Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 587

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 7 april 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische Zaken over
het verslag van een schriftelijk overleg van 24 november 2015 over de
geannoteerde agenda van de Energieraad op 26 november te Brussel
(Kamerstuk 21 501-33, nr. 567), over de brief van 17 december 2015 over
het verslag van de Energieraad op 26 november 2015 (Kamerstuk
21 501-33, nr. 572), over de brief van 18 december 2015 over het fiche:
Verordening betreffende Europese statistieken over de prijzen van
aardgas en elektriciteit (Kamerstuk 22 112, nr. 2042), over de brief van
14 januari 2016 over de aanbieding kwartaaloverzicht van de reacties op
consultaties van de Europese Commissie (Kamerstuk 22 112, nr. 2050),
over de brief van 25 januari 2016 over de stand van zaken bij de implementatie van EU-richtlijnen in de Nederlandse wet- en regelgeving aan
het einde van het vierde kwartaal van 2015 (Kamerstuk 21 109, nr. 222),
over de brief van 24 maart 2016 over het fiche: Mededeling Strategie voor
vloeibaar aardgas en gasopslag (Kamerstuk 22 112, nr. 2102), over de brief
van 24 maart 2016 over het fiche: Mededeling EU Strategie betreffende
verwarming en koeling (Kamerstuk 22 112, nr. 2103) en over de brief van
24 maart 2016 over de geannoteerde agenda informele Energieraad 10 en
11 april 2016 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 579).
De vragen en opmerkingen zijn op 1 april 2016 aan de Minister van
Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 6 april zijn de vragen,
voorzien van een inleiding, beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De adjunct-griffier van de commissie,
Thomassen

kst-21501-33-587
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

1

Inhoudsopgave
blz.
I

II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinksfractie

2
3
3
4

Antwoord / Reactie van de Minister

5

4

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de, door Nederland voorgezeten, informele Energieraad die
op 10 en 11 april 2016 plaatsvindt in Amsterdam. Zij lezen dat het
Luxemburgse voorzitterschap concludeerde dat coördinatie tussen
lidstaten nodig is tot de activiteiten van netbeheerders. Hoe gaat deze
stroomlijning in Nederland vorm gegeven worden? Het Luxemburgse
voorzitterschap benadrukte het belang van nieuwe technieken gericht op
participatie van consumenten en eigen productie. De leden van de
VVD-fractie vinden innovatie en marktwerking van belang. Kan de
Minister hierop reflecteren? Hoe ziet de Minister de samenwerking tussen
het gereguleerd domein en de markt? Hoe zit dat in andere lidstaten? In
de geannoteerde agenda van deze informele Energieraad lezen deze leden
dat er veel lidstaten voorstander zijn van regionale en Europese samenwerking bij het verbeteren van de elektriciteitsmarkt. Deze leden delen de
mening dat samenwerking in Europa op het gebied van energie essentieel
is maar maken zich zorgen over de grote versnippering van beleid en de
marktverstoringen binnen Europa. Dit is voor de leden van de VVD-fractie
een belangrijk onderwerp. Zij zien «interconnectie» als een belangrijk
middel voor een goede Europese samenwerking op het gebied van
energie. Maar deze leden willen hier wel ruimte voor de markt in. Graag
een reactie hierop. Op de agenda van de informele energieraad zien deze
leden dat er gesproken zal gaan worden over de marktintegratie van
hernieuwbare energie, leveringszekerheid, vraagzijderespons en de rol
van consumenten. Een betrouwbare, betaalbare en schone energievoorziening is voor deze leden essentieel, waarbij zij het begrip «schoon» zien
als geen uitstoot van CO2 in de open lucht. Deze leden willen graag
samenwerking in Europa op energiegebied maar dit mag niet ten koste
gaan van onze leveringszekerheid. De leden ontvangen graag een reflectie
hierop van de Minister. Tijdens de Energieraad van 6 juni aanstaande
wordt het onderwerp elektriciteitsmarkt opnieuw geagendeerd door het
Nederlandse voorzitterschap, zo lezen deze leden in de geannoteerde
agenda. Zij lezen ook dat de uitkomsten van deze informele Energieraad
worden samengevat in een korte notitie. Graag zouden de leden van de
VVD-fractie deze notitie toegestuurd krijgen. Deze leden zien betrouwbaar,
betaalbaar en schoon als de kaders voor onze energievoorziening. De
markt is het middel. Zij wensen de Minister veel succes bij het voorzitterschap van de Energieraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

2

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda. Deze leden hebben nog enkele vragen en
opmerkingen.
Wil de Minister tijdens de Energieraad refereren aan de interparlementaire
themabijeenkomst over Energie, die op 3 en 4 april 2016 door het
Nederlandse parlement wordt georganiseerd in het kader van het
EU-voorzitterschap? De Minister zal op 4 april tijdens de plenaire
ochtendsessie een bijdrage leveren aan deze conferentie.
De Verordening betreffende Europese statistieken over de prijzen van
aardgas en elektriciteit (COM (2015) 496) beoogt energiestatistieken
verder te harmoniseren in het kader van de «governance» van de
Energie-Unie. Nederland beoordeelt de proportionaliteit gedeeltelijk
negatief. De negatieve beoordeling heeft betrekking op de bevoegdhedenoverdracht van lidstaten naar de Europese Commissie voor onbepaalde
tijd met betrekking tot het vaststellen van de drempelwaarde van de
gegevens over aardgastarieven voor de huishoudelijke sector. Is er reeds
meer bekend ten aanzien van het krachtenveld in de Raad en het EP met
betrekking tot het proportionaliteitscriterium en, meer specifiek, artikel 10
uit het voorstel dat betrekking heeft op de bevoegdhedendelegatie? Hoe
verhoudt de mogelijke uitbreiding van de informatieverzameling op dit
terrein zich tot de wens van het kabinet en de Europese Commissie om te
komen tot reductie van administratieve lasten voor het bedrijfsleven?
Welke consequenties heeft de niet-tijdige implementatie van richtlijn
2013/30/EU voor de veiligheid van de offshore olie- en gasactiviteiten?
Klopt het dat de uiterste implementatiedatum van 19 juli 2015 door
Nederland inmiddels met ruim driekwart jaar is overschreden?
In het kader van (CO2)-emissievrij rijden vragen de leden van de
PvdA-fractie de Minister of er een grens is voor de heffing van belasting
van personenauto’s en motorrijwielen (BPM). Klopt het dat artikel 110 uit
het Treaty on the functioning of the European Union (TFEU) niet betekent
dat er grenzen zijn aan de mogelijke verhoging van de BPM als deze
gebaseerd is op de uitstoot van CO2? Kan er een onderzoek worden
gedaan naar de minimale financiële prikkel die nodig is om mensen
elektrische auto’s te laten kopen?
Klopt het dat in de VS per staat strengere emissienormen voor auto’s
kunnen worden opgelegd (California Clause)? Is dit in EU-verband ook
mogelijk (dus lidstaten die strengere normen opleggen)? Welke Europese
wet- en regelgeving zou veranderd moeten worden om dit wel mogelijk te
maken?
Hoe staat de Minister tegenover capaciteitsmechanismen? Klopt het dat
deze de markt verstoren? Zouden deze capaciteitsmechanismen niet
uitgesloten moeten worden op EU-niveau, als er binnen vijf of zes jaar
geen capaciteitsproblemen zijn te verwachten?
Hoe kan er gekomen worden tot meer regionale samenwerking op klimaat
gebied? Op welke manier kan het Emission Trading System (ETS)
verbeterd worden? Wat zijn de voor- en nadelen van een carbon floor
price van 22,50 euro per ton CO2, zoals in Groot-Brittannië? Wat zijn de
voor- en nadelen van een Emissie Performance Standard (EPS), waarbij
elektriciteitscentrales een heffing betalen als hun CO2-uitstoot boven een
bepaalde norm uitkomt? Klopt het dat de energiesector geen last heeft
van «carbon leakage», en niet in een internationaal krachtenveld opereert,
waardoor additionele maatregelen mogelijk zijn?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA fractie hebben op het moment geen vragen over de
agenda van de informele energieraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse de stukken voor de
informele energieraad van 5 april gelezen en hebben daarover nog een
aantal vragen. Zij lezen in de Raadconclusies van 26 november 2015 is
aangegeven dat de lidstaten uiterlijk in 2019 een nationaal energie- en
klimaatplan voor de periode 2021–2030 moeten hebben opgesteld. Deze
leden vragen de Minister of hij de voorbereidingen hiervoor al heeft
gestart en wat er volgens hem in ieder geval voor Nederland in het
nationale energie- en klimaatplan moet zijn opgenomen. Ook vragen deze
leden of de nationale energie- en klimaatplannen alleen de CO2
doelstelling of ook de doelstellingen voor energiebesparing en duurzame
energie zullen bevatten.
Welke instrumenten zal de Europese Commissie hebben wanneer blijkt
dat sommige landen te weinig voortgang gaan maken op hun nationale
energie- en klimaatplannen? Ook vragen deze leden of het inmiddels
duidelijk is of er wel of geen wettelijk kader voor de governance van de
Energie Unie zal komen. De leden van de D66-fractie delen de analyse van
de Minister dat het vanuit leveringszekerheid oogpunt van belang is dat
men niet te afhankelijk is van een beperkt aantal leveranciers en dat
Liquefied/liquid natural gas (LNG) toegang kan geven tot een veel groter
aanbod van leveranciers. Deze leden merken op dat op dit moment
Russisch gas vrijwel altijd goedkoper is dan LNG, waardoor de markt voor
LNG nog steeds maar slecht tot stand komt. Op welke manier kan de
interne markt zodanig versterkt en vervolmaakt worden, dat de
LNG-stromen alsnog los komen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
stukken ter voorbereiding van het informele Energie Raad. Deze leden
vinden dat er in de Energie Unie zeer veel aandacht aan aardgas wordt
gegeven, terwijl het behalen van de doelstellingen van het klimaatakkoord
van Parijs vergt dat ook de gasvoorraden voor een groot deel in de grond
blijven, bij investeringen in infrastructuur voor gas dient het risico op
zogenaamde «stranded assets» en op «lock-in’s» serieus meegenomen te
worden. Zij vinden dan ook dat er veel meer inzet nodig is voor de
vergroening van de Europese energievoorziening in plaats van op de inzet
op gas als tussenoplossing. Deelt de Minister deze mening? Zo nee,
waarom niet?
Meer specifiek vragen de leden van de GroenLinks-fractie hoe de inzet op
meer transportcapaciteit en meer LNG terminals in de strategie voor
vloeibaar aardgas en gasopslag zich verhoudt tot de dalende vraag naar
gas in de EU. Met de uitbreidingsplannen kunnen LNG terminals in de
toekomst in 100% van de Europese gasimport van 2014 voorzien.
Momenteel kunnen ze in theorie in 50% van de import voorzien, maar de
huidige LNG terminals kenden in 2014 een gebruiksgraad van 14%. Is het
in tijden van beperkte economische groei en dalend gasverbruik niet
logischer om deze middelen op andere wijze in te zetten? Bijvoorbeeld
voor de transitie naar een duurzaam energiesyteem? Is de Minister bereidt
om op Europees niveau aan te dringen op onderzoek naar de risico’s van
lock-in door investeringen in de energieinfrastructuur? Zo nee, waarom
niet? Wordt de zware inzet op gas heroverwogen nu uit Amerikaans
onderzoek blijkt dat de methaanemissies die gepaard gaan met
gaswinning dusdanig groot zijn dat ze de voordelen ten opzichte van
kolen te niet doen?
Naar de mening van de leden van de GroenLinks-fractie behoren
vraagvermindering en vergroening een centrale plaats in te nemen bij de
strategie voor vloeibaar aardgas en gasopslag en bij de strategie
betreffende verwarming en koeling. Deelt de Minister deze mening? Zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

4

nee, waarom niet? De geannoteerde agenda stelt «De groei van duurzame
energie leidt tot grotere fluctuaties in het elektriciteitsaanbod. Om aanbod
en vraag op de markt in evenwicht te houden moet het elektriciteitssysteem flexibeler worden. Dit vereist dat marktpartijen de gewenste
prijsprikkels krijgen om hun bijdrage te kunnen leveren aan het bewaren
van evenwicht in het systeem. Daarnaast is het van belang dat er een
gelijk speelveld komt voor energieproducenten, waarin ook aanbieders
van hernieuwbare elektriciteit een volwaardige rol gaan spelen.» Naar de
mening van deze leden mist deze geannoteerde agenda aandacht voor
vernieuwing en innovatie. Het gaat daarbij vaak om relatief nieuwe
innovaties, die de komende jaren naar verwachting van de leden van de
GroenLinks fractie in kosten zullen dalen en in mogelijkheden zullen
groeien. Denk daarbij aan energieopslag, demand side management,
uitwisseling en balancering met andere landen, gebruik maken elektrische
auto’s en buffering door de energie-intensieve industrie. Voor dit laatste
werd in 2011 al een Green Deal gesloten tussen uw ministerie en Akzo
Nobel en Nyrstar Budel. Kan de Minister toezeggen zich op Europees
niveau in te zetten voor een gelijk speelveld tussen dergelijke nieuwe
oplossingen en ouderwetse capaciteitsbetalingen aan bestaande
centrales?
In Europees verband is CO2-beprijzing via ETS een van de belangrijke
manieren om het bedrijfsleven tot een lagere CO2-emissie aan te zetten.
De huidige prijs en de verwachte prijs is onvoldoende hoog om bedrijven
aan te zetten tot investeringen in CO2 reductie. Ook de aanscherpingen
van ETS hebben vooralsnog weinig effect op de prijs van CO2-emissie in
het ETS systeem. Deelt de Minister de mening dat de elektriciteitssector
niet of nauwelijks aan concurrentie met producten buiten de EU is
blootgesteld? Zo nee, waarom niet? Zo ja, is de Minister bereidt om in EU
verband of op regionaal niveau in te zetten op maatregelen die de
decarbonisatie van de elektriciteitssector versnellen? Is de Minister
bijvoorbeeld bereid om te pleiten voor een CO2-bodemprijs in ETS voor
de elektriciteitssector? Of voor het stellen aan emissie-eisen aan nieuwe
en bestaande elektriciteitscentrales om op die wijze centrales met hoge
CO2-emissie uit de markt te drukken? Zo nee, waarom niet?
2015 was een recordjaar voor de wereldwijde investeringen in duurzame
energie. In de EU vielen de investeringen volgens Bloomberg New Energy
Finance juist terug en staan ze op het laagste punt sinds 2006. Deelt de
Minister de zorg van de leden van de GroenLinks fractie hierover? Zo nee,
waarom niet? En zo ja, is de Minister bereidt om deze zorgen met zijn
Europese collega’s te delen tijdens de informele Energie Raad en te
pleiten voor maatregelen om deze trend te keren?
II Antwoord / Reactie van de Minister
Inleiding
Hierbij stuur ik uw Kamer de antwoorden op de vragen die zijn gesteld
naar aanleiding van het Schriftelijk Overleg over de Informele Energieraad
van 10 en 11 april a.s. in Amsterdam.
Ook wil ik de Kamer informeren dat de Europese conferentie van de SER
over het Energieakkoord van 11 april a.s. niet door zal gaan, vanwege een
te beperkt Europees deelnemersveld. In mijn brief van 13 juli jl.1 heb ik
aangegeven dat de SER deze conferentie wilde organiseren om het
Nederlandse Energieakkoord voor het voetlicht te brengen bij de lidstaten
en te leren van de wijze waarop in andere lidstaten maatschappelijke
betrokkenheid bij de energietransitie wordt georganiseerd. Ik betreur het
zeer dat de SER zich genoodzaakt voelt om de conferentie te annuleren,
1

Kamerstuk 34 000 XIII, nr. 153.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

5

maar respecteer deze beslissing. De SER heeft mij laten weten alle
discussiestukken en informatiemiddelen die zij hebben ontwikkeld voor
deze conferentie met hun internationale contacten te delen en digitaal
beschikbaar te stellen. Overigens zal ik tijdens het avondprogramma van
de Informele Energieraad op 10 april ingaan op het Energieakkoord,
conform mijn toezegging om het Energieakkoord tijdens het Nederlandse
EU-voorzitterschap op Europees niveau onder de aandacht te brengen.
Daarnaast wil ik uw Kamer melden dat u middels het verslag van de
Energieraad van 26 november 20152 een appreciatie heeft ontvangen van
de Staat van de Energie Unie en dat er sindsdien geen nieuwe ontwikkelingen hebben plaatsgevonden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de stroomlijning van activiteiten
van netbeheerders tussen lidstaten vormgegeven gaat worden.
In de afgelopen jaren zijn de nationale transmissienetbeheerders (TSO’s)
in Europees verband steeds nauwer gaan samenwerken. Deze samenwerking vindt plaats binnen de Europese koepelorganisatie ENTSO-E, die
bijvoorbeeld verantwoordelijk is voor het opstellen van een tienjarenplan
voor de ontwikkeling van de Europese netwerken. Ook wordt binnen
ENTSO-E gewerkt aan een gezamenlijke methode voor het analyseren van
leveringszekerheid binnen de EU. De TSO’s in de pentalaterale regio3
hebben in 2015 al een gezamenlijke analyse van leveringszekerheid in de
regio opgesteld. Deze analyse zal in 2017 opnieuw worden uitgevoerd.
Daarnaast werken Europese TSO’s in regionaal verband op het vlak van
leveringszekerheid nauw samen binnen de zogeheten »regional security
cooperation initiatives» (RSCI’s). Daarbij gaat het vooral om afstemming
over het operationele beheer van de netwerken om de veiligheid van de
netwerken en de leveringszekerheid beter te kunnen waarborgen. Deze
regionale afstemming tussen nationale TSO’s zal de komende jaren verder
worden versterkt. Deze versterkte samenwerking tussen TSO’s zal naar
verwachting onderdeel uitmaken van het nieuwe marktontwerp voor de
elektriciteitsmarkt die de Europese Commissie eind 2016 zal uitbrengen.
De leden van de fractie van de VVD vragen mij te reflecteren op het
belang van innovatie en marktwerking, in het bijzonder in het licht van de
participatie van consumenten op de elektriciteitsmarkt.
De groei van het aandeel duurzaam opgewekte elektriciteit in onze
stroomvoorziening alsmede de verwachte groei van het elektrisch
vervoer, elektrische warmtepompen en zonnepanelen zullen de komende
decennia veel vragen van onze elektriciteitsnetten. Niet alleen van de
hoogspanningsnetten, maar ook van de midden- en laagspanningsnetten.
De gebruikelijke oplossing is het verzwaren van de netten. Dit vergt echter
aanzienlijke maatschappelijke kosten die gedeeltelijk vermeden kunnen
worden door onze netten slimmer in te richten. Dit kan door gebruik te
maken van de aanwezige flexibiliteit bij aangeslotenen, bijvoorbeeld door
de afname van het net of de invoeding op het net in de tijd te verschuiven
en zo de netten te ontlasten. Experimenten op basis van de Elektriciteitswet 1998, diverse proeftuinen en verschillende programma’s vanuit
de Topsector Energie bieden hier al inzichten in. In de Energiedialoog
wordt dit vraagstuk verder verkend. Het gaat hierbij aan de ene kant om
de inzet van nieuwe slimme technieken, bijvoorbeeld met behulp van ICT
2
3

Kamerstuk 21 501-33, nr. 572, 17 december 2015.
Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

6

en de slimme meter, en aan de andere kant om een aangepast marktmodel waarin ook plaats is voor partijen die de economische waarde van
de aanwezige flexibiliteit bij verschillende aangeslotenen weten te
ontsluiten (zogenaamde aggregators). Op die manier kunnen aangeslotenen meer dan nu een rol spelen op de elektriciteitsmarkt.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de samenwerking tussen het
gereguleerde domein en de markt, zowel in Nederland als in andere
lidstaten.
Samenwerking tussen alle partijen is van groot belang voor het slagen
van de energietransitie. In Nederland is de samenwerking tussen het
gereguleerde domein en de markt goed. Doordat netbeheerders onafhankelijk zijn van productie, handel en levering kunnen zij vanuit deze
onafhankelijke positie de markt goed faciliteren. In Europees verband is er
toenemende mate aandacht voor het belang van neutrale marktfaciliterende netbeheerders. Andere lidstaten hebben daar meer stappen in te
zetten dan Nederland, met name ten aanzien van regionale netbeheerders.
Ook in Nederland is er nog verbetering mogelijk. De onafhankelijkheid van
netbeheerders biedt een goed klimaat voor samenwerking in de energietransitie. Dat neemt niet weg dat er discussies zijn over de afbakening van
activiteiten van netbeheerders en netwerkbedrijven enerzijds en marktpartijen anderzijds. In het wetsvoorstel STROOM was om die reden een
verduidelijking van die afbakening opgenomen, zodat vast zou staan dat
een netbeheerder alleen wettelijke taken uitvoert en welke infrastructurele
activiteiten een netwerkbedrijf zou mogen verrichten. Na het afstemmen
van het wetsvoorstel STROOM door de Eerste Kamer ben ik voornemens
de genoemde verduidelijking opnieuw voor te stellen in het wetsvoorstel
dat dit najaar bij uw Kamer zal worden ingediend.
Naast verduidelijking van de wettelijke afbakening is het vooral van
belang dat partijen met elkaar in gesprek zijn over hoe zij samen op
kunnen trekken en wat zij daarin van elkaar verwachten. Ik zie dat partijen
in de praktijk hier voortvarend mee aan de slag zijn. De Energiedialoog
kan dit verder versterken.
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over versnippering van
beleid en marktverstoring binnen Europa en wijzen op het belang van
interconnecties voor een goede Europese samenwerking, waarbij er
voldoende ruimte is voor de markt.
Ik deel de zorgen van de VVD-fractie over de fragmentatie als gevolg van
verschillen in het nationale energiebeleid van lidstaten en de marktverstoringen die dit met zich meebrengt. De Europese Commissie heeft in de
afgelopen jaren herhaaldelijk op dit probleem gewezen. Met haar
voorstellen voor het nieuwe marktontwerp voor de elektriciteitsmarkt, dat
de Commissie eind 2016 wil uitbrengen, wil zij oplossingen op tafel
leggen om dit probleem te adresseren. Een belangrijk doel van deze
voorstellen zal zijn om de Europese elektriciteitsmarkt beter te laten
functioneren. Daarvoor is ook van belang dat er voldoende interconnecties zijn en dat deze efficiënt worden benut. Ook op dit punt deel ik
daarom de mening van de VVD-fractie. Regionale samenwerking kan een
belangrijke bijdrage leveren aan marktintegratie en een betere werking
van elektriciteitsmarkten. Deze boodschap proberen wij ook onder de
aandacht te brengen tijdens ons EU-voorzitterschap, in het bijzonder
tijdens de Informele Energieraad op 10 en 11 april.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

7

De leden van de VVD-fractie wijzen op het belang van samenwerking in
Europa op energieterrein en geven aan dat deze niet ten koste mag gaan
van leveringszekerheid.
Ik hecht evenals de VVD-fractie sterke waarde aan energiesamenwerking
in Europa. Deze sterkere samenwerking zal er juist op gericht moeten zijn
om de leveringszekerheid van elektriciteit beter te waarborgen. Versterkte
samenwerking op het terrein van leveringszekerheid zal ook één van de
hoofddoelstellingen zijn van de nieuwe wetgevingsvoorstellen die de
Europese Commissie eind 2016 zal uitbrengen. Dit doel wordt door
Nederland volledig gesteund. Er is betere coördinatie nodig van leveringszekerheidsbeleid zowel in Europees als in regionaal verband. Binnen het
pentalaterale energieforum werkt Nederland al nauw samen met
buurlanden op het terrein van leveringszekerheid. Bij deze samenwerking
in Noordwest-Europees verband zijn niet alleen overheden, maar ook
toezichthouders, TSO’s, marktpartijen en de elektriciteitsbeurzen
betrokken.
De leden van de VVD-fractie vragen of zij de notitie met de uitkomsten van
de Informele Energieraad, die de Minister op 6 juni tijdens de Energieraad
zal toelichten, toegestuurd kunnen krijgen.
Zoals gebruikelijk zal ik uw Kamer met een verslag informeren over de
uitkomsten van de Informele Energieraad van 11 april jl. Nederland wil
vervolgens op de Energieraad van 6 juni a.s. rapporteren over het nieuwe
ontwerp voor de elektriciteitsmarkt middels een notitie van het voorzitterschap. De documenten voor de Energieraad worden zodra ze openbaar
zijn op Extranet geplaatst (online databank voor Raadsdocumenten),
waartoe u toegang heeft.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Minister tijdens de Informele
Energieraad wil refereren aan de interparlementaire themabijeenkomst
over Energie die op 3 en 4 april 2016 door het Nederlandse parlement
werd georganiseerd.
Ik zal de interparlementaire themabijeenkomst over energie onder de
aandacht brengen tijdens het avondprogramma van de Informele
Energieraad op 10 april a.s.
De leden van de PvdA fractie vragen of er reeds meer bekend is ten
aanzien van het krachtenveld in de Raad en het Europees Parlement met
betrekking tot het proportionaliteitscriterium van de Verordening
betreffende Europese statistieken over de prijzen van aardgas en
elektriciteit (COM(2015)496) en, meer specifiek, artikel 10 uit het voorstel
dat betrekking heeft op de bevoegdhedendelegatie.
De onderhandelingen over het voorstel lopen momenteel in de vakinhoudelijke raadswerkgroep. Het blijkt dat een meerderheid van de lidstaten
kritisch staat tegenover een bevoegdheidsdelegatie voor onbepaalde tijd,
zoals door de Commissie voorgesteld. Ten aanzien van artikel 10 is een
voorstel voorgelegd door het Nederlands voorzitterschap om de bevoegdheidsdelegatie te beperken tot een periode van vijf jaar. Deze bevoegdheidsdelegatie wordt na de periode van vijf jaar stilzwijgend met dezelfde
duur verlengd, tenzij het Europees Parlement of de Raad zich uiterlijk drie
maanden voor het einde van elke termijn tegen deze verlenging verzet. Dit
is conform een van de standaardbepalingen, zoals opgenomen in het
interinstitutioneel akkoord tussen Europese Commissie, Raad en Europees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

8

Parlement over betere wetgeving. Bovengenoemd voorstel kan rekenen
op brede steun.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe mogelijke uitbreiding van de
informatieverzameling op dit terrein zich verhoudt tot de wens van het
kabinet en de Europese Commissie om te komen tot reductie van
administratieve lasten voor het bedrijfsleven.
In het BNC fiche4 dat op 18 december 2015 naar uw Kamer is gestuurd, is
aangegeven dat op basis van het onderhavige voorstel de administratieve
lasten gelijk blijven. De mogelijke uitbreiding van de informatieverzameling heeft betrekking op de toekomstige gedelegeerde handelingen.
Een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten steunt de Nederlandse
inzet dat de toekomstige gedelegeerde handelingen niet mogen leiden tot
een toename van de administratieve lastendruk voor het bedrijfsleven. In
de verordening wordt een paragraaf opgenomen dat de Commissie dient
te garanderen dat de toekomstige gedelegeerde handelingen niet mogen
leiden tot additionele lastendruk voor het bedrijfsleven.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het klopt dat de implementatiedatum van richtlijn 2013/30/EU voor de veiligheid van offshore olie- en
gasactiviteiten (19 juli 2015) inderdaad is overschreden en welke
consequenties dit heeft.
De implementatie geschiedt door wijziging van de Mijnbouwwet, de Wet
milieubeheer, de Wet op de economische delicten, het Mijnbouwbesluit,
het Arbeidsomstandighedenbesluit, de Mijnbouwregeling en de Arbeidsomstandighedenregeling.
De implementatie duurt langer dan voorzien vanwege de samenloop van
dit dossier met de kabinetsreactie op het rapport van de Onderzoeksraad
voor Veiligheid inzake Aardbevingsrisico’s in Groningen. Uw Kamer heeft
naar aanleiding van dit dossier het wetsvoorstel tot wijziging van de
Mijnbouwwet, de Wet milieubeheer en de Wet op de economische
delicten ter implementatie van richtlijn 2013/30/EU geamendeerd5. Het
wetsvoorstel is op 28 april 2015 inclusief een aantal amendementen door
uw Kamer aangenomen.
Over deze amendementen heb ik voorlichting gevraagd aan de Raad van
State. De Eerste Kamer heeft de behandeling van het wetsvoorstel ter
implementatie van de offshore veiligheidsrichtlijn om die reden uitgesteld. De voorlichting van de Raad van State is 16 november 2015 aan uw
Kamer en de Eerste Kamer toegezonden. Daarbij is een aanpassing
aangekondigd van het in de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel ter
implementatie van de offshore veiligheidsrichtlijn (novelle). De novelle, de
Wet bewijsvermoeden gaswinning Groningen6, is begin dit jaar naar uw
Kamer gestuurd. Wanneer de behandeling is afgerond zal de Eerste
Kamer de novelle en het wetsvoorstel ter implementatie van de offshore
veiligheidsrichtlijn in behandeling nemen en kan de implementatie van de
richtlijn worden voltooid.
Omdat Nederland de implementatiedatum van de richtlijn niet heeft
gehaald is de Europese Commissie een infractieprocedure gestart tegen
Nederland. Deze procedure loopt nog en kan er toe leiden dat Nederland
een boete wordt opgelegd.

4

Kamerstuk 22 112, 18 december 2015.
Kamerstukken I, 2014/15, nr. 34 041, A.
6
Kamerstukken II, 34 390.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

9

De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister of er een grens is voor de
heffing van belasting van personenauto’s en motorrijwielen (BPM) in het
kader van CO2-emissievrij rijden en of het klopt dat artikel 110 uit het
Treaty on the functioning of the European Union (TFEU) niet betekent dat
er grenzen zijn aan de mogelijke verhoging van de BPM als deze
gebaseerd is op de uitstoot van CO2.
De belasting van personenauto’s en motorrijwielen (BPM) is een registratiebelasting die in het grensoverschrijdende verkeer een belemmering van
het vrij verkeer van goederen met zich kan brengen. Het Verdrag van de
Werking van de Europese Unie dwingt lidstaten er dan ook toe te
waarborgen dat de belasting die verschuldigd is, het bedrag van de
belasting dat nog rust op de waarde van vergelijkbare voertuigen die
reeds op het nationale grondgebied is geregistreerd, niet, zelfs niet in een
klein aantal gevallen, overschrijdt. Indien hier niet aan wordt voldaan is de
regeling onverbindend. In zoverre kent het Verdrag van de Werking van de
Europese Unie, en de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie die
gebaseerd is op dat verdrag, een aantal beperkingen toe aan een
registratiebelasting. Op dit moment wordt in uw Kamer het wetsvoorstel
Wet uitwerking Autobrief II besproken. In dat wetsvoorstel en in de
daaraan ten grondslag liggende Autobrief II wordt uitgebreid ingegaan op
de importproblematiek rondom de BPM (Kamerstuk 34 391). Daarnaast
gaat Autobrief II uitgebreid in op de grondslagerosie in de BPM als gevolg
van het fiscale stimuleringsbeleid in de periode 2008–2014. Organisaties
zoals de OESO, de Algemene Rekenkamer, het Planbureau voor de
Leefomgeving en experts van het onderzoeksconsortium van Policy
Research Corporation en TNO hebben aangetoond dat het fiscaal
stimuleren van CO2-reductie via de BPM zeer kosteninefficiënt is en
vanwege de overlap met het Europese beleid als gevolg van het waterbedeffect weinig tot geen milieueffect kent.
De leden van de PvdA-fractie vragen tevens of er een onderzoek kan
worden gedaan naar de minimale financiële prikkel die nodig is om
mensen elektrische auto’s te laten kopen.
Ik zal voor de zomer reageren op de motie Groot7, waarin wordt gevraagd
naar een gezamenlijke aanpak van het Formule E-Team en het Rijk op het
gebied van bereikbaarheid en aantrekkelijkheid van een elektrisch
voertuig voor de consument. Ik zal bovenstaande vraag hierbij betrekken.
De leden van de PvdA-fractie hebben vernomen dat in de VS per staat
strengere emissienormen voor auto’s kunnen worden opgelegd
(California Clause) en vragen of dat klopt. Tevens vragen zij of dit in
EU-verband ook mogelijk is en welke Europese wet- en regelgeving
eventueel veranderd zou moeten worden om dit mogelijk te maken.
Nederland kan ten opzichte van de Europese verordening geen strengere
emissiegrenswaarden opleggen voor auto’s. De emissiegrenswaarden van
lichte personen- en bedrijfsvoertuigen (Euro 5 en Euro 6) zijn uitputtend
vastgelegd in Verordening (EG) 715/2007. Uitvoering van deze grenswaarden vindt plaats in het kader van EU- en nationale-typegoedkeuring.
Dit betekent dat indien voertuigen voldoen aan de betreffende grenswaarden, lidstaten aanvragen van fabrikanten om EG-typegoedkeuring of
nationale typegoedkeuring voor een nieuw voertuigtype niet mogen
weigeren om redenen die verband houden met emissies. Evenmin mogen
lidstaten de registratie, de verkoop of het in het verkeer brengen van een
nieuw voertuig verbieden indien het voertuig voldoet aan de verordening
en in de verordening gestelde emissiegrenswaarden. Om het voor
7

Kamerstuk 32 800, nr. 37.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

10

lidstaten alsnog mogelijk te maken om strengere grenswaarden te mogen
opleggen, zal derhalve de verordening moeten worden gewijzigd.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Minister aankijkt tegen
capaciteitsmechanismen, of het klopt dat deze de markt verstoren en of
deze mechanismen niet uitgesloten moeten worden op EU-niveau, indien
er binnen vijf of zes jaar geen capaciteitsproblemen zijn te verwachten.
Het kabinet staat kritisch tegenover nationale maatregelen in de vorm van
capaciteitsmechanismen. Voordat gekozen wordt voor de inzet van een
capaciteitsmechanisme moet eerst maximaal gewerkt worden aan
verbeterde marktwerking en verdere marktintegratie zodat de bestaande
productiecapaciteit efficiënter kan worden ingezet. Dit kan gebeuren door
een optimale benutting van bestaande interconnecties en waar nodig
verdere uitbreiding van deze grensoverschrijdende verbindingen.
Daarnaast is er winst te behalen door de ontwikkeling van vraagzijderespons.
De inzet van nationale capaciteitsmechanismen leidt tot verstoring van de
elektriciteitsmarkt, draagt bij aan versnippering van de Europese
elektriciteitsmarkt en heeft vaak grensoverschrijdende effecten. Nederland
heeft daarop zowel in Europees als regionaal verband herhaaldelijk
gewezen en heeft daarbij gepleit voor marktconforme oplossingen om de
leveringszekerheid te waarborgen, bijvoorbeeld door regionaal nauwer
samen te werken. In pentalateraal verband hebben TSO’s vorig jaar een
gezamenlijke leveringszekerheidsanalyse voor de regio opgesteld en
aangetoond dat interconnecties een belangrijke bijdrage kunnen leveren
aan de versterking van leveringszekerheid in de regio.
Ook de Commissie heeft er in de afgelopen jaren op gewezen dat
nationale capaciteitsmechanismen de interne energiemarkt kunnen
ondermijnen. Om die reden heeft de Commissie in 2014 nieuwe staatssteunrichtsnoeren voor energie en milieu8 opgesteld waarin voorwaarden
worden neergelegd voor de inzet van capaciteitsmechanismen. Naar
verwachting zal de Commissie deze voorwaarden willen aanscherpen via
het nieuwe marktontwerp voor de elektriciteitsmarkt waarvoor eind 2016
voorstellen worden uitgebracht. De Commissie zal zich hiermee niet
richten op uitsluiting van capaciteitsmechanismen. Lidstaten blijven
bevoegd tot het nemen van nationale maatregelen om de leveringszekerheid te waarborgen. Wel hecht ik er belang aan dat er strenge eisen
worden gesteld zodat deze mechanismen de markt zo min mogelijk
verstoren.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe er gekomen kan worden tot
meer regionale samenwerking op klimaatgebied.
De Europese Energie Unie vormt het kader waarbinnen het toekomstige
EU-energiebeleid zal worden vormgegeven. Kernelement binnen deze
Energie Unie is een ambitieus klimaatbeleid, waarbij onder meer wordt
ingezet op het realiseren van energie-efficiëntie om de energievraag te
beperken en het koolstofarm maken van de economie, door onder andere
het realiseren van duurzame energie productie.
De Energie Unie zet in op een versterkte regionale samenwerking binnen
een gemeenschappelijk EU-kader. Er zijn al goede voorbeelden van
regionale samenwerking zoals het pentalaterale energieforum, waarin
Nederland, Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Frankrijk, Luxemburg en
8

Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie 2014–2020, 2014/C
200/01, Mededeling van de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

11

België versterkt samenwerken. Mede hierop geïnspireerd willen de
Noordzeelanden, onder Nederlands EU-voorzitterschap, een verdere
impuls geven aan samenwerking op gebied van duurzame energie en
infrastructuur op de Noordzee. De Europese Commissie zal naar
verwachting dit najaar tegelijkertijd met de voorstellen voor een governance systeem ook met een «guidance» komen voor regionale samenwerking voor de Energie Unie.
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke manier het Emission
Trading System (ETS) verbeterd kan worden en wat de voor- en nadelen
zijn van een carbon floor price van 22,50 euro per ton CO2 zoals in
Groot-Brittannië.
De mogelijkheden voor verbetering van het ETS benoem ik samen met de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu in een bredere brief over het
ETS, die binnenkort naar uw Kamer zal worden gestuurd.
De carbon price floor (bodemprijs) van Groot-Brittannië is een op
nationaal niveau genomen maatregel die bestaat naast het ETS. Deze
maatregel zorgt ervoor dat er op nationaal niveau meer zekerheid is over
de minimale kosten van emissies. Belangrijke nadelen van deze maatregel
zijn echter dat het leidt tot een hogere nationale prijs voor afnemers van
elektriciteit en een ongelijk speelveld voor bedrijven. Door de verhoging
van de nationale prijs kunnen groothandelsprijsverschillen tussen
lidstaten toenemen, waardoor een interne markt voor elektriciteit minder
snel tot stand komt en daarmee het Europees speelveld voor afnemers
van elektriciteit verslechtert. Dit terwijl de nationale bodemprijs op
Europees niveau, als gevolg van het waterbedeffect in het ETS, per saldo
niet of nauwelijks bijdraagt aan het doel: namelijk het reduceren van
COi-reductie. Dit benadrukt het belang van een gezamenlijke, Europese
inzet op de reductie van COi-uitstoot.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de voor- en nadelen van een
Emissie Performance Standard (EPS) zijn, waarbij elektriciteitscentrales
een heffing betalen als hun CO2-uitstoot boven een bepaalde norm
uitkomt.
Het instellen van een Emissie Performance Standard is niet toegestaan op
basis van de Richtlijn Industriële Emissies, zoals ook is geconstateerd in
het kader van het traject om te komen tot een alternatief voor de afspraak
over kolencentrales in het Energieakkoord9.
Deze leden vragen of het klopt dat de energiesector geen last heeft van
«carbon leakage», en niet in een internationaal krachtenveld opereert,
waardoor additionele maatregelen mogelijk zijn.
De energiesector heeft inderdaad geen last van carbon leakage, dit is het
risico op het verdwijnen van productie naar landen buiten Europa waar
koolstof niet of in mindere mate is beprijsd. De Nederlandse energiesector
opereert echter wel degelijk in een internationaal krachtenveld. De
Noordwest Europese elektriciteitsmarkten en netwerken zijn nauw met
elkaar verbonden en binnen de EU wordt hard gewerkt om deze verbondenheid verder te versterken onder meer door investeringen in interconnecties. Bovendien opereert de energiesector in de EU onder het ETS.
De CO2-uitstoot blijft in dit systeem onder het plafond zoals dat is
vastgelegd. Binnen dit systeem leiden nationale maatregelen voor
CO2-reductie in sectoren die onder het ETS vallen tot extra emissieruimte
9

Kamerstuk 30 196, nr. 252.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

12

in andere landen die onderdeel zijn van het systeem («waterbedeffect»).
Nationale maatregelen voor CO2-reductie in ETS-sectoren leiden dan ook
niet automatisch tot extra CO2-reductie in de EU. In de regel wordt het
effect van nationale maatregelen in de ETS-sectoren hierdoor ongedaan
gemaakt en is de uiteindelijke COi-reductie op Europees niveau nagenoeg
nihil.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister reeds is gestart met de
voorbereiding voor de nationaal energie- en klimaatplannen voor de
periode 2021–2030 die uiterlijk in 2019 ingediend dienen te worden.
De Europese Commissie werkt momenteel haar plannen voor de
governance van de Energie Unie uit en zal naar verwachting eind dit jaar
met een wetgevend voorstel komen. De nationale energie- en klimaatplannen zijn daarin een belangrijk element. De Europese Commissie heeft
tot op heden slechts op hoofdlijnen ideeën gedeeld over de toekomstige
inhoud van de nationale plannen. Nederland ziet een concreet voorstel
van de Europese Commissie dan ook graag tegemoet.
Inhoudelijk ligt Nederland goed op koers, ook voor de invulling van de
nationale energie- en klimaatplannen. Met het uitbrengen van het
Energierapport 2015 heeft het kabinet de kaders gegeven voor de
energietransitie richting 2050. Op 7 april a.s. start de Energiedialoog, die
in het najaar van 2016 zal uitmonden in een beleidsagenda voor de
energietransitie.
Ook vragen deze leden wat er volgens de Minister in het nationale
energie- en klimaatplan moet worden opgenomen en of de nationale
energie- en klimaatplannen alleen de CO2 doelstelling of ook de doelstellingen voor energiebesparing en duurzame energie zullen bevatten.
Nederland heeft vanwege de sterke vervlechting van het energie- en
klimaatbeleid gepleit voor een integraal governancesysteem voor alle vijf
dimensies van de Energie Unie. Dat betekent dat in de nationale plannen
en in de tweejaarlijkse rapportages robuuste indicatoren opgenomen
dienen te worden voor zowel de voorzieningszekerheid, de interne
energiemarkt, vermindering van de energievraag, CO2-reductie als
energie innovatie.
In het Energierapport 2015 geeft het kabinet aan primair te sturen op
CO2-reductie. Lidstaten hoeven conform de raadsconclusies over de
governance van de Energie Unie in de nationale energie- en klimaatplannen geen nationale doelen voor energiebesparing en hernieuwbare
energie op te nemen. Wel dienen lidstaten de beleidsmaatregelen te
beschrijven die het Europees bindende streefcijfer voor hernieuwbare
energie en het Europees indicatieve streefcijfer voor energiebesparing
ondersteunen. Daarnaast dienen lidstaten projecties op te nemen voor de
ontwikkeling van hernieuwbare energie en energiebesparing in de periode
2021–2030. Nederland is van mening dat deze elementen bijdragen aan
een robuuste en transparante monitoring van de voortgang op weg naar
2030.
De leden van de D66-fractie vragen welke instrumenten de Europese
Commissie heeft wanneer blijkt dat sommige landen te weinig voortgang
gaan maken op hun nationale energie- en klimaatplannen en of het
inmiddels duidelijk is of er wel of geen wettelijk kader voor de governance
van de Energie Unie zal komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

13

Conform de raadsconclusies over de governance van de Energie Unie10
zal de voortgang en de eventuele bijsturing op de realisatie van de
nationale energie- en klimaatplannen plaatsvinden door middel van een
politieke dialoog tussen lidstaten en Commissie en lidstaten onderling.
Een robuuste en transparante monitoring is daarbij van groot belang.
Rond 2025 zal worden geëvalueerd of het governance-systeem de
gewenste resultaten oplevert. Naar verwachting zal de Europese
Commissie eind dit jaar met een wetgevend voorstel komen voor de
governance van de Energie Unie.
De leden van de D66-fractie merken op dat op dit moment Russisch gas
vrijwel altijd goedkoper is dan LNG, waardoor de markt voor LNG nog
steeds maar slecht tot stand komt. Zij vragen op welke manier de interne
markt zodanig versterkt en vervolmaakt kan worden dat de LNG-stromen
alsnog los komen.
De interne markt kan het beste worden versterkt door volledige implementatie van het derde Energiepakket, inclusief de op basis daarvan
ontwikkelde netcodes. Als overal dezelfde spelregels worden gehanteerd
en de toegang tot en het functioneren van de markt open en transparant
is, worden markten beter met elkaar verbonden en dat maakt het voor
marktpartijen (veel) gemakkelijker om gas grensoverschrijdend te
verhandelen en te transporteren. Daardoor wordt het voor LNG dat in aan
de kust gelegen lidstaten arriveert gemakkelijk(er) om ook de inlands
gelegen lidstaten te bereiken. Dit alles neemt overigens niet weg dat de
markt voor LNG eerst en vooral een wereldmarkt is en dat LNG daar
wordt afgeleverd waar de hoogste prijs wordt betaald.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vinden dat er in de Energie Unie zeer
veel aandacht aan aardgas wordt gegeven en dat bij investeringen in
infrastructuur voor gas het risico op zogenaamde «stranded assets» en op
«lock-in’s» serieus meegenomen dient te worden. Zij vinden dan ook dat
er veel meer inzet nodig is voor de vergroening van de Europese
energievoorziening in plaats van op de inzet op gas als tussenoplossing
en vragen of de Minister deze mening deelt.
De Commissie heeft in de mededeling over de Energie Unie een integrale,
evenwichtige strategie opgesteld voor Europa. De strategie en voorgestelde maatregelen van de Energie Unie zijn opgebouwd rond vijf
dimensies, die onderling samenhangen en elkaar wederzijds versterken:
de energievoorzieningszekerheid, interne energiemarkt, verminderen van
de energievraag, COi-arm maken van de Europese economie en
onderzoek en innovatie in de energiesector.
Ik constateer dat Europa een duidelijke koers heeft uitgezet voor de
transitie naar een CO2-arme energievoorziening in 2050, die veilig,
betrouwbaar en betaalbaar is. Vergroening van het energiesysteem neemt
daarin een belangrijke plaats in. In Europees verband zijn er doelstellingen
voor klimaat- en energie overeengekomen voor 2020, 2030 en een lange
termijn CO2-reductiedoel voor 2050. Het klimaatakkoord van Parijs is door
de Europese Raad verwelkomd. In 2016 nog worden er door de
Commissie onder de vlag van de Energie Unie, diverse wetgevende
voorstellen gepubliceerd die de energietransitie en de vergroening van
het energiesysteem versterken. Zoals de herziening van de richtlijnen
Energie-efficiëntie en energieprestaties gebouwen, de herziening van de
10

http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2015/11/26-conclusions-energy-uniongovernance/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

14

richtlijn hernieuwbare energie en het niet-ETS besluit11 en voorstellen
over de governance van de Energie Unie. Maar zeker ook het nieuwe
marktontwerp voor elektriciteit, wat de inpassing van grote hoeveelheden
hernieuwbare energie moet vergemakkelijken. Dat neemt echter niet weg
dat fossiele brandstoffen een rol blijven spelen in de Europese energievoorziening, maar het belang ervan neemt af. Bedrijven in de fossiele
sector zullen bij investeringsbeslissingen rekening moeten houden met dit
afnemende belang. De markt bepaalt grotendeels zelf of het investeringen
in gasinfrastructuur doet, zoals bij gasopslagen. Als het gaat om gereguleerde infrastructuur, toetst de toezichthouder nut en noodzaak van de
investering.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de inzet op meer transportcapaciteit en meer LNG terminals in de strategie voor vloeibaar
aardgas en gasopslag zich verhoudt tot de dalende vraag naar gas in de
EU. De leden vragen ook of het in tijden van beperkte economische groei
en dalend gasverbruik niet logischer is om deze middelen op andere wijze
in te zetten, bijvoorbeeld voor de transitie naar een duurzaam energiesysteem.
De strategie voor LNG en gasopslag is eerst en vooral gericht op een
betere, efficiëntere benutting van bestaande faciliteiten en niet op het
aanleggen van nieuwe LNG-terminals en gasopslagen. Wel is er aandacht
voor verdere verbetering van het transportsysteem voor zover dat nodig
is om lidstaten die (vrijwel) uitsluitend afhankelijk zijn van één
leveringsbron beter te ontsluiten zodat ook daar marktwerking ontstaat en
de leveranciersafhankelijkheid wordt verminderd. Dit kan worden
gerealiseerd door grensoverschrijdende toegang tot (bestaande)
gasopslagen en door het beter ontsluiten van aan de kust gelegen
LNG-terminals in de richting van door land omsloten lidstaten. Dit
diversifieert de gasaanvoer naar deze lidstaten, hetgeen zorgt voor een
grotere keuzevrijheid voor consumenten.
Verder staat het commerciële partijen uiteraard vrij om nieuwe
LNG-terminals en gasopslagen tot ontwikkeling te brengen als zij dat
bedrijfseconomisch rendabel achten. Slechts in incidentele gevallen wordt
daaraan een bijdrage geleverd vanuit de Unie, namelijk wanneer
dergelijke nieuwe infrastructuur zeer substantieel bijdraagt aan het
verbeteren van de leveringszekerheid en de marktwerking, maar marktpartijen desondanks de investering niet weten te realiseren. De regels
hiervoor zijn vastgelegd in het Infrastructuurpakket van de Unie (de TEN-E
Verordening) en de daaraan gekoppelde middelen van de Connecting
Europe Facility.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister bereid is om op
Europees niveau aan te dringen op onderzoek naar de risico’s van lock-in
door investeringen in de energie infrastructuur.
Ik zie daarvoor geen aanleiding. Zoals aangegeven in mijn antwoord op
de eerste vraag van de Groen Links-fractie, is in het energiebeleid van de
Unie volop aandacht voor alle vormen van energie en ook voor de
infrastructuur die nodig is om die energie van de bron naar de gebruiker
te brengen. Investeringen in de infrastructuur worden veelal gedaan door
marktpartijen die daarbij ook het (commerciële) risico nemen. In het geval
dat het gaat om gereguleerde infrastructuur, zoals bij investeringen in het
transportsysteem veelal het geval is, zijn het de toezichthouders voor
energie die nut en noodzaak beoordelen.

11

Vorig jaar is de herziening van de ETS-richtlijn gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

15

De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de zware inzet op gas wordt
heroverwogen nu uit Amerikaans onderzoek blijkt dat de methaanemissies die gepaard gaan met gaswinning dusdanig groot zijn dat ze de
voordelen ten opzichte van kolen te niet doen.
Ik wil voorop stellen dat er van een zware inzet op gas geen sprake is,
zoals ik ook heb aangegeven in mijn antwoord op de eerste vraag van de
Groen Links-fractie. Verder lijken de methaanemissies zich vooral voor te
doen bij de winning van gas uit schalielagen en bij het transport van gas.
De Amerikaanse overheid heeft dan ook, samen met de Canadese
overheid, inmiddels maatregelen aangekondigd om de uitstoot van
methaan bij de winning en het transport van olie en gas sterk te
reduceren12. Dit in aanvulling op reeds eerdere initiatieven op dat gebied,
zoals het STAR programma van de Amerikaans Environmental Protection
Agency13.
De Amerikaanse situatie is echter maar beperkt vergelijkbaar met de
Europese situatie. Winning van gas uit schalies vindt in Europa nauwelijks
plaats. Bovendien gelden er in Europa strenge emissienormen, waardoor
vrijwel alle methaan dat bij het winningsproces vrij komt, wordt teruggevoerd in het productiesysteem.
Naar de mening van de leden van de GroenLinks-fractie behoren
vraagvermindering en vergroening een centrale plaats in te nemen bij de
strategie voor vloeibaar aardgas en gasopslag en bij de strategie
betreffende verwarming en koeling. De leden vragen of de Minister deze
mening deelt.
Vraagvermindering en vergroening nemen een centrale plaats in binnen
het algemene energiebeleid van de Unie en dat geldt dus ook voor
onderdelen van dat beleid, zoals nu voor gas en warmte uiteen zijn gezet
in de strategieën voor respectievelijk LNG en gasopslag en verwarming en
koeling.
Naar de mening van de leden van de GroenLinks-fractie mist de geannoteerde agenda aandacht voor vernieuwing en innovatie (zoals energieopslag, demand side management en buffering door de energieintensieve industrie) en de leden vragen of de Minister kan toezeggen zich
op Europees niveau in te zetten voor een gelijk speelveld tussen dergelijke
nieuwe oplossingen en ouderwetse capaciteitsbetalingen aan bestaande
centrales.
Een dergelijke toezegging doe ik graag en sluit aan bij mijn huidige inzet.
We zullen in de toekomst, bij een verdere groei van het aandeel duurzaam
en de verdere elektrificatie van onze economie, meerdere bronnen van
flexibiliteit, zoals opslag en vraagzijdesturing, en uitwisseling met andere
landen nodig hebben. Deze bronnen moeten de ruimte krijgen zich te
ontwikkelen en een gelijk speelveld met gelijke regels voor toegang tot de
elektriciteitsmarkt draagt daaraan bij. Tussen deze bronnen moet naar
mijn mening niet gediscrimineerd worden. De elektriciteitsmarkt moet zo
ingericht worden dat nieuwe spelers en nieuwe technieken op basis van
de juiste prijssignalen kunnen toetreden zodat de flexibiliteitsopties
marktgebaseerd zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister hun mening
deelt dat de elektriciteitssector niet of nauwelijks aan concurrentie met
producten buiten de EU is blootgesteld. De leden vragen tevens of de
12
13

zie onder meer: https://www3.epa.gov/airquality/oilandgas/methane.html.
zie: https://www3.epa.gov/gasstar/index.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

16

Minister bereid is om in EU verband of op regionaal niveau zich in te
zetten op maatregelen die de decarbonisatie van de elektriciteitssector
versnellen, door bijvoorbeeld te pleiten voor een CO2-bodemprijs in ETS
voor de elektriciteitssector of voor het stellen aan emissie-eisen aan
nieuwe en bestaande elektriciteitscentrales om op die wijze centrales met
hoge CO2-emissie uit de markt te drukken.
Zie mijn beantwoording van de vragen van de leden van de PvdA-fractie
over dit onderwerp.
De leden van de GroenLinks-fractie wijzen erop dat volgens Bloomberg
Energy Finance investeringen in de EU in 2015 terug vielen en op het
laagste punt sinds 2006 staan. De leden vragen of de Minister hun zorgen
hierover deelt en of de Minister bereid is om deze zorgen met zijn
Europese collega’s te delen tijdens de Informele Energieraad en te pleiten
voor maatregelen om deze trend te keren.
Volgens Bloomberg New Energy Finance zijn de EU-investeringen in 2015
inderdaad lager dan in voorgaande jaren. Dit heeft echter ook te maken
met het feit dat de investeringen in eerdere jaren juist relatief hoog waren
en de EU de duurzame energie transitie eerder in gang heeft gezet dan
veel andere landen. Zo blijkt uit Bloomberg New Energy Finance dat China
bijvoorbeeld op dit moment een behoorlijke inhaalslag aan het maken is
op het gebied van investeringen in duurzame energie. Het ligt voor de
hand dat de investeringen in Europa op termijn ook weer zullen
aantrekken om invulling te geven aan de langetermijndoelstelling voor
COi-reductie. Dit zien we bijvoorbeeld in Nederland bij hernieuwbare
energie, waarbij het SDE+ budget dit jaar meer dan verdubbeld is en er
tevens tenders worden opengesteld voor wind op zee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 587

17