NFU-kenmerk: 13.184
Registratiedatum: 10-1-2013

Projectplan
Dossiernaam:

Veiligheidsagenda 2013-2015

1

Inhoudsopgave

1.

Aanleiding

3

2.

Probleemstelling

5

3.

Doelstelling en gewenste effecten

5

4.

Resultaten project

6

5.

Afbakening project

10

2

Project Veiligheidsagenda 2013-2015
1. Aanleiding
In 2007 startte de NVZ vereniging van ziekenhuizen (NVZ), in samenwerking met de Orde van
Medisch Specialisten (OMS) en Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN, voorheen
LEVV), het VMS Veiligheidsprogramma voor de periode 2007-2012. Later sloot ook de Nederlandse
Federatie van Universitair Medische Centra (NFU) als partner aan. De NVZ vulde haar partnerschap
met veel verantwoordelijkheid in, door zowel de werkgeversrol voor het VMS programmabureau te
vervullen, als de rol van hoofdaanvrager voor de gezamenlijke subsidie op te pakken. Het VMS
Veiligheidsprogramma eindigt 31 december 2012. Het NVZ- en NFU-bestuur willen daarom de regie in
eigen hand nemen voor het invullen van de patiëntveiligheidsagenda tot 2015. Ook de OMS en de
V&VN hebben aangegeven op onderdelen te willen participeren.
Voorliggend projectplan is hiervoor een voorstel.
Tweesporenbeleid: borgen en doorontwikkelen
Dit projectplan is via twee parallelle sporen gevormd en uitgewerkt. Het eerste spoor koerst op de
borging van het huidige VMS Veiligheidsprogramma om de daarmee behaalde resultaten zoveel
mogelijk te behouden. Het tweede spoor zet de lijn uit waarin de NVZ en de NFU als partners van het
Bestuurlijk Hoofdlijnen Akkoord (BHA) aan de doorontwikkeling van het VMS nadere invulling en
uitwerking zal geven tot 2015. Hierin zijn de uitkomsten meegenomen van de behoeften die de leden
van de NVZ en de NFU hiervoor aangaven via een peiling in juni 2012. Voorgesteld projectplan is een
concreet plan van aanpak als onderdeel van het NVZ jaarplan 2013. Daarom zal medio 2013 een
nieuw voorstel worden opgesteld in het kader van het jaarplan 2014.
1. Borging
Het uitgangspunt van dit programma was en is voor de NVZ en de NFU het ontwikkelen van een VMS
veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen waarbij ondersteuning aan de implementatie wordt
gegeven. De ziekenhuizen zijn en blijven zelf verantwoordelijk voor de daadwerkelijke implementatie
en de realisatie van de beoogde doelstellingen.
De NVZ en de NFU hebben twee concrete doelstellingen verbonden aan het huidige VMS
Veiligheidsprogramma:
• alle ziekenhuizen beschikken per 31 december 2012 over een geaccrediteerd dan wel
gecertificeerd VMS op basis van de NTA 8009:2007;
• een aantoonbare reductie realiseren ten aanzien van de potentieel vermijdbare sterfte in de
Nederlandse ziekenhuizen (50%).
Borging VMS-elementen:
• Een aantal van de binnen het VMS programma ontwikkelde trainingen zijn al overgenomen door
de NVZ en worden onder de vlag van NVZ Plus! aangeboden. In dit projectplan wordt beschreven
welk totaalpakket door de NVZ vanaf 2013 kan worden aangeboden.
• Voor de VMS-producten (Praktijkgidsen en VIM-training) worden e-learningmodules ontwikkeld
door uitgeverij Wolters Noordhof en op de website aangeboden. Op deze wijze blijft de
ontwikkelde kennis voor elk ziekenhuis continu toegankelijke en beschikbaar. De praktijkgidsen
zelf zijn en blijven beschikbaar als downloads via de website.

3

•

Op voorstel van de NVZ en NFU kunnen een aantal van de ontwikkelde veiligheidsindicatoren
gekoppeld aan de thema’s, al dan niet aangepast, naar de Basisset Prestatie-indicatoren worden
overgeheveld.

In relatie tot de doelstelling 50% reductie
Er zijn verbeteringen aantoonbaar, maar het meten van de daadwerkelijke verbeterresultaten is lastig
en het realiseren van de 50% reductie gaat langer duren dan verwacht. Daarom is het tegelijk
doorontwikkelen van het VMS en het volledig implementeren van de thema's zeer belangrijk. Eind
2013 zal NIVEL de resultaten presenteren van het dossieronderzoek. Hieruit zal blijken of de
potentieel vermijdbare sterfte in de ziekenhuizen is gedaald. Dit rapport kan nieuwe
aangrijpingspunten opleveren die kunnen worden meegenomen in de uitwerking voor het jaarplan
2014.
2. Doorontwikkeling / Bestuurlijk Hoofdlijnen Akkoord (BHA)
Daarnaast is het VMS als één van de kernafspraken opgenomen in het BHA 2012-2015 met VWS,
ZN, NVZ, NFU en ZKN. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars hebben zich verbonden om daartoe
nadere afspraken te maken. Huidige VMS-partners OMS en V&VN zijn formeel hierbij geen partij.
Kernafspraken BHA 2012-2015:
● een geaccrediteerd VMS in alle ziekenhuizen – NTA 8009:2011 (vanaf 2013);
● de verbeteringen op de thema’s uit het VMS zijn aantoonbaar instellingsbreed verankerd in de
primaire werkprocessen en de cultuur;
● de doorontwikkeling van het VMS.
In 2011 is de nieuwe NTA 8009:2011 gelanceerd die vanaf 2013 van kracht zal zijn. Deze NTA zal
integraal worden opgenomen in de nieuwe ziekenhuisbrede NIAZ accreditatienorm 3.0. De
implementatie van de NTA 8009:2011 vormt een essentieel onderdeel van zowel de borging als de
doorontwikkeling van het VMS.
Met de doorontwikkeling van patiëntveiligheid (VMS) wordt beoogd uiteindelijk een integraal
risicomanagementsysteem in de ziekenhuizen te realiseren. Het streven is om een structurele
verbinding te bewerkstelligen tussen het systeem (het VMS) en de inhoudelijke thema’s. Naast
integraal risicomanagement als rode draad biedt de NTA 8009:2011 ook nieuwe uitdagingen zoals
leiderschap, cultuur en management van derden.
Verbeteringen op de thema’s uit het VMS dienen ultimo 2015 aantoonbaar instellingsbreed te zijn
verankerd in de primaire werkprocessen en de cultuur. Het is van belang om hierin ook het gefaseerd
implementeren van de thema’s Medicatieveiligheid en Kwetsbare Ouderen op te nemen. Om de
implementatievoortgang te bewaken en te monitoren zal de NVZ structureel een scan onder de leden
uitzetten. Binnen de doorontwikkeling tot 2015 moet ook ruimte worden geboden aan het opnemen
van nieuwe thema’s indien daartoe behoefte of noodzaak ontstaat.
Auditsysteem (2014)
Vanuit het perspectief van borging en doorontwikkeling kan het inrichten van een intern auditsysteem
tussen de ziekenhuizen een nadere invulling geven aan de eigen verantwoordelijkheid van
ziekenhuizen ter beoordeling van het functioneren van een VMS. Om ziekenhuizen daarbij te
ondersteunen en borging op de langere termijn te realiseren, kan het wenselijk zijn om een intern
auditsysteem op te zetten. Ook biedt een intern auditsysteem een goede voorbereiding op externe

4

audits. Daarnaast kunnen lessons learned uit de interne audits worden meegenomen bij het reviseren
van de NTA of nadere normstelling van het VMS.

Behoeftepeiling leden NVZ en NFU
In juni 2012 is door zowel de NVZ als de NFU een behoeftepeiling uitgezet onder de leden. Dit
onderzoek biedt inzicht in de ondersteuningwensen en behoeften die leden hebben om de
implementatie van het VMS te borgen voor de langere termijn. Concreet heeft dit geresulteerd in een
duidelijke prioritering welke elementen van het huidige VMS Veiligheidsprogramma beschikbaar
moeten blijven. De respons van het onderzoek mag representatief worden genoemd, want 70
ziekenhuizen leverden een compleet ingevuld onderzoeksrapport aan. Daarnaast hebben alle acht
UMC’s meegewerkt aan het onderzoek. De uitkomsten komen grotendeels overeen en bieden
daarmee goede aanknopingspunten voor een gezamenlijke aanpak door NVZ en NFU samen.
Resultaten behoeftepeiling
Kort samengevat kan worden geconcludeerd dat de leden van de NVZ, in volgorde van hoog naar
laag scorend, de volgende waardering aangaven voor continuering van elementen van het VMSprogramma:
1. Website
2. Bestellen materialen
3. Coördinatorenoverleg
4. Jaarlijks congres
5. Trainingen
6. Conferenties
7. Ontwikkeling nieuwe tools
8. Nieuwsbrief
9. Helpdesk
10. Patiëntveiligheidsaward
De volledige uitkomstrapportage is bijlage bij dit projectplan. In dit projectplan worden deze resultaten
uitgewerkt en geconcretiseerd naar doel, aanpak, inzet van middelen en mensen.
De behoeftepeiling onder de 8 UMC’s laat de volgende resultaten zien:
1. Website met al het VMS-materiaal en goede voorbeelden
2. Jaarlijks Congres
3. Jaarlijks award
4. Delen van best practices
5. Diverse themaconferenties

2. Probleemstelling
De NVZ en de NFU wensen vanuit hun rol als brancheorganisatie een regie- en aanjaagrol te
behouden om gedane investeringen niet verloren te laten gaan, maar te borgen, het thema
patiëntveiligheid structureel te verankeren in de ziekenhuiszorg en opgebouwde
samenwerkingsrelaties te continueren (OMS, V&VN).

3. Doelen en gewenste effecten
5

De NVZ en NFU willen voor de lange termijn op (inter)nationaal niveau de kennis- en doorontwikkeling
van veilige zorg stimuleren en borgen. De NVZ heeft daartoe al meerdere jaren geïnvesteerd en
verantwoordelijkheid genomen als partner en voorzitter van het VMS Veiligheidsprogramma. Naast dit
unieke samenwerkingsverband heeft het Veiligheidsprogramma producten en diensten opgeleverd, op
basis waarvan de ziekenhuizen en alle daarin werkzame professionals een
veiligheidsmanagementsysteem binnen hun eigen instelling kunnen invoeren. Deze
programmaopbrengsten kunnen door de NVZ en de NFU voor een aansluitende periode vanaf 2013
worden geborgd.
Daarnaast hebben de NVZ en de NFU het BHA ondertekend en zich daarmee gecommitteerd aan de
volledige implementatie en doorontwikkeling van het VMS. Tot 2015 kunnen de NVZ en NFU samen
met de partners van het BHA hieraan nadere invulling geven. Op deze wijze worden borging en
invulling van het BHA als complementaire doelstellingen in een samenhangend plan van aanpak
gebundeld.
Concreet betekent dit voor de NVZ en de NFU dat tot 2015 de volgende taken moeten worden
ingevuld:
1) Monitoring en rapportage (periodiek)
2) Herziening NTA 8009:2011 in 2014
3) Doorontwikkeling VMS (in perspectief van het HBA vraagt dit nog nadere uitwerking maar hierbij
kan gedacht worden aan volledige realisatie aan de VMS-doelstellingen en/of het definiëren van
nieuwe doelstellingen c.q. thema’s)
De NVZ en de NFU beogen met dit projectplan invulling te geven aan de volgende ambities:
• Volledige implementatie van de 10 VMS-thema’s
• Accreditatie van de NTA 8009:2011 – volgens het NIAZ-accreditatieschema (dit betekent dat
uiterlijk per 1 januari 2018 alle ziekenhuizen zijn geaccrediteerd)
• Implementatie nieuwe thema’s voortkomend uit de NVZ-NFU Veiligheidsagenda (op basis van het
NVZ-leden behoefteonderzoek juli 2012)
• Jaarlijkse publicatie van sterftecijfers al dan niet voorzien van een kwantitatieve analyse
((vermijdbare sterfte op basis van dossieronderzoek).

4. Resultaten project
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Website - goede voorbeelden, tools, informatie en materialen etc.
Netwerkoverleg Ziekenhuiscoördinatoren
Jaarlijks congres
Trainingen
Conferenties – nieuwe thema’s en NTA
Monitor 2013-2015

De uitkomsten laten zien dat de website met VMS-materialen en goede voorbeelden in alle
ziekenhuizen het best gewaardeerd wordt. De behoeftepeiling heeft twee duidelijke verschillen
opgeleverd tussen de wensen van de algemene ziekenhuizen en de UMC’s. De NVZ-leden geven te
kennen geen behoefte te hebben aan een jaarlijkse uitreiking van de Patiëntveiligheidsaward en
waarderen het coördinatorenoverleg veel zwaarder. Daarnaast hebben de UMC’s het delen van best
practices hoog gewaardeerd. Voor de NVZ-leden woog dit ook zwaar, maar dan als belangrijk
onderdeel van de nieuwe website. Het coördinatorenoverleg (naast de website en de

6

themaconferenties) zal daarom worden benut als kennisplatform en voor het delen van goede
voorbeelden en praktijkervaringen.
1. Website
De NVZ heeft aangeboden om de voortzetting van de VMS-website te hosten in het verlengde van de
eigen website. Deze website zal herkenbaar zijn website voor de gezamenlijke VMS-agenda 2013 –
2015 door de voortzetting van de VMS-look-and-feel. Dat levert een kostenpost op voor de periode
2013-2015 en is alleen betaalbaar indien de huidige VMS-partners bereid zijn om de kosten te delen,
inclusief de inzet van een webmaster voor 0,5 fte.
De OMS heeft in overweging om aan te sluiten bij het initiatief van de website. Met de inbreng van de
OMS kan een webmaster voor 0,5 fte aangesteld worden.
De website als projectresultaat:
● beschikbaar stellen van best practices, tools, informatie, materialen en praktijkvoorbeelden
● (downloads /e-learning) etc.
● inrichten digitaal loket voor ledenvragen (zie NVZ juridische ledenservice als voorbeeld)
● actuele landelijke veiligheidsagenda (symposia, bijeenkomsten, nieuwe literatuur etc.)
● ondersteuning van kennisplatform voor ziekenhuiscoördinatoren (inhoud, agenda,
netwerkbijeenkomsten).
2. Netwerkoverleg ziekenhuiscoördinatoren
Uit de behoeftepeiling blijkt dat voortzetting van het netwerkoverleg met en voor de
ziekenhuiscoördinatoren in de top drie staat. De NVZ en NFU creëren (samen met OMS en V&VN?)
een kennisplatform voor de ziekenhuizen/professionals/onderwijsinstellingen en patiënten. Aansluiting
met de achterban kan relatief eenvoudig plaatsvinden door gebruik te maken van de huidige
netwerkconstructies van de coördinatoren waarin ziekenhuizen gezamenlijk opereren in het huidige
VMS Veiligheidsprogramma. Op basis van behoefte worden jaarlijks maximaal 4
netwerkbijeenkomsten georganiseerd in nauwe afstemming met de ziekenhuiscoördinatoren. Het
uitwisselen van kennis en het presenteren van goede praktijkvoorbeelden zullen daarbij structurele
agendapunten zijn. De website zal hierbij een belangrijke rol spelen.
3. Jaarlijks veiligheidscongres
Elk jaar wordt tijdens de Nationale Week Patiëntveiligheid in november een landelijk congres
georganiseerd. Het congres is bedoeld voor verpleegkundigen, medisch specialisten,
kwaliteitsmedewerkers, ziekenhuisapothekers, raden van bestuur en verzekeraars. Het congres kan
inhoudelijk en strategisch krachtiger worden neergezet indien daartoe een brede
samenwerkingscoalitie wordt ingericht. Naast de huidige relatie met de andere VMS-partners dient
zowel een inhoudelijke als een financiële samenwerking met IGZ, ZN of afzonderlijke
zorgverzekeraars, MediRisk, Centramed en belangstellende kennisorganisaties zoals het CBO te
worden aangegaan. Gezien de hoge kosten is het noodzakelijk dat cofinanciering plaatsvindt door
genoemde partijen en dienen sponsormogelijkheden te worden onderzocht. De behoeftepeiling maakt
duidelijk dat de patiëntveiligheidsaward op de laatste plaats eindigt. De NVZ en NFU zullen daarom
niet de award voor 2013 initiëren en er geen financiële middelen voor vrijmaken.
4. Trainingen
Onder de vlag van NVZ Plus! hebben leden de mogelijkheid om tegen betaling individuele
aanvullende trainingen af te nemen. Daarnaast zal worden onderzocht of ziekenhuizen behoefte
hebben aan op maat ontwikkelde incompany-trainingen. Financiering van deze trainingen vindt plaats

7

buiten de begroting van het projectplan 2013-2015, maar worden via de dienstverleningsfunctie van
NVZ Plus! aangeboden en gefinancierd (kostendekkend).
Op dit moment worden al de volgende veiligheidstrainingen aangeboden:
● Training Veiligheidscultuur
● Seminar Strategisch Omgaan met Risico’s (risicomanagement).
De helft van alle responderende ziekenhuizen geeft aan dat het aanbieden van het seminar
Risicomanagement vooral gecontinueerd moet worden.
In ontwikkeling zijn onder meer de onderstaande trainingen die bij voldoende belangstelling zullen
worden aangeboden (uit de onderzoeksresultaten blijkt dat 30 tot 40 procent van de deelnemende
leden hieraan behoefte heeft):
● Managementtraining omgaan met veiligheid
● Training pro-actief (prospectief) omgaan met risico’s
● Themaconferenties patiëntveiligheid/medisch inhoudelijk thema.
Uit de behoeftepeiling komen daarnaast de volgende specifieke informatie-, training- of
ondersteuningswensen naar voren om de verbeteringen op de thema’s van het VMS
Veiligheidsprogramma aantoonbaar instellingsbreed verankerd te hebben in de primaire
werkprocessen en de cultuur:
Informatie over:
● Best practices / delen van ervaringen en aanpak / update thema’s
● Doorontwikkeling / nieuwe inzichten en ontwikkelingen landelijke thema’s
● Evidence based knowledge, meten/registreren, delen en inspireren
● Website met referentiekaders, normeringen/handreikingen voor implementatie
● Meten van cultuur (nieuwe methodes) / Benchmark indicatoren
Training in:
● Risicomanagement/ risico-inventarisaties
● Cultuurveranderingen en borging / gedragsverandering en sturen op resultaten / Cultuuromslag:
methoden en technieken
● Audits / analyses incidentenmeldingen / Prisma, PRI’s
Ondersteuning bij of anders:
● Materialen ter visualisering / E-learning (ontwikkeling ICT-tools)
● ICT en registratie - eenduidig registratiesysteem /-modules / infrastructuur / ICT-applicaties

5. Themaconferenties
Veiligheid zal zich als speerpuntthema binnen het vigerende kwaliteitsbeleid de komende jaren
doorontwikkelen. Daarbij zullen nieuwe thema’s centraal staan. Kennisdeling en agendasetting op
landelijk niveau kan worden bereikt door speciale themaconferenties te organiseren met
vooraanstaande (inter)nationale sprekers en goede voorbeelden*. Jaarlijks zullen daartoe maximaal
twee conferenties worden voorbereid en aangeboden aan de leden. Samenwerking op landelijk
niveau van belanghebbende en betrokken partijen is daartoe vereist.
Ondanks de grote diversiteit in reacties en een respons van 41% (29 van de 70) komen de volgende
thema’s duidelijk in beeld om te worden aangemerkt en uitgewerkt als landelijke thema’s. Deze

8

thema’s zullen worden gepresenteerd in nieuwe praktijkgidsen en vervolgens zal per thema een
landelijke conferentie hieraan worden gewijd*:
● Medicatieveiligheid
● Risicomanagement (naast de 10 thema's)
● Antistolling en tromboseprofylaxe
● Cultuur, Communicatie & Overdracht
Met betrekking tot Opleiding/scholing in kwaliteit/veiligheid voor professionals en management wordt
hier verwezen naar het lopende traject onder regie van de NFU waarin de eerste stappen worden
gezet om een veiligheidscurriculum op te stellen voor meerdere professionele opleidingen.
*De behoeftepeiling laat zien (70%) dat het uitwerken van deze thema’s zoals in de praktijkgidsen van
het VMS Veiligheidsprogramma zeer gewenst wordt door de leden. Daarnaast en hieraan gekoppeld
worden ook de themaconferenties hoog gewaardeerd (57%). In de begroting is daarvoor nu een
aanzienlijk bedrag opgenomen, maar gezien het feit dat ‘doorontwikkeling VMS’ een kernelement is
binnen het BHA zal voor dit ontwikkeldeel van het project een subsidieaanvraag moeten worden
ingediend bij het ministerie van VWS.
6.

Monitoring borging en doorontwikkeling 2013-2015

Borging
Het is van belang om de komende twee jaar inzicht te krijgen in de mate van borging van het VMS en
de invulling van de afspraken uit het BHA (doorontwikkeling). Daartoe zal de NVZ een structurele
monitor of voortgangsscan uitzetten onder de leden. Deze scan zal een nieuwe versie van de
bestaande Quick scan zijn. Om de leden meer tijd te geven na terugkoppeling van de
onderzoeksresultaten zal de scan in totaal drie keer worden uitgezet in de periode van 2013-2015, te
weten september 2013 en maart en november 2014. Hierbij wordt een plan uitgewerkt waarbij de
resultaten en werkwijze van het onderzoek naar de 10 thema’s door EMGO/ Nivel betrokken kan
worden.
NTA 8009:2011
Een belangrijke pijler binnen de doorontwikkeling is de implementatie van de (nieuwe) NTA
8009:2011. Uit de behoeftepeiling blijkt dat 34% van de leden verwacht hiervoor geen nadere
ondersteuning nodig te hebben. De overige respondenten wensen van de NVZ informatie, training en
ondersteuning ten aanzien van de volgende elementen:
● Toelichting op nieuwe onderdelen uit de NTA 8009:2011 en praktische informatie / implementatieervaringen;
● Uitwisselen van good practices en hoe patiëntparticipatie en management van derden vorm te
geven;
● Afstemming met andere ziekenhuizen en kennis delen uit andere veiligheidsindustrieën;
● Kennis cultuurveranderingen invoeren / 'beheren en beheersen van veranderingen';
● Regionetwerk continueren.
Kennis en ervaringen delen, ondersteund door goede praktijkvoorbeelden, blijken de sleutelwoorden
te zijn volgens de peiling. De NVZ zal daartoe zowel de website als de netwerkbijeenkomsten inzetten.
Publicatie sterftecijfers
Ook in de komende jaren willen de ziekenhuizen inzicht bieden in de kwaliteit van de geleverde zorg
door inzicht te bieden in hun sterftecijfers. De HSMR blijft tot nu als kwaliteitsindicator in gebreke.

9

Daarom zullen de NVZ en NFU hun leden vragen om naast de HSMR een kwantitatieve analyse van
de sterftecijfers te publiceren op basis van dossieronderzoek. De ondersteuning daarvoor zal ook
landelijk worden aangeboden via de website en workshopbijeenkomsten/trainingen. Indien gewenst,
kan een landelijke benchmark en een kennisplatform daartoe worden ingericht (in samenwerking met
DHD).
Dit moet nader worden onderzocht en uitgewerkt indien er voldoende draagvlak is onder de leden.
Ook de financiering voor zo’n benchmark of platform is nog niet meegenomen in de begroting.

5. Afbakening project
De behoeftepeiling maakt zichtbaar welke onderdelen van het huidige VMS Veiligheidsprogramma in
ieder geval niet zullen worden voortgezet vanuit de NVZ en de NFU. Concreet betekent dit dat de
volgende elementen geen nadere uitwerking zullen krijgen in dit projectplan:
● Nieuwsbrief
● Helpdesk.
Met name het wegvallen van de helpdeskfunctie en de nieuwsbrief zal in de praktijk worden
gecompenseerd door het continueren van de website waar actuele informatie beschikbaar zal worden
gesteld. Bovendien is de rubriek ‘veelgestelde vragen’ al opgenomen in de huidige website.
Daarnaast kan via de website een digitaal loket worden ingericht waar individuele leden terecht
kunnen met hun vragen die door de betrokken deskundigen binnen het NVZ- en NFU-bureau kunnen
worden afgehandeld.

10