Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2837
Vragen van het lid Van Nispen (SP) aan de Minister van Justitie en Veiligheid
over een OM-schikking (ingezonden 29 april 2021).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 26 mei
2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 2836.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de schikking die het OM overeen is gekomen
met enkele dochters van het handelsbedrijf SHV?1
Antwoord 1
Ik, de Minister voor Rechtsbescherming, heb kennisgenomen van deze hoge
transactie. Mijn ambtgenoot van Justitie en Veiligheid heeft zich ten aanzien
van deze zaak verschoond, vanwege de betrokkenheid van advocatenkantoor
Allen & Overy als gemachtigde van SHV.
Vraag 2
Kunt u verduidelijken wat het OM precies verstaat onder «meewerken aan
onderzoek»?
Antwoord 2
Bij de beoordeling van de mate van medewerking zijn voor het Openbaar
Ministerie (hierna: het OM) van belang de reikwijdte, de kwantiteit, de
kwaliteit en de timing van de medewerking. Het OM heeft aangegeven dat in
de betreffende onderzoeken deels proactief en deels reactief (desgevraagd
door de FIOD) is meegewerkt en dat de FIOD in staat is geweest om de door
verdachten aangedragen informatie te controleren en verifiëren. De betrokken
dochtermaatschappijen hebben volledige medewerking verleend aan het
strafrechtelijk onderzoek.
Vraag 3
Waarom werkt het OM überhaupt met kortingen op boetes als een verdachte
meewerkt in het onderzoek; zouden er niet juist boeteverhogingen moeten
gelden voor verdachten die niet meewerken aan onderzoeken?

1

ah-tk-20202021-2837
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

NRC, 28-04-2021, «OM schikt voor ruim 40 miljoen met dochters SHV», (https://www.nrc.nl/
nieuws/2021/04/28/om-schikt-voor-ruim-40-miljoen-met-dochters-shv-a4041600)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het nemo tenetur beginsel vormt de kern van een eerlijk strafproces. Dit
betekent dat niemand gedwongen mag worden bewijs tegen zichzelf te
leveren. Op grond van dit beginsel hebben verdachten, ook verdachte
bedrijven, het recht om niet mee te werken aan een strafrechtelijk onderzoek
tegen hen. Meewerken is dus een keuze, geen verplichting. Meewerken aan
een strafrechtelijk onderzoek is een omstandigheid die door het OM in de
regel positief wordt meegewogen bij het bepalen van de strafeis. Dat is niet
nieuw, maar gangbare praktijk in de strafrechtspleging. Door de strafkorting
expliciet te maken in de buitengerechtelijke afdoening van deze internationale
corruptiezaak, heeft het OM voor het eerst zichtbaar gemaakt in welke mate
medewerking in dergelijke zaken kan lonen.
Vraag 4
Waar zijn de kortingspercentages precies op gebaseerd; en worden in alle
gevallen steeds de volledige percentages verrekend of besluit het OM ook
wel eens om niet 25% korting te geven op een boete, maar bijvoorbeeld 4%;
hoe werkt dit precies?
Antwoord 4
In deze buitenlandse corruptiezaak is door het OM aangesloten bij kortingspercentages die worden toegepast in enkele andere landen. In Nederland
bestaat nog geen uitgekristalliseerd kortingskader voor fraude- of corruptiezaken in algemene zin. Indien een zelfmelding of medewerking door het OM als
onvolledig wordt beoordeeld, zal minder korting op de boete worden
gegeven. Er is derhalve sprake van maatwerk, waarbij de kwantiteit en
kwaliteit van de zelfmelding en medewerking door het OM worden beoordeeld en meegewogen bij de vaststelling van de boete.
Hierbij merk ik op dat, in het kader van het onderzoek van het WODC naar de
voor- en nadelen van zelfonderzoek door advocaten, ook wordt onderzocht
hoe in een aantal andere landen wordt omgegaan met zelfmeldingen door
bedrijven op het terrein van financieel-economische criminaliteit.2 De
resultaten van dit onderzoek kunnen handvatten bieden voor de ontwikkeling
van een clementiekader binnen het Nederlandse rechtssysteem. Op deze
wijze wordt eveneens gevolg gegeven aan de aanbevelingen op het terrein
van zelfmelden in internationale corruptiezaken, zoals opgenomen in het
vierde evaluatierapport over Nederland van de Anti-Corruptie Werkgroep van
de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).3
Vraag 5
Hoe is het mogelijk dat een fraudeverdachte korting krijgt op zijn boetesom
als hij zelf melding doet van die fraude nadat door journalistiek- en accountantswerk de fraude aan het licht dreigt te komen? Kunt u verduidelijken of de
«zelfmeldkorting» voor dit soort situaties is bedoeld?
Antwoord 5
De maatstaf voor het in aanmerking komen voor een dergelijke korting is de
vraag of op het eerste moment van melden reeds strafrechtelijk onderzoek is
gestart. Dat was in deze zaak niet het geval.
Vraag 6
Heeft het OM meegewogen dat SHV niet eens alle verdachte zaken zelf heeft
gemeld, maar ook een aantal zaken heeft verzwegen, die slechts door
onderzoek van het FIOD aan het licht zijn gekomen? Zo ja, op welke manier
heeft dit meegewogen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Dat heeft het OM meegewogen. Uitgangspunt is geweest dat met de eerste
melding een aantal strafbare gedragingen door de FIOD kon worden
onderzocht. Dat aantal is naarmate het onderzoek vorderde verder uitgebreid.
Ten aanzien van de feitencomplexen die niet door verdachten zelf zijn gemeld
(in deelonderzoeken Wadi en Gali) is geen korting verleend voor zelfmelding.

2
3

Kamerstuk 31 753, nr. 237
Kamerstuk 29 911, nr. 294

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 7
Kunt u nader uiteenzetten waarom de OM-schikking uit is gekomen op 0,2%
van de totale jaaromzet van SHV terwijl het er op lijkt dat fraude aan de orde
van de dag was bij de dochterondernemingen van SHV en het OM een
maximale boete van 10% (het vijftigvoudige) van de totale jaaromzet had
kunnen opleggen? Welk signaal gaat er uit van een dergelijk lage boete naar
andere ondernemingen? Loont fraude op deze manier niet gewoon? Kunt hier
uitgebreid op reageren?
Antwoord 7
Het OM heeft aangegeven dat in deze zaak is getransigeerd met vijf (indirecte) dochterbedrijven van SHV en niet met SHV Holdings. Ik verwijs
hiervoor ook naar het door het OM gepubliceerde persbericht.4 De totale
jaaromzet van SHV Holdings speelde bij het vaststellen van de boetebedragen in de transacties met deze bedrijven derhalve geen rol. Bovendien is in
deze transacties geen sprake van een omzet-gerelateerde boete. In de bij het
persbericht gepubliceerde feitenrelazen heeft het OM op hoofdlijnen vermeld
hoe de respectievelijke boetebedragen zijn vastgesteld. Eerst zijn de basis
boetebedragen berekend. Hiertoe is het aantal strafbare feiten vermenigvuldigd met de maximale boete die voor het betreffende misdrijf kan worden
opgelegd op grond van de toepasselijke boetecategorie. Vervolgens is korting
toegepast vanwege zelfmelding en medewerking. Overigens lag het
zwaartepunt van de gepleegde strafbare feiten in het onderzoek Vanguard in
de jaren 2009 t/m 2014 en is de omzet-gerelateerde boete op grond van
artikel 23 lid 7 Wetboek van Strafrecht pas nadien, op 1 januari 2015, in
werking getreden.
Bij de vaststelling van de geldboete is door het OM ook gekeken naar de
hoogte van de boetebedragen in door het OM aangeboden transacties in
eerdere buitenlandse corruptiezaken. Verder is de draagkracht van de
verschillende bedrijven meegewogen. Op grond van al deze omstandigheden
is het OM tot het oordeel gekomen dat de boetebedragen in de onderhavige
transacties bijdragen aan zowel de vergelding, als aan de generale en
speciale preventie. Het OM verwacht dus wel degelijk dat van boetes van
deze omvang een afschrikwekkend effect uitgaat.
Vraag 8
Klopt het dat het onderzoek van FIOD en OM naar de verdachte praktijken
van de dochterondernemingen van SHV 4,5 jaar in beslag heeft genomen?
Waarom heeft dit zo lang geduurd? Hebben het OM en FIOD voldoende
mensen om dit soort onderzoeken snel en goed te kunnen doen? Zo ja, waar
blijkt dit uit?
Antwoord 8
Het klopt dat het onderzoek van FIOD en OM naar de verdachte praktijken van
de dochterondernemingen van SHV 4,5 jaar in beslag heeft genomen. In een
internationaal corruptieonderzoek als het onderhavige is een dergelijke
onderzoeksduur niet ongebruikelijk. Hoewel de opsporingscapaciteit in
dergelijke internationale en complexe zaken per definitie beperkt is, zijn het
OM en de FIOD met de beschikbare capaciteit in staat om strafrechtelijke
onderzoeken als de onderhavige goed uit te voeren.
Vraag 9
Klopt het dat SHV gebruik heeft gemaakt van interne onderzoeken door
advocaten? Zijn deze interne onderzoeken met het OM gedeeld? Zo ja, welke
waarde heeft het OM aan deze onderzoeken gehangen?5
Antwoord 9
Het klopt dat SHV een advocatenkantoor heeft ingeschakeld om onderzoek te
verrichten naar mogelijke onregelmatigheden binnen het SHV-concern. Het
onderzoeksrapport met de bevindingen van dit onderzoek is niet integraal

4

Econosto Mideast, Econosto, ERIKS, CMK en Mammoet Salvage treffen transacties met het
Openbaar Ministerie | Nieuwsbericht | Openbaar Ministerie
5
NRC, 23-04-2021, «OM lijkt te schikken met dochters SHV», (https://www.nrc.nl/nieuws/2021/04/
23/om-lijkt-te-schikken-met-dochters-shv-a4041096)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

gedeeld met het OM. Wel zijn onderliggende brondata en feitenmateriaal aan
de FIOD verstrekt. In deelonderzoek Wadi is een intern onderzoek verricht
door een forensisch accountant. Dit onderzoeksrapport, inclusief alle
onderliggende brondata, is integraal met het OM gedeeld. Voor beide interne
onderzoeken geldt dat de FIOD de verkregen informatie heeft gecontroleerd
en geverifieerd en eveneens een zelfstandig opsporingsonderzoek heeft
verricht. Het OM heeft de onderzoeksbevindingen van de FIOD juridisch
beoordeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4