Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

693
Vragen van de leden Van Esch en Wassenberg (beiden PvdD) aan de
Ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en van Infrastructuur en Waterstaat over Nederlandse paling,
vol met giftig PFAS (ingezonden 5 december 2023).
Mededeling van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 22 december 2023).
Vraag 1
Kent u het artikel «Milieuclub waarschuwt paling uit eigen water vol PFAS»?1
Vraag 2
Wat is uw reactie op de constatering dat paling rond de 22 tot 50 nanogram
per gram aan PFAS kan bevatten en dat dit veel hoger is dan de tolereerbare
inname van PFAS, gezien het feit dat de Europese Voedselautoriteit (EFSA)
stelt dat een persoon per kilo lichaamsgewicht maximaal 4,4 nanogram PFAS
per week binnen mag krijgen?2, 3
Vraag 3
Wat vindt u er van dat dit betekent dat een persoon van 75 kilo maximaal 330
nanogram PFAS per week mag binnenkrijgen, terwijl een gemiddelde portie
paling rond de 100 gram weegt, met tussen de 220–500 nanogram aan
PFAS?4, 5

1

De Telegraaf, 18 november 2023, «Milieuclub waarschuwt: «Paling uit eigen water vol PFAS»»
(https://www.telegraaf.nl/nieuws/1053427882/milieuclub-waarschuwt-paling-uit-eigen-watervol-pfas)
2
De Telegraaf, 18 november 2023, «Milieuclub waarschuwt: «Paling uit eigen water vol PFAS»»
(https://www.telegraaf.nl/nieuws/1053427882/milieuclub-waarschuwt-paling-uit-eigen-watervol-pfas)
3
Goodfish, 26 oktober 2023, «Neem PFAS-verontreiniging mee in Aalherstel- en consumptieadvies» (https://www.goodfish.nl/blog-neem-pfas-verontreiniging-mee-in-aalherstelplan-enconsumptieadvies/)
4
De Telegraaf, 18 november 2023, «Milieuclub waarschuwt: «Paling uit eigen water vol PFAS»»
(https://www.telegraaf.nl/nieuws/1053427882/milieuclub-waarschuwt-paling-uit-eigen-watervol-pfas)

ah-tk-20232024-693
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Vraag 4
Kent u het onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM) dat aantoont dat Nederlanders al meer PFAS binnen krijgen dan de
gezondheidskundige grenswaarde en dat dit vooral komt door het eten van
vis? Zo ja, wat is uw reactie hierop?6
Vraag 5
Hoeveel PFAS kan een Nederlander gemiddeld binnen krijgen door het eten
van vette vis, zoals paling, als deze persoon consumeert in lijn met de
voedingsadviezen van het Voedingscentrum (1 keer vis per week)?7
Vraag 6
Vindt u het verstandig dat het eten van vis, die gevangen is in vervuild
Nederlands water, via Voedingsadviezen indirect wordt gepromoot? Zo nee,
wat gaat u hieraan doen?
Vraag 7
Bent u ervan op de hoogte dat het RIVM adviseert geen vis te eten uit de
Westerschelde vanwege te hoge concentraties PFAS?8
Vraag 8
Bent u ervan op de hoogte dat deze hoge PFAS-niveaus niet alleen voorkomen in visserijgebieden, die gesloten zijn vanwege dioxine vervuiling, maar
dat het gebied veel groter is en ook het IJsselmeer omslaat?
Vraag 9
Bent u ervan op de hoogte dat onderzoek uit 2019 aantoont dat de gemiddelde PFAS-niveau’s het hoogste zijn in paling gevangen in Nederlandse
rivieren en meren (met niveaus tot boven de 48,8 ng/g)? Zo ja, wat is uw
reactie hierop?9
Vraag 10
Kent u het advies van het Voedingscentrum die onder andere de consumptie
van paling afraadt voor zwangere vrouwen in verband met de grote
vervuiling?10
Vraag 11
Gaat u om deze kwetsbare groep te beschermen tenminste gezondheidswaarschuwingen verplichten bij de verkoop van paling en ander genoemde vis in
het advies van het Voedingscentrum uit Nederlandse wateren? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, per wanneer?

5

Goodfish, 26 oktober 2023, «Neem PFAS-verontreiniging mee in Aalherstel- en consumptieadvies» (https://www.goodfish.nl/blog-neem-pfas-verontreiniging-mee-in-aalherstelplan-enconsumptieadvies/)
6
|RIVM, 6 juli 2023, «Nieuw onderzoek bevestigt: mensen in Nederland krijgen te veel PFAS
binnen» (https://www.rivm.nl/nieuws/nieuw-onderzoek-bevestigt-mensen-in-nederland-krijgente-veel-pfas-binnen)
7
Voedingscentrum, Encyclopedie A-Z, onderdeel vis (https://www.voedingscentrum.nl/
encyclopedie/vis.aspx#:~:text=Het%20advies%20is%20om%201,past%20in%20een%20
gezonde%20voeding)
8
RIVM, 25 mei 2022, «PFAS in de Westerschelde: eet zo min mogelijk zelf gevangen producten»
(https://www.rivm.nl/nieuws/pfas-in-westerschelde)
9
Science Direct, chemospere volume 232, oktober 2019, «Occurrence of perfluoroalkyl
substances (PFASs) in a large number of wild and farmed aquatic animals collected in the
Netherland» (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0045653519311208)
10
Voedingscentrum, «Vraag en antwoord, Is het goed om vis te eten tijdens je zwangerschap»
(https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/zwanger-en-baby/is-het-goedom-vis-te-eten-tijdens-je-zwangerschap-.aspx#:~:text=Ja%2C%20het%20advies%20is%20om,
het%20zicht%20bij%20ongeboren%20baby%27s)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Vraag 12
Bent ervan op de hoogte dat in 2022 meer dan anderhalf keer zo veel paling
is gevangen (538 ton) ten opzichte van 2021 (352 ton)? Wat betekent dit
volgens u voor de consumptie van PFAS?11
Vraag 13
Deelt u de mening dat het eten van paling zou moeten worden ontmoedigd,
niet alleen door de PFAS-vervuiling in een groot deel van de Nederlandse
wateren, maar ook vanwege het feit dat de paling een bedreigde diersoort is?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe gaat u dit advies uitdragen?
Vraag 14
Bent u bereid om te kijken of niet alleen dioxinevervuiling kan mee worden
genomen als voorwaarde voor sluiting visserijgebieden, maar ook PFAS, ter
bewaking van de gezondheid van Nederlandse burgers? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, per wanneer?
Mededeling
De vragen van de leden Van Esch en Wassenberg (beiden PvdD) over
Nederlandse paling, vol met giftig PFAS (2023Z19675) kunnen tot mijn spijt
niet binnen de gebruikelijke termijn worden beantwoord.
De reden van het uitstel is dat afstemming ten behoeve van de beantwoording meer tijd vergt.
Ik zal u zo spoedig mogelijk de antwoorden op de Kamervragen doen
toekomen.

11

ICES, «advice on fishing opportunities and conservation Ecoregions in the Northeast Atlantic,
1 November 2023, European eel (Anguilla anguilla) throughout its natural range» (https://iceslibrary.figshare.com/articles/report/European_eel_i_Anguilla_anguilla_i_throughout_its_
natural_range/21907860)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3