Plasterk
De voorzitter: Nee, mijnheer Ten Broeke, wij hanteren
een kerstregime. Ik sta geen interrupties meer toe.

De voorzitter: Oké, u regelt dit bilateraal.
De beraadslaging wordt gesloten.

Minister Plasterk: Het oordeel over de derde motie van
de heer Van Leeuwen, op stuk nr. 165, laat ik over aan de
Kamer. Ik hoef dat niet nader toe te lichten.
Ik ben het met mevrouw Van Vroonhoven eens als zij
in haar motie op stuk nr. 166 stelt dat er sprake is
geweest van een procedure die mensen weinig zekerheid
bood dat zij de subsidie uiteindelijk zouden ontvangen. Ik
zal in de beleidsbrief over het MoMo de systematiek van
deze subsidies aan de orde stellen. Daarbij zal ik ook de
voor- en nadelen van de voorfinanciering bespreken. Er
zijn ook nadelen. In de motie wordt mij gevraagd om de
Kamer hierover voor de zomer te informeren. In de
zomer krijg ik nog informatie over de fiscale regelingen.
Die wil ik graag bij het MoMo betrekken. Als ik kort na de
zomer in plaats van voor de zomer met de informatie
mag komen, laat ik het oordeel over de motie graag aan
de Kamer over.
In haar tweede motie, op stuk nr. 167, snijdt mevrouw
Van Vroonhoven een kwestie aan die het gevolg is van
een besluit dat in het verleden is genomen. Toen heeft
men kennelijk geredeneerd dat bij een beperkt budget de
monumenten die al aan de beurt waren geweest, maar
even niet aan de beurt zouden moeten komen. Dat leidt
tot de huidige praktijk. Wij hebben geconstateerd dat
door het te lage plafond de kerken onvoldoende in
aanmerking zijn gekomen voor subsidie. Daarom hebben
wij die plafonds nu verhoogd. Het nu verhogen van
plafonds voor bijvoorbeeld molens, waarvoor in het
verleden reeds een lager plafond gold, leidt tot inconsistentie van beleid en juridische onhoudbaarheid. Dat
kunnen wij dus niet doen. In de motie wordt gevraagd
om bij een volgende evaluatie van het BRIM deze
systematiek in haar geheel aan de orde te stellen. Dat
lijkt mij verstandig en nuttig. Ik laat daarom het oordeel
over deze motie graag over aan de Kamer.

De vergadering wordt van 19.15 uur tot 19.45 uur
geschorst.
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Bepalingen over de
brandweerzorg, de rampenbestrijding, de crisisbeheersing en de geneeskundige hulpverlening
(Wet veiligheidsregio’s) (31117).
De algemene beraadslaging wordt geopend.
©

Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Ik kan het
antwoord ook buiten de vergadering om even aan de
minister vragen, voorzitter.

De heer Schinkelshoek (CDA): Voorzitter. Drie wetten
integreren in één nieuwe wet is een omvangrijke
operatie. Vandaag staan wij aan het begin van de
afronding van de parlementaire behandeling van een
reeks bepalingen over de brandweerzorg, de rampenbestrijding, de crisisbeheersing en de geneeskundige
hulpverlening. Kortom, de Wet veiligheidsregio’s. Het is
de afronding van een discussie die de Kamer sinds een
jaar of vier, vijf op verschillende niveaus, in verschillende
gremia en op verschillende toonhoogten heeft gevoerd.
Het is een mijlpaal. Daarom is het zo jammer dat mijn
collega Bas Jan van Bochove vanavond verstek moet
laten gaan. Hij heeft – dat behoeft in de Kamer geen
toelichting – zich zeer verdiept in alles wat met
veiligheidsregio’s te maken heeft. Op dit debat, de
plenaire afronding, had hij zich dan ook grondig
voorbereid en minstens zo zeer verheugd. Maar hij is
geveld door een klein ongemak dat hem tot zijn grote
spijt aan huis en haard gekluisterd houdt. Knarsetandend
volgt hij het debat op afstand. Daar ben ik praktisch zeker
van. De Kamer zal het, anders gezegd, met mij moeten
doen. Als stand-in, als plaatsvervanger sinds gistermorgen zal ik mijn best doen om in de geest van Van
Bochove te handelen. Gelukkig hadden wij over dit
voorstel binnen en buiten onze fractiecommissie al
regelmatig gesproken. Helemaal onbeslagen ten ijs kom
ik dus niet.
Ook mij is het duidelijk geworden dat dit debat
plaatsheeft onder de schaduw van wat ingewijden,
mysterieus kijkend, de motie-Cornielje c.s. zijn gaan
noemen, een motie aanvaard door deze Kamer eind juni
2005 die het debat over de veiligheidsregio’s heel lang
heeft overschaduwd. Simpel gezegd: Komt er nu wel of
niet een superburgemeester aan het hoofd van de
veiligheidsregio’s? Unaniem riep de Kamer via die motie
op om de huidige aanwijzingsbevoegdheid van de
commissaris van de Koningin te handhaven. Sinds het
aannemen van die motie, dit symbool van tegenspraak,
is veel gebeurd. De panelen zijn, om het zo te zeggen,
meerdere keren verschoven. Tijd en tegenstellingen
hebben hun werk gedaan, maar het resultaat telt. Aan
het eind van het traject ligt thans een voor alle direct
betrokkenen werkbaar en daarmee geaccepteerd
wetsvoorstel. Dat is winst, pure winst.
Sprekend namens de CDA-fractie kan ik melden dat wij
met instemming kennis hebben genomen van de nota
naar aanleiding van het nader verslag. In dat stuk maakt
de minister, alles afwegend, een keus die op hoofdlijnen

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA): Geldt de
verhoging van het plafond ook voor de kerken die in de
afgelopen twee jaar zijn ingestroomd? Kunnen die
daarvan ook nog gebruik maken en toch nog aan boord
worden getrokken als zij eventueel tussen wal en schip
zijn gevallen?
Minister Plasterk: Ik kijk voor een antwoord naar vak A.
Volgens mij zijn de kerken in de afgelopen periode niet
ingestroomd, maar ik weet dat niet zeker. Ik zie dat de
ambtenaren ″jee en na″ schudden. Om mevrouw Van
Vroonhoven op die vraag een serieus antwoord te
kunnen geven, moet ik even kunnen overleggen. Wellicht
kunnen wij na afloop van het debat daarvoor een
moment schorsen.
Op de laatste motie, van de heer Ten Broeke op stuk
nr. 168, heb ik eigenlijk al gereageerd. Die motie is
namelijk gekoppeld aan die van de SP-fractie.
Vindt u het goed, voorzitter, om 30 seconden te
schorsen, zodat ik een correct antwoord kan geven op de
vraag van mevrouw Van Vroonhoven? Het antwoord
heeft geen invloed op mijn oordeel over de motie. Ik laat
het oordeel over de motie sowieso aan de Kamer over.

Veiligheidsregio’s

79-6175

Schinkelshoek
onze instemming heeft. Sterker nog, de manier waarop
zij er in dat stuk blijk van geeft naar de Kamer te hebben
geluisterd, wordt door mijn fractie – men hoort de heer
Van Bochove bij wijze van spreken – zeer gewaardeerd,
zeker na onze kritische inbrengen in de eerste rondes.
Met haar persoonlijke inzet heeft de minister ruimte voor
draagvlak voor deze wet gevonden in de kring van
commissarissen der Koningin en vervolgens ook bij de
VNG en het Veiligheidsberaad. Daarmee heeft zij een
impasse doorbroken. Dat verdient een compliment. Dat
mag ook wel eens worden gezegd.
Het is een belangrijke wet. Het gaat over iets dat raakt
aan de kerntaak van de overheid, de veiligheid, of, zoals
het heet in de memorie van toelichting: De zorg voor
veiligheid is een fundamentele opdracht voor de
overheid. Nog scherper: Burgers hebben recht op een
overheid die doet wat redelijkerwijs verlangd kan worden
om een veilige leefomgeving te scheppen. De discussie
over veiligheid en alles wat samenhangt met de
organisatie van de rampenbestrijding en crisisbeheersing
is de afgelopen jaren, onder druk van de gebeurtenissen
in Enschede en Volendam, met de nodige intensiteit
gevoerd. De conclusie dat de organisatie van de
rampenbestrijding en crisisbeheersing beter kan en beter
moet, vertaalt zich in dit wetsvoorstel en in de uitwerking
daarvan.
Een van de vernieuwingen is de totstandkoming van
de veiligheidsregio’s. Daarmee wordt de bestuurlijke en
operationele slagkracht versterkt; dat was hard nodig. In
meerdere rapporten sinds de gebeurtenissen in
Enschede en Volendam wordt aangegeven dat slagkracht
van hulpverlening in brede zin verbetering – ja,
versteviging – behoeft. De minister geeft aan dat dit kan
via de veiligheidsregio, zijnde een wettelijke verankering
van een multidisciplinaire bovenlokale bestuurs- en
organisatievorm voor bestrijding van brand, zware
ongevallen en rampen en voor crisisbestrijding.
Niet iedereen is even enthousiast over de veiligheidsregio. De VNG steunt weliswaar het wetsvoorstel, maar
er zijn nog gemeenten en regio’s waar men, voorzichtig
geformuleerd, de kat uit de boom kijkt. Opvallend is dat
het enthousiasme waarneembaar is in de regio’s die er
wel mee aan de slag zijn gegaan. De verwachte
tegenstellingen tussen verschillende diensten blijken er
feitelijk niet te zijn. De samenwerking verloopt vaak, ook
tot verbazing van de direct betrokkenen, prima en feitelijk
van nature. Inmiddels dringen verschillende regio’s
nadrukkelijk aan op een snelle wettelijke verankering van
de veiligheidsregio. Men wil, ook in formele zin, aan de
slag en de vrijblijvendheid omzetten in een wettelijk
verankerde werkwijze. Met andere woorden: de tijd is rijp
om spijkers met koppen te slaan.
De CDA-fractie vindt dat de Kamer niet te veel tijd
heeft genomen voor de behandeling. Die tijd was nodig
om een deugdelijk en werkbaar wetsvoorstel dat kan
rekenen op een breed draagvlak, tot stand te brengen.
Desondanks heeft menige gemeentebestuurder toch nog
twijfels. Wat betekent dit wetsvoorstel voor de gemeentelijke autonomie en financiën? Wat betekent regionalisering voor de positie van gemeentelijke parttime
professionals, de vrijwilligers? Er zijn nog veel meer
vragen en twijfels te formuleren. Deze zijn via de mailbox
door raadsleden, burgemeesters en bijvoorbeeld
brandweervrijwilligers aan ons voorgelegd. Hoe trekt de
minister die twijfelaars over de streep? Afdwingen via de
wet is de gemakkelijkste weg, maar overtuigen en

De heer Schinkelshoek (CDA): Het lag mijn fractie vorig
jaar bij de behandeling van de BZK-begroting evenzeer
na aan het hart. Ik herinner mij de toen gevoerde
discussies heel goed. Wij hebben daar met elkaar open
over gesproken. In de fase waarin wij ons toen, op weg
naar de behandeling van het thans voorliggende
wetsvoorstel, bevonden, leek het mijn fractie niet
verstandig om regio’s te steunen die niet helemaal
voldeden aan wat de minister voor ogen stond; eigenlijk
vind ik dat ik dit buitengewoon elegant formuleer.
Nu de zaak zo ver is ontwikkeld en de kaders worden
vormgegeven, roep ik de minister op om nog eens goed
en serieus naar deze kwestie te kijken, zulks met de
positieve grondhouding die zo eigen is voor mijn partij.
Een belangrijke vraag blijft of het wetsvoorstel ook
echt gaat werken. Er wordt nogal wat gevraagd van veel
betrokkenen. Het gaat daarbij ook om de kunst van het
loslaten. Er zal nieuwe, anders georganiseerde capaciteit
aan menskracht, middelen en informatievoorziening
worden gevraagd. Hoe volgt de minister de voortgang
van dit proces? Hoe wordt de Kamer hierover geïnformeerd? Is er ruimte voor tijdige bijsturing?
Het valt de CDA-fractie op dat er geen evaluatiemoment is ingebouwd in de wet. Het valt ons bovendien
op dat vragen hierover van de Kamer, vooral van de
PvdA-fractie, allesbehalve tot enthousiasme leiden bij de
minister. Wij delen de zienswijze van onze PvdAcollega’s, zoals verwoord in het verslag, dat een
evaluatie gewenst is. Graag hoor ik van de minister
waarom zij zich zo nadrukkelijk verzet en hoe zij een
amendement op dit punt beoordeelt.
Een belangrijk punt is de gemeentelijke betrokkenheid
bij de veiligheidsregio. Wordt het werkelijk, en niet alleen
op papier, een vorm van verlengd lokaal bestuur?
Ondanks de reactie in de nota naar aanleiding van het
verslag, is de CDA-fractie niet gerustgesteld over de
uiteindelijke betrokkenheid van gemeentebestuur en
gemeenteraad bij het functioneren van de veiligheidsregio. Voor het CDA is autonomie van de lokale overheid
een belangrijk uitgangspunt bij de verdeling van taken en
functies tussen de bestuurslagen. Doen zich echter

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Veiligheidsregio’s

confronteren met goede praktijkvoorbeelden is de beste
weg. Komt er actie op dit punt?
De verleiding met financiële steun heeft niet iedereen
over de streep getrokken. Wellicht goede, werkbare
afspraken in de regio zijn niet gehonoreerd, terwijl er wel
degelijk stappen worden gezet naar de door de minister
gewenste doelen. Deze stappen zijn misschien niet altijd
zo uitgesproken als zij wenst, maar kunnen uiteindelijk
even effectief zijn. Is de minister bereid de werkwijze van
de regio’s die nu nog geen financiële impuls hebben
gekregen, nog eens kritisch tegen het licht te houden en
te bezien of deze op hun manier ook werken aan de zo
gewenste voortgang? Wil zij alsnog financiële steun
geven?
De heer Anker (ChristenUnie): Ik weet dat u bij dit debat
de heer Van Bochove vervangt, maar u was wel
aanwezig bij de behandeling van de BZK-begroting, toen
ik een motie indiende die eigenlijk hetzelfde vroeg als u
nu doet. Hoe staat u daar nu in? Wat moet er volgens u
gebeuren? Het zou mooi zijn als diezelfde motie niet nog
een keer hoeft te worden ingediend, omdat de minister
een toezegging aan de Kamer doet, maar dit punt ligt mij
behoorlijk na aan het hart.

79-6176

De heer Schinkelshoek (CDA)
© M. Sablerolle – Gouda

inhoudelijk betrokken blijven bij het functioneren van de
veiligheidsregio en hun eigen vrijwilligers?
″Vrijwilligers″ gebruik ik hier bewust, als geuzennaam.
Op basis van inzet, instelling, oefening en opleiding moet
je feitelijk spreken van ″parttimeprofessionals″. Die
parttimeprofessionals vormen de onmisbare kern van de
Nederlandse brandweer. Zonder hun inzet voor hun
medeburgers, voor ons allen dus, en zonder hun
betrokkenheid bij de eigen samenleving is een lokale
brandweer krachteloos en bestaat deze feitelijk niet. Voor
die inzet past grote waardering, die ik graag namens het
CDA uitspreek. Dat zijn geen gratuite woorden. Het
dwingt ons ook tot zorgvuldigheid als wij besluiten tot
nieuwe vormen van samenwerking.
Veel van de parttimeprofessionals vragen zich af of
hun werk nog wel aantrekkelijk blijft, of er nog wel
sprake blijft van lokale betrokkenheid en of de leidinggevenden – dat zijn de zogenaamde fulltimeprofessionals, die worden aangestuurd vanuit de regio – wel
voldoende oog zullen hebben voor de speciale situatie
waarin de parttimeprofessional, die vrijwilliger, werkt. Er
zijn regio’s waar inmiddels sprake is van een prima
samengaan. De parttimeprofessionals geven daar zelf
aan dat er oorspronkelijk sprake was van koudwatervrees, maar dat het samenwerken tussen beide
bloedgroepen van professionals boven verwachting goed
loopt. Hoe overtuigen wij en overtuigt de minister de
twijfelaars? Is de minister bereid op dit punt, samen met
de parttimeprofessionals en hun belangenbehartigers,
blijvend actie te ondernemen? Is zij bereid om daarnaast,
samen met vertegenwoordigers van die parttimeprofessionals, ook de VNG ervan te overtuigen dat deze
groep een volwaardige plek aan de onderhandelingstafel
dient te krijgen? Nota bene de VNG, de Nederlandse
gemeenten dus, negeert volkomen haar eigen ″vrijwilligers″, zoals de gemeenten hun parttimeprofessionals zo
graag noemen. Alle burgemeesters die ons de afgelopen
jaren er voortdurend op wezen niet te kunnen zonder de
parttimeprofessionals, zonder die vrijwilligers, laten hen
hierbij in de steek. Dat kan anders en moet anders, zo
zeg ik, mede namens – hoe kan het ook anders – mijn
collega van Bochove, tegen de VNG. Wij dagen de
minister uit om de VNG daarvan te overtuigen.

situaties voor waarbij er van één gemeente, één
gemeentebestuur meer wordt gevraagd dan die
gemeente kan opbrengen, dan is samenwerking
noodzakelijk.
Gezien de kwaliteitseisen die er aan de veiligheidsdiensten gesteld moeten worden, is samenwerking voor
feitelijk elke gemeente noodzakelijk. De CDA-fractie ziet
deze vorm van samenwerking als verlengd lokaal
bestuur. Zo zal het ook ervaren moeten worden. Dit is
niet, zoals sommigen wellicht graag zien, een vorm van
vrijblijvend met elkaar omgaan. Het is een vorm van
verplicht samenwerken, waarbij de kern van de
samenwerking in de gemeenteraden ligt. Om die reden,
maar daarom niet alleen, moet er dus voor worden
gewaakt dat de betrokkenheid van de gemeenten en de
gemeenteraden zich niet beperkt tot het jaarlijks of
meerjaarlijks vaststellen van een bedrag voor de
veiligheidsregio op de begroting. De discussie dreigt zich
te vaak te verengen tot een discussie over slechts de
financiële betrokkenheid. Er is echter meer nodig, ook
bestuurlijk.
Artikel 10 van het voorliggende wetsvoorstel is heel
expliciet over de samenstelling van het algemeen
bestuur van een veiligheidsregio. Hoewel er nadrukkelijk
sprake is van verlengd lokaal bestuur, wordt artikel 13,
lid 1 van de Wet gemeenschappelijke regelingen niet van
toepassing verklaard. Die keuze is zeer bewust gemaakt.
Kan de minister nog eens aangeven waarom zij hierin zo
expliciet is? Een enkele regio zou graag verdergaan in de
samenstelling van het algemeen bestuur, met name als
het gaat om de samenwerking tussen wat heet de ″rode
kolom″ en de ″witte kolom″. Je zou kunnen stellen dat
het gewenste beleid van de minister succesvoller is dan
zij wellicht zelf heeft voorzien. Moet dat succes dan ook
niet worden beloond? Wat verzet zich ertegen als een
regio besluit dat wethouders deel moeten uitmaken van
het algemene bestuur van een veiligheidsregio? Moet de
wet die keuze niet alsnog mogelijk maken?
De gemeentelijke betrokkenheid bij de veiligheidsregio
dient nog een ander, misschien nog wel belangrijker
doel: hoe houdt je voeling met je eigen vrijwilligers. Kan
de minister aangeven wat zij gaat doen, bijvoorbeeld
samen met het Veiligheidsberaad en de VNG, om te
borgen dat gemeentebesturen en gemeenteraden ook

De heer Schinkelshoek (CDA): Dank u wel voor het
amendement. Na mijn woorden zult u begrijpen dat ik
het met veel sympathie heb bekeken. U vindt het vast
goed dat ik het nog heel precies bekijk en graag de
reactie van de minister afwacht, alvorens nu snel over
tafel iets te tekenen over ons stemgedrag.
Voorzitter. Stap voor stap ben ik aangeland bij wat
lange tijd het pièce de résistance van dit voorstel was:
het bestuur van de veiligheidsregio, in het bijzonder de
positie van de burgemeester. Hoe zal de rol van de
voorzitter van het bestuur zijn? Zal de voorzitter altijd
een burgemeester zijn? Hoe zal hij zich verhouden tot

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Veiligheidsregio’s

De heer Van Raak (SP): Lof voor vrijwilligers moet
natuurlijk niet vrijblijvend zijn, zeker niet voor brandweervrijwilligers. Ik heb een voorstel gedaan, een amendement ingediend, om ervoor te zorgen dat het bestuur van
de veiligheidsregio’s de brandweervrijwilligers of hun
vertegenwoordigers betrekt bij besluitvorming die hun
aangaat en dat de minister maatregelen daartoe neemt
als het bestuur dat niet doet. Dank u wel voor de steun
van het CDA aan dit amendement.

79-6177

Schinkelshoek
zijn collega-burgemeesters? Wat is de verantwoordelijkheid van de commissaris van de Koningin?
Zowel in het verslag als in het nader rapport heeft dat
punt grote aandacht gekregen. De CDA-fractie heeft haar
opvatting niet onder stoelen of banken gestoken, temeer
omdat de indruk bestond dat de al vaak genoemde
motie-Cornielje c.s. niet de aandacht kreeg die zij
verdiende. Terwijl de Kamer unaniem opriep de huidige
aanwijzingsbevoegdheid van de commissaris der
Koningin te handhaven, hield de regering vast aan het
uitgangspunt van een eenhoofdige leiding van een
politie- en veiligheidsregio. Voor een eigenstandige rol
van de commissaris van de Koningin was in dat concept
geen plaats. Ook onze voorstellen om het voorzitterschap
van het bestuur van de veiligheidsregio een andere
invulling te geven, waarbij meer ruimte wordt gelaten
voor ″regionale differentiatie″, konden niet op instemming van de regering rekenen. Daardoor ontstond er
meer ruis dan ons lief was.
Maar gelukkig bleef het hier niet bij. Iedereen bewoog,
ook de minister. Het resultaat, waarvoor ik ook verwijs
naar de tweede nota van wijziging, is een constructie
waarbij voor een belangrijk deel wordt tegemoetgekomen aan onze wensen om de commissaris van de
Koningin op enigerlei wijze bij de veiligheidsregio’s te
betrekken zonder dat dit ten koste gaat van bestuurlijke
slagkracht bij rampenbestrijding. Er blijft een eenhoofdige aansturing van de veiligheidsregio, zoals de
minister wil, maar die krijgt zodanig vorm dat het
bestuurlijke evenwicht in de regio niet wordt verstoord.
Dat kan door de commissaris der Koningin als rijksorgaan, dat dus handelt namens de minister, een heldere
rol toe te kennen. Het is een fraaie constructie. Het lijkt
een beetje op een konijn uit een hoge hoed. Gaat het
echter ook werken?
De voorzitter: Mijnheer Van Raak, ik zie u naar de
interruptiemicrofoon lopen. Hebt u een antwoord op die
vraag?
De heer Van Raak (SP): Dat weet ik ook niet, maar ik
vind het juist een heel rare constructie. Nu moet de
minister immers bellen met de commissaris en de
commissaris belt dan iemand anders. Waarom belt de
minister niet zelf? Waarom moet de commissaris
daartussen? Ik vind het dus een mooi konijn uit een hoge
hoed, maar ik weet niet of wij ermee kunnen toveren.
De voorzitter: Mijnheer Schinkelshoek, kunnen wij
ermee toveren?
De heer Schinkelshoek (CDA): Nee, ik kan niet toveren
en ik was dat ook niet van plan. Volgens mij is dit
namelijk een fraaie, heel praktische constructie waarbij ik
graag wil beproeven of deze gaat werken en met de
minister wil ik de voor- en nadelen ervan wegen. Gaat
het met name werken – daar komt het natuurlijk op aan –
op het moment dat de nood aan de man is? Kan de
voorzitter van het bestuur van die veiligheidsregio zich
geldend maken, ook buiten zijn gemeente? Hoe gaan
commissarissen der Koningin acteren? Hoe zit de
minister daarachter? Gaat de inspectie er niet te veel
tussen zitten? Papier is geduldig, maar de praktijk is
weerbarstig en wij zijn daarom ook benieuwd naar de
kijk van de minister. Ik dicht haar de vaardigheid toe,

Tweede Kamer

Veiligheidsregio’s

ervaren lokaal bestuurder als zij is, om er verstandig over
te oordelen. Hoe gaat dit werken?
De constructie heeft beslist voordelen. Zij levert niet
alleen meer evenwicht in het functioneren van de
veiligheidsregio’s op, maar verbetert ook de onderlinge
afstemming tussen de regio’s, met name in de zogenaamde warme fase. Wij moeten ook niet vergeten dat
hiermee een betere grensoverschrijdende samenwerking
mogelijk wordt gemaakt. Natuurlijk zijn wij benieuwd
naar de wijze waarop de commissaris der Koningin als
rijksorgaan te werk zal gaan. Dit zal zijn weerslag moeten
vinden in de nieuwe, aangepast ambtsinstructie. Is de
minister bereid, de Kamer over de inhoud daarvan in te
lichten?
Vanaf welk moment – ik heb het nu over artikel 33 –
gaan het gezag en de verantwoordelijkheid van de
burgemeester precies over naar de voorzitter van de
veiligheidsregio? Wat is het moment waarop sprake is
van een ramp of crisis van meer dan lokale betekenis en
wie bepaalt dat? De interpretatie van de omstandigheden
bij een ramp of crisis kan verschillen. Wat gebeurt er als
een burgemeester nog van een lokale ramp of crisis
spreekt, terwijl de voorzitter van de veiligheidsregio er
anders over denkt? Heeft de voorzitter automatisch het
gelijk en dus de wet achter zich? Op welk moment
precies gaan gezag en verantwoordelijkheid weer terug?
Gebeurt dit bij het opheffen van het beleidsteam? Een
ondubbelzinnige, heldere reactie van de minister stel ik
op prijs. Hoe is het de inwoners en de anderen duidelijk
dat de burgemeester het gewone gezag niet meer heeft?
Grensoverschrijdende samenwerking verdient in deze
constructie speciale aandacht, om te beginnen natuurlijk
over de landsgrenzen heen, omdat deze samenwerking
traditiegetrouw een speciaal punt is bij rampenbestrijding, ook in de toekomst. Door de aanwijzing van
de commissaris der Koningin is en passant een zwakke
schakel in die keten versterkt. Hij moet in staat worden
geacht, sneller contacten over nationale grenzen heen te
leggen. Sterker nog, per verdrag zijn de commissaris der
Koningin bevoegdheden toegekend. Hoe gaat het bij een
brand in een veiligheidsregio die wettelijk gezien over de
grens heen slaat? Wie treedt dan op: de burgemeester
als voorzitter van de veiligheidsregio of de commissaris
der Koningin? Heeft de minister hierbij een speciale rol?
Als ik het goed heb begrepen, pleit de Taskforce
Management Overstromingen ervoor om de minister van
BZK een grotere rol te geven bij nationale rampen als
overstromingen. Hoe ziet zij zelf die rol?
Graag zoom ik nog iets verder op dit punt in. Het
Rivierengebied bestrijkt meerdere provincies en
meerdere veiligheidsregio’s. Je zou kunnen redeneren
dat in de stroomgebiedbenadering een nadrukkelijker rol
van de commissaris der Koningin wordt verlangd bij de
bestrijding van wateroverlast in het Rivierengebied, zoals
bij de overstromingen in 1995 is gebleken. Wat ziet de
minister in dit voorbeeld als de meest aangewezen rol
van de commissaris der Koningin? Hoe wordt op dit punt
gezorgd voor een werkwijze met de grootste effectiviteit
om de inwoners de best denkbare veiligheid te bieden?
Een kleine, maar veelbetekenende grensoverschrijdende
samenwerking speelt zich af in het Brabantse tussen de
twee Baarles. Baarle-Nassau heeft een gezamenlijke
brandweer met Baarle-Hertog. Naar ik heb begrepen,
bestaat er een soort stilzwijgende afspraak dat deze
gezamenlijke brandweer ook na de totstandkoming van
de veiligheidsregio mag blijven bestaan. Ik veronderstel

21 april 2009
TK 79

79-6178

Schinkelshoek
dat dit bij de minister niet op problemen stuit, maar ik
vraag het voor alle helderheid.
Kan iemand anders dan de burgemeester een rol
spelen als voorzitter van de veiligheidsregio? Die vraag
heeft een belangrijke rol gespeeld bij de voorbereiding
van het wetsvoorstel. Met name vanuit de CDA-fractie is
een- en andermaal gepleit voor differentiatie, oftewel
voor introductie van een kanbepaling. Dit is een artikel
waarbij de minister op verzoek van de veiligheidsregio
zou kunnen bepalen dat het voorzitterschap aan een
ander dan de burgemeester van de centrumgemeente
wordt opgedragen. Daarbij dachten wij natuurlijk
uitdrukkelijk aan de commissaris van de Koningin. Na
alles wat er gepasseerd is, zien wij af van een amendement met die strekking. Na de tweede nota van wijziging
lijkt ons zo’n voorstel niet meer zinvol. Er is gekozen
voor een rol en positie van de commissaris als rijksorgaan op afstand als toezichthouder. Dat is niet in
overeenstemming te brengen met een rol als voorzitter
van de veiligheidsregio.
Datzelfde geldt voor onze aanvankelijke suggestie om
de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het
waterschap in het bestuur van de veiligheidsregio op te
nemen. Het strookt inderdaad niet met de gekozen vorm:
verlengd lokaal bestuur via de Wet gemeenschappelijke
regelingen. Bovendien kunnen beide functionarissen
altijd worden uitgenodigd om deel te nemen aan de
vergaderingen van het bestuur. Mag ik ervan uitgaan dat
in waterrijke gebieden, zoals Zeeland, de dijkgraaf een
specifiek plaatsje krijgt?
Er valt nog een verbetering te noteren en die betreft
de verantwoording achteraf, met name door de voorzitter
van het bestuur van de veiligheidsregio in een andere
dan de eigen gemeenteraad. Dat is beter geregeld. De
commissaris van de Koningin als rijksorgaan en dus de
minister van BZK op afstand in Den Haag, ziet daarop
toe. Zeker in situaties waarin een pittig gesprek nodig is,
is dit een belangrijk voordeel.
Dat brengt mij op de positie van de gemeenteraad. De
rol van de gemeenteraden is nog niet helemaal duidelijk.
Hun rol is duidelijk bij het opstellen van het crisisprofiel
van de gemeente, want dat vergt een wettelijk vastgelegde inbreng, maar als het gaat om het beleids- en
crisisplan spelen gemeenteraden geen rol. Net als andere
fracties maken wij ons zorgen over de positie van de
kleinere gemeenten. Komen die wel voldoende aan de
bak? Wij onderschrijven de doelstellingen van de
minister om de slagkracht van de veiligheidsregio’s te
vergroten. Wie de rampenbestrijding en de crisisbeheersing op een hoger peil wil brengen – en dat willen
wij via dit wetsvoorstel – zal meer bestuurskracht moeten
organiseren. Daarom zal er bij meerderheid van
stemmen besloten moeten kunnen worden in een
bestuur van een veiligheidsregio. Daarom heeft de
voorzitter bij stakende stemmen een doorslaggevende
stem.
Bestuurskracht is echter meer. Bestuurskracht laat zich
niet afdwingen bij meerderheidsbesluit. Bestuurskracht
blijkt pas werkelijk onder moeilijke omstandigheden en
op het moment dat men ondanks grote tegenstellingen
zonder de druk van een meerderheidsbesluit tot een
adequate oplossing en aanpak komt. Daarom lijkt het de
CDA-fractie, alles afwegende, geen probleem om de
gemeenteraad meer bij de besluitvorming te betrekken.
In rond Nederlands is ons voorstel dat het in finale zin
mogelijk moet zijn dat de gemeenteraad een bezwaar

indient tegen in het bijzonder een beleidsplan. De
financiële consequenties kunnen een gemeente zo
nadelig treffen dat de gemeenteraad in een belangenconflict kan geraken. Enerzijds moet hij de belangen van
de gemeente in brede zin behartigen en voorkomen dat
onevenredige financiële schade aan de gemeente wordt
toegebracht. Anderzijds moet hij het goed functioneren
van de veiligheidsregio met alle plannen dienen.
Vandaar ons voorstel. Het moet de gemeenteraad de
ruimte geven om tegen het door het bestuur van de
veiligheidsregio vastgestelde beleidsplan bezwaar te
maken. Artikel 28 van de WGR biedt daartoe volgens ons
ruimte. Het verschaft gemeenten de mogelijkheid om
tegen een besluit van een gemeenschappelijk orgaan in
beroep te gaan bij gedeputeerde staten. Deze artikelen
zijn toch ook gewoon van toepassing op de Wet
veiligheidsregio’s? Zie ik dat goed? Als dat zo is, is een
amendement niet nodig. Graag een bevestiging van de
minister. Mocht dit artikel niet van toepassing zijn, dan
kan de minister onder verwijzing naar artikel 28 van de
WGR toch geen bezwaar hebben tegen een amendement
op dit punt.
Over de omvang van de regio’s kan ik kort zijn. De
veiligheidsregio’s komen overeen met de politieregio’s.
Prima. Bij AMvB worden de grenzen getrokken. Prima.
Hoe gaat het echter als enkele veiligheidsregio’s
besluiten tot verdergaande samenwerking, misschien
zelfs tot een fusie? Wat gebeurt er dan met de politieregio’s? Blijven die gewoon gescheiden, ook als de grens
van de nieuw te vormen veiligheidsregio gelijk blijft aan
de grenzen van de betreffende politieregio’s? Mogen
besturen van veiligheidsregio’s een dergelijk besluit
nemen? Is de minister bereid, hieraan op basis van
artikel 7 van deze wet mee te werken?
Aan het streven naar territoriale congruentie zijn veel
voordelen verbonden. Dat neemt niet weg dat er tussen
de regio’s grote verschillen bestaan in omvang,
inwonertal en risicoprofielen. Het is bepaald niet nodig
dat iedere regio steeds zelfstandig alle voorzieningen zelf
realiseert en exploiteert. Samenwerking is uit een
oogpunt van doelmatigheid in meerdere situaties te
verkiezen. In de nota naar aanleiding van het nader
verslag wordt toegezegd dat bezien zal worden of inzicht
te verkrijgen is in het besparingspotentieel en in de te
behalen doelmatigheidswinsten bij samenwerking.
Wanneer – het is een simpele vraag – kan dat inzicht er
zijn?
Medio 2009 komt het kabinet, zoals toegezegd, met het
voorstel tot wijziging van de Wet publieke gezondheid.
Doelstelling is om de werkgebieden van de GGD-regio’s
gelijk te stellen aan de veiligheidsregio’s. Na indiening
van dit wijzigingsvoorstel bij de Kamer komt de
CDA-fractie met een afgerond oordeel. Toch noem ik in
dit debat één punt: na het neerstorten van het Turkse
vliegtuig op 25 februari van dit jaar is de discussie op
gang gekomen over de positie van de GHORfunctionaris. Voorgesteld is om de directeur van de GGD
automatisch ook de GHOR-functionaris te laten zijn. Wat
is de reactie van de minister? In artikel 26 van het
wetsvoorstel wordt het iets ruimer geformuleerd, tenzij ik
het verkeerd zie. Moet niet tevens worden vastgelegd dat
bij meer gemeentelijke gezondheidsdiensten in een regio
de grootste dienst de leiding neemt?
Zo langzamerhand kom ik tot een afronding, mevrouw
de voorzitter. Ik wil echter nog een paar zaken bespreken,
vooral die waarover amendementen zijn ingediend. Een

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Veiligheidsregio’s

79-6179

Schinkelshoek
van de ingediende amendementen heeft betrekking op
het in de wet vastleggen van zowel de verplichting tot
het regelmatig maken van een benchmark als de
verplichting tot een eens in de vier jaar te houden
visitatie. Concurrentie in de wereld van de veiligheidsregio’s is per definitie onmogelijk. De prijs die gemeenten moeten betalen, is niet goed te bepalen. Des te
belangrijker is beheersing van de kosten. In dit soort
omstandigheden is het een goed hulpmiddel om
regelmatig, zeg: eens in de drie jaar, te vergelijken. Dat
verschaft inzicht in baten en lasten, in de begrotingen
van de verschillende regio’s. Om dit mogelijk te maken,
vraagt dit ook dat regio’s hun administratieve organisatie
zo inrichten dat een vergelijking mogelijk wordt. Ook het
instrument visitatie geeft een zeker inzicht in het
functioneren van de veiligheidsregio. Dit instrument
wordt ook gebruikt in de politieregio’s. Dus zijn
bestuurders ermee vertrouwd.
Een volgend amendement betreft de voorhangprocedure van verschillende algemene maatregelen van
bestuur. Dat willen wij iets beter, iets grondiger, regelen
dan de regering voor ogen staat. Fouten uit het verleden
zijn geen garantie voor de toekomst. Met andere
woorden: het feit dat voor sommige AMvB’s in de
huidige wetten geen voorhangprocedure is vastgelegd,
betekent niet dat nu geen correctie gewenst is. Het
ingediende amendement geeft aan voor welke algemene
maatregelen van bestuur de fracties van PvdA, ChristenUnie en CDA een voorhangprocedure gedacht hadden.
Last but not least, het Veiligheidsberaad. Nergens in
de wet is een positie voor het Veiligheidsberaad terug te
vinden. Van dit beraad wordt nu en in de toekomst toch
wel iets verwacht. Een borging in de wet kan het
Veiligheidsberaad de positie geven die nodig is om met
gezag te opereren. Vandaar het amendement op dit punt.
Tot slot wil ik iets zeggen over de communicatie. Met
de memorie van toelichting wordt de nodige aandacht
besteed aan de communicatie met en tussen de
betrokkenen op het gebied van rampenbestrijding en
crisisbeheersing en aan de communicatie tussen hen en
de bevolking. In het rondetafelgesprek van de vaste
Kamercommissie van Binnenlandse Zaken met meerdere
partijen is erop aangedrongen om die communicatie met
burgers vooral goed te regelen, te meer daar er op dit
punt zorg bestaat. Wat doet de minister concreet om die
verwoorde onrust weg te nemen? Hoe kan zij als
verantwoordelijk minister de burger garanderen dat zo
nodig de communicatie met diezelfde burger tijdig en
inhoudelijk betrouwbaar zal verlopen? Die vraag, eerder
voorgelegd, verdient vandaag ook in dit debat een
duidelijke stellingname van de minister. Graag hoor ik
haar reactie.
Bij calamiteiten speelt de regionale publieke omroep
een vitale rol. Toch heeft het CDA het gevoel dat die
regionale omroep nog niet volledig wordt benut.
Waarom wordt de regionale tv niet uitdrukkelijk ingezet
als calamiteitenzender? Waarom is niet bepaald dat
inschakeling in opdracht van het bevoegd gezag
gebeurt? Waarom wordt er niet regelmatig en gezamenlijk geoefend? Waarom wordt, anders gezegd, de
regionale omroep geen onderdeel van het veiligheidsbeleid? Zo zijn er meer nuttige en praktische aanbevelingen uit het rapport Met beeld en beleid. Kan de minister
de uitvoering van dat advies ter hand nemen?
Onder verwijzing naar het kabinetsstandpunt bij het
rapport van ACIR wordt gesproken over de nog

De heer Van Raak (SP): Voorzitter. Wij hebben in
Nederland veel besturen die wij kunnen missen:
waterschappen, deelgemeenten en bestuurlijke regio’s.
Graag spreek ik binnenkort nog een keer met de minister
over de vraag wanneer wij daar vanaf kunnen. Vandaag
gaan wij echter een bestuur invoeren, het bestuur voor
de veiligheidsregio’s. Dit bestuur hebben wij bijzonder
hard nodig. In het geval van een ramp moeten hulpverleners en bestuurders goed kunnen samenwerken. Vaak
wordt verwezen naar rampen in het verleden: de
vuurwerkramp in Enschede, de cafébrand in Volendam
en de Schipholbrand. Die rampen laten zien dat
samenwerking tussen de politie, de brandweer, de
zorgverleners en de bestuurders hard nodig is. Maar
waren dit juist niet rampen die binnen een gemeente
plaatsvonden? Zou het bestaan van de veiligheidsregio
die wij nu op het oog hebben, hebben geleid tot een
betere bestrijding van deze rampen?
Het heeft lang geduurd voordat wij deze wet hier
konden behandelen en dat was eigenlijk wel goed. Heel
veel mensen die met deze wet moeten werken, hebben
hun zorgen en kritiek geuit en de wet is ook op een
aantal punten aangepast. Wij moeten echter weer niet te
lang wachten met aanneming van deze wet, want de
regio’s zijn al begonnen met het opbouwen van de
structuur van de veiligheidsregio’s, waarvoor deze
wettelijke basis nodig is. Daar wacht men niet op ons.
Wij moeten dus voorkomen dat wij straks veiligheidsregio’s hebben, maar nog niet de wet daarvoor.
De SP kan zich in grote lijnen vinden in deze wet. Met
betere afspraken en meer samenwerking tussen
overheden, hulpdiensten en particulieren moet het voor
iedereen duidelijk worden wat hem of haar bij een ramp
te doen staat. Duidelijk moet worden wie waarvoor
verantwoordelijk is. Wij moeten het belang van de
veiligheidsregio’s ook weer niet overschatten. Je kunt
veel plannen maken, maar een ramp laat zich niet
plannen, anders is het geen ramp. Vandaag bespreken
wij de bestuurlijke structuur van de rampenbestrijding.
Veel komt echter aan op de uitwerking. De SP wil
voorkomen dat de veiligheidsregio’s ons papieren
veiligheid bieden. De komende jaren moeten de
veiligheidsregio’s uitgroeien tot geoliede machines die
op het onvoorziene zijn voorbereid. Wij gaan ervan uit
dat de minister ons goed op de hoogte houdt van de
uitwerking van deze wet, zodat wij zo nodig kunnen
bijsturen.

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Veiligheidsregio’s

bestaande fragmentatie in de informatievoorziening.
Medewerkers van zowel politie en brandweer als van de
GGD en de GHOR klagen bij voortduring over de
gebrekkige uitwisseling van informatie. Volgens hen is
dit een van de zwakste en meest kwetsbare punten op
het gebied van rampenbestrijding en crisisbeheersing. Al
een paar keer hebben wij de regering gevraagd wat haar
het vertrouwen geeft dat de informatievoorziening bij de
invoering van de wet goed zal verlopen. Mag ik van de
minister nog eens haar visie op dit punt horen?
Voorzitter. De Wet op de veiligheidsregio’s is een
belangrijke wet. Laten wij ons na al die jaren hoeden
voor te grote woorden, maar naar het gevoel van de
CDA-fractie legt deze wet de basis voor een betere, meer
slagvaardige organisatie voor het bewaren van onze
veiligheid. Dat is wat wij er ten minste van verwachten.
©

79-6180

Van Raak
Er zijn nog wel een paar belangrijke pijnpunten in deze
wet, waaronder het voor de SP belangrijke punt van het
bovenlokaal eenhoofdig gezag. Vooral als een ramp de
veiligheidsregio’s overschreed, bood de wet onvoldoende helderheid wie waarover moest beslissen. Met
de aanpassing in de wet is de minister een heel eind aan
onze kritiek tegemoet gekomen. Zij heeft ook onze kritiek
op de vreemde positie van de commissaris van de
Koningin ter harte genomen. Het Rijk kan nu, in geval
van een calamiteit van regionale of nationale betekenis,
aanwijzingen geven. De rechtstreekse aanwijsbevoegdheid ligt vanaf nu bij de minister, maar waarom
wordt de commissaris van de Koningin er ook nog bij
betrokken? Is dat niet overbodig en één telefoontje te
veel? Volgens ons komt de minister met deze veranderingen tegemoet aan de bezwaren van enkele kleinere
provincies, maar dat weet ik niet helemaal zeker. Het gaat
om provincies die samenvallen met de veiligheidsregio
en die in dit verband een grotere rol voor de commissaris van de Koningin willen. Heeft de minister nog contact
gehad met deze kleinere provincies? Waren zij ook zo
tevreden over de huidige, gekozen constructie?
Een echt pijnpunt is de democratische legitimatie van
de besluiten die genomen worden in de veiligheidsregio’s. Met enige verbazing hebben wij gelezen dat de
veiligheidsregio’s, gebaseerd op een WGR-constructie,
zelf weer samenwerkingsverbanden met andere regio’s
kunnen aangaan die ook weer zijn gebaseerd op
WGR-constructies. Wij gaan nu bij wet opleggen dat
WGR-constructies nieuwe WGR-constructies gaan baren.
Zo was dat oorspronkelijk natuurlijk niet bedoeld. De
minister zegt dat dit een vorm van getrapte democratie
is. Ja, maar dat wordt wel een trap met heel veel treden.
een trap tot in de wolken, tot in de mist waarin de
democratie verdwijnt. Waarom is dat eigenlijk? Volgens
de minister omdat het niet anders kan, maar volgens mij
kan het wel anders. Het klinkt misschien vreemd voor de
minister, maar samenwerken kan ook op vrijwillige basis
door afspraken te maken tussen veiligheidsregio’s. Dan
zijn er geen WGR-constructies nodig en hoeft dit niet bij
wet opgelegd te worden. Is de minister het hiermee
eens?
Een belangrijk punt voor de SP is dat de voorzitter van
de veiligheidsregio niet alleen verantwoording aflegt aan
de gemeenteraad van de gemeente waar een voorval
zich heeft voorgedaan. Als de voorzitter van de
veiligheidsregio steken heeft laten vallen, maar geen
enkele burgemeester bezwaar heeft aangetekend, is de
voorzitter niet verplicht een toelichting te geven in de
gemeenteraad. De minister vindt het voldoende als dit
op vrijwillige basis gebeurt. Ik vind vrijwilligheid hier
juist weer niet goed, want democratie is geen zaak van
vrijwilligheid, maar van dwang. De voorzitter van de
veiligheidsregio móét verantwoording afleggen. Daarom
hebben wij een amendement ingediend dat inhoudt dat
de voorzitter van de veiligheidsregio te allen tijde
verantwoording dient af te leggen in de betreffende
gemeenteraad als de gemeenteraad daarom verzoekt.
Volgens mij komt dat tegemoet aan de bezwaren van de
heer Schinkelshoek, dus ik reken op zijn steun!
De minister oordeelt uiteindelijk over het functioneren
van de voorzitter van de veiligheidsregio, maar die moet
toch ook het vertrouwen hebben van de betrokken
gemeente? Wat gebeurt er als de minister haar vertrouwen uitspreekt in de voorzitter, maar één of enkele

Tweede Kamer

Veiligheidsregio’s

gemeenten daar anders over denken? Hoe zwaar weegt
voor de minister het oordeel van de gemeenteraad?
De heer Anker (ChristenUnie): Ik vind het amendement
van de heer Van Raak interessant.
De heer Van Raak (SP): Dank je wel.
De heer Anker (ChristenUnie): U zegt dat de voorzitter te
allen tijde ter verantwoording moet kunnen worden
geroepen. Aan welk soort situaties denkt u precies? Ik
zou zeggen: hij moet komen indien dat nodig is.
De voorzitter: Mijnheer Van Raak, ik verzoek u de leden
en de voorzitter met u aan te spreken.
De heer Van Raak (SP): Ik zal het doen, voorzitter.
De voorzitter: Dank u wel.
De heer Van Raak (SP): Dank ú.
De voorzitter: De heer Raak vervolgt zijn betoog.
De heer Van Raak (SP): Van Raak, voorzitter.
Het gaat mij om de situatie na afloop van een ramp.
Dat lijkt mij het belangrijkste moment. In het amendement staat de zinsnede: ″indien de raad daarom
verzoekt″. De raad kan het dus ook in andere gevallen
doen. Wanneer dat gebeurt, wil ik aan de raad overlaten.
Wanneer de raad inlichtingen moet geven, zou een
gesprek met de voorzitter wenselijk kunnen zijn. Het
meest natuurlijke moment zou zijn als er een ramp is
geweest om dan te kijken wat er goed is gegaan en wat
er mis is gegaan, zeker als er veel is misgegaan. Maar
een gemeenteraad is een gemeenteraad. Deze moet
iedereen die namens de gemeenteraad iets doet ter
verantwoording kunnen roepen. Het gaat hier om
verlengd lokaal bestuur. Daarom laat het door mij
ingediende amendement open dat de gemeenteraad dat
altijd doet, wanneer deze dat nodig vindt.
De heer Brinkman (PVV): Even daarop voortbordurend:
stel nu dat die raad totaal niet tevreden is met wat de
burgemeester heeft gedaan, wat dan?
De heer Van Raak (SP): Dan kan die klagen bij de
minister. Daarna heb ik gevraagd wat er gebeurt als een
minister een positief oordeel geeft over het functioneren
van de voorzitter, terwijl de betrokken gemeenteraad zegt
dat die voorzitter het helemaal niet goed doet. Hoe zwaar
weegt dan het oordeel van de gemeenteraad?
De heer Brinkman (PVV): Stel dat de minister blijft
zeggen dat de burgemeester het wel goed gedaan heeft.
Kan de Tweede Kamer dan zeggen dat ze het niet eens is
met de minister?
De heer Van Raak (SP): De Tweede Kamer kan zich altijd
overal over uitspreken.
De gemeenteraad heeft wat de SP betreft nog te
weinig invloed op de veiligheidsregio. Een meerderheid
van stemmen in het veiligheidsbestuur beslist. De
minister stelt dat alle inspanningen erop gericht moeten
zijn om met een zo evenwichtig mogelijk en voor alle
leden aanvaardbaar besluit te komen. Dat zal ongetwij-

21 april 2009
TK 79

79-6181

Van Raak
feld zo zijn. Wij zien echter toch liever dat besluiten
unaniem worden genomen. De veiligheidsregio is
immers een hulpstructuur ten dienste van de gemeente.
De veiligheidsregio moet niet een bestuur worden dat
zich ongevraagd gaat bemoeien met de gemeente. De
minister zegt het zelf ook in de memorie van antwoord:
″Investeren in veiligheid vraagt een visie op de langere
termijn, hetgeen niet vanzelfsprekend overeenkomt met
het kortetermijnbelang van individuele gemeenten.″ Ik
vond dat een rare zin, want dat zou toch een gemeenschappelijk belang moeten zijn? Waarom zou er dan in
de gemeente alleen maar over kortetermijnbelangen
gesproken kunnen worden? Dat zie ik niet zo.
Is de minister bereid om elke gemeenteraad het laatste
oordeel te laten en te voorkomen dat gemeenten voor
het blok worden gezet? Rampenbestrijding is namelijk
samenwerking. Wij hebben eerder vragen gesteld over
de manier waarop die samenwerking tot stand komt. Wij
vrezen dat sommige organisaties met verschillende
veiligheidsregio’s min of meer dezelfde afspraken
moeten maken. En dat is natuurlijk wel erg veel
gevraagd.
De minister stelt dat er maar één convenant komt. Dat
klopt, maar wel één convenant per veiligheidsregio.
Moeten bijvoorbeeld TenneT en ProRail met al die 25
veiligheidsregio’s dezelfde beleidsmatige discussie
voeren over wat iedereen in het geval van een crisis
moet doen? Hoe gaat de minister voorkomen dat
organisaties die met meerdere veiligheidsregio’s moeten
samenwerken, telkens dezelfde afspraken moeten
maken?
De indeling van de GGD-regio’s wijkt op dit moment
op een aantal plaatsen af van de veiligheidsregio’s. Deze
moeten nog gelijk worden gemaakt. Winst van dit
wetsvoorstel is dat de minister alle regio’s voor GHOR,
GGD en politie en de veiligheidsregio’s wil laten
samenvallen. Maar wat betekent dit voor het voornemen
van de minister om mogelijk het aantal politieregio’s te
verminderen? Krijgen wij dan ook minder veiligheidsregio’s? Moeten dan ook weer de brandweer, de GGD en
de GHOR op de schop? De minister stelt dat het niet
mogelijk is om alles in de wet te regelen en laat veel
ruimte voor lokale invulling door de veiligheidsregio’s
zelf. Dat klinkt goed, maar over welke ruimte hebben wij
het dan? Dat niet elke veiligheidsregio dezelfde is,
begrijp ik. Niet in iedere veiligheidsregio ligt een grote
haven of een luchthaven, maar wij moeten in de wet wel
opnemen waar een veiligheidsregio minimaal aan moet
voldoen en wat minimaal moet klaar liggen. Kan de
minister uitleggen waarom in de wet geen minimumeisen worden gesteld?
De brandweer moet altijd op tijd komen. De minister
stelt terecht dat 100% voldoen aan de opkomsttijden
onevenredig veel kost, maar de veiligheidsregio bepaalt
de norm. Die kan dus overal anders liggen. Waarom
heeft de minister hiervoor gekozen? Het vuur is overal
even heet. Waarom hanteren wij voor de brandweer niet
overal dezelfde opkomsttijd? Bij de berekening van de
opkomsttijden worden op dit moment meerdere
methoden gebruik, in ieder geval twee. Die leveren
verschillende uitkomsten op. Is de minister bereid de
veiligheidsregio’s één berekeningsmethode voor te
schrijven? Dan wordt in elke regio gewerkt met dezelfde
methode. Ik wil de minister in overweging geven om aan
te sluiten bij de methode die het RIVM voorschrijft voor
de ambulancezorg. Wij hebben begrepen dat deze goed

toepasbaar is voor de brandweer en een beter beeld
geeft dan de huidige methode. Is de minister bereid om
de voor- en nadelen van de verschillende methoden op
een rij te zetten en een keuze te maken? Liefst die van
ons.
Een belangrijk onderdeel van de rampenbestrijding is
informatie. De SP ziet veel voordelen in het zogenoemde
netcentrisch werken, waarbij informatie niet meer van
boven naar beneden wordt doorgegeven, maar voor
iedereen tegelijk toegankelijk is. De minister wil de
veiligheidsregio’s stimuleren om op deze netcentrische
wijze te werken. Zij is zelfs bereid om de opstartkosten
voor haar rekening te nemen voor regio’s die daar
belangstelling voor hebben, maar goede communicatie is
geen zaak van vrijwilligheid. Ook bij regio-overstijgende
rampen moet met één informatiesysteem worden
gewerkt. Ik heb begrepen dat er nu al zes verschillende
systemen van ICT zijn in de veiligheidsregio’s. Wij leren
het nooit. Wij zijn net bezig om bij de politie alle
verschillen weg te poetsen en met één systeem te gaan
werken. Dat valt niet mee. Dat is al moeilijk genoeg. Van
fouten in het verleden moet je leren. De veiligheidsregio’s hebben nu een kans om met een schone lei te
beginnen. Het is beter om nu extra te investeren in één
informatiesysteem dan straks duur te moeten reorganiseren. Is de minister bereid om hierbij de regie te nemen
en ervoor te zorgen dat alle veiligheidsregio’s met
hetzelfde informatiesysteem gaan werken?
Sommige brandweerkorpsen voldoen al jaren niet aan
de kwaliteitseisen die nu worden gesteld. Die eisen zijn
door het ministerie verhoogd, maar de financiën zijn niet
meegegroeid. Sommige gemeenten kunnen de tekorten
compenseren, andere willen of kunnen dat niet.
Sommige brandweerkorpsen moeten alleen al om op het
basisniveau te komen een flinke slag maken. De minister
belooft een verhoging van de reguliere jaarlijkse
rijksbijdrage van structureel 42 mln. vanaf 2011. Dat zou
voor de veiligheidsregio’s genoeg moeten zijn om de
brandbestrijding, de crisisbeheersing en de basisbrandweerzorg te organiseren. Maar is dit ook genoeg
om de brandweerkorpsen die achterstand hebben
opgelopen, weer op peil te krijgen? De achterstanden zijn
groot. Eerst op peil, en dan weer verder. Welke extra
investeringen gaat de minister hiervoor doen? Anders
nemen wij ons hier van alles voor en moeten anderen
het gaan betalen.
De veiligheidsregio’s worden door de gemeenten
gefinancierd als een vorm van verlengd lokaal bestuur.
Daarbovenop wordt de brede doeluitkering gecontinueerd om de regionale component van de regio’s te
versterken. Dit geld moet ervoor zorgen dat gemeenteraden worden betrokken bij de veiligheidsregio’s. Dit
landelijke geld gaat naar de gemeenten, maar is niet
geoormerkt. Gemeenten moeten een eigen afweging
maken. Het geld dat de minister bijvoorbeeld uittrekt
voor de brandweer komt dus niet een op een bij de
brandweer terecht. Zo kan een scheef beeld ontstaan
tussen wat de minister enerzijds uittrekt voor veiligheid
en wat anderzijds daadwerkelijk wordt geïnvesteerd. Dan
is wat in de werkelijkheid gebeurt toch weer heel iets
anders dan wat in de papieren staat. Is de minister
bereid om het geld dat zij aan de gemeenten geeft, te
oormerken?
De regionalisering van taken en de inrichting van de
veiligheidsregio brengen extra kosten met zich. De
minister heeft daarom met negentien veiligheidsregio’s

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Veiligheidsregio’s

79-6182

Van Raak
convenanten gesloten. Er zijn echter veiligheidsregio’s
die geen convenant hebben gesloten omdat zij niet
verplicht willen zijn om de brandweer te regionaliseren.
Andere veiligheidsregio’s hebben wel getekend, niet
omdat zij de brandweer willen regionaliseren, maar
vooral omdat zij het geld willen krijgen dat zij hard nodig
hebben. De regio’s die niet hebben getekend lopen dit
geld, dat bedoeld is voor de inrichting van de
veiligheidsregio, mis. Ik vind het prima dat de minister
probeert om afspraken te maken met de veiligheidsregio’s, maar door alles in één convenant te stoppen,
wordt het slikken of stikken. In feite wordt gemeenten
een zak met geld voor de neus gehouden als zij bereid
zijn om de brandweer te regionaliseren. Dit staat ook in
de memorie van antwoord: het uitgangspunt van het
wetsvoorstel is een brandweer die geheel op regionale
schaal is georganiseerd. Wat er ook nog staat is: daarom
twijfel ik niet aan het draagvlak onder vrijwilligers. Nou,
ik wel. 80% van onze brandweerlieden zijn vrijwilligers.
Veel van hen zien de regionalisering, de schaalvergroting, helemaal niet zitten. Niemand ziet schaalvergroting
zitten, dus vrijwillige brandweerlieden ook niet.
De SP wil dat deze regionalisering van de brandweer
uit de convenanten wordt gehaald. Hierover kunnen dan
aparte afspraken worden gemaakt met de veiligheidsregio’s, eventueel gekoppeld aan extra middelen als het
regionaal organiseren van de brandweer dat nodig
maakt. Maatwerk. Daar vragen wij om. Brandweerkorpsen hebben al moeite genoeg om vrijwilligers te
krijgen. De minister verzekert ons dat de lokale binding
van brandweervrijwilligers ook na regionalisering
behouden blijft. Zij vindt dat in een regio waarin alle
brandweerkorpsen geregionaliseerd zijn, de brandweervrijwilligers in de hele regio moeten kunnen worden
ingezet. Dat is opmerkelijk, want van de vrijwilligers
hebben wij begrepen dat die vooral in het eigen gebied
werkzaam willen zijn. Brandweervrijwilligers hebben
immers een bewuste keuze gemaakt om zich in te zetten
voor de eigen gemeenschap. Zij hebben een band met
collega’s op wie zij blind moeten kunnen vertrouwen.
Een uitzondering kan zijn als iemand vanuit zijn werk
uitrukt. Dat moet wel een keuze zijn van de vrijwilliger.
Kan de minister garanderen dat straks niet de veiligheidregio bepaalt waar een brandweervrijwilliger ingezet
wordt?
De minister vindt met de SP dat brandweervrijwilligers
meer invloed en medezeggenschap moeten krijgen in de
veiligheidsregio. In tegenstelling tot de SP vindt zij het
niet nodig om invloed en medezeggenschap van de
brandweervrijwilligers in deze wet vast te leggen. Dat is
voor de SP een heel belangrijk punt. Brandweervrijwilligers moeten een eigen stem hebben in de
veiligheidsregio’s. Hun inspraak en medezeggenschap
moeten worden gegarandeerd. Vandaar dat ik per
amendement heb voorgesteld dat veiligheidsregio’s dit
moeten regelen. Vooralsnog laat ik de invulling hiervan
aan de regio’s zelf over. Als voorbeeld zouden zij de
constructie kunnen volgen die de regio IJsselland heeft
gekozen. Er zijn ook andere constructies. Als blijkt dat er
onvoldoende uitvoering aan wordt gegeven, kan de
minister het na overleg met de Kamer alsnog dwingend
voorschrijven.

ik sluit mij bij zijn verhaal aan. Over het beeld dat hij
neerzet van de brandweervrijwilligers heb ik echter een
vraag. De heer Van Raak zegt dat zij allemaal bezwaar
hebben tegen regionalisering. Ik heb echter verschillende
werkbezoeken afgelegd waarbij ik brandweervrijwilligers
tegen ben gekomen die groot voorstander zijn van
regionalisering. Zij vinden het fijn, omdat er zo meer
professioneel opgeleid en getraind kan worden. Men kan
van alles en nog wat bij regionalisering. Men ziet er dus
ook de voordelen van. Dat is mij gebleken bij werkbezoeken aan Amsterdam en Haarlemmermeer. De heer Van
Raak kon daar jammer genoeg niet bij zijn. Ik hoor dus
andere geluiden, al deel ik de zorgen van de heer Van
Raak. Er zijn immers brandweervrijwilligers die niet
verplicht willen regionaliseren. Er zijn echter ook veel
brandweervrijwilligers die het wel willen. Mijn vraag is
de volgende. Hij zegt dat er al 19 convenanten gesloten
zijn op 25 veiligheidsregio’s, zodat er nog zes overblijven. Hij praat over grote hoeveelheden brandweervrijwilligers die tegen zijn. Kan de heer Van Raak zeggen
hoe groot de groep is?

Mevrouw Griffith (VVD): Uit het verhaal van de heer Van
Raak valt op te maken dat hij zeer begaan is met de
vrijwillige brandweer. Dat is iedereen in deze Kamer. Ook

De heer Van Raak (SP): Ik ken niet alle brandweervrijwilligers, maar ik weet wel dat er een verschil is
tussen vrijwilligers die in Amsterdam en zij die in veel
kleinere gemeenten wonen. Daarom is het belangrijk dat
brandweervrijwilligers een stem krijgen in dit verhaal.
Het kan heel goed zijn dat de mensen in Amsterdam het
heel goed vinden. Op andere plekken vinden de
vrijwilligers het juist niet goed. Er zijn al 19 convenanten
gesloten. Dat zijn er heel veel. Ik denk echter dat die
gesloten zijn om het geld binnen te krijgen en niet omdat
men zo graag wil regionaliseren en zeker niet omdat de
brandweervrijwilligers dat zo graag willen. Daarom mijn
voorstel om deze twee zaken los te koppelen. Convenanten zijn nodig om de veiligheidsregio’s in te richten.
De regionalisering is daar in gefietst. Er is ook extra geld
voor gegeven, dat goed gebruikt kan worden. Heel veel
veiligheidsregio’s nemen dat geld en zien vervolgens wel
hoe het afloopt. Met geld is veel te koop, ook regionalisering. Die twee zaken moeten wij uit elkaar halen: een
convenant voor veiligheidsregio’s en regionaliseren waar
daarvoor groot draagvlak bestaat. Als voor regionalisering extra geld nodig is, is dat goed. Er moet voor alles
voldoende geld zijn. Als vrijwilligers het niet willen, moet
het niet gebeuren. De heer Schinkelshoek sprak van
″parttime beroepsmensen″. Die kant gaat het op, omdat
er steeds minder vrijwilligers te krijgen zijn. Dat moeten
wij voorkomen. Ik sprak over de mogelijkheid om als
uitwerking van mijn amendement aan te sluiten bij de
convenanten die nu zijn gesloten, bijvoorbeeld in de
regio IJsselland, maar er schijnen ook andere convenanten te zijn.
Ik heb nog een vraag over de bestrijding van
ongevallen met gevaarlijke stoffen. Er zijn nogal wat
verschillen in de stafcapaciteit. Sommige veiligheidsregio’s zijn op orde, andere blijven achter. Door gebrek
aan informatie per regio hebben wij geen duidelijk beeld
van die achterstand. Dit zegt veel over de gebrekkige
informatievoorziening van de veiligheidsregio’s aan de
minister die toch primair verantwoordelijk is voor de
uitvoering. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het gebrek aan
informatie over de stafcapaciteit voor de bestrijding van
ongevallen met gevaarlijke stoffen. De minister weet niet
hoe het hier per veiligheidsregio mee voorstaat. Hoe zal
de minister ervoor zorgen dat zij wel op de hoogte is van

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Veiligheidsregio’s

79-6183

Van Raak
het reilen en zeilen van de verschillende veiligheidsregio’s? Hoe groot is de stafcapaciteit voor de bestrijding
van ongevallen met gevaarlijke stoffen? Ik ontvang graag
ook die informatie.
De meldkamers blijven gelukkig in publieke handen.
Co-locatie van de meldkamer is straks wel verplicht. Dat
wil zeggen dat ambulance, politie en brandweer samen
in een meldkamer komen te zitten. Ook de 112-centrale is
fysiek onderdeel van de gemeenschappelijke meldkamer.
Dit heeft als voordeel dat de lijntjes kort zijn en dat de
aansturing en afstemming snel kunnen plaatsvinden.
Ik heb echter gehoord dat de provincies Groningen,
Drenthe en Friesland hun meldkamers willen samenvoegen. Is dat verstandig? Hoe groot mogen de meldkamers
worden? Het is volgens mij beter als iedere veiligheidsregio over een eigen meldkamer beschikt die bij
calamiteiten de hulpdiensten snel kan aansturen. Het is
voor een beller toch prettig als iemand een beetje
bekend is met de omgeving en de schaal wordt al vrij
groot. Wat is de opvatting van de minister over het plan
van de provincies Drenthe, Groningen en Friesland om
de meldkamers samen te voegen?
De Wet veiligheidsregio’s biedt kansen om de
samenwerking tussen de verschillende hulpdiensten te
verbeteren. Dit geldt bijvoorbeeld voor de samenwerking
in de gemeenschappelijke meldkamer. Er hangt echter
een donkere wolk boven dit goede voornemen, de
openbare aanbesteding die de minister van VWS heeft
opgenomen in de Wet op de ambulancezorg. Dit zal de
samenwerking in de veiligheidsregio geen goed doen.
Stel, er zijn goede afspraken gemaakt met de huidige
ambulancedienst, maar na de openbare aanbesteding
gaat de gunning naar een concurrerend bedrijf. Dan
zullen alle afspraken opnieuw moeten worden gemaakt.
Er komt immers een nieuw bedrijf met nieuwe gezichten
en nieuwe inzichten. Wat blijft er dan nog over van die
goede samenwerking? Het eerste dat sneuvelt bij
marktwerking is samenwerking. Wij weten dit helaas
maar al te goed na alle problemen in de thuiszorg, de
gezondheidszorg en de socialewoningbouwsector.
Wij zien de eerste tekenen van slijtage ook al in deze
wet die nog niet eens is aangenomen. De gezamenlijke
ondernemingsraden van de meldkamers mogen namelijk
geen advies uitbrengen over de aanbesteding omdat zij
direct betrokken zijn. Weg samenwerking, weg goede
voornemens en weg uitgangspunten van deze wet. Is de
minister het ermee eens dat de samenwerking zoals wij
die vandaag bespreken, de voorkeur heeft boven de
marktwerking van de minister van VWS? Is zij bereid de
marktwerking in de ambulancezorg terug te draaien of in
ieder geval met haar collega te overleggen over de vraag
hoe wij hieruit kunnen komen? Wij moeten voorkomen
dat wij straks een wet hebben waarin het een wordt
geregeld en een andere wet waarin het andere wordt
geregeld.
Met de veiligheidsregio’s wordt een nieuwe bestuurlijke structuur wettelijk vastgelegd. Dit is een ingrijpende
verandering die grote gevolgen kan hebben voor het
functioneren van politie, brandweer en hulpdiensten. Wij
kunnen nu nog niet beoordelen hoe deze wet in de
praktijk zal uitpakken. Mijn fractie wil daarom de
invoering van deze wet nauwgezet volgen. Het verwondert ons dan ook dat de minister niets ziet in een vast
moment van evaluatie. Wij hebben slechte ervaringen
met grote structuurveranderingen die het land worden

Tweede Kamer

Veiligheidsregio’s

ingegooid waarbij onvoldoende wordt nagegaan hoe die
uitpakken voor de mensen die ermee moeten werken.
Als wij deze wet aannemen, moeten wij ook een
evaluatie plannen. Is de minister bereid om na twee jaar
een tussentijdse evaluatie te plannen? De veiligheidsregio’s zijn al bezig. Zullen wij over twee jaar kijken hoe
het ermee staat?
In deze wet zijn veel mogelijkheden opgenomen om
bij algemene maatregel van bestuur en ministeriële
regeling nadere regels te stellen. In de derde nota van
wijziging heeft de minister geregeld dat zij nadere
maatregelen kan nemen ″bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur″. Volgens mij houdt zij daarmee
de deur open voor een ministeriële regeling. Het gaat
hierbij bijvoorbeeld om arbeidsvoorwaarden. Waarom is
een ministeriële regeling in dit geval meer geschikt? En
kunnen op deze manier de brandweervrijwilligers
buitenspel worden gezet? Ik hoop dat de minister mij kan
geruststellen.
©
De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. De ChristenUnie heeft de totstandkoming van de wet inzake de
veiligheidsregio’s met een kritische blik gevolgd. Uit onze
fractie kreeg ik bij de voorbereiding op dit debat de
opmerking mee dat het er wel op lijkt dat we met de
behandeling van dit wetsvoorstel nog even een klap
geven op een werkelijkheid die al bestaat. Dit bracht ik al
eerder, bij de begrotingsbehandeling, ter sprake.
Wat vinden wij er verder van? Ik denk dat iedereen een
bepaalde vorm van vreugde ervaart bij de behandeling
van dit wetsvoorstel, al was het maar omdat we er zo
lang op hebben gewacht. Veiligheid is allereerst een
lokale aangelegenheid. Dat standpunt heeft de minister
vaker van ons gehoord. Lokale bestuurders moeten
weten welke veiligheidsrisico’s er in de buurt spelen en
moeten daarop handelen. Dat moet niet te veel vanaf
een afstand gebeuren; de kennis is vaak ook zeer lokaal.
Hulpdiensten – in het bijzonder de brandweer – zijn sterk
lokaal georiënteerd en de lokale binding betekent ook dat
er een sterke betrokkenheid is, bijvoorbeeld om
brandweervrijwilliger te worden.
Naast de lokale veiligheidszorg bestaat de bestrijding
van crises en rampen. Juist in spoedeisende crisissituaties bleek dat opschaling niet altijd goed of snel genoeg
ging, en bleven vragen liggen over wie waar verantwoordelijk voor was. Dat is niet goed en dat moet worden
voorkomen. Daarom zijn wij nooit tegen regionale
samenwerking geweest. Niemand is immers tegen
samenwerking.
In dit wetsvoorstel ontstaat spanning waar de crisisen rampenbestrijding de dagelijkse veiligheidszorg
doorkruist. Enerzijds zijn er lokaal ingebedde veiligheidsdiensten die het overgrote deel van de veiligheidstaak
voor hun rekening nemen en blind de weg weten.
Anderzijds is er de organisatie die in werking moet
treden op de kwade dag dat regionaal alle hens aan dek
moeten komen. Het versterken van de bestuurlijke regie
bij rampen en crises moet wel daadwerkelijk versterken
zijn. Regionalisering is niet het antwoord op alle dingen.
Ook een regionale aansturing kent haar zwakke punten.
Een regionaal bestuur staat meer op afstand, en waar nu
wel eens het geluid wordt gehoord dat gemeenteraden
veiligheid niet hoog genoeg op de agenda hebben staan,
zal regionalisering dat ook niet verbeteren.

21 april 2009
TK 79

79-6184

Anker
Daarbij vraagt regionalisering om bijzondere aandacht
voor de verantwoording van het handelen bij crises en
rampen. De ChristenUnie blijft van mening dat deze wet
kwetsbaar is op het gebied van de democratische
legitimatie, vooral als het gaat om de doorzettingsmacht.
De situatie dat een burgemeester in een andere
gemeenteraad verantwoording moet afleggen, blijft
knellen. Wij hebben het altijd een logische keuze
gevonden om de commissaris van de Koningin daar een
rol in te geven, zoals ooit werd voorgesteld in de
motie-Cornielje. Ik zie dat de heer Cornielje inmiddels in
de voorzittersloge heeft plaatsgenomen. Naar aanleiding
van vragen vanuit de Kamer is de commissaris van de
Koningin nu wel in de positie gebracht om recht te doen
aan de motie-Cornielje. Wel vragen wij ons af hoe de rol
van de commissaris van de Koningin er precies uit gaat
zien. In de tweede nota van wijziging staat dat de
commissaris van de Koningin wordt uitgenodigd en dat
hij kan adviseren. Er komen nog enkele ambtsinstructies.
Wat is de lijn van die ambtsinstructies? Daar gaat het ons
eigenlijk op dit moment om. Kan de minister die
instructies met de Kamer delen? En als dat kan, wil zij
dat dan ook doen?
Binnen het kader van de wet moet de gemeenteraad
ook volledig de gelegenheid krijgen om zijn verantwoordelijkheid te nemen. Het grootste deel van het
veiligheidsbeleid blijft lokaal en er mag dus niet het idee
ontstaan dat ″de regio″ wel alles oplost. Nogmaals,
veiligheid mag niet van de lokale politieke agenda
verdwijnen. Wat dat betreft zijn we ook benieuwd naar
de reactie op het amendement van de heer Van Raak
over de mondelinge informatieplicht van de voorzitter
van de regio aan de gemeenteraad. Wij vinden dat
eigenlijk wel een aardig idee, al was het maar om een
periodieke discussie over het veiligheidsbeleid in de
gemeenteraad mogelijk te maken. Ik hoor graag de
reactie van de minister hierop. Misschien zijn er
wettelijke bezwaren. Daar ben ik dan erg in geïnteresseerd; misschien kunnen we die ook nog wel oplossen.
In de wet wordt de mogelijkheid opengehouden voor
gemeenten om hun brandweer niet te regionaliseren.
Naar de letter worden hiermee de motie-Slob én het
coalitieakkoord uitgevoerd. Onze complimenten daarvoor.
We verwachten nu wel van de minister dat ze ook
handelt naar de geest van deze motie.
Wij hebben al vaker gesproken over de gelden die
gemeenten krijgen als zij een convenant conform het
model voor de veiligheidsregio’s afsluiten. Er zijn een
aantal regio’s waar men ontzettend ver is met regionale
samenwerking maar op een aantal punten afwijkt van het
model. Deze regio’s krijgen geen geld, terwijl ze absoluut
inspanningen leveren. Het is een kwestie van behoorlijk
bestuur dat die inspanningen worden gehonoreerd. Zoals
al eerder gezegd, heb ik hiertoe afgelopen najaar een
motie ingediend bij de behandeling van de BZKbegroting, die verrassend genoeg net geen meerderheid
haalde. Ik miste node de steun van de CDA-fractie. Mocht
ik in dit debat het vermoeden krijgen dat deze meerderheid er alsnog in zit – de heer Schinkelshoek heeft dat
vermoeden een beetje gevoed – dan heb ik die motie
nog wel achter de hand. Het zou echter heel mooi zijn als
dit via een toezegging kan worden geregeld.
Een van de sterke kanten van het wetsvoorstel is dat
nog meer wordt ingestoken op een goede samenwerking
tussen hulpdiensten en politie. Juist in tijden van rampen
en crises is dat heel belangrijk, maar ook op minder

spannende momenten kunnen daarmee levens worden
gered. In het wetsvoorstel wordt duidelijk gesproken
over de gemeenschappelijke meldkamer. Mijn fractie kent
aansprekende voorbeelden van geïntegreerde meldkamers en hoopt dat dit wetsvoorstel bijdraagt aan de
verdere ontwikkeling daarvan. In Kennemerland heb ik
zelf mogen zien hoe men daarmee bezig is; dat is heel
bijzonder.
In de Wet ambulancezorg die december jongstleden
door de Eerste Kamer is aangenomen, wordt ook
gesproken over de meldkamer. De ambulancedienst komt
per regio onder publieke aansturing en krijgt als witte
poot ook een plek in de meldkamer. Op dit moment
worden voor de ambulancediensten de eisen ontwikkeld
in de verschillende regio’s. Mijn fractie vreest dat het
eisenpakket van de witte kolom in de weg kan komen te
staan van een geïntegreerde meldkamer, simpelweg
omdat men al verder is en alles door de witte bril beziet.
Deelt de minister deze zorg? Hoe wil zij dit tegengaan en
stimuleren dat de geïntegreerde optie tot de mogelijkheden blijft behoren in de regio?
Hoe dit wetsvoorstel echt gaat uitwerken, moet
zichtbaar worden in de praktijk. Wordt het een stimulans
of een juk voor de regio’s en de gemeenten? Veel wordt
nog nader geregeld in een aantal AMvB’s. De CDA-fractie
heeft daarop terecht gewezen in de schriftelijke rondes
en ook net weer. Juist omdat er zo veel inhoud zit in die
AMvB’s vinden wij een voorhangprocedure bij de Kamer
op zijn plaats. Om die reden ondersteunen wij het
amendement van de heer Van Bochove van harte.
De lokale brandweerzorg en rampenbestrijding in
Nederland worden op dit moment voor 90% verzorgd
door vrijwilligers. Juist bij rampen zijn niet alleen
betaalde beroepskrachten volop betrokken in de
hulpverlening, maar zetten ook vele anderen zich in.
Denk aan de vrijwilligers van het Rode Kruis en natuurlijk
de brandweervrijwilligers. Het beleid dat een veiligheidsregio ontwikkelt en de beslissingen die een bestuur
neemt, worden door vele professionals ter plaatse
uitgevoerd, al dan niet op vrijwillige basis. Het is
belangrijk dat het uitvoerend personeel de mogelijkheid
wordt geboden om betrokken te zijn bij de besluitvorming die hen aangaat. Zij zijn essentieel en moeten niet
op afstand komen te staan. Daarom hebben wij een
amendement ingediend dat erop ziet dat al het personeel, betaald en vrijwillig, in de verschillende hulpdiensten en bij de politie wordt betrokken bij besluiten die
hen aangaan. Ik kan mij voorstellen dat regio’s verschillen qua organisatie en invulling, en dat moeten wij maar
zo houden. Daarom is het amendement vormvrij voor de
manier waarop het bestuur van een veiligheidsregio deze
betrokkenheid invult. Daarnaast hebben wij een
amendement ingediend tot een kleine wijziging waardoor
het overleg over de opleiding, het examineren en het
oefenen van het brandweerpersoneel in ieder geval
gebeurt met zowel de NVBR als de Vakvereniging
Brandweer Vrijwilligers, als ook met vakorganisaties van
overheidspersoneel die in de toekomst nog in beeld
kunnen komen. Alle relevante partijen moeten erbij
worden betrokken.
In dit wetsvoorstel wordt tevens de nadruk gelegd op
een kwaliteitszorgsysteem. Dat is goed, maar het is
onnodig dat de verschillende regio’s daarin telkens zelf
het wiel proberen uit te vinden. Ik zie graag dat de
regio’s zich aan elkaar scherpen, zodat ze van elkaar
leren hoe je op een efficiënte en betaalbare wijze tot

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Veiligheidsregio’s

79-6185

Anker
kwaliteit komt. Tevens is het belangrijk om een vinger
aan de pols te houden met betrekking tot de financiële
ontwikkelingen. Met deze doelen dien ik een derde
amendement in, mede namens de collega’s Van Bochove
en Kuiken.
Ik kom tot een afronding. Dit wetsvoorstel inzake de
veiligheidsregio’s kan een goed handvat zijn in de
bestrijding van crises en rampen. Het moet echter geen
belemmering worden voor de mensen die het daadwerkelijke werk doen en voor de regio’s met een lokale
eigenheid. Met de voorgestelde aanpassingen is mijn
fractie van mening dat wij hiermee inderdaad een
instrument hebben voor betere bestuurlijke regie. Als
laatste gedachte spreek ik dan ook de wens uit dat wij
behoed mogen worden voor rampen en crises. Als de
noodzaak er is, moet eenieder echter weten voor welke
taak hij of zij staat.
©
Mevrouw Kuiken (PvdA): Voorzitter. Ik heb maar liefst
veertien punten op mijn papieren staan, zag ik tot mijn
eigen schrik. Gelukkig ben ik meestal kort en krachtig.
Dat zal ik proberen ook nu te zijn.
De PvdA-fractie is positief over het voorliggende
wetsvoorstel. Het beoogt betere en bredere samenwerking tussen gemeenten, de brandweer en de geneeskundige diensten en in convenanten rond politie en andere
partners bij een brand, ongeval, ramp of crisis. Dat is
heel erg belangrijk. In de voorbereiding van dit wetsvoorstel hebben wij menige discussie gevoerd. De eerste
discussie ging met name over de vraag wie nu eigenlijk
doorzettingsmacht zou moeten hebben bij een ramp of
crisis in een veiligheidsregio. De PvdA-fractie vindt het
logisch dat een burgemeester die 365 dagen per jaar
verantwoordelijk is voor rampen- en crisisbestrijding dat
ook is als een ramp of crisis zich voordoet. Dan moet hij
niet opzij worden geschoven onder het motto: ″Bedankt,
maar nu kunt u wel gaan″. Dat neemt niet weg dat het
belangrijk is dat er over de schouders tijdens, voor en
ook na wordt meegekeken in deze toch belangrijke rol.
Daarom is mijn fractie blij dat de commissaris van de
Koningin een belangrijke rol had in de rampenbestrijding
en nu ook een belangrijke rol heeft in de Wet veiligheidsregio’s.
Een tweede discussiepunt was, heel terecht, de
regionalisering van de brandweer. Feitelijk dwingen wij
die met dit wetsvoorstel niet af, waar het gaat om de
vrijwillige brandweer. Deze heeft echter op de achtergrond wel degelijk meegespeeld. Ik ben de afgelopen
twee jaar veelvuldig bij brandweervrijwilligers op bezoek
geweest. Ik heb gemerkt dat het hebben van een eigen
aanspreekpunt, zo veel mogelijk oefenen in de eigen
gemeente, inspraak en wellicht ook een beperkt eigen
budget heel erg belangrijk zijn om brandweervrijwilligers
het gevoel te geven dat het niet zo heel veel uitmaakt
waar nu uiteindelijk hun salaris vandaan komt. Dat moet
natuurlijk dan wel goed zijn geregeld.
Het lijkt erop alsof bezwaar tegen regionalisering veel
meer een competentiestrijd is geworden tussen
burgemeesters dan een bezwaar van de vrijwilligers zelf.
Dat zou toch jammer zijn. De regionale besturen zoals
die nu zijn opgetuigd in de veiligheidsregio, vormen
geen ideale oplossing. Directe democratische controle
ontbreekt immers. Het was misschien ook logischer
geweest om de provincies kleiner te maken of af te

Tweede Kamer

Veiligheidsregio’s

schaffen dan wel de regio’s groter te maken. Op dit
moment is echter voor deze schaalgrootte gekozen en
dat is logisch. De zaken laten zoals zij waren, was ook
geen oplossing. 70% van de gemeenten – wellicht is dat
wat overdreven, maar toch een groot aantal – is
simpelweg te klein om de expertise, de kwaliteit en de
capaciteit te bundelen om zo goed mogelijk te kunnen
optreden bij een crisis of ramp.
Mijn fractie vindt het positief dat de brandweervrijwilligers die inmiddels zijn overgegaan naar een
regionale dienst de voordelen ook zien van regionalisering. Er is meer en betere deling van kennis, er kan vaak
meer en beter worden geoefend en ook middelen
komen, als het goed wordt geregeld, beter tot besteding
voor de vrijwilligers zelf.
Een ander punt van aandacht wat betreft regionalisering, is dat het ministerie van BZK met deze wet steeds
meer taken overhevelt naar de regio. Ook de vorige
sprekers hebben al gezegd dat wij ervoor moeten
oppassen dat wij de fouten die wij hebben gemaakt bij
de politie – die zijn uiteindelijk voorgegaan wat betreft dit
wetsvoorstel – opnieuw maken.
Inmiddels kennen de veiligheidsregio’s een landelijk
Veiligheidsberaad, waarvan de heer Thom de Graaf, hier
aanwezig, de voorzitter is. Officieel bestaat zijn club, het
Veiligheidsberaad, niet. Daarom vindt mijn fractie het,
samen met die van het CDA en de ChristenUnie, goed
om die raad in dit wetsvoorstel een plek te geven. Er
moet voor worden gezorgd dat juist taken die in
samenhang kunnen worden uitgevoerd op een goede
wijze worden geregeld. Ik doel op zaken als management
and development en informatievoorziening. Wij moeten
voorkomen dat overal het wiel opnieuw wordt uitgevonden, uiteraard met behoud van autonomie. Het
Veiligheidsberaad moet daarop kunnen worden
aangesproken.
Het wetsvoorstel is redelijk goed doortimmerd. Daarbij
zal hebben meegespeeld dat wij er de nodige tijd voor
hebben genomen en er een aantal malen over hebben
gesproken. Over het wetsvoorstel is zowel schriftelijk als
mondeling overlegd. Een aandachtspunt blijft de
bovenregionale coördinatie. Bij een echt grote ramp of
crisis die zich uitstrekt over meer dan een regio, zal de
minister al snel in beeld komen. Als Borssele op
uitbarsten staat, zal lokale of regionale regie niet
voldoen. Wat is echter de situatie bij bijvoorbeeld een
ramp met water of een grote brand, waarbij twee regio’s
aan zet zijn? Hierbij zal niet direct de minister de
coördinerende rol vervullen. Wie is in zo’n situatie wel
verantwoordelijk? Welke burgemeester of commissaris
van de Koningin neemt de coördinerende rol dan op
zich?
In dit licht vraag ik speciale aandacht voor de
veiligheid op de Waddeneilanden en de Noordzee. Als er
iets misgaat op een Waddeneiland, als er bijvoorbeeld
containers aanspoelen en gaan lekken, moeten wij niet
ter plekke nog eens moeten gaan verzinnen wat wij gaan
doen. Dat zal immers vergaande consequenties hebben
voor mens en milieu. Zijn er goede scenario’s en
rampenbestrijdingsplannen beschikbaar? Weet iedereen
wanneer hem wat te doen staat? Is er voldoende
capaciteit? Is dit goed geregeld? Het zal de bewoners van
de Waddeneilanden niet uitmaken wie verantwoordelijk
is, als er maar iemand verantwoordelijk is en als deze
zaken maar goed zijn geregeld.

21 april 2009
TK 79

79-6186

Kuiken
De Kamer weet dat de minister een groot voorstander
is van het zo veel mogelijk territoriaal congruent maken
van de regio’s. Mijn fractie is het met dat uitgangspunt
eens. Als de brandweer, de geneeskundige dienst en de
politie in de regio’s gelijkvormig zijn, is de communicatie
helder en weet men een aantal zaken van elkaar.
Tegelijkertijd constateer ik echter dat de gerechtelijke
kaart momenteel onderwerp van discussie is en dat de
minister voornemens is om het aantal politieregio’s terug
te brengen. Ik constateer ook dat bijvoorbeeld tussen de
veiligheidsregio Haarlemmermeer en de veiligheidsregio
Amsterdam-Amstelland zich dusdanige risico’s voordoen
dat je je kunt afvragen of die regio’s wellicht nu al te
klein zijn. Ik constateer verder dat er een aantal GGD’s is
waar men recentelijk heeft gereorganiseerd. Daar komt
men wellicht in de knel als het uitgangspunt van
territoriale congruentie rechtlijnig en als in beton
gegoten wordt toegepast. Eenduidigheid en gelijkvormigheid vinden wij dus goede uitgangspunten, maar hoe
moet ik die beschouwen in het licht van deze ontwikkelingen? Ik verzoek de minister om bij het vormgeven van
de structuur en de organisatiewijze rekening te houden
met alle veiligheidscomponenten.
De heer Van Raak heeft al een vraag gesteld over de
kazernespreidingsmodellen. Regio’s en gemeenten
hanteren nu verschillende modellen om te bepalen hoe
de kazernes moeten worden gespreid en de aanrijtijden
moeten worden vormgegeven. Ik begrijp ook dat dit de
gemeenten vrij veel geld kost, omdat daarvoor allerlei
adviesbureaus nodig zijn. Maatwerk is uiteraard
noodzakelijk. Kan de Kamer een vergelijking van de
modellen ontvangen? Welke criteria vallen hier precies
onder? Is het wellicht logisch dat de overheid deze taak
op zich neemt, opdat regio’s zich niet gedwongen voelen
om hiervoor marktpartijen in te huren?
Ik wil nu aandacht vragen voor de onzichtbare
veiligheidspartners. Ambulance, politie, brandweer, de
commissaris van de Koningin, de officier van justitie, de
dijkgraaf en Defensie zijn in de afgelopen discussies
veelvuldig naar voren gekomen, maar het gaat mij nu
om de wat kleinere partners. Ik denk daarbij aan de
EHBO en de Koninklijke Nederlandse Reddingsmaatschappij, waar ik vorig jaar met een aantal collega’s op
bezoek ben geweest. Zij hebben een heel belangrijke rol
bij rampenbestrijding en crisisbestrijding, maar ze
worden in de voorbereiding op en het voorkomen van
rampen niet of slecht betrokken. Ik vraag de aandacht
van de minister voor deze onzichtbare partners. Wil zij
met mij meedenken over hoe wij ervoor kunnen zorgen
dat de regio’s zich bewust zijn van deze wellicht wat
minder voor de hand liggende partners – al zijn het voor
mij wel voor de hand liggende instanties – en hoe wij
ervoor kunnen zorgen dat zij worden betrokken bij de
rampenbestrijdingsplannen en bij het overleg op
veiligheidsregioniveau?
Mijn collega’s van het CDA en de ChristenUnie hebben
een aantal amendementen aangekondigd waarbij mijn
fractie zich aansluit. Dat geldt ook voor het verzoek om
het wetsvoorstel te evalueren. De minister wil dat niet in
beton gieten, maar ik vraag haar wat een logische
evaluatietermijn zou zijn. Kunnen wij daarover een
toezegging krijgen?
Ik sluit mij ook aan bij de vraag van de heren Anker en
Van Raak over hoe om te gaan met de aanbesteding van
de ambulancediensten versus de samenwerking in de

Tweede Kamer

Veiligheidsregio’s

veiligheidsregio’s. Dat is ook voor mij een puzzel, dus
ook daar krijg ik graag een reactie op.
Ik sluit af met een oproep, niet alleen aan de minister,
maar ook aan de vertegenwoordigers van de diverse
organen in deze zaal. Samenwerking op veiligheidsregioniveau is belangrijk en goed. Er is sprake van een aantal
uitdagingen waarbij schaalvergroting nodig is. Dat kun je
niet alleen. Wij moeten er wel voor zorgen dat wij dit zo
slank en slim mogelijk doen. Het is gemakkelijk om er
een kop boven te zetten in de zin van een bestaande
organisatie en er een aantal mensen bij te zetten, maar
voordat je het weet, kost dat heel veel geld en zijn er
opeens allerlei bureaucratische lagen bij georganiseerd.
Ik vraag de minister om daarop te letten en te bezien hoe
daar slim mee kan worden omgegaan. Benchmark en
visitatie kunnen erbij helpen, maar ik doe wat dat betreft
ook een oproep aan de mensen die hier vanavond
aanwezig zijn of die thuis zitten te luisteren.
De voorzitter: Dank u wel. Ook aan u het verzoek,
mevrouw Kuiken, om de voorzitter met ″u″ aan te
spreken. Dat deed u niet altijd.
©
De heer Van der Staaij (SGP): Dank u, voorzitter!
De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van der Staaij.
De heer Van der Staaij (SGP): Voortdurend stond het
wetsvoorstel veiligheidsregio’s op de plenaire agenda
ingeroosterd. Na een lang uitgebreid schriftelijk proces is
al zeer veel over dit wetsvoorstel en over allerlei
belangrijke thema’s gewisseld. Ik stel tot mijn vreugde
vast dat ook de nodige verduidelijkingen en veranderingen zijn aangebracht in de nota’s van wijziging.
Het is een lastig onderwerp, maar dat komt ook door
het feit dat, als je het goed beschouwt en de stukken er
nog eens op naleest, op verschillende fronten eigenlijk
een dubbele boodschap aan de orde lijkt te zijn. Je ziet
aan de ene kant de tegenstelling tussen kleinschaliglokaal tegenover grootschalig-regionaal. Er wordt
benadrukt dat veiligheid in de kern een lokale verantwoordelijkheid is, maar aan de andere kant wordt met
behulp van veiligheidsregio’s de verantwoordelijkheid op
regionale leest geschoeid. Dezelfde tendens zien wij bij
de discussie over de brandweer. In het regeerakkoord
staat te lezen dat er voor lokale korpsen geen verplichting komt om te regionaliseren, maar anderzijds wordt
dat wel als uitgangspunt gekozen. Het regeerakkoord
spreekt ook over voldoende lokale democratische
legitimatie, dicht bij de burger, maar anderzijds zie je in
de praktijk dat het veiligheidsbeleid, ook in dit wetsvoorstel, verder van de gemeenteraad af kan komen te staan.
Mijns inziens zijn dit spanningen die met dit wetsvoorstel zijn ingegeven en die de discussie soms lastig
hebben gemaakt. Op zich staat mijn fractie positief
tegenover de opzet van het wetsvoorstel, om de
Brandweerwet, de Wet geneeskundige hulpverlening bij
ongevallen en rampen en de Wet rampen en zware
ongevallen niet langer van gelding te doen zijn en deze
samen te voegen tot één nieuwe wet. De kernontwikkelingen bij rampen en crises, zoals paraatheid,
professionalisering, schaalvergroting en territoriale
congruentie, worden in de stukken helder benoemd.
Samenvoeging is een logisch gevolg van een ontwikke-

21 april 2009
TK 79

79-6187

Van der Staaij
ling van verdergaande samenwerking tussen gemeenten
bij rampenbestrijding en crisisbeheersing; sleutelwoorden daarbij zijn integraliteit en multidisciplinaire aanpak.
Wij spreken over verlengd lokaal bestuur in formele
zin. Tegelijkertijd hebben onder andere de Raad voor het
openbaar bestuur en de Raad van State in zijn advies bij
dit wetsvoorstel erop gewezen dat in feite niet echt
sprake is van een verlengd lokaal bestuur in vrijwillige
zin, zoals wij dat tot nu toe, mede op basis van de Wet
gemeenschappelijke regelingen, kennen. Eigenlijk vormt
de veiligheidsregio weer een soort van extra functionele
bestuurslaag en lijkt meer op een zelfstandig functioneel
bestuursorgaan. De minister stelt dat veel gemeenten
niet groot genoeg zijn om op eigen kracht een adequaat
veiligheidsniveau te waarborgen. Tegelijkertijd wordt de
gemeentelijke schaalvergroting regelmatig verdedigd of
beargumenteerd in het kader van de vraag wat nodig is
voor de veiligheid. Dit gebeurt bijvoorbeeld in discussies
rond gemeentelijke herindelingen, die in nogal wat
gemeenten spelen. Hoe verhouden die ontwikkelingen
zich ten opzichte van elkaar? Kan die combinatie in de
praktijk niet ertoe leiden dat de vragen rond veiligheid nu
juist verder van de burger af komen te staan?
Er is al de nodige discussie geweest over het bestuur
van de veiligheidsregio. Is en blijft met de gekozen
bestuursstructuur de democratische legitimatie voldoende gewaarborgd? Wordt de lokale betrokkenheid
met deze opzet geprikkeld? Andere Kamerleden hebben
hierover ook vragen gesteld; ik hoor graag de nadere
reactie van de minister.
De positie van de voorzitter van de veiligheidsregio
ten opzichte van de commissaris van de Koningin is een
gevoelig punt, waarover al langere tijd discussie bestaat.
De tweede nota van wijziging stelt belangrijke wijzigingen voor, die mijn fractie op zich positief beoordeelt. De
commissaris van de Koningin kan aanwijzingen geven
aan de voorzitter van de veiligheidsregio. Hoe ver kan hij
precies gaan? Volgens mij vroeg de heer Anker al welke
nadere regels in de ambtsinstructie worden opgenomen.
Kan de minister de vrij algemene bewoordingen over de
rol van de commissaris van de Koningin in de nota naar
aanleiding van het verslag nog wat nader inkleuren,
eventueel met praktijkvoorbeelden?
Ik vraag specifieke aandacht voor de situatie op de
Waddeneilanden en in Zeeland. Uit die gebieden zijn ook
vragen en knelpunten naar voren gebracht. In hoeverre
zijn die knelpunten opgelost?
Planvorming is bij rampen en crises van groot belang.
Daarom is het logisch dat in het wetsvoorstel een
belangrijke plek is ingeruimd voor drie plannen, namelijk
het beleidsplan, het crisisplan en het rampenbestrijdingsplan. Deze plannen worden voornamelijk op regionaal
niveau opgesteld, waarbij wel sprake is van een
″haalplicht″ voor informatie van de gemeente. Toch vindt
de SGP-fractie een grondige risicoanalyse op plaatselijk
niveau van belang. Is het risico niet groot dat als de
noodzaak voor een gemeentelijk plan ontbreekt, die
risicoanalyse minder uit de verf komt? Wij zeggen toch
met elkaar dat juist het lokale veiligheidsbeleid een
belangrijke pijler is en blijft. Hoe kan worden gewaarborgd dat juist op lokaal niveau ook de repressieve kant
met grondige kennis van zaken is geregeld? Kan een
functioneel bestuur als de veiligheidsregio wel voldoende zorgen voor de integrale afstemming op het
lokale beleid? De minister verwacht dat er sprake zal zijn
van een gemeenschappelijke visie en een zo groot

mogelijk draagvlak, maar waarop is dit optimisme
precies gestoeld?
Er zijn al veel behartigenswaardige dingen gezegd
over de brandweer. De brandweer wordt in dit wetsvoorstel op regionaal niveau gelegd, zij het dat er strikt
genomen wettelijk geen verplichting geldt voor die
regionalisering. Als het echter gaat om de convenanten
en de gelden die daaraan verbonden zijn, is er in de
praktijk wel, vriendelijk gezegd, een sterke financiële
stimulans in die richting. In hoeverre blijft het een
tegenstrijdigheid dat formeel de keuze wordt geboden
maar tegelijkertijd via de pot met geld wel één bepaald
richting op wordt gestuurd? Maakt dit de vrijwilligheid
niet tot een wassen neus? Subsidie voor kwaliteitsverbetering wordt alleen verstrekt als er sprake is van
regionale brandweer. Wij vinden dat het beoogde
kwaliteitsniveau leidend moet zijn en dat de subsidie
daarom aan die kwaliteit gekoppeld moet worden. Is de
minister bereid om ook te subsidiëren als de kwaliteit via
bijvoorbeeld goede samenwerking en afstemming is
geregeld? Kwaliteit gaat toch voor structuur?
Ergens in de stukken meldt de minister dat de
regionalisering juist ook voor vrijwilligers kwaliteitsverbetering betekent. Dat oordeel is echter naar de
mening van mijn fractie niet overtuigend gefundeerd. Is
de minister bereid om nog eens kritisch te kijken naar de
positie van de vrijwillige brandweer? Zo wijst de
Veiligheidskoepel er in een brief op dat er gelet moet
worden op de belastbaarheid van de brandweervrijwilligers. Hoe denkt de minister over een speciale
Adviescommissie Brandweer Vrijwilligers zoals in de
regio IJsselland is ingesteld? Je ziet het ook in andere
wetgeving, bijvoorbeeld in de Wmo. De minister stelt dat
er alleen sprake is van een verplichte opschaling
wanneer de taakuitvoering van de gemeentelijke
brandweer blijvend tekortschiet. Is naar de mening van
de minister nu al reden om ergens in te grijpen? Wat zijn
de precieze criteria bij de vaststelling van een aanzienlijke tekortkoming door de OOV?
Vorig najaar stelden wij vragen over de afname van
het aantal brandweerkazernes. In de toelichting stelt de
minister dat regionalisering hiervoor geen consequenties
heeft. Kan zij dit hardmaken als we zien dat langzaam
maar zeker het aantal kazernes afneemt? De opkomsttijden mogen niet sluipenderwijs groter worden. Wat ziet
de minister als haar precieze taak op dit terrein? Valt er
te leren van bijvoorbeeld het spreidingsplan voor
ambulancezorg dat het RIVM vaststelt? Collega Van Raak
verwees hier ook naar.
Enkele elementen die in ieder geval betrokken moeten
worden bij de relevante besluitvorming zijn specifiek in
de wet benoemd. Waarom is daarbij niet ook gedacht
aan de directeur van de GHOR en andere direct
betrokkenen? Er wordt wel specifiek aandacht gegeven
aan het waterschap. Toch is er geen sprake van een
permanente betrokkenheid inde vorm van beslissingsbevoegdheid. Waarom niet? Worden de waterschappen
wel expliciet en als gelijkwaardige partner betrokken bij
oefeningen en risicoanalyses?
Ik sluit mij kortheidshalve aan bij de gemaakte
opmerkingen over de evaluatie. Is het toch niet belangrijk
om hier wel uitdrukkelijk in te voorzien?
Mijn laatste punt betreft de GHOR. Het valt mij op dat
in dit wetsvoorstel, in deze nieuwe wetgeving eigenlijk
op geen enkele plaats wordt toegelicht of genoemd waar
de afkorting GHOR voor staat. Als je de wet leest, wordt

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Veiligheidsregio’s

79-6188

Van der Staaij
er alleen maar in het begin, bij de definitiebepalingen
verwezen naar artikel 26, maar daarin komt het ook niet
terug. Voor het geval er mensen zijn die de wet willen
doorlezen, zou het aantrekkelijk zijn om die afkorting uit
te schrijven in de wettekst zelf. Met dit technische puntje
wil ik mijn inbreng in eerste termijn beëindigen,
voorzitter.

Mevrouw Griffith (VVD): Voorzitter. Hulpdiensten zoals
brandweer, geneeskundige hulp en politie moeten goed
op elkaar zijn ingespeeld en feilloos met elkaar kunnen
samenwerken om een ramp en/of crisis te voorkomen en
te bestrijden. Dit is vooral van belang als kleinschalige
spoedeisende hulpverlening moet worden opgeschaald
naar grootschalig optreden. Vooral bij rampen die zich
uitstrekken over meerdere gemeenten tegelijk, moet
duidelijk zijn wie bestuurlijk en wie operationeel de
leiding heeft. De Algemene Rekenkamer berichtte reeds
in 2000 dat 70% van de gemeenten mogelijke rampen en
zware ongevallen niet zelfstandig kan bestrijden. 18%
van de gemeenten gaf aan, niet in staat te zijn om in
samenwerking met de regio de aanwezige risico’s te
beheersen. De vuurwerkramp in Enschede en de
cafébrand in Volendam zijn een sterke impuls geweest
voor de discussie over verdere structurering, professionalisering en regionalisering van de rampenbestrijding.
Voor de VVD-fractie is de noodzaak tot samenwerking
tussen gemeenten bij rampenbestrijding en crisisbeheersing evident. De huidige organisatie is onvoldoende in staat om de steeds complexere rampen en
crises die Nederland bedreigen, effectief te voorkomen
en te bestrijden. Wij zien in dat de regionalisering kansen
biedt voor de verbetering van de deskundigheid, kennis,
capaciteit, slagkracht en samenhang van het beleid. Mijn
fractie is dan ook een voorstander van de totstandkoming van de veiligheidsregio. Veiligheidsregio’s moeten
ertoe leiden dat diensten en organisaties beter samenwerken, dat er een heldere structuur komt van taken en
bevoegdheden bij rampen en crises, en dat er een
gemeenschappelijke meldkamer komt. Wij delen het
uitgangspunt van dit wetvoorstel dat de regels en
verantwoordelijkheden bij een lokale ramp of crisis niet
veranderen. Gemeenten zullen in een veiligheidsregio
samenwerken op basis van een gemeenschappelijke
regeling.
De VVD-fractie kan zich ook vinden in de gekozen
structuur met een eenhoofdig bovenlokaal gezag, in de
persoon van een korpsbeheerder die voorzitter is van
een veiligheidsregio. Zo wordt een goede samenwerking
met de politie zekergesteld, kan samenhangend beleid
tot stand komen en neemt de bestuurlijke drukte niet toe.
De korpsbeheerder is vertrouwd met de gemeenteraad
en met de uitoefening van gezagsbevoegdheden. Hij of
zij is als burgemeester op lokaal niveau ook betrokken bij
de voorbereiding van het bestrijden van rampen en
crises.
Mijn fractie vindt dat het wetsvoorstel te veel op
zichzelf wordt gezien en niet in de context wordt gezien
van toekomstige veranderingen, zoals de besluitvorming
over het politiebestel, de herziening van de gerechtelijke
kaart en de daarmee samenhangende discussie over
schaalvergroting. Ik heb in het verslag al opmerkingen
daarover gemaakt. Het ontbreekt het kabinet aan een
bredere samenhangende visie over het veiligheidsbeleid.

Waarom is er bijvoorbeeld niet nu reeds gekozen voor
minder veiligheidsregio’s? Waarom is er bijvoorbeeld
niet voor gekozen om de veiligheidsregio aan te laten
sluiten bij de schaal van de provincies? Waarom wordt
vastgehouden aan de grenzen van de politieregio’s,
waarover al jaren discussie bestaat?
Er zijn op dit moment grote verschillen in de omvang
van politiekorpsen. Sommige korpsen bestaan uit meer
dan 4000 personen, andere uit slechts 600. De minister
schrijft in haar brief van december 2008 over de
versterking van de structuur bij de politie dat zij wil
komen tot een schaalvergroting van 20 tot 22 regio’s.
Ook in het rapport van de heer Staal over misstanden bij
het regionaal politiekorps Zeeland wordt gewezen op de
noodzaak tot opschaling. Waarom heeft de minister
hierbij niet doorgepakt en een grote sprong voorwaarts
gemaakt?
De wet biedt geen ruimte om af te wijken van de
gekozen territoriale indeling. In dit verband vraag ik de
minister expliciet in te gaan op de situatie rond het
Noordzeekanaal. Corus, IJmuiden en Schiphol vallen
onder drie verschillende veiligheidsregio’s: Zaanstad,
Haarlem en Amsterdam. Waarom is er niet voor gekozen
om het gebied tussen IJmuiden en Amsterdam tot één
veiligheidsregio te maken? Waarom is er niet voor
gekozen om een specifiek risicogebied onder één regio te
brengen? Waarom is niet geanticipeerd op de discussie
over schaalvergroting? Waarom is schaalvergroting geen
optie in dit wetsvoorstel?
In het wetsvoorstel wordt gesteld dat de regiogrenzen
bij AMvB veranderd kunnen worden. Wat is daarbij de
rol van de Kamer? Het is voor mijn fractie ondenkbaar
dat regiogrenzen veranderen zonder dat de Kamer
daarbij betrokken is geweest of zonder dat er een
discussie daarover met de Kamer is gevoerd.
Het wetsvoorstel biedt ook geen ruimte aan
veiligheidsregio’s om af te wijken van de keuze voor het
voorzitterschap. Het is onduidelijk welke coördinerende
afspraken kunnen worden gemaakt bij bovenregionale
rampen. Dit geldt vooral in Zeeland en op de Friese
Waddeneilanden, maar ook bij grensoverschrijdende
rampen in het grensgebied van Nederland met België en
Duitsland. Is er ruimte voor de commissaris der
Koningin, los van zoals nu in het wetsvoorstel is
verankerd, om de huidige praktijk in bijvoorbeeld
Zeeland door te zetten? Dit geldt zeker voor landsgrensoverstijgende rampen. Klopt het dat de commissaris der
Koningin hierbij dezelfde bevoegdheden en doorzettingsmacht heeft als de voorzitter van de veiligheidsregio?
Een nog onduidelijk aspect is de situatie wanneer
meerdere veiligheidsregio’s tegelijk bij een ramp
betrokken zijn. Begrijp ik goed dat de afzonderlijke
voorzitters van de betreffende regio’s bevoegd blijven
om door middel van werkafspraken tussen de regio’s
toch het gezag te blijven hebben? Hoe werkt dit? Welke
voorzitter van de veiligheidsregio heeft het dan voor het
zeggen? Klopt het dat de minister, al dan niet door
tussenkomst van de commissaris der Koningin, in zowel
de koude als de warme fase aanwijzingen kan geven
over het te voeren beleid als meerdere veiligheidsregio’s
bij een ramp betrokken zijn? Is de positie van de minister
hierbij een andere dan bij een bovenlokale ramp?
De VVD-fractie kan zich vinden in de gewijzigde positie
van de commissaris der Koningin in zowel de koude als
de warme fase. Wij zijn zeer blij dat de minister invulling
heeft gegeven aan de motie-Cornielje. In zowel de

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

©

Veiligheidsregio’s

79-6189

Griffith
warme als de koude fase kan de commissaris der
Koningin als rijksorgaan rechtstreeks beleidsaanwijzingen
geven. Begrijp ik goed dat zijn bevoegdheid niet de
strekking heeft, te interveniëren in tijdens de ramp of
crisis te voeren beleid of in door de voorzitter van de
veiligheidsregio genomen besluiten? Deze interventie kan
dan slechts op de samenwerking in het regionaal
beleidsteam gericht zijn. De interventiemogelijkheden
van de commissaris der Koningin laten de positie van de
voorzitter van de veiligheidsregio dus intact. Als dit zo is,
dan kan mijn fractie zich daarin goed vinden. Er is
natuurlijk veel over de superburgemeester gesproken,
maar het gaat mijn fractie er ook om dat tijdens een
ramp, met name in de warme fase, helder moet zijn wie
doorzettingsmacht heeft. In dit geval is dat de voorzitter
van de veiligheidsregio.
De democratische verantwoording bij dit wetsvoorstel
is toch een novum. De politieke verantwoording zal in de
gemeenteraden plaatsvinden met de korpsbeheerder dan
wel de voorzitter van de veiligheidsregio als gast van de
gemeente waarin deze persoon zelf geen burgemeester
is. Dit is van belang, omdat de voorzitter van de
veiligheidsregio doorzettingsmacht heeft en een
burgemeester van een gemeente tegen zijn zin in kan
dwingen om in geval van een ramp bijvoorbeeld tot
evacuatie over te gaan. Omdat de gemeenteraad aan het
functioneren van de voorzitter van de veiligheidsregio
geen politieke consequenties kan verbinden, is bepaald
dat de gemeenteraad het afkeurend oordeel aan de
minister kan voorleggen. De minister kan vervolgens de
korpsbeheerder ontslaan na consultatie van de commissaris der Koningin. Daarover zou de Kamer de minister
ter verantwoording kunnen roepen. Klopt mijn uitleg van
het wetsvoorstel? Het is een novum en het blijft een rare
constructie. Als je echter toch verantwoording zou
moeten afleggen en je de voorzitter van de veiligheidsregio de doorzettingsmacht geeft, dan kan het volgens
mij niet anders dan dat moet worden beslist dat ook de
voorzitter van de veiligheidsregio zou moeten worden
ontslagen als hij zijn werk niet goed heeft verricht.
Sommige veiligheidsregio’s hebben ervoor gekozen
om dezelfde persoon als directeur GHOR en GGD te
benoemen. Dit model schijnt in de praktijk goed te
werken, zeker voor de informatie-uitwisseling. In gevallen
waarin geen sprake is van verregaande integratie zijn er
wel problemen met de informatiedeling en de aansturing
in de praktijk. De doorzettingsmacht van de directeur
GHOR richting de GGD en andere diensten, zoals
ziekenhuizen en de ambulancedienst, is niet eenvoudig
en niet eenduidig en roept de nodige vragen op.
Wanneer afspraken niet worden nagekomen, komt de
voorzitter van de veiligheidsraad in beeld, die op zijn
beurt de minister van VWS kan benaderen, die vervolgens een aanwijzing kan geven. Ziet de minister op basis
van de ontwikkelingen die zich nu al in de praktijk
voordoen, aanleiding om toch meer sturing te geven aan
de gewenste ontwikkeling? Zowel de directeur van de
GGD als de directeur van de GHOR kan bijvoorbeeld een
en dezelfde persoon zijn, of er kan meer doorzettingsmacht komen bij de voorzitter van de veiligheidsregio of
de voorzitter van de GHOR.
De financiering in het wetsvoorstel is complex. Er is
voor een deel gekozen voor rijksfinanciering door middel
van doeluitkeringen. Daarnaast kent het Rijk ook
versterkingsgelden toe. Het bestuur van de veiligheidsregio moet bij alle afzonderlijke gemeenteraden geld

inzamelen. Is dit niet omslachtig? Waarom is er niet voor
een andere financieringsvorm gekozen? Ook de
financiering van de GGD is vrij hybride. Terwijl 80% van
de taken wettelijk is vastgelegd, is er toch sprake van
lokale financiering. Vanuit het veld wordt daarom gepleit
voor een rijksopdracht en een rijksfinanciering. Kan de
minister hierop ingaan?
De VVD-fractie heeft waardering voor brandweerpersoneel in het algemeen en voor brandweervrijwilligers in het bijzonder. Voor mijn fractie staat vast
dat het om professionals gaat. Het is een verantwoordelijkheid van de overheid om te zorgen voor voldoende
beschikbaarheid van deze professionals, ook overdag.
Wij zijn voorstander van een volledig geregionaliseerde
brandweer omdat daarmee niet alleen de noodzakelijke
kwaliteit kan worden bereikt, maar ook omdat het
opleiden en oefenen van de individuele brandweerfunctionarissen sterk verbeterd kan worden. De minister
heeft gekozen voor convenanten die de brandweerkorpsen moeten stimuleren om aan de vereiste
kwaliteitseisen te voldoen. Als ik het goed begrepen heb,
zijn er met negentien regio’s convenanten afgesloten.
Eind 2009 moeten de veiligheidsregio’s op orde zijn. Wat
zijn de verwachtingen van de minister? Lukt het om ook
met de andere regio’s convenanten af te sluiten? Wat zijn
de plannen van de minister om dat te bereiken?
Ik hoor kritiek op de wijze waarop de wettekst
geformuleerd is. Die schijnt nogal strak geformuleerd te
zijn. In de tekst staat bijvoorbeeld dat bij het regionaal
beleidsteam de burgemeesters en de hoofdofficier
uitgenodigd worden. Er zijn mensen in het veld die
denken dat dit een limitatieve opsomming is. Als je de
memorie van toelichting leest, blijkt dat er veel meer
ruimte is om mensen uit te nodigen. Die strakke en
rigide formulering zet mensen op het verkeerde been.
Daardoor denken zij dat zij heel weinig speelruimte
hebben en dat de minister alles van boven wil opleggen,
terwijl er toch sprake is van verlengd lokaal bestuur.
De minister heeft in 2007 een brochure uitgebracht
over de veiligheidsregio’s. Zou zij die brochure willen
actualiseren? Ik heb de brochure goed gelezen. Er wordt
veel meer uitleg gegeven en er wordt heel goed
aangegeven waar de misstanden zitten en dat de regio’s
toch veel meer speelruimte hebben, ook op het gebied
van wie er bijvoorbeeld zitting hebben in het bestuur van
de veiligheidsregio. Dat zou je heel goed kunnen
verhelderen in een geactualiseerde brochure die toch
maar negentien pagina’s heeft. Zou de minister deze
brochure willen actualiseren en willen rondsturen naar
alle burgemeesters? Zo weten zij dat hun speelruimte
veel groter is dan de strak geformuleerde wettekst doet
vermoeden.
In het tweede verslag van de Kamer heb ik nadrukkelijk gevraagd om een evaluatie. Je merkt dat de praktijk
ver voorop loopt. Wij hebben als Kamer de tijd genomen
om dit wetsvoorstel te behandelen en dat was nodig. Wij
hebben twee lange rondes nodig gehad. Wij hebben veel
mensen uit het veld uitgenodigd om ons in de Kamer te
vertellen wat de pijnpunten zijn waartegen zij aanlopen.
Ik denk dat dit allemaal meegewerkt heeft aan een beter
wetsvoorstel. Wij hebben ook meer begrip voor elkaar
gekregen en de misstanden die er zijn, hebben wij uit de
wereld kunnen helpen. Zorgvuldigheid was veel meer op
zijn plaats dan snelheid. Ik ben blij dat wij de tijd hebben
genomen om alle partijen te spreken, werkbezoeken af te
leggen en alle betrokkenen uit te nodigen in de Kamer.

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Veiligheidsregio’s

79-6190

©

De heer Heemelaar (GroenLinks): Die natuurlijk
evenzeer.

De heer Heemelaar (GroenLinks): Voorzitter. Het was
onder haast paradijselijke omstandigheden dat ik de
behandeling van deze wet voorbereidde, eind februari in
Andalusië. Ik heb toen wat aantekeningen gemaakt en
die verraden mijn referentiekader. In het eerste stuk,
bladzijde 5: democratische legitimatie. Een paar
bladzijden verder in het eerste stuk: geen democratische
controle op het veiligheidsplan. Het derde stuk: positie
gemeenteraad. Het vierde stuk: Raad van State is van
mening verkiezing is onontkoombaar. Zesde stuk: wie
betaalt, bepaalt hier niet. Het lijkt wel of het budgetrecht
van de gemeenteraad buiten werking wordt gesteld. Dat
is eigenlijk de kern van het betoog van GroenLinks, dat
dit toch nog een zwakke schakel is in deze wet.
Ik spreek vandaag, op haar verzoek, ook namens de
fractie van D66.
Ik zal acht punten behandelen en ik zal proberen dat
binnen een kwartier te doen. Veel zaken zijn al door
collega’s genoemd. Wij steunen het idee, het plan en het
wetsvoorstel om met veiligheidsregio’s te gaan werken.
Dat is een adequate aanpak van problemen in het
verleden. Denk aan de recente rampen in de Bijlmermeer, Volendam, Enschede, enzovoorts, die eerder al zijn
genoemd. Er moeten echter nog wat kwesties opgelost
worden. Met name de speelruimte voor het decentrale
bestuur is daarbij van belang.
Wij vinden – dat is het eerste punt – dat goed
maatwerk mogelijk moet blijven binnen de kaders van de
wet. De ene regio is de andere niet. Ik geef een
voorbeeld: de regio aan de Noordzeekust heeft andere
problemen dan de regio Limburg. De wet moet dus zo
geformuleerd zijn dat varianten mogelijk zijn binnen de
verschillende regio’s.
Een tweede punt, dat ook door het IPO, het provinciaal
overleg, naar voren is gebracht, is dat het van groot
belang is dat er slagkracht komt door deze wet, maar dat
de normale bestuurlijke verhoudingen in acht genomen
moeten worden. Het IPO stelt ook – en wij zijn het
daarmee eens – dat het doen van onderzoek achteraf en
het afleggen van verantwoording altijd ook gewoon recht
moeten doen aan de democratische legitimatie. Het heeft
daar twijfels over en wij delen die. Dat is ook aangegeven in de schriftelijke uitwisseling in verband met deze
wet. Veel fracties in de Kamer delen die zorg.
Het derde punt betreft de brandweer. De brandweerorganisatie heeft een taak in de veiligheidsregio,
waardoor het in de lijn van de verwachting ligt dat er
uiteindelijk een regionale brandweer ontstaat. Ook dat is
eerder genoemd. Veel korpsen opereren professioneel,
maar ook heel veel korpsen werken met vrijwilligers.
Daarover is een motie ingediend. Ik heb sterk het
vermoeden dat mijn fractie die gaat steunen om in ieder
geval ervoor zorg te dragen dat het personeel van de
vrijwilligersorganisaties ook goed betrokken wordt bij het
beleid.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Mijn vraag is eigenlijk niet
alleen aan de heer Heemelaar gericht, maar aan allen die
deze opmerking hebben gemaakt. Ik vind het ook heel
erg belangrijk om brandweervrijwilligers erbij te
betrekken. Hoe zit het met het erbij betrekken van de
professionals?

Mevrouw Kuiken (PvdA): Moeten wij die op dezelfde
manier erbij betrekken, of moeten wij nu alleen rekening
houden met de vrijwilligers?
De heer Heemelaar (GroenLinks): Ik denk dat het een
technische uitwerking is, maar ik kan mij voorstellen dat
de professionals via de ondernemingsraad ook betrokken
kunnen worden bij hun positie en bij overleg over hun
organisatie. Ik weet niet precies welke wet geldt voor de
vrijwillige brandweer, maar er moeten regelingen voor
komen. Er is al een amendement op dat punt, meerdere
zelfs. Ik ben benieuwd naar de reactie van de minister. Ik
hoor graag hoe zij dat vorm wil geven. Het is een
belangrijk punt en ik sta hier niet om uit te vinden hoe
dat precies zou moeten.
Het vierde punt is het hoofdpunt van de discussie over
de Wet op de veiligheidsrisico’s en dat betreft het
democratische gebrek. De minister is er vrij kort over. Zij
vindt het zaak dat gemeenteraden zich goed laten
informeren over de gang van zaken in de veiligheidsregio’s en dat zij erop toezien dat de prestaties van de
veiligheidsregio’s voldoen aan de wettelijke eisen. In
hoeverre dreigt hier niet een herhaling van de opmerkingen die op de hoorzitting over de politieregio’s zijn
gemaakt? Het lijkt erop dat vooral de gemeenteraden van
de grootste gemeenten, dus de leveranciers van
korpsbeheerders, invloed op het beleid van de politieregio kunnen uitoefenen. De kleinere gemeenteraden
worden niet zelden voor voldongen feiten geplaatst. Wat
gaat de minister doen om ervoor te zorgen dat deze
gemeenteraden daadwerkelijk gebruik zullen maken van
de hun toekomende bevoegdheden bij het voeren van
het veiligheidsbeleid?
Vooralsnog ben ik van mening dat de amendementen
onvoldoende ruimte lijken te bieden voor de opvulling
van het democratische hiaat. Onze fractie overweegt om
de minister met een motie te vragen om aan te geven
hoe het probleem van het democratische hiaat met deze
regelgeving moet worden opgelost.
De heer Van Raak (SP): Ik dank u voor de steun voor
mijn amendement. Daarmee wordt geregeld dat de
voorzitter van de veiligheidsregio moet komen opdagen
als een gemeenteraad dat wil. Welke mensen hebt u nog
meer op het oog?
De heer Heemelaar (GroenLinks): Hierop kan ik niet zo
snel antwoord gegeven. Ik merk dat dit punt met deze
wet niet goed is geregeld. Ik vind het constructief van u
dat u met voorstellen komt voor verbetering, maar
daarmee komt u zelf en ook anderen met ingewikkelde
processen. Er wordt dan gerefereerd aan mogelijke
conflicten: stel dat de Commissaris van de Koningin iets
anders vindt dan de minister en dat de Tweede Kamer
weer iets anders vindt. Hoe ga je dan met dat soort
conflicten om? Ik zou liever voor de geheel andere
benadering kiezen. Ik zou juist de minister met een motie
willen vragen: hoe gaat u voorkomen dat er iets komt
wat te ver afstaat van datgene wat wij allen willen,
namelijk dat het veiligheidsbeleid ook lokaal, door de
gemeenteraad, bepaald kan worden?
De heer Van Raak (SP): Ik kan mij daar in zoverre in

Tweede Kamer

Veiligheidsregio’s

21 april 2009
TK 79

79-6191

Heemelaar
vinden dat wij het democratisch gat op de volgende
manier dichten: de voorzitter van de veiligheidsregio
komt opdagen als alle gemeenteraden dat willen. Er
ontstaat wel een probleem als een gemeenteraad of
enkele gemeenteraden zeggen: die meneer of mevrouw
deugt niet; terwijl de minister zegt: die meneer of
mevrouw deugt wel. Wat geeft dan de doorslag? Die
vraag heb ik ook aan de minister gesteld. Ik ben
benieuwd wat uw antwoord is.

naar bevind van zaken de eigen GGD te blijven organiseren.
©

De heer Heemelaar (GroenLinks): Vooralsnog ga ik
hierop geen antwoord geven, want uw vraag is
gebaseerd op de veronderstelling dat u een oplossing
heeft voor het democratische hiaat. Die oplossing is
echter nog niet compleet. Het gaat namelijk niet alleen
om de controle achteraf, maar ook om het vaststellen
van het beleid door alle betrokken gemeenteraden.
Daarover staat nauwelijks iets in deze wet. Eigenlijk staat
daar niet in hoe dat vorm moet worden gegeven. Ik vind
het in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de
minister om op dit punt met voorstellen te komen.
Voorzitter. Over het vijfde punt, het punt van het geld,
is al door mevrouw Griffith van de VVD gesproken. In de
stukken las ik dat met een reactie op vragen van de
Kamer gezegd werd dat sprake kan zijn van aanslagen
waarmee de gemeente niet akkoord gaat. Ik herhaal
bewust het woord aanslagen. Het gaat hierbij overigens
niet om terroristische aanslagen, maar om financiële
aanslagen, om het budgetrecht van de gemeenten om
uiteindelijk zelf te bepalen wat er met hun geld gebeurt.
Mevrouw Griffith heeft hierover al verstandige vragen
gesteld.
Dan kom ik toe aan mijn zesde punt. Dat betreft de
kwestie van de bestuurlijke drukte. Daarover verschilt de
fractie van GroenLinks van mening met de minister. Wij
verwachten dat de bestuurlijke drukte niet zal afnemen.
De minister stelt in haar nota naar aanleiding van het
verslag dat gemeenten verlost worden van planvorming.
Lokaal zullen er echter ook plannen gemaakt moeten
worden voor de veiligheidszorg. Bovenal zit de bestuurlijke drukte er juist in dat er veel extra hele of halve
bestuurslagen bij zullen gaan komen waartussen ook
overleg moet gaan plaatsvinden en waar geen directe
democratische controle op mogelijk is.
Mijn zevende punt betreft de gezondheid. Er zijn
omstandigheden – denk aan de uitbraak van infectieziekten – die een aangelegenheid kunnen worden voor een
veiligheidsrisico. Wij hebben begrepen dat de
veiligheidsregio Kennemerland daarom niet alleen
bestaat uit burgemeesters, maar ook uit de wethouders
gezondheidszorg. Dat lijkt ons verstandig en het lijkt ons
niet wenselijk om een apart bestuur te creëren voor de
GGD en de wethouders die over de gezondheidszorg
gaan.
Mijn laatste punt gaat over de positie van de GGD: die
vergt nog wat bijzondere aandacht. De gelijkschakeling
van de GGD’s aan de veiligheidsregio’s zal betekenen dat
een aantal GGD’s wordt gedwongen om te fuseren. De
GGD’s zijn ontzettend goed ingebed in de netwerken op
hun terrein zoals jeugdgezondheidszorg, medische
milieukunde, infectiebestrijding, zorg voor sociaal
kwetsbaren enzovoorts. Het is de vraag of het verstandig
is dit allemaal te gaan opschalen en de indeling vanwege
die veiligheidsrisico’s te wijzigen. Dit kan risico’s hebben
voor de taakuitoefening door de GGD’s. Het lijkt ons
beter om de gemeenten voldoende ruimte te bieden om

De heer Brinkman (PVV): Voorzitter. De PVV is een groot
voorstander van de veiligheidsregio’s die een basis
moeten vormen voor beheersing van crisissen en de
veiligheid in zo’n regio. Wij vinden het teleurstellend dat
dit wetsvoorstel te versnipperd is ingebracht. Wij hadden
graag gezien dat wij nu eindelijk besluiten zouden
kunnen nemen met de invoering van deze wet, over
bijvoorbeeld de politieregio’s en de nationale politie.
Alles wat de veiligheid aangaat, hadden wij met deze wet
integraal moeten bespreken. Ik kom straks terug op de
reden waarom ik dit zeg, want onze visie staat buitengewoon ver af van dit wetsvoorstel.
Staatsrechtelijk bestuurlijke veranderingen hebben
veel tijd nodig, dat weten wij allemaal. Wij zien dit
wetsvoorstel gematigd positief, als een soort proces dat
hopelijk in beweging is gezet. Op de hele wijziging van
de beleidsplannen, crisisplannen en rampenbestrijdingsplannen heeft de PVV niet veel aan te merken. Het is
allemaal prima geregeld en het zit volgens ons goed in
elkaar, ook procedureel. De vele delegatiemogelijkheden
via AMvB’s stemmen de PVV absoluut niet vrolijk. Het
lijkt erop dat er te veel water bij de wijn is gedaan. Dat
het democratisch gat niet is gedicht, vinden wij echt
onbegrijpelijk. Dit is voor ons een heel zwaar punt.
Ik heb in dubio gestaan of ik veel amendementen zou
gaan indienen. De PVV heeft een zeer afwijkende visie op
de samenwerking, de centralisering en het dichten van
het democratisch gat, dat hoognodig is. Onze visie staat
zo ver af van dit wetsvoorstel, dat realisering ervan
mogelijk zelfs grondwetswijziging nodig maakt. Met
amendementen krijg ik dat niet voor elkaar. Ik heb dan
ook besloten om daarvan af te zien. Ik wacht wel een
paar jaartjes, tot na de volgende verkiezingen.
Ik begin mijn betoog met de politie. Daarna zal ik
ingaan op de samenwerking binnen de veiligheidsregio’s. Ten slotte zal ik aangeven hoe wij denken het
democratisch gat te dichten. Ik doe dat puur ter
informatie, moet ik er eerlijk bij zeggen.
De politie kent 25 regio’s en het KLPD. De minister
moet het mij maar niet kwalijk nemen dat ik, om onze
visie te verduidelijken, voor een deel ook de politieregio’s en de nationale politie in deze discussie betrek.
Die 25 regio’s en het KLPD zijn allemaal kleine eilandjes
met een eigen opperhoofd, eigen cultuur en soms zelfs
eigen ″wetten″. Ik heb in mijn carrière binnen en buiten
de politie regelmatig korpschefs horen zeggen dat ze zich
zo weinig mogelijk van Den Haag aantrokken. Hoe dat in
de praktijk tot uiting komt, heeft ook deze minister
kunnen merken bij de taakstelling richting de voorziening
tot samenwerking Politie Nederland, waar zij overigens
ook niet altijd blij mee was. Er is sprake van allemaal
heilige huisjes met daarbij ook nog onderling gekibbel
over bijvoorbeeld de afdrachten aan de vtsPN of over
andere manieren van samenwerking, die gewoon
broodnodig zijn in het veiligheidsgebeuren binnen
Nederland.
In het algemeen is het ook met de samenwerking
tussen die regiokorpsen niet altijd al te best gesteld.
Overal lopen innovatieve projecten, waarbij diverse
regio’s telkens het wiel proberen uit te vinden en te
scoren. De coördinerende rol van die vtsPN in dit geval

Tweede Kamer

21 april 2009
TK 79

Veiligheidsregio’s

79-6192

De PVV is groot voorstander van centralisatie, in dit
geval van in totaal voor Nederland vijf veiligheidsregio’s.
Een van de voordelen hiervan is een drastische
verkleining van de Raad van Hoofdcommissarissen.
Hierdoor krijgen die hoofdcommissarissen gewoon
minder macht, en daar wil de PVV dan ook mee breken.
Ook is het wat de minister betreft veel gemakkelijker om
binnen zo’n compacte Raad van Hoofdcommissarissen
de neuzen dezelfde richting op te krijgen. Ik zie de
minister nu overigens zeer hoopvol kijken. De democratische controle op deze Raad van Hoofdcommissarissen
komt wat ons betreft te liggen bij de Tweede Kamer.
Mevrouw Griffith (VVD): Ik probeer het te volgen en
soms heb ik er moeite mee, want het is natuurlijk even
schakelen tussen politieregio’s en veiligheidsregio’s. Mijn
vraag aan de heer Brinkman is welke rol de hoofdcommissaris dan wel de korpschef speelt binnen de
veiligheidsregio.
Mevrouw Griffith (VVD)
© M. Sablerolle – Gouda

is echt afwezig. Ook meer financiële samenwerking komt
niet altijd van de grond. De nationale politiewet is niet
ingevoerd en dat zal waarschijnlijk ook niet gebeuren,
maar de korpsen blijven dan natuurlijk wel op hun eigen
centen zitten. Schaalvergroting bij die regio’s is volgens
de PVV echt de enige oplossing.
Een ding is heel goed aan dit wetsvoorstel en dat is
dat de minister de verbinding heeft gemaakt tussen de
veiligheidsregio’s en de politieregio’s. Deze verbinding
moet volgens mij nooit meer worden losgelaten.
Daarmee dwing je de mensen om te gaan samenwerken.
In het overleg met de Raad van Hoofdcommissarissen
blijkt dat er veel centraal niet doorkomt in die politieregio’s. Ook daarin is die schaalvergroting een grote
noodzaak. Ik heb zowel uit de politiewereld als ook van
deze minister meerdere keren gehoord dat het in die
raad bijna onmogelijk is alle neuzen dezelfde richting op
te krijgen. Dat begrijp ik natuurlijk ook wel, want juist die
korpschefs staan in een hiërarchisch lagere verhouding
binnen die regiodriehoek wat betreft opsporing van
strafbare feiten en openbare orde. Ook zijn die korpschefs natuurlijk graag baas over hun eigen portemonnee.
Dat betekent in de praktijk dat de politieman op straat
altijd het ondergeschoven kindje is.
Het voorliggende wetsvoorstel biedt in artikel 7 de
mogelijkheid om de regio-indelingen bij AMvB te
regelen. Het amendement-Van Bochove vraagt om een
voorhangprocedure. Echter, dit is voor de PVV niet
voldoende. Zij wil ook de garantie dat de Kamer deze
regio-indeling kan amenderen in de toekomst. Dit is voor
ons een belangrijk punt in verband met de verbinding
die wij willen maken tussen het aantal politie- en
veiligheidsregio’s. Wij vernemen hierop graag de reactie
van de minister. Waarom ik dat belangrijk vind, zal ik
straks uitleggen.
Over de samenwerking binnen de veiligheidsregio’s
merk ik het volgende op. Het wetsvoorstel ademt in ieder
geval de juiste sfeer. Inderdaad is het goed om fysiek
gezamenlijk in de regio georganiseerd te zijn, om op
elkaar afgestemd te zijn en om te beschikken over
gezamenlijke communicatiemiddelen. Dus korte lijnen.
Ook hierbij geldt wat ons betreft overigens weer het
voorbehoud van de te kleine schaal.

Tweede Kamer

Veiligheidsregio’s

De heer Brinkman (PVV): Dat is een goede vraag,
waarop ik in de rest van mijn betoog nog zal ingaan.
Buiten het feit dat wij voorstander zijn van centralisatie,
zijn wij ook groot voorstander van directe democratie. De
hoofdcommissaris moet in de visie van de PVV direct
worden gekozen. Hetzelfde geldt voor het hoofd van de
veiligheidsregio. Dat betekent dat alles wat betrekking
heeft op de openbare orde wordt weggehaald bij de
gemeenten. De voorzitter van de veiligheidsregio mag
een gekozen burgemeester of commissaris van de
Koningin zijn, of een ander zeer goed individu. De burger
bepaalt dat.
Mevrouw Griffith (VVD): Welke rol speelt de hoofdcommissaris binnen de veiligheidsregio?
De heer Brinkman (PVV): Er komen vijf politiekorpsen.
Hij is dus ook de baas van het politiekorps. Er is geen
verschil tussen regiokorps en politiekorps. Dat had ik al
gezegd. Die verbinding wil ik niet veranderen. Nu zijn er
25 politieregio’s. In onze ideale situatie zouden er vijf
politieregio’s zijn.
Mevrouw Griffith (VVD): Veiligheidsregio’s.
De heer Brinkman (PVV): Nee, politieregio’s zijn bij ons
gelijk aan veiligheidsregio’s. Dat is echt een goed idee
van dit wetsvoorstel. Nu spreken wij over 25 veiligheidsregio’s en 25 politieregio’s. Wij willen graag een
schaalvergroting naar vijf politieregio’s en vijf
veiligheidsregio’s.
Mevrouw Griffith (VVD): Ik begrijp de wens. In het
wetsvoorstel dat nu voorligt wordt noch aan de
hoofdcommissaris noch aan de korpschef een rol
toebedeeld. Is de heer Brinkman voor of tegen dit
wetsvoorstel?
De heer Brinkman (PVV): Tegen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Voorzitter. Het maakt het
discussiëren misschien iets minder leuk, maar ik ga het
toch vragen. Ik werd weer even wakker. Als ik het goed
begrijp krijgen wij straks vijf politie- of veiligheidsregio’s;
what’s in a name? Deze regio’s krijgen vijf bazen die wel
rechtstreeks door de burgers van Nederland worden

21 april 2009
TK 79

79-6193

Brinkman
gekozen, maar niet door burgers worden gecontroleerd.
We mogen de gemeenteraden afschaffen.
De heer Brinkman (PVV): Nee. Ik heb al gezegd dat ik
voor centraliseren ben. De voorzitter van de veiligheidsregio en de hoofdcommissaris worden hier gecontroleerd. Wij zijn dus de democratische inbedding. Dit is één
manier om dat democratisch gat te dichten.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Conform het voorstel van de
PVV moet het aantal Kamerleden worden gehalveerd.
Dan moeten straks 75 Kamerleden de hele openbareordeportefeuille van Nederland gaan controleren zonder
dat er een directe lokale inspraak is van burgers.
De heer Brinkman (PVV): Dat is niet zo heel vreemd. Het
is ook niet uniek in de wereld. In New York is het ook op
een dergelijke manier georganiseerd. Men had daar 10,
15 jaar geleden buitengewoon veel problemen met de
openbare orde. New York is door het werken op deze
schaal echter binnen 10 jaar een buitengewoon veilige
en zeer grote stad geworden. Het is dus niet zo raar.
De democratische controle op de Raad van Hoofdcommissarissen komt wat mij betreft dus te liggen bij de
Tweede Kamer. Ook kan de gehele politie door deze vijf
hoofdcommissarissen veel gemakkelijker aangestuurd
worden. Deze centralisering is bovendien beter voor de
cultuur binnen de politie en voor een uniforme werkwijze
binnen de politie. Er is immers nog te veel sprake van
allerlei cultuurverschillen. Het gebeurt nog te veel dat de
politie binnen de ene regio op een totaal andere wijze
werkt dan die binnen een andere regio. Door schaalvergroting ontstaat er een mooie smeltkroes. Dan zijn wij
ervan af. Graag een reactie van de minister.
Om het democratisch gat in de veiligheidsregio’s op te
vullen is mijn fractie van mening dat regiobestuurder en
regiopolitiechef door middel van directe verkiezingen
moeten worden gekozen. Iedereen in de veiligheidsregio
moet in staat zijn om door middel van verkiezingen zijn
of haar veiligheidsvertegenwoordigers te kiezen. Dit
neemt niet weg dat de commissaris van de Koningin of
de burgemeester van een stad in een regio aan de
verkiezingen kunnen meedoen. Dat is prima. Sterker nog,
wat ons betreft kan iedereen meedoen. De PVV is het
erom te doen dat er democratisch gekozen vertegenwoordigers komen die de veiligheidsregio’s besturen op
basis van een mandaat van de burgers. Graag een
reactie van de minister.
Deze wet wordt waarschijnlijk aangenomen door de
Kamer, wellicht met enkele amenderingen. Daarom noem
ik de volgende korte punten. Een evaluatie is zeer zeker
aan te bevelen. Graag een reactie van de minister. Er ligt
een amendement over de regio-indeling met een
voorhangprocedure. Voor ons is dat second best. Bij
bespreking in de Kamer wil ik een amendement kunnen
indienen. Een hoeveelheid van 21 of 22 regio’s is mij
immers nog veel te veel. Graag een reactie van de
minister.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter: De minister zal morgen antwoorden.
Sluiting 22.10 uur

Tweede Kamer

©
Lijst van ingekomen stukken, met de door de
Voorzitter ter zake gedane voorstellen:
©
Koninklijke boodschappen
Uitvoering van verordening (EG) nr. 1082/2006 van het
Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie
van 5 juli 2006 betreffende een Europese groepering voor
territoriale samenwerking (EGTS) (PbEU L 210)
(Uitvoeringswet EGTS-verordening) - 31926
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Horst ter G. - 16 april 2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Bundeling van uitkeringen inkomensvoorziening aan
gemeenten - 31927
staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Klijnsma J. - 16 april 2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Regels met betrekking tot een wettelijke grondslag voor
de brede doeluitkering sociaal, integratie en veiligheid
(Wet wettelijke grondslag bdu siv) - 31928
minister voor Wonen, Wijken en Integratie, Laan van der
E.E. - 17 april 2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Een regeling in de sociale zekerheid van de rechtsgevolgen van het niet aantonen van de leefsituatie na het
aanbod van een huisbezoek - 31929
staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Klijnsma J. - 20 april 2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Wijziging van de Successiewet 1956 en enige andere
belastingwetten (vereenvoudiging bedrijfsopvolgingsregeling en herziening tariefstructuur in de Successiewet
1956, alsmede introductie van een regeling voor
afgezonderd particulier vermogen in de Wet inkomstenbelasting 2001 en de Successiewet 1956) - 31930
staatssecretaris van Financiën, Jager de J.C. - 20 april
2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
©
De volgende brieven
Stand van zaken maatregelen terugkeer en reactie op
jaarverslag 2008 van de Commissie Integraal Toezicht
Terugkeer (CITT) - 19637-1263
staatssecretaris van Justitie, Albayrak N. - 14 april 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Verslag VTE-Raad (Telecom) d.d. 31 maart jl. - 21501-33222
staatssecretaris van Economische Zaken, Heemskerk F. -

Ingekomen stukken

21 april 2009
TK 79

79-6194