Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 617

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2021
Bij brief van 20 mei jl. heeft de vaste commissie van Justitie en Veiligheid
mij verzocht om een reactie op een onderzoek over extreemrechts. Tevens
heeft het lid Leijten (SP) verzocht om een reactie op het proefschrift «Van
actie tot zelfverwezenlijking. Routes van toetreding tot radicaal – en
extreemrechts»1 tijdens het plenair debat anti-islamsentimenten van
25 mei jongstleden met de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Deze brief verstuur ik uw Kamer dan ook mede namens de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
In deze brief wordt ingegaan op de bevindingen van het onderzoek waar
het gaat om rechts-extremisme en de potentiele dreiging voor de
nationale veiligheid en de democratische rechtsorde. Ook zal ik ingaan op
het beleid van het kabinet op het tegengaan van rechts-extremisme.
De bevindingen van het onderzoek over de dreiging uit rechtsextremistische hoek onderschrijven het beeld dat de NCTV al geruime tijd
verwoordt in verscheidene publicaties en de Dreigingsbeelden Terrorisme
Nederland (DTN). Zo staat in het meest recente DTN 54 dat veelal jonge
getroebleerde Nederlanders zich aangetrokken kunnen voelen tot de
groeiende internationale rechts-extremistische internetwereld die ook in
het Nederlands doorklinkt in voornamelijk heimelijke digitale groepen.2
De mogelijkheid dat een extreemrechts georiënteerde alleen handelende
dader in Nederland een aanslag pleegt is voorstelbaar. Bovendien zijn er
personen die vanuit rechts-extremistische, maar ook vanuit
anti-overheidshoek, soms (online) dreigen met ernstig geweld. In het
recente jaarverslag van de AIVD staat dat vooral (jonge) mannen die
kampen met sociale en psychologische problemen kwetsbaar zijn voor het

1

Nikki Sterkenburg, Van actie tot zelfverwezenlijking, routes van toetreding tot radicaal- en
extreemrechts», 19 mei 2021.
2
Kamerstuk 29 754, nr. 593, bijlage Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 54, p. 4.

kst-29754-617
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 754, nr. 617

1

rechts-extremistisch gedachtengoed.3 Afgelopen jaar hield de politie in
Nederland enkele minderjarigen en jongvolwassenen aan die lid waren
van zulke extremistische online groepen. Ook beschrijft de AIVD de
ontwikkeling dat rechts-extremistische groepen uit de schaduw komen en
vaker het grote publiek opzoeken. Online was er intensief contact tussen
extremisten wereldwijd, waarbij zeer gewelddadige propaganda werd
gedeeld.
In andere landen, zoals in Nieuw-Zeeland, Noorwegen en Duitsland, zijn
de afgelopen jaren al gewelddadige aanslagen gepleegd door rechtsextremisten. Het rechts-extremistische gedachtegoed en daarmee
samenhangende gedragingen vormen een reële bedreiging voor de
nationale veiligheid en de democratische rechtsorde in Nederland. Deze
dreiging vereist dan ook structureel alertheid van de overheid. De gehele
contra-terrorisme aanpak en het daarbij behorende brede pakket aan
maatregelen wordt waar nodig ingezet om de dreiging vanuit rechtsextremistische hoek tegen te gaan. Op verschillende vlakken, zoals online
extremistische content en internationale verbindingen, is de aanpak
geïntensiveerd. Het kabinet volgt ontwikkelingen in de dreiging nadrukkelijk en zal waar nodig aanvullende maatregelen treffen. Voor de inhoud
van de huidige aanpak verwijs ik u graag naar de beleidsbrief Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 54 die op 14 april 2021 naar uw Kamer is
verzonden.
Op 19 mei 2021 is het proefschrift «Van actie tot zelfverwezenlijking,
routes van toetreding tot radicaal- en extreemrechts» gepubliceerd. Hierin
wordt onderzocht wie de nieuwe generatie radicaal- en extreemrechtse
activisten zijn, waarom ze actief worden en waarom ze actief blijven. Het
onderzoek versterkt het inzicht in de variatie aan activisten en hun
bijbehorende beweegredenen en levensverhalen. Daarnaast onderkent
het onderzoek recente ontwikkelingen binnen het radicaal- en extreemrechtse landschap, zoals de leegloop van de neonazi-beweging, de
opkomst van een meer hoogopgeleide en intellectuele stroming, en de
opkomst van de «freelance rechts-extremist» en vormt daarmee een
waardevolle update. Het proefschrift onderschrijft scherp de in eerdere
publicaties gesignaleerde ontwikkelingen en dreiging zoals die uitgaat van
het fenomeen rechts-extremisme. Daarbij moet wel worden opgemerkt
dat de onlinewereld grotendeels buiten beschouwing wordt gelaten in dit
onderzoek. Het kabinet is van mening dat de dreiging die uitgaat van het
rechts-extremisme op internet zorgwekkend is en de verdere aandacht
verdient van alle veiligheidspartners.
Radicalisering en extremisme in Nederland is niet alleen een probleem
van de veiligheidsdiensten. Radicalisering en extremisme op grond van
extreemrechts gedachtegoed kennen een voedingsbodem in, en dragen
ook bij aan een toenemende polarisatie in Nederland. Het gaat hierbij dan
ook om een maatschappelijk probleem dat raakt aan de kern van het
functioneren van onze democratische rechtsorde.
Vanuit het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid worden
gemeenten ondersteund met advies, training en kennis bij vragen over
extreemrechts. Hiervoor zijn zowel ESS (Expertise-unit Sociale Stabiliteit)
als de Taskforce Problematisch Gedrag & Ongewenste Buitenlandse
financiering (PG&OBF) en de daarbij ontwikkelde instrumenten op afroep
inzetbaar. Ook is er op dit moment een onderzoek in voorbereiding dat
zich richt op beter inzicht in radicalisering via extreemrechts gedachtegoed. Deze onderzoeksresultaten zijn bedoeld om het beleid ten aanzien
van preventie van radicalisering nog beter te kunnen richten.
3

Kamerstuk 30 977, nr. 159, bijlage Jaarverslag AIVD 2020, p. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 754, nr. 617

2

Voor een effectieve aanpak van rechts-extremisme is informatiedeling en
samenwerking met (inter)nationale en lokale partners noodzakelijk, zowel
preventief als repressief. Voor het signaleren, tegengaan en voorkomen
van radicalisering en extremisme in brede zin wordt dan ook op vele
vlakken verbinding gelegd als onderdeel van de integrale aanpak van
contraterrorisme. Het fenomeen is al jaren een belangrijk punt van
aandacht en zal dat naar verwachting de komende jaren ook blijven.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 754, nr. 617

3