Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

606
Vragen van de leden Bouchallikh en Westerveld (beiden GroenLinks) aan de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het bericht «Rente over
studielening op komst, vooral mbo’ers gaan meer betalen» (ingezonden
10 oktober 2022).
Antwoord van Minister Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 4 november 2022)
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Rente over studielening op komst, vooral
mbo’ers gaan meer betalen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het met de voorzitter van Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs
(hierna: JOB) MBO eens dat het oneerlijk is dat mbo-studenten voor dezelfde
lening veel meer betalen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Ik ben het eens dat er geen reden is mbo- en ho-studenten anders te
behandelen. Het is echter niet zo dat onder alle omstandigheden de twee
berekenmethodes (zie vraag 3) altijd ten gunste van de ho-student zullen
uitvallen. Voor invoering van het leenstelsel vielen zowel de studenten in het
mbo als in het ho onder dezelfde terugbetaalvoorwaarden, die nu nog voor
mbo studenten gelden. Bij invoering van het leenstelsel zijn de terugbetaalvoorwaarden voor ho-studenten aangepast en socialer geworden, omdat zij
geen gebruik meer konden maken van de basisbeurs. Onderdeel daarvan is
ook de wijze waarop de rente wordt berekend. Voor mbo-studenten is de
basisbeurs behouden en zijn de bestaande terugbetaalvoorwaarden in stand
gebleven, inclusief de wijze waarop de rente wordt berekend. Het zijn dus
twee verschillende stelsels met verschillende voorwaarden.

1

ah-tk-20222023-606
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Financieele Dagblad, 6 oktober 2022, Rente over studielening op komst, vooral mbo’ers gaan
meer betalen, https://fd.nl/samenleving/1453802/rente-over-studielening-op-komst-vooral-mboers-gaan-meer-betalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Kunt u toelichten wat de rekenmethode is voor mbo-studenten en wat de
rekenmethode is voor hbo/wo-studenten?
Antwoord 3
In het mbo wordt de rente berekend door het gemiddelde te nemen van het
gemiddeld effectief rendement op de 3-jarige tot 5-jarige staatsobligatie in de
maand september. In het ho wordt gekeken naar het gemiddeld effectief
rendement op een staatsobligatie met een looptijd van 5 jaar over het
afgelopen jaar (gerekend van oktober van het voorafgaande jaar tot en met
september van het lopende jaar).
Vraag 4
Wat was de achterliggende redenering om de rekenmethode voor de
studierente voor mbo-studenten af te laten wijken van de rekenmethode voor
studenten op het hbo of de universiteit?
Antwoord 4
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 5
Is de achterliggende redenering en het onderscheid dat hierdoor wordt
gemaakt nog steeds toepasbaar of gerechtvaardigd volgens u? Zo ja,
waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Ja, voor zover er op dit moment nu eenmaal nog twee verschillende stelsels
bestaan met elk hun eigen achtergrond en motivatie, die ook een ander
terugbetaalregime hebben. Voor invoering van het leenstelsel vielen zowel de
studenten in het mbo als in het ho onder dezelfde terugbetaalvoorwaarden,
die nu nog voor mbo-studenten gelden. Bij invoering van het leenstelsel zijn
de terugbetaalvoorwaarden voor ho-studenten gewijzigd, omdat zij niet
langer gebruik konden maken van een basisbeurs. Onderdeel daarvan is ook
de wijze waarop de rente wordt berekend.
Die redenering wijzigt echter met de herinvoering van de basisbeurs in het
ho. Op dat moment is het onderscheid tussen mbo en ho op dit vlak niet
meer rechtvaardig. Mede vanwege mijn ambitie om de verschillen zo veel
mogelijk weg te werken en de kansengelijkheid te vergroten, kies ik ervoor
om met de herinvoering van de basisbeurs de socialere terugbetaalvoorwaarden in het ho te laten bestaan en deze ook in te voeren voor mbo-studenten.
Als het wetsvoorstel aangenomen wordt, zal de wet in werking treden
voorafgaand aan studiejaar 2023–2024. De nieuwe terugbetaalvoorwaarden
gaan gelden voor mbo-studenten die in dat studiejaar beginnen met
studeren.
Vraag 6
Bij wie ligt de bevoegdheid om de rente op de studieschuld op nul of lager te
houden, als deze niet bij u ligt?
Antwoord 6
De wetgeving waarin bepaald wordt hoe de rente op de studieschuld wordt
berekend, is opgenomen in de Wet Studiefinanciering 2000 (artikelen 6.3 en
6.4). Die wet behoort tot mijn portefeuille. Wel geldt dat om af te wijken van
de huidige bepalingen een wetswijziging nodig is.
Vraag 7
Bent u voornemens om de rente op de studieschuld op nul te houden,
aangezien de basisbeurs weer wordt geïntroduceerd?
Antwoord 7
Ik zie geen aanleiding om de rente op de studieschuld op nul te houden,
omdat de basisbeurs weer wordt geïntroduceerd. Ongeacht onder welk
stelsel je valt – mbo, ho met basisbeurs of leenstelsel – wordt er rente
gerekend over de studieschuld. Het rentepercentage voor studenten die onder
het leenstelsel hebben gestudeerd, valt door de aangepaste voorwaarden ook
al lager uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Ook voor invoering van het leenstelsel en tijdens het leenstelsel werd er over
studieschulden een rente betaald als de rente die de overheid betaalde over
de staatsobligaties positief was. De afgelopen jaren kwam de berekende rente
op de studieschuld op nul uit, maar dit was een unicum. De stijgende rente
per 2023 is daarom ook geen wijziging van beleid, maar een wijziging van de
huidige economische situatie. En hoewel stijgende lasten voor iedereen, en
zeker voor studenten vervelend zijn, is er mijns inziens geen argument om af
te wijken van de wettelijke bepaalde en berekende rente.
Daarbij blijft staan dat de terugbetaalvoorwaarden over studieschulden zeer
gunstig zijn, met lagere rentes dan consumptieve kredieten. Studenten
betalen terug naar draagkracht – waarbij ook de te betalen rente wordt
meegenomen – en aan het einde van de looptijd wordt de nog resterende
schuld kwijtgescholden. In reële zin wordt de studieschuld zelfs kleiner,
omdat de inflatie nog altijd hoger is dan de rente op de studieschuld.
Vraag 8
Vindt u dat het huidige systeem in stand gehouden moet worden of kan er
een wettelijk laag rentepercentage voor alle studieschulden worden afgesproken?
Antwoord 8
In het wetsvoorstel herinvoering basisbeurs ho wordt de rente voor zowel
mbo-studenten als ho-studenten gekoppeld aan het gemiddeld effectief
rendement op een staatsobligatie met een looptijd van 5 jaar over het
afgelopen jaar (gerekend van oktober van het voorafgaande jaar tot en met
september van het lopende jaar). Dit lijkt mij een redelijke koppeling gelet op
de kosten die ook de overheid moet maken voor het aantrekken van deze
financiële middelen. In de aflosperiode wordt deze namelijk slechts elke vijf
jaar herzien. Door de koppeling van de rente over de studieschulden met de
rente over de staatsobligaties, blijft de rente die oud-studenten betalen veel
lager dan de rente die over consumptieve kredieten zou moeten worden
betaald.
Om het stelsel van studieschulden ook financieel houdbaar te maken is het
van belang dat de rente niet wordt vastgezet op een bepaald percentage. De
overheid moet immers ook zelf leningen aangaan – en daar rente over
betalen – om de leningen uit te kunnen geven. Bij een vast rentepercentage
zou het kunnen zijn dat de rente die de overheid moet betalen om de lening
aan te trekken veel hoger wordt dan het rentepercentage dat de student moet
betalen. Daardoor zijn de kosten voor de overheid veel hoger, waardoor
significante tekorten kunnen ontstaan. Bovendien zou zo’n percentage ook in
het nadeel van de student uit kunnen vallen, bijvoorbeeld in de situatie van
de afgelopen jaren waar de rente historisch laag was.
Vraag 9
Bent u hierover in gesprek met studenten, specifiek mbo-studenten en JOB
MBO?
Antwoord 9
Bij het opstellen van het wetsvoorstel herinvoering basisbeurs hoger
onderwijs is er contact met de studentenorganisaties, inclusief JOB MBO.
Vraag 10
Heeft u in kaart hoeveel mbo-opgeleiden hierdoor financieel in de knel
komen? Zo nee, bent u voornemens dit in beeld te brengen?
Antwoord 10
Alle oud-studenten die een nieuwe rente krijgen, krijgen ook een nieuwe
berekening van de maandelijkse terugbetaling aan DUO. Bij de berekening
van de maandelijks terugbetaling wordt altijd gekeken naar de draagkracht
van de oud-student. Zij hoeven daardoor nooit meer te betalen dan op basis
van hun inkomen mogelijk is.
Op voorhand kan ik niet aangeven hoeveel oud-studenten met een studieschuld door een stijgende rente financieel in de knel komen, en bijvoorbeeld
geen studieschuld kan aflossen. Het is daarbij wel goed op te merken dat de
rentestijging niet tot extreem hogere termijnbedragen leidt. Ter illustratie –
een mbo-student die nog 15 jaar moet aflossen en een studieschuld heeft van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

€ 7.000 ziet zijn termijnbedrag met de nieuwe rente € 5,45 stijgen per maand.
De gemiddelde studieschuld van een mbo-student bedraagt ongeveer
€ 6.870. Bovendien wordt op het moment dat de rente opnieuw wordt
berekend ook weer naar de draagkracht van de student gekeken. Daar wordt
ook de hogere rente in meegenomen. Op het moment dat een oud-student
op basis van zijn inkomen de verhoging niet kan betalen, dan hoeft dat dus
ook niet.
Indien iemand ondanks de draagkrachtregeling niet in staat is om te voldoen
aan de terugbetaling aan DUO, kan de student contact opnemen met DUO en
zal in overleg met de oud-student worden gekeken naar mogelijkheden. Ook
heeft iedere oud-student de mogelijkheid om aflosvrije maanden in te zetten.
In die maanden hoeft de student tijdelijk niet af te lossen.
Vraag 11
Op welke wijze kunt u specifiek mbo-studenten (financieel) ondersteunen op
dit punt?
Antwoord 11
Zie het antwoord op vraag 10.
Vraag 12
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het commissiedebat over het mbo op
9 november 2022?
Antwoord 12
Ja.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid De
Hoop (PvdA), ingezonden 7 oktober 2022 (vraagnummer 2022Z18907).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4