
69,4
78,1
18,0
51,1
59,3
58,8
28,9
36,7
42,6
51,2
3,1
11,9
27,8
44,6
18,4
23,2
26,2
31,9
14,0
13,9
15,0
18,1
12,5
13,1
14,5
15,1
1,9
5,1
6,6
9,8
7,2
6,7
7,6
9,1
3,3
5,7
8,2
24,8
29,3
18,5
8,0
0,1
2,1
7,3
3,2
3,7
4,5
6,5
7,8
6,5
6,3
5,3
0,5
2,8
4,9
3,2
3,1
3,6
4,8
3,3
0,5
3,0
2,9
1,3
2,1
0,2
1,7
0,9
0,5
0,5
0,9
0,0
0,4
0,6
0,7
0,6
0,6
0,7
0,9
0,6
0,4
1,8
1,5
0,4
0,4
0,3
0,3
0,0
0,3
0,2
0,2
0,1
0,0
0,0
0,0
185,6
266,0
317,6
379,5
+42,7% +43,3% +19,4% +19,5%

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

9

=

=

=

Netto-inkoopkosten weesgeneesmiddelen per geneesmiddel, 2004-2008 (1 = € 1 mln.)
Geneesmiddel
Merknaam
2004
2005
2006
2007
2008
Alglucosidase alfa
Myozyme
Agalsidase bèta
Fabrazyme
Laronidase
Aldurazyme
Idursulfase
Elaprase
Agalsidase alfa
Replagal
Galsulfase
Naglazyme
Totaal weesgeneesmiddelen

-

-

3,9
4,6
8,6

20,2
6
5,5
1,9
3,5
0,2
37,2

35,5
6,8
5,1
4,5
3,7
1,3
56,9
+53,0%

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

10

=

=

=

1.

1.1.

Inleiding

Achtergrond en aanleiding

De bekostiging van dure- en weesgeneesmiddelen is al jaren onderwerp van discussie.
Zowel zorgverleners als patiëntenorganisaties maken zich zorgen over de verstrekking van
dure geneesmiddelen aan patiënten in ziekenhuizen. In het verleden bekostigden
ziekenhuizen de geneesmiddelenuitgaven in zijn geheel uit het reguliere budget. Om er
voor te zorgen dat de behandeling met dure geneesmiddelen om financiële redenen niet in
het gedrang zou komen, heeft het toenmalige College Tarieven Gezondheidszorg (CTG) in
2002 een beleidsregel dure geneesmiddelen vastgesteld. Naar aanleiding van een
onderzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) naar de
problemen rond de verstrekking van dure geneesmiddelen, heeft de Minister aanwijzingen
gegeven aan het CTG om de beleidsregel aan te passen. Deze aangepaste beleidsregel is
op 1 januari 2006 van kracht geworden. Belangrijke wijziging in deze beleidsregel is dat er
voor alle ziekenhuizen een gelijk vergoedingspercentage is van 80%. De overige 20%
moeten ziekenhuizen dekken vanuit het reguliere budget. Daarvóór waren regionale
verschillen in vergoedingpercentages mogelijk, omdat deze tot stand kwamen in
onderhandelingen tussen het ziekenhuis en de zorgverzekeraar. Hierbij gold een maximale
vergoeding van 75%. Ondanks de opgehoogde budgetcompensatie gaven ziekenhuizen
aan dat ook de huidige bekostigingsregeling niet toereikend is. Om meer zicht te krijgen op
de groeiende kosten van dure- en weesgeneesmiddelen heeft de minister van VWS in
overleg met de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), de Nederlandse
Federatie van Universitair Medische Centra (NFU) en de Nederlandse Vereniging voor
Ziekenhuisapothekers (NVZA) besloten om een kostenmonitor op te zetten. In opdracht van
VWS voert de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) de monitor dure
geneesmiddelen uit. In november 2007 bracht de SFK de eerste kostenmonitor uit over de
periode 2004 tot en met 2006 en in mei 2009 is de tweede kostenmonitor over 2007
verschenen. De eerste en de tweede kostenmonitor zijn gebaseerd op verschillende
brongegevens. De eerste monitor maakte gebruik van de gegevens die door Nederlandse
ziekenhuisapothekers zijn aangeleverd. De gegevens in de tweede monitor zijn
aangeleverd door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Dit heeft als voordeel dat
ziekenhuizen de gegevens niet twee keer hoefden aan te leveren. Het nadeel is dat er in de
nieuwe opzet, in tegenstelling tot de eerdere monitor, helaas geen gegevens meer
voorhanden zijn over de totale geneesmiddelenkosten in ziekenhuizen. Ook in deze monitor
is opnieuw gebruik gemaakt van gegevens die zijn aangeleverd door de NZa.

1.2.

Doelstelling van de monitor

Doelstelling van de monitor is inzicht te geven in het gebruik en de kosten van dure- en
weesgeneesmiddelen in ziekenhuizen die toegelaten zijn tot de beleidsregel dure
geneesmiddelen respectievelijk de beleidsregel weesgeneesmiddelen. Voor de monitor zijn
per ziekenhuis gegevens opgevraagd over het gebruik van en de uitgaven aan dure- en
weesgeneesmiddelen per geneesmiddel. De SFK extrapoleert deze gegevens met een
betrouwbare methode naar nationaal niveau en analyseert de resultaten. Deelnemende
ziekenhuizen ontvangen benchmarkinformatie.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

11

=

=

=

Voor de begeleiding van de monitor heeft VWS een commissie ingesteld die bestaat uit
afgevaardigden van NVZ, NFU, NVZA, VWS en SFK (zie bijlage 1). Deze
begeleidingscommissie heeft onder meer de bevoegdheden om de voortgang van de
opdracht te begeleiden, de ontwikkeling van de database te bespreken en daar waar nodig
te adviseren over de aanpak en uitvoering van deze opdracht.

1.3.

Indeling van het rapport

Hoofdstuk 2 van het rapport beschrijft de gehanteerde onderzoeksopzet. In hoofdstuk 3
staan de gerealiseerde respons en de bruikbaarheid van de geleverde gegevens centraal.
De belangrijkste resultaten met betrekking tot de kosten van dure geneesmiddelen staan in
hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 worden de individuele geneesmiddelen die op de beleidsregel
dure geneesmiddelen zijn opgenomen, beschouwd. In hoofdstuk 6 komt de beleidsregel
weesgeneesmiddelen aan bod.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

12

=

=

=

2.

2.1.

De onderzoeksopzet

De onderzoekspopulatie

Sinds 2002 geldt de beleidsregel dure geneesmiddelen. Deze beleidsregel omschrijft de
voorwaarden waaronder een ziekenhuis naast de reguliere budgetten een extra
compensatie voor de kosten van dure geneesmiddelen kan krijgen. Tot 2006 werd 0 tot
75% van de kosten vergoed. Dit was afhankelijk van de afspraken met verzekeraars. Vanaf
1 januari 2006 ontvangt een ziekenhuis een budgetcompensatie van 80% van de nettoinkoopkosten voor de verstrekking van een geneesmiddel dat op de beleidsregel dure
geneesmiddelen is opgenomen. Daarnaast is per 1 januari 2006 een beleidsregel voor
weesgeneesmiddelen geïntroduceerd. Weesgeneesmiddelen die op de lijst van deze
beleidsregel komen te staan worden voor 100% in het ziekenhuisbudget gecompenseerd.
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) stelt de beleidsregels dure- en weesgeneesmiddelen
vast. De instellingen die via de beleidsregel dure geneesmiddelen voor budgetcompensatie
in aanmerking komen zijn instellingen voor medisch specialistische zorg en instellingen voor
niet-klinische revalidatie alsmede academische ziekenhuizen, ziekenhuizen en instellingen
voor revalidatie. Uitsluitend academische ziekenhuizen kunnen een beroep doen op de
beleidsregel weesgeneesmiddelen. Al deze instellingen vormen de onderzoekspopulatie.
Op basis van de ledenlijsten van de NVZ en de NFU zijn de betreffende instellingen
uitgenodigd voor deelname aan de monitor.

2.2.

Onderzoeksvariabelen

De beleidsregels dure- en weesgeneesmiddelen van de NZa zijn het uitgangpunt geweest
voor de monitor. Het gaat hierbij om de uitgaven die op basis van de netto-inkoopkosten
door de instelling ten laste van deze beleidsregels bij de zorgverzekeraar zijn gedeclareerd.
Bij de definitie van netto-inkoopkosten gaat de NZa uit van de inkoopprijs (volgens de
lijstprijs) na aftrek van eventuele kortingen en bonussen, van het door de zorgaanbieder
ingekochte geneesmiddel.

2.3.

Gegevensverzameling

In tegenstelling tot de gegevensverzameling over de jaren 2004 tot en met 2006 konden
deelnemende instellingen een machtiging afgeven aan de NZa om de benodigde gegevens
over 2007 en 2008 door te leveren aan de SFK. Instellingen leveren de netto-inkoopkosten
van geneesmiddelen die in de beleidsregels dure geneesmiddelen en weesgeneesmiddelen
zijn opgenomen, al aan bij de NZa en worden op deze wijze administratief niet dubbel
belast. In de eerste versie van de monitor konden deelnemende instellingen gegevens
aanleveren aan de SFK via een webformulier of een voorgedefinieerde spreadsheet.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

13

=

=

=

De door de NZa aangeleverde gegevens hebben betrekking op de per oktober 2009
afgerekende vergoeding van de netto-inkoopkosten per instelling. De SFK bedankt Edwin
Stuivenwold van de NZa voor zijn medewerking aan deze monitor.
Naast deze gegevens zijn referentiegegevens over instellingskenmerken noodzakelijk voor
de extrapolatie en presentatie van de gegevens zoals het aantal verpleegdagen en het
Wettelijk Budget Aanvaardbare Kosten (WBAK). Deze gegevens zijn afkomstig uit de
individuele jaarverslagen van academische ziekenhuizen, algemene ziekenhuizen en
categorale instellingen zoals terug te vinden op de website jaarverslagen zorg van het CIBG
(http://www.jaarverslagenzorg.nl).
In hoofdstuk 5 is prijsinformatie opgenomen van de in de beleidsregels opgenomen
geneesmiddelen. Het betreft de inkoopprijzen uit de G-Standaard van december 2008 zoals
vastgelegd door Z-Index. Al deze prijzen worden exclusief BTW weergegeven. Voor het
beroep op de beleidsregels gelden de netto inkoopkosten. Deze kunnen gebaseerd zijn op
afwijkende prijzen. Indien de WHO een standaarddagdosering (DDD) voor een betreffend
geneesmiddel heeft vastgesteld, is de inkoopprijs uit de G-Standaard uitgedrukt in een prijs
per DDD. In de andere gevallen wordt een prijs voor een gangbare sterkte en
toedieningsvorm weergegeven.
In hoofdstuk 5 wordt bij een deel van de geneesmiddelen getoetst of de gerealiseerde
netto-inkoopkosten overeenkomen met de met de kostenprognose van de Commissie
farmaceutische Hulp (CFH) van het College voor zorgverzekeringen (CVZ) in haar advies
over opname van de geneesmiddelen op de beleidsregels. Hierbij moet worden opgemerkt
dat de kostenprognose in de adviezen van het CVZ meestal gebaseerd is op de verwachte
kosten drie jaar na introductie van het betreffende geneesmiddel.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

14

=

=

=

3.

3.1.

Respons en bruikbaarheid van de geleverde gegevens

De gerealiseerde respons in aantallen

92 instellingen hebben gegevens aangeleverd voor de monitor over 2008. Bij academische
ziekenhuizen is de respons 100% en bij de algemene ziekenhuizen komt deze uit op 88%.
De respons ligt hiermee duidelijk boven de doelstelling van 80% zoals gedefinieerd door de
begeleidingscommissie.
De respons onder de categorale instellingen ligt op 18%. Dit is niet vreemd aangezien de
beleidsregels dure- en weesgeneesmiddelen voor de meeste van deze instellingen niet van
toepassing zijn. In 2007 telt Nederland volgens de Zorgatlas van het RIVM 98 categorale
instellingen die georganiseerd zijn in 62 organisaties. Het RIVM onderscheidt zes typen
ziekenhuizen: Revalidatiecentra (23), Astmacentra/longrevalidatiecentra (5),
Epilepsiecentra (2), Dialysecentra (4), Audiologische centra (20) en Radiotherapeutische
centra (6) en overige categorale instellingen (4). Van de categorale instellingen deden 20
revalidatiecentra een beroep op de beleidsregel dure geneesmiddelen. Negen hiervan
hebben zich voor de monitor aangemeld. De overige deelnemers worden tot de overige
categorale instellingen gerekend. Hierdoor ligt de reële respons onder categorale
instellingen rond de 50%.
Respons monitor dure geneesmiddelen

Academische ziekenhuizen
Algemene ziekenhuizen
Categorale ziekenhuizen

Aantal
instellingen
8
83
62

Aantal
deelnemers
8
73
11

In %
100%
88%
18%

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

3.2.

Extrapolatie

Aangezien de totale respons niet op 100% uitkomt, moeten de gegevens worden
geëxtrapoleerd om tot een landelijke raming van de kosten van dure geneesmiddelen te
komen. Hierbij gaan we uit van een populatieverdeling van ziekenhuizen in de categorieën:
academische, algemene en categorale ziekenhuizen.
Alle academische ziekenhuizen hebben gegevens geleverd voor de monitor. Dit betekent
dat gegevens van deze ziekenhuizen niet geëxtrapoleerd hoeven te worden. Bij de
algemene ziekenhuizen ligt de respons op 73 van de 83 ziekenhuizen. De meest simpele
extrapolatiemethode is om de gegevens op te hogen op basis van het aantal deelnemende
algemene ziekenhuizen ten opzichte van het totaal aantal algemene ziekenhuizen.
Voorwaarde hierbij is dat de steekproef een representatieve afspiegeling vormt van de
totale populatie.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

15

=

=

=

In de monitor over 2004 tot en met 2006 is een extrapolatie uitgevoerd op basis van een
aantal kenmerken die voor de hele populatie beschikbaar zijn zoals het aantal bedden, het
wettelijk budget aanvaardbare kosten, opbrengsten, lasten, aantal opnamen en aantal
verpleegdagen. Op basis van de vergelijking bleek dat de grotere algemene ziekenhuizen
licht waren oververtegenwoordigd onder de deelnemende instellingen en dat om die reden
extrapolatie op basis van een (productie)parameter is aangewezen. De
begeleidingscommissie heeft toen de voorkeur uitgesproken voor een extrapolatie op basis
van een dynamische productieparameter en niet op basis van een statische parameter.
Omdat het aantal verpleegdagen de sterkste correlatie heeft met de uitgaven aan dure
geneesmiddelen en de hoogste betrouwbaarheid geeft, is toen gekozen voor een
extrapolatie op basis van het aantal verpleegdagen. Ook in de monitor over 2007 en in de
voorliggende monitor over 2008 zijn de gegevens van algemene ziekenhuizen
geëxtrapoleerd op basis van het aantal verpleegdagen.
De categorale instellingen zijn opgedeeld in revalidatiecentra, astmacentra/longrevalidatiecentra, epilepsiecentra, dialysecentra, audiologische centra en
radiotherapeutische centra en overige categorale instellingen. Uitsluitend revalidatiecentra,
astmacentra/longrevalidatiecentra en overige categorale instellingen doen een beroep op
de beleidsregel dure geneesmiddelen. Gezien het ontbreken van andere
extrapolatieparameters worden de gegevens van de revalidatiecentra opgehoogd op basis
van het aantal deelnemers in de steekproef ten opzichte van het totale aantal
revalidatiecentra. Voor de astmacentra/longrevalidatiecentra en de overige categorale
instellingen hebben vier instellingen gegevens voor de monitor als afzonderlijke instelling
aangeleverd. De gegevens van de ontbrekende instellingen zijn vanwege het verschillende
karakter van deze instellingen niet opgehoogd en zijn daarmee impliciet op nul gesteld.

3.3.

Bruikbaarheid van de geleverde gegevens

De gegevensopvraag is vanwege praktische haalbaarheid van het onderzoek beperkt tot de
aan de NZa beschikbaar gestelde gegevens over de netto-inkoopkosten van de dure- en
weesgeneesmiddelen. De peildatum van deze gegevens is oktober 2009. Gezien het
ontbreken van kengetallen als de afgeleverde hoeveelheid of aantal gebruikers geeft de
monitor op dit moment geen inzicht in onderliggende factoren die ten grondslag liggen aan
de kostenontwikkeling van dure geneesmiddelen, zoals nieuwe gebruikers, gebruiksduur,
verminderd gebruik, door gemiddeld lagere doseringen of kortere gebruiksduur. Dit vergt
aanvullend onderzoek.
In de beleidsregel dure geneesmiddelen van de NZa wordt bij een aantal geneesmiddelen
een uitsplitsing gemaakt naar verschillende indicaties. Dit geldt voor rituximab, infliximab,
trastuzumab, bevacizumab, bortezomib en alemtuzumab. Er zijn echter geen gegevens
beschikbaar over de uitsplitsing van de netto-inkoopkosten van deze middelen naar de
genoemde indicaties. Voor wat betreft de totale opgave van netto inkoopkosten door
instellingen zou alleen op basis van de aan de beleidsregel verbonden toetsingsrapporten
en dus door het CVZ getoetste indicaties mogen worden verantwoord. In deze monitor gaat
het uitsluitend om die netto-inkoopkosten die ten laste van de betreffende beleidsregels zijn
gebracht.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

16

=

=

=

De op basis van een steekproef van de NZa verkregen gegevens zijn geëxtrapoleerd tot
een landelijke raming. Ondanks dat er voldoende deelname is voor een representatief beeld
kunnen de in deze monitor opgenomen bedragen licht afwijken van de door de NZa
vastgelegde totale netto-inkoopkosten. Omdat alleen indicaties van een geneesmiddel
waarvoor het is geregistreerd of waarbij het CVZ heeft geoordeeld dat het een algemeen
aanvaarde medische indicatie betreft voor vergoeding krachtens de beleidsregel in
aanmerking komen, kunnen de totale netto-inkoopkosten van de in van de beleidsregel
opgenomen geneesmiddelen in voorkomende gevallen ook lager zijn dan de totale
inkoopkosten van deze geneesmiddelen.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

17

=

=

=

4.

Kosten dure geneesmiddelen

4.1.

Beleidsregel dure geneesmiddelen

De totale kosten van de dure geneesmiddelen in ziekenhuizen kwamen in 2008 uit op een
bedrag van € 379,5 miljoen. Dit betreft de netto-inkoopkosten van de in de beleidsregel
opgenomen geneesmiddelen voor zover de ziekenhuizen hiervoor een budgettaire
compensatie hebben aangevraagd. In 2008 zijn de kosten van dure geneesmiddelen met
19,5% toegenomen. Procentueel gezien is deze toename vrijwel gelijk aan die van 2007,
toen de kosten met 19,4% toenamen. In absolute zin namen de kosten wel meer toe. In
2008 bedroeg de kostentoename € 61,9 miljoen, terwijl deze in het daaraan voorafgaande
jaar op € 51,6 uitkwam. In 2008 zijn de kosten van de dure geneesmiddelen bijna drie keer
hoger dan in 2004.

Ontwikkeling netto-inkoopkosten dure geneesmiddelen per deelsector (1 = € 1 mln.)

400
350
300
250
200
150
100
50
0
2004

2005

2006

Academische Ziekenhuizen
Categorale ziekenhuizen

2007

2008

Algemene ziekenhuizen

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Netto-inkoopkosten dure geneesmiddelen (1 = € 1 mln.)
Academische Ziekenhuizen
Algemene ziekenhuizen
Categorale ziekenhuizen

2004
28,6
98
3,5

2005
37,5
142,5
5,6

2006
48,3
208,3
9,4

Totaal

130,1

185,6

266,0

2007
54,8
254,1
8,7
317,6

2008
63,8
306,9
8,8
379,5

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

18

=

=

=

Het aandeel van algemene ziekenhuizen in de totale kosten is gestegen van 75% in 2004
tot 81% in 2008. Het kostenaandeel van de academische ziekenhuizen bedroeg 17% en dat
van de categorale ziekenhuizen kwam uit op 2%. De kosten van de dure geneesmiddelen
namen bij algemene ziekenhuizen evenals in voorgaande jaren sterker toe dan bij
academische ziekenhuizen en categorale ziekenhuizen, alhoewel het verschil minder groot
is dan in andere jaren. In 2008 namen de netto inkoopkosten bij algemene ziekenhuizen
met 21% toe en bij academische ziekenhuizen met 16%. In 2007 bedroegen deze
percentages 22% respectievelijk 13%. De gemiddelde netto inkoopkosten van dure
geneesmiddelen bedroegen per algemeen ziekenhuis € 3,7 miljoen, voor academische
ziekenhuizen was dat € 8,0 miljoen.

Mutatie netto-inkoopkosten dure geneesmiddelen ten opzichte van voorgaand jaar
Academische Ziekenhuizen
Algemene ziekenhuizen
Categorale ziekenhuizen

2005
31%
45%
60%

2006
29%
46%
68%

2007
13%
22%
-7%

Totaal

43%

43%

19%

2008
16%
21%
1%
19%

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Een deel van de kostenstijging ten laste van de beleidsregels kan worden verklaard,
doordat er steeds meer geneesmiddelen in de beleidsregel dure geneesmiddelen zijn
opgenomen (zie bijlage 2). In 2002 waren er 11 geneesmiddelen op de lijst opgenomen.
Eind 2008 waren dat er 33. Een groot deel hiervan staat relatief kort op de lijst. Vanaf 2006
zijn er namelijk 18 geneesmiddelen aan de beleidsregel dure geneesmiddelen toegevoegd.
Naast de toevoeging van nieuwe geneesmiddelen, is de lijst met dure geneesmiddelen in
de loop van de tijd uitgebreid met 14 nieuwe (sub)indicaties.

Aantal nieuwe geneesmiddelen en nieuwe indicaties op de beleidsregel dure geneesmiddelen vanaf 2002
8
6
4
2
0
2004

2005

2006

nieuw geneesmiddel

2007

2008

nieuwe indicatie

De kosten van geneesmiddelen die al vanaf 2002 in de beleidsregel zijn opgenomen waren
in 2008 ruim twee keer zo hoog als in 2004. Samen namen deze vanaf 2002 opgenomen
geneesmiddelen in 2008 drie kwart van de totale kosten van alle geneesmiddelen op
beleidsregel dure geneesmiddelen voor hun rekening. Doordat de kosten van deze
middelen in 2008 met een stijgingspercentage van 6% minder dan gemiddeld toenamen,
lag dit aandeel aanzienlijk lager dan in de daaraan voorafgaande jaren. Zo bedroeg het

Stichting Farmaceutische Kengetallen

19

=

=

=

aandeel van de in 2002 opgenomen en middelen in 2007 nog 83%. Vooral de in 2005 en
2006 in de beleidsregel opgenomen middelen maakten in 2008 een relatief sterke
kostenstijging door. Dit heeft waarschijnlijk deels te maken met de uitbreiding van het
indicatiegebied van deze geneesmiddelen.
Netto-inkoopkosten dure geneesmiddelen per jaar van opname van het betreffende
geneesmiddel in de beleidsregel (1 = 1 € mln.)
2007
2004
2005
2006
2008
2002
128,0
176,7
239,3
263,6
280,7
2003
2004
2,1
3,2
3,7
4,5
6,5
2005
5,7
17,9
35,0
54,8
2006
5,1
12,4
22,7
2007
2,1
6,8
2008

-

-

-

-

7,9

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

20

=

=

=

Netto-inkoopkosten dure geneesmiddelen naar jaar van opname in de beleidsregel
90

80

70

60

50

40

30

20

10

0
Botulinetoxine
Docetaxel
Gemcitabine
Immunoglobuline i.v.
Infliximab
2002

Irinotecan
Oxaliplatin
Paclitaxel
Rituximab
Trastuzumab

2004
2005

2004

Verteporfin
Doxorubicine
liposomal
Bevacizumab
Pemetrexed

2005

Vinorelbine
Alemtuzumab

2006

Bortezomib
Drotrecogin-alfa
2006

2007

Ibritumomab Tiuxetan

2008

Natalizumab
Omalizumab
Palifermin
Pegaptanib
Abatacept

2007

Cetuximab
Ranibizumab
Anidulafungine
Caspofungine
Methylaminolevulinaat

2008

Panitumumab
Temoporfin
Temsirolimus
Voriconazol

Stichting Farmaceutische Kengetallen

21

=

=

=

4.2.

Kosten uit reguliere budget

De kosten die ziekenhuizen in 2008 uit hun reguliere budget moesten dekken, bedroegen
€ 73,3 miljoen. Dit is € 13,6 miljoen meer dan in 2007. Daarmee is 2008 het jaar met de
hoogste budgettaire lastendruk sinds de invoering van de beleidsregel. Met de introductie
van een vast vergoedingspercentage in 2006 daalde de budgettaire lastendruk
aanvankelijk, maar in 2007 lag deze met € 59,7 miljoen net boven het niveau van 2005.
Vanwege het vaste vergoedingspercentage in de beleidsregel komt de toename van de
lastendruk nagenoeg overeen met de stijging van de netto-inkoopkosten bij dure
geneesmiddelen.

Ontwikkeling kosten uit reguliere budget instellingen, 2004-2008 (1 = € 1 mln.)

70
60
50
40
30
20
10
0
2004

2005

2006

Academische ziekenhuizen
Categorale instellingen

2007

2008

Algemene ziekenhuizen

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Met ingang van 2006 wordt op basis van de beleidsregel dure geneesmiddelen 80% van de
netto-inkoopkosten budgettair gecompenseerd en moeten ziekenhuizen dus voor maximaal
twintig procent van deze kosten dekking vinden in hun reguliere budget. Behandelingen van
patiënten met infliximab die vóór 1 mei 2004 zijn gestart, worden voor 100% vergoed.
Hierdoor ligt het feitelijke vergoedingspercentage in werkelijkheid iets hoger dan 80%.
Daarmee is het percentage van de kosten die ziekenhuizen vanuit het reguliere budget
moeten dekken, iets lager dan 20%.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

22

=

=

=

Overzicht kosten en budgetcompensatie* dure geneesmiddelen 2004-2008 ( 1 = € 1 mln)
2004

2005

2006

2007

2008

Academische ziekenhuizen
Netto inkoopkosten
Budgetcompensatie NZa
Uit reguliere budget

28,6
19,3
9,3

37,5
22,9
14,6

48,3
39,7
8,6

54,8
44,7
10,1

63,8
51,9
11,9

Algemene ziekenhuizen
Netto inkoopkosten
Budgetcompensatie NZa
Uit reguliere budget

98,0
67,8
30,2

142,5
100,3
42,2

208,3
169,5
38,8

254,1
206,2
47,9

306,9
247,3
59,6

Categorale instellingen
Netto inkoopkosten
Budgetcompensatie NZa
Uit reguliere budget

3,5
2,3
1,2

5,6
3,8
1,8

9,4
7,5
1,9

8,6
6,9
1,7

8,8
7,0
1,8

Totaal alle instellingen
Netto inkoopkosten
Budgetcompensatie NZa

130,1
89,4

185,6
127,0

266,0
216,7

317,5
257,8

379,5
306,2

Uit reguliere budget

40,7

58,6

49,3

59,7

73,3

2007
81,6%
81,1%
80,2%
81,2%

81,4%
80,6%
80,0%
80,7%

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen
*) inclusief behandelingen met infliximab die voor 100% zijn vergoed

Gemiddelde vergoedingspercentages* dure geneesmiddelen 2004-2008
Academische ziekenhuizen
Algemene ziekenhuizen
Categorale instellingen

2004
67,5%
69,2%
65,7%

2005
61,1%
70,4%
67,9%

2006
82,2%
81,4%
80,2%

Totaal alle instellingen

68,7%

68,4%

81,5%

2008

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen
*) inclusief behandelingen met infliximab die voor 100% zijn vergoed

Stichting Farmaceutische Kengetallen

23

=

=

=

4.3.

Budgetaandeel

Alhoewel de totale uitgaven aan dure geneesmiddelen sterk samenhangen met de hoogte
van het wettelijk budget voor aanvaardbare kosten, kan het budgetaandeel van de
geneesmiddelenuitgaven tussen het ene en het andere ziekenhuis sterk verschillen. In
2008 liep dit budgetaandeel bij academische ziekenhuizen uiteen tussen de 1,0% en de
3,8%, terwijl deze percentages bij algemene ziekenhuizen op 0,8% respectievelijk 6,4%
uitkwamen. Zowel het ziekenhuis met het laagste als het ziekenhuis met het hoogste
budgetaandeel betreft een algemeen ziekenhuis in de budgetklasse tot € 60 miljoen.
De afbouw van het wettelijk budget voor aanvaardbare kosten ten gunste van de uitbreiding
van het B-segment en de directe financiering vanaf 2008 van de academische component
vanuit het Zorgverzekeringsfonds bij de academische ziekenhuizen zorgen voor een
vertekend beeld bij het vergelijken in de tijd.

De kosten dure geneesmiddelen in procenten van het wettelijk budget aanvaardbare kosten
per budgetklasse
2004

2005

2006

2007

2008

8%
7%
6%
5%
4%
3%
2%
1%
0%
< € 60 mln.

€ 60 - € 120

> € 120 mln.

> € 120 mln.

Algemeen
ziekenhuis

Algemeen
ziekenhuis

Algemeen
ziekenhuis

Academisch
ziekenhuis

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

4.4.

Kostendrempel

Om voor opname in de beleidsregel dure geneesmiddelen in aanmerking te komen,
moesten de verwachte kosten aanvankelijk gelijk of hoger zijn dan 0,5% van de totale
geneesmiddelenkosten van ziekenhuizen. In de praktijk hanteert het College voor
zorgverzekeringen (CVZ) een kostendrempel van 2,5 miljoen euro. In 2008 haalden 14 van
de 33 geneesmiddelen die op de beleidsregel dure geneesmiddelen waren opgenomen,
deze drempel niet. Hierbij moet worden opgemerkt dat de kostenprognose in de adviezen
van het CVZ meestal gebaseerd is op de verwachte kosten drie jaar na introductie van het
betreffende geneesmiddel. De helft van de middelen met een lagere omzet dan de
kostendrempel staat korter dan drie jaar op de beleidsregel opgenomen. Van de middelen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

24

=

=

=

die drie jaar of langer op de beleidsregel staan, waren de netto-inkoopkosten van
alemtuzumab, palifermin, drotrecogin alfa, vinorelbine, verteporfin, panitumumab en
pegaptanib in 2008 lager dan de kostendrempel van 2,5 miljoen.

4.5.

Spreiding dure geneesmiddelen

Voor alle dure geneesmiddelen geldt dat een kwart van de netto-inkoopkosten binnen 10
van de 81 ziekenhuizen in de steekproef wordt gerealiseerd. 25 ziekenhuizen zijn samen
verantwoordelijk voor de helft van de kosten en 45 ziekenhuizen dragen drie kwart van de
kosten. Op het oog lijkt hier sprake van een scheve verdeling, maar deze scheefheid kan
voor een belangrijk deel worden toegeschreven aan de omvang van een ziekenhuis. Zo zijn
ook 25 ziekenhuizen verantwoordelijk voor de helft van het totaal aantal verpleegdagen. Dit
zijn overigens niet perse dezelfde ziekenhuizen.
Er zijn grote verschillen in spreiding tussen de verschillende geneesmiddelen op de
beleidsregel dure geneesmiddelen. Van de 33 geneesmiddelen die op de beleidsregel dure
geneesmiddelen zijn opgenomen zijn er slechts 12 geneesmiddelen die in min of meerdere
mate bij vrijwel alle deelnemende academische en algemene ziekenhuizen worden ingezet.
Dit zijn infliximab, trastuzumab, rituximab, bevacizumab, docetaxel, immunoglobuline,
gemcitabine, pemetrexed, irinotecan, oxaliplatin, paclitaxel en vinorelbine. Caspofungine,
cetuximab, abatacept, alemtuzumab en drotrecogin alfa worden bij ongeveer de helft van
de ziekenhuizen ingezet. In het algemeen geldt dat de middelen die het langst op de
beleidsregel dure geneesmiddelen staan ook bij de meeste ziekenhuizen worden toegepast
en ook de kosten gelijkmatiger zijn verdeeld.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

25

=

=

=

Aantal algemene en academische ziekenhuizen in de steekproef naar kostenaandeel, 2008
Kostenaandeel
25%
50%
75% 100%
Infliximab
7
18
38
80
Trastuzumab
11
27
46
81
Rituximab
9
23
42
81
Bevacizumab
10
24
44
80
Docetaxel
8
21
42
81
Immunoglobuline
5
17
38
81
Gemcitabine
10
24
44
80
Pemetrexed
4
15
38
80
Irinotecan
8
23
43
81
Bortezomib
5
15
31
73
Oxaliplatin
9
26
47
81
Natalizumab
2
6
15
72
Doxorubicine
3
16
39
78
Paclitaxel
9
23
41
81
Omalizumab
4
11
24
77
Botulinetoxine
3
8
16
51
Caspofungine
2
4
8
41
Ranibizumab
3
6
14
68
Voriconazol
2
6
18
74
Cetuximab
4
9
17
37
Abatacept
3
9
20
41
Methylaminolevulinaat
2
6
17
73
Alemtuzumab
1
2
5
40
Palifermin
1
2
4
Drotrecogin alfa
2
3
9
40
Vinorelbine
4
16
39
80
Verteporfin
1
2
3
8
Temsirolimus
2
3
8
64
Panitumumab
1
2
4
66
Ibritumomab Tiuxetan
1
3
Temoporfin
1
2
2
Anidulafungine
1
2
Pegaptanib
Totaal dure geneesmiddelen
10
25
45
81
Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

26

=

=

=

5.

Individuele dure geneesmiddelen

Drie geneesmiddelen namen in 2008 meer dan de helft van de totale kosten van dure
geneesmiddelen voor hun rekening. Het gaat om infliximab (Remicade) met € 78,1 miljoen,
trastuzumab (Herceptin) met € 58,8 miljoen en rituximab (Mabthera) met € 51,2 miljoen.
Alle drie de geneesmiddelen horen tot de groep immunomodulantia en staan vanaf 2002 op
de beleidsregel dure geneesmiddelen. Aan alle drie de geneesmiddelen zijn in de loop van
de tijd nieuwe indicaties toegevoegd. Net als in 2007 is ook bevacizumab (Avastin) het
geneesmiddel op de regeling dure geneesmiddelen met de sterkste uitgaventoename. De
uitgaven aan dit middel namen in 2008 met € 16,9 miljoen toe tot € 44,6 miljoen. Ook dit
geneesmiddel wordt gerekend tot de immunomodulantia en is vanaf 2005 op de
beleidsregel dure geneesmiddelen opgenomen. In deze periode zijn er voor bevacizumab
drie nieuwe indicaties aan de beleidsregel toegevoegd.
De in dit hoofdstuk vermelde prijzen zijn afkomstig uit de G-Standaard van december 2008
zoals vastgelegd door Z-Index. Indien de WHO een standaarddagdosering (DDD) voor een
betreffend geneesmiddel heeft vastgesteld, is de inkoopprijs uit de G-Standaard uitgedrukt
in een prijs per DDD. In de andere gevallen wordt een prijs voor een gangbare sterkte en
toedieningsvorm weergegeven. Voor het beroep op de beleidsregels gelden de netto
inkoopkosten. Deze kunnen gebaseerd zijn op afwijkende prijzen.

5.1.

Immunomodulantia

Immunomodulantia zijn middelen die het functioneren van het immunologisch systeem
beïnvloeden. Ze hebben binnen het cellulaire en/of het humorale immunologisch systeem
veelal verschillende aangrijpingspunten. In klinisch opzicht wordt door de toepassing van
immunomodulantia een toestand van immunosuppressie of immunostimulatie beoogd. De
uitgaven aan de immunomodulantia die in de beleidsregels zijn opgenomen kwamen in
2008 uit op € 249,8 miljoen. Dit is een toename van € 43,7 miljoen ten opzichte van het jaar
daarvoor. Deze groep geneesmiddelen levert daarmee een aanzienlijk bijdrage aan de
gehele kostenstijging binnen de dure geneesmiddelen.

5.1.1.

Infliximab

Infliximab (Remicade) onderdrukt afweerreacties van het lichaam. Het behoort tot de groep
van TNF-alfaremmers. Infliximab is vanaf 1 januari 2002 opgenomen op de beleidsregel
dure geneesmiddelen. Behandelingen van patiënten met infliximab die vóór 1 mei 2004 zijn
gestart, worden voor 100% vergoed. Voor de overige behandelingen geldt een
budgetcompensatie van 80%. Sinds 1 juni 2007 wordt infliximab onder voorwaarde ook
buiten het ziekenhuis vergoed voor de behandeling van reumatoïde artritis, ziekte van
Crohn, colitis ulcerosa, spondylitis ankylopoetica, artritis psoriatica en chronische plaques
psoriasis. Tot dan toe werd dit middel vanwege de toedieningsvorm en de mogelijke
ernstige infusie gerelateerde bijwerkingen uitsluitend klinisch toegepast. Een flacon van 100
mg poeder als concentraat voor infusieoplossing heeft in de G-Standaard van Z-Index een

Stichting Farmaceutische Kengetallen

27

=

=

=

inkoopprijs van € 622,-. Per standaarddagdosering (3,755 mg per dag) komt dat neer op
een bedrag van € 23,-. Deze prijs is de afgelopen jaren nagenoeg gelijk gebleven.
In 2008 bedroegen de kosten van dit geneesmiddel ten laste van de beleidsregel € 78,1
miljoen. Daarmee is infliximab voor het vijfde achtereenvolgende jaar het geneesmiddel op
de beleidsregels met de hoogste uitgaven. In 2008 namen de uitgaven aan infliximab met €
8,7 miljoen toe. Dit aanzienlijk minder dan in 2007 en 2006, toen de uitgaven voor infliximab
met ongeveer € 15 miljoen toenamen.
Uitgaven infliximab, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven infliximab in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

90

2005

2006

2007

2008

1 = € 1 mln.

8

75

7

60

6
5

45
69,4

30
15

40,1

33,5

78,1

4
3

54,2

2
1

0

0

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Extramuraal
Voor de vergoeding buiten het ziekenhuis is infliximab per 1 juni 2007 opgenomen in het
Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS). Het extramurale gebruik van infliximab bleef
in 2008 echter beperkt tot minder dan 100 verstrekkingen. Infliximab is voor gebruik buiten
het ziekenhuis geclusterd met etanercept (Enbrel) en adalimumab (Humira). Deze middelen
hadden in 2008 buiten het ziekenhuis een omzet van € 110 miljoen respectievelijk € 108
miljoen. Daarmee stonden deze twee geneesmiddelen hoog in de top 10 van
geneesmiddelen met de hoogste uitgaven en voerden ze bovendien de top 10 van
geneesmiddelen met de hoogste uitgavenstijging aan. Ten opzichte van 2007 namen de
kosten van etanercept met € 31 miljoen toe en die van adalimumab met € 36 miljoen.

5.1.2.

Trastuzumab

Trastuzumab (Herceptin) is een monoclonaal antilichaam dat vanaf 1 januari 2002 in de
beleidsregel dure geneesmiddelen is opgenomen voor patiënten met gemetastaseerde
borstkanker. Vanaf 1 januari 2006 is de indicatie niet-gemetastaseerde borstkanker aan de
beleidsregel toegevoegd. In dat jaar stegen de uitgaven aan trastuzumab van € 18,0
miljoen tot € 51,1 miljoen en was trastuzumab het geneesmiddel met de sterkste
uitgaventoename. In 2008 daalden de uitgaven aan trastuzumab met € 0,6 miljoen tot €
58,8 miljoen. Een flacon met 150 mg infusiepoeder kost € 673,-.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

28

> € 120 mln

=

=

=

Uitgaven trastuzumab, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven trastuzumab in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

75

2005

2006

2007

2008

8

1 = € 1 mln.

60

7
6

45

5

30

51,1

59,3

58,8

3
2

15
0

4

18,0

8,9

1
0

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

> € 120 mln

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.1.3.

Rituximab

Rituximab (Mabthera®) is een monoklonaal antilichaam dat wordt gebruikt bij de
behandeling van B-cel-non-Hodgkinlymfoom, B-celleukemie en reumatoïde artritis. Per 1
januari 2002 is rituximab opgenomen op de beleidsregel dure geneesmiddelen voor de
twee eerstgenoemde indicaties. Per 1 januari 2006 is daar de indicatie reumatoïde artritis
aan toegevoegd. De uitgaven aan rituximab toe van € 42,6 in 2007 tot € 51,2 in 2008.
Een flacon van 500 mg als concentraat voor infusieoplossing kost € 1.422,-. Uitgaande van
een dosering van 375 milligram per m² lichaamsoppervlak bij de indicatie non-Hodgkinlymfoom bedragen de kosten van één behandeling gemiddeld € 1.813,-. De dosering bij de
behandeling van reuma is 1000 milligram, na 2 weken wordt deze dosering nog een keer
herhaald. Gebruik buiten het ziekenhuis wordt niet vergoed.
Uitgaven rituximab, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven rituximab in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

60

2005

2006

2007

2008

1 = € 1 mln.

6

45

5
4

30
15

28,9

36,7

42,6

51,2

3
2
1

10,6
0

0

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

29

> € 120 mln

=

=

=

5.1.4.

Bevacizumab

Bevacizumab (Avastin) werd in 2005 geregistreerd voor de behandeling van
gemetastaseerde colorectaalkanker en is vanaf 1 januari 2005 opgenomen in de
beleidsregel dure geneesmiddelen. In april 2007 mag dit middel bij de behandeling van
gemetastaseerde borstkanker ook ten laste van de beleidsregel worden gebracht. In
september 2007 werd wederom een indicatie aan de beleidsregel toegevoegd, namelijk de
behandeling van vergevorderde longkanker. Per 1 januari is opnieuw een indicatie
toegevoegd en mag bevacizumab ook bij gemetastaseerde nierkanker ten laste van de
beleidsregel worden gebracht. Mogelijk als gevolg van de uitbreiding van de indicaties zijn
de uitgaven sterk gestegen. Binnen de beleidsregel dure geneesmiddelen is bevacizumab
het geneesmiddel met de sterkste uitgavenstijging in absolute zin. De uitgaven namen in
2008 met € 16,9 miljoen toe tot € 44,6 miljoen.
Een flacon van 400 mg poeder als concentraat voor infusieoplossing kost € 1.350,-. Sinds
de opname op de beleidsregel is deze prijs licht gedaald. Buiten het ziekenhuis wordt
bevacizumab niet vergoed.
Uitgaven bevacizumab, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven bevacizumab in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

60

2005

2006

2007

2008

1 = € 1 mln.

7
6

45

5
4

30
44,6
15

2

27,8
3,1

0
2004

2005

3

1

11,9

0

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.1.5.

Natalizumab

Natalizumab (Tysabri) is per 1 juli 2006 opgenomen op de beleidsregel dure
geneesmiddelen. Het is een monoklonaal antilichaam, dat de afweer onderdrukt. Artsen
schrijven natalizumab voor bij de behandeling van relapsing
remitting multiple sclerose aan patiënten die niet hebben gereageerd op een interferonbèta. In 2006 bedroegen de uitgaven aan natalizumab net iets meer dan € 0,1 miljoen en
inmiddels zijn deze in 2008 opgelopen tot een bedrag van € 7,4 miljoen. Ten tijde van de
opname in de beleidsregel verwachte het CVZ dat de kosten op 11,9 miljoen per jaar
zouden uitkomen.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

30

> € 120 mln

=

=

=

5.1.6.

Omalizumab

Omalizumab (Xolair) wordt ingezet bij de behandeling van ernstig allergisch astma. Per 1
januari 2006 is het middel toegevoegd aan de beleidsregel dure geneesmiddelen. In het
eerste jaar dat omalizumab in de beleidsregel dure geneesmiddelen was opgenomen kwam
de omzet uit op € 0,5 miljoen. De omzet van omalizumab nam in het derde jaar toe tot € 4,9
miljoen. Dit bedrag ligt nog ver onder de prognose van het CVZ, die de kosten schatte op
11,6 tot 16,1 miljoen euro. Een flacon met 150 milligram omalizumab en oplosmiddel voor
injectie heeft in de G-Standaard een inkoopprijs van € 407,-. Per standaarddagdosering van
16 mg bedragen de geneesmiddelenkosten € 43,-. Buiten het ziekenhuis wordt omalizumab
niet vergoed.

Uitgaven omalizumab, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven omalizumab in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

6

2005

2006

2007

2008

0,7

1 = € 1 mln.

5

0,6

4

0,5
0,4

3
4,9

2

0,2

2,8

1

0,1

0,5

0
2004

2005

2006

0,3

0,0

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.1.7.

Cetuximab

Cetuximab (Erbitux) is een monoklonaal antilichaam dat wordt toegepast bij bepaalde
vormen van darmkanker of bij plaveiselcelcarcinoom van het hoofd-halsgebied. Voor deze
laatste indicatie is cetuximab per 1 januari 2007 opgenomen op de beleidsregel dure
geneesmiddelen. De uitgaven aan cetuximab bedroegen in 2008 € 2,1 miljoen.

5.1.8.

Abatacept

Abatacept (Orencia) is per 1 januari 2007 opgenomen op de beleidsregel dure
geneesmiddelen en wordt ingezet voor de behandeling van volwassenen met ernstige
reumatoïde artritis. De uitgaven aan alemtuzumab bedroegen € 1,7 miljoen.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

31

> € 120 mln

=

=

=

5.1.9.

Alemtuzumab

Alemtuzumab (Mabcampath) is een monoklonaal antilichaam dat wordt gebruikt voor het
behandelen van patiënten met chronische lymfatische leukemie wanneer andere eerdere
behandelingen geen succes hebben gehad. Het geneesmiddel is per 1 januari 2006 op de
beleidsregel dure geneesmiddelen opgenomen en wordt buiten het ziekenhuis niet vergoed.
De uitgaven aan alemtuzumab kwamen zowel in 2006 als in 2007 uit op een bedrag van €
0,5 miljoen. In 2008 nam dit bedrag toe tot € 0,9 miljoen, maar hiermee blijft alemtuzumab
nog steeds ruim ver onder de door het CVZ geprognosticeerde kosten van circa € 5,3
miljoen euro per jaar.

5.2.

Cytostatica

Cytostatica worden gebruikt bij de behandeling van kanker. Een cytostaticum beoogt de
deling van cellen te stoppen. De werking berust over het algemeen op het ingrijpen op de
chemische reacties in de cel die nodig zijn voor de celdeling. Hierbij worden vooral
snelgroeiende cellen beschadigd. In 2008 bedroegen de uitgaven voor de cytostatica die in
de beleidsregels opgenomen zijn € 94,3 miljoen. Deze uitgaven zijn net iets hoger dan in
2007 toen de uitgaven aan cytostatica binnen de beleidsregel dure geneesmiddelen op €
90,4 uitkwamen. Docetaxel en gemcitabine zijn de cytostatica met de hoogste uitgaven.

5.2.1.

Docetaxel

Docetaxel (Taxotere) hoort samen met het eveneens in de beleidsregel opgenomen
paclitaxel tot de taxanen. Het wordt ingezet bij de behandeling van borstkanker en bij nietkleincellig longkanker, prostaatkanker, maagdarmkanker of hoofdhalskanker. Docetaxel als
concentraat voor infusievloeistof van 40 milligram per milliliter heeft in een flacon van 6
milliliter een inkoopprijs van € 738,-. Docetaxel is vanaf 1 januari 2002 opgenomen in de
beleidsregel dure geneesmiddelen. Buiten het ziekenhuis wordt docetaxel niet vergoed.
In 2008 kwamen de kosten van docetaxel die ten laste van de beleidsregel werden
gebracht uit op een bedrag van € 31,9 miljoen. De kosten zijn in een periode van vijf jaar vrij
gelijkmatig gestegen. Sinds 2004 namen de uitgaven met gemiddeld € 4 miljoen per jaar
toe.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

32

=

=

=

Uitgaven docetaxel, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven docetaxel in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

35

1 = € 1 mln.

2006

2007

2008

6

30

5

25

4

20
31,9

15
10
5

2005

23,2

18,4

14,4

26,2

3
2
1

0

0

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

> € 120 mln

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.2.2.

Gemcitabine

Gemcitabine (Gemzar®) wordt onder meer ingezet bij de behandeling van niet-kleincellig
longkanker, alvleesklierkanker, blaaskanker of borstkanker. Gemcitabine als concentraat
voor infusievloeistof van 200 milligram per flacon kost € 47,-. Een flacon van 1000
milligram kost € 204,-. Gemcitabine is vanaf 1 januari 2002 opgenomen in de beleidsregel
dure geneesmiddelen. Buiten het ziekenhuis wordt gemcitabine niet vergoed.
Bij gemcitabine is er sprake van een relatief gelijkmatige groei van de uitgaven. In 2008
kwamen de uitgaven aan gemcitabine ten laste van de beleidsregel uit op een bedrag van
€ 15,1 miljoen. Vanaf medio 2009 zijn er generieke varianten van gemcitabine beschikbaar.
Deze varianten zijn aanzienlijk lager geprijsd waardoor voor 2009 een daling van de kosten
mag worden verwacht.
Kosten gemcitabine, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven gemcitabine in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

1 = € 1 mln.

16
14

2,0

12

1,6

2005

2006

2007

2008

10
8
6

11,3

12,5

13,1

14,5

15,1

1,2
0,8

4
0,4

2
0

0,0

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

33

> € 120 mln

=

=

=

5.2.3.

Pemetrexed

Pemetrexed (Alimta) wordt toegepast bij borstvlieskanker. Het middel is sinds 1 januari
2005 opgenomen op de beleidsregel dure geneesmiddelen. In 2008 namen de aan dit
middel toe tot € 9,8 miljoen. Een flacon pemetrexed van 500mg kost € 1.733.
Uitgaven pemetrexed, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven pemetrexed in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

12

2005

2006

2007

2008

1,2

10
1 = € 1 mln.

1,0

8

0,8

6
9,8

4
5,1

2

0,4

6,6

0,2

1,9

0

0,6

0,0

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.2.4.

Irinotecan

Irinotecan (Campto) hoort tot de topo-isomerase-i-remmers en wordt ingezet bij uitgezaaide
vormen van darmkanker. Irinotecan als concentraat voor infusievloeistof van 20 milligram
per milliliter heeft per flacon van 100 milligram een apotheekinkoopprijs van € 211,-.
Irinotecan is vanaf 1 januari 2002 opgenomen in de beleidsregel dure geneesmiddelen. In
2008 namen de uitgaven aan irinotecan ten laste van de beleidsregel toe tot € 9,1 miljoen.
In 2009 zijn er generieke varianten van irinotecan beschikbaar, waardoor voor 2009 een
daling van de kosten mag worden verwacht. Buiten het ziekenhuis wordt irinotecan niet
vergoed.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

34

> € 120 mln

=

=

=

1 = € 1 mln.

Uitgaven irinotecan , alle instellingen, 2004-2008

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0

Uitgaven irinotecan in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

2005

2006

2007

2008

1,6
1,2

7,4

7,2

6,7

7,6

9,1

0,8
0,4
0,0

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

> € 120 mln

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.2.5.

Bortezomib

Bortezomib (Velcade) is een proteasoomremmer. Het wordt ingezet bij de behandeling van
beenmergkanker (multipel-myeloom) bij patiënten die tenminste 2 behandelingen hebben
gehad en waarbij de aandoening na de 2e behandeling verergerde. Een flacon met 3,5
milligram injectiepoeder heeft in de G-Standaard een apotheekinkoopprijs van
€ 1.143,-. Bortezomib is vanaf 1 januari 2006 opgenomen in de beleidsregel dure
geneesmiddelen en wordt buiten het ziekenhuis niet vergoed. De uitgaven aan bortezomib
namen toe van € 3,3 miljoen in 2006 tot € 8,2 miljoen in 2008.

1 = € 1 mln.

Uitgaven bortezomib, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven bortezomib in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

9
8
7
6
5
4
3
2
1
0

2005

2006

2007

2008

1,0
0,8
0,6

8,2
0,4

5,7
3,3

0,2
0,0

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

35

> € 120 mln

=

=

=

Extramuraal
Voor de vergoeding buiten het ziekenhuis is infliximab per 1 november 2008 onder
aanvullende voorwaarden opgenomen in het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS).
Gebruik buiten het ziekenhuis wordt uitsluitend vergoed voor verzekerden die lijden aan een
progressief multipel myeloom en die minstens een eerdere specifieke farmaceutische of
geneeskundige behandeling voor deze ziekte hebben gehad. In 2008 heeft de SFK geen
extramuraal gebruik geregistreerd.

5.2.6.

Oxaliplatin

Oxaliplatin is een platinaverbinding waarvan vanaf februari 2007 generieke varianten
beschikbaar zijn. Voor die tijd werd het onder de merknaam Eloxatin in de handel gebracht.
Artsen schrijven oxaliplatin voor bij bepaalde vormen van darmkanker. Oxaliplatin is vanaf 1
januari 2002 opgenomen in de beleidsregel dure geneesmiddelen. Buiten het ziekenhuis
wordt oxaliplatin niet vergoed. In 2007 waren de uitgaven aan oxaliplatin met € 18,5 miljoen
ruim € 10 miljoen lager dan in het jaar daarvoor. In 2008 daalde de uitgaven verder tot € 8
miljoen waarmee onder het niveau liggen van 2004. Het is zeer waarschijnlijk dat het
patentverloop een belangrijke oorzaak is van deze lagere uitgaven.

Uitgaven oxaliplatin, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven oxaliplatin in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

35

1 = € 1 mln.

30

2006

20

2008

3

15

24,8

10

29,3

2

18,5
11,2

8,0

0

1
0

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.2.7.

2007

4

25

5

2005

5

Doxorubicine

Doxorubicine kan worden toegediend als standaard doxorubicine, als doxorubicine in niet–
gepegyleerde liposomen (Myocet) en als doxorubicine in gepegyleerde liposomen (Caelyx).
Deze laatste vorm wordt toegepast als chemotherapie bij vrouwen met uitgezaaide
borstkanker en een verhoogd risico op hartproblemen. Daarnaast wordt het ook
voorgeschreven bij vrouwen met uitgezaaide eierstokkanker bij wie de ziekte voortschrijdt
na de standaardbehandeling of die vanwege overgevoeligheid niet met een
platinaverbinding kunnen worden behandeld. Standaard doxorubicine is generiek
beschikbaar en wordt ook buiten het ziekenhuis vergoed vanuit de basisverzekering. Het

Stichting Farmaceutische Kengetallen

36

> € 120 mln

=

=

=

gebruik buiten het ziekenhuis is echter beperkt tot enkele tientallen verstrekkingen. Zowel
doxorubicine in niet–gepegyleerde liposomen (Myocet) als doxorubicine in gepegyleerde
liposomen (Caelyx) worden buiten het ziekenhuis niet vergoed. Caelyx en Myocet zijn per 1
januari 2004 in de beleidsregel dure geneesmiddelen opgenomen. De uitgaven namen toe
van 4,5 miljoen in 2007 tot 6,5 miljoen in 2008.

Uitgaven doxorubicine liposomaal, alle instellingen,
2004-2008

Uitgaven doxorubicine liposomaal in promille van
budget aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

7

1 = € 1 mln.

6

2006

4

2008

0,6

6,5

3
2
2,1

3,2

3,7

2005

2006

0,4

4,5

0,2

0

0,0

2004

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.2.8.

2007

0,8

5

1

2005

1,0

Paclitaxel

Paclitaxel (Taxol) was het eerste dure geneesmiddel waarvoor al in 1995 een bijzondere
financiële regeling werd getroffen. Het wordt onder andere toegepast bij gemetastaseerde
borstkanker, eierstokkanker en niet-kleincellige longkanker. Het geneesmiddel is sinds 1
januari 2002 opgenomen op de beleidsregel dure geneesmiddelen. Extramuraal gebruik
wordt niet vergoed. Paclitaxel wordt door verschillende generieke leveranciers op de markt
gebracht. Het merkgeneesmiddel is inmiddels uit de handel. Een flacon met 300 mg
paclitaxel concentraat voor infusievloeistof kende tot medio 2007 een apotheekinkoopprijs
van bijna € 1.800,-. Daarna daalde deze apotheekinkoopprijs in de G-Standaard bij de
meeste leveranciers tot ongeveer € 1.313,- in december 2008. Eén leverancier heeft dit
geneesmiddel tegen een aanzienlijk lagere inkoopprijs van € 240,- in de G-Standaard
opgenomen. De uitgaven aan paclitaxel daalden van € 13,9 miljoen in 2004 tot € 5,3 miljoen
in 2008. Het is zeer waarschijnlijk dat het patentverloop een belangrijke oorzaak is van
deze lagere uitgaven.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

37

> € 120 mln

=

=

=

Uitgaven paclitaxel, alle instellingen, 2004-2008

UItgaven paclitaxel in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen)
2004

1 = € 1 mln.

16
14

2,0

12

1,6

2005

2006

2007

2008

10
8
6

1,2

13,9
0,8

4

7,8

2

6,5

6,3

5,3

2006

2007

2008

0

0,4
0,0

2004

2005

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

> € 120 mln

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.2.9.

Vinorelbine

Vinorelbine (Navelbine/Navirel) wordt gebruikt voor de behandeling van uitgezaaide borstof longkanker. Het is per 1 juli 2005 in de beleidsregel dure geneesmiddelen opgenomen.
Buiten het ziekenhuis wordt vinorelbine niet vergoed. Een flacon van 5 ml met 50 milligram
Navelbine of Navirel kost € 94,- respectievelijk € 143,-. De gebruikelijke dosering is één
flacon van 50 milliliter per toediening. De uitgaven aan vinorelbine ten laste van de
beleidsregel namen in 2007 af tot € 0,4 miljoen. Inmiddels zijn ook generieke varianten van
vinorelbine beschikbaar.

Uitgaven vinorelbine, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven vinorelbine in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse (academische
en algemene ziekenhuizen)
2004

1,0

2005

2006

2007

2008

0,16

1 = € 1 mln.

0,8
0,12

0,6
0,9

0,4

0,7

0,08

0,6
0,4

0,2
0,0

0,04
0,00

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

38

> € 120 mln

=

=

=

5.3.

Immunoglobulinen

5.3.1.

Immunoglobuline i.v.

Intraveneuze toediening van immunoglobuline vindt plaats bij mensen met een aangetast
immuunsysteem. Immunoglobulinen kunnen in de spier (intramusculair), in het onderhuidse
weefsel (subcutaan) of in de ader (intraveneus) toegediend worden. Via deze laatste
toedieningsweg kunnen hogere doseringen worden toegediend. Alleen intraveneuze
vormen van immunoglobulinen zijn sinds 1 januari 2002 in de beleidsregel dure
geneesmiddelen opgenomen. De uitgaven ten laste van de beleidsregel namen in 2008 toe
tot € 18,1 miljoen.

1 = € 1 mln.

Uitgaven immunoglobuline i.v., alle instellingen, 20042008
20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
0

Uitgaven immunoglobuline i.v. in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen), 20
2004

2005

2006

1,2

12,2

14,0

13,9

15,0

18,1
0,8
0,4
0,0

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Extramuraal
De uitgaven aan intraveneuze toediening van immunoglobulinen buiten het ziekenhuis via
openbare apotheken bedroegen € 9,8 miljoen. Dit bedrag is inclusief BTW en exclusief de
afleververgoeding. Buiten het ziekenhuis kwam het aandeel van de intraveneuze toediening
ten opzichte van alle toedieningsvormen van immunoglobulinen in 2008 op 92%.
Kosten immunoglobuline i.v. via openbare apotheken, 2004-2008
12
10
1 = € 1 mln.

2008

1,6

2004

8
6
8,8

4
2

2007

2,0

4,2

4,7

2004

2005

9,8

6,4

0
2006

2007

2008

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

39

> € 120 mln

=

=

=

5.4.

Spierrelaxantia

5.4.1.

Botulinetoxine

In de regeling dure geneesmiddelen is het gebruik beperkt tot revalidatiebehandeling in
algemene, categorale en academische ziekenhuizen, maar Botulinetoxine dankt zijn
bekendheid vooral aan de cosmetische chirurgie. Botulinetoxine is sinds 1 januari 2002 in
de beleidsregel opgenomen. De uitgaven ten laste van de beleidsregel waren de afgelopen
jaren vrij constant en schommelden tussen de € 2,9 miljoen en de € 3,6 miljoen. Ongeveer
15% van deze kosten worden gemaakt binnen revalidatiecentra. Gebruik van botulinetoxine
buiten het ziekenhuis wordt vergoed vanuit de basisverzekering.
Kosten botulinetoxine, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven botulinetoxine in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen), 2006
2004

6

2005

2006

2007

2008

0,6

5
1 = € 1 mln.

0,5

4

0,4

3
4,8

2
1

2,9

3,2

3,1

3,6

0,3
0,2
0,1

0

0,0

2004

2005

2006

2007

2008

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Extramuraal
Buiten het ziekenhuis wordt botulinetoxine maar beperkt toegediend. In 2008 verstrekten
openbare apotheken iets meer dan 700 voorschriften. De bijbehorende
geneesmiddelenkosten bedroegen € 0,8 miljoen (exclusief afleverkosten).

5.5.

5.5.1.

Antimycotica

Caspofungine

Caspofungine (Cancidas) wordt toegepast bij een gistinfectie met Candida, wanneer die
het lichaam is binnengedrongen. Het middel is sinds 1 januari 2008 opgenomen op de
beleidsregel dure geneesmiddelen en in dat jaar bedroegen de uitgaven € 3,3 miljoen.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

40

> € 120 mln

=

=

=

5.5.2.

Voriconazol

Voriconazol (Vfend) is geregistreerd voor de behandeling van diverse gist- en
schimmelinfecties en is per 1 januari 2008 op de beleidsregel dure geneesmiddelen
opgenomen bij de behandeling van invasieve aspergillose. Voriconazol is sinds 1 januari
2008 opgenomen op de beleidsregel dure geneesmiddelen. In dat eerste jaar kwamen de
kosten die ziekenhuizen ten laste van de beleidsregel brachten, uit op een bedrag van € 2,9
miljoen.
Extramuraal
Sinds februari 2003 is voriconazol in het verzekerde pakket opgenomen en vanaf 2005
schommelen de geneesmiddelenkosten via openbare apotheken rond de € 2 miljoen
(inclusief BTW en exclusief afleververgoeding). In 2008 kwamen deze
geneesmiddelenkosten uit op een bedrag van € 2,3 miljoen.
Kosten voriconazol via openbare apotheken, 2004-2008
3,0

1 = € 1 mln.

2,5
2,0
1,5

0,5

2,6

2,4

2,3

2006

2007

2008

2,1

1,0
1,2

0,0
2004

2005

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.5.3.

Anidulafungine

Evenals caspofungine is anidulafungine (Ecalta) per 1 januari 2009 in de beleidsregel dure
geneesmiddelen opgenomen voor de behandeling van invasieve candidiasis. In 2008
kwamen de kosten van anidulafungine uit op een bedrag van € 0,1 miljoen.

5.6.

5.6.1.

Oogmiddelen

Ranibizumab

Ranibizumab (Lucentis) kan worden ingezet voor de behandeling van patiënten met
exsudatieve (natte) leeftijdsgebonden maculadegeneratie. Het middel is sinds 1 januari
2007 op de beleidsregel dure geneesmiddelen opgenomen en in dat eerste jaar bedroegen

Stichting Farmaceutische Kengetallen

41

=

=

=

de uitgaven € 0,5 miljoen. In 2008 namen deze uitgaven toe tot € 3 miljoen. Dit is nog
steeds maar een fractie van de door het CVZ verwachte jaarlijkse kosten van € 44,1
miljoen. Mogelijk heeft dit te maken met het off-label gebruik van bevacizumab (Avastin) dat
aanzienlijk goedkoper kan zijn dan de geneesmiddelen die voor leeftijdsgebonden
maculadegeneratie zijn geregistreerd.

5.6.2.

Verteporfin

Evenals het bovengenoemde ranibizumab is verteporfin (Visudyne) geregistreerd voor
behandeling van patiënten met exsudatieve (natte) leeftijdsgebonden maculadegeneratie.
In 2008 bleven de uitgaven met € 0,4 miljoen op hetzelfde niveau als in 2007, terwijl ze in
de jaren daarvoor nog ronde de € 1,5 miljoen schommelden. Ook dit is een aanwijzing dat
er andere geneesmiddelen voor de behandeling worden ingezet. Vooral bij de grotere
ziekenhuizen worden er nauwelijks meer kosten voor dit geneesmiddel ten laste van de
beleidsregels gebracht.
Kosten verteporfin, alle instellingen, 2004-2008

Uitgaven verteporfin in promille van budget
aanvaardbare kosten per budgetklasse
(academische en algemene ziekenhuizen), 2006
2004

2,0

2005

2006

2007

2008

0,3

1 = € 1 mln.

1,6
0,2

1,2
0,8

0,2

1,8

1,7

1,5

0,1

0,4
0,4

0,4

2007

2008

0,0

0,1
0,0

2004

2005

2006

< € 60 mln.

€ 60 - € 120

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

5.6.3.

Pegaptanib

Pegaptanib (Macugen) kan evenals het bovengenoemde verteporfin worden ingezet voor
de behandeling van patiënten met exsudatieve (natte) leeftijdsgebonden
maculadegeneratie. Net als ranibizumab is pegaptanib een oplossing voor intravitreale
injectie (injectie in het oog) en verschilt daarmee wezenlijk van verteporfin. Ondanks dat
pegaptanib sinds 1 januari 2006 op de beleidsregel dure geneesmiddelen is opgenomen, is
er in al deze jaren geen beroep op deze regeling gedaan.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

42

> € 120 mln

=

=

=

5.7.

5.7.1.

Radiofarmaca

Ibritumomab tiuxetan

Zevalin is een kit voor de bereiding van een radioactief gelabeld preparaat voor infusie
(indruppeling) van ibritumomab tiuxetan. Het radioactief gelabelde Zevalin is bestemd voor
de behandeling van volwassenen met folliculair B-cel non-Hodgkin lymfoom. Zevalin wordt
toegepast als rituximab (een andere behandeling voor non-Hodgkin lymfoom) niet langer
werkzaam blijkt te zijn. In de G-Standaard is één kit Zevalin opgenomen voor een
inkoopprijs van € 10.845,-. Zevalin is per 1 januari 2006 opgenomen op de beleidsregel
dure geneesmiddelen en had in dat jaar een zeer beperkte omzet. In 2007 liepen de
uitgaven aan dit middel op tot € 0,3 miljoen en in 2008 namen deze af tot € 0,2 miljoen.
Daarmee bleven deze uitgaven sterk achter bij de verwachtingen. In haar kostenprognose
ging het CVZ uit van een bedrag van € 4,2 miljoen euro.

5.8.

5.8.1.

Oncolytica

Methylaminolevulinaat

Metvix wordt toegepast voor verschillende vormen van huidkanker en is per 1 januari 2008
in de beleidsregel dure geneesmiddelen opgenomen voor de indicaties actinische keratose
en basaalcelcarcinoom. In 2008 bedroegen de uitgaven € 0,9 miljoen.

5.8.2.

Temoporfin

Temoporfin (Foscan) wordt ingezet bij de behandeling van hoofdhalskanker en is sinds 1
januari 2008 na een herbeoordeling door het CVZ alsnog in de beleidsregel dure
geneesmiddelen opgenomen. Aanvankelijk voldeed temoporfin niet aan het kostencriterium
voor opname in de beleidsregel. Met € 0,2 miljoen aan kosten blijft dit bedrag in 2008 ruim
achter bij de door het CVZ geprognosticeerde kosten van € 3,0 miljoen en voldoet dit
middel vooralsnog niet aan dit kostencriterium.

5.9.

5.9.1.

Therapeutische hulpstoffen

Palifermin

Palifermin (Kepivance) wordt gebruikt voor het verkorten van de duur en het verminderen
van de frequentie en van de ernst van orale mucositis (ontsteking van het mondslijmvlies
die kan variëren van pijnlijke plekken en roodheid tot ernstige zweren). Palifermin wordt
gebruikt bij patiënten die een grote kans op ernstige mucositis hebben, omdat zij lijden aan

Stichting Farmaceutische Kengetallen

43

=

=

=

bloedkanker. Palifermin is per 1 januari 2006 opgenomen op de beleidsregel dure
geneesmiddelen. In 2007 kwamen de uitgaven aan dit middel uit op € 0,4 miljoen en in
2008 namen deze uitgaven toe tot € 0,6 miljoen. Een injectieflacon bevat 6,25 mg van de
werkzame stof palifermin en heeft in de G-Standaard een inkoopprijs van € 1.219,-.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

44

=

=

=

6.

Individuele weesgeneesmiddelen

Per 1 januari 2006 is een beleidsregel voor weesgeneesmiddelen geïntroduceerd.
Weesgeneesmiddelen die op de lijst van deze beleidsregel komen te staan, worden voor
100% budgettair gecompenseerd. Alleen academische ziekenhuizen kunnen van deze
beleidsregel gebruik maken. In 2008 bedroegen de kosten ten laste van de beleidsregel €
56,9 miljoen. Ten opzichte van 2007 zijn de kosten met € 19,7 miljoen toegenomen. Dit is
een toename van 53,0%. Net als in 2007 wordt deze toename grotendeels veroorzaakt door
één geneesmiddel, namelijk alglucosidase alfa (Myozyme). De kosten van dit
weesgeneesmiddel namen in 2008 met € 15,3 miljoen toe. Dit is de sterkste toename van
alle middelen die in de beleidsregel weesgeneesmiddelen waren opgenomen. Van de
middelen op de beleidsregel dure geneesmiddelen namen alleen de kosten van
bevacizumab met € 16,9 miljoen sterker toe.

6.1.

Alglucosidase alfa

Alglucosidase alfa (Myozyme) wordt ingezet bij de ziekte van Pompe. Een flacon van 20 ml
met 50 mg alglucosidase alfa kost € 540,-. Alglucosidase alfa is sinds 1 januari 2006
opgenomen in de regeling weesgeneesmiddelen. In 2007 namen de uitgaven aan dit
weesgeneesmiddel toe van € 3,9 miljoen tot € 20,2 miljoen en in 2008 namen de uitgaven
opnieuw sterk toe tot € 35,5 miljoen. Hiermee is alglucosidase alfa in absolute zin één van
de sterkste kostenstijgers van de geneesmiddelen die op de beleidsregels dure of
weesgeneesmiddelen staan. De totale netto-inkoopkosten van alglucosidase alfa
overstijgen de kostenprognose van het CVZ met ruim € 5 miljoen.

6.2.

Agalsidase beta

Agalsidase bèta (Fabrazyme) is sinds 1 januari 2007 op de beleidsregel
weesgeneesmiddelen opgenomen en wordt ingezet bij de ziekte van Fabry. De uitgaven
aan agalsidase bèta bedroegen in 2008 € 6,8 miljoen. Dit bedrag ligt licht boven de
kostenprognose van het CVZ.

6.3.

Laronidase

Laronidase (Aldurazyme) is sinds 1 januari 2006 opgenomen op de regeling
weesgeneesmiddelen. Het is geïndiceerd voor de ziekte mucopolysacharidose I (MPS I).
De kosten van 1 flacon (500U/ 5 ml) bedragen € 700,- . Per standaarddagdosering komt dit
neer op een bedrag van € 1.400,-. De uitgaven aan dit middel schommelen rond de € 5
miljoen.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

45

=

=

=

6.4.

Idursulfase

Idursulfase (Elaprase) is een weesgeneesmiddel, dat werd ontwikkeld voor de langdurige
behandeling van het syndroom van Hunter. In 2008 kwamen de uitgaven aan dit middel uit
op € 4,5 miljoen.

6.5.

Agalsidase alfa

Evenals het bovengenoemde agalsidase bèta wordt agalsidase alfa (Replagal) ingezet bij
de ziekte van Fabry. In 2008 bedroegen de uitgaven aan alglucosidase alfa € 3,7 miljoen.
Dit bedrag komt vrijwel overeen met de kostenprognose van het CVZ.

6.6.

Galsulfase

Galsulfase (Naglazyme) is op de beleidsregel weesgeneesmiddelen opgenomen voor de
behandeling van patiënten met het syndroom van Maroteaux-Lamy. In 2008 bedroegen de
uitgaven aan dit middel € 1,3 miljoen.

Stichting Farmaceutische Kengetallen

46

=

=

=

Bijlage 1: Begeleidingscommissie

drs. C.J. (Yolande) Jansen-v.d. Kooij, NVZA
dr. H.J.M. (Harrie) Kemna, NVZ
dr. P.D. (Pieter) Knoester, NVZA
drs. H. (Huib) Kooijman, VWS
dr. R. (Reineke) Poll, NFU
drs. M.R.Th.W (Martijn) Sanders, VWS (voorzitter)
M. (Margreet) Schreurs, VWS
dr. A. (Adri) Steenhoek, iBMG/ErasmusMC
R.J. (Ronald) van der Vaart, SFK
drs. V.F. (Victor) Verrijp, NFU

Stichting Farmaceutische Kengetallen

47

=

=

=

Bijlage 2: Lijst van stofnamen
beleidsregel dure geneesmiddelen

ingangsdatum

Docetaxel
Irinotecan
Gemcitabine
Oxaliplatin
Paclitaxel
Rituximab
bij folliculair lymfoom
bij DLBCL in combinatie met CHOP
bij reumatoïde artritis
Infliximab
bij M. Crohn
bij reumatoïde artritis
start behandeling voor 1 mei 2004
start behandeling vanaf 1 mei 2004
bij spondylitis ankylopoetica
bij artritis psoriatica
bij psorasis
bij colitis ulcerosa
Immunoglobuline i.v.
Trastuzumab (totaal)
bij gemetastaseerde borstkanker
bij niet-gemetastaseerde borstkanker
Botulinetoxine (lokale dystoniëen)
Verteporfin
Doxorubicine liposomaal
Vinorelbine
Bevacizumab
bij gemetastaseerd colon- of rectumcarcinoom
bij gemetastaseerde borstkanker
bij eerstelijns gemetastaseerd niet-kleincellig longcarcinoom
Pemetrexed
Bortezomib
Omalizumab
Ibritumomab tiuxetan
Pegaptanib
Alemtuzumab
Palifermin
Drotrecogin-alfa
Natalizumab
Cetuximab
bij plaveiselcelcarcinoom van het hoofd- halsgebied
Ranibizumab
Abatacept

1 januari 2002
1 januari 2002
1 januari 2002
1 januari 2002
1 januari 2002
1 januari 2002
1 januari 2002
1 januari 2002
1 januari 2006
1 januari 2002
1 januari 2002

Stichting Farmaceutische Kengetallen

1 mei 2004
1 mei 2004
1 januari 2004
1 januari 2005
1 januari 2006
1 januari 2006
1 januari 2002
1 januari 2002
1 januari 2002
1 januari 2006
1 januari 2002
1 januari 2002
1 januari 2004
1 juli 2005
1 januari 2005
1 april 2007
1 september 2007
1 januari 2005
1 januari 2006
1 januari 2006
1 januari 2006
1 januari 2006
1 januari 2006
1 januari 2006
1 januari 2006
1 juli 2006
1 januari 2007
1 januari 2007
1 januari 2007

48

=

=

=

Voriconzaol
Methylaminolevulinaat
bij actinische keratose
Panitumumab
Anidulafungine
Caspofungine
Temsirolimus
Temoporfine

1 januari 2008
1 januari 2008
1 januari 2008
1 januari 2008
1 januari 2008
1 januari 2008
1 januari 2008

beleidsregel weesgeneesmiddelen
Laronidase
Alglucosidase-alfa
Agalsidase-alfa
Agalsidase-bèta
Galsulfase
Idursulfase
Clofarabine
Eculizumab

Stichting Farmaceutische Kengetallen

1 januari 2006
1 januari 2006
1 januari 2007
1 januari 2007
1 januari 2007
1 januari 2007
1 januari 2007
1 juli 2007

49