Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 915

Verslag van de Algemene Rekenkamer over
2013

Nr. 2

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 12 november 2014
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Algemene Rekenkamer over het rapport van de Algemene
Rekenkamer van 27 maart 2014 inzake het Verslag 2013 van de Algemene
Rekenkamer (Kamerstuk 33 915, nr. 1).
De Algemene Rekenkamer heeft deze vragen beantwoord bij brief van
11 november 2014. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Harbers
De griffier van de commissie,
Groen

kst-33915-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 915, nr. 2

1

Vraag 1
Hoe beoordeelt de Algemene Rekenkamer de inzet van de regering om
randvoorwaarden te creëren voor een beter aanbod en meer gebruik van
open data?
In het Trendrapport Open data (Kamerstuk 32 802, nr. 7) dat de Algemene
Rekenkamer op 27 maart 2014 publiceerde, geven wij de stand van zaken
van dat moment weer. Het kabinet heeft verschillende stappen gezet.
Tegelijkertijd constateert de Algemene Rekenkamer dat er nog geen
volledig overzicht is van de beschikbare data binnen de overheid. Actieve
openbaarmaking en het wegnemen van belemmeringen voor hergebruik
zijn nodig om meer open data te kunnen aanbieden. Ter aanvulling
verwijzen wij naar de brief van de Minister van BZK aan de Tweede Kamer
van 16 september 2014 met een reactie op het Trendrapport Open data
van de Algemene Rekenkamer (Kamerstuk 32 802, nr. 10).
Vraag 2
In hoeverre hebben gemeenten al een integraal beeld van gezinnen die
hulp nodig hebben? En in hoeverre is de informatie nog gefragmenteerd
over verschillende organisaties?
Voor de beantwoording van uw vraag verwijzen wij naar het kabinet en de
VNG. De Algemene Rekenkamer heeft niet de bevoegdheid om onderzoek
bij gemeenten te doen.
Vraag 3
Hoe heeft de regering gereageerd op het voorstel van de Algemene
Rekenkamer om geaggregeerde data van gemeenten te gebruiken om de
decentralisatie te evalueren en deze uitkomsten ook openbaar te maken
voor burgers?
De Minister van BZK heeft uw Kamer op 7 juli 2014 geïnformeerd over de
inrichting van de informatievoorziening voor het gedecentraliseerd sociaal
domein (Kamerstuk 33 750 VII, nr. 67). Hierbij hanteert het kabinet het
uitgangspunt dat informatie die door meerdere partijen wordt gebruikt
slechts één keer wordt uitgevraagd. De Minister van BZK heeft nog niet
bekend gemaakt of en zo ja op welke wijze de verkregen data openbaar
wordt gemaakt. Wij wachten de verdere uitwerking van de plannen van de
Minister van BZK en de VNG af.
Vraag 4
Hoe ziet de Algemene Rekenkamer de samenwerking tussen nationale
rekenkamers en Europese rekenkamer voor zich?
De Algemene Rekenkamer is voorstander van samenwerking met andere
nationale rekenkamers en de Europese Rekenkamer in het kader van de
EU. In het Contactcomité van presidenten van de 28 nationale rekenkamers van de EU en de Europese rekenkamer wordt op verschillende
onderwerpen al samengewerkt om de onafhankelijke externe controle en
verantwoording met betrekking tot de EU te verbeteren. Er vinden met
enige regelmaat lidstaatvergelijkende audits plaats (bijvoorbeeld naar
structuurfondsen). Wij zijn van mening dat de nationale verklaring over
het beheer en de besteding van EU-gelden, die Nederland sinds 2007
publiceert, een goed instrument is om op lidstaatniveau een goede
verantwoording te bevorderen. We zijn voorstander van een taakverdeling
tussen rekenkamers waarbij de nationale rekenkamers zich richten op de
controle van het beheer en de besteding van EU-gelden in eigen land en
de Europese Rekenkamer zich richt op de EU-instellingen, -organen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 915, nr. 2

2

-agentschappen. Een dergelijke taakverdeling zou ook kunnen worden
toegepast bij de audit naar resultaten/performance van EU-gelden en
-beleid.
Sinds eind 2013 overleggen de EU-instellingen (Europese Commissie,
Europees parlement en de Raad van Europa) over hoe de bestaande
vrijwillige nationale verantwoordingen beter op elkaar afgestemd kunnen
worden zodat de EU er beter gebruik van kan maken.
Hiernaast heeft het Europees parlement in februari 2014 een resolutie
aangenomen over de toekomstige rol van de Europese rekenkamer
waarin wordt bepleit om meer samenwerking tussen de Europese
rekenkamer en de nationale rekenkamers tot stand te brengen teneinde
dubbele controles te vermijden.
Vraag 5
Welk percentage van de uitgaven die gemoeid zijn met de publiek
gefinancierde zorg kan de Algemene Rekenkamer controleren?
Met ingang van 2015 bestaan de BKZ-uitgaven uit de zorguitgaven op
grond van de Zorgverzekeringswet (Zvw) en – indien de Staten-Generaal
daarmee instemmen- de Wet langdurige zorg (Wlz). Daarnaast staat een
deel van de BKZ-uitgaven op de begroting van de Ministeries van VWS en
het Gemeentefonds. Dit zijn o.a. uitgaven aan de zorgopleidingen en de
uitgaven die via het Gemeentefonds lopen in het kader van de WMO en
de Jeugdwet. Volgens de Begroting 2015 van het Ministerie van VWS
omvat het brutoBKZ in totaal € 71,3 miljard. Hiervan is € 63,8 miljard
premie-gefinancierd (Zvw € 44,4 miljard en Wlz € 19,5 miljard) en € 7,5
miljard begrotingsgefinancierd (VWS € 0,5 miljard en BZK € 7,1 miljard).
Deze middelen behoren tot de publieke middelen omdat ze worden
gefinancierd uit verplicht op te brengen premies en begrotingsgeld.
De Algemene Rekenkamer is bevoegd om onderzoek bij het Zorginstituut
Nederland, het CIZ, het CAK en de NZa. Bij de uitvoerders van de
Zorgverzekeringswet (de zorgverzekeraars) zijn de bevoegdheden, die
artikel 91 van de CW de Algemene Rekenkamer verschaft, niet van
toepassing op de wijze waarop de zorgverzekeraars de publieke middelen
die zij op grond van de Zorgverzekeringswet ontvangen, besteden. De
Algemene Rekenkamer heeft geen bevoegdheden om onderzoek te doen
bij zorgaanbieders.
Vraag 6
Hoe controleert de Algemene Rekenkamer of uitgaven in de publiek
gefinancierde zorg rechtmatig en doelmatig besteed wordt?
De mogelijkheden van de Algemene Rekenkamer om deze uitgaven te
controleren zijn beperkt, de Algemene Rekenkamer heeft geen bevoegdheden bij zorgaanbieders. Dit heeft te maken met de bevoegdheden van
de Algemene Rekenkamer zoals beschreven bij vraag 5.
De Algemene Rekenkamer doet onderzoek naar de vraag of de Minister
van VWS haar verantwoordelijkheid voor het zorgstelsel goed invult. De
Minister van VWS is verantwoordelijk voor het behartigen van drie
publieke belangen: de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid. Dit is
een systeemverantwoordelijkheid. Het stelsel van wetten, regels,
beleidsinstrumenten en maatregelen dat de Minister hanteert, moet
bijdragen aan het bevorderen van deze belangen. De Minister moet
ervoor zorgen dat zij beschikt over actuele informatie over het functioneren van het stelsel, om tijdig te kunnen bijsturen als er ongewenste
ontwikkelingen dreigen.
Wij kunnen onderzoek doen naar de wijze waarop de Minister deze
verantwoordelijkheid invult en de werking van het stelsel. Zo besteden we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 915, nr. 2

3

in ons onderzoek onder meer aandacht aan knelpunten in de financiering
en/of verantwoording in de zorg. Dit hebben wij bijvoorbeeld gedaan in
ons onderzoek Transparantie ziekenhuisuitgaven (Uitgavenbeheersing in
de zorg deel II) van 28 oktober 2013 (Kamerstuk 33 060 nr. 6). Daarnaast
verwachten wij in het vierde kwartaal een onderzoek naar Uitgavenbeheersing in de zorg III te publiceren en in 2015 een onderzoek naar de
regionale verschillen in het zorggebruik AWBZ.
Vraag 7
Hoeveel van het aandelenkapitaal bezit de staat percentueel in de 36
staatsdeelnemingen afzonderlijk?
Het Ministerie van Financiën geeft hiervan in het Jaarverslag beheer
deelnemingen jaarlijks een overzicht. De laatste versie verscheen in
oktober 2013 (Bijlage bij Tweede Kamerstuk 28 165, nr. 165). De Algemene
Rekenkamer voert momenteel een onderzoek uit naar staatsdeelnemingen, dit verschijnt naar verwachting eerste kwartaal 2015.
Vraag 8
Op pagina 20 en verder staan de uitgevoerde onderzoeken en de daarvoor
ingezette capaciteit (aantal dagen). Op pagina 63 staat de kostprijs per dag
in euro’s, te weten € 968 per dag (2013). Kan hieruit geconcludeerd
worden dat het onderzoek naar bijvoorbeeld de administratieve lasten van
onderwijstijd in het mbo dan in totaal dus 340 dagen x € 968 = € 329.120
heeft gekost? Zo nee, wat zijn dan de kosten van de onderzoeken?
Het hierboven genoemde bedrag is correct.
In de kostprijsberekening zijn alle directe en indirecte personele en
materiële kosten van de Algemene Rekenkamer meegenomen.
Vraag 9
Op pagina 20 en verder staan de uitgevoerde onderzoeken. Is er ook
inzicht in en een overzicht van de effecten die de onderzoeken hebben
gehad c.q. wat er met de onderzoeken is gedaan?
Tot 2012 publiceerden wij zogenoemde «Terugblikonderzoeken» waarin
wij terugblikten of onze aanbevelingen uit ons onderzoek werden
overgenomen. Sinds 2013 monitort de Algemene Rekenkamer door
middel van:
1. een jaarlijkse rapportage door alle ministeries over hun activiteiten en
de geboekte vooruitgang op het niveau van afzonderlijke aanbevelingen. In 2014 zullen we rapporteren wij hierover in de brieven met
aandachtspunten bij de begroting die wij voor de begrotingsbehandelingen jaarlijks in het najaar aan de Tweede Kamer sturen. Zie
bijvoorbeeld onze brief met aandachtspunten bij de begroting 2015
Ministerie van Financiën van 19 september jongstleden (Kamerstuk
34 000 IX, nr. 4). Een volledig overzicht treft u aan
opwww.rekenkamer.nl/Publicaties/Opvolging_aanbevelingen;
2. vervolgonderzoeken waarin we inzicht geven in de mate waarin de
door ons geconstateerde problemen zijn opgelost. Zo publiceerden wij
bijvoorbeeld op 6 maart 2014 het rapport Bestrijden witwassen: stand
van zaken 2013 (Kamerstuk 31 477, nr. 6), waarin wij onderzocht
hebben of de bestrijding van witwassen is verbeterd sinds ons vorige
onderzoek uit 2008. Andere voorbeelden van vervolgonderzoeken zijn
het onderzoek Voortgang verbeteringen Immigratie- en Naturalisatiedienst van 14 november 2013 (Kamerstuk 30 240, nr. 21) en Aanpak
van ICT door het Rijk 2012; Lessons learned van 28 maart 2013
(Kamerstuk 33 584, nr. 2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 915, nr. 2

4

Vraag 10
De Algemene Rekenkamer werkt met een flexibel werkprogramma.
Tussentijdse producten uitbrengen kan als consequentie hebben dat
lopende projecten meer capaciteit in dagen vergen. Kan dit verder worden
uitgelegd? En ook: hoeveel meer capaciteit vergt het als er tussentijdse
producten worden uitgebracht?
Wanneer extra onderzoeken worden toegevoegd, dan betekent dat soms
dat lopende onderzoeken worden getemporiseerd. Dat kan ertoe leiden
dat uiteindelijk extra onderzoeksactiviteiten worden verricht om recht te
doen aan de actualiteit. Wanneer we tijdens een onderzoek extra
ongeplande tussenproducten uitbrengen, zoals brieven, fact sheets of
deelrapportages, dan is vaak meer capaciteit nodig om deze extra
tussenproducten te maken en te presenteren. Zo hebben wij bij het
onderzoek Transparantie ziekenhuisuitgaven (Uitgavenbeheersing in de
zorg deel II) van 28 oktober 2013 (Kamerstuk 33 060 nr. 6) een achtergronddocument uitgebracht. Dit is altijd maatwerk: het is niet mogelijk om
hiervoor een vaste indicator te geven.
Vraag 11
Op bladzijde 23 van het jaarverslag is een overzicht opgenomen van de
oorspronkelijk in 2013 geplande onderzoeken die zijn doorgeschoven naar
2014. Kan er een overzicht gegeven worden van welke activiteiten en/of
onderzoeken er in 2013 in het kader van het flexibele werkprogramma
«extra» zijn gedaan, en die dus niet waren voorzien in het werkprogramma 2013?
Er zijn drie extra onderzoeken gedaan in 2013:
– Het verzoekonderzoek Kunnen basisscholen passend onderwijs aan?
Dit onderzoek is uitgevoerd op verzoek van de Staatssecretaris van
OCW op instigatie van de Eerste Kamer.
– Een onderzoek over de controle van de NAVO-uitgaven waarover is
gerapporteerd in een brief aan de Tweede Kamer.
– Een onderzoek naar de begrotingen, waarover is gerapporteerd in
dertien brieven met aandachtspunten bij de begrotingen van de
ministeries.
Over de bevindingen van een aantal omvangrijkere geplande onderzoeken
hebben we gerapporteerd in de dertien begrotingsbrieven. Het betreft:
Openingsbalans van de Nationale politie; Sociaal flankerend beleid
2009–2011; Strategische personeelsplanning; Decentralisatie; Waterveiligheidsprojecten en Marktbenadering door Rijkswaterstaat bij zandsuppleties.
Vraag 12
Op welke manier is de bedrijfsvoering bij het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en bij het Ministerie van Veiligheid en
Justitie (V&J) verslechterd?
Voor informatie over de bedrijfsvoering van deze en andere departementen verwijzen wij u naar www.rekenkamer.nl/
verantwoordingsonderzoek. Daar zijn zowel de ontwikkelingen van 2012
als van 2013 opgenomen.
Vraag 13
Hoe beoordeelt de Algemene Rekenkamer de aanpak van de regering om
de bedrijfsvoering bij het Ministerie van BZK en bij het Ministerie van V&J
te verbeteren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 915, nr. 2

5

Wij verwijzen u naar www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek.
Daar zijn zowel de ontwikkelingen van 2012 als van 2013 opgenomen. Wij
zullen hierover opnieuw rapporteren op Verantwoordingsdag 2015.
Vraag 14
In paragraaf 4.6 is een kaart opgenomen van landen waar de Algemene
Rekenkamer actief is in 2013. De landen die daar staan vermeld komen
niet allemaal terug in de paragrafen daaraan voorafgaand. Wat zijn de
activiteiten van de Algemene Rekenkamer in de genoemde landen? Wat
zijn de effecten van de internationale activiteiten?
Wij zijn actief lid van de Eurosai, de Europese organisatie van rekenkamers, en Intosai, de internationale organisatie van rekenkamers, en
leveren een bijdrage aan de ontwikkeling van professionele normen en
standaarden in de rekenkamergemeenschap. Daarnaast leveren we een
bijdrage aan de verbetering van het openbaar bestuur en de effectiviteit
van rekenkamers en internationale organisaties. Dit doen wij in institutionele versterkingsprojecten en externe controleurschappen. Dit zijn
wederkerige processen. Internationale activiteiten versterken ook ons
eigen instituut. Ze dragen bij aan onze professionaliteit en aan de kennis
en vaardigheden van de medewerkers.
Een overzicht van de grotere internationale projecten van de Algemene
Rekenkamer is te vinden op http://www.rekenkamer.nl/
Internationale_samenwerking/Projecten.
Daarnaast vonden in 2013 verschillende kleinere internationale activiteiten
plaats, die veelal verbonden zijn met deelname aan activiteiten in de
Europese en internationale rekenkamergemeenschap:
land

activiteit

Azerbeidzjan

Deelname aan een congres van EUROSAI (European Organization of
Supreme Audit Institutions, organisatie van Europese rekenkamers) en
ARABOSAI (Arab Organization of Supreme Audit Institutions) in Baku,
Azerbeidzjan.
Bijeenkomst van het EUROSAI bestuur. De Algemene Rekenkamer voorzitter
is voorzitter geworden in 2014.
Deelname aan het congres van INTOSAI (internationale organisatie van
rekenkamers), dat om de drie jaar wordt gehouden. Thema: rol van rekenkamers en hun bijdrage aan houdbare overheidsfinanciën.
Bijgedragen aan een review van de kwaliteit van het rechtmatigheidsonderzoek van de rekenkamer van Gambia. Op basis van de aanbevelingen zal de
rekenkamer van Gambia haar rechtmatigheidsonderzoek verder verbeteren.
Bijgedragen aan een bijeenkomst over integriteit bij de Europese Rekenkamer, samen met de Noorse rekenkamer.
Bijgedragen aan een review van de kwaliteit van het recht- en doelmatigheidsonderzoek van de rekenkamer van Malawi. Op basis van de aanbevelingen zal de rekenkamer van Malawi haar recht- en doelmatigheidsonderzoek
verder verbeteren.
Bijeenkomst van AFROSAI-E, de organisatie van Engelssprekende Afrikaanse
rekenkamers. De Algemene Rekenkamer is partner van de Engelssprekende
regio in Afrika. Eén keer per jaar is er een bijeenkomst op bestuurlijk niveau.
In 2013 is de bijeenkomst door de rekenkamer van Mauritius georganiseerd.
Begeleiding van trainingen over integriteit bij de Mexicaanse rekenkamer. De
Algemene Rekenkamer heeft het zogenoemde IntoSAINT instrument
ontwikkeld waarmee rekenkamers integriteitsbeleid voor hun eigen
organisatie kunnen ontwikkelen. Dat wordt nu wereldwijd door rekenkamers
ingezet.
Bijeenkomst van het INTOSAI Development Initiative (IDI)-bestuur. De
Algemene Rekenkamer zit in het bestuur van IDI, dat gericht is op de
versterking van rekenkamers in ontwikkelingslanden. Het bestuur komt één
keer per jaar in Oslo bij elkaar.
Deelname aan EUROSAI werkgroep over IT-audit.
Bijeenkomst met collega’s van de rekenkamers van Macedonië en Turkije
t.b.v. een IntoSAINT moderator training. Met het zogenoemde IntoSAINT
instrument kunnen rekenkamers integriteitsbeleid voor hun eigen organisatie
ontwikkelen.

België
China

Gambia

Luxemburg
Malawi

Mauritius

Mexico

Noorwegen

Rusland
Turkije

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 915, nr. 2

6

land

activiteit

Verenigd
Koninkrijk

Deelname aan een bijeenkomst van INTOSAI in het kader van het ontwikkelen van een instrument, bedoeld om de prestaties van rekenkamers
wereldwijd te meten en verbeteren (The Performance Measurement
Framework).
Bezoek in het kader van onderzoek naar Vervanging F-16.

Verenigde
Staten

Vraag 15
In 2013 zijn de tolerantiegrenzen voor de rechtmatigheid niet
overschreden. Wat zijn de tolerantiegrenzen die zijn gehanteerd?
Voor de rapportering over de rechtmatigheid worden de Rijksbreed
geldende toleranties gehanteerd zoals in de Rijksbegrotingsvoorschriften
vastgelegd door de Minister van Financiën. Zie hiervoor
www.rbv.minfin.nl/2014/voorschriften, pag. 267–269.
De tolerantiegrenzen voor de Rijksrekening bedragen 1%. Er is een aparte
tolerantiegrens voor de totale uitgaven van het Rijk en een voor de totale
ontvangsten.
Naast het niveau van de rijksrekening doet de Algemene Rekenkamer ook
onderzoek op het niveau van onder andere afzonderlijke begrotingshoofdstukken, begrotingsartikelen, de saldibalans etc.
Vraag 16
In 2012 heeft de Algemene Rekenkamer besloten om een bijdrage te
leveren aan het op orde brengen van de overheidsfinanciën door een
inspanningsverplichting op zich te nemen (oplopende tot € 1,9 miljoen in
2018). Waarom is sprake van een inspanningsverplichting en niet van een
resultaatverplichting? Daarnaast is er een nieuwe taakstelling opgenomen
in de ontwerpbegroting 2014 die oploopt tot een bedrag van € 1,2 miljoen
in 2018. Hoe gaat de Algemene Rekenkamer het resterende deel van de
inspanningsverplichting (totaal nog € 1,1 miljoen) in 2014 en 2015 én de
nieuwe taakstelling van € 1,2 miljoen tot 2018 invullen c.q. realiseren? En
wat zijn de gevolgen en effecten van de bezuiniging?
Dat er sprake is van een inspanningsverplichting en geen resultaatverplichting is cruciaal gezien de onafhankelijke positie van de Algemene
Rekenkamer. Het is niet de bedoeling dat de regering, c.q. de wetgever, als
gecontroleerde de wettelijke controletaak kan inperken door taakstellingen
op te leggen. Als Hoog College van Staat is de Algemene Rekenkamer
onafhankelijk van de regering. De staatsrechtelijke positie van de
Algemene Rekenkamer komt, net als bij de Eerste Kamer, de Tweede
Kamer en de Raad van State ook tot uitdrukking in de beheersafspraken
die tussen de Minister van BZK en de Algemene Rekenkamer zijn
gemaakt. In deze afspraken is onder andere opgenomen dat de regering
geen taakstellingen kan opleggen. Bij een blijvend verschil van mening
wordt het meningsverschil expliciet inzichtelijk gemaakt in de begrotingstoelichting. Op deze wijze kan het parlement zich hierover uitspreken.
Wij zijn -los van deze staatsrechtelijke discussie- overigens van mening
dat ook de Algemene Rekenkamer een efficiencyslag kan en moet maken.
We hebben daarom ook een inspanningsverplichting op ons genomen om
€ 1,9 miljoen structureel te bezuinigen. We waken ervoor dat daarbij onze
wettelijke controletaken niet in gevaar komen, door met name te
bezuinigen op de ondersteuning, onze werkwijzen en management. Met
de in gang gezette veranderingen op deze terreinen verwachten wij het
restant van de lopende inspanningsverplichting van € 1,9 miljoen in de
komende jaren te realiseren.
Over de nieuwe inspanningsverplichting van € 1,2 miljoen zijn wij nog in
overleg met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 915, nr. 2

7

Wij zijn van mening dat het op dit moment accepteren van een nieuwe
inspanningsverplichting niet zal kunnen zonder aantasting van onze
wettelijke controletaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 915, nr. 2

8