Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 890

Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in
verband met de aanpassing van de regeling van
de vervolgingsverjaring

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State d.d. 19 juli 2011 en het nader rapport d.d. 5 september
2011, aangeboden aan de Koningin door de minister van Veiligheid en
Justitie. Het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State is
cursief afgedrukt.
Bij Kabinetsmissive van 16 juni 2011, no.11.001440, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Minister van Veiligheid en Justitie, bij de Afdeling
advisering van de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het
voorstel van wet houdende wijziging van het Wetboek van Strafrecht in
verband met de aanpassing van de regeling van de vervolgingsverjaring,
met memorie van toelichting.
Het voorstel regelt de afschaffing van de verjaringstermijn voor
misdrijven waarop een gevangenisstraf van twaalf jaar of meer is gesteld
en voor zedenmisdrijven waarop een straf van acht jaar is gesteld, begaan
tegen personen onder achttien jaar. Tevens wordt voorgesteld de
verjaringstermijn voor alle andere misdrijven waarop een gevangenisstraf
van acht jaar of meer is gesteld te verruimen van twaalf naar twintig jaar.
Het voorstel past in het samenstel van maatregelen ter versterking van de
positie van het slachtoffer.2
De Afdeling advisering van de Raad van State maakt naar aanleiding van
het wetsvoorstel een aantal opmerkingen met betrekking tot misdrijven
met een gevangenisstraf van twaalf jaar of meer en ernstige misdrijven
begaan tegen kinderen. Zij is van oordeel dat in verband daarmee het
voorstel deels nader dient te worden overwogen.

1
De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van wet en van de memorie van toelichting
zoals voorgelegd aan de Afdeling advisering
van de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Vergelijk onder meer het wetsvoorstel tot
wijziging van de regeling van de bevrijdende
verjaring in het Burgerlijk Wetboek in geval
van schade veroorzaakt door strafbare feiten,
dat thans aanhangig is bij de Afdeling
Advisering van de Raad van State
(W03.11.0228/II).

kst-32890-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 16 juni 2011,
nr. 11.001440, machtigde Uwe Majesteit de Afdeling advisering van de
Raad van State zijn advies inzake het bovenvermelde voorstel van wet
rechtstreeks aan mij te doen toekomen. Dit advies, gedateerd 19 juli 2011,
nr. W03.11.0227/II, bied ik U hierbij aan. Het voorstel heeft de Afdeling
advisering van de Raad van State aanleiding gegeven tot het maken van
enkele opmerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 890, nr. 4

1

De Raad maakt opmerkingen bij het voorstel tot opheffing van de
verjaring voor misdrijven waarop een maximum gevangenisstraf van
twaalf jaren of meer is gesteld en ernstige zedenmisdrijven gepleegd
tegen kinderen. De Raad is van oordeel dat in verband daarmee het
wetsvoorstel deels nader dient te worden overwogen. Graag ga ik op deze
opmerkingen in het navolgende in.
1. Misdrijven met een gevangenisstraf van twaalf jaar of meer
Als hoofdregel wordt voorgesteld de verjaringstermijn op te heffen voor
alle misdrijven waarop een gevangenisstraf van twaalf jaar of meer is
gesteld.
Thans geldt dat alleen misdrijven waarop levenslange gevangenisstraf is
gesteld niet verjaren.
Eerder heeft de Raad van State geadviseerd over het initiatiefwetsvoorstel
van de Kamerleden Dittrich en Van Haersma Buma tot opheffing van de
verjaringstermijnen bij zeer ernstige levensdelicten.1 De Raad gaf in
overweging om de argumentatie voor het opheffen van de verjaring van
het recht tot strafvordering te concentreren op de overwegingen
betreffende de mate waarin een misdrijf inbreuk heeft gemaakt op de
rechtsorde en op de langere beschikbaarheid van bewijsmateriaal.2
Tevens adviseerde de Raad in het voorstel alle misdrijven te betrekken
waarop levenslange gevangenisstraf is gesteld en eventuele afwijkingen
nader te motiveren.3
In de memorie van toelichting bij het onderhavige voorstel wordt gesteld
dat de voorgestelde begrenzing van twaalf jaar een juist en evenwichtig
omslagpunt vormt. De grens van twaalf jaar markeert naar het oordeel
van de regering de strafwaardigheid van de misdrijven en brengt hun
ernst tot uitdrukking. Voorts vormt de grens van twaalf jaar een reeds
bestaande grens in het Wetboek van Strafvordering (Sv) in het kader van
de gronden voor voorlopige hechtenis in artikel 67a, tweede lid, Sv en
sluit de termijn aan bij het conceptwetsvoorstel minimumstraffen dat nog
in consultatie is.
Het College van Procureurs-Generaal vraagt zich echter af of de
afschaffing van de verjaringstermijn zich dient uit te strekken tot alle
misdrijven waarop een gevangenisstraf van twaalf jaar of meer is gesteld.
Daarbij denkt het College aan misdrijven waarbij de feitelijke gevolgen
zich niet voordoen, zoals het gevaarzettingsdelict van artikel 157, onder 2,
Wetboek van Strafrecht (Sr) (brandstichting indien daarvan levensgevaar
of zwaar lichamelijk letsel voor een ander te duchten is). Het College stelt
daarom voor een nader criterium op te nemen van een inbreuk op de
lichamelijke integriteit van het slachtoffer. Dit voorstel is door de regering
afgewezen onder meer omdat hiermee in feite zou worden vooruitgelopen
op de inhoudelijke beoordeling van de zaak.

1

Kamerstukken II 2003/04, 28 495, nr. 5.
Opmerking verdient dat de betekenis van
DNA-bewijs voor oude zaken niet dient te
worden overschat. In veel oude zaken
ontbreekt DNA-bewijs en bovendien blijft
steeds steunbewijs, bijvoorbeeld een
getuigenverklaring, nodig. Het bewijs dat de
verdachte het feit heeft begaan kan door de
rechter immers slechts worden aangenomen
indien hij daarvan uit het onderzoek ter zitting
door de inhoud van wettige bewijsmiddelen
de overtuiging heeft gekregen (artikel 338 Sv).
3
Dit advies is grotendeels overgenomen door
de indieners (Kamerstukken II 2003/04, 28 495,
nr. 5, blz. 3).
2

De Afdeling onderschrijft deze motivering van de regering maar is van
oordeel dat daarmee het terecht gesignaleerde probleem niet is opgelost.
In lijn met en in aanvulling op het door het College genoemde voorbeeld
ziet de Afdeling bijvoorbeeld ook geen grond voor opheffing van de
verjaring ter zake van het beschadigen van een gebouw of getimmerte
waarvoor gemeengevaar voor goederen te duchten is dat met een
gevangenisstraf van twaalf jaar is bedreigd (artikel 170, onder 1, Sr). Gelet
op de relatief beperkte mate van inbreuk op de rechtsorde meent de
Afdeling dat de voorgestelde afschaffing van de verjaringstermijn voor
deze delicten overbodig is. Daarenboven kan afschaffing leiden tot een
onnodige druk op de strafvorderlijke autoriteiten. De voorgestelde
begrenzing van twaalf jaar is dus ten aanzien van een aantal misdrijven
naar het oordeel van de Afdeling te ruim. Tegelijk is deze begrenzing ten
aanzien een aantal andere misdrijven te beperkt. Er zijn enkele gewelds-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 890, nr. 4

2

misdrijven waarop weliswaar een lagere gevangenisstraf dan twaalf jaar
is gesteld maar die een zodanig ernstige inbreuk op de rechtsorde kunnen
maken dat de opheffing van de verjaringstermijn is gerechtvaardigd, zoals
eenvoudige mishandeling met de dood als gevolg (artikel 300, derde lid,
Sr), kinderdoodslag (artikel 290 Sr) en kindermoord (artikel 291 Sr).
Mede gelet op het advies van het College van Procureurs-Generaal en het
eerdere advies van de Raad waaraan de regering gevolg heeft gegeven,
meent de Afdeling dat een alternatief voorhanden is voor de hoofdregel
dat alle misdrijven met twaalf jaar of meer niet verjaren. Aangesloten kan
worden bij de misdrijven die in aanmerking komen voor herziening ten
nadele, zoals voorgesteld in de Derde Nota van wijziging bij het
wetsvoorstel herziening ten nadele. Het gaat dan om misdrijven die
opzettelijk zijn begaan en die de dood van een ander tot gevolg hebben.1
Aansluiting bij misdrijven die in aanmerking komen voor herziening ten
nadele is materieel overigens ook meer voor de hand liggend dan
aansluiting bij het conceptwetsvoorstel minimumstraffen aangezien
daarbij de begrenzing van twaalf jaar betrekking heeft op recidive.
De Afdeling adviseert het wetsvoorstel in het licht van het voorgaande
nader te bezien en wat betreft de hoofdregel van misdrijven die niet meer
verjaren aan te sluiten bij de misdrijven die in aanmerking komen voor
herziening ten nadele, zoals voorgesteld in de Derde Nota van wijziging
bij het wetsvoorstel herziening ten nadele.
1. Misdrijven met een gevangenisstraf van twaalf jaar of meer
Het verheugt mij dat uit het advies naar voren komt dat de Raad onderschrijft dat de huidige regeling met betrekking tot de opheffing van de
verjaring ten aanzien van ernstige misdrijven voor verbetering vatbaar is.
De opmerkingen van de Raad zijn immers niet gericht tegen de kern van
het voorliggende wetsvoorstel, die bestaat uit een verruiming van de
categorie misdrijven waarvoor de verjaringstermijn wordt opgeheven.
Integendeel, de Raad wijst zelf op een aantal – thans aan verjaring
onderhevige – misdrijven waarvoor opheffing van de verjaringstermijn
gerechtvaardigd wordt geacht. Ik maak daaruit op dat ook de Raad de
mening is toegedaan dat ter zake meer misdrijven dan nu strafvervolging
mogelijk moet zijn zonder dat daarvoor een wettelijke tijdslimiet geldt.
De Raad plaatst wel een kanttekening bij de voorgestelde hoofdregel dat
misdrijven waarop een maximum gevangenisstraf van twaalf jaren of
meer is gesteld niet langer verjaren. Die afgrenzing van de misdrijven die
onder de reikwijdte van de regeling komen te vallen, wordt door de Raad
zowel te ruim als te beperkt ervaren. Dit heeft de Raad ertoe gebracht voor
de opheffing van de verjaring een alternatief criterium in overweging te
geven. De Raad stelt voor om aan te sluiten bij de categorie misdrijven die
in aanmerking komt voor herziening ten nadele, zoals voorgesteld in de
derde nota van wijziging bij het wetsvoorstel herziening ten nadele
(Kamerstukken II 2011/12, 32 044, nr. 12). In de desbetreffende nota van
wijziging heb ik ter uitvoering van het regeerakkoord voorgesteld om «een
opzettelijk begaan misdrijf dat de dood van een ander ten gevolge heeft»
onder de reikwijdte van de regeling ter zake herziening ten nadele te
brengen. De Raad adviseert dit criterium eveneens als hoofdregel ten
aanzien van de opheffing van de vervolgingsverjaring te hanteren.

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 044, nr. 12.

Bij dit advies teken ik aan dat het door de Raad voorgestelde criterium
zich naar mijn mening om verschillende redenen niet goed leent voor
toepassing bij de regeling van de opheffing van de vervolgingsverjaring.
Naar geldend recht zijn alleen de misdrijven waarop levenslange
gevangenisstraf is gesteld niet aan verjaring onderhevig. Zoals ik in de
memorie van toelichting heb uiteengezet, vindt die regeling haar
oorsprong in het initiatiefvoorstel van wet van de leden Dittrich (D66) en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 890, nr. 4

3

Van Haersma Buma (CDA) tot opheffing van de verjaringstermijn bij zeer
ernstige delicten, welk voorstel heeft geresulteerd in de Wet van
16 november 2005, Stb. 2005, 595. Aan de in voornoemd initiatiefvoorstel
van wet gemaakte keuze voor een afbakening ter zake de opheffing van de
verjaring tot misdrijven waarop levenslange gevangenisstraf is gesteld,
heeft in belangrijke mate het advies van de Raad van State over dat
wetsvoorstel ten grondslag gelegen. De Raad adviseerde destijds immers
om in het wetsvoorstel alle misdrijven te betrekken waarop levenslange
gevangenisstraf is gesteld en eventuele afwijkingen nader te motiveren
(Kamerstukken II 2003/04, 28 495, nr. 5). Dat advies is door de wetgever ter
harte genomen, hetgeen in de huidige regeling heeft geresulteerd. Het
criterium «een opzettelijk begaan misdrijf dat de dood van een ander ten
gevolge heeft» dat de Raad thans, onder verwijzing naar de derde nota
van wijziging bij het wetsvoorstel herziening ten nadele, voor de
reikwijdte van de onderhavige regeling voorstelt, wijkt in meer dan een
opzicht van dat eerdere advies af. Niet alleen in verruimende zin, maar
ook in beperkende zin.
Graag verduidelijk ik waarom het voorstel een beperking vormt in
vergelijking met de huidige regeling. Het Wetboek van Strafrecht kent een
aantal zeer ernstige misdrijven waarop levenslange gevangenisstraf is
gesteld, zonder dat daarvoor is vereist dat zij een dodelijke afloop kennen.
Denk bijvoorbeeld aan het door geweld of bedreiging met geweld een
vergadering van de ministerraad of van de Tweede Kamer uiteenjagen
(artikelen 95 en 121 Sr). Voorts wijs ik op de misdrijven, die geen dodelijke
afloop kennen, waarop levenslange gevangenisstraf is gesteld indien zij
met een terroristisch oogmerk zijn begaan. Voorbeelden van deze
categorie misdrijven kunnen worden gevonden in de wettelijke strafverzwaringsgronden zoals omschreven in de artikelen 114a, 176a en 304a Sr.
Zo bedraagt op grond van het genoemde artikel 176a Sr de wettelijke
strafbedreiging voor het opzettelijk beschadigen van een gebouw of
getimmerte (artikel 170 Sr), waaraan in het advies van de Raad wordt
gerefereerd, thans levenslange gevangenisstraf indien het misdrijf is
begaan met een terroristisch oogmerk en van het feit levensgevaar voor
een ander te duchten is. De wetgever heeft er thans in voorzien dat de
hierboven genoemde misdrijven, die geen dodelijke afloop kennen, op
grond van hun wettelijke strafbedreiging te allen tijde strafrechtelijk
vervolgbaar blijven. Wanneer het door de Raad voorgestelde criterium
zou worden overgenomen, zouden de desbetreffende misdrijven echter
buiten de reikwijdte van de regeling voor opheffing van de verjaring
komen te vallen. De door de Raad voorgestelde begrenzing zou aldus een
beperking betekenen in vergelijking met de huidige regeling, die – zoals
hierboven beschreven – in belangrijke mate is gestoeld op het eerdere
advies van de Raad. Deze – naar ik vermoed door de Raad niet bedoelde –
uitkomst maakt dat het door de Raad voorgestelde criterium ongelukkig
uitpakt. Het behoeft geen betoog dat het criterium in dit opzicht niet
spoort met de oogmerken die aan het onderhavige wetsvoorstel ten
grondslag liggen. Ter uitvoering van het regeerakkoord beoogt het
wetsvoorstel immers eerst en vooral een aanzienlijke verruiming van de
categorie misdrijven die niet aan verjaring onderhevig is, en niet een
inperking daarvan.
Volledigheidshalve merk ik in dit verband nog op dat op zich denkbaar zou
zijn om het door de Raad voorgestelde criterium te hanteren in aanvulling
op de thans geldende hoofdregel dat misdrijven waarop levenslange
gevangenisstraf is gesteld niet verjaren. Ik ben evenwel van mening dat
een dergelijke regeling moet worden ontraden omdat zij ten koste zou
gaan van een heldere afbakening van de misdrijven waarvoor de verjaring
wordt opgeheven. Een eenvoudig te hanteren regeling is een nadrukkelijke wens van zowel de Raad als – zo is duidelijk in de adviezen naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 890, nr. 4

4

voren gekomen – de rechtspraktijk. Die wens heb ik nadrukkelijk betrokken
bij de door mij gemaakte keuze ter zake het algemene omslagpunt naar de
opheffing van de verjaring. In dat verband merk ik verder op dat het door
de Raad voorgestelde criterium naar mijn mening ook uit een oogpunt
van systematiek moet worden ontraden. Van oudsher zijn in de systematiek van de verjaringsregeling de duur respectievelijk de opheffing van
de verjaring gerelateerd aan de ernst van het feit zoals deze tot
uitdrukking komt in de wettelijk strafmaxima. Door de introductie van het
criterium dat door de Raad in overweging wordt gegeven – waarbij voor
een aanmerkelijk aantal misdrijven niet het wettelijk strafmaximum, maar
in feite de aard van het misdrijf het aangrijpingspunt vormt – zou deze
systematiek worden doorkruist. Als gevolg daarvan zou namelijk een
regeling ontstaan waarbij misdrijven met hetzelfde strafmaximum
verjaren indien zij niet onder het criterium vallen, maar niet aan verjaring
onderhevig zijn indien zij aan dat criterium voldoen. Naar mijn mening
zou dit afbreuk doen aan de inzichtelijkheid en coherentie van de regeling
van de vervolgingsverjaring. Het voorstel keert zich daarmee tegen de
uitgangspunten die de Raad in zijn eerdere advies over de verjaringsregeling naar voren heeft gebracht.
Ook overigens ben ik geen voorstander van de toepassing van het door de
Raad voorgestelde criterium in het kader van de regeling van de opheffing
van de verjaring. Bij een keuze voor de door de Raad voorgestelde
afgrenzing zou – naast de hierboven genoemde voorbeelden – ook een
aantal andere zeer ernstige misdrijven buiten de reikwijdte van de
regeling vallen. Ik wijs op deze plaats in het bijzonder op de volgende
misdrijven die naar mijn mening te allen tijde vervolgbaar moeten blijven:
opzettelijke brandstichting (artikel 157 Sr), verkrachting (artikel 242 Sr),
mensensmokkel en mensenhandel gepleegd onder strafverzwarende
omstandigheden anders dan een dodelijke afloop (artikel 197a respectievelijk artikel 273f Sr) en zware mishandeling met voorbedachten rade
(artikel 303 Sr). Deze misdrijven vallen wel onder de reikwijdte van de
door mij voorgestelde regeling. Daar staat tegenover dat in het advies
enkele misdrijven worden genoemd ter zake waarvan de Raad opheffing
van de verjaring gelet op hun ernst gerechtvaardigd acht, maar die als
gevolg van het feit dat het daarop gestelde strafmaximum minder dan
twaalf jaren gevangenisstraf bedraagt buiten de door mij voorgestelde
regeling vallen. Ik stip daarbij aan dat het onderhavige wetsvoorstel ten
aanzien van misdrijven waarop een gevangenisstraf van acht jaren of
meer is gesteld een aanzienlijke verlenging van de verjaringstermijn
bewerkstelligt. Op zichzelf zou ieder strafmaximum dat als omslagpunt
wordt gekozen de vraag kunnen doen oproepen waarom andere
misdrijven buiten de daarmee gekozen reikwijdte vallen. Ik ben evenwel
van mening dat de door mij voorgestelde hoofdregel, die – zoals passend
in de systematiek van de regeling van de vervolgingsverjaring – aansluit
bij de ernst van het misdrijf zoals door de wetgever in het strafmaximum
van twaalf jaren of meer tot uitdrukking gebracht, voor de toepassing van
de opheffing van de verjaring een juist en evenwichtig criterium vormt. Ik
zie er niet aan voorbij dat het wetsvoorstel bewerkstelligt dat een ruime
categorie misdrijven niet langer aan verjaring onderhevig zal zijn. Zoals ik
ook in de memorie van toelichting naar voren heb gebracht, heb ik er alle
vertrouwen in dat het openbaar ministerie op prudente wijze invulling zal
geven aan de ruime bevoegdheid van het recht tot strafvordering die met
de voorgestelde regeling wordt gegeven.
Ten slotte merk ik nog op dat er ook overigens geen dwingende reden is
om, zoals de Raad voorstelt, met betrekking tot de regeling van de
opheffing van de verjaring aan te sluiten bij de reikwijdte van de in het
wetsvoorstel herziening ten nadele opgenomen regeling, zoals deze na de
derde nota van wijziging is komen te luiden. Ik wil benadrukken dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 890, nr. 4

5

wetsvoorstel herziening ten nadele en het onderhavige wetsvoorstel elk
hun eigen merites hebben.
Op grond van het bovenstaande meen ik dat aan het advies van de Raad
geen gevolg moet worden gegeven.
2. Ernstige zedenmisdrijven begaan tegen kinderen
Naast de hoofdregel dat misdrijven waarop een gevangenisstraf van
twaalf jaar of meer is gesteld niet langer verjaren, wordt voorgesteld om
ten aanzien van misdrijven tegen de zeden waarop een gevangenisstraf
van acht jaar is gesteld de verjaringstermijn op te heffen voor zover het
feit is gepleegd ten aanzien van een persoon die de leeftijd van achttien
jaren nog niet heeft bereikt. Het gaat om het stelselmatig in bezit hebben
van kinderpornografie (artikel 240b, tweede lid, Sr); gemeenschap met
een wilsonbekwame (artikel 243 Sr), gemeenschap met een persoon
tussen de twaalf en zestien jaar (artikel 245 Sr) en feitelijke aanranding
van de eerbaarheid (artikel 246 Sr). Op al deze delicten is een gevangenisstraf van acht jaar gesteld.1
In zijn advies over het initiatiefwetsvoorstel van de Kamerleden Dittrich en
Van Haersma Buma stelde de Raad dat een overtuigende afbakening van
de misdrijven waarvoor de verjaring wordt opgeheven ontbrak. De
motivering voor de thans voorgestelde afwijking van de grens voor
opheffing van de verjaring voor delicten met een gevangenisstraf van
twaalf jaar of meer is de grote impact die deze delicten op het slachtoffer
en op de samenleving kunnen hebben. Voorts wordt gesteld dat de
actualiteit inzake seksueel misbruik door kinderen laat zien dat het soms
decennia duurt alvorens slachtoffers in staat zijn naar buiten te treden.
De Afdeling onderschrijft deze motivering maar wijst er op dat, indien het
decennia duurt voordat aangifte zal worden gedaan, technisch
(DNA-)bewijs veelal zal ontbreken. Hiernaast plaatst de Afdeling een
vraagteken bij de voorgestelde delicten uit een oogpunt van systematiek.
Het argument dat het lange tijd kan duren voordat het slachtoffer in staat
is naar buiten te treden, geldt ook ten aanzien van sommige aan zedenmisdrijven verwante misdrijven, bijvoorbeeld het door list of geweld
wegvoeren van een minderjarige vrouw met het oogmerk om haar bezit te
verzekeren (artikel 281, eerste lid, onder 2, Sr). Ten aanzien van dit
misdrijf, waarop een gevangenisstraf is gesteld van negen jaar, wordt de
verjaringstermijn niet opgeheven. Het argument dat lange tijd kan
verstrijken vooraleer het slachtoffer naar buiten treedt geldt weer niet ten
aanzien van het stelselmatig bezit van kinderpornografie, nu voor de
haalbaarheid van een vervolging ter zake van dat delict geen aangifte van
een slachtoffer nodig is. Toch wordt volgens het voorstel ook bij dit
misdrijf de verjaringstermijn opgeheven.
Gelet op de systematiek verdient de motivering voor de keuze van de
misdrijven die op grond van de bijzondere regeling in het voorgestelde
artikel 70, tweede lid, onder 2, Sr niet langer zullen verjaren, nadere
toelichting.
2. Ernstige zedenmisdrijven begaan tegen kinderen

1

Nota bene: Indien het uitgangspunt van
misdrijven van twaalf jaar of meer zou worden
verlaten, zou dit betekenen dat de categorie
van zedendelicten, begaan tegen kinderen
onder de achttien, dient te worden uitgebreid
met zedendelicten waarop een straf van twaalf
jaar is gesteld, onder meer verkrachting
(artikel 242 Sr).

De Raad maakt een opmerking bij het voorstel om in aanvulling op de
algemene hoofdregel, tevens de verjaring voor ernstige zedenmisdrijven
gepleegd tegen kinderen af te schaffen. Dat voorstel ziet – naast
verkrachting (artikel 242 Sr) en gemeenschap met een persoon beneden
de leeftijd van twaalf jaar (artikel 244 Sr), die op grond van hun wettelijke
strafbedreiging van twaalf jaren als gevolg van de door mij voorgestelde
algemene regeling al niet langer aan verjaring onderhevig zullen zijn – op
enkele specifieke zedenmisdrijven waarvoor het wettelijk strafmaximum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 890, nr. 4

6

minder dan twaalf jaren bedraagt. Het betreft het stelselmatig of beroepsmatig vervaardigen, verspreiden etc. van kinderpornografie (artikel 240b,
tweede lid, Sr), gemeenschap met een wilsonbekwame (artikel 243 Sr),
gemeenschap met een persoon tussen de leeftijd van twaalf en zestien
jaar (artikel 245 Sr) en feitelijke aanranding van de eerbaarheid (artikel 246
Sr). Op al deze delicten is een maximum gevangenisstraf van acht jaren
gesteld. De Raad plaatst een kanttekening bij de keuze voor deze delicten.
Volgens de Raad zijn ook andere misdrijven denkbaar waarvoor geldt dat
het lange tijd kan duren voordat het slachtoffer naar buiten durft te treden.
Tegelijkertijd geldt het argument dat er lange tijd kan verstrijken voordat
een slachtoffer naar buiten durft te treden volgens de Raad niet voor het
stelselmatig of beroepsmatig vervaardigen, verspreiden etc. van
kinderpornografie (artikel 240b, tweede lid, Sr), waarvoor wel de
verjaringstermijn wordt opgeheven.
In reactie daarop breng ik graag naar voren dat ik in de memorie van
toelichting heb gewezen op het feit dat de wetgever ten aanzien van
zedenmisdrijven gepleegd tegen kinderen reeds heeft voorzien in een
bijzonder verjaringsregime. Daarbij ben ik tevens ingegaan op de
achtergrond van die regeling en het feit dat deze regeling haar grondslag
vindt in het bijzondere karakter van zedenmisdrijven. Immers, wetenschappelijk onderzoek heeft laten zien dat herinneringen aan seksueel
misbruik in de jeugd pas na lange tijd terugkomen. Dat is een omstandigheid die specifiek geldt voor zedenmisdrijven gepleegd tegen kinderen.
De wetgever heeft in het verleden op deze constatering gereageerd met
een verlenging van de verjaringstermijn, die werd bewerkstelligd door de
verjaringstermijn pas te laten ingaan op het moment dat het slachtoffer de
leeftijd van achttien jaren heeft bereikt (Wet van 7 juli 1994, Stb. 529;
Kamerstukken 22 889). Het onderhavige wetsvoorstel gaat een stap verder
door de verjaringstermijn voor de hierboven genoemde ernstige
zedenmisdrijven op te heffen.
De actualiteit laat zien dat er soms zelfs decennia voorbij gaan alvorens
slachtoffers van ernstige zedenmisdrijven met de in hun jeugd opgelopen
trauma’s naar buiten durven te treden. De huidige regeling houdt
onvoldoende rekening met dit langdurige proces van verwerking van
misbruikervaringen. Daarin ligt de aanleiding voor mijn voorstel om voor
de meest ernstige zedenmisdrijven gepleegd tegen kinderen de verjaring
op te heffen. De problematiek rondom het verwerken van traumatische
gebeurtenissen doet zich bij mijn weten niet in dezelfde mate gevoelen bij
andere misdrijven, zoals bijvoorbeeld het misdrijf zoals omschreven in
artikel 281, eerste lid, onder 2, Sr, waaraan in het advies van de Raad
wordt gerefereerd. Overigens stip ik nog aan dat het onderhavige
wetsvoorstel voor het desbetreffende misdrijf wel een verlenging van de
verjaringstermijn bewerkstelligt.
Anders dan de Raad lijkt te veronderstellen, kan een succesvolle
vervolging ter zake artikel 240b, tweede lid, Sr wel degelijk afhankelijk zijn
van de aangifte van het slachtoffer. De Raad noemt in het verband van
artikel 240b Sr alleen het stelselmatig bezit van kinderpornografie. In
artikel 240b Sr is evenwel een aantal gedragingen ter zake kinderpornografie strafbaar gesteld. De meest strafwaardige gedraging betreft de
vervaardiging van kinderpornografie. Voor de haalbaarheid van een
strafrechtelijke vervolging ter zake die gedraging kan een aangifte van het
slachtoffer van groot belang zijn. Te denken valt aan een situatie waarin
een slachtoffer op zeer jonge leeftijd stelselmatig heeft moeten poseren
voor de vervaardiging van kinderpornografie en met die ervaringen pas
op latere leeftijd als volwassene naar buiten durft te treden. Evenals bij de
andere hierboven genoemde zedenmisdrijven, dient het slachtoffer in dat
geval naar mijn mening te allen tijde te zijn verzekerd van de mogelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 890, nr. 4

7

tot het doen van aangifte. Het is om die reden zinvol en gerechtvaardigd
dat ook artikel 240b, tweede lid, Sr onder de reikwijdte van de regeling
wordt gebracht. Ik wijs erop dat artikel 240b Sr thans ook onderdeel
uitmaakt van de zedenmisdrijven waarvoor op grond van artikel 71 Sr een
bijzonder verjaringsregime geldt.
3. Misdrijven met een gevangenisstraf van acht jaar of meer
Volgens het geldende artikel 70, onder 4, Sr verjaren misdrijven waarop
meer dan tien jaar gevangenisstraf is gesteld na twintig jaar. In de
toelichting op artikel I, onderdeel A, wordt gesteld dat het laten vervallen
van de verjaring van misdrijven waarop twaalf jaar of meer is gesteld
maakt dat aan artikel 70, onder 4, Sr nauwelijks nog betekenis toekomt.
Het gaat dan alleen om misdrijven waarop een gevangenisstraf van tien
en elf jaar is gesteld als strafverzwarende omstandigheid. Daarnaast
wordt gesteld dat er aanleiding is om de verjaringstermijn van twintig jaar
op meer misdrijven toe te passen. Voorgesteld wordt om misdrijven
waarop een gevangenisstraf van acht jaar of meer is gesteld te laten
verjaren na twintig jaar, in plaats van thans twaalf jaar (artikel 70, eerste
lid, onder 4, Sr). In de memorie van toelichting wordt deze verruiming niet
inhoudelijk gemotiveerd. De Afdeling adviseert dit alsnog te doen.
3. Misdrijven met een gevangenisstraf van acht jaar of meer
De Raad adviseert om het voorstel tot verlenging van de verjaringstermijn
voor misdrijven waarop een gevangenisstraf van acht jaar of meer is
gesteld in de memorie van toelichting nader te motiveren. Aan dit
onderdeel van het advies heb ik gevolg gegeven door aanvulling van de
memorie van toelichting.
4. Regelingen en ervaringen in omringende landen
De Afdeling wijst erop dat België en Frankrijk veel kortere verjaringstermijnen kennen, ook voor de zwaarste misdrijven, terwijl in het Verenigd
Koninkrijk in beginsel geen invloed wordt toegekend aan het tijdsverloop.1 In de memorie van toelichting wordt niet ingegaan op verjaringsregelingen en ervaringen in de context van de rechtsstelsels in de
ons omringende landen.2 Gelet op de ingrijpendheid van het voorstel tot
afschaffing van de verjaring voor een grote categorie van misdrijven
adviseert de Afdeling om in de memorie van toelichting in te gaan op
verjaringsregelingen en ervaringen in de ons omringende landen, in de
context van deze rechtsstelsels.
4. Regelingen en ervaringen in omringende landen

1
Vergelijk Johanna Vermeeren, De verjaring
van de strafvordering, Jura Falconis,
2005–2006, nr. 1, blz. 39–66.
2
In de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel van de leden Dittrich en Rietkerk
tot opheffing van de verjaringstermijn bij zeer
ernstige delicten (alsook in de gewijzigde
memorie van toelichting) was wel een – zij het
beknopte – paragraaf opgenomen over de
verjaring in andere landen (Kamerstukken II
2001/02, 28 495, nr. 3, blz. 6 en Kamerstukken II
2003/04, 28 495, nr. 7, blz. 5).

De Raad adviseert om in de memorie van toelichting in te gaan op de
verjaringsregelingen in enkele van de ons omringende landen. In reactie
hierop merk ik op dat – zoals ook in het advies van de Raad wordt vermeld
– in de memorie van toelichting bij het hierboven reeds genoemde
initiatiefvoorstel van wet tot opheffing van de verjaringstermijn bij zeer
ernstige delicten een beknopte beschrijving van de verjaringsregelingen
in een aantal andere landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk,
Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Frankrijk, is opgenomen (Kamerstukken II 2003/04, 28 495, nr. 7, p. 5). Daaruit komt naar voren dat de
rechtsfiguur van de verjaring allerminst universeel bepaald is. De weging
van de verschillende argumenten voor een verjaringsregeling in de ons
omringende landen heeft tot verschillende uitkomsten geleid. Dat schept
ruimte om op nationaal niveau een eigen afweging van de betrokken
belangen te maken, hetgeen ook de conclusie was naar aanleiding van de
rechtsvergelijking die in het kader van de behandeling van voornoemd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 890, nr. 4

8

initiatiefvoorstel van wet heeft plaatsgevonden. Overigens lijkt dat ook het
standpunt van de Raad te zijn. Immers, aan de constatering dat andere
landen andere regelingen kennen, worden door de Raad verder geen
conclusies voor het onderhavige wetsvoorstel verbonden. Gelet op het
feit dat het onderhavige wetsvoorstel in feite voortbouwt op meergenoemd initiatiefvoorstel van wet, zie ik niet in welke relevante nieuwe
inzichten een beschrijving van de verjaringsregelingen in andere landen
zou opleveren. Om die reden heb ik aan dit onderdeel van het advies van
de Raad geen gevolg gegeven.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om in de memorie van toelichting
nog een enkele redactionele verbetering aan te brengen.
De Afdeling advisering van de Raad van State geeft U in overweging het
voorstel van wet niet te zenden aan de Tweede Kamer der StatenGeneraal dan nadat met het vorenstaande rekening zal zijn gehouden.
De vice-president van de Raad van State,
H. D. Tjeenk Willink
Daartoe gemachtigd door de ministerraad moge ik U verzoeken in te
stemmen met toezending van het hierbij gevoegde voorstel van wet en de
gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der
Staten-Generaal.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 890, nr. 4

9