Monitoringsrapportage
Monitoringsrapportage NSL 2013

Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit

Monitoringsrapportage NSL 2013

Stand van zaken Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit

RIVM rapport 680712005/2013

RIVM rapport 680712005

Colofon

© RIVM 2013
Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde van
bronvermelding: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de titel
van de publicatie en het jaar van uitgave.

M.C. van Zanten
A. van Alphen
J. Wesseling
D. Mooibroek
P.L. Nguyen
H. Groot Wassink* (Hfdstk 7)
C. Verbeek* (Hfdstk 7)
Rijkswaterstaat Leefomgeving/InfoMil
Contact:
Margreet van Zanten
Centrum voor Milieukwaliteit
Margreet.van.Zanten@rivm.nl

Dit onderzoek werd verricht in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en
Milieu, in het kader van Project 'Bureau Monitoring'

Pagina 2 van 146

RIVM rapport 680712005

Rapport in het kort

Monitoringsrapportage NSL 2013 –Stand van zaken Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) is sinds 2009 van
kracht. Het heeft tot doel de luchtkwaliteit te verbeteren ten behoeve van de
volksgezondheid en tegelijkertijd ook ruimte te bieden voor bouwprojecten en
infrastructuur. In het NSL werken de Rijksoverheid en decentrale overheden
samen om te zorgen dat Nederland tijdig aan de grenswaarden voor fijn stof en
stikstofdioxide voldoet.
Om de voortgang te volgen en tijdig eventuele extra maatregelen te kunnen
nemen, is aan het NSL een monitoringsprogramma verbonden. De monitoring is
neergelegd bij Bureau Monitoring, en wordt uitgevoerd door het RIVM en
Kenniscentrum InfoMil.
Concentraties gedaald, overschrijdingen hardnekkig
Uit het monitoringsprogramma blijkt dat de gemiddelde concentraties fijn stof en
stikstofdioxide waar de bevolking aan wordt blootgesteld de afgelopen jaren zijn
gedaald. In het grootste deel van Nederland liggen de concentraties onder de
grenswaarden.
Wel blijft in sommige gebieden, voor beide stoffen, sprake van een beperkt
aantal hardnekkige overschrijdingen. Zo worden de grenswaarden voor fijn stof
bij veehouderijen en langs wegen in gebieden met intensieve veehouderij of
industrie lokaal overschreden. Hierdoor is Nederland er niet in geslaagd om in
2012 overal aan de Europese norm voor fijn stof te voldoen; 2012 is het eerste
volledige jaar waarvoor deze norm geldt.
Wat stikstofdioxide betreft moet Nederland in 2015 aan de grenswaarden
voldoen. Daarvoor worden eveneens nog overschrijdingen berekend, vooral op
binnenstedelijke wegen in de Randstad met veel verkeer.
Onzekerheden en risico’s
Verder liggen de berekende concentraties fijn stof en stikstofdioxide op veel
locaties maar net onder de grenswaarde. Dit maakt het aantal overschrijdingen
gevoelig voor onzekerheden in de berekeningen en voor een geringe stijging van
de concentraties. Als die gevoeligheden in de berekeningen worden
ingecalculeerd, kan het aantal toetspunten met overschrijdingen van
stikstofdioxide in 2015 tot tien keer hoger uitvallen dan onder de huidige
aannames is berekend.
Kwaliteit lokale invoergegevens
Uit een steekproef blijkt dat de meeste gegevens voor de monitoring conform de
wettelijke voorschriften zijn ingevoerd. Er zijn wel aandachtspunten: vooral daar
waar wegbeheerders geen overschrijdingen verwachten, worden gegevens
minder vaak aan verbeterde inzichten aangepast en soms minder zorgvuldig
ingevoerd. Daardoor bieden de monitoringsresultaten in deze gebieden mogelijk
geen representatief beeld van de luchtkwaliteit.
Trefwoorden:
luchtkwaliteit, NSL, monitoring, fijn stof, stikstofdioxide

Pagina 3 van 146

RIVM rapport 680712005

Pagina 4 van 146

RIVM rapport 680712005

Abstract

Monitoring report NSL 2013 –State of affairs of the National Air Quality
Cooperation Programme
The National Air Quality Cooperation Programme (NSL) has been created to
facilitate improvements in air quality in the Netherlands and to ensure that the
Netherlands meets the respective deadlines set for compliance to EU limit values
for particulate matter (PM10) and nitrogen dioxide (NO2). Local, regional and
national authorities work together within the framework of this programme to
ensure that these goals will be met. A monitoring programme has been put in
place to monitor progress and, if necessary, to enable timely modifications to
the programme. The annual results of the monitoring programme have been
bundled together by the Monitoring Bureau (consisting of RIVM and the InfoMil
Knowledge Centre) into the 2013 progress report.
Concentrations are declining, but persistent exceedances remain
Human exposure to outdoor concentrations of PM10 and NO2 has declined
between 2010 and 2012, based on the results obtained using an assessment
tool. The calculated concentrations for both substances fall below the EU limit
values in most parts of the Netherlands.
However, in specific areas concentrations of both PM10 and NO2 persistently
exceed EU limit values. Exceedances of PM10 occurred in close proximity to
livestock farms and along roads in areas with industry or many livestock farms
together. As a result in 2012, the Netherlands failed to meet the deadline set for
compliance to EU limit values for particulate matter. With regard to NO2, the
Netherlands has to meet the EU limit value in 2015. For NO2, calculated
exceedances for this year mostly occur in the Randstad, close to locations with a
high road traffic intensity.
Uncertainties and risks
At many locations, the calculated concentrations of both PM10 and NO2 fall just
under the limit value. Consequently, there will be a large increase in the number
of exceedances should one or more of the working assumptions become less
favourable. Taking this into account in the calculations, the number of NO2
exceedances in 2015 can be up to ten times higher than is currently predicted.
Data quality
A sample survey shows that most data are entered into the assessment tool in
accordance with the relevant statutory regulations. However, points of concern
do exist. For example, at locations where no exceedances are expected data are
updated less frequently and on occasion entered less carefully. Consequently,
the progress report is less likely at these locations to be able to provide a
representative overview of the state of the air quality.

Keywords: air quality, NSL, monitoring, particulate matter, nitrogen dioxide

Pagina 5 van 146

RIVM rapport 680712005

Pagina 6 van 146

RIVM rapport 680712005

Inhoudsopgave
1
1.1
1.2
1.3

Luchtkwaliteitsnormen en begrippenkader −17
Regeling beoordeling luchtkwaliteit en Wet milieubeheer−17
Toetsing aan de luchtkwaliteitsnormen−17
Begrippenkader −18

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

Resultaten luchtkwaliteit langs wegen−21
Resultaat voor 2015−21
Resultaat voor gepasseerd jaar (2012)−24
Concentratieverdelingen−27
Vergelijking monitoringsronde 2013 met 2012−28
Vergelijking monitoringsronde 2013 met voorgaande monitoringsrondes−29
Vergelijking resultaten vaststelling NSL en monitoringsronde 2013−30

3
3.1
3.2
3.3

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen−33
Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen gepasseerd jaar−33
Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen 2015−35
Vergelijking monitoringsronde 2013 met voorgaande monitoringsrondes−36

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Bevolkingsblootstelling−41
Blootstelling aan NO2 en PM10: toelichting−41
Totstandkoming blootstellingsberekeningen−41
Resultaten blootstellingsberekeningen−42
Blootstellingshistogrammen−44

5
5.1
5.2
5.3
5.4

Veranderingen, oorzaken en onzekerheden−49
Mogelijke oorzaken van veranderingen−49
Onzekerheden generieke invoergegevens−53
Onzekerheden lokale invoergegevens−54
Gevoeligheid van het aantal overschrijdingen−55

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

Kwaliteit lokale invoergegevens−57
Onderbouwingen wegbeheerders−57
Systematische controles invoergegevens wegbeheerders−58
Uitvoering motie ‘Van Tongeren’−60
Kwaliteit ligging toetspunten en bronnen veehouderij−63
Aandachtspunten lokale invoergegevens−63

7
7.1
7.2
7.3
7.4
7.5

Voortgang projecten en maatregelen−65
Achtergrond voortgangsformulieren wegverkeer−65
Actualisatie voortgangsformulieren wegverkeer −65
Aanpak intensieve veehouderij−70
Voortgang aanpak van overschrijdingen nabij veehouderijen−71
Generieke maatregelen Rijksoverheid−72

8
8.1
8.2

Conclusies en aanbevelingen−73
Conclusies−73
Aanbevelingen−75
Literatuur−77
Bijlage 1

Algemene beschrijving en validatie Monitoringstool 2013−79
Pagina 7 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 2

Tabellen met hoger detailniveau, overschrijdingen in 2020 en
prognoses voor NO2 in 2015 voor de provincie Utrecht−87

Bijlage 3

Werkwijze fijnstofberekeningen veehouderijen−93

Bijlage 4

Bevolkingsblootstelling in 2020 en histogrammen van de
concentraties en de bevolkingsblootstelling per provincie in
2012 en 2015−97

Bijlage 5

Wijzigingen en onzekerheden−111

Bijlage 6

Kwaliteit lokale invoer−121

Pagina 8 van 146

RIVM rapport 680712005

Samenvatting
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit(NSL)
In 2009 is het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
opgezet. In dit programma werken de Rijksoverheid en de decentrale overheden
samen om de luchtkwaliteit te verbeteren en te zorgen dat Nederland overal
tijdig aan de grenswaarden voor fijn stof (PM10) en stikstofdioxide (NO2) voldoet.
Monitoring NSL
Om de voortgang van dit verbeterprogramma te volgen en tijdig eventuele extra
maatregelen te kunnen nemen, is aan het NSL een monitoringsprogramma
verbonden. De monitoring is neergelegd bij Bureau Monitoring en wordt
uitgevoerd door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en
Kenniscentrum InfoMil. Centraal onderdeel van de monitoring is een
rekeninstrument waarvoor de verantwoordelijke overheden de invoergegevens
aanleveren. Het RIVM heeft de daaruit voortvloeiende rekenresultaten
samengevoegd in deze rapportage. Door InfoMil is de analyse van de voortgang
van maatregelen en projecten uitgevoerd.
In deze voortgangsrapportage worden, voor het eerst sinds het aflopen van de
derogatie voor fijn stof in juni 2011, voor het gehele jaar de fijnstofconcentraties
aan de Europese normen getoetst. Voor stikstofdioxide hoeft Nederland pas in
2015 aan deze normen te voldoen. Het aantal overschrijdingen voor
stikstofdioxide dat in deze rapportage gerapporteerd wordt, is aan die norm
getoetst en niet aan de tijdelijke norm die geldt tijdens de derogatie.
De monitoring van het NSL is een jaarlijkse cyclus. De prognoses voor 2015
kunnen per jaar verschillen door wijzigingen in de generieke gegevens, lokale
gegevens en de locatie van de rekenpunten.
Fijn stof
Voor 2012 worden er overschrijdingen van de grenswaarden voor fijn stof
berekend. De overschrijdingen komen lokaal voor bij veehouderijen en bij
wegen in gebieden met intensieve veehouderij (Nederweert) of industrie
(Velsen).
De berekeningen laten zien dat de gemiddelde concentratie fijn stof waar de
bevolking aan wordt blootgesteld, tussen 2010 en 2012 is gedaald. Voor 2015
wordt echter in de huidige berekeningen van de gemiddelde
blootstellingsconcentratie een stijging verwacht ten opzichte van de blootstelling
voor het jaar 2012. Dit wordt voornamelijk verklaard doordat in 2012 de
fijnstofconcentraties lager waren dan volgens de langjarige trend werd verwacht
vanwege gunstige meteorologische condities. Verder zijn de grootschalige
achtergrondconcentraties voor fijn stof in 2015 in 2013 hoger ingeschat dan in
2012 ten gevolge van hogere buitenlandse emissies.
Fijnstofoverschrijdingen bij veehouderijen
In 26 gemeenten (ten gevolge van emissiebijdragen van 92 veehouderijen)
wordt in 2012 niet aan de fijnstofnormen voldaan. Het gaat hierbij om gebieden
met veel intensieve veehouderij, voornamelijk gelegen in Gelderland, NoordBrabant en Limburg. Dit is in lijn met resultaten uit voorgaande
monitoringsrondes en de conclusie zoals gepresenteerd in 2009, het NSLvaststellingsjaar. Met de opzet van een brongerichte, dan wel gebiedsgerichte
Pagina 9 van 146

RIVM rapport 680712005

aanpak wil het lokaal bevoegde gezag zorgen voor verbetering van de
luchtkwaliteit.
Stikstofdioxide
De berekende overschrijdingen voor stikstofdioxide in 2015 komen vooral voor
op locaties in de Randstad met veel verkeer. Het berekende aantal
overschrijdingen in 2015 is niet wezenlijk anders dan de berekende aantallen in
de voorgaande NSL-rapportages.
De berekeningen laten zien dat de gemiddelde concentratie stikstofdioxide waar
de bevolking als geheel aan wordt blootgesteld, tussen 2010 en 2012 is gedaald.
De resultaten laten op nationale schaal een verdere daling in 2015 zien. Voor de
meeste individuele provincies geldt het zelfde, echter bij sommige treedt een
stijging op.
Uitvoering maatregelen en projecten
In de monitoring wordt de voortgang in ruimtelijke projecten en de uitvoering
van maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit bijgehouden. Uit de
opgaven van de verantwoordelijke overheden blijkt dat bijna de helft van de
maatregelen is afgerond. In 2015 moeten alle maatregelen afgerond of in
uitvoering zijn; de voortgang van de uitvoering is hiermee in lijn.
Overigens is niet precies bekend hoe overheden de effecten van maatregelen
hebben verwerkt in de invoergegevens. Als maatregelen wel zijn opgenomen in
de modelberekeningen, maar in de praktijk niet het beoogde effect hebben, leidt
dit tot een hogere emissie dan berekend. Het omgekeerde geldt voor
maatregelen die een moeilijk te kwantificeren effect hebben en daarom niet zijn
verwerkt in de invoergegevens. Als deze in de praktijk wel zijn uitgevoerd, leidt
dit mogelijk tot lagere emissies.
Van de ruimtelijke projecten bevindt een krappe tweederde zich nog in de
voorbereidende fase. De vertraging van de ruimtelijke projecten kan betekenen
dat de eventuele extra emissies gerelateerd aan deze projecten, pas na afloop
van het NSL een negatief effect zullen hebben op de luchtkwaliteit.
Invoergegevens
Uit een steekproef blijkt dat de meeste gegevens voor de monitoring conform de
wettelijke voorschriften zijn ingevoerd. Er zijn net als in voorgaande jaren echter
wel aandachtspunten: vooral daar waar wegbeheerders geen overschrijdingen
verwachten, worden gegevens minder vaak aan verbeterde inzichten aangepast
en soms minder zorgvuldig ingevoerd. De monitoringsresultaten bieden in deze
gebieden mogelijk geen representatief beeld van de luchtkwaliteit.
Onzekerheden en risico’s
Zowel voor het wegverkeer als de veehouderij liggen de berekende
concentraties op veel locaties dicht tegen de grenswaarde. Dit maakt het aantal
overschrijdingen gevoelig voor onzekerheden in de berekeningen en voor
geringe tegenvallers. Hierbij geldt dat de kans op een hoger aantal
overschrijdingen groter is dan de kans op een lager aantal.
Een uitgevoerde gevoeligheidsanalyse voor stikstofdioxide waarbij die
gevoeligheden in de berekeningen zijn meegenomen, toont dat het aantal
toetspunten met een overschrijding in 2015 tot tien keer hoger kan uitvallen dan
onder de huidige aannames is berekend. Een gevoeligheidsanalyse bij de
fijnstofberekeningen bij veehouderijen laat zien dat indien alle berekende
Pagina 10 van 146

RIVM rapport 680712005

fijnstofconcentraties 2 µg/m3 hoger waren geweest 1, het aantal
veehouderijgerelateerde overschrijdingen in 2012 ruim anderhalf keer zo hoog
zou zijn uitgevallen.

1

Bijvoorbeeld door hogere grootschalige achtergrondconcentraties of hogere emissiefactoren et cetera.

Pagina 11 van 146

RIVM rapport 680712005

Pagina 12 van 146

RIVM rapport 680712005

Inleiding
Wijzigingen ten opzichte van de monitoring 2012
De voorliggende rapportage is de vierde monitoringsrapportage van het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Omwille van de
consistentie is de opbouw van de rapportage voor zover mogelijk gelijk aan de
voorgaande rapportage.
Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
Door de Europese Commissie zijn in 1998 grenswaarden voor luchtkwaliteit
opgesteld waaraan alle lidstaten moeten voldoen. Omdat Nederland niet tijdig
aan de grenswaarden kon voldoen, heeft de overheid in 2008 een verzoek tot
uitstel respectievelijk vrijstelling (derogatieverzoek) van de grenswaarden
ingediend bij de Europese Commissie. In dit verzoek tot uitstel is het NSL
opgenomen met daarin een onderbouwing hoe Nederland op een later tijdstip
aan de normen wil gaan voldoen. Het NSL is een programma waarin de
Rijksoverheid met de decentrale overheden samenwerkt om overschrijdingen
van de normen op te lossen. In april 2009 heeft de Europese Commissie (met
uitzondering van een kleine kanttekening voor de agglomeratie HeerlenKerkrade) goedkeuring gegeven aan het door Nederland ingediende
derogatieverzoek (VROM, 2009).
Uitvoering van het NSL leidt er volgens het ministerie van IenM en
participerende overheden toe dat op de afgesproken tijdstippen Nederland aan
de Europese grenswaarden voor de luchtkwaliteit zal voldoen. Om dit te
bereiken zijn in het NSL twee hoofddoelen geformuleerd:
− ‘Het verbeteren van de luchtkwaliteit ten behoeve van de volksgezondheid’,
met als concretisering het overal tijdig voldoen aan de grenswaarden.
− ‘Het bieden van ruimte voor en bijdragen aan de onderbouwing van
ruimtelijke projecten’.
De systematiek van het NSL is beschreven in het derogatieverzoek en het
kabinetsbesluit tot vaststelling van het NSL. Bij de vaststelling is gekeken hoe de
luchtkwaliteit zich zou ontwikkelen op basis van de autonome ontwikkeling in
combinatie met de effecten van voorgenomen maatregelen ter verbetering van de
luchtkwaliteit en (ruimtelijke) projecten. Na vaststelling van het NSL (medio 2009)
is het vervangen en toevoegen van projecten en maatregelen via een meldingsprocedure toegestaan, mits deze passen binnen de doelstellingen van het NSL.
Monitoren van het NSL
Om zicht te houden of tijdens de looptijd van het NSL de doelen binnen bereik
blijven, is het belangrijk om de voortgang jaarlijks te monitoren. Dit gebeurt
door middel van een monitoringsprogramma. Deze monitoring richt zich zowel
op de voortgang van de uitvoering van projecten en maatregelen als op de
ontwikkeling van de luchtkwaliteit. Er kunnen immers diverse wijzigingen
optreden in zowel de uitvoering van projecten en maatregelen zelf, als in andere
factoren die van invloed zijn op het bepalen van de luchtkwaliteit. Voorbeelden
hiervan zijn de wijzigingen in de grootschalige achtergrondconcentraties,
emissiefactoren van bronnen en verbeterde (wetenschappelijke) inzichten over
trends in concentraties of berekeningsmethoden.
De uitvoering van de monitoring is in 2009 neergelegd bij Bureau Monitoring.
Bureau Monitoring werkt in opdracht van het ministerie van IenM. Binnen
Bureau Monitoring werken het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Pagina 13 van 146

RIVM rapport 680712005

(RIVM) en Rijkswaterstaat Leefomgeving/InfoMil samen. Bureau Monitoring
levert jaarlijks een monitoringsrapportage met daarin de resultaten van de
monitoring.
Het doel van het NSL is om uiteindelijk in heel Nederland tijdig aan de Europese
normen te voldoen. Omdat het voldoen aan de normen voor stikstofdioxide en
fijn stof centraal staat in het NSL, is de presentatie van de resultaten in deze
rapportage daar ook specifiek op gericht. De luchtkwaliteitsberekeningen zijn
uitgevoerd vanuit het door het ministerie van IenM vastgestelde beleidskader.
Dit houdt in dat de berekeningen zijn uitgevoerd op basis van door de
overheden aangeleverde gegevens, op de door de overheden aangegeven
toetslocaties en met de door de wet voorgeschreven rekenmethoden.
De luchtkwaliteitsnormen zijn er primair vanwege de effecten die de
luchtkwaliteit op de volksgezondheid heeft. Bij de vaststelling van het NSL is als
eerste doel opgenomen het verbeteren van de luchtkwaliteit ten behoeve van de
volksgezondheid. Zo staat geformuleerd: ‘De achterliggende drijfveer hiervoor is
dat het kabinet de schadelijke effecten van luchtverontreiniging op de
gezondheid sterk wil verminderen’ (VROM, 2009, p. 50). Naast het halen van de
normen is in de rapportage daarom ook aandacht besteed aan de ontwikkeling
van blootstelling van de bevolking aan de buitenluchtconcentraties
stikstofdioxide en fijn stof.
Naar aanleiding van een op 16 juni 2011 in de Tweede Kamer aangenomen
motie (de motie ‘Van Tongeren’) heeft het ministerie van IenM het RIVM
gevraagd tijdens de monitoringsronde 2011 een controle op de invoergegevens
uit te voeren. Sindsdien is deze controle elke ronde uitgevoerd. Ook tijdens de
monitoringsronde van 2013 heeft het RIVM de kwaliteit van de gegevens via een
steekproef geanalyseerd. Het gaat hierbij om consistentiecontroles en een
analyse van kenmerken van toetspunten, zoals ligging, typering, et cetera.
Controle van de gerapporteerde verkeersintensiteiten en aantallen dieren bij
veehouderijen valt hier vanwege de complexiteit en beperkte mogelijkheden
expliciet buiten.
Betrokken partijen
Het NSL is een samenwerkingsprogramma waarbij de invulling van de
monitoring en de werkzaamheden van Bureau Monitoring worden afgestemd met
de Overleggroep NSL Monitoring. De overleggroep bestaat uit
vertegenwoordigers van de verschillende partners (gemeenten, provincies,
Rijkswaterstaat en het ministerie van IenM). Ook de voorliggende rapportage is
met de NSL-partners afgestemd.
De deelnemende samenwerkingspartners hebben de verantwoordelijkheid om de
maatregelen uit te voeren die zijn opgenomen bij de vaststelling van het NSL. In
het kader van de monitoring leveren zij tijdens de jaarlijkse actualisatie
informatie over zowel de voortgang van de projecten en maatregelen als
eventuele wijzigingen daarin. Tegelijkertijd leveren zij de meest actuele
invoergegevens met betrekking tot verkeer en veehouderijen. Het is de
verantwoordelijkheid van de betreffende overheden dat deze informatie correct
en volledig is. De resultaten die in deze rapportage zijn gepresenteerd volgen
rechtstreeks uit de aangeleverde gegevens.
Uitvoering Monitoring NSL (wegverkeer)
Deze paragraaf geeft kort weer hoe overheden de benodigde gegevens elk jaar
actualiseren en hoe Bureau Monitoring deze verwerkt tot de eindresultaten. Het
Pagina 14 van 146

RIVM rapport 680712005

proces (vastgesteld in de procesafspraken ‘Uitvoering Monitoring NSL’ 2, versie
2013) bestaat grofweg uit de volgende stappen:
− Actualisatie: vanaf begin maart hebben de overheden de mogelijkheid om de
invoergegevens voor de jaarlijkse berekeningen te actualiseren in de
Monitoringstool. Overheden kunnen tijdens de actualisatie ook de
wijzigingen en voortgang in de NSL-projecten en -maatregelen aangeven.
Dit kan tot midden mei.
− Per 1 april komt de jaarlijks geactualiseerde versie van de Rekentool
beschikbaar. Overheden kunnen met de Rekentool zelf op basis van hun
gegevens berekeningen uitvoeren conform de uitgangspunten van de NSL
Monitoring. Tijdens de actualisatie kunnen de berekeningen ook gebruikt
worden ter controle van de invoergegevens;
− Jaarlijkse berekeningen: de invoergegevens worden vastgesteld per 15 mei
en kunnen daarna niet meer worden gewijzigd. Vervolgens worden
landsdekkende berekeningen met de Monitoringstool uitgevoerd op basis
van de geactualiseerde gegevens. De resultaten van de berekeningen
worden na validatie op 1 juli aan de overheden ter beschikking gesteld. De
validatie van de Monitoringstool 2013 is te vinden in Bijlage 1;
− Analyse en rapportage: het RIVM voert het inhoudelijke deel van de
rapportage over de luchtkwaliteit uit en InfoMil beschrijft de voortgang van
de projecten en de maatregelen. Bureau Monitoring legt op 1 oktober het
conceptrapport voor aan het ministerie van IenM. Het ministerie van IenM
draagt vervolgens zorg voor afstemming met de Overleggroep NSL
Monitoring. Ten slotte is op 1 november de eindversie van de rapportage
beschikbaar. Bij het openbaar maken van de rapportage worden ook de
geactualiseerde invoergegevens en resultaten in de Monitoringstool
beschikbaar gesteld via de website www.nsl-monitoring.nl.
Bijzonderheden monitoringsproces 2013
In het vierde monitoringsjaar is beperkt afgeweken van het hierboven
weergegeven monitoringsprotocol. De Rekentool 2013 is midden april ter
beschikking gesteld. Vervolgens hebben de NSL-partners van het ministerie van
IenM tot 31 mei (in plaats van 15 mei) de tijd gekregen hun gegevens te
actualiseren.
Uitvoering Monitoring NSL (veehouderijen)
In de huidige monitoringsronde zijn zowel de generieke gegevens als de lokale
veehouderij specifieke invoergegevens geactualiseerd. Het lokaal bevoegd gezag
heeft de mogelijkheid gehad om de bedrijfsspecifieke invoergegevens (aantallen
dieren, stalsystemen, enzovoort) te actualiseren op basis van nieuwe inzichten
én veehouderijlocaties en toetslocaties toe te voegen die nog niet eerder zijn
meegenomen in de monitoring, maar waar wel sprake is van een risico op
overschrijding van de fijnstofnorm. De actualisatie van deze gegevens vond deze
monitoringsronde voor het eerst plaats via de Monitoringstool.
De invoergegevens zijn vastgesteld op 31 mei. Vervolgens heeft het RIVM
berekeningen uitgevoerd op basis van de geactualiseerde gegevens. De
resultaten van de berekeningen zijn na validatie begin september aan de
overheden ter beschikking gesteld. Een algemene beschrijving van de
berekeningen en de analyse staat in Bijlage 3.

2

http://www.infomil.nl/publish/pages/57110/procesafspraken_monitoring_nsl_2013__jan_2013.pdf.
Pagina 15 van 146

RIVM rapport 680712005

Pagina 16 van 146

RIVM rapport 680712005

1

Luchtkwaliteitsnormen en begrippenkader

Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de luchtkwaliteitsnormen waaraan in deze
rapportage wordt getoetst. Verder worden belangrijke begrippen uit deze
rapportage toegelicht.
1.1

Regeling beoordeling luchtkwaliteit en Wet milieubeheer
De Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007 (Rbl 2007) vormt de basis voor de
uitgevoerde berekeningen. Voor de huidige rapportage is uitgegaan van de
gepubliceerde versie uit 2013, zoals die op www.wetten.nl te vinden is.

1.2

Toetsing aan de luchtkwaliteitsnormen
Door de Europese Commissie zijn in 1998 grenswaarden voor luchtkwaliteit
opgesteld waaraan alle lidstaten moeten voldoen. De vigerende grenswaarden
voor luchtkwaliteit zijn opgenomen in de Europese richtlijn (2008/50/EG). De
Europese norm voor de jaargemiddelde NO2-concentratie is 40 μg/m3. In de Rbl
2007 is daarbij een afrondingsregel opgenomen op één getal achter de komma
(decimaal). Daarom wordt in deze rapportage 40,5 μg/m3 als toetswaarde
gehanteerd. Voor fijn stof gelden twee normen: een jaarnorm en een
etmaalnorm. Bij de jaarnorm is de grenswaarde een jaargemiddeldeconcentratie
fijn stof van 40 μg/m3 en bij de etmaalnorm mag maximaal 35 dagen per jaar
een overschrijding van de fijnstofconcentratie boven de 50 μg/m3 voorkomen.
De richtlijn geeft de mogelijkheid aan lidstaten om op een later tijdstip aan de
grenswaarden te voldoen indien het lidstaat aantoont dat na afloop van de
derogatie wel aan de grenswaarden wordt voldaan. Nederland heeft
gebruikgemaakt van deze mogelijkheid. Vanwege de verleende derogatie moest
Nederland vanaf juni 2011 aan bovenstaande Europese normen voor fijn stof
voldoen. Feitelijk is 2012 het eerste hele jaar dat aan deze norm moet worden
voldaan. Voor stikstofdioxide geldt dat in 2015 aan de Europese normen moet
worden voldaan.
Bij toetsing van berekende concentraties fijn stof aan de grenswaarden is het
toegestaan de concentraties te corrigeren voor de aanwezigheid van zeezout in
de lucht. Sinds de herziening van de Rbl in 2012 is de hoogte van de
zeezoutaftrek locatieafhankelijk, dit geldt zowel voor de aftrek op het
jaargemiddelde als de aftrek op het aantal overschrijdingsdagen.
Onderzoek toont een empirische relatie aan tussen het aantal dagen
overschrijding van de etmaalnorm en de jaargemiddelde concentratie. Uit deze
relatie blijkt dat als aan de etmaalnorm is voldaan impliciet ook aan de jaarnorm
is voldaan (Rbl 2007). Daarom wordt in de monitoringsrapportage primair
getoetst op de etmaalnormoverschrijding.
Voor de fijnere fractie van fijn stof (PM2.5) zijn in de Europese richtlijn een viertal
grenswaarden en blootstellingscriteria opgenomen. De enige die voor deze
rapportage relevant is, betreft een grenswaarde voor de jaargemiddelde
concentratie. PM2.5-concentraties mogen vanaf 2015 maximaal 25 μg/m3 zijn. In
de Rbl 2007 is daarbij een afrondingsregel opgenomen op één getal achter de
komma. Daarom wordt in deze rapportage 25,5 μg/m3 als toetswaarde
gehanteerd.
Pagina 17 van 146

RIVM rapport 680712005

1.3

Begrippenkader
Belangrijke begrippen in de rapportage zijn:
− toetspunten en rekenpunten: in de monitoring wordt voor een groot aantal
locaties de luchtkwaliteit berekend. De wegbeheerders geven de exacte
geografische locaties op waar moet worden gerekend. Elke ingevoerde
locatie is dus per definitie een rekenpunt waar de luchtkwaliteit wordt
bepaald. De resulterende concentraties kunnen vervolgens voor
verschillende doelen worden gebruikt. Bijvoorbeeld om de resultaten te
toetsen aan de normen, om bevolkingsblootstelling te bepalen of om de
luchtkwaliteit inzichtelijk te maken om andere redenen. Indien het gaat om
het eerste doel, het wettelijke toetsen aan de normen voor luchtkwaliteit,
heeft een dergelijk rekenpunt het kenmerk ‘NSL-toetspunt’. Deze
rekenpunten worden kortweg aangeduid als ‘toetspunten’. Om met het NSL
in heel Nederland tijdig te voldoen aan de normen voor luchtkwaliteit gaat
het dus specifiek om de luchtkwaliteit op de toetspuntlocaties. De andere
rekenpunten vergroten het inzicht in de ontwikkeling van de luchtkwaliteit in
Nederland en de blootstelling van de bevolking;
− ‘te beschermen objecten’: in de monitoring van de veehouderijen wordt op
de te beschermen objecten in de omgeving van de veehouderijlocaties de
luchtkwaliteit berekend en getoetst aan de jaar- en etmaalnorm voor fijn
stof. Het lokaal bevoegd gezag van de veehouderijlocatie is verantwoordelijk
voor het aanleveren van de exacte geografische locaties waarop moet
worden gerekend. Te beschermen objecten zijn gebouwen die voor
menselijk wonen of menselijk verblijf zijn bestemd. In de monitoring worden
alle te beschermen objecten (zowel woningen op het terrein van inrichtingen
als daarbuiten) getoetst aan de normen en kortweg aangeduid als
rekenlocaties;
− toepasbaarheidsbeginsel en blootstellingcriterium: de Europese normen voor
de luchtkwaliteit gelden overal in Nederland. De Europese richtlijn kent
echter een toepasbaarheidsbeginsel waarin wordt gesteld dat niet overal aan
de normen hoeft te worden getoetst. De kern van het
toepasbaarheidsbeginsel is dat niet hoeft te worden getoetst op plekken
waar het publiek formeel geen toegang toe heeft, zoals op rijbanen en
middenbermen van wegen. In de richtlijn is tevens opgenomen dat toetsing
aan de normen daar plaatsvindt ‘waar de hoogste concentraties voorkomen
waaraan de bevolking rechtstreeks of indirect kan worden blootgesteld
gedurende een periode die in vergelijking met de middelingstijd van de
grenswaarde(n) niet verwaarloosbaar is’. Dit is het zogeheten
blootstellingscriterium. Zowel het toepasbaarheidsbeginsel als het
blootstellingscriterium is in 2010 in de Nederlandse wetgeving
geïmplementeerd. Met name in de toepassing van het blootstellingscriterium
zijn interpretatieverschillen mogelijk. De uiteindelijke wijze van toepassing
en gebruik van het toepasbaarheidsbeginsel of het blootstellingscriterium is
de verantwoordelijkheid van de betreffende (lokale) overheid;
− bevolkingsblootstelling: zoals in de inleiding is aangegeven, wordt in dit
rapport ook aandacht besteed aan het gezondheidsaspect van luchtkwaliteit.
Dit gebeurt in de vorm van bevolkingsblootstelling. Bevolkingsblootstelling is
gedefinieerd als de gemiddelde concentratie van een stof waaraan de
bevolking in een bepaald gebied wordt blootgesteld, bijvoorbeeld per
gemeente of in heel Nederland. Dit is berekend voor zowel het gepasseerde
jaar 2012 als voor het zichtjaar 2015 op basis van woonadres. Uit deze
resultaten kan men opmaken of de concentratie waar de bevolking in een
bepaald gebied gemiddeld aan wordt blootgesteld, afneemt of niet;

Pagina 18 van 146

RIVM rapport 680712005

−

−

−

toetsing resultaten met toepassing van een bandbreedte: de resultaten van
de uitgevoerde berekeningen hebben een aanzienlijke onzekerheid, inherent
aan luchtkwaliteitsmodellen en de aannames in de monitoring. Deze
onzekerheid bepaalt mede de waarschijnlijkheid van het halen van de
normen, zie ook Hoofdstuk 5. Ook kunnen zich gedurende de looptijd van
het NSL tegenvallers voordoen die een risico vormen voor het doel van het
NSL. Bijvoorbeeld tegenvallende maatregeleffecten, een andere
economische ontwikkeling of een trendmatige ontwikkeling van de
luchtkwaliteit die anders is dan eerder was aangenomen. Om hier meer
inzicht in te geven, worden ook resultaten gepresenteerd van een toetsing
aan een waarde lager dan de norm. Voor PM10 worden daartoe resultaten
gegeven waarbij is getoetst op dertig-dagenoverschrijding. Voor NO2 worden
resultaten getoond waarbij is getoetst op 38 μg/m3
jaargemiddeldeconcentratie (2 μg/m3 lager dan de waarde van de norm). Op
deze wijze wordt enig inzicht gegeven in de mogelijke risico’s die verbonden
zijn aan de bestaande onzekerheden.
toetsing resultaten met toepassing van de zeezoutaftrek: bij toetsing van
berekende concentraties fijn stof aan de grenswaarden mogen de
concentraties worden gecorrigeerd voor de aanwezigheid van zeezout in de
lucht, als er sprake is van een grenswaardeoverschrijding. De zeezoutaftrek
op het jaargemiddelde is gemeenteafhankelijk en varieert tussen de 1 en
5 µg/m3. Voor de etmaalnorm is per provincie een aftrek op het aantal
overschrijdingsdagen bepaald. Het aantal dagen dat bij toetsing buiten
beschouwing wordt gelaten, varieert tussen de 2 en 4 dagen. Vanwege de
empirische relatie tussen de twee normen geldt in deze rapportage voor de
berekeningen nabij wegen, na aftrek van de zeezoutcorrectie,
jaargemiddelde fijnstofconcentraties groter dan 31,2 μg/m3 als
overschrijding van de etmaalnorm. De zeezoutaftrek van de eerste twee
dagen is equivalent aan 0,5 μg/m3 jaargemiddelde concentratie. Voor elke
daaropvolgende extra correctiedag mag 0,2 μg/m3 van de jaargemiddelde
concentratie worden afgetrokken.
overschrijdingen per kilometer rijrichting: het punt waar de luchtkwaliteit
nabij wegen moet worden getoetst aan de normen dient volgens de
Europese richtlijn representatief te zijn voor honderd meter weglengte. In de
huidige Monitoringstool liggen in veel gevallen aan beide kanten van een
weg rekenpunten. Deze worden individueel meegenomen in de resultaten.
Dat betekent: een rekenpunt is representatief voor één rijrichting (één kant
van de weg). Dit in tegenstelling tot de wijze van presentatie in de
vaststelling van het NSL, waar in de bijbehorende tool (Saneringstool) per
100 honderd meter weg de hoogste concentratie (van één van de twee
kanten van de weg) als representatief voor de gehele weg werd genomen.
Dit heeft gevolgen voor het beeld dat ontstaat bij vergelijking van de
resultaten van de Saneringstool en de Monitoringstool.
grootschalige achtergrondconcentraties: de Grootschalige
Concentratiekaarten Nederland (GCN) vormen de basis voor de door het
ministerie van IenM bekendgemaakte grootschalige
achtergrondconcentraties die in de Monitoringstool gebruikt worden. De
grootschalige achtergrondconcentraties verschillen op twee onderdelen van
de GCN-kaarten. Ten eerste is voor de provincies Noord-Brabant,
Gelderland, Utrecht en Limburg bij de berekening van de bijdrage van
veehouderijen aan de PM10- en PM2.5-concentraties voor 2015 uitgegaan van
de vergunde aantallen dieren. Dit in plaats van bijdragen van veehouderijen
op basis van een interpolatie tussen de meest recente gerapporteerde
emissiecijfers en de projectie voor 2020. Verder is de bijdrage van de
Pagina 19 van 146

RIVM rapport 680712005

Tweede Maasvlakte opgenomen in de concentratiekaarten voor de jaren
2015 tot en met 2030.

Pagina 20 van 146

RIVM rapport 680712005

2

Resultaten luchtkwaliteit langs wegen

In dit hoofdstuk worden de resultaten van de monitoring van de luchtkwaliteit
op de toetspunten nabij wegen voor fijn stof (zowel PM10 als de fijnere fractie
fijn stof PM2.5) en stikstofdioxide (NO2) gepresenteerd. De verkeersgerelateerde
berekeningen zijn uitgevoerd voor zowel het gepasseerde jaar (2012) als voor
het jaar waarop in Nederland aan de Europese normen voor NO2 moet worden
voldaan (2015). Voor fijn stof is 2012 het eerste hele jaar na het aflopen van de
derogatie dat aan de Europese normen kan worden getoetst. Het aantal
overschrijdingen voor fijn stof in 2012 dat in deze rapportage gerapporteerd
wordt, betreffen dus daadwerkelijke overschrijdingen van de norm.
De resultaten voor 2015 en 2012 zijn te vinden in respectievelijk 2.1 en 2.2; in
2.3 worden concentratieverdelingen getoond van NO2, PM10 en PM2.5. In 2.4 en
verder volgt vervolgens een vergelijking van de resultaten met die uit eerdere
monitoringsrondes. In 2.4 is ook beknopt een duiding van de verschillen met de
vorige monitoringsronde te vinden, voor een overzicht van alle veranderingen
wordt verwezen naar Hoofdstuk 5. Dit jaar worden voor het eerst de resultaten
van de berekeningen voor zichtjaar 2020 getoond; figuren voor zowel NO2 als
PM10 worden gepresenteerd in Bijlage 2B.
De in dit hoofdstuk gepresenteerde resultaten zijn exclusief specifieke
overschrijdingen bij veehouderijen. Deze worden in Hoofdstuk 3 gepresenteerd.
De emissies van veehouderijen zijn wel in de achtergrondconcentraties
meegenomen.
De resultaten in dit hoofdstuk (alsook in de bijbehorende Bijlage 2) zijn
gebaseerd op de gegevens zoals die door de wegbeheerders zijn ingevoerd in de
Monitoringstool. Deze gegevens bevatten nog onvolkomenheden, zie Hoofdstuk
6 voor een overzicht en de betekenis hiervan in relatie tot het (tijdig) voldoen
aan de normen. In Bijlage 6A zijn de door wegbeheerders gemelde
onvolkomenheden vermeld.
2.1

Resultaat voor 2015
In deze paragraaf worden de resultaten van de NO2- , PM2.5- en PM10concentraties voor 2015 weergegeven. In de berekeningen voor 2015 wordt nog
circa 13 km weg (per rijrichting 3) met een overschrijding van de NO2-norm
berekend. Alle overschrijdingslocaties bevinden zich bij binnenstedelijke wegen4.
In Amsterdam zijn een aantal, zeer waarschijnlijk onterechte, overschrijdingen
berekend ten gevolge van foutieve invoer 5 in de Monitoringstool in de
monitoringsronde van 2012. Het betreft ongeveer 1 tot 1,5 km weg (per
rijrichting).
Ook voor PM10 komen in de huidige berekeningen nog overschrijdingen voor in
2015. Deze overschrijdingen vinden plaats op locaties waar de
achtergrondconcentratie hoog is ten gevolge van industrie of intensieve veeteelt.
3

Zie 1.3 Begrippenkader: overschrijdingen per kilometer rijrichting voor nadere uitleg.
De locaties in Limburg betreffen een segment van de A2 in Maastricht; zie Bijlage 6A voor een beknopte
toelichting op deze locaties door Rijkswaterstaat.
5
Vanwege een aangepaste procedure in het GCN-traject (zie 5.1 voor meer informatie) werkt deze fout in de
lokale invoer ook door in de grootschalige achtergrondconcentratie ter plaatse.
4

Pagina 21 van 146

RIVM rapport 680712005

In totaal gaat het om circa 14 km weg (per rijrichting). In Tabel 1 en Tabel 2 is
per provincie weergegeven hoeveel overschrijdingen er zijn berekend. Tevens
zijn de totalen voor heel Nederland gepresenteerd. De tabellen tonen dat de
overschrijdingen in verscheidene provincies voorkomen. In Bijlage 2 zijn de
resultaten per gemeente in een tabel weergegeven.
Tabel 1 Overzicht van het aantal kilometers (per rijrichting) NO2overschrijdingen per provincie voor 2015. Waar een streepje staat, zijn in de
berekeningen geen overschrijdingen geconstateerd.
Provincie

Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid-Holland
Totaal
Nederland

Totaal
2015
NO2
0.8
1.6
1.0
3.5
2.9
2.8

Rijksweg
2015
NO2
1.6
-

Provinciaal
2015
NO2
-

Lokaal
2015
NO2
0.8
1.0
3.5
2.9
2.7

Overig
2015
NO2
0.1

12.6

1.6

-

10.9

-

Tabel 2 Overzicht van het aantal kilometers (per rijrichting) PM10overschrijdingen per provincie voor 2015 (exclusief veehouderijen). Waar een
streepje staat, zijn in de berekeningen geen overschrijdingen geconstateerd.
Provincie

Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid-Holland
Totaal
Nederland

Pagina 22 van 146

Totaal
2015
PM10
0.2
13.0
0.5
-

Rijksweg
2015
PM10
0.2
-

Provinciaal
2015
PM10
3.9
-

Lokaal
2015
PM10
9.1
0.5
-

Overig
2015
PM10
-

13.7

0.2

3.9

9.6

-

RIVM rapport 680712005

NO2 concentratie > 40,5 µg/m3 in 2015

NO2 concentratie > 38 µg/m3 in 2015

Aantal km rijrichting waarbij de jaargemiddelde concentratie
NO 2 > 40,5 µg/m 3 per gemeente (prognose)

Aantal km rijrichting waarbij de jaargemiddelde concentratie
NO 2 > 38 µg/m 3 per gemeente (prognose)

Aantal km

Aantal km

0

0

0.1 - 1

0.1 - 1

1-5

1-5

5 - 10

5 - 10

> 10

> 10

Figuur 1 NO2: aantal overschrijdingen in 2015 getoetst aan de wettelijke
grenswaarde (links) en met bandbreedte (rechts)

PM10 > 35 dagen in 2015

PM10 > 30 dagen in 2015

Aantal km rijrichting waarbij het aantal overschrijdingsdagen
PM 10 > 35 dagen per gemeente inclusief zeezoutaftrek
(prognose)

Aantal km rijrichting waarbij het aantal overschrijdingsdagen
PM 10 > 30 dagen per gemeente zonder zeezoutaftrek
(prognose)

Aantal km

Aantal km

0

0

0.1 - 1

0.1 - 1

1-5

1-5

5 - 10

5 - 10

> 10

> 10

Figuur 2 PM10: aantal overschrijdingen van de etmaalnorm in 2015 getoetst aan
de wettelijke grenswaarde rekening houdend met de zeezoutaftrek (links) en
met bandbreedte (rechts). Exclusief overschrijdingen bij veehouderijen.
Pagina 23 van 146

RIVM rapport 680712005

In Figuur 1 zijn de resultaten voor NO2 grafisch gepresenteerd. Per gemeente is
bepaald op hoeveel toetspunten de berekende concentratie boven de norm ligt.
Het totale aantal, per kilometer rijrichting, is door middel van een kleurklasse in
deze figuur aangegeven. In de linkerfiguur is zichtbaar in welke gemeenten in de
huidige berekeningen nog niet tijdig aan de norm wordt voldaan. De
berekeningen kennen een aanzienlijke onzekerheid. Om een idee te geven wat
het aantal overschrijdingen zou zijn als gemaakte aannames tegenvallen, is in
de rechterfiguur niet op de waarde van 40,5 μg/m3 getoetst maar op 38 μg/m3.
In Figuur 2 worden de resultaten voor PM10 in 2015 gepresenteerd. Het resultaat
laat overschrijdingen zien rondom de industrie in de IJmond. Ook zijn er
overschrijdingen te vinden in gebieden met intensieve veehouderij in Gelderland
en Limburg. Om een idee te geven hoe groot het aantal overschrijdingen zou
zijn als gemaakte aannames tegenvallen, is in de rechter figuur op dertig
overschrijdingsdagen getoetst (zonder toepassing van de zeezoutaftrek).
Er zijn ook berekeningen uitgevoerd voor de fijnere fractie van fijn stof, PM2.5. Er
wordt in 2015 geen overschrijding van de jaarnorm geconstateerd. In paragraaf
2.3 wordt een histogram gepresenteerd van de concentratieverdeling van PM2.5
in 2012 en 2015.
2.2

Resultaat voor gepasseerd jaar (2012)
In deze paragraaf worden de resultaten weergegeven van de berekeningen voor
het gepasseerde jaar. Het gaat om de berekeningen van de NO2- en PM10concentraties. De berekeningen voor een gepasseerd jaar worden eenmalig
vastgesteld en aan de Europese Unie (EU) gerapporteerd. Daarom zijn dit
definitieve resultaten in tegenstelling tot de prognoses die in de loop der jaren
nog kunnen wijzigen.
Omdat Nederland voor NO2 van de Europese Commissie tot 2015 uitstel heeft
gekregen, hoeft Nederland nu nog niet te voldoen aan de normen. Zoals eerder
aangegeven, liep voor PM10 het verleende uitstel halverwege 2011 af. Hierdoor
is 2012 het eerste jaar waarvoor de berekeningen voor het gehele jaar aan de
normen kan worden getoetst.
Tabel 3 en Tabel 4 tonen dat er in de berekeningen voor het gepasseerde jaar
2012 op uiteenlopende plekken in Nederland concentraties boven de normen
voor PM10 en NO2 zijn. In totaal gaat het om circa 188 km weg of straat (per
rijrichting) voor NO2 en om circa 4 km weg voor PM10. In Figuur 3 en Figuur 4
zijn de resultaten ook grafisch per gemeente gepresenteerd, voor beide figuren
is ook een variant met bandbreedte toegevoegd.

Pagina 24 van 146

RIVM rapport 680712005

Tabel 3 Overzicht van het aantal kilometers (per rijrichting) met NO2concentraties hoger dan 40,5 μg/m3 per provincie voor het gepasseerde jaar
2012. Waar een streepje staat zijn in de berekeningen geen overschrijdingen
geconstateerd.
Provincie

Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid-Holland

Totaal
2012
NO2
0.1
5.5
1.5
14.1
12.7
0.2
13.2
140.6

Rijksweg
2012
NO2
0.4
0.6
4.3
0.4
3.6
43.5

Provinciaal
2012
NO2
0.1
0.2
0.2
14.7

Lokaal
2012
NO2
0.1
5.1
0.9
9.7
12.1
0.2
9.4
81.2

Overig
2012
NO2
1.2

Totaal Nederland

187.9

52.8

15.2

118.7

1.2

Tabel 4 Overzicht van het aantal kilometers (per rijrichting) PM10overschrijdingen per provincie voor het gepasseerde jaar 2012 (exclusief
veehouderijen). Waar een streepje staat zijn in de berekeningen geen
overschrijdingen geconstateerd.
Provincie

Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid-Holland
Totaal Nederland

Totaal
2012
PM10
2.2
1.7
-

Rijksweg
2012
PM10
-

Provinciaal
2012
PM10
-

Lokaal
2012
PM10
2.2
1.7
-

Overig
2012
PM10
-

3.9

-

-

3.9

-

Pagina 25 van 146

RIVM rapport 680712005

NO2 concentratie > 40,5 µg/m3 in 2012

NO2 concentratie > 38 µg/m3 in 2012

Aantal km rijrichting waarbij de jaargemiddelde concentratie
NO 2 > 40,5 µg/m 3 per gemeente

Aantal km rijrichting waarbij de jaargemiddelde concentratie
NO 2 > 38 µg/m 3 per gemeente

Aantal km

Aantal km

0

0

0.1 - 1

0.1 - 1

1-5

1-5

5 - 10

5 - 10

> 10

> 10

Figuur 3 Aantal overschrijdingen NO2 getoetst aan de wettelijke grenswaarde
(zonder derogatie) voor 2012 (links) en met bandbreedte (rechts).

PM10 > 35 dagen in 2012

PM10 > 30 dagen in 2012

Aantal km rijrichting waarbij het aantal overschrijdingsdagen
PM 10 > 35 dagen per gemeente inclusief zeezoutaftrek

Aantal km rijrichting waarbij het aantal overschrijdingsdagen
PM 10 > 30 dagen per gemeente zonder zeezoutaftrek

Aantal km

Aantal km

0

0

0.1 - 1

0.1 - 1

1-5

1-5

5 - 10

5 - 10

> 10

> 10

Figuur 4 Aantal overschrijdingen van de etmaalnorm in 2012 getoetst aan de
wettelijke grenswaarde rekening houdend met de zeezoutaftrek (links) en met
bandbreedte (rechts). Exclusief overschrijdingen bij veehouderijen.
Pagina 26 van 146

RIVM rapport 680712005

Concentratieverdelingen

3

Nederland (2012)

Nederland (prognose 2015)

Nederland (prognose 2015)

Figuur 5 Verdeling van concentraties NO2 (links) en PM10 (rechts, exclusief
veehouderijen) in Nederland voor 2012 en 2015.
Concentratiehistogram PM 2,5
Aantal km rijrichting
100000
10000
1000
100
10
1

> 29

27-29

25-27

23-25

21-23

19-21

17-19

15-17

13-15

11-13

9-11

0,1

7-9

> 40

Concentratie (in µg/m )

Nederland (2012)

5-7

38-40
3

Concentratie (in µg/m )

3

Concentratie (in µg/m )
Nederland (2012)
Nederland (prognose 2015)

Figuur 6 Verdeling van concentraties PM2.5 in Nederland voor 2012 en 2015.

6

36-38

34-36

32-34

30-32

26-28

24-26

0-20

22-24

0,1
20-22

0,1

> 50

1

48-50

1

46-48

10

44-46

10

42-44

100

40-42

100

38-40

1000

36-38

1000

34-36

10000

32-34

10000

30-32

Aantal km rijrichting
100000

28-30

Aantal km rijrichting
100000

0-26

Concentratiehistogram PM 10

26-28

Concentratiehistogram NO 2

28-30

In Figuur 5 en Figuur 6 is weergegeven hoe vaak een bepaalde concentratie
NO2, PM10 en PM2.5 in Nederland voorkomt. Hierbij is onderscheid gemaakt
tussen de situatie berekend voor 2012 en 2015 (voor NO2 het jaar waarop aan
de normen moet worden voldaan). Het linker figuur 6 laat zien dat als gevolg van
Nederlands en Europees beleid (zoals bijvoorbeeld de verwachte emissiedaling
voor wegverkeer en Europese emissieplafonds) de concentraties van NO2 de
komende jaren naar verwachting dalen. Figuur 5 toont dat deze daling leidt tot
een verschuiving van de concentraties; een flinke afname van de hoge
concentraties NO2 en een toename in de laagste categorie concentraties.

0-5

2.3

Let op: de y-as van de histogramfiguren hebben een zogenoemde logaritmische schaalverdeling.

Pagina 27 van 146

RIVM rapport 680712005

Voor PM10 is het beeld gecompliceerder; de grootschalige
achtergrondconcentraties voor 2015 zijn dit jaar naar boven bijgesteld (zie ook
Figuur 9) terwijl de concentraties in 2012 lager zijn (vanwege gunstige
meteorologische omstandigheden, zie Mooibroek et al., 2013) dan volgens de
langjarige trend werd verwacht. Dit verklaart dat de prognoses voor de
concentraties in 2015 hoger uitvallen dan de concentraties in het gepasseerde
jaar. PM10-concentraties tussen 22 en 24 µg/m3 komen in 2015 het meeste voor.
In Figuur 6 is een soortgelijk figuur te zien voor PM2.5. Concentraties PM2.5
tussen 15 en 17 µg/m3 komen in 2015 het meeste voor.
2.4

Vergelijking monitoringsronde 2013 met 2012
De verschillen tussen de huidige en de voorafgaande monitoringsronde zijn deels
te verklaren door veranderingen in de generieke gegevens en deels door
veranderingen in de lokale invoergegevens. In Hoofdstuk 5 is nadere informatie
over de specifieke veranderingen in de generieke gegevens te vinden.
Vanwege de hogere grootschalige achtergrondconcentraties in 2015 (zie 5.1)
werd deze ronde een groter aantal overschrijdingen verwacht. Naar beneden
bijgestelde verkeersintensiteiten 7 op het hoofdwegennet hebben echter op
verscheidene plaatsen tot netto lagere concentraties geleid ten opzichte van
monitoringsronde 2012. Het geschatte aantal voertuigbewegingen voor 2015 in
de huidige invoer van RWS is tot ongeveer 30% lager dan eerder verwacht.
Concentratiebijdrages ten gevolge van lokaal verkeer aan de totale concentratie
zijn bij NO2 groter dan bij PM10. Dus wordt de verhoging van de
achtergrondconcentratie (die zowel voor NO2 als PM10 optreedt) bij NO2 voor een
groter deel gecompenseerd of zelfs geheel tenietgedaan dan voor PM10. Dit
verklaart deels waarom het histogram voor NO2 in Figuur 5 nog steeds een
daling in concentratie laat zien van 2012 naar 2015, terwijl PM10 een stijging laat
zien. Bij PM10 speelt ook een belangrijke rol dat de meteorologische condities in
2012 gunstig waren met als gevolg dat de gemeten fijnstofconcentraties lager
waren (zie Mooibroek et al., 2013) dan volgens de langjarige trend werd
verwacht. In Bijlage 2 is voor de provincie Utrecht nader uitgewerkt wat de
gevolgen van de lagere aantallen vervoerbewegingen zijn voor de NO2concentratie. Dit ter illustratie hoe de verschillende plussen en minnen netto
uitpakken.
In de regio IJmond is deze monitoringsronde een regionale aanpassing van de
grootschalige achtergrondconcentraties doorgevoerd, zie 5.1 voor nadere
informatie.
De NO2-overschrijdingen zijn net als in de monitoringsronde 2012 te vinden op
locaties met veel verkeer (zie Figuur 7), voornamelijk in de Randstad, maar ook
in een paar andere steden zoals Eindhoven, Maastricht en Arnhem. De overige
locaties betreffen meestal situaties waar lokale wegen snelwegen kruisen of daar
parallel aan lopen.
De fijnstofoverschrijdingen komen in 2012 alleen voor in Velsen en in
Nederweert, dat wil zeggen in gebieden waar de achtergrondconcentratie hoog
is als gevolg van industrie en intensieve veeteelt.

7

In Bijlage 6D is in het antwoord van Rijkswaterstaat op de – in het kader van de steekproef met betrekking
tot de uitvoering van de motie ‘Van Tongeren’- gestelde vraag 2 een toelichting te lezen op deze verandering.

Pagina 28 van 146

RIVM rapport 680712005

Ligging overschrijdingslocaties NO2
Overzicht van de overschrijdingslocaties voor het jaargemiddelde
van NO 2
Locaties NO 2 2015 MT2013
Locaties NO 2 2015 MT2012

Figuur 7 Overschrijdingslocaties voor NO2 in 2015, zoals berekend in
monitoringsronde 2013 en monitoringsronde 2012.
2.5

Vergelijking monitoringsronde 2013 met voorgaande monitoringsrondes
Naast een vergelijking van de huidige resultaten met de voorgaande
monitoringsronde worden ook de resultaten van de verschillende
monitoringsrondes naast elkaar gezet. In 2009, het vaststellingsjaar van het
NSL, zijn de concentratieberekeningen uitgevoerd met de Saneringstool 3.1
(ST 3.1); in de daarop volgende jaren met de Monitoringstool.
Figuur 8 toont de verdeling van de concentraties van NO2 in 2015 zoals
berekend voor de toetspunten in de verschillende monitoringsrondes. Voor PM10
worden deze ronde voor het eerst de concentraties in 2015 getoond om een
vergelijking tussen de afgelopen monitoringsrondes mogelijk te maken. In deze
figuur vindt geen toetsing aan de normen plaats; er is dus ook geen
zeezoutaftrek toegepast op de PM10-concentraties. Het verschil tussen de
huidige monitoringsronde en die van de afgelopen twee jaar is voor de NO2concentraties klein. Bij de PM10-concentraties is te zien dat na een aanvankelijke
daling vorig jaar de concentraties in de klassen > 24 μg/m3 weer terug zijn op
het eerdere niveau. De verschillen in de allerhoogste concentratieklassen zijn
vooral een gevolg van de doorgevoerde aanpassing in de
achtergrondconcentraties in de regio IJmond, deze zijn goed zichtbaar vanwege
de lage aantallen kilometers. (Let op, verschillen kunnen niet alleen veroorzaakt
worden door veranderingen in de berekende concentratie, maar ook door
veranderingen in de set van toetspunten.)

Pagina 29 van 146

RIVM rapport 680712005

Vergelijkingshistogram NO 2 prognose 2015
Aantal km rijrichting
100000

10000

1000

100

10

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

0-26

1

Concentratie (in µg/m 3)
Nederland (ST 3.1, prognose)
Nederland (MT2010, prognose)
Nederland (MT2011, prognose)
Nederland (MT2012, prognose)
Nederland (MT2013, prognose)

Figuur 8 Verdeling van de concentraties NO2 in Nederland voor de huidige en de
voorgaande monitoringsrondes plus het vaststellingsjaar van het NSL (ST 3.1).
Vergelijkingshistogram PM 10 prognose 2015
Aantal km rijrichting
100000

10000

1000

100

10

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

20-22

0-20

1

Concentratie (in µg/m 3)
Nederland (ST 3.1, prognose)
Nederland (MT2010, prognose)
Nederland (MT2011, prognose)
Nederland (MT2012, prognose)
Nederland (MT2013, prognose)

Figuur 9 Verdeling van de concentraties PM10 (exclusief veehouderijen) in
Nederland voor de huidige en de voorgaande monitoringsrondes plus het
vaststellingsjaar van het NSL (ST 3.1).
2.6

Vergelijking resultaten vaststelling NSL en monitoringsronde 2013
In de volgende figuren wordt het verschil in resultaten tussen de Saneringstool
3.1 (vaststelling van het NSL) en de huidige Monitoringstool weergegeven. Het
betreft uitsluitend de resultaten van berekeningen nabij wegen. Het zijn
verschilkaarten voor het zichtjaar 2015 voor respectievelijk de PM10- en NO2concentraties. Door de verschillen tussen de Saneringstool en de huidige
Pagina 30 van 146

RIVM rapport 680712005

Monitoringstool is het in veel gevallen erg lastig om individuele invoer of
rekenresultaten van de Saneringstool te koppelen aan die van de
Monitoringstool. Daarom zijn de gemiddelde concentraties per kilometervak
bepaald en vervolgens per kilometervak van elkaar afgetrokken.
Figuur 10 geeft het verschil weer tussen de berekende NO2-concentraties in
2015. Uit deze figuur is op te maken dat de prognose van de
stikstofdioxideconcentraties voor 2015 in de monitoringsronde 2013 in bijna heel
Nederland gemiddeld één tot enkele microgrammen per kubieke meter hoger
zijn dan ten tijde van de Saneringstool.
Figuur 11 geeft het verschil weer tussen de berekende PM10-concentraties in
2015 (Let op, in voorgaande monitoringsrondes stond hier een figuur voor de
verschillen voor het jaar 2011). Uit deze figuur is op te maken dat de prognose
van de fijnstofconcentraties voor 2015 in monitoringsronde 2013 zeer
vergelijkbaar is aan de prognose ten tijde van de Saneringstool.

Verschil NO2 in 2015: MT2013 - ST3.1
Verschil in NO 2 concentratie (prognose 2015) tussen huidige
Monitoring en Saneringstool 3.1, per km 2
Verschil in µg/m

3

< -10
-10 - -5
-5 - -3
-3 - -1
-1 - 1
1-3
3-5
5 - 10
> 10

Figuur 10 Resultaten voor NO2 voor 2015, verschil tussen de huidige
Monitoringstool en de Saneringstool 3.1. De verschillen zijn gepresenteerd per
vierkante kilometer.

Pagina 31 van 146

RIVM rapport 680712005

Verschil PM10 in 2015: MT2013 - ST3.1
Verschil in PM 10 concentratie (prognose 2015) tussen huidige
Monitoring en Saneringstool 3.1, per km 2
Verschil in µg/m

3

< -10
-10 - -5
-5 - -3
-3 - -1
-1 - 1
1-3
3-5
5 - 10
> 10

Figuur 11 Resultaten voor PM10 voor 2015, verschil tussen de huidige
Monitoringstool en de Saneringstool 3.. De verschillen zijn gepresenteerd per
vierkante kilometer.

Pagina 32 van 146

RIVM rapport 680712005

3

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen

In de huidige monitoringsronde zijn zowel de generieke gegevens geactualiseerd
(achtergrondconcentraties, meteorologische gegevens, enzovoort), als ook de
lokale veehouderijspecifieke invoergegevens (aantallen dieren, stalsystemen,
ligging toetspunten, enzovoort). Dit jaar heeft de actualisatie van de
invoergegevens voor het eerst plaatsgevonden via de Monitoringstool. In totaal
zijn in de monitoringsronde 2013, 509 prioritaire 8 veehouderijlocaties
meegenomen in de luchtkwaliteitsberekeningen voor 2012.
Ten opzichte van de monitoringsronde 2012 is de werkwijze van de monitoring
in 2013 verbeterd. Er heeft actualisatie van de veehouderijspecifieke
invoergegevens plaatsgevonden door de vergunningverleners in de
Monitoringstool en er zijn clusterberekeningen toegepast. Deze wijzigingen zijn
van invloed op de resultaten in de monitoring 2013. Zie Bijlage 3 voor
aanvullende informatie over de werkwijze van de monitoring in het kader van de
intensieve veehouderij.
3.1

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen gepasseerd jaar
Uit de huidige analyse met de actuele generieke en lokale invoergegevens én
rekenmethodieken volgt dat in 26 gemeenten (ten gevolge van emissiebijdragen
van 92 veehouderijen) sprake is van een overschrijding van de norm voor fijn
stof. De overschrijdingen vinden, net als in de voorafgaande monitoringsrondes,
met name plaats in Gelderland, Limburg en Noord-Brabant.
Zie Figuur 12 voor de locatie en het aantal overschrijdingen van de fijn stof
norm in 2012 nabij veehouderijen. Om de gevoeligheid van de resultaten te
illustreren voor een beperkte toename van de berekende concentratie zijn de
resultaten met een bandbreedte gepresenteerd. Het figuur toont hoeveel
overschrijdingen er zouden zijn indien de grenswaarde dertig
overschrijdingsdagen zonder zeezoutaftrek is; vertaalt naar concentratie
representeert dit een bandbreedte van circa 2 µg/m3 onder de norm. Figuur 12
illustreert dat de berekende concentraties fijn stof op veel locaties nabij
veehouderijen net onder de grenswaarde liggen. Het aantal overschrijdingen is
dan ook zeer gevoelig voor een geringe toename in de berekende concentraties.
Bij een verhoging van 2 µg/m3 zou het aantal veehouderij gerelateerde
overschrijdingen in 2012 bijna anderhalf keer zo hoog zijn.
De berekende jaargemiddelden en het berekende aantal overschrijdingen van de
daggemiddeldegrenswaarde op de rekenlocaties zijn weergegeven in de
histogrammen in Figuur 13. De histogrammen in Figuur 13 presenteren de
resultaten zonder de toepassing van zeezoutaftrek. Op zeventien toetspunten
ligt de berekende concentratie boven de grenswaarde voor de jaargemiddelde
concentratie als er geen rekening wordt gehouden met zeezoutaftrek. Daarnaast
toont het histogram dat het merendeel van de concentraties ter hoogte van de
toetspunten ver onder de norm is gelegen; rond de 22 tot 28 μg/m3.

8

Prioritaire veehouderijen zijn veehouderijen die een mogelijk risico vormen voor het behalen van de fijnstofnorm (bronbijdrage
>1500 kg/jaar of achtergrondconcentratie >27 µg/m3).

Pagina 33 van 146

RIVM rapport 680712005

PM10 veehouderijen > 35 dagen in 2012

PM10 veehouderijen > 30 dagen in 2012

Aantal toetspunten waarbij het aantal overschrijdingsdagen
PM 10 > 35 dagen per gemeente inclusief zeezoutaftrek

Aantal toetspunten waarbij het aantal overschrijdingsdagen
PM 10 > 30 dagen per gemeente zonder zeezoutaftrek

Aantal toetspunten

Aantal toetspunten

0

0

1-2

1-2

3-5

3-5

6 - 10

6 - 10

11 - 15

11 - 15

16 - 20

16 - 20

21 - 25

21 - 25

> 25

> 25

Figuur 12 Aantal PM10-overschrijdingen van de etmaalnorm in 2012 nabij
veehouderijen getoetst aan de wettelijke grenswaarde (links) en met
bandbreedte (rechts). Op basis van lokale berekeningen bij circa 500
veehouderijen, plus de grootschalige achtergrondconcentratie.
In Figuur 13 (rechts) is het berekende aantal overschrijdingen van de
etmaalnorm op alle rekenlocaties weergegeven. De etmaalnorm mag afhankelijk
van de van toepassing zijnde zeezoutaftrek maximaal 37 tot 39 keer per jaar
worden overschreden. Op 179 toetspunten ligt het berekende aantal
overschrijdingen van de daggemiddelde grenswaarde boven de toegestane
norm. Op circa 100 toetspunten ligt het berekende aantal overschrijdingsdagen
van de daggemiddelde grenswaarde net onder de norm, maar het merendeel
van de rekenlocaties (3.000) ligt ruimschoots onder de daggemiddelde
grenswaarde.

Pagina 34 van 146

RIVM rapport 680712005

Totale jaargemiddelde fijn stof concentratie
(gecorrigeerd voor dubbeltelling)

Aantal overschrijdingsdagen (gecorrigeerd voor
dubbeltelling)

Aantal toetspunten
1250

Aantal toetspunten
1750
1500

1000
1250
750

1000
750

500

500
250
250

Concentratie (in µg/m³)
Veehoude rijen 2012

Resultaten luchtkwaliteit nabij veehouderijen 2015
In deze paragraaf zijn de resultaten van de fijnstofconcentraties voor het jaar
2015 weergegeven. Dit is de eerste monitoringsronde waarbij vooruit is gekeken
naar het zichtjaar 2015 ten behoeve van de aanpak van de fijnstofproblematiek
nabij intensieve veehouderijlocaties.
Op basis van de lokale concentratiebijdrages van de veehouderijlocaties
gecombineerd met de achtergrondconcentraties voor 2015 wordt op 342 te
beschermen objecten (tbo’s) een overschrijding van de etmaalnorm bepaald. Op
enkele overschrijdingslocaties na bevinden alle overschrijdingen zich binnen de
voor de monitoring bekende overschrijdingsgebieden waar veehouderijlocaties
dichtbij elkaar liggen: Gelderland, Limburg en Noord-Brabant. In Figuur 14 is
per gemeente weergegeven hoeveel overschrijdingen van de etmaalnorm er zijn
bepaald in 2015. De bepaling kent een aanzienlijke onzekerheid. Om een idee te
geven wat het aantal overschrijdingen zou zijn als gemaakte aannames
tegenvallen, is in de rechterfiguur niet op de etmaalnorm van 35 dagen getoetst
maar op 30 dagen exclusief zeezoutaftrek.
Het verschil in het aantal overschrijdingen tussen het jaar 2012 en het zichtjaar
2015 heeft te maken met een hogere achtergrondconcentratie in 2015. De
achtergrondwaarde in 2015 is gemiddeld 1.9 µg/m3 hoger op de te beschermen
objecten dan in 2012. Op overschrijdingslocaties is de achtergrondwaarde
gemiddeld 4.2 µg/m3 hoger in 2015 dan in 2012. Dit komt onder andere doordat
in de achtergrondconcentratie voor de provincies Noord-Brabant, Gelderland,
Utrecht en Limburg bij de berekening van de bijdrage van veehouderijen aan de
PM10-concentraties voor het jaar 2015 uitgegaan is van de vergunde aantallen
dieren. Bij de achtergrondkaarten voor het jaar 2012 is voor alle provincies
gebruikgemaakt van de werkelijke aantallen dieren volgens de mei-telling. Het
gebruiken van vergunde aantallen dieren in de berekeningen levert
waarschijnlijk een overschatting op van de achtergrondconcentraties, terwijl het
gebruik van werkelijke dieraantallen volgens de mei telling mogelijk tot een
onderschatting leidt.
Pagina 35 van 146

> 39

37-39

35-37

33-35

Dagen
Veehoude rijen 2012

Figuur 13 PM10-verdeling van de jaargemiddelde PM10-concentratie (links) en het
aantal overschrijdingsdagen (rechts). Op basis van lokale berekeningen bij circa
500 veehouderijen plus de grootschalige achtergrondconcentratie.
3.2

31-33

29-31

27-29

25-27

23-25

21-23

19-21

17-19

< 15

15-17

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0
< 22

0

RIVM rapport 680712005

PM10 veehouderijen > 35 dagen in 2015

PM10 veehouderijen > 30 dagen in 2015

Aantal toetspunten waarbij het aantal overschrijdingsdagen
PM 10 > 35 dagen per gemeente inclusief zeezoutaftrek

Aantal toetspunten waarbij het aantal overschrijdingsdagen
PM 10 > 30 dagen per gemeente zonder zeezoutaftrek

Aantal toetspunten

Aantal toetspunten

0

0

1-2

1-2

3-5

3-5

6 - 10

6 - 10

11 - 15

11 - 15

16 - 20

16 - 20

21 - 25

21 - 25

> 25

> 25

Figuur 14 Fijn stof: aantal overschrijdingen in 2015 getoetst aan de wettelijke
grenswaarde (links) en met bandbreedte (rechts). Op basis van lokale
berekeningen bij circa 500 veehouderijen, plus de grootschalige
achtergrondconcentratie.
3.3

Vergelijking monitoringsronde 2013 met voorgaande monitoringsrondes
In Tabel 5 zijn de huidige resultaten voor het gepasseerde jaar vergeleken met
de resultaten uit de monitoringsronde van de voorafgaande jaren. Hierbij is per
gemeente het aantal te beschermen objecten met een overschrijding
weergegeven en het aantal verantwoordelijke veehouderijen. De aantallen zijn
ter anonimisering geclassificeerd in een vijftal klassen weergegeven. Met de
vergelijking wordt inzichtelijk hoe het aantal gemeenten met veehouderijen met
een overschrijding in het referentiejaar 2010 en de voorafgaande
monitoringsronde 2012 zich verhoudt tot de huidige monitoringsronde.

Pagina 36 van 146

RIVM rapport 680712005

Tabel 5 Vergelijking PM10-rekenresultaten uit monitoringsrondes 2010 (zichtjaar
2011), 2012 (gepasseerd jaar 2011) met die uit de huidige monitoringsronde
2013 (gepasseerd jaar 2012), in een geclassificeerd aantal bedrijven en
rekenlocaties met overschrijdingen. Gebruikte klassen in de indeling zijn 1 tot 2
(1-2), 3 tot en met 5 (3-5), 6 tot en met 10 (6-10), 11 tot en met 15 (11-15) en
16 tot en met 20 (16-20) voor het aantal bedrijven en rekenlocaties met een
overschrijding. Voor het maximum van het aantal overschrijdingsdagen is een
vergelijkbare klassenindeling gebruikt.
MR 2010,
zichtjaar 2011

GELDERLAND
Barneveld
Berkelland
Ede
Epe
Lingewaard
Lochem
Maasdriel
Neder Betuwe
Neerijen
Nijkerk
Overbetuwe
Putten
Scherpenzeel
Wageningen
Zaltbommel
Zutphen
LIMBURG
Nederweert
Peel en Maas
Venray
Weert
NOORD-BRABANT
Asten
Baarlenassau
Bergeijk
Bernheze
Bladel
Boekel
Boxmeer
Cuijk
Deurne
Gilze en Rijen
Maasdonk
Oirschot
Oss
Reusel - De

Aantal
bedrijven met
overschrijding
1-2
6-10

1-2

1-2
1-2
1-2
3-5
1-2
1-2
16-20
3-5
3-5
3-5
1-2
11-15
3-5
3-5
1-2
6-10
1-2
1-2
1-2
3-5

MR 2012,
gepasseerd
jaar 2011
Aantal
bedrijven met
overschrijding

MR2013,
gepasseerd
jaar 2012
Aantal
bedrijven met
overschrijding

Aantal
tbo’s met
overschrijding

Maximaal aantal
overschrijdingsdagen

3-5
1-2
6-10
1-2
1-2
1-2
1-2
1-2

6-10

6-10

101-110

6-10

11-15

71-80

1-2
1-2

1-2
1-2

41-50
41-50

3-5
1-2

6-10
1-2

91-100
51-60

1-2

1-2

41-50

16-20
3-5
1-2
3-5

21-30
3-5
1-2

71-80
6-10
1-2

101-110
81-90
51-56

6-10
1-2
1-2
6-10
1-2
1-2
1-2
1-2
3-5
3-5
1-2
1-2
1-2
1-2

3-5

11-15

91-100

1-2
3-5

1-2
6-10

51-60
>150

1-2
3-5
1-2
1-2
1-2

1-2
3-5
3-5
1-2
1-2

111-120
111-120
101-110
41-50
31-40

1-2

1-2

31-40

1-2
1-2
3-5
6-10
1-2
1-2
1-2

Pagina 37 van 146

RIVM rapport 680712005

MR 2010,
zichtjaar 2011

Mierden
Someren
Son en Breugel
St Michielsgestel
St Oedenrode
West Maas en
Waal
Woudrichem
Zundert

Aantal
bedrijven met
overschrijding
16-20
3-5
1-2
1-2

OVERIJSSEL
Hardenberg
Ommen
Tubbergen
Twenterand
UTRECHT
Renswoude*
Utrechtse
Heuvelrug
TOTAAL

MR 2012,
gepasseerd
jaar 2011
Aantal
bedrijven met
overschrijding

MR2013,
gepasseerd
jaar 2012
Aantal
bedrijven met
overschrijding

Aantal
tbo’s met
overschrijding

Maximaal aantal
overschrijdingsdagen

11-15
3-5
1-2
3-5
1-2

11-15
1-2

11-15
1-2

131-140
41-50

1-2

3-5

51-60

1-2
1-2

1-2

3-5

91-100

1-2

3-5

>150

1-2
1-2
1-2
1-2

3-5

1-2

1-2

41-50

1-2

1-2

1-2

1-2

71-80

140

131

92

179

*De gemeente Renswoude is de enige gemeente waarbij alleen een overschrijding
berekend is op een eigen bedrijfswoning van een veehouderijlocatie.

Op basis van de vergelijking tussen de huidige rekenresultaten en de resultaten
uit de eerdere monitoringsrondes kan het volgende worden geconstateerd:
De overschrijdingen van de fijnstofetmaalnorm vinden, net als in de
voorafgaande monitoringsjaren met name plaats in gebieden in Gelderland,
Limburg en Noord-Brabant waar veehouderijlocaties dichtbij elkaar liggen.
De afname van circa eenderde van het aantal overschrijdingen ten opzichte
van het voorafgaande monitoringsjaar is voornamelijk te verklaren door de
verandering van de achtergrondconcentraties. De achtergrondconcentratie
op de toetspunten valt in 2012 gemiddeld
2.8 µg/m3 lager uit.
Er zijn 65 nieuwe veehouderijlocaties aangemeld in de monitoring 2013,
18 van deze veroorzaken overschrijdingen van de fijnstofnorm in de nabije
omgeving.
De achtergrondconcentraties in gebieden met intensieve veehouderijen zijn
relatief hoog. Dit komt mede door de cumulatieve fijnstofuitstoot van alle
veehouderijen in of nabij een dergelijk gebied. Het reduceren van de
concentraties tot onder de norm vergt in dergelijke situaties een
gebiedsgerichte aanpak. Paragraaf 7.4 richt zich op de voortgang van de
aanpak van de luchtkwaliteit nabij veehouderijen.
De resultaten uit de verschillende monitoringsrondes (2010 tot en met 2013)
tonen aan dat bij een deel van de veehouderijen niet aan de normen voor fijn
stof wordt voldaan. Dit komt overeen met de conclusie zoals gepresenteerd in
het NSL-vaststellingsjaar 2009. In 2009 zijn de luchtkwaliteitsresultaten
opgenomen van de prioritaire intensieve veehouderijbedrijven, waarbij 100 tot
150 intensieve veehouderijbedrijven bijdragen aan een overschrijding in het
geval er niet afdoende maatregelen worden genomen.
Pagina 38 van 146

RIVM rapport 680712005

Met de huidige beschikbare data is vast te stellen of een ‘te beschermen object’,
ook wel rekenpunt genaamd, een overschrijding van een bedrijfswoning betreft
of niet. Dit omdat het lokaal bevoegd gezag voor het eerst zelf in de
Monitoringstool het type ‘te beschermen object’ kan aangeven. Te beschermen
objecten zijn woningen, eigen bedrijfswoningen, een bedrijfswoning van een
nabij gelegen veehouderijlocatie of een overige locatie.
Bij de verspreidingsberekeningen worden op bedrijfswoningen concentraties
berekend. Dit gebeurt bijvoorbeeld als het bevoegd gezag van veehouderij X de
naastgelegen bedrijfswoning als rekenpunt opgeeft van veehouderij Y, en voor
veehouderij Y de bedrijfswoning opgeeft als rekenpunt van veehouderij X.
Bovendien komt het voor dat de eigen bedrijfswoning als ‘te beschermen object’
is opgegeven, zodat daar de concentratie wordt bepaald. Door deze
rekenprocedure wordt de invloed van een bedrijf op zichzelf ook meegerekend.
In de Monitoringsronde 2013 is op 2 eigen bedrijfswoningen én op 36 nabij
gelegen bedrijfswoningen een overschrijding berekend (van de in totaal
179 overschrijdingslocaties).

Pagina 39 van 146

RIVM rapport 680712005

Pagina 40 van 146

RIVM rapport 680712005

4

Bevolkingsblootstelling

In dit hoofdstuk worden de resultaten van blootstellingsberekeningen
gepresenteerd en wordt er per gemeente inzichtelijk gemaakt aan welke
concentratie luchtverontreiniging (NO2 en PM10) de bevolking gemiddeld wordt
blootgesteld.
4.1

Blootstelling aan NO2 en PM10: toelichting
In de vaststelling van het NSL is als eerste doel het verbeteren van de
luchtkwaliteit ten behoeve van de volksgezondheid opgenomen. In het vierde
hoofdstuk van het NSL over luchtkwaliteit en gezondheid wordt vermeld: ‘De
achterliggende drijfveer hiervoor is dat het kabinet de schadelijke effecten van
luchtverontreiniging op de gezondheid sterk wil verminderen’ (VROM, 2009,
p. 50). Vermindering van de concentraties van NO2 en PM10 leidt tot verbetering
van de volksgezondheid, ongeacht of dit boven of onder de grenswaarde
gebeurt. Om beter inzicht te geven in het effect van het beleid op de gezondheid
wordt in dit hoofdstuk informatie gegeven over de verwachte trend in het aantal
burgers dat wordt blootgesteld aan concentraties PM10 en NO2 in de buitenlucht.
Daarmee wordt uitvoering gegeven aan het voornemen dat in Hoofdstuk 4 van
het NSL is opgenomen.
Berekeningen voor bevolkingsblootstelling
Om te bepalen aan welke concentraties de bevolking wordt blootgesteld zijn op
alle woonlocaties luchtkwaliteitsberekeningen uitgevoerd. Het resultaat is een
concentratie NO2 en PM10 per adres, waar vervolgens het aantal personen aan is
gekoppeld dat op die plek woont. Omdat hier op de exacte locatie van de gevel
wordt gerekend, kunnen de resultaten licht verschillen van de
monitoringsberekeningen zoals gepresenteerd in Hoofdstuk 2
Manier van presenteren: ‘bevolkingsgewogen’ en ‘histogrammen’
Met de per woning berekende concentratie en het aantal bewoners wordt de
gemiddelde concentratie berekend waaraan bewoners binnen een gemeente (of
in heel Nederland) worden blootgesteld: de bevolkingsgewogenconcentratie.
Hiermee kan een algemeen beeld van een bepaald gebied worden gegeven in
één getal. Tevens wordt per concentratieniveau aangegeven hoeveel mensen
aan dat specifieke niveau worden blootgesteld. In dit rapport wordt de
bevolkingsgewogenconcentratie in tabelvorm gemiddeld voor heel Nederland
weergegeven. Daarnaast wordt in figuren van heel Nederland per gemeente de
bevolkingsgewogenconcentratie weergegeven. In Bijlage 4 zijn histogrammen
per provincie opgenomen.

4.2

Totstandkoming blootstellingsberekeningen
Voor de berekeningen is gebruikgemaakt van verschillende bronbestanden. Het
gaat om:
– de sinds 2011 verplicht gestelde Basisadministratie Adressen en Gebouwen
(BAG);
– de bevolkingsaantallen per postcode 6-gebied (PC-6);
– de in de NSL Monitoringstool vastgestelde verkeersgerelateerde gegevens ten
behoeve van luchtkwaliteitsberekeningen.
In de huidige monitoringsronde zijn geen specifieke veehouderijgegevens
(anders dan zoals die verwerkt zijn in de achtergrondconcentratie) in de
Pagina 41 van 146

RIVM rapport 680712005

berekeningen meegenomen. Voor alle adressen in Nederland is de luchtkwaliteit
berekend. Voor elk adres is hiervoor de rekensom gemaakt waarin:
– de achtergrondconcentratie (i),
– de bijdrage van snelwegen (ii),
– de bijdrage van lokale wegen (mits er een geldige lokale bijdrage te
berekenen valt) (iii)
worden opgeteld. De rekenlocatie is het adrespunt zoals opgenomen in de BAG.
Is er echter sprake van een lokale wegbijdrage, dan geldt de gevel aan de
wegzijde als rekenlocatie. De bevolkingsaantallen per postcodegebied zijn
vervolgens evenredig verdeeld over alle woonadressen binnen een postcode.
De achtergrondcontracties en snelwegbijdragen zijn bepaald op basis van de
door het ministerie van IenM vastgestelde generieke luchtkwaliteitsgegevens en
de gegevens voor snelwegen, zoals in de Monitoringstool 2013 opgenomen.
De lokale bijdragen zijn berekend op basis van de wegen en gerelateerde
kenmerken, zoals opgenomen in de Monitoringstool 2013. Voor elk adres in de
BAG is bepaald of er een geldige lokale bijdrage van wegverkeer is te
berekenen. Hiervoor zijn de volgende criteria gehanteerd:
- De gevel van het gebouw mag niet verder dan dertig meter van de weg
staan.
- Er mogen geen andere gebouwen aanwezig zijn in de denkbeeldige lijn
tussen het adrespunt en de weg.
- De gekoppelde weg (of een van de aangrenzende wegsegmenten) heeft een
geldig toetspunt in de Monitoringstool 2013 binnen 200 meter.
- Het geografische adrespunt van het pand ligt binnen het pand en niet verder
dan tien meter van de voorgevel, omdat anders aangenomen wordt dat de
‘voordeur’ op de betreffende locatie in die gevallen niet aan de betreffende
weg ligt, maar aan een naburige parallel- of zijweg.
4.3

Resultaten blootstellingsberekeningen
In deze paragraaf worden de resultaten weergegeven van de
bevolkingsblootstellingsberekeningen voor NO2 en PM10. De gemiddelde
bevolkingsgewogen NO2-concentraties voor Nederland als geheel dalen tussen
2012 en 2015. In de meeste individuele provincies is dit ook het geval,
uitzonderingen zijn Flevoland, Limburg, Noord-Holland en Utrecht. Voor PM10 is
in geen enkele provincie een daling zichtbaar. Zoals reeds eerder vermeld, zijn
de grootschalige achtergrondconcentraties voor 2012 door de gunstige
weersomstandigheden relatief laag; de grootschalige achtergrondconcentraties
zullen in 2015 – bij gemiddelde weersomstandigheden – hoger uitvallen dan in
2012 ingeschat vanwege hogere emissiebijdragen uit het buitenland (zie ook
5.1).
In Tabel 6 en Tabel 7 zijn de bevolkingsgewogenconcentraties voor NO2 en PM10
per provincie en voor Nederland als geheel te zien. In Figuur 15 en Figuur 16
zijn de resultaten uit deze monitoringsronde ook grafisch per gemeente
gepresenteerd. De figuren voor 2020 zijn te vinden in Bijlage 4. De
bevolkingsgewogen jaargemiddelde concentraties betreffen een gemiddelde; dit
betekent dat er zowel mensen zijn die aan hogere concentraties worden
blootgesteld als personen die aan lagere concentratie worden blootgesteld. De
resultaten zijn vooral bruikbaar om te zien of de luchtkwaliteit gemiddeld in een
bepaald gebied verbetert of niet.

Pagina 42 van 146

RIVM rapport 680712005

Blootstelling NO2 in 2012

Blootstelling NO2 in 2015 (prognose)

Bevolkingsgewogen jaargemiddelde concentratie in µg/m³
per gemeente

Bevolkingsgewogen jaargemiddelde concentratie in µg/m³
per gemeente

< 10 µg/m³

< 10 µg/m³

10 - 15 µg/m³

10 - 15 µg/m³

15 - 20 µg/m³

15 - 20 µg/m³

20 - 25 µg/m³

20 - 25 µg/m³

25 - 35 µg/m³

25 - 30 µg/m³

Figuur 15 Bevolkingsblootstelling aan NO2 in 2012(links) en 2015 (rechts).

Blootstelling PM10 in 2012

Blootstelling PM10 in 2015 (prognose)

Bevolkingsgewogen jaargemiddelde concentratie in µg/m³
per gemeente

Bevolkingsgewogen jaargemiddelde concentratie in µg/m³
per gemeente

< 15 µg/m³

< 15 µg/m³

15 - 18 µg/m³

15 - 18 µg/m³

18 - 21 µg/m³

18 - 21 µg/m³

21 - 24 µg/m³

21 - 24 µg/m³

24 - 27 µg/m³

24 - 27 µg/m³

Figuur 16 Bevolkingsblootstelling aan PM10 in 2012 (links) en 2015 (rechts),
exclusief veehouderijen.

Pagina 43 van 146

RIVM rapport 680712005

Tabel 6 Bevolkingsgewogenconcentratie NO2 gemiddeld per provincie in μg/m3.
Provincie

2010

2011

2012

2015

Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid-Holland

15.0
19.7
14.0
22.8
14.7
22.5
24.9
24.5
20.0
26.4
22.2
30.7
24.5

14.8
19.1
13.8
21.6
15.3
21.7
23.5
23.9
18.1
24.9
21.0
30.5
23.3

14.3
17.6
13.2
20.5
14.7
20.0
22.5
22.2
17.3
24.4
18.6
28.6
22.1

13.5
18.1
12.7
20.3
13.8
20.1
21.6
22.9
16.8
24.6
18.0
25.6
21.3

Nederland

Tabel 7 Bevolkingsgewogenconcentratie PM10 gemiddeld per provincie in μg/m3.

4.4

Provincie

2010

2011

2012

2015

Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid-Holland

22.0
23.5
21.2
25.2
21.7
25.9
26.1
25.2
23.7
25.9
24.1
26.1

22.3
24.1
21.7
25.8
21.7
25.3
26.4
25.9
24.3
26.8
24.4
26.9

Nederland

25.1

25.6

18.6
19.9
17.4
22.4
17.8
22.6
22.9
21.3
20.9
23.0
19.4
22.1
21.6

19.9
21.2
18.9
23.4
19.2
23.6
24.1
22.6
21.8
24.0
21.5
23.7
22.9

Blootstellingshistogrammen
In de figuren 9 17-20 is weergegeven hoeveel mensen aan een bepaalde
concentratie NO2 en PM10 worden blootgesteld. De eerste twee figuren tonen de
gepasseerde jaren 2010- 2012 en in de figuren 19 en 20 worden de prognoses
voor 2015 gepresenteerd. Ter vergelijking worden hierin ook de prognoses uit
monitoringsronde 2011 en 2012 getoond. In Bijlage 4 worden de prognoses voor
2020 gepresenteerd en zijn de blootstellings- en concentratiehistogrammen voor
alle individuele provincies te vinden.
Voor zowel NO2 als PM10 tonen de figuren dat de concentraties waaraan de
bevolking wordt blootgesteld, de afgelopen drie jaar is gedaald. Uit de
berekeningen volgt daarnaast dat er in 2012 nog wel mensen worden
blootgesteld aan concentraties boven de grenswaarden.
In 2012 zijn er 700 personen blootgesteld aan concentraties boven de
etmaalnorm 10 voor PM10 en ruim 1.800 mensen aan concentraties die gelijkstaan
9

Let op: de y-as van de histogramfiguren hebben een zogenoemde logaritmische schaalverdeling.
Bij deze bepaling is geen zeezoutaftrek toegepast.

10

Pagina 44 van 146

RIVM rapport 680712005

aan 30 overschrijdingsdagen (de bandbreedte in de figuren in Hoofdstuk 2).Voor
PM10 is het verschil tussen 2011 en 2012 duidelijk zichtbaar. In 2011 waren de
meteorologische omstandigheden ongunstig voor PM10, terwijl dat in 2012
omgekeerd was (Mooibroek et al., 2013). Het verschil in concentratie tussen de
beide jaren is goed terug te zien in de verschuiving van de piek van het aantal
blootgestelden van 26-28 μg/m3 naar 22-24 μg/m3 en in het aantal mensen dat
is blootgesteld aan concentraties boven de etmaalnorm en boven de
zogenoemde bandbreedte, die bedragen namelijk respectievelijk 14.700 en
135.000. Dit is een fors hoger aantal blootgestelden dan in 2012.
In de huidige ronde is voor PM10 voor 2015 ten opzichte van monitoringsronde
2011 een zeer kleine verschuiving in de blootstelling naar lagere concentraties
te zien. Ten opzichte van monitoringsronde 2012 is dit niet het geval vanwege
de reeds eerder genoemde stijging van de grootschalige
achtergrondconcentraties in 2015. Ook voor PM10 geldt dat in 2015 nog mensen
worden blootgesteld aan concentraties boven de etmaalnorm, namelijk circa
1.500.
Voor NO2 kan worden afgeleid (zie figuur 19) dat het aantal blootgestelden aan
de hogere concentraties in de looptijd van het NSL verder afneemt; in 2012
werden er 17.400 mensen aan concentraties boven de 40,5 μg/m3 blootgesteld,
terwijl dat er in 2011 en 2010 respectievelijk 35.700 en 49.500 waren. Uit de
berekeningen volgt wel dat er in 2015 nog steeds mensen worden blootgesteld
aan concentraties boven de grenswaarde van 40,5 μg/m3, namelijk ongeveer
1.600. Het aantal blootgestelden aan NO2-concentraties boven de 38 μg/m3 ligt
net boven de 7.000. De verschillen tussen de huidige prognose voor 2015 en die
uit monitoringsronde 2011 en 2012 zijn gering.

Pagina 45 van 146

RIVM rapport 680712005

Vergelijking blootstellingshistogram 2010, 2011 en 2012 NO 2
Aantal blootgestelden
100000000
10000000
1000000
100000
10000
1000
100
10
> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

0-26

1

Concentratie (in µg/m 3)
Nederland (MT2011; 2010)
Nederland (MT2012; 2011)
Nederland (MT2013; 2012)

Figuur 17 NO2: het aantal mensen dat aan een bepaalde concentratie wordt
blootgesteld in Nederland (2010 tot en met 2012).

Vergelijking blootstellingshistogram 2010, 2011 en 2012 PM 10
Aantal blootgestelden
100000000
10000000
1000000
100000
10000
1000
100
10

Concentratie (in µg/m 3)
Nederland (MT2011; 2010)
Nederland (MT2012; 2011)
Nederland (MT2013; 2012)

Figuur 18 PM10: het aantal mensen dat aan een bepaalde concentratie wordt
blootgesteld in Nederland (2010 tot en met 2012), exclusief veehouderijen.

Pagina 46 van 146

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

20-22

0-20

1

RIVM rapport 680712005

Vergelijking blootstellingshistogram MT2011, MT2012 en MT2013NO 2
Aanta l b lootgestel den
100000000
10000000
1000000
100000
10000
1000
100
10

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

0-26

1

3

Con cent rati e (in µg/m )
Neder land (MT2013 ; 2012)
Neder land (MT2011 ; p rognose 2015)
Neder land (MT2012 ; p rognose 2015)
Neder land (MT2013 ; p rognose 2015)

Figuur 19 NO2: het aantal mensen dat aan een bepaalde concentratie wordt
blootgesteld in Nederland (2015 versus 2012).
Vergelijking blootstellingshistogram MT2011, MT2012 en MT2013 PM 10
Aanta l b lootgestel den
100000000
10000000
1000000
100000
10000
1000
100
10

3

Con cent rati e (in µg/m )
Neder land (MT2013 ; 2012)
Neder land (MT2011 ; p rognose 2015)
Neder land (MT2012 ; p rognose 2015)
Neder land (MT2013 ; p rognose 2015)

Figuur 20 PM10: het aantal mensen dat aan een bepaalde concentratie wordt
blootgesteld in Nederland (2015 versus 2012), exclusief veehouderijen.

Pagina 47 van 146

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

20-22

0-20

1

RIVM rapport 680712005

Pagina 48 van 146

RIVM rapport 680712005

5

Veranderingen, oorzaken en onzekerheden

De monitoring van het NSL is een jaarlijkse cyclus. De resultaten kunnen van
jaar tot jaar verschillen door wijzigingen in onder andere de generieke
invoergegevens zoals de emissiefactoren en grootschalige concentraties. Het
RIVM heeft op hoofdlijnen geanalyseerd door welke wijzigingen van deze
generieke invoergegevens de verschillen in monitoringsresultaat ten opzichte
van eerdere jaren (Saneringstool 3.1 en Monitoringstool 2012) worden
verklaard. In dit hoofdstuk worden de resultaten van deze analyse weergegeven.
5.1

Mogelijke oorzaken van veranderingen
De rekenresultaten van de Monitoringtool bestaan in grote lijnen uit de
grootschalige achtergrondconcentraties, plus de lokale bijdragen. Verschillen in
resultaat kunnen onder andere voortkomen uit veranderingen in
(reken)methodiek of aanpassing van generieke gegevens. Deze worden in de
volgende paragrafen besproken.
De grootschalige achtergrondconcentraties
In deze paragraaf wordt weergegeven in welke mate de
achtergrondconcentraties zijn veranderd. Het gaat hier om de zogenoemde
Grootschalige Concentratiekaarten Nederland (GCN) die het RIVM heeft
opgesteld.
De belangrijkste verschillen tussen de huidige GCN-kaarten (Velders et al.,
2013) en die van 2012 (Velders et al., 2012) zijn:
De gemeten NO2-concentraties waren in 2012 lager dan in 2011.
De huidige NO2-raming voor 2015 is hoger dan in 2012 werd ingeschat. In
2015 is de concentratie gemiddeld over Nederland ongeveer NO2 1,3/μg/m3
hoger dan in 2012 werd ingeschat.
− De belangrijkste oorzaken van deze verhogingen zijn de nieuwe plafonds
voor de emissies in het buitenland, NOx-emissie uit mestopslag die dit jaar
voor het eerst is meegenomen en hoger geraamde emissies van Euro 5dieselpersonenauto’s.
− Een nieuwe ruimtelijke verdeling van de emissies van verkeer heeft tot
resultaat dat emissies van vrachtverkeer zijn verplaatst van de stadscentra
naar de randwegen en industrieterreinen. Lagere concentraties zijn zichtbaar
op enkele drukke vaarwegen (de Waal) en in het Rijnmondgebied als gevolg
van andere ruimtelijke verdelingen van de emissies van de binnenvaart.
− De gemeten PM10-concentraties waren in 2012 aanzienlijk lager (4 μg/m3)
dan in 2011. De gunstige meteorologische omstandigheden in 2012 spelen
hierin een grote rol.
− De huidige PM10-raming voor 2015 is hoger dan in 2012 werd ingeschat.
Gemiddeld over Nederland is de PM10-concentratie in de huidige GCNkaarten ongeveer 1,3 μg/m3 hoger in 2015. Deze hogere concentraties zijn
voornamelijk het gevolg van de hogere emissieplafonds in de Nederland
omringende landen.
− De ruimtelijke verdelingen van de emissies van enkele sectoren is verbeterd.
Het gaat hierbij vooral om de verdelingen van binnenstedelijk verkeer en
verkeer op rijkswegen, om de binnenvaart, zeescheepvaart en stalemissies.
− De verdeling van de emissies van wegverkeer in steden is in de
berekeningen gebaseerd op gegevens van verkeersmodellen en sluit daarbij
nauw aan bij de Monitoringstool. In voorgaande jaren was de verdeling
gebaseerd op bevolkingsaantallen. De nieuwe ruimtelijke verdeling geeft een
verschuiving te zien van emissies van gebieden met veel inwoners naar
industriële gebieden, en lokaal toe- en afnamen in NO2-concentratie tot
Pagina 49 van 146

RIVM rapport 680712005

−

ongeveer 3 μg/m3. In de GCN 2012-rapportage is aangetoond dat met deze
nieuwe verdeling de overeenkomst tussen gemodelleerde en gemeten NO2concentraties in steden verbetert. Bij de verdeling van de verkeersemissies
op rijkswegen zijn de in 2012 ingevoerde verhogingen van de
maximumsnelheden meegenomen.
De ruimtelijke verdeling van de fijnstofemissies is voor het eerst dit jaar
gebaseerd op de GIAB+-verdeling (GIAB is het ‘Geografische Informatie
Agrarische Bedrijven’).

Verschil NO2 GCN in 2015: v2013 - v2009
Verschil in NO 2 GCN concentraties in 2015, berekend als
versie 2013 - versie 2009
Verschil in µg/m

3

< -10
-10 - -5
-5 - -3
-3 - -1
-1 - 1
1-3
3-5
5 - 10
> 10

Figuur 21 Verschil tussen de GCN 2013 en de GCN 2009, zichtjaar 2015.
In Figuur 21 is te zien dat in een groot deel van Nederland de verwachte
achtergrondconcentraties omhoog zijn gegaan voor NO2. Dit hangt onder andere
samen met de nieuwe inzichten in de verkeersemissies sinds 2009 (het
vaststellingsjaar van het NSL). Vooral nabij snelwegen heeft dit geleid tot een
concentratietoename. Wegens de aanpassing van de emissiekenmerken van
binnenvaartschepen zijn de concentraties rond de grote rivieren en in havens
ook gewijzigd.
Pagina 50 van 146

RIVM rapport 680712005

Verschil PM10 GCN in 2015: v2013 - v2009
Verschil in PM 10 GCN concentraties in 2015, berekend als
versie 2013 - versie 2009
Verschil in µg/m

3

< -10
-10 - -5
-5 - -3
-3 - -1
-1 - 1
1-3
3-5
5 - 10
> 10

Figuur 22 Verschil tussen de GCN 2013 en de GCN 2009, zichtjaar 2015.
In Figuur 22 is te zien dat de achtergrondconcentraties voor 2015 in bijna
geheel Nederland vergelijkbaar zijn met de eerdere verkenning uit 2009. Let op,
ten opzichte van de verkenning uit 2012 zijn de PM10-concentraties in de
grootschalige achtergrondconcentratie hoger.
Concentratiebijdragen van Schiphol
Voor het gebied rondom Schiphol is een aparte detailberekening uitgevoerd. In
feite wordt daarvoor de bijdrage van Schiphol eerst uit de GCN-kaarten gehaald
en wordt de nieuwe detailberekening daar weer bij opgeteld. In de
monitoringsronde 2010 is een update uitgevoerd van deze berekening. In de
huidige monitoringsronde (2013) zijn deze gegevens niet gewijzigd en daarom
ongewijzigd 11 gebruikt.
11

Begin oktober 2013 is er een onvolkomenheid in de verwerking van de detailberekening ontdekt, zie Bijlage
1 voor meer informatie.

Pagina 51 van 146

RIVM rapport 680712005

Concentratiebijdragen in de IJmond
De provincie Noord-Holland heeft in 2013 aan het ministerie van IenM
toestemming gevraagd om een aangepaste achtergrondconcentratie voor PM10
te gebruiken. Het ministerie heeft die toestemming verleend. Voor de
aangepaste achtergrondconcentraties zijn de emissiekenmerken van de grote
PM10 bronnen in het IJmondgebied aangepast en zijn de concentraties op een
grid van 250x250 meter doorgerekend. Om de aanpassingen op een
transparante wijze weer te kunnen geven, zijn ze als een correctieveld in de
Monitoringstool opgenomen. Voor alle rekenpunten is aangegeven of ze
gecorrigeerd zijn en hoe groot de correctie is.
Lokale correcties op concentraties
De in 2013 ingevoerde systematiek om voor een gebied een correctie op
concentraties te definiëren, is in 2013 ook gebruikt om de effecten van
windtunnelmetingen beter in de monitoring te verwerken. In plaats van met de
zogenoemde tunnelfactor voor een gehele straat eenzelfde correctie door te
voeren, kan nu per rekenpunt een specifieke correctie worden toegepast. De
methode is in overleg met de gemeente Rotterdam en adviesbureau Peutz in
Rotterdam toegepast.
Emissiefactoren wegverkeer
In maart 2013 zijn nieuwe emissiefactoren voor wegverkeer bekendgemaakt
door het ministerie van IenM. Net als in eerdere jaren treden er substantiële
veranderingen op. Omdat de emissies voor de verschillende typen verkeer en
stoffen niet uniform toe- of afnemen, is het niet mogelijk om een netto
algemeen effect van de veranderingen te bepalen. Het netto-effect zal in de
praktijk van de verkeerssamenstelling en snelheden afhangen. De verhoudingen
van de huidige en eerdere prognose voor de emissies worden in Bijlage 5A
getoond.
Emissies bij 130 km per uur
Per 1 september 2012 is de standaardmaximumsnelheid op het hoofdwegennet
verhoogd naar 130 kilometer per uur. Alleen op wegen waar 130 kilometer per
uur niet mogelijk is, vanwege het milieu of de verkeersveiligheid, blijft een
eerdere lagere maximumsnelheid gelden. Op sommige trajecten is een
dynamisch snelheidsregime ingevoerd: de maximumsnelheid is 130 kilometer
per uur tijdens dagdelen dat dit mogelijk is en lager tijdens de overige dagdelen.
Het rekenen met dynamische snelheden op het hoofdwegennet, is sinds de
huidige monitoringsronde op een standaardmanier beschikbaar in de
Monitoringstool. Aan het wegvakkenbestand zijn twee nieuwe, facultatieve,
kolommen toegevoegd ‘intensiteit licht verkeer dynamisch’ en de kolom
‘maximale snelheid licht verkeer dynamisch’.
Emissiefactoren stalsystemen
Ten opzichte van de monitoringsronde 2012 zijn er geen veranderingen in de
waarde van de emissiefactoren.
Wijziging in regelgeving (Rbl 2007)
Verreweg het grootste deel van de wijze waarop de luchtkwaliteit moet worden
berekend, is vastgelegd in een wettelijke regeling: de Regeling beoordeling
luchtkwaliteit 2007 (Rbl 2007). Deze regeling wordt zo nu en dan gewijzigd,
mede aan de hand van nieuwe inzichten en ontwikkelingen. Wijzigingen in de
voorgeschreven rekenmethoden kunnen vervolgens ook leiden tot een
Pagina 52 van 146

RIVM rapport 680712005

verandering in rekenresultaat. In het huidige monitoringsjaar is de Rbl 2007 niet
wezenlijk anders dan in 2012.
5.2

Onzekerheden generieke invoergegevens
De berekende resultaten van de monitoring zijn onderhevig aan verschillende
onzekerheden die van invloed zijn op de monitoringsresultaten. Voor een deel
zijn deze het gevolg van onzekerheden in de generieke gegevens in de
monitoring. Sommige van deze onzekerheden zijn evident, terwijl andere
genuanceerder liggen.
−

−

−

−

−

−

Meteorologische variaties met effect op de grootschalige concentraties
De achtergrondconcentraties worden beïnvloed door het weer. Het effect van
de meteorologie voor de fijnstofachtergronden kan wel anders zijn dan die
voor stikstofdioxide. Het effect van ongunstige of gunstige meteorologische
omstandigheden op de concentraties kan een stijging of daling van ongeveer
10% voor NO2-concentraties en 18% (2 sigma) voor de PM10-concentraties
betekenen (Velders en Matthijsen, 2009). Dit komt overeen met
respectievelijk circa 2 en 4 μg/m3.
Meteorologische variaties met effect op de verkeersbijdragen
De lokale bijdrage van een bron wordt sterk bepaald door de windsnelheden
en -richtingen op de betreffende locatie. Door berekeningen voor de
toekomst uit te voeren met een recente langjarige gemiddelde meteo wordt
met een representatieve meteorologie gewerkt. De feitelijke realisatie in een
toekomstig jaar zal echter zelden gelijk zijn aan deze representatieve
meteorologische set. Er moet dus altijd rekening worden gehouden met een
zekere bandbreedte waarbinnen de resultaten zullen liggen.
Effecten van internationale maatregelen
Bij de prognoses wordt uitgegaan van scenario’s voor beleidsontwikkeling in
de ons omringende landen, bijvoorbeeld met betrekking tot het vaststellen
van nationale emissieplafonds. De effecten hiervan zijn verwerkt in de GCNverkenningen. De feitelijke realisatie kent onzekerheden.
Economische ontwikkeling
De achtergrondconcentraties die worden gebruikt in de berekeningen
worden mede gebaseerd op een door het ministerie van IenM gekozen
verwachting voor de economische ontwikkeling. Zoals het verleden heeft
uitgewezen, zijn deze onderhevig aan fluctuaties wat een
onzekerheidsmarge met zich meebrengt. Op dit moment wordt het BBRscenario (Beleid boven raming) toegepast met een gemiddelde economische
groei van 2,5% per jaar van 2013 tot en met 2020.
Modelonzekerheid achtergrondconcentraties
Naast bovenstaande onzekerheden hebben de grootschalige concentraties
(GCN-kaarten) ook een onzekerheid die inherent is aan het gebruik van
luchtverspreidingsmodellen. De onzekerheidsmarge in zowel de PM10- als
NO2-concentraties voor de GCN van een gepasseerd jaar is door het
Planbureau voor de Leefomgeving geschat op 30% (2 sigma). De
onzekerheid in de daarin verwerkte (economische, maatschappelijke en
technische) scenario’s is daar geen onderdeel van (Velders en Diederen,
2009).
Rekenmethodiek
De modelmethodiek waarmee in Nederland gerekend moet worden aan
luchtkwaliteit is vastgelegd in de Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007.
Uitgangspunt van de Monitoringstool is dat deze technisch volledig in lijn is
met de vastgestelde rekenmethoden. De resultaten van de rekenmethodiek

Pagina 53 van 146

RIVM rapport 680712005

worden ter controle jaarlijks vergeleken met metingen, zie bijvoorbeeld
Uiterwijk et al. (2011) en Wesseling et al. (2013).
Elke berekening aan luchtkwaliteit kent een intrinsieke onzekerheid, zo ook de
berekeningen in de monitoring. De modelonzekerheid in de berekeningen in of
langs wegen bedraagt, op basis van vergelijkingen met metingen, circa 20-25%
(95%-betrouwbaarheidsinterval).
−

−

−

Metingen
De GCN-kaarten worden geijkt aan de metingen in het LML van het RIVM.
De onzekerheid in deze metingen is daarmee impliciet onderdeel van de
onzekerheid in de GCN-kaarten. Deze meetonzekerheid voor de
jaargemiddelde NO2-concentratie is circa 9%. Voor PM10 ligt dit tussen de
8% en 16%, zie Mooibroek et al. (2013).
Emissiefactoren
De inzichten over wat verschillende typen voertuigmotoren en stalsystemen
aan stoffen uitstoten, is ook aan veranderingen onderhevig. In de afgelopen
jaren zijn de emissiefactoren, voornamelijk met betrekking tot het
wegverkeer, regelmatig significant gewijzigd. De onzekerheid in deze
factoren is echter niet bekend door het ontbreken van onderbouwende
rapportages met onzekerheden. Voor de verdere analyses ten behoeve van
deze rapportage hanteert het RIVM op basis van de variaties in de
emissiefactoren gedurende de laatste jaren een ruwe schatting van 15%.
Representativiteit van binnenstedelijke emissiefactoren
In Nederland wordt bij berekeningen gebruikgemaakt van emissiefactoren
die zijn gebaseerd op de gemiddelde wagenparksamenstelling en de hiermee
gereden gemiddelde aantallen kilometers. Naar aanleiding van lokale studies
in Amsterdam is door TNO onderzoek gedaan naar de
wagenparksamenstelling en bijbehorende emissies van verkeer in
Amsterdam. Hierbij is geconcludeerd dat in Amsterdam de
wagenparksamenstelling afwijkt van het landelijk gemiddelde dat in de
meeste luchtkwaliteitsmodellen gebruikt wordt. De specifiek voor de locaties
in Amsterdam door TNO berekende emissiefactoren zijn substantieel (tot
50% voor licht verkeer) hoger dan de landelijk gemiddelde emissiefactoren.
Er wordt door TNO een voorbehoud gemaakt dat onderzoek naar
emissiefactoren met veel onzekerheden is omgeven. Door te rekenen met de
gemiddelde emissiefactoren voor geheel Nederland worden de
concentratiebijdragen van licht wegverkeer in Amsterdam gemiddeld
onderschat (Wesseling et al., 2013).

In het voorjaar van 2012 heeft de gemeente Utrecht bekendgemaakt dat uit
kentekenonderzoek is gebleken dat ook voor Utrecht uit een wagenparkscan
blijkt dat het wagenpark (zowel personen- als bestelverkeer) vervuilender is dan
het landelijk gemiddelde, hoewel minder erg dan in Amsterdam. De
consequentie van de constatering van de gemeenten Amsterdam en Utrecht is
dat het met de landelijke emissiefactoren berekende aantal overschrijdingen
naar verwachting een onderschatting van het feitelijke aantal overschrijdingen in
steden kan zijn.
5.3

Onzekerheden lokale invoergegevens
Voor de lokale invoergegevens die afkomstig zijn van de verschillende lokaal
bevoegd gezagen ligt de verantwoordelijkheid, en dus ook de kwaliteitsborging,
bij het betreffende gezag.

Pagina 54 van 146

RIVM rapport 680712005

De onzekerheden in de lokale gegevens zijn in het algemeen niet bekend. De
overschrijdingen van NO2 blijken beperkt gevoelig voor veranderingen in de
lokale invoergegevens. In een gevoeligheidsanalyse van de lokale invoer (Bijlage
5C) wordt naar het effect van verandering in het snelheidstype, de bomenfactor
en de ligging van toetspunten gekeken.
5.4

Gevoeligheid van het aantal overschrijdingen
Belangrijke invoer voor de berekeningen, zoals de emissiefactoren en
achtergrondconcentraties, kennen een aanzienlijke onzekerheid. Als gevolg
daarvan is er ook een onzekerheid in de resultaten van de berekeningen met die
gegevens. De modellen waarmee gerekend wordt, zijn een schematisering van
de werkelijkheid. De complexiteit van de wereld wordt als het ware platgeslagen
in wiskundige formules. De daadwerkelijke realisatie in de toekomst zal op elke
locatie net iets anders uitpakken dan nu uitgerekend. In Bijlage 5D wordt nader
op de effecten van de schematisering bij luchtkwaliteitsberekeningen ingegaan.
De overschrijdingen bij het wegverkeer voor PM10 zijn vooral gevoelig voor
onzekerheden in de achtergrondconcentraties terwijl de overschrijdingen voor
NO2 zowel gevoelig zijn voor de achtergrond- als ook de lokale
concentratiebijdrage. Om na te gaan hoe gevoelig de resultaten van de
monitoring (dus de aantallen overschrijdingen) voor NO2 zijn, is voor alle
toetspunten bepaald hoe groot de kans is dat de achtergrondconcentraties of de
lokale concentratiebijdrages zodanig toe- of afnemen dat er sprake is van een
overschrijding, of juist niet meer. Zie Bijlage 5B voor een gedetailleerde
beschrijving. Deze procedure is niet gelijk aan de procedure die in de rapportage
van 2012 is gevolgd. In de eerdere analyses is vooral onderzocht wat de
gevoeligheid voor variaties in de generieke gegevens was. Uit een recente studie
van Wesseling et al. (2013) is afgeleid wat de totale onzekerheden in individuele
modelberekeningen zijn. Met de daarbij bepaalde kentallen kon voor elk
toetspunt een schatting worden gemaakt van de kans dat er sprake zou zijn van
een overschrijding.
De analyse leidt tot een statistisch verwacht aantal NO2-overschrijdingen in
2015 op ruim 1.400 toetslocaties. Dit aantal ligt hoger dan in de rapportage van
2012 werd geschat. De reden is dat in de huidige analyse de resultaten van een
recente studie zijn gebruikt (Wesseling et al., 2013), waaruit bleek dat de
onzekerheden in de berekende lokale concentratiebijdrages hoger zijn dan
eerder in analyses werd aangenomen..Voor 2020 is het aantal verwachte
overschrijdingen op toetslocaties 170. Het aantal verwachte overschrijdingen in
2020 is zoveel lager omdat de concentratieniveaus dan lager zijn, er dus ook
minder net-niet overschrijdingen zijn en er dus ook minder kans op
overschrijdingen is. Dit zijn de beste schattingen voor de aantallen
overschrijdingen die bij de huidige prognoses voor achtergronden en emissies in
2015 en 2020 gevonden zouden worden als op alle huidige toetspunten in de
monitoring zou worden gemeten.

Pagina 55 van 146

RIVM rapport 680712005

Pagina 56 van 146

RIVM rapport 680712005

6

Kwaliteit lokale invoergegevens

In dit hoofdstuk worden de lokale invoergegevens voor de monitoring van 2013
besproken. Op basis van de beschikbare invoer voor de monitoring zijn
verschillende consistentiechecks uitgevoerd. Hiervoor zijn met behulp van
kaarten overzichten gemaakt van de locaties waar de invoergegevens vragen
oproepen. De situaties zijn vervolgens beoordeeld en beschreven.
Op verzoek van het ministerie van IenM heeft het RIVM net als in eerdere jaren
weer uitvoering gegeven aan de motie ‘Van Tongeren’. Voor de uitvoering heeft
het RIVM steekproefsgewijs de invoer van enkele wegbeheerders bestudeerd en
voor zover mogelijk gecontroleerd. De Rbl 2007, status juli 2013, is in alle
gevallen als basis voor de beoordelingen genomen.
Wegbeheerders bij wie een steekproef is uitgevoerd, zijn in kennis gesteld van
de eventuele vraagtekens die daarbij zijn geconstateerd. De beoordeling is hen
voor commentaar voorgelegd. In gevallen waar algemene constateringen ten
aanzien van de invoer zijn gedaan, worden die vermeld en heeft geen overleg
met de wegbeheerder plaatsgevonden.
Na sluiting van de actualisatieronde hebben een aantal overheden aangegeven
dat er nog onvolkomenheden zitten in de invoergegevens. Dit kan ertoe leiden
dat het in de monitoringsrapportage 2013 weergegeven aantal overschrijdingen
afwijkt van het totale aantal beleidsmatig op te lossen overschrijdingen. De
gemelde onvolkomenheden zijn te vinden in Bijlage 6A.
6.1

Onderbouwingen wegbeheerders
Om inzicht te krijgen in de kwaliteit van de jaarlijks aangeleverde
invoergegevens is informatie nodig over de uitgangspunten, effecten van
maatregelen, aannames, gebruikte methode en keuzes bij de totstandkoming
van de invoergegevens. Met ingang van monitoringsronde 2011 zijn
wegbeheerders verplicht om een referentie naar een verantwoordingsdocument
met deze informatie op te nemen in de Monitoringstool. Wegbeheerders zijn
verplicht een onderbouwing aan te leveren voordat de invoergegevens kunnen
worden geaccordeerd. Als gevolg hebben alle wegbeheerders die geaccordeerd
hebben, het invoerveld ‘referentie naar onderbouwing’ ingevuld. In 2013 hebben
211 wegbeheerders geaccordeerd, daarnaast hebben 38 wegbeheerders wel een
onderbouwing aangeleverd zonder te hebben geaccordeerd. In 2012 hebben
186 wegbeheerders het invoerveld ‘referentie naar onderbouwing’ ingevuld.
In zowel monitoringsronde 2012 als in monitoringsronde 2013 bevatten 42 van
de opgegeven referenties daadwerkelijk een directe verwijzing naar een online
beschikbare onderbouwing. Veelal is verwezen naar een model en/of
telgegevens. Dit jaar is er voor het eerst verwezen naar de ‘vereenvoudiging
NSL’. NSL-partners die vallen onder de vereenvoudiging zijn vrijgesteld van de
verplichting om (jaarlijks) te actualiseren met als uitgangspunt dat de gegevens
in de Monitoringstool representatief zijn voor de huidige en toekomstige
zichtjaren in de Monitoringstool.
De (referenties naar de) onderbouwingen zijn weergegeven in een digitale
Bijlage. In Tabel 8 is een overzicht gegeven van het type onderbouwing dat is
opgegeven. Sinds de (referenties naar de) onderbouwingen in een openbaar
Pagina 57 van 146

RIVM rapport 680712005

bestand centraal beschikbaar zijn gekomen, is de transparantie van de
invoergegevens toegenomen.
Tabel 8 Overzicht van type onderbouwing
Type onderbouwing

%

Verwijzing naar een verantwoordingsdocument

17

Verwijzing naar een model en/of telgegevens

14

Opgave gegevens van een contactpersoon

1

Verantwoordingsdocument en/of model, maar (nog) niet

29

openbaar beschikbaar
Geen/beperkte onderbouwing

16

Verwijzing naar ‘Vereenvoudiging NSL’

22

Totaal

100

Op basis van de beschikbare onderbouwingen is het niet mogelijk om een
generieke analyse uit te voeren van de onzekerheden en kwaliteit van de
invoergegevens. Dit geldt ook voor de effecten van de projecten en
maatregelen. Het is namelijk niet eenduidig vast te stellen of de
verkeerseffecten van de projecten en maatregelen naar behoren zijn verwerkt in
de invoergegevens wegens een grote variatie in typen en kwaliteit van de
onderbouwingen.
6.2

Systematische controles invoergegevens wegbeheerders
Om inzicht te krijgen in de kwaliteit van de gegevens die ten grondslag liggen
aan deze rapportage voert het RIVM op enkele aspecten van de invoer
systematische controles uit. Voor de gehele invoer van 2013 is net als in eerdere
monitoringsrondes een systematische controle uitgevoerd op onvolkomenheden
en fouten. Dit zijn onder andere controles op de situering van toetspunten en
wegsegmenten, controle op jurisdicties zonder toetspunten, toetspunten zonder
berekende concentraties en technisch niet toegestane invoer.
Voor de uitgebreide controle van de huidige invoer zijn voor geheel Nederland in
een GIS-systeem kaarten gemaakt waarmee de fouten kunnen worden
geconstateerd. Het gaat hierbij om:
Wegen zonder rekenpunten of verkeer
Op een beperkt aantal locaties in Nederland valt in de invoer van de monitoring
op dat er SRM1-segmenten voorkomen zonder dat daar een rekenpunt aan is
gekoppeld. Er komen ook segmenten (wegen) in de invoer voor waaraan geen
verkeer is toegekend. Combinaties van beide komen ook voor.
In principe kunnen segmenten zonder aangekoppeld toetspunt voorkomen in
gebieden met erg veel segmenten, waaronder ook de nodige zeer korte
segmenten. Indien de toetspuntloze segmenten een duidelijke structuur
vertonen, is er echter vermoedelijk sprake van een onvolkomenheid in de
invoer.
Op zich heeft een weg zonder verkeer uiteraard geen effect op de luchtkwaliteit.
Of de verkeersloze wegen overeenkomen met de realiteit, of dat het gaat om
fouten in de invoer, is niet duidelijk. Ingeval een weg voor de monitoring niet
meer relevant is (bijvoorbeeld is afgesloten), is het, om onduidelijkheid te
voorkomen, wenselijk dat de redenen voor de invoer worden gegeven of zowel
de rekenpunten als de wegsegmenten uit de invoer worden verwijderd.
Pagina 58 van 146

RIVM rapport 680712005

In Bijlage 6B worden de meest in het oog springende locaties van segmenten
zonder verkeer of toetspunten genoemd.
Locaties van toetspunten
In de Basisadministratie Adressen en Gebouwen (BAG) zijn alle adressen en
panden in Nederland vastgelegd. In de door het RIVM in 2011 ontwikkelde
methode voor de blootstellingsberekeningen zijn de NSL-monitoringsgegevens
gekoppeld aan de BAG. Zie ook de methodebeschrijving in Hoofdstuk 4. In de
analyse met de BAG is gebruikgemaakt van dezelfde (invoer)gegevens voor
wegen en verkeer uit de Monitoringstool. De rekenlocaties zijn op basis van de
BAG aangebracht. De BAG biedt de mogelijkheid om geharmoniseerde analyses
op de monitoringsgegevens uit te voeren. Een tweetal analyses zijn hiermee
uitgevoerd:
i.
Aanwezigheid toetspunten nabij woningen
In de berekeningen voor de bevolkingsblootstelling is op alle (unieke)
woonlocaties in Nederland gerekend. Hierbij is gebleken dat waar in de
Monitoringstool lokale wegen zijn opgenomen, er voor 2015 bij circa 37.000
woonlocaties geen toetspunt binnen 100 meter gevonden is, wat conform de Rbl
2007 zou moeten.
Daarnaast kan het voorkomen dat in de Monitoringstool door de wegbeheerder
een weg niet is opgenomen, bijvoorbeeld omdat hier geen relevante
verkeersbijdrage van wordt verwacht, terwijl er wel sprake kan zijn van
verhoogde concentratie door andere bronnen. Dit kan onder andere voorkomen
bij industrie of veehouderijen. Bij de blootstellingsberekeningen worden deze
locaties wel meegenomen.
ii.
Correcte toetspuntafstand bij binnenstedelijke wegen
Uit de koppeling tussen de Monitoringstool en de woningen zoals opgenomen in
de BAG is ook de afstand van de weg tot aan de voorgevel van elke woning af te
leiden. Volgens de Rbl 2007 mogen de toetspunten niet verder van de weg
liggen dan de voorgevel. Uit de analyse van gevelafstanden blijkt dat circa 14%
van alle voorgevels van binnenstedelijke woningen dichter bij de weg liggen dan
het gekoppelde toetspunt (met meer dan één meter verschil), mogelijk wegens
onvoldoende nauwkeurige afstandsbepaling. In circa 3% van alle gekoppelde
voorgevels ligt het pand meer dan vijf meter dichter bij de weg dan het
toetspunt. Omdat de concentraties afnemen bij grotere afstanden van de weg
wordt dus bij 14% van de rekenresultaten de concentratie onderschat. De Rbl
2007 doet geen uitspraak over de minimale rekenafstand, anders dan dat niet
op de weg hoeft te worden getoetst. Waar te ver weg rekenen wel in strijd is
met de Rbl 2007 is te dicht bij rekenen dat, behoudens op de weg, dus niet.
Voor 2015 komen in de blootstellingsberekeningen op een klein aantal locaties
enkele woningen voor waar een overschrijding van de NO2-grenswaarde wordt
berekend, terwijl er ofwel geen weg is ofwel op het nabije toetspunt geen
overschrijding wordt uitgerekend. Vermoedelijk hangt dit samen met de hier
besproken overschatting van de rekenafstanden van de toetspunten.

Pagina 59 van 146

RIVM rapport 680712005

6.3

Uitvoering motie ‘Van Tongeren’
In deze sectie worden eerst de werkwijze en de globale resultaten
gepresenteerd.
Disclaimer:
− De uitgevoerde steekproef beoogt een algemene indruk te geven van de
kwaliteit van de invoergegevens.
− De uitgevoerde beoordeling van de invoer van een wegbeheerder is
gebaseerd op een deel van de betreffende invoer. Uit de beoordeling kan
niet worden geconcludeerd of de integrale invoer van de wegbeheerder als
geheel ‘goed’ of ‘slecht’ is.
− De directe of indirecte effecten van eventuele lokale maatregelen zijn niet
beoordeeld, mede doordat de onderbouwingen hiervan vaak te weinig
houvast bieden.
− De basis van de verkeerscijfers in de invoer (veelal het onderliggende
verkeersmodel) is expliciet niet beoordeeld in verband met de beschikbare
tijd en complexiteit hiervan.
Werkwijze
Voor de uitvoering van de steekproeven heeft het RIVM de invoer van enkele
wegbeheerders bestudeerd en voor zover mogelijk de daarin gehanteerde
omgevingskenmerken beoordeeld/gecontroleerd.
Voor de kwaliteit van de gerapporteerde concentraties is het uiteraard van
belang dat de verkeerscijfers betrouwbaar zijn. Binnen het beschikbare
tijdsbestek was een gedetailleerde beoordeling van verkeersstromen niet
mogelijk. Een kwantitatieve uitspraak hierover kon in de bestudeerde gevallen
dan ook niet worden gedaan. Er is bij de beoordeling wel nagegaan in hoeverre
de betreffende wegbeheerders relevante onderliggende documentatie
beschikbaar hebben. De omgevingskenmerken van de weg of het rekenpunt (het
soort weg of straat, eventuele bomen in de omgeving) zijn minstens zo
belangrijk als de verkeerscijfers. Gebruik van onjuiste kenmerken kan in veel
gevallen een vergelijkbaar effect hebben als een grote fout in de gehanteerde
verkeerscijfers. De gekozen omgevingskenmerken moeten voldoen aan de
regels die hiervoor in de Rbl 2007 zijn opgenomen. De mate waarin dat het
geval is, kan in veel gevallen voldoende objectief worden beoordeeld door de
betreffende omgeving in Google Earth of Bing Maps van Microsoft te bestuderen.
Voor de beoordeling van de locaties van toetspunten moeten de regels voor
toepasbaarheid en blootstelling in acht worden genomen. De regels voor
toepasbaarheid zijn betrekkelijk simpel en eenduidig: waar personen werken,
niemand kan verblijven of niemand kan komen, hoeft niet te worden getoetst.
De toepassing van de regels voor blootstelling zijn minder eenduidig. In artikel
22 van de Rbl 2007 staat dat de luchtkwaliteit wordt bepaald op plaatsen waar
de bevolking ‘kan worden blootgesteld gedurende een periode die in vergelijking
met de middelingstijd van de betreffende luchtkwaliteitseis significant is'. De
duur van de periode die een persoon gemiddeld wordt blootgesteld, is dus
bepalend voor de vraag of de luchtkwaliteit op een locatie dient te worden
beoordeeld. Een nadere invulling van ‘significant’ wordt niet gegeven. Het
criterium houdt er geen rekening mee dat kortdurend verblijf bij hoge
concentratie tot een grotere blootstelling kan leiden dan langduriger verblijf bij
een lagere concentratie. Met name in zeer drukke straten of langs drukke
(snel)wegen kunnen aanzienlijke concentratiebijdragen van verkeer voorkomen.
In hoeverre korte verblijfsmogelijkheden (zoals het wachten bij bushaltes aan
Pagina 60 van 146

RIVM rapport 680712005

een drukke weg) meegewogen moeten worden bij de keuze van toetspunten is
overgelaten aan de wegbeheerders.
Als eerste stap in de beoordeling van de invoer van wegbeheerders heeft het
RIVM de geografische ligging en de onderlinge afstanden van wegen en
rekenpunten gecontroleerd. Door de informatie uit te breiden met luchtfoto’s
kan de geografisch correcte ligging van de wegen en rekenpunten worden
beoordeeld. Zo is bijvoorbeeld eenvoudig te constateren of een rekenpunt tegen
een gevel ligt of daarachter ligt. Voor de beoordeling van de mate waarin bomen
een rol spelen geeft gebruik van luchtfoto’s, Google Earth of Bing Maps over het
algemeen voldoende houvast. De geografische juistheid van de gebruikte foto’s
is niet gecontroleerd.
Hoewel de verkeerscijfers als zodanig niet in detail door het RIVM kunnen
worden beoordeeld, is het wel goed mogelijk om na te gaan in hoeverre de
verkeersaantallen en de snelheidstypen zijn gewijzigd ten opzichte van de invoer
uit 2012. Ook kan worden gecontroleerd in hoeverre de verkeerscijfers
consistent zijn, of het aantal voertuigen op een weg gelijk is aan het aantal op
de voorgaande weg en op de volgende weg.
Globaal wordt voor elke steekproef voor de volgende beoordelingscategorieën
aangegeven wat de bevindingen zijn:
− ligging rekenpunten;
− wegsegmentligging;
− straattypen en -kenmerken;
− snelheidstypen;
− verkeersaantallen;
− zijn er wijzigingen ten opzichte van 2012 voor de wegen en rekenpunten?
Een uitgebreider overzicht van de aandachtspunten die het RIVM hierbij hanteert
is opgenomen in Bijlage 6C.
Bij de beoordeling is vooral naar de systematiek van de invoer gekeken. Als een
wegbeheerder duizenden rekenpunten heeft, waarvan slechts enkele vragen
oproepen, zullen die niet of slechts zijdelings worden benoemd.
Resultaten beoordeling steekproef
De invoer van de meeste wegbeheerders waarvan de invoer voor de monitoring
van 2012 is beoordeeld, is in 2013 wederom beoordeeld. De keuze van de
wegbeheerders kan echter per jaar variëren. Dit jaar zijn de steekproeven
uitgevoerd voor de gemeenten Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Rotterdam en
Maastricht. Verder zijn de verschillende verantwoordingsdocumenten van de
directie Rijkswaterstaat van het ministerie van IenM bestudeerd. Als de invoer
van een wegbeheerder in een nieuwe ronde niet wordt gecontroleerd terwijl dat
in het voorafgaande jaar wel het geval was, kan daaruit geen conclusie over de
kwaliteit van de (nieuwe) invoer worden getrokken.
In Bijlage 6D van dit rapport zijn voor alle uitgevoerde steekproeven
samenvattingen opgenomen met daarin een korte beschrijving van de
beoordeling en, waar relevant, de reactie van de wegbeheerder. De
samenvattingen zijn aan de betreffende wegbeheerder voor commentaar
voorgelegd en eventuele feitelijke onjuistheden zijn gecorrigeerd. Op basis van
de uitgevoerde steekproeven kan het volgende worden opgemerkt:

Pagina 61 van 146

RIVM rapport 680712005

−

−
−

−
−

−

Amsterdam
De invoer van de gemeente Amsterdam roept verschillende vragen op. De
berekende concentraties zijn naar verwachting een (aanzienlijke)
onderschatting van de feitelijke situatie. Er wordt in grote delen van de stad
geen representatief beeld van de luchtkwaliteit gegeven.
Utrecht
De invoer van de gemeente Utrecht roept weinig vragen op.
Den Haag
De invoer in 2012 was vrijwel gelijk aan die in 2011. In 2013 zijn echter
verschillende rijlijnen en toetspunten gecorrigeerd en zijn veel
verkeersintensiteiten geactualiseerd. Wat betreft toetspunten heeft Den
Haag volgens eigen zegge voorrang gegeven aan (potentiële)
overschrijdingssituaties, waardoor op minder zwaar belaste plaatsen het
beeld wellicht niet representatief is. De manier waarop Den Haag de
stagnatie in rekening brengt roept vragen op, evenals enkele inconsistenties
in gehanteerde wegtypen.
Rotterdam
De invoer van de gemeente Rotterdam roept weinig vragen op.
Maastricht
De invoer van de gemeente Maastricht roept weinig vragen op. In 2014
zullen enkele punten opnieuw worden beoordeeld.
Rijkswaterstaat
De invoer van Rijkswaterstaat roept alleen op het punt van de
verkeerscijfers voor de toekomst vragen op. De antwoorden van
Rijkswaterstaat geven hiervoor een goede en begrijpelijke verklaring, zie
Bijlage 6C.

De meeste gecontroleerde invoer voor de monitoring is geheel conform de
voorschriften in de Rbl 2007. Hieronder worden de belangrijkste aandachtpunten
uit de verschillende steekproeven benoemd. Het feit dat er aandachtspunten
zijn, impliceert niet noodzakelijkerwijs dat er fouten of onregelmatigheden in de
invoer zijn aangetroffen.
−

Voor de invoer voor de monitoring van 2013 van de beoordeelde
wegbeheerders kan worden geconcludeerd dat deze op hoofdlijnen conform
de voorschriften in de Rbl 2007 is.

−

Er zijn geen systematische verschillen tussen de ligging van wegen in de
invoer en op luchtfoto’s geconstateerd.

−

Bij het definiëren van toetspunten in de gemeenten lijkt op basis van een
visuele inspectie niet vaak gebruik te zijn gemaakt van het
blootstellingsprincipe. In de meeste steden komen groepjes toetspunten
voor met inconsistente kenmerken. Ook worden regelmatig toetspunten in
het water aangetroffen.

−

De kenmerken van de reken- en toetspunten lijken over het algemeen in lijn
met de voorschriften in de Rbl 2007.

−

De wijze waarop stagnatie van verkeer door gemeenten in de invoer in
rekening wordt gebracht varieert en niet alle gemeenten brengen stagnatie
in rekening. Dit punt is van belang aangezien de emissies van stagnerend
verkeer aanzienlijk hoger kunnen zijn dan die van doorstromend verkeer.
Eenzelfde constatering is in de rapportages van 2011 en 2012 gedaan.

Pagina 62 van 146

RIVM rapport 680712005

6.4

−

De mate waarin gemeentelijke verkeersstromen op aansluitende
wegsegmenten onderling consistent zijn, kan in de meeste gemeenten
worden verbeterd. De onderbouwing van gemeenten voor verschillende
wijzigingen in verkeerscijfers kon wegens de complexiteit van
verkeersmodellen en de daarvoor benodigde tijd niet door het RIVM worden
beoordeeld.

−

In verschillende beoordeelde gemeenten waar bussen rijden, blijken de
aantallen vragen op te roepen. In verschillende steden verdwijnen of
verschijnen er op het netwerk aanzienlijke aantallen bussen, terwijl daar op
die locaties geen reden (als een busstation) voor lijkt te zijn. Mogelijk rijden
de bussen op wegen die niet in de Monitoringstool zijn ingevoerd.

−

De wegbeheerders in Amsterdam en Den Haag geven in hun reacties aan
verbeteringen in de invoer in meer of mindere mate te richten op mogelijke
overschrijdingen. Waar geen overschrijdingen zijn of worden verwacht,
wordt de invoer niet (altijd) actief gecontroleerd en/of verbeterd. Als gevolg
zijn de resultaten van de blootstellingsberekeningen in die gebieden ook
gebaseerd op niet gecontroleerde of verbeterde invoergegevens.

Kwaliteit ligging toetspunten en bronnen veehouderij
Het RIVM heeft dit jaar in het kader van de berekeningen aan luchtkwaliteit bij
veehouderij steekproefsgewijs controles uitgevoerd op de ligging van de
toetspunten en van de bronnen zoals aangeleverd door de lokale overheden. Met
behulp van GIS en Google Maps is gecontroleerd of invoergegevens
overeenkomen met beelden van luchtfoto’s.
Uit de controle is het volgende geconstateerd:
− Van een aantal door het lokaal bevoegd gezag opgegeven toetspunten
verschillen de coördinaten, terwijl het toetspunten bij een en hetzelfde
gebouw betreft. Zo kan het voorkomen dat voor het toetspunt in het ene
invoerbestand de coördinaten van de voorgevel zijn opgegeven en in het
andere invoerbestand de coördinaten van het midden van het
desbetreffende gebouw. Voor toetspunten met een overschrijding is
nagegaan of, voor coördinaten die binnen een straal van twintig meter van
elkaar liggen, het daarbij hoort te gaan om één uniek toetspunt of dat het
gaat om twee (of meer) toetspunten die betrekking hebben op vlak bij
elkaar gelegen gebouwen. De toetspunten die als dubbel zijn aangemerkt,
zijn niet meegenomen in de bepaling van het aantal overschrijdingen. Voor
toetspunten zonder overschrijding is deze handeling niet uitgevoerd wegens
het arbeidsintensieve karakter.
− Op de meeste locaties liggen de toetspunten rondom de veehouderijlocatie.
Op een aantal locaties is echter geconstateerd dat niet alle toetspunten
opgegeven zijn.

6.5

Aandachtspunten lokale invoergegevens
Naar aanleiding van de aangeleverde onderbouwingen, uitgevoerde controles en
steekproeven worden enkele aanbevelingen gedaan voor verbetering van de
kwaliteit van de invoer voor de monitoring in de komende jaren. Verschillende
aandachtpunten die in eerdere rapportages zijn genoemd, komen in de huidige
monitoring niet of nauwelijks meer voor. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de
aanwezigheid van juiste koppelingen aan rekenpunten en tijdelijke
verkeerssituaties

Pagina 63 van 146

RIVM rapport 680712005

Gedurende de uitvoering van de monitoring is geconstateerd dat de kwaliteit van
de resultaten verder kan worden vergroot door:
−

Congestiebepaling
Het verdient nog steeds sterk aanbeveling om in de monitoring op een
betere wijze de congestie in binnenstedelijk verkeer mee te nemen en de
methodiek met alle (grote) steden af te stemmen.

−

Busaantallen
De wijze waarop de aantallen bussen op de wegen worden berekend en in
de Monitoringstool worden ingevoerd, kan verbeterd worden.

−

Onderbouwingen
De referenties naar onderbouwing van de door de wegbeheerders gebruikte
verkeersmodellen zijn op een centrale plek openbaar beschikbaar. Een
onafhankelijke controle van de verkeergegevens door derden kan (inzicht in)
de kwaliteit vergroten.

−

Verkeerseffecten
In de monitoring wordt als uitgangspunt gehanteerd dat de verkeerseffecten
van alle projecten in de relevante verkeerscijfers en/of de berekende
grootschalige concentraties zijn verwerkt. Om dit transparant te maken,
wordt geadviseerd dat wegbeheerders expliciet aangeven op welke wijze
projecten die niet expliciet in het NSL zijn opgenomen (waaronder NIBM
(Niet In Betekenende Mate)-projecten) in de gegevens zijn verwerkt.

−

Locatie van toetspunten
Gebruik de gegevens uit de BAG voor de invoer van toetspunten en het
uitvoeren van controles. Het verdient in het algemeen aanbeveling dat
wegbeheerders de locaties van toetspunten vergelijken met de ligging van
bebouwing langs straten. De gegevens die de BAG hiervoor biedt, kunnen
daarbij behulpzaam zijn.

−

Focus op overschrijdingen
Verschillende wegbeheerders geven in hun reacties zelf aan verbeteringen in
de invoer te richten op mogelijke overschrijdingen. Dit kan tot een nietrepresentatief beeld van de luchtkwaliteit leiden. Alle invoer in de monitoring
zou met dezelfde zorgvuldigheid moeten worden beoordeeld, ongeacht of de
concentraties op toetspunten boven of onder de grenswaarden liggen.

−

Consistentie
Voor een consistent beeld van de luchtkwaliteit langs het wegennet is het
wenselijk dat alle toetslocaties volgens dezelfde regels worden gekozen en in
de monitoring worden verwerkt. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht
aan dezelfde interpretatie van het blootstellingsprincipe.

Pagina 64 van 146

RIVM rapport 680712005

7

Voortgang projecten en maatregelen

In dit hoofdstuk is eerst de voortgang van verkeersgerelateerde maatregelen en
projecten beschreven. Vervolgens is de voortgang van de aanpak van de
fijnstofoverschrijdingen nabij veehouderijen weergegeven.
7.1

Achtergrond voortgangsformulieren wegverkeer
Het NSL streeft naar verbetering van de luchtkwaliteit door het nemen van
maatregelen én wil mogelijkheden bieden voor de uitvoering van ruimtelijke
projecten. De jaarlijkse monitoring van de luchtkwaliteit maakt zichtbaar in
hoeverre het NSL op schema ligt met het behalen van de grenswaarden. Bij het
interpreteren van die monitoringsresultaten is het belangrijk om te weten in
welke mate de projecten en maatregelen gerealiseerd zijn en in welke mate de
effecten zijn verwerkt in de berekeningen voor de luchtkwaliteit. Voor
maatregelen geldt een uitvoeringsplicht binnen de termijn van het NSL. Inzicht
in de voortgang van de uitvoering laat zien of aan deze plicht wordt voldaan.
Alle projecten en maatregelen die in het NSL zijn opgenomen, zijn verwerkt in
digitale voortgangsformulieren in de Monitoringstool (http://www.nslmonitoring.nl). In de formulieren zijn de kenmerken per project of maatregel
opgenomen. Het voortgangsformulier is een administratief instrument om
maatregelen en projecten te kunnen monitoren. Tijdens de jaarlijkse
monitoringsronde geven de betrokken overheden in de voortgangsformulieren
aan wat de voortgang is in de NSL-projecten en -maatregelen. Waar nodig
voeren zij wijzigingen door en corrigeren eventuele administratieve fouten en
hiaten. Binnen de monitoring van het NSL geldt het uitgangspunt dat de
wegbeheerder zelf verantwoordelijk is voor zijn gegevens en verantwoording
kan afleggen over zowel de ingevoerde verkeersgegevens en
omgevingskenmerken als over de wijze waarop de effecten van projecten en
maatregelen daarin verwerkt zijn. De voortgang van generieke maatregelen is
apart aangeleverd door het ministerie van IenM, zie hiervoor paragraaf 7.5.
De analyse van de voortgangsformulieren heeft als hoofddoel het beantwoorden
van de volgende vragen:
− Verloopt de uitvoering van de projecten conform verwachting en zijn de
maatregelen afgerond binnen de gestelde NSL-termijn?
− Zijn de relevante effecten van projecten en maatregelen verwerkt in de
invoergegevens voor de Monitoringstool?
− Volgt uit de voortgangsformulieren een argument om de
(geprognosticeerde) ontwikkeling van de luchtkwaliteit te duiden?

7.2

Actualisatie voortgangsformulieren wegverkeer
In de voortgangsformulieren wordt onderscheid gemaakt tussen ‘wijzigingen’ en
‘correcties’. De mogelijkheid voor ‘correcties’ is bedoeld om administratieve
fouten, zoals typefouten, te herstellen. Bij inhoudelijke wijzigingen past een
overheid de kenmerken van een project of maatregel aan de actuele stand van
zaken aan. Voor sommige wijzigingen moeten de overheden een formele
melding indienen. De door de minister van VROM of de staatssecretaris van
IenM geaccepteerde meldingen voor het wijzigen, toevoegen of laten vervallen
van projecten en/of maatregelen in het NSL zijn in de voortgangsformulieren

Pagina 65 van 146

RIVM rapport 680712005

verwerkt. Een overzicht van de goedgekeurde meldingen staat op de website
van Kenniscentrum InfoMil 12.
In Tabel 9 is weergegeven voor hoeveel projecten en maatregelen de
voortgangsinformatie is geactualiseerd en geaccordeerd.
Tabel 9 Actualisatie en accordering van de voortgangsformulieren in de
monitoringsronde 2012 en de monitoringsronde 2013
Voortgangsformulieren
Totaal aantal in Monitoringstool
Geactualiseerd
Geaccordeerd
Wijziging t.o.v. NSL (inhoudelijk
of administratief)
a

Projecten
2012
2013
645 a
647 a
540
562
(84%)
(87%)
484
559
(75%)
(86%)
204
32

Maatregelen
2012
2013
899 b
726 b, c
793
683
(88%)
(94%)
706
660
(79%)
(91%)
221
20

Dit aantal omvat alle projecten die zijn opgenomen in de Monitoringstool, inclusief de projecten die formeel
geen deel uitmaken van het NSL. Het betreffende bevoegde gezag heeft deze wel – conform verzoek van het
ministerie van IenM – in de NSL Monitoring opgenomen.

b Dit aantal omvat alle maatregelen die in het NSL zijn opgenomen en waarvoor een uitvoeringsplicht geldt.
c De daling in het aantal maatregelen is het gevolg van de samenvoeging van maatregelen van
Rijkswaterstaat. Schermen en snelheidsmaatregelen zijn niet langer per 100 meter opgenomen als
afzonderlijke maatregelen. Hiervoor is de meldingsprocedure doorlopen. Met de melding is bijvoorbeeld een
scherm van 4 aansluitende stukjes van 100 meter vervangen door 1 scherm van 400 meter.

Uitvoeringsfase
De uitvoeringsfase van de projecten en maatregelen geeft inzicht in de huidige
stand van zaken. In Tabel 10, Figuur 23 en Figuur 24 is voor de
monitoringsronde 2012 en de monitoringsronde 2013 weergegeven hoeveel
projecten en maatregelen in een bepaalde fase verkeren. In vergelijking met de
projecten bevinden de maatregelen zich verder in het uitvoeringsproces. Anders
dan de projecten hebben de maatregelen een uitvoeringsplicht: maatregelen
moeten binnen de looptijd van het NSL (grotendeels) afgerond zijn. Het
formulier voor projecten kent meer fasen dan het formulier van maatregelen.
Daarnaast is het niet mogelijk om vastgestelde maatregelen te laten vervallen.
Overheden kunnen deze alleen vervangen door andere maatregelen.

12

http://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaat-lucht/luchtkwaliteit/nsl/meldingen/.

Pagina 66 van 146

RIVM rapport 680712005

Tabel 10 Uitvoeringsfase van de projecten en maatregelen.
Projectfase

a

b

Projecten
2012
2013
89 a
78 a
13
25
300 a
279 a
108
102
1
2
2
4
64
88
45
41
23
28

Niet ingevuld
Onbekend
In voorbereiding
Besluit
Financiering rond
Aanbesteding
Uitvoering
Afgerond
Vervallen

Maatregelen
2012
2013
65 b
29 b
b,
112
134 b
n.v.t.
n.v.t.
258
30
n.v.t.
n.v.t.
7
7
212
196
245
330
n.v.t.
n.v.t.

Bij niet-gewijzigde en niet-geaccordeerde projectformulieren met fase ‘in voorbereiding’ is de fase als ‘niet
ingevuld’ beschouwd.
Bij niet-gewijzigde en niet-geaccordeerde maatregelformulieren met fase ‘onbekend’ is de fase als ‘niet
ingevuld’ beschouwd.

2012

45

2013
23

28

89

64

41

78

25

13

88
2
1

4
2

108
300

Niet ingevuld
Onbekend
In voorbereiding
Besluit
Financiering rond
Aanbesteding
Uitvoering
Afgerond
Vervallen

279

102

Niet ingevuld
Onbekend
In voorbereiding
Besluit
Financiering rond
Aanbesteding
Uitvoering
Afgerond
Vervallen

Figuur 23 Projectfase van projecten.

Pagina 67 van 146

RIVM rapport 680712005

2012

2013
65

29
112

245

134
330
30

7
258
212
Niet ingevuld

7

Niet ingevuld

Onbekend

Onbekend

Besluit

Besluit

Aanbesteding

Aanbesteding

Uitvoering

Uitvoering

Afgerond

Afgerond

Figuur 24 Projectfase van maatregelen.
Uit Tabel 10 blijkt dat 59% van de projecten zich nog in een voorbereidende
fase bevindt (fase ‘In voorbereiding’ + ‘Besluit’). Dat is een beperkte afname ten
opzichte van de 63% in monitoringsronde 2012. Ongeveer 14% is momenteel in
uitvoering en 6% is afgerond. In 2012 was dat respectievelijk 10% en 7%. Van
16% van de projecten ontbreekt informatie over de projectfase (fase ‘Niet
ingevuld’ + ‘Onbekend’). Projecten kennen geen uitvoeringsplicht binnen het
NSL.
Van de maatregelen is circa 46% afgerond en 27% in uitvoering. Het aantal
afgeronde maatregelen is fors toegenomen ten opzichte van de
monitoringsronde 2012. Van 23% van de maatregelen ontbreekt informatie over
de projectfase (fase ‘Niet ingevuld’ + ‘Onbekend’). Voor NSL-maatregelen geldt
een uitvoeringsplicht binnen de looptijd van het NSL.
Verwerking effecten projecten en maatregelen in invoerdata
Projecten en maatregelen hebben effect op de luchtkwaliteit. Verwerking van de
effecten in de invoergegevens van de Monitoringstool is nodig om deze zichtbaar
te maken in de rekenresultaten. Aan overheden is gevraagd om aan te geven of
deze effecten verwerkt zijn en om in de onderbouwing van de verkeersgegevens
de aangenomen effecten te vermelden.
In Figuur 25 is weergegeven welk percentage van alle projecteffecten is
verwerkt in de verkeersgegevens. De mate waarin de verkeerseffecten van
projecten en maatregelen zijn verwerkt in de invoergegevens verschilt
aanzienlijk tussen de overheden onderling. Projecten die nog niet ‘in uitvoering’
of ‘afgerond’ zijn in een zichtjaar, hoeven nog niet verwerkt te zijn in de
verkeersgegevens van dat zichtjaar.

Pagina 68 van 146

196

RIVM rapport 680712005

2012a

2013a

100%

100%

90%
80%

90%
232

306

219

70%
32

57

356

394

176
364

396

2015

2020

30%
20%

20%
168

10%

0%

169

0%
2011
Ja

2015
Nee

2020

2012

Nvt/onbekend

Ja

Nee

Figuur 25Verwerking projecteffecten in (prognoses van) verkeersgegevens.
De categorie ‘Nvt/onbekend’ omvat zowel projecten waarbij in het voortgangsformulier is aangegeven dat
het project geen invloed heeft op de verkeersgegevens, als projecten waarvan het voortgangsformulier niet
is ingevuld. Met de huidige opzet van de formulieren is het niet mogelijk om onderscheid te maken tussen
deze twee categorieën.

Overheden nemen in het kader van het NSL maatregelen omwille van de
verbetering van de luchtkwaliteit. Voor bepaalde categorieën van maatregelen is
het effect te verwerken in de invoergegevens voor de Monitoringstool,
bijvoorbeeld aanpassing van de wegkenmerken en doorstromingsmaatregelen.
Het betreft maatregelen die een direct effect hebben op verkeers- of
omgevingskenmerken. Voor andere categorieën grijpen de effecten van de
maatregelen niet in op de verkeersparameters. Deze kunnen als
maatregelgebied in de Monitoringstool worden opgenomen. Denk hierbij aan de
effecten van een milieuzone of scherpe emissie-eisen in concessieverleningen
van het openbaar vervoer. In andere gevallen is er sprake van maatregelen met
moeilijk of niet te kwantificeren effecten bijvoorbeeld gedragsmaatregelen,
stimulering fietsverkeer en communicatie over mobiliteitskeuzes. De wijze
waarop de maatregelen ingrijpen op de luchtkwaliteit is in Figuur 26
uiteengezet. Zie voor de definiëring van de categorieën de Handleiding
Monitoring NSL 13.

13

47

65

60%

40%

171

30%

a

204

50%

50%

10%

218
302

70%

60%

40%

80%

http://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaat-lucht/luchtkwaliteit/nsl/monitoring/#HandleidingMonitoringNSL.

Pagina 69 van 146

Nvt/onbekend

RIVM rapport 680712005

Alternatieve brandstoffen

42

84

Schone voertuigen

82

2
Hardware wegen
Software wegen

75

Modal shift
Fiets (en voetganger)

84

OV
Parkeren

27

Overdracht: (geluid)schermen
Puntbronnen
Groen

73

Gedrag

71

Informeren
Onderzoek

19
14

18

Resultaatafspraak
Onbekend

51

39
10

35

Figuur 26 Aangrijppunt van maatregeleffect.
Conclusie
Van de projecten is 20% in uitvoering of afgerond. Het percentage projecten
waarvan de verkeersgegevens zijn verwerkt in de Monitoringstool voor zichtjaar
2012 is groter dan het aantal projecten dat afgerond of in uitvoering is.
Van de maatregelen is 46% afgerond en 27% in uitvoering. In 2015 moeten alle
maatregelen afgerond of in uitvoering zijn; de voortgang in de uitvoering van de
maatregelen lijkt hiermee in lijn. De voortgangsformulieren geven geen inzicht
in de mate waarin effecten van maatregelen verwerkt zijn in de
verkeersgegevens.
7.3

Aanpak intensieve veehouderij
In de monitoring van 2013 is aan het bevoegd gezag van veehouderijen
gevraagd de voortgang van de uitvoering van de maatregelen door te geven. Dit
betreft de gemeenten waar veehouderijen zijn gelegen die overschrijdingen
veroorzaken en waar maatregelen nodig zijn.
Tijdens de monitoringsronde in 2012 bleek dat bij 131 veehouderijen (gelegen in
46 gemeenten) sprake is van een overschrijding van de daggemiddelde
grenswaarde voor fijn stof. Hiervan veroorzaken 99 veehouderijen zelfstandig
een overschrijding. Deze veehouderijen zijn door het ministerie van IenM
aangewezen als vergunningplichtig. De lijst van vergunningplichtige
veehouderijen wordt jaarlijks opgesteld op basis van de resultaten van de NSL
Monitoring 14.

14

Sinds 1 januari 2013 zijn de landbouwactiviteiten onder de werking van het Activiteitenbesluit gebracht.
Daardoor zijn veel veehouderijen niet langer vergunningplichtig, maar veehouderijen die overschrijdingen van
de grenswaarden voor luchtkwaliteit veroorzaken blijven wel vergunningplichtig.

Pagina 70 van 146

RIVM rapport 680712005

Ook heeft het ministerie van IenM enkele gebieden 15 aangewezen waar het
luchtkwaliteit toetsingskader uit de Wet milieubeheer is aangescherpt. De
toetsingsgrond waarbij projecten ‘die niet in betekenende mate bijdragen’
doorgang mogen vinden, is daar niet meer van toepassing om verslechtering
van de luchtkwaliteit te voorkomen.
Bij veehouderijen met overschrijdingen zijn maatregelen noodzakelijk om de
overschrijdingen aan te pakken. Maatregelen betreffen dan meestal het wijzigen
van de emissiesituatie.
Bij een deel van de veehouderijen waarbij zich overschrijdingen voordoen, is
sprake van een zodanig hoge achtergrondconcentratie dat de vereiste reductie
van de PM10-emissies naar verwachting niet kan worden gerealiseerd met
maatregelen bij een enkel bedrijf alleen. Hier zal een gebiedsgerichte aanpak
nodig zijn. De gedachte daarbij is dat maatregelen bij meerdere veehouderijen
gezamenlijk bijdragen aan het wegnemen van de overschrijding en het
voorkomen van nieuwe overschrijdingen. In de gemeenten Nederweert en Asten
is een start gemaakt met een dergelijke gebiedsgerichte aanpak.
7.4

Voortgang aanpak van overschrijdingen nabij veehouderijen
De gemeenten waar veehouderijen met een overschrijding zijn gelegen, is
gevraagd om de voortgang van de maatregelen te rapporteren. Van deze
mogelijkheid hebben 28 gemeenten gebruikgemaakt. In Figuur 27 is de
voortgang van het treffen van maatregelen bij afzonderlijke veehouderijen
weergegeven (in procenten).
De gemeenten is ook gevraagd of er emissiereducerende maatregelen zijn
getroffen bij veehouderijen die momenteel geen knelpuntbedrijf zijn. In totaal
10 gemeenten geeft aan dat dit het geval is.
Stand van zaken uitvoering maatregelen veehouderijen (in procenten)
4
7
2

34

36
Geen formulier ingevuld
Geen voortgang
Probleemanalyse en selectie
maatregelen
Lopende wettelijke procedures
(vergunning )
Vergunning verleend

19

Maatregelen gerealiseerd

Figuur 27 Voortgang maatregelen bij veehouderijen.
15

http://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaat-lucht/luchtkwaliteit/special-kids/nieuws/aanwijzing-nibm/.

Pagina 71 van 146

RIVM rapport 680712005

Uit de gegevens blijkt het volgende:
- Over iets meer dan de helft van de bedrijven is geen voortgang van
maatregelen gerapporteerd. In totaal hebben van de 48 aangeschreven
gemeenten, 21 gemeenten geen voortgang gerapporteerd.
- Ten aanzien van circa 4% van de bedrijven zijn inmiddels maatregelen
getroffen.
- Circa 7% van de bedrijven heeft een maatregel voorgeschreven gekregen in
de vergunning. Deze maatregelen worden dan in de meeste gevallen nog in
2013 getroffen.
- Voor circa 2% van de maatregelen liep ten tijde van de monitoring nog een
vergunningprocedure.
- Voor circa 36% van de bedrijven is de gemeente nog bezig met een
probleemanalyse en selectie van maatregelen. De implementatie van het
gebiedsgericht beleid in de gemeente Nederweert valt ook onder deze fase.
Dit beleid zal van invloed zijn op ongeveer 14% van de bedrijven met een
overschrijding.
Een deel van de gemeenten heeft zelf een onderzoek uitgevoerd of uit laten
voeren op basis van de actuele emissiegegevens en zelf geconcludeerd dat op
dit moment geen overschrijding (meer) plaatsvindt. Deze gemeenten hebben
aangegeven vooralsnog geen maatregelen te zullen voorschrijven.
7.5

Generieke maatregelen Rijksoverheid
De voortgang van de generieke maatregelen is apart aangeleverd door het
ministerie van IenM. Deze lijst is te vinden in een digitale Bijlage. Het RIVM
heeft deze nader bekeken en geverifieerd of de opgegeven maatregelen zijn
verwerkt in de GCN-kaarten. Geconcludeerd is dat de door het ministerie van
IenM opgegeven voortgang in lijn is met de wijze van verwerking in de GCNrapportage van het RIVM en dat in grote lijnen geen verandering in planning
hieruit naar voren komt.
Net als voorgaande jaren zijn vaststaande nationale en internationale
maatregelen gewijzigd op basis van afgesproken beleidsdoelstellingen. De nieuw
voorgenomen maatregelen omvatten onder andere een verhoging van accijns
voor diesel en LPG/CNG en afschaffing van de vrijstelling van de
motorrijtuigenbelasting voor oldtimers.
Op veehouderijgebied zal naar verwachting in 2014 een aangepast ‘Besluit
ammoniakemissie huisvesting veehouderij (Besluit huisvesting)’ in werking
treden waarin de emissie-eisen voor fijn stof worden opgenomen.
Belangrijk voor concentraties in Nederland zijn ook de nieuw afgesproken
emissieplafonds voor 2020 voor landen in de EU in het kader van het
Gothenburg Protocol. De emissieplafonds vanaf 2020 in het Gothenburg Protocol
zijn lager dan de huidig geldende NEC-plafonds in Europa.

Pagina 72 van 146

RIVM rapport 680712005

8

Conclusies en aanbevelingen

8.1

Conclusies
In deze rapportage worden de resultaten gepresenteerd van de vierde
monitoringsronde in het kader van het NSL. Het doel van de monitoring is om na
te gaan of Nederland tijdig aan de normen voor fijn stof en stikstofdioxide
voldoet en gaat voldoen, namelijk sinds juni 2011 aan de fijnstofnormen en in
2015 aan die voor stikstofdioxide. Aangezien de derogatie voor fijn stof
halverwege 2011 afliep, is 2012 het eerste jaar waarvoor voor het gehele jaar
aan de grenswaarden kan worden getoetst.
In de monitoring zijn de overschrijdingen ten gevolge van verkeersemissies en
de fijnstofoverschrijdingen nabij veehouderijen door middel van aparte trajecten
bepaald. Voor beide trajecten ‒ verkeer en veehouderijen ‒ geldt dat de
berekeningen worden uitgevoerd op basis van door de overheden en
wegbeheerders aangeleverde gegevens. Het is de verantwoordelijkheid van de
betreffende overheden en wegbeheerders dat deze informatie correct en volledig
is.
Uit de gepresenteerde verkeersgerelateerde resultaten blijkt onder andere:
− In de berekeningen voor het gepasseerde jaar 2012 komen op verschillende
locaties in Nederland concentraties voor boven de Europese grenswaarden
voor PM10 en NO2. In totaal gaat het om 1879 overschrijdingen (circa
188 km weg per rijrichting) voor NO2 en om 39 overschrijdingen (circa 4 km
per rijrichting) voor PM10.
− In de berekeningen voor 2015 worden nog 126 overschrijdingen 16 (circa
13 km weg per rijrichting) van de NO2-norm berekend. Al deze
overschrijdingslocaties bevinden zich bij binnenstedelijke wegen. Ten
opzichte van monitoringsronde 2011 en 2012 is het verwachte aantal
stikstofdioxide overschrijdingen in 2015 niet wezenlijk gewijzigd, namelijk
van respectievelijk 137 en 112 naar 126.
− Ook voor PM10 komen in de huidige berekeningen nog overschrijdingen langs
wegen voor in 2015. In totaal gaat het om 137 overschrijdingen (circa
14 km per rijrichting). Deze overschrijdingen vinden plaats op locaties waar
de achtergrondconcentratie hoog is ten gevolge van industrie of intensieve
veeteelt.
− In 2015 wordt op geen enkel toetspunt een overschrijding voor PM2.5.
berekend.
De blootstellingsresultaten laten tussen 2010 en 2012 een verlaging zien in de
gemiddelde blootstelling van de bevolking voor zowel PM10 als NO2. Voor NO2
geldt tussen 2012 en 2015 op basis van de prognoses voor de
bevolkingsgewogen gemiddelde concentratie voor Nederland als geheel
hetzelfde. Ook de meeste individuele provincies laten in 2015 een daling zien in
de concentratie waar de bevolking gemiddeld aan wordt blootgesteld. Voor PM10
wordt echter in de prognose voor 2015 een stijging verwacht in de gemiddelde
blootstelling van de bevolking ten opzichte van 2012. Dit wordt voornamelijk
16

Onder deze overschrijdingen bevinden zich zeer waarschijnlijk een beperkt aantal
onterechte overschrijdingen in Amsterdam vanwege een lokaal (één GCN-gridcel van een
vierkante kilometer) te hoge grootschalige achtergrondconcentratie ten gevolge van een
lokale invoerfout in monitoringsronde 2012. Zie 5.1 voor meer informatie.
Pagina 73 van 146

RIVM rapport 680712005

verklaard doordat in 2012 de meteorologische condities gunstig waren met als
gevolg dat de gemeten fijnstofconcentraties en dus ook de berekende
grootschalige achtergrondconcentraties lager zijn dan volgens de langjarige
trend werd verwacht. Verder zijn de grootschalige achtergrondconcentraties
voor fijn stof 17 in 2015 dit jaar hoger ingeschat ten gevolge van hogere
buitenlandse emissies. Voor zowel PM10 als NO2 worden in 2015 nog mensen
blootgesteld aan concentraties boven de Europese normen.
Ook nabij veehouderijen wordt in 26 gemeenten in 2012 niet aan de
fijnstofnormen voldaan. Het gaat hierbij om 92 veehouderijen, voornamelijk
gelegen in Gelderland, Noord-Brabant en Limburg. Dit is in lijn met resultaten
uit voorgaande monitoringsrondes en de conclusie zoals die gepresenteerd werd
in 2009, het vaststellingsjaar van het NSL. In 2009 werd verwacht dat 100 tot
150 intensieve veehouderijbedrijven zouden bijdragen aan een overschrijding in
2011, mits er geen afdoende maatregelen zouden worden genomen. De
berekende concentraties fijn stof op veel locaties nabij veehouderijen liggen net
onder de grenswaarde. Het aantal overschrijdingen is zeer gevoelig voor een
geringe toename in de berekende concentraties. Bij een verhoging van 2 µg/m3
zou het aantal veehouderijgerelateerde overschrijdingen in 2012 ruim anderhalf
keer zo hoog zijn geweest.
De achtergrondconcentraties in gebieden met intensieve veehouderijen zijn
relatief hoog. Dit komt mede door de cumulatieve fijnstofuitstoot van alle
veehouderijen in of nabij een dergelijk gebied. Het reduceren van de
concentraties tot onder de norm vergt in dergelijke situaties een gebiedsgerichte
aanpak. Tevens zal maatwerk nodig zijn bij overschrijdingen van de norm door
individuele bedrijfslocaties. Om de voortgang van reeds afgesproken
maatregelen te monitoren wordt de status van de maatregelen gerapporteerd.
Onbekend is in hoeverre de effecten van maatregelen verwerkt zijn in de
aangeleverde invoerbestanden en dus zijn meegenomen in de huidige
luchtkwaliteitsberekeningen voor de veehouderijen. Als maatregelen wel worden
meegenomen in de modelberekeningen, maar beperkt worden nageleefd in de
praktijk, leidt dit tot een hogere emissie dan berekend. In opdracht van het
ministerie van IenM is het ‘Besluit niet in betekenende mate bijdragen’ en de

bijbehorende regeling aangepast. Bedrijven hebben daardoor niet meer de
mogelijkheid om uit te breiden en meer te emitteren op locaties waar sprake
is van een overschrijding of een hoge achtergrondconcentratie.
In de monitoring voor het wegverkeer wordt de voortgang in ruimtelijke
projecten en de uitvoering van luchtkwaliteit verbeterende maatregelen ook
bijgehouden. Dit gebeurt door middel van voortgangsformulieren. In de
monitoringsronde 2013 is 94% van de voortgangsformulieren geactualiseerd, dit
betreft een stijging ten opzichte van de vorige ronde. Al 46% van de
maatregelen is afgerond, terwijl van de projecten slechts 6% zich in deze fase
bevindt. In 2015 moeten alle maatregelen afgerond of in uitvoering zijn, wegens
de uitvoeringsplicht binnen het NSL. De voortgang van de uitvoering is hiermee
in lijn. Van de projecten zit 59% nog in de fase ‘in voorbereiding’, dit percentage
betreft wel een lichte daling ten opzichte van vorig jaar. De vertraging van de
ruimtelijke projecten kan betekenen dat eventuele emissies gerelateerd aan
deze projecten pas na afloop van het NSL een effect zullen hebben op de
luchtkwaliteit.
17

Overigens zijn de achtergrondconcentraties voor NO2 voor 2015 dit jaar om dezelfde reden hoger ingeschat.
Zie 2.4, 5.1 en Bijlage 2 voor nadere informatie.

Pagina 74 van 146

RIVM rapport 680712005

De relatie tussen de administratief bijgehouden voortgang in projecten en
maatregelen en de rekenresultaten is niet eenduidig. Er is namelijk niet precies
bekend hoe overheden de effecten van maatregelen en projecten hebben
verwerkt in de invoergegevens. Uit de resultaten van de voortgangsformulieren
volgen daarom geen argumenten om de geprognosticeerde ontwikkeling van de
luchtkwaliteit die uit de berekeningen volgt anders te duiden.
De onzekerheid in de invoergegevens is aanzienlijk, terwijl de gevoeligheid van
het aantal overschrijdingen voor NO2 of PM10 sterk afhangt van deze gegevens.
De kans is groter, bij ongewijzigd beleid, dat het aantal overschrijdingen hoger
zal uitvallen dan nu wordt berekend dan dat het aantal lager of gelijk aan de
huidige verwachting zal zijn. Op basis van de onzekerheden in de
achtergrondconcentraties en de lokale concentratiebijdrages kan het aantal
overschrijdingen van de NO2-norm in 2015 tot een factor 10 hoger ingeschat
worden.
Uit een steekproef blijkt dat de meeste gegevens voor de monitoring conform de
wettelijke voorschriften zijn ingevoerd. Er zijn net als in voorgaande jaren wel
aandachtspunten: vooral daar waar wegbeheerders geen overschrijdingen
verwachten, worden gegevens minder vaak aan verbeterde inzichten aangepast
en soms minder zorgvuldig ingevoerd. De monitoringsresultaten bieden in deze
gebieden mogelijk geen representatief beeld van de luchtkwaliteit.
8.2

Aanbevelingen
Naar aanleiding van de monitoring voor zowel het wegverkeer als de veehouderij
worden enkele aanbevelingen gegeven voor verbetering van de kwaliteit van de
monitoring in de komende jaren voor specifieke aandachtspunten voor de
(verbetering van de) kwaliteit van de lokale invoer, zie 6.5. Er is geconstateerd
dat de monitoring kan worden verbeterd door:
−

Representativiteit lokale invoergegevens
Het is raadzaam om de invoergegevens (zoals verkeersintensiteiten en
aantallen dieren) te laten controleren door derden, zodat kan worden
bepaald of de invoergegevens overeenkomen met de werkelijkheid om
(inzicht in) de kwaliteit te kunnen vergroten.

−

Emissiefactoren grote steden
Het verdient aanbeveling om de representativiteit van de
verkeersemissiefactoren in de grote steden nader te onderzoeken en, indien
nodig, mee te nemen in de monitoring.

−

Locatie toetspunten
Vergroot de robuustheid van de resultaten van de monitoring door de
gegevens uit de BAG te gebruiken voor de invoer van toetspunten en het
uitvoeren van controles.

−

Uitvoering maatregelen veehouderijen
Het is onbekend hoe effecten van maatregelen verwerkt zijn in de
invoergegevens en hoe ze dus zijn opgenomen in de huidige
luchtkwaliteitsberekeningen. Als de maatregelen wel zijn opgenomen in de
modelberekeningen maar in de praktijk niet het beoogde effect hebben, leidt
dit tot een hogere emissie dan berekend. Om hier meer inzicht in te krijgen,
wordt geadviseerd om in het invoerbestand van de veehouderijen expliciet
Pagina 75 van 146

RIVM rapport 680712005

te laten aangegeven of de effecten in de gegevens verwerkt zijn én een
koppeling te maken met de naleving van de maatregelen.
−

Maatregeleffecten
Het huidige NSL heeft een looptijd van 1 augustus 2009 tot 1 augustus
2014 18. Onderzoek de aangenomen effecten van zowel de Rijks- als de
lokale maatregelen in vergelijking met de feitelijke effecten zoals die uit de
monitoring blijken om de effectiviteit van het NSL te bepalen. Deze
informatie is van belang voor het concretiseren van toekomstige
maatregelen.

−

Blootstelling
In de huidige monitoringsronde zijn geen blootstellingsberekeningen
beschikbaar waarin gedetailleerde veehouderijgegevens zijn meegenomen.
Het uitvoeren van dergelijke blootstellingsberekeningen nabij veehouderijen
is aan te bevelen.

−

Focus op overschrijdingen
Schenk bij de controle van de invoer voor de monitoring (ook) voldoende
aandacht aan situaties waarbij de grenswaarden niet worden overschreden.
Op deze manier kan een mogelijke bias in het uiteindelijke beeld worden
voorkomen of worden geminimaliseerd en neemt de representativiteit van
de berekende blootstelling van de bevolking toe.

−

Onzekerheid
Meer zekerheid over het daadwerkelijk behalen van de grenswaarden kan
worden bereikt door aan te sturen op een waarde die een paar microgram
onder de norm ligt.

18

Er loopt op het moment van schrijven van deze rapportage een procedure tot verlenging van het NSL tot 1
januari 2017

Pagina 76 van 146

RIVM rapport 680712005

Literatuur

Europees Parlement en de Raad (2008). Richtlijn 2008/50/EG - betreffende de
luchtkwaliteit en schonere lucht voor Europa.
Mooibroek, D., J.P.J. Berkhout, R. Hoogerbrugge (2013). Jaaroverzicht
Luchtkwaliteit 2012. RIVM Rapport 680704023.
Motie 120 (30175), voorgesteld door Van Tongeren op 21 juni 2011,
aangenomen op 21 juni 2011.
VROM (2009). Ministerie van VROM, brief nummer DGM/NSL 2009029281, april
2009.
Uiterwijk, J.W., J. Wesseling, P.L. Nguyen (2011) Een vergelijking tussen
(passieve) NO2-metingen en rekenresultaten in 2010. RIVM Rapport 680705020.
Velders, G.J.M. en H. Diederen (2009). Atmospheric Environment (43): 30603069.
Velders, G.J.M. en J. Matthijsen (2009). Meteorological variability in NO2 and
PM10 concentrations in the Netherlands and its relation with EU limit values,
Atmospheric Environment (43): 3858–3866.
Velders, G.J.M., J.M.M. Aben, B.A. Jimmink, G.P. Geilenkirchen, E. van der
Swaluw, W.J. de Vries, et al. (2012). Grootschalige concentratie- en
depositiekaarten Nederland : Rapportage 2012. RIVM Rapport 680362002.
Velders, G.J.M., J.M.M. Aben, G.P. Geilenkirchen, H.A. den Hollander, B.A.,
Jimmink, E. van der Swaluw, et al. (2013). Grootschalige concentratie- en
depositiekaarten Nederland : Rapportage 2013. RIVM Rapport 680362003.
Wesseling, J. en P.L. Nguyen, L., (2010). Een toets van
standaardrekenmethodes voor berekeningen aan luchtkwaliteit in de Monitoring
van het NSL. RIVM Rapport 680705017
Wesseling, J., K. van Velze, R. Hoogerbrugge, P.L. Nguyen, R. Beijk, J.A.
Ferreira, J.A., (2013). Gemeten en berekende (NO2) concentraties in 2010 en
2011 : Een test van de standaardrekenmethoden 1 en 2 RIVM Rapport
680705027.

Pagina 77 van 146

RIVM rapport 680712005

Pagina 78 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 1 Algemene beschrijving en validatie Monitoringstool
2013

In deze bijlage wordt een algemene beschrijving gegeven van de Monitoringstool
en de validatie van de Monitoringstool 2013.
Algemene beschrijving
De Monitoringstool vormt een centraal onderdeel in het proces van de
monitoring van het NSL en bestaat uit een website, een achterliggende centrale
database en een daaraan gekoppelde rekenkern. In Figuur 28 zijn de elementen
van de Monitoringstool schematische weergegeven.

Schiphol &
Veehouderijen
(ministerie IenM)

Rekentool
-Binnenstedelijke wegen (SRM1)
- Buitenstedelijke wegen (SRM2)

Generieke invoer
bv. emissiefactoren, meteo,
achtergrondconcentraties
(ministerie IenM)

Monitorings
database

= rekenresultaten
= monitoringstool

Lokale invoergegevens
voortgang projecten/maatregelen

update verkeerscijfers en
veehouderijgegevens
(Lokale overheden, min. IenM)

www.nslmonitoring.nl
- Update gegevens (afgeschermd)
- Inzien gegevens (openbaar)

Monitorings
rapportage

Figuur 28 Schematische weergave van de NSL-Monitoringstool
Invoergegevens: de witte velden geven weer welke invoergegevens op welke
plek ingevoerd worden. Daarbij staat vermeld wie hiervoor verantwoordelijk is.
De invoergegevens bestaan uit twee typen gegevens. Het eerste betreft de
gegevens die het ministerie van IenM vaststelt. Dit zijn wettelijk voorgeschreven
gegevens en die de generieke gegevens voor heel Nederland betreffen,
bijvoorbeeld de emissiefactoren, meteorologische gegevens en de grootschalige
achtergrondconcentraties. De gegevens zijn afkomstig van kennisinstituten zoals
het Planbureau voor de Leefomgeving, het Koninklijk Nederlands Meteorologisch
Instituut, Wageningen Universiteit, TNO en het RIVM. Voor Schiphol is een
detaillering op de GCN aangeleverd door Rijkswaterstaat.
Industriële (punt)bronnen zitten als bron verwerkt in de berekende
achtergrondconcentraties. Er is doorgaans sprake van een hoge uitlaathoogte
van de emissies en in combinatie met de situering van deze bronnen wordt
Pagina 79 van 146

RIVM rapport 680712005

aangenomen dat de verwerking op 1x1 km-schaal representatief is voor de
bepaling van de luchtkwaliteit en hiermee lokale overschrijdingen niet worden
gemist.
Het tweede type invoergegevens betreft de gegevens afkomstig van (lokale)
overheden. Dit zijn bijvoorbeeld kenmerken van wegen, veehouderijen,
verkeerscijfers, de maatregeleffecten en de ligging van reken- en toetspunten.
De gegevens met betrekking tot rijkswegen (ook wel ‘hoofdwegennet’ of HWN
genoemd) worden aangeleverd door het ministerie van IenM. Gegevens met
betrekking tot regionale en lokale wegen (ook wel ‘onderliggend wegennet’ of
OWN genoemd) komen van provincies en gemeenten. Gegevens met betrekking
tot de veehouderijen komen van de vergunningverleners. De wegbeheerders en
de vergunningverleners voor veehouderijen zijn verantwoordelijk voor de
aanlevering en de kwaliteit en volledigheid van de lokale invoergegevens. De
gegevens worden jaarlijks geactualiseerd. De gegevens die niet worden
aangepast, blijven vigerend.
De website www.nsl-monitoring.nl vormt het portaal voor het wijzigen en inzien
van gegevens. Het actualiseren van gegevens is alleen mogelijk via een
afgesloten deel van de website. Het inzien van de invoergegevens, de voortgang
van projecten en maatregelen en de rekenresultaten is, per monitoringsronde,
na de jaarlijkse (bestuurlijke) vaststelling voor iedereen mogelijk via het
openbare deel van de website.
De invoergegevens worden via de website in een database geïmporteerd. In de
centrale database worden de gegevens bewaard, inclusief de jaarlijkse
geactualiseerde gegevens. Deze database vormt in feite het hart van de
monitoring.
De Rekentool is het rekenkundige hart van de Monitoringstool waarmee alle
berekeningen nabij wegen worden uitgevoerd. Met de Rekentool is het voor
iedereen mogelijk om (afzonderlijk) eigen berekeningen conform de Rbl 2007 uit
te voeren.
In een apart monitoringstraject wordt berekend of er sprake is van
overschrijdingen op gevoelige locaties nabij veehouderijen op basis van
generieke en lokale invoergegevens (zie Bijlage 3).

Validatie Standaardrekenmethoden
De resultaten van de monitoring van het NSL zijn voor een groot deel gebaseerd
op de resultaten van twee standaardrekenmethoden, SRM1 voor
binnenstedelijke straten en SRM2 voor meer vrij liggende (snel)wegen. Bij
gebruik van de standaardrekenmethoden is het van belang om vast te stellen in
hoeverre, en in welke omstandigheden, de resultaten van de berekeningen
overeenkomen met metingen en wat de onzekerheden zijn.
Meten versus rekenen
In 2012 en 2013 heeft het RIVM een groot onderzoek (Wesseling et al., 2013)
uitgevoerd naar de overeenkomst tussen gemeten en met de
standaardrekenmethoden berekende concentraties in de omgeving van wegen.
Voor het onderzoek zijn de meetgegevens van het RIVM, DCMR, GGD
Amsterdam en verschillende gemeenten en provincies gebruikt. Uit dit
onderzoek is gebleken dat berekende concentraties van stoffen in de lucht langs
Pagina 80 van 146

RIVM rapport 680712005

wegen dicht bij concentraties liggen die daar zijn gemeten. Gemiddeld
verschillen de berekende concentraties minder dan 1 μg/m3 van de gemeten
concentraties. Daarmee voldoen de standaardrekenmethoden ruimschoots aan
de eisen die de Europese Commissie stelt. Voor een enkele specifieke locatie is
er echter een redelijke onzekerheid in het resultaat. Soortgelijke conclusies zijn
in verschillende studies van anderen ook getrokken.
Toepasbaarheid standaardrekenmethoden en invoergegevens
In de Regeling beoordeling luchtkwaliteit wordt beschreven in welke situaties de
beschikbare standaardrekenmethoden toegepast moeten worden, het
zogenoemde toepassingsbereik. Er zijn namelijk grenzen waarbinnen de
standaardrekenmethoden toegepast mogen worden. Bij de randen van het
toepassingsbereik lopen de standaardrekenmethoden en de beschikbare invoer
tegen hun grenzen aan en worden de onzekerheden in de resultaten groter. De
wetgeving anticipeert op de beperkingen van rekenmodellen en invoergegevens
door in de Regeling beoordeling luchtkwaliteit andere methoden voor de
bepaling van luchtkwaliteit zoals windtunnelmetingen toe te staan. Evenzo
kunnen, goed onderbouwd, afwijkende gegevens voor bijvoorbeeld de
achtergronden of emissies worden gebruikt.
Enkele aandachtpunten bij de toepassing van standaardrekenmodellen en
generieke gegevens:
- Berekeningen van de verkeersbijdrage zijn gebaseerd op gegeneraliseerde
emissiegegevens per gereden kilometer. Op individuele locaties, zeker als de
dynamiek van het verkeer afwijkt van het gemiddelde beeld, kunnen de
feitelijke emissies, en dus ook de concentratiebijdragen naast de weg,
aanzienlijk verschillen van de emissies die voor het gehele wagenpark zijn
aangenomen. Ook indien de verkeerssituatie recent is aangepast kunnen de
emissies afwijken van die in de verschillende standaardsituaties.
- De verspreiding van de emissies op plaatsen met gebouwen zeer dicht langs
snelwegen kan afwijken van de aannames in de standaardrekenmodellen en
wellicht beter in een windtunnel worden onderzocht. De gemeente Rotterdam
combineert in de monitoring metingen en windtunnelresultaten in
binnenstedelijke straten met complexe bebouwing. Hiermee wordt de realiteit
naar verwachting beter benaderd.
- Achtergrondconcentraties voor voorbije jaren worden voor alle stoffen geijkt
aan metingen. Het resultaat van deze ijking wordt voor enkele stoffen ook
verwerkt in de prognoses voor concentraties in de toekomst. Voor NO2 wordt
de ijking tot op heden niet in prognoses verwerkt. Als gevolg daarvan kunnen
er verschillen voorkomen zodra een prognose voor een jaar wordt vergeleken
met de realisatie van dat jaar. Verschillen in de NO2-concentraties tot circa
2 μg/m3 worden de laatste jaren op enkele plaatsen geconstateerd.
Verbetering standaardrekenmethoden
Het RIVM kijkt elk jaar, op basis van alle dan beschikbare gegevens, of de
modellen aanpassing behoeven en adviseert de minister hier zo nodig in de loop
van februari/maart over. De minister maakt uiteindelijk de keus om de adviezen
over te nemen of niet.

Validatie Monitoringstool 2013
Inleiding en werkwijze
In de periode april-juni 2013 zijn verschillende tests verricht om de correctheid
van de berekeningen door de Monitoringtool (MT) vast te stellen. De vaststelling
Pagina 81 van 146

RIVM rapport 680712005

vindt plaats door de resultaten van de MT te vergelijken met die van TREDM.
Voor SRM1-berekeningen dienen de resultaten exact overeen te komen. Voor
SRM2-berekeningen, waar meer vrijheid in de implementatie zit, dienen de
verschillen beperkt te zijn. De acceptabele bandbreedte voor SRM2berekeningen is in het recente verleden besproken (Wesseling et al., 2010).
De validatie van de berekeningen in de monitoring van 2013 is relatief soepel
verlopen. Hierbij speelt mee dat noch de rekenkern van de MT noch de definitie
van de benodigde berekeningen sterk verschilden van de eerdere gevalideerde
versies in 2012. Enkele details van de invoerbestanden zijn wel veranderd ten
opzichte van 2012. Gedurende de validatie zijn enkele betrekkelijk kleine bugs
opgedoken die alle snel konden worden geïdentificeerd en verholpen. De
lastigste betrof een bug in de communicatie met de database, waardoor niet
altijd alle rekenresultaten werden teruggeschreven in de database. Er zijn
enkele controles op de juiste aantallen toegevoegd en de wijze van opslag is
aangepast. De eindberekeningen omvatten dan ook voor alle rekenpunten
geldige resultaten.
Conclusie
De verschillen tussen resultaten van de Monitoringtool en TREDM zijn (voor
zover getest) klein en komen maar beperkt voor. Als gevolg hiervan wordt
geconcludeerd dat de Monitoringtool een correcte implementatie van de
standaardrekenmethoden is en dat de voorgeschreven generieke gegevens op
de juiste manier worden toegepast. Uitzondering hierop vormt de lokale
Schiphol-bijdrage, waarbij begin oktober 2013 een onvolkomenheid is ontdekt,
zie ‘Onvolkomenheid lokale Schiphol-bijdrage’ even verderop voor meer
informatie.
Details
De aantallen en grootte van de verschillen tussen TREDM en MT worden in
bijgaande tabel vermeld. Voor 2012 zijn in totaal 353.684, voor 2015 in totaal
326.917 en voor 2020 327.015 resultaten op geldige rekenpunten met elkaar
vergeleken. De vergelijking is alleen uitgevoerd op locaties waarvoor zowel
Rekentool als TREDM een geldige uitkomst hadden gegenereerd.
Voor 2015 gaf de Rekentool op 564 locaties een foutmelding en TREDM gaf op
1291 locaties geen geldig resultaat. In 1.097 gevallen gaf TREDM geen en de
Rekentool wel een geldig resultaat op een locatie. TREDM is iets strikter in de
controles dan de Rekentool. Sommige verschillen zijn simpel te duiden. De
aantallen verschillen in het SRM1-domein zouden nul moeten zijn. De gevonden
verschillen lijken te maken te hebben met verschillend omgaan met de
maximale rekenafstand in beide modellen. Dit zal nader worden onderzocht.
De aantallen verschillen in het SRM2-domein zijn relatief beperkt. De aantallen
zijn kleiner dan in eerdere jaren het geval was. Het verschil tussen 2012, 2015
en 2020 heeft te maken met de absolute verschillen in de emissiefactoren.
Relatief gelijke verschillen tussen de berekeningen zijn in 2012 in absolute zin
groter dan in 2015 het geval is, et cetera. De verschillen zijn voor 2020 over het
algemeen het kleinst. Dit is niet verrassend aangezien de verkeersbijdragen in
dat jaar het laagst zijn en eventuele verschillen dus ook. De verschillen in SRM2NOx-bijdragen zijn in alle drie de jaren de grootste bron van verschillen, in
essentie de enige van belang.

Pagina 82 van 146

RIVM rapport 680712005

Tabel 11 Overzichtstabel van de verschillen tussen TREDM en de Rekentool
2013.
Jaar/parameter
criterium
aantal verschillen
fractie
2012
SRM1
SRM2
SRM2
NO2
NO2
PM10
SRM2 ∆NOx/∆NO2

|∆| > 0.05
|∆| > 2
|∆| > 4
|∆| > 1
|∆| > 2
|∆| > 0.25
<0

9
14590
3300
8191
730
1369
117

0.0%
4.1%
0.9%
2.3%
0.2%
0.4%
1.4%

2015
SRM1
SRM2
SRM2
NO2
NO2
PM10
SRM2 ∆NOx/∆NO2

|∆| > 0.05
|∆| > 2
|∆| > 4
|∆| > 1
|∆| > 2
|∆| > 0.25
<0

9
8158
1049
4351
163
283
36

0.0%
2.5%
0.3%
1.3%
0.0%
0.1%
0.8%

2020
SRM1
SRM2
SRM2
NO2
NO2
PM10
SRM2 ∆NOx/∆NO2

|∆| > 0.05
|∆| > 2
|∆| > 4
|∆| > 1
|∆| > 2
|∆| > 0.25
<0

8
2518
148
1508
57
274
4

0.0%
0.8%
0.0%
0.5%
0.0%
0.1%
0.3%

In Figuur 29 worden de locaties getoond van de meest voorkomende SRM2verschillen in de drie jaren. Het gaat in alle drie de jaren om grofweg dezelfde
locaties langs het HWN.
In monitoringsronde 2012 is geconstateerd dat in een aantal gevallen SRMsituaties werden gevonden waarbij de tekens van de verschillen in de totale
NO2-concentratie en de SRM2-NOx-bijdrage een ander teken hadden. De totale
concentratie van TREDM was bijvoorbeeld hoger dan die van de Rekentool
terwijl de SRM2NOx-bijdragen juiste omgekeerd verschilden. Die bug was terug
te voeren op ontbrekende data in de achtergrondconcentraties. Expliciete
controle voor de huidige berekeningen laat op dit punt geen onverwachte
patronen zien.
De verschillen in PM10-concentraties zijn eveneens beperkt en liggen praktisch
geheel op de locaties van de SRM2-verschillen voor NOx.
In 2013 is speciale aandacht besteed aan de verwerking van gebiedscorrecties,
zowel voor windtunnelresultaten als voor achtergrondcorrecties. De
berekeningen zijn voor alle drie de jaren uitgevoerd met gebiedscorrecties in
Rotterdam en in de IJmond. De correcties worden door de Rekentool en TREDM
op een gelijke wijze in de berekeningen verwerkt.

Pagina 83 van 146

RIVM rapport 680712005

Figuur 29 Locaties van de belangrijkste verschillen in NO2 voor het jaar 2015.
De NO2-concentraties die in 2015 meer dan 1 microgram verschillen, 1,3% van
de datapunten, worden in onderstaande figuur getoond. De verschillen, hoewel
groter dan 1 microgram per kubieke meter, zijn nog steeds beperkt, zowel in
grootte als in aantal.

Figuur 30 Berekende NO2-concentraties voor het jaar 2015.

Pagina 84 van 146

RIVM rapport 680712005

Onvolkomenheid lokale Schiphol bijdrage
Na de afronding van de validatie, in de eindfase van de rapportage, is begin
oktober een onvolkomenheid in de Rekentool 2013 ontdekt in het gebied waar
de Schiphol-aanpassing van kracht is. Deze fout kon tot dat moment
onopgemerkt blijven omdat de correctie voor Schiphol niet standaard in de
software van het RIVM is verwerkt en dus niet meeliep in de validatie.
In het gebied rond Schiphol worden de grootschalige achtergrondconcentraties
wel gecorrigeerd met de zogenoemde Schiphol-correctie maar niet met de lokale
Schiphol-bijdrage. Dit betreft de rekenjaren 2012, 2015 en 2020 en heeft effect
op de concentraties stikstofdioxide en ozon. Voor stikstofdioxide betekent dit
een onderschatting van de totale concentratie in het gebied. Afhankelijk van de
afstand tot de start-/landingsbanen bedraagt het effect enkele microgrammen
per kubieke meter; dit effect neemt af naarmate de afstand toeneemt.
Gecorrigeerde berekeningen leiden in 2015 tot 10 extra overschrijdingen 19 op
toetslocaties op het grondgebied van de gemeente Haarlemmermeer.
De resultaten van de Monitoringtool 2013 worden op dit punt niet aangepast,
evenmin als de Rekentool, omdat de eerder vastgestelde rekenresultaten van de
monitoringsronde 2013 dan niet meer te reproduceren zijn. Indien aan de
nieuwe situaties gerekend moet worden kan de Schiphol-bijdrage door middel
van correctievelden worden meegenomen in de berekeningen. Deze
correctievelden zijn op de site van de Monitoringtool beschikbaar.

19

De overschrijdingen komen voor op toetspunten waar het toepasbaarheidsbeginsel of blootstellingsprincipe
waarschijnlijk toegepast kan worden. Zie de bijdrage van de gemeente Haarlemmermeer aan Bijlage 6A voor
meer informatie over de gemeentelijke toetslocaties.

Pagina 85 van 146

RIVM rapport 680712005

Pagina 86 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 2 Tabellen met hoger detailniveau, overschrijdingen
in 2020 en prognoses voor NO2 in 2015 voor de provincie
Utrecht

Bijlage 2A

Tabellen met aantal overschrijdingen per jurisdictie

Tabel 12 Overzicht van aantal NO2-overschrijdingen per gemeente in kilometer
rijrichting berekend voor 2015. Waar een streepje staat, zijn in de berekeningen
geen overschrijdingen geconstateerd.
Totaal Rijkswegen
Provincie Gemeente Overige
Alblasserdam
0.5
0.5
Amsterdam
3.3
3.3
Arnhem
0.5
0.5
Eindhoven
0.4
0.4
Geldermalsen
0.2
0.2
Giessenlanden
0.1
0.1
Haarlemmermeer
0.2
0.2
Helmond
0.4
0.4
Leiden
0.4
0.4
Maastricht
1.6
1.6
Nieuwegein
0.1
0.1
Nijmegen
0.1
0.1
Rotterdam
1.5
1.5
Stichtse Vecht
0.2
0.2
Utrecht
2.6
2.6
's-Gravenhage
0.3
0.3
‘s-Hertogenbosch
0.2
0.2
Nederland
12.6
1.6
10.9
0.1

Tabel 13 Overzicht van aantal PM10-overschrijdingen per gemeente in kilometer
rijrichting berekend voor 2012 (exclusief veehouderijen). Waar een streepje
staat, zijn in de berekeningen geen overschrijdingen geconstateerd.
Totaal Rijkswegen Provincie Gemeente Overige
Nederweert
2.2
2.2
Velsen
1.7
1.7
Nederland
3.9
3.9
-

Pagina 87 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 2B

Overschrijdingen in 2020

NO2 concentratie > 40,5 µg/m3 in 2020

NO 2 concentratie > 38 µg/m 3 in 2020

Aantal km rijrichting waarbij de jaargemiddelde concentratie
NO 2 > 40,5 µg/m 3 per gemeente (prognose)

Aantal km rijrichting waarbij de jaargemiddelde concentratie
NO 2 > 38 µg/m 3 per gemeente (prognose)

Aantal km

Aantal km

0

0

0.1 - 1

0.1 - 1

1-5

1-5

5 - 10

5 - 10

> 10

> 10

Figuur 31 NO2: aantal overschrijdingen in 2020 getoetst aan de wettelijke
grenswaarde (links) en met bandbreedte (rechts).

PM10 > 35 dagen in 2020

PM10 > 30 dagen in 2020

Aantal km rijrichting waarbij het aantal overschrijdingsdagen
PM 10 > 35 dagen per gemeente inclusief zeezoutaftrek
(prognose)

Aantal km rijrichting waarbij het aantal overschrijdingsdagen
PM 10 > 30 dagen per gemeente zonder zeezoutaftrek
(prognose)

Aantal km

Aantal km

0

0

0.1 - 1

0.1 - 1

1-5

1-5

5 - 10

5 - 10

> 10

> 10

Figuur 32 PM10: aantal overschrijdingen in 2020 getoetst aan de wettelijke
grenswaarde rekening houdend met de zeezoutaftrek (links) en met
bandbreedte(rechts). Exclusief overschrijdingen bij veehouderijen.

Pagina 88 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 2C

Prognoses voor NO2 in 2015 in de provincie Utrecht

Bij het uitkomen van de nieuwe GCN-kaarten en emissiefactoren in maart 2013
werd op basis daarvan verwacht dat het aantal overschrijdingen in 2015
aanzienlijk toe zou nemen. Na de actualisatie van de invoer voor het NSL bleek
dat niet het geval. In deze bijlage worden de verschillende veranderingen op een
rij gezet om het totale effect te begrijpen. Hierbij is de provincie Utrecht als
voorbeeld genomen omdat de effecten van aanpassingen aan de verkeerscijfers
in de provincie Utrecht 20 het grootst zijn. Soortgelijke effecten treden echter ook
in meer of mindere mate in de andere provincies op.
Voor de analyse van de veranderingen zijn de resultaten van de monitoring
berekeningen uit 2012 en 2013 voor het jaar 2015 gekoppeld en met elkaar
vergeleken. Een deel van de rekenpunten in de provincie is van nummer
veranderd, voor die punten kon geen vergelijk worden gemaakt.
Effect emissiefactoren en achtergronden
Als de invoer voor de provincie Utrecht uit 2012 voor het jaar 2015 wordt
doorgerekend met de generieke gegevens uit 2013 (emissiefactoren en
achtergronden) dan nemen de concentraties praktisch overal (aanzienlijk) toe.
Onderstaande figuur toont de verschillen in totale NO2 concentraties.

Figuur 33 Verschil in totale NO2-concentratie berekend met de invoer voor het
NSL uit 2012 voor het jaar 2015 bij gebruik van de generieke gegevens uit 2013
en 2012. In deze en andere figuren worden de concentraties in 2013 minus die
in 2012 getoond. De schaal staat rechtsboven in de figuur, in µg/m3.
20

In de stad Utrecht zijn de verkeercijfers voor 2015 en 2020 volgens de gemeente niet aangepast.

Pagina 89 van 146

RIVM rapport 680712005

De concentratieverschillen worden vooral veroorzaakt door de verschillen in de
achtergrondconcentraties, zie Figuur 34 voor deze verschillen. Er is verder een
beperkte toename van de concentraties ten gevolge van veranderingen in de
emissiefactoren. Bij ongewijzigde invoer voor het verkeer zal het aantal
overschrijdingen in de provincie Utrecht dus groter zijn dan bij gebruik van de
gegevens uit 2012.

Figuur 34 Verschil in totale NO2-achtergrondconcentratie voor 2015 bij gebruik
van de generieke gegevens uit 2013 en 2012.
Vergelijken van de totale concentraties zoals berekend in 2012 en 2013
(inclusief verschillen in invoer) geeft echter een ander beeld. Het feitelijke
verschil wordt in Figuur 35 getoond.
In plaats van de verwachte toename van de concentraties in het gehele gebied
is er in een groot gebied sprake van aanzienlijke afnamen. De belangrijkste
reden voor de afnamen van de concentraties is de afname in de door RWS
geprognosticeerde aantallen voertuigbewegingen op het hoofdwegennet. De
effecten daarvan worden duidelijk als de verschillen in NOx-bijdragen van de
SRM2-wegen in beide jaren worden weergegeven (zie Figuur 36).

Pagina 90 van 146

RIVM rapport 680712005

Figuur 35 Verschil in totale NO2-concentraties voor 2015 berekend in 2013 en
2012.

Figuur 36 Verschil in SRM2 NOx-bijdragen voor 2015 berekend in 2013 en 2012.

Pagina 91 van 146

RIVM rapport 680712005

De verwachte aantallen voertuigbewegingen zijn in de huidige invoer van RWS
voor 2015 tot circa 30% lager dan in de invoer uit 2012. Als gevolg hiervan zijn
de concentratiebijdragen van de Rijkswegen in een band om de wegen heen ook
fors lager. In een groot deel van de stad Utrecht gaan de bijdragen van het
verkeer op de Rijkswegen ook omlaag. De toenamen in SRM2-bijdragen in De
Bilt, Zeist, Veenendaal en nog enkele kleinere plaatsen zijn het gevolg van
aanpassing van de invoer aldaar, zie de opmerkingen in Bijlage 6D.
Ten slotte zijn er tussen 2012 en 2013 nog lokale verschillen in de invoer voor
de binnenstedelijke SRM1-wegen. De verschillen in NOx-bijdragen van de SRM1wegen in beide jaren worden in Figuur 37 weergegeven.

Figuur 37 Verschil in SRM1 NOx-bijdragen voor 2015 berekend in 2013 en 2012.
In de gemeente Nieuwegein zijn praktisch alle verkeersaantallen en dus ook
concentratiebijdragen van verkeer op SRM1-wegen in de huidige prognose voor
2015 lager dan in de prognoses uit 2012. Door verschillende aanpassingen in De
Bilt, Zeist, Veenendaal en nog enkele kleinere plaatsen zijn de SRM1concentratiebijdragen op lokale wegen daar verdwenen. In de steden Amersfoort
en Utrecht zijn er veel verschillen in SRM1-bijdragen.
Conclusies
Samengevat kan worden geconcludeerd dat de effecten van de toenamen in
geprognosticeerde achtergrondconcentratie en emissiefactoren voor NO2 in 2015
in de provincie Utrecht grotendeels worden gecompenseerd door veranderingen
in verkeersaantallen op het hoofdwegennet. De afname van het verwachte
verkeer op de Rijkswegen in 2015 leidt in een strook om deze wegen tot lagere
concentratiebijdragen.

Pagina 92 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 3 Werkwijze fijnstofberekeningen veehouderijen

Actualisatie lokale invoergegevens
Het lokaal bevoegd gezag is de mogelijkheid geboden om de bedrijfsspecifieke
invoergegevens te actualiseren in de Monitoringstool én veehouderijlocaties en
rekenlocaties toe te voegen die nog niet eerder zijn meegenomen in de
monitoring, maar waar wel sprake is van een risico op overschrijding van de
fijnstofnorm.
Door middel van de volgende vuistregel is bepaald of een veehouderij een risico
vormt op een overschrijding: een fijnstofemissie groter dan 1500 kg/jaar en
gelegen in een gebied met een achtergrondconcentratie van fijn stof groter dan
27,5 μg/m3. In het geval een veehouderijlocatie onder deze waarden zit, dan
vervalt de verplichting om de vergunde gegevens bij te houden in de
Monitoringstool. In de monitoringsronde 2013 zijn 14 bedrijfslocaties afgemeld.
Meer dan de helft van de bedrijfsspecifieke invoergegevens zijn geactualiseerd,
waarbij 65 nieuwe veehouderijlocaties zijn aangemeld. Actualiseren van de
invoergegevens is niet nodig in het geval de gegevens in de Monitoringstool nog
steeds in overeenstemming zijn met de vergunning.
In totaal zijn in de monitoringsronde 2013 509 veehouderijlocaties meegenomen
in de luchtkwaliteitsberekeningen. In de monitoringsronde 2012 waren dit er
473.
De actuele invoergegevens zijn voor de verspreidingsberekeningen in de
monitoringsronde 2013 gehanteerd, nadat deze op (technische) volledigheid en
toepasbaarheid zijn onderzocht en waar nodig zijn aangevuld c.q. aangepast op
basis van expert judgement door het RIVM. De desbetreffende
vergunningverleners zijn op de hoogte gesteld van deze onvolkomenheden en
kunnen de fouten in de volgende monitoringsronde te herstellen.
Er heeft dus alleen een technische beoordeling plaatsgevonden of op basis van
de lokale invoergegevens, aangeleverd door de lokale overheden, een
berekening met ISL3a kon worden uitgevoerd. Er is niet beoordeeld of de
gegevens in lijn zijn met de bestaande (vergunde) situatie bij de veehouderijen.
De inhoudelijke kwaliteit van de gegevens, zoals aantallen dieren en stallen, is
niet gecontroleerd. Deze gegevens zijn voor correct aangenomen. Wel is
gekeken naar de representativiteit van de ligging van de rekenpunten rondom
de veehouderijlocaties, zie daarvoor paragraaf 6.4.
Actualisatie generieke invoergegevens
In de monitoringsronde 2013 zijn de emissiefactoren zoals vastgesteld in maart
2013 door het ministerie van IenM (per diercategorie en bijbehorend
huisvestingssysteem) gehanteerd voor alle veehouderijlocaties. Deze
emissiefactoren zijn nodig voor het berekenen van de emissie van de
veehouderijen. Ten opzichte van de monitoringsronde 2012 zijn er geen
veranderingen in de waarde van de emissiefactoren zelf.
De Regeling ammoniak en veehouderij (Rav) geeft per diercategorie een lijst
met verschillende huisvestingssystemen en de daarbij behorende
(ammoniak)emissiefactoren. De Rav-codes blijken echter niet uniek. Voor
Pagina 93 van 146

RIVM rapport 680712005

zestien categorieën zijn dezelfde Rav-codes gehanteerd voor twee verschillende
niveaus van emissiereductie, namelijk 60% en 75%. Waarbij de emissiefactor bij
75% reductie ongeveer tweederde van de emissiefactor bij 60% reductie is. In
de verspreidingsberekeningen is automatisch gerekend met de laagste
emissiefactor, ongeacht de werkelijke emissiereductie van de veehouderij. Dit
leidt tot een onderschatting van de concentratie in die gevallen waarbij met de
hogere emissiefactor gerekend had moeten worden.
Modelbeschrijving ISL3a
De verspreidingsberekeningen zijn uitgevoerd met het ISL3a-model. Dit model is
gebaseerd op het Nieuw Nationaal Model (NNM) en rekent conform
Standaardrekenmethode 3 (SRM3), zoals omschreven in de Rbl 2007. Dit
rekenmodel kan gebruikt worden om de gevolgen van (agrarische en industriële)
puntbronnen en oppervlaktebronnen op de luchtkwaliteit in de omgeving te
bepalen. Het rekenmodel is in opdracht van het ministerie van IenM door DNV
KEMA ontwikkeld.
Voor de berekeningen is gebruikgemaakt van de meest recente versie van dit
model (versie 2013). In dit model zijn de meteorologische parameters en de
achtergrondconcentraties opgenomen die in maart 2013 bekend zijn gemaakt
door de staatssecretaris van IenM. Het RIVM valideert ISL3a niet. De
beschikbaarheid van de validatie van modelparameters is tot op heden niet
toereikend. Effecten die mogelijk niet (volledig) worden meegenomen zijn
bijvoorbeeld de (initiële) stijging van de pluim en de warmte-inhoud.
Resultaatverwerking
Toetsing aan de Europese normen en zeezoutaftrek
Voor elke prioritaire veehouderij is de concentratie fijn stof berekend op de
omliggende rekenpunten. Naast de jaargemiddelde concentraties zijn ook het
aantal berekende overschrijdingen van de daggemiddelde grenswaarde
berekend. Voor deze rekenpunten is het aantal overschrijdingsdagen dus niet
afgeleid uit de jaargemiddelde concentratie, zoals bij de verkeersgerelateerde
rekenlocaties gebeurt. In 1.2 zijn de grenswaarden en manier van toetsen voor
fijn stof nader beschreven.
Dubbeltellingscorrectie
De berekende concentratie fijn stof is ook gecorrigeerd voor de dubbeltelling van
fijn stof in de achtergrondconcentratie. De bijdrage van intensieve
veehouderijen aan de achtergrondconcentratie fijn stof is reeds op generieke
wijze meegenomen in de grootschalige achtergrondconcentratiekaart die in het
ISL3a-model wordt gebruikt. Bij de berekening met het ISL3a-model wordt de
bronbijdrage aan deze achtergrondconcentratie opgeteld. Hierdoor treedt
dubbeltelling op.
Voor het corrigeren van de dubbeltelling heeft het ECN, in samenwerking met
het ministerie van IenM, het RIVM en het PBL een correctiemethode ontwikkeld.
Door middel van deze correctiemethode kunnen, op basis van de bronemissies
van de veehouderij, grootschalige concentratiegegevens fijn stof worden
gecorrigeerd voor de gridcel waarbinnen het bedrijf is gelegen en de acht
omringende gridcellen (1x1 km). De dubbeltellingscorrectie is als volgt
uitgevoerd:
− Per veehouderij is de totale emissie bepaald en zijn de gemiddelde
coördinaten van alle bronnen (lees: stallen) behorend bij de
veehouderijlocatie bepaald.
Pagina 94 van 146

RIVM rapport 680712005

−

Aan de hand van de correctiemethode is de correctie per veehouderijlocatie
op de bijbehorende rekenlocaties bepaald. Indien een rekenpunt in een
gridcel ligt waarop meerdere veehouderijlocaties van invloed zijn, dan is de
som van alle voorkomende correcties op het rekenpunt berekend.

Ten behoeve van de verwerking van de dubbeltellingscorrectie in de
jaargemiddelde concentratie, is de dubbeltellingscorrectie van de met ISL3a
berekende jaargemiddelde concentratie afgetrokken.
Voor de verwerking van de dubbeltellingscorrectie in het aantal
overschrijdingsdagen is het aantal overschrijdingsdagen behorende bij de
gecorrigeerde achtergrondconcentratie bepaald. Het verschil tussen het aantal
overschrijdingsdagen behorende bij de oorspronkelijke achtergrondconcentratie
en het aantal overschrijdingsdagen behorende bij de gecorrigeerde
achtergrondconcentratie, is de dubbeltellingscorrectie in overschrijdingsdagen.
Dit aantal wordt van het door ISL3a berekende aantal overschrijdingsdagen
afgetrokken. Deze toepassing van de dubbeltellingscorrectie is conform de Rbl.
Cumulatie
In de monitoringsanalyse van de veehouderijen is de onderlinge beïnvloeding
van bedrijven in rekening gebracht door middel van cumulatie. Op plekken waar
veehouderijen dicht bij elkaar liggen, worden de rekenlocaties door meerdere
veehouderijlocaties belast. Om tot de correcte concentratie te komen zijn deze
bronbijdragen gecumuleerd. De jaargemiddelde concentraties zijn dus
opgebouwd uit de heersende achtergrondconcentratie en de individuele
bronbijdragen van de in de berekening meegenomen veehouderijen.
Per veehouderijlocatie is bepaald of er rekenlocaties van andere
veehouderijlocaties binnen een afstand van 1000 meter van de desbetreffende
veehouderijlocatie liggen. Is dat het geval, dan worden deze veehouderijlocaties
in een cluster samengevoegd ten behoeve van de verspreidingsberekening, mits
de ruwheid van het gebied homogeen is. In het geval de ruwheid een grote
spreiding kent, wordt het cluster alsnog opgedeeld in meerdere kleinere clusters.

Pagina 95 van 146

RIVM rapport 680712005

Pagina 96 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 4 Bevolkingsblootstelling in 2020 en histogrammen
van de concentraties en de bevolkingsblootstelling per
provincie in 2012 en 2015

Bevolkingsblootstelling voor NO2 en PM10 in 2020

Blootstelling NO2 in 2020 (prognose)

Blootstelling PM10 in 2020 (prognose)

Bevolkingsgewogen jaargemiddelde concentratie in µg/m³
per gemeente

Bevolkingsgewogen jaargemiddelde concentratie in µg/m³
per gemeente

< 10 µg/m³

< 15 µg/m³

10 - 15 µg/m³

15 - 18 µg/m³

15 - 20 µg/m³

18 - 21 µg/m³

20 - 25 µg/m³

21 - 24 µg/m³

25 - 30 µg/m³

24 - 27 µg/m³

Figuur 38Bevolkingsblootstelling aan NO2 (links) en PM10 (rechts) in 2020.

Pagina 97 van 146

RIVM rapport 680712005

Histogrammen van de resultaten voor NO2 per provincie voor
2012 en 2015.
Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram NO 2
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10
> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

30-32

32-34

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )

Provincie Drenthe (2012)

Provincie Drenthe (2012)

Provincie Drenthe (prognose 2015)

Provincie Drenthe (prognose 2015)

Figuur 39 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Drenthe.

Figuur 40 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Drenthe.

Concentratiehistogram NO 2

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Flevoland (2012)

Provincie Flevoland (prognose 2015)

Provincie Flevoland (prognose 2015)

Pagina 98 van 146

> 50

48-50

46-48

44-46

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Flevoland (2012)

Figuur 41 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Flevoland.

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Figuur 42 NO2: verdeling van de blootstellin in de
provincie Flevoland.

RIVM rapport 680712005

Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram NO 2
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10
> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

30-32

32-34

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )

Provincie Friesland (2012)

Provincie Friesland (2012)

Provincie Friesland (prognose 2015)

Provincie Friesland (prognose 2015)

Figuur 43 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Friesland.

Figuur 44 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Friesland.

Concentratiehistogram NO 2

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Gelderland (prognose 2015)

Figuur 45 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Gelderland.

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Gelderland (2012)

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Provincie Gelderland (2012)
Provincie Gelderland (prognose 2015)

Figuur 46 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Gelderland.

Pagina 99 van 146

RIVM rapport 680712005

Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram NO 2
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10
> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

30-32

32-34

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )

Provincie Groningen (2012)

Provincie Groningen (2012)

Provincie Groningen (prognose 2015)

Provincie Groningen (prognose 2015)

Figuur 47 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Groningen.

Figuur 48 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Groningen.

Concentratiehistogram NO 2

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Limburg (prognose 2015)

Figuur 49 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Limburg.

Pagina 100 van 146

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Limburg (2012)

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Provincie Limburg (2012)
Provincie Limburg (prognose 2015)

Figuur 50 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Limburg.

RIVM rapport 680712005

Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram NO 2
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Concentratie (in µg/m )
Provincie Noord-Brabant (2012)

Concentratie (in µg/m3)
Provincie Noord-Brabant (2012)

Provincie Noord-Brabant (prognose 2015)

Provincie Noord-Brabant (prognose 2015)

3

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

30-32

32-34

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Figuur 51 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Noord-Brabant.

Figuur 52 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Noord-Brabant.

Concentratiehistogram NO 2

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Concentratie (in µg/m )
Provincie Noord-Holland (2012)

Concentratie (in µg/m3)
Provincie Noord-Holland (2012)

Provincie Noord-Holland (prognose 2015)

Provincie Noord-Holland (prognose 2015)

3

Figuur 53 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Noord-Holland.

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Figuur 54 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Noord-Holland.

Pagina 101 van 146

RIVM rapport 680712005

Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram NO 2
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10
> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

30-32

32-34

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Overijssel (2012)

Provincie Overijssel (2012)

Provincie Overijssel (prognose 2015)

Provincie Overijssel (prognose 2015)

Figuur 55 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Overijssel.

Figuur 56 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Overijssel.

Concentratiehistogram NO 2

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Utrecht (2012)

Provincie Utrecht (prognose 2015)

Provincie Utrecht (prognose 2015)

Pagina 102 van 146

> 50

48-50

46-48

44-46

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Utrecht (2012)

Figuur 57 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Utrecht.

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Figuur 58 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Utrecht.

RIVM rapport 680712005

Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram NO 2
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10
> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

30-32

32-34

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Zeeland (2012)

Provincie Zeeland (2012)

Provincie Zeeland (prognose 2015)

Provincie Zeeland (prognose 2015)

Figuur 59 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Zeeland.

Figuur 60 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Zeeland.

Concentratiehistogram NO 2

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Zuid-Holland (prognose 2015)

Figuur 61 NO2: verdeling van de concentraties in
de provincie Zuid-Holland.

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Zuid-Holland (2012)

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

> 50

48-50

46-48

44-46

42-44

40-42

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

0-26

26-28

26-28

1

0,1

Provincie Zuid-Holland (2012)
Provincie Zuid-Holland (prognose 2015)

Figuur 62 NO2: verdeling van de blootstelling in de
provincie Zuid-Holland.

Pagina 103 van 146

RIVM rapport 680712005

Histogrammen van de resultaten voor PM10 per provincie
(exclusief veehouderijen) voor 2012 en 2015
Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram PM 10
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10
> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )

Provincie Drenthe (2012)

Provincie Drenthe (2012)

Provincie Drenthe (prognose 2015)

Provincie Drenthe (prognose 2015)

Figuur 63 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Drenthe.

Figuur 64 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Drenthe.

Concentratiehistogram PM 10

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Flevoland (2012)

Provincie Flevoland (prognose 2015)

Provincie Flevoland (prognose 2015)

Pagina 104 van 146

> 40

38-40

36-38

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Flevoland (2012)

Figuur 65 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Flevoland.

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Figuur 66 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Flevoland.

RIVM rapport 680712005

Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram PM 10
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10
> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )

Provincie Friesland (2012)

Provincie Friesland (2012)

Provincie Friesland (prognose 2015)

Provincie Friesland (prognose 2015)

Figuur 67 PM10: verdeling van de concentraties
in de provincie Friesland.

Figuur 68 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Friesland.

Concentratiehistogram PM 10

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Gelderland (prognose 2015)

Figuur 69 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Gelderland.

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Gelderland (2012)

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Provincie Gelderland (2012)
Provincie Gelderland (prognose 2015)

Figuur 70 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Gelderland.

Pagina 105 van 146

RIVM rapport 680712005

Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram PM 10
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10
> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )

Provincie Groningen (2012)

Provincie Groningen (2012)

Provincie Groningen (prognose 2015)

Provincie Groningen (prognose 2015)

Figuur 71 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Groningen.

Figuur 72 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Groningen.

Concentratiehistogram PM 10

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Limburg (prognose 2015)

Figuur 73 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Limburg.

Pagina 106 van 146

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Limburg (2012)

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Provincie Limburg (2012)
Provincie Limburg (prognose 2015)

Figuur 74 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Limburg.

RIVM rapport 680712005

Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram PM 10
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Concentratie (in µg/m )
Provincie Noord-Brabant (2012)

Concentratie (in µg/m3)
Provincie Noord-Brabant (2012)

Provincie Noord-Brabant (prognose 2015)

Provincie Noord-Brabant (prognose 2015)

3

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Figuur 75 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Noord-Brabant.

Figuur 76 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Noord-Brabant.

Concentratiehistogram PM 10

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Noord-Holland (prognose 2015)

Figuur 77 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Noord-Holland.

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Noord-Holland (2012)

20-22

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)
Provincie Noord-Holland (2012)
Provincie Noord-Holland (prognose 2015)

Figuur 78 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Noord-Holland.

Pagina 107 van 146

RIVM rapport 680712005

Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram PM 10
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10
> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Overijssel (2012)

Provincie Overijssel (2012)

Provincie Overijssel (prognose 2015)

Provincie Overijssel (prognose 2015)

Figuur 79 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Overijssel.

Figuur 80 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Overijssel.

Concentratiehistogram PM 10

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Utrecht (prognose 2015)

Figuur 81 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Utrecht.

Pagina 108 van 146

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Utrecht (2012)

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Provincie Utrecht (2012)
Provincie Utrecht (prognose 2015)

Figuur 82 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Utrecht.

RIVM rapport 680712005

Aantal blootgestelden
100000000

Concentratiehistogram PM 10
Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10
> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )

Provincie Zeeland (2012)

Provincie Zeeland (2012)

Provincie Zeeland (prognose 2015)

Provincie Zeeland (prognose 2015)

Figuur 83 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Zeeland.

Figuur 84 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Zeeland.

Concentratiehistogram PM 10

Aantal blootgestelden
100000000

Aantal km rijrichting
100000

10000000

10000

1000000
100000

1000

10000
100

1000
10

100

1

10

Provincie Zuid-Holland (prognose 2015)

Figuur 85 PM10: verdeling van de concentraties in
de provincie Zuid-Holland.

> 40

38-40

36-38

34-36

Concentratie (in µg/m3)

3

Concentratie (in µg/m )
Provincie Zuid-Holland (2012)

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

> 40

38-40

36-38

34-36

32-34

30-32

28-30

26-28

24-26

22-24

0-20

20-22

20-22

1

0,1

Provincie Zuid-Holland (2012)
Provincie Zuid-Holland (prognose 2015)

Figuur 86 PM10: verdeling van de blootstelling in de
provincie Zuid-Holland.

Pagina 109 van 146

RIVM rapport 680712005

Pagina 110 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 5 Wijzigingen en onzekerheden

Bijlage 5A.

Emissiefactoren

In maart 2013 zijn nieuwe emissiefactoren voor wegverkeer bekendgemaakt
door het ministerie van IenM. Net als in eerdere jaren treden er substantiële
veranderingen op. Omdat de emissies voor de verschillende typen verkeer en
stoffen niet uniform toe- of afnemen, is het niet mogelijk om een netto
algemeen effect van de veranderingen te bepalen. Het netto-effect zal in de
praktijk van de verkeerssamenstelling en snelheden afhangen. Hieronder volgen
de belangrijkste wijzigingen en Figuur 87 toont alle veranderingen in de
emissiefactoren voor de standaardrekenmethoden 1 en 2, de huidige getallen
ten opzichte van die uit 2012.
Binnenstedelijk verkeer
De binnenstedelijke emissiefactoren zijn op de volgende punten gewijzigd ten
opzichte van de prognoses uit 2012:
− De emissiefactoren voor personenverkeer zijn in de huidige berekeningen
voor NOx en NO2 10-40% hoger dan in 2012 verondersteld.
− Tevens zijn de NOx-emissiefactoren met betrekking tot congestie aanzienlijk
hoger (50%) dan in de prognose van 2012.
− De NOx-emissiefactoren voor zwaar wegverkeer dalen met zo’n 15 à 20% in
2015. Voor middelzwaar wegverkeer bedraagt de daling zo’n 10 à 15% in
2015.
− De emissiefactoren van PM10 zijn in de huidige prognose praktisch gelijk aan
die van het afgelopen jaar, met uitzondering van middelzwaar vrachtverkeer
en bussen.
− Als gevolg van deze aanpassingen nemen de PM10-emissiefactoren voor
stadswegen in 2015 met circa 5% af.
Snelwegverkeer
De emissiefactoren voor verkeer op snelwegen zijn eveneens gewijzigd ten
opzichte van de prognoses uit 2012:
Op de snelweg is gemiddeld genomen sprake van meer dan een
verdubbeling (118%) ten opzichte van de Euro 5-NOx-emissiefactoren die
vorig jaar zijn gebruikt (de toename varieert afhankelijk van het
snelheidsregime), dit terwijl de NOx-emissiefactoren voor middelzwaar en
zwaar wegverkeer juist lager liggen.
De NOx‐emissiefactoren voor middelzwaar en zwaar wegverkeer voor
congestie op snelwegen liggen fors hoger dan vorig jaar (20‐100%) door de
aanpassing van het rijgedrag voor snelwegverkeer.
− De emissiefactoren voor PM10 zijn vorig jaar te laag geschat. Dit is
gecorrigeerd in het huidige jaar. De PM10-emissiefactoren voor licht
wegverkeer op snelwegen in 2015 liggen hierdoor ongeveer 10% hoger dan
vorig jaar.
Voor Euro II- en Euro III- bussen met roetfilter is dezelfde reductiefactor
toegepast als de reductiefactor voor dezelfde bussen met en zonder roetfilter
op de buitenwegen. Voor Euro IV- en Euro V-bussen zijn de PM10- en PM2,5verbrandingsemissiefactoren gelijkgesteld aan die voor buitenwegen.
Voor Euro VI-bussen zijn iets lagere emissiefactoren gehanteerd dan het
afgelopen jaar.
Als gevolg van de wijzigingen zijn de PM10-emissiefactoren voor middelzwaar
wegverkeer op de snelweg met ongeveer 6 à 7% toegenomen in 2015.

Pagina 111 van 146

RIVM rapport 680712005

Figuur 87 Relatieve veranderingen in de emissiefactoren voor de
standaardrekenmethoden 1(links) en 2(rechts) tussen 2012 en 2013.

Pagina 112 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 5B

Kans overschrijding NO2-grenswaarde in 2015 en

2020
In eerdere monitoringsrapportages heeft het RIVM figuren opgenomen met het
aantal overschrijdingen ingeval er voor 2015 mee- of tegenvallers zullen
optreden. Voor de huidige rapportage wordt een iets andere weergave van de
onzekerheden in de resultaten en de effecten daarvan gekozen. Er is een kaart
gemaakt met daarin per kilometervak de kans dat op een van de NSLrekenpunten in 2015 en 2020 een overschrijding voor NO2 wordt verwacht.
Werkwijze
Voor 2015 en 2020 zijn voor alle rekenpunten de NO2-concentraties met de
Monitoringtool berekend. Deze concentraties bestaan uit de achtergrond, plus de
bijdragen van wegverkeer. De bijdragen van SRM1- en SRM2-wegen worden
voor deze analyse gezamenlijk behandeld, alleen de som van beide is hier van
belang.
De achtergrond en de bijdrage kennen beide een eigen onzekerheid. Uit recente
vergelijkingen tussen berekeningen en metingen over gepasseerde jaren
(Wesseling et al., 2013) is voor de achtergrondlocaties een
betrouwbaarheidsinterval van 20% (95% BI, ook wel 2-sigma genoemd)
geschat. Voor prognoses, waarbij GCN uiteraard niet aan metingen kan worden
geijkt, zal het betrouwbaarheidsinterval groter zijn. In de recente GCNrapportage (Velders et al., 2013) wordt de onzekerheid in de grootschalige NO2en PM10-concentratie bij verkenningen geschat op ongeveer 15% (van 10% in
gebieden met hoge PM10-concentraties tot 20% in het noorden van Nederland).
Hierbij moet worden bedacht dat de extra onzekerheid bij prognoses deels
systematisch is. De concentratie in geheel Nederland kan bijvoorbeeld hoger of
lager uitkomen dan geraamd. In de vergelijking tussen gemeten en berekende
concentraties is een geschatte 2-sigma onzekerheid in de wegbijdrage in
stedelijk gebied van circa 50% afgeleid. Ingeval er enkel SRM2-bijdragen van
het hoofdwegennet zijn, is de onzekerheid wellicht iets kleiner. De onzekerheid
in de bijdragen zal voor prognoses niet lager zijn.
Zoals gebruikelijk wordt de 1-sigma onzekerheid voor de
concentratieberekeningen geïnterpreteerd 21 als de concentratieband waarbinnen
de concentratie uiteindelijk met 68% kans zal liggen 22. Indien een berekende
concentratie 1-sigma onder de grenswaarde ligt, dan bedraagt de kans dat de
concentratie toch nog boven de grenswaarde uitkomt 16%. Voor alle
combinaties van de berekende concentratiebijdragen en
achtergrondconcentraties kan de kans op overschrijding worden geschat.
Om tot een overschrijdingskans in 2015 en 2020 te komen zijn voor alle
doorgerekende locaties de 1-sigma onzekerheden in de achtergrond en in de
lokale bijdrage bepaald, 15% in de achtergrond en 25% in de totale
verkeersbijdrage. De totale, gezamenlijke onzekerheid is opgebouwd uit de
kwadratische som van beide termen. Vervolgens is voor elke locatie bepaald
hoeveel de concentratie in 2015 van de grenswaarde verschilt en met hoeveel
21

Er worden vele aannamen gedaan betreffende de onderliggende verdelingen en statistiek.
Bij een berekende concentratie van 38 µg/m3 en een 1-sigma onzekerheid van 4 µg/m3 ligt de concentratie
met 68% zekerheid tussen de concentraties 38-4=34 en 38+4=42 µg/m3. Evenzo wordt tweemaal de 1-sigma
onzekerheid (de 2-sigma onzekerheid) geïnterpreteerd als de concentratieband waarbinnen de concentratie
uiteindelijk met 95% kans zal liggen. In het voorbeeld ligt de concentratie met 95% zekerheid tussen de
concentraties 38-8=30 en 38+8=46 µg/m3.

22

Pagina 113 van 146

RIVM rapport 680712005

keer de sigma dit overeenkomt. Uiteindelijk is hiermee een kans op
overschrijding berekend tussen 2% en 98% zekerheid. Het is belangrijk om te
realiseren dat elke berekende concentratie kan meevallen of kan tegenvallen,
ook de overschrijdingen. Een locatie waar in het NSL 40.5 µg/m3 is berekend,
heeft dus een kans van 50% dat de concentratie lager uitkomt en ook een kans
van 50% dat de concentratie hoger uitkomt. Dat er sprake is van een
overschrijding is derhalve niet zeker, de kans op een overschrijding bedraagt
50%.
Resultaat
De in de kaart weergegeven kansen zijn gebaseerd op de officiële voor 2015 en
2020 berekende concentraties, de opbouw daarvan en de onzekerheden in de
berekeningen.
De kaart met kansen wordt in Figuur 88 getoond. De berekende kansen op
overschrijding worden als volgt geïnterpreteerd:
– groen in de kaart: kans op overschrijding kleiner dan 32%, overschrijding
van de norm ‘niet/minder waarschijnlijk’;
– oranje in de kaart: kans op overschrijding tussen 32 en 68%, overschrijding
van de norm is ‘fifty-fifty’ 23;
– rood in de kaart: kans op overschrijding groter dan 68%, overschrijding van
de norm is ‘waarschijnlijk’.
De kaart laat zien dat in de grote steden de kans op overschrijding relatief groot
is. Noordoost van de lijn Alkmaar-Apeldoorn-Arnhem zijn er nauwelijks
overschrijdingen te verwachten. Direct langs een wezenlijk deel van het
hoofdwegennet komen kansen tot 32% voor, soms iets hoger. In Zeeland komt
slechts op een enkele locatie ‘niet/minderwaarschijnlijk’ voor, elders zijn de
kansen lager. In de niet-getoonde delen van Nederland zijn geen kansen groter
dan 2% berekend (overschrijding van de norm ‘onwaarschijnlijk’). De som van
alle kansen, klein en groot geeft het statistisch verwachte aantal
overschrijdingen in 2015: circa 1.400. Dit aantal is aanzienlijk groter dan het
aantal berekende overschrijdingen, omdat nu de kansen van alle ‘net-nietknelpunten’ ook in kaart worden gebracht.
In Figuur 89 zijn de kansen aangegeven voor het jaar 2020. De kansen op
overschrijding zijn dan gering. De som van alle kansen, klein en groot geeft het
statistisch verwachte aantal overschrijdingen in 2020: circa 170.
Als elke gemeente wordt ingekleurd met de hoogste kans op overschrijding in
die gemeente in 2015, ontstaat de kaart in Figuur 90. Deze kaart illustreert dat
de kans op overschrijding in een groot deel van Nederland lager is dan
‘niet/minder waarschijnlijk’.
Disclaimer
Bij het maken van de kaart zijn vele aannamen gedaan, deels expliciet en deels
impliciet. Het eindresultaat is dan ook indicatief van karakter. Als onderliggende
aannamen veranderen, zal de kaart ook veranderen. Aan de andere kant zijn de
hoofdlijnen van de verwachte overschrijdingen (locaties en aantallen) al enkele
jaren betrekkelijk stabiel, terwijl de prognoses voor de achtergronden en
emissiefactoren meermalen zijn gewijzigd.

23

Deze categorie bevat ook de berekende overschrijdingen in het NSL.

Pagina 114 van 146

RIVM rapport 680712005

Figuur 88 Kans op overschrijding van de grenswaarde in 2015. Groen:
niet/minder waarschijnlijk, oranje: fifty-fifty, rood: waarschijnlijk.

Figuur 89 Kans op overschrijding van de grenswaarde in 2020. Groen:
niet/minder waarschijnlijk, oranje: fifty-fifty, rood: waarschijnlijk.

Pagina 115 van 146

RIVM rapport 680712005

Figuur 90 Kans in 2015 per gemeente. Zelfde legenda als bij voorgaande twee
figuren waarbij de extra kleur donker groen staat voor een kans op
overschrijding kleiner dan 2%, overschrijding van de norm ‘onwaarschijnlijk’.
(Groen: niet/minder waarschijnlijk, oranje: fifty-fifty, rood: waarschijnlijk).

Pagina 116 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 5C.

Gevoeligheden van resultaten voor lokale invoer

De kwaliteit van de rekenresultaten wordt voor een groot deel bepaald door de
kwaliteit van de invoer. Ingeval er overschrijdingen worden berekend, wordt de
juistheid van de gebruikte invoer over het algemeen nadrukkelijk gecontroleerd.
Zoals in eerdere rapportages over de monitoring van het NSL besproken, zijn er
veel meer net-niet-overschrijdingen dan net-wel-overschrijdingen. Door de netwel-overschrijdingen expliciet te controleren en onterechte overschrijdingen te
corrigeren, terwijl de net-niet-overschrijdingen niet even zo nadrukkelijk worden
gecontroleerd, ontstaat een bias in de resultaten. Om enig inzicht te verkrijgen
in de grootte van de bias heeft het RIVM een aantal tests uitgevoerd om de netniet-overschrijdingen in kaart te brengen. Op basis van de Basisadministratie
Adressen en Gebouwen (BAG) wordt eerst naar de juistheid van en gevoeligheid
voor de rekenafstand gekeken. Vervolgens wordt nagegaan in hoeverre de
resultaten gevoelig zijn voor de keuze van de snelheid in de straten. Als laatste
basiscontrole wordt getoetst in hoeverre een net iets hogere bomenfactor het
resultaat beïnvloedt. Alle tests zijn verricht voor het jaar 2015 en de stoffen NO2
en PM10.
Gevoeligheid rekenafstand
De rekenafstand is een van de belangrijkste parameters bij de bepaling van de
concentratiebijdragen van verkeer.
Rekenen op BAG locaties
Het doorrekenen van de BAG-locaties op SRM1-locaties leidt in circa 1.250
gevallen tot overschrijdingen. De meeste hiervan liggen op locaties waar ook
toetspunten liggen die een overschrijding laten zien. De toetspunten zijn in de
meeste gevallen dus representatief voor de concentraties op de woonlocaties. In
verschillende steden worden echter ook overschrijdingen berekend op locaties
zonder toetspunt of waar een toetspunt geen overschrijding laat zien. Let op,
omdat een toetspunt representatief is voor een stuk straat van 100 meter is het
ook representatief voor alle woningen in dat stuk straat. Een toetspunt met een
overschrijding komt dus overeen met mogelijk tientallen woonlocaties met een
overschrijding.
Rekenafstanden
Zoals eerder is gemeld, is de afstand tussen toetspunten van het NSL en de
naastliggende wegen in een substantieel aantal gevallen groter dan de
gemiddelde afstand van de lokale bebouwing en de wegen. Uit analyse van de
gevelafstanden blijkt dat circa 14% van alle voorgevels van binnenstedelijke
woningen dichter bij de weg liggen dan het gekoppelde toetspunt (met meer dan
1 meter verschil). Op sommige locaties liggen veel toetspunten verder van de
weg dan de bebouwing. Dit wordt geïllustreerd in onderstaande figuur. De
bebouwing zoals opgegeven in de BAG, is met de gearceerde blokjes
aangegeven, de wegen met groene lijnen. De toetspunten zijn met rode stippen
aangegeven. Het is duidelijk dat de toetspunten in veel gevallen (aanzienlijk)
verder van de weg liggen dan de bebouwing. Voor overschrijdingen in 2015
maakt de exacte ligging van toetspunten op deze locatie niet uit aangezien de
achtergrondconcentratie naar verwachting laag is. De berekende concentraties
zijn wel allemaal te laag en voldoen dus aan de wettelijke eisen.

Pagina 117 van 146

RIVM rapport 680712005

Figuur 91Willekeurige straat in Nederland, ter illustratie hoe toetspunten liggen
ten opzichte van de bebouwing. De bebouwing zoals opgegeven in de BAG is
met de gearceerde blokjes aangegeven, de wegen met groene lijnen en de
toetspunten met rode stippen.
Voor de invoer uit 2013 is nagegaan of de grotere afstandsverschillen
samenvallen met hogere concentraties. Dat lijkt niet het geval te zijn. De
gemiddelde afstand die toetspunten verder van de weg liggen dan de
bebouwing, indien ze verder van de weg liggen, bedraagt circa 2,25 meter. Om
de gevoeligheid van de berekende concentraties voor de afstand te bepalen is
daarom een berekening voor alle toetspunten gedaan waarbij alle afstanden met
2,25 meter zijn verkleind.
Aanpassing van de rekenafstanden leidt op ruim 60 locaties tot nieuwe
overschrijdingen van de NO2-grenswaarde in 2015. Dit resultaat geeft aan dat
de resultaten op deze locaties gevoelig zijn voor de gebruikte rekenafstanden en
dat er in een aantal gevallen dus sprake zou kunnen zijn van onterechte nietoverschrijdingen. Het betreft voornamelijk locaties in de grote steden.
Keuze snelheden
De keuze voor de gemiddelde snelheid in de straten en de mate van stagnatie is
van groot belang voor de concentratiebijdragen van het verkeer. Om, analoog
aan de rekenafstanden, de gevoeligheid voor de opgegeven snelheid te bepalen
Pagina 118 van 146

RIVM rapport 680712005

is de gehele NSL-invoer voor 2015 doorgerekend met de aanname dat alle
doorstromende stadsverkeer per abuis is gekozen en eigenlijk gewoon
stadsverkeer moet zijn. Gegeven de beschikbare gegevens voor de NSL
monitoring is een net iets te hoge gemiddelde snelheid een voor de hand
liggende onvolkomenheid.
Uit de test blijkt dat, hoewel de concentratiebijdragen wel iets omhooggaan, er
geen nieuwe overschrijdingen van de jaargemiddeldegrenswaarde voor NO2
ontstaan. Op de locaties met concentraties in de buurt van de grenswaarde
wordt blijkbaar niet met doorstromend stadsverkeer gerekend, dan wel wordt er
met een aanzienlijke fractie stagnatie gerekend.
Effect bomenfactor
Een derde voor de hand liggende fout in de invoer is de bomenfactor. De keuze
voor de juiste waarde is lang niet altijd simpel. Om inzicht te krijgen in de netniet-overschrijdingen is de gehele NSL invoer doorgerekend met een
bomenfactor van 1,50 op de locaties waar bomen staan. In de praktijk is overal
waar een bomenfactor van 1,25 of hoger voorkomt met een waarde van 1,50
gerekend.
Gebruik van de hogere bomenfactor in de berekeningen leidt in de grotere
steden tot circa 40 extra locaties met overschrijdingen van de norm voor NO2.
Gegeven het grote effect van een stap in de bomenfactor (25% extra
verkeersbijdrage) en het grote aantal straten met bomen is dit een relatief
beperkt effect.

Pagina 119 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 5D.

Het effect van modelbeperkingen

Zodra (wiskundige) modellen de werkelijkheid proberen te beschrijven, wordt
duidelijk hoe complex deze eigenlijk is. Daarom richten rekenmodellen zich vaak
eerst op het beschrijven van gemiddelden. Een voorbeeld hiervan (dat vast geen
recht doet aan de meteorologie) is de weersverwachting. Voor de langere
termijn (een jaar) zijn de grote lijnen (de gemiddelde temperatuur, neerslag en
andere weerkenmerken) redelijk goed te voorspellen. Meer nauwkeurige
voorspellingen, of het de komende tijd warmer/kouder/natter/… zal zijn dan
gemiddeld voor deze tijd van het jaar, zijn over het algemeen hooguit één tot
twee weken van tevoren bekend. De details van het weer, in welk deel van
Nederland het in de middag van dertien mei zal gaan regenen, zijn kort van
tevoren bekend. Dit alles is niet omdat de weermodellen zo slecht zijn, maar
vooral omdat de natuur zo complex is. We weten met betrekking tot het weer
eigenlijk vooral zeker dat het weer rond de verwachting zal schommelen. Soms
zal het meevallen en soms juist tegenvallen. Na afloop van het jaar weten we
bijvoorbeeld dat het weer in Den Haag meeviel en in Assen tegenviel. Op basis
van het weer van de afgelopen jaren weten we redelijk goed hoeveel variatie er
in de weersverwachting zit, hoe vaak het in een jaar mee- of tegenvalt. We
kennen de spreiding om de voorspelde gemiddelden, maar weten niet waar en
hoe de variatie in een nieuw jaar zal optreden.
Analoog aan de weersverwachting kennen we voor de luchtkwaliteit in Nederland
de grote lijnen vrij goed. We weten bijvoorbeeld dat de luchtkwaliteit in de
Randstad gemiddeld nu eenmaal slechter is dan op de Wadden en langs een
drukke weg is de luchtkwaliteit slechter dan op grote afstand van die weg.
Gemiddeld kunnen de rekenmodellen de concentraties langs specifieke wegen
redelijk voorspellen. Echter, ook hier weten we zeker dat er allerlei processen
zijn waardoor de exacte concentraties net iets anders uit zullen pakken dan de
berekende gemiddelden. Soms zal het meevallen, zijn de concentraties lager
dan voorspeld, en soms zal het tegenvallen, zijn de concentraties hoger. Waar
de mee- en tegenvallers in een jaar zullen vallen, weten we niet.
We kunnen op basis van metingen en berekeningen uit het verleden redelijk
goed bepalen hoe groot de variatie van feitelijk opgetreden concentraties om de
gemiddelde voorspelling is, zie bijvoorbeeld een recente studie van het RIVM
(Wesseling et al., 2013). Met behulp van statistiek kunnen we vervolgens
schatten hoe de spreiding om de gemiddelde concentraties het aantal
overschrijdingen in een jaar zal beïnvloeden. Omdat, zoals bekend, veel meer
concentraties net onder de grenswaarde liggen dan er net boven liggen, zal de
onvermijdelijke spreiding in de concentraties tot meer overschrijdingen leiden.
De effecten van variaties in concentraties om de voorspelde waarden worden
niet meegenomen bij het bepalen van het verwachte aantal overschrijdingen in
de nabije toekomst. Als gevolg hiervan ontstaat er een gat tussen het
voorspelde aantal overschrijdingen en het aantal dat op diezelfde plaatsen
gemeten zou worden. Immers, van alle concentraties die net onder de
grenswaarde worden voorspeld, zal de helft iets lager en de andere helft iets
hoger uitkomen. De hogere helft zullen overschrijdingen zijn die niet in de
gemiddelde voorspelling zitten, maar wel gemeten zouden worden. In Bijlage 5B
wordt een analyse gepresenteerd waarbij de variaties wel in rekening worden
gebracht.

Pagina 120 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 6 Kwaliteit lokale invoer

Bijlage 6A

Toelichtingen overheden op lokale invoer

In deze bijlage hebben overheden de mogelijkheid om opmerkingen op te laten
nemen over hun eigen lokale invoer. De meeste opmerkingen betreffen
onvolkomenheden in de invoergegevens, maar ook verzoeken om toelichtingen
komen voor. Deze opmerkingen kunnen ertoe leiden dat het in de huidige
rapportage weergegeven aantal kilometers rijrichtingoverschrijding of
overschrijdingen bij veehouderijen afwijkt van het totale aantal beleidsmatig op
te lossen overschrijdingen. De volgende zaken zijn door de wegbeheerders
aangegeven zonder verdere verificatie door Bureau Monitoring:
Door de gemeente Amersfoort is aangegeven ‘dat uit de analyse van de
rekenresultaten van de Monitoringstool 2013 blijkt dat in Amersfoort op 1 locatie
sprake is van een dreigende overschrijding (38,007 µg/m3). Het toetspunt ligt
net naast het fietspad langs de Bergpas. De Bergpas gaat hier met een viaduct
de Rondweg Oost en de rijksweg A1 over.
Het gaat om een dreigende overschrijding van de jaargemiddeldenorm voor
NO2. Overschrijdingen van het jaargemiddelde hoeven alleen bepaald te worden
op plaatsen waar de verblijfstijd significant is in vergelijking met een jaar. Het
gaat dan om plaatsen waar sprake is van een langdurig verblijf door personen,
zoals woningen, kinderopvang en scholen. De verblijfstijd op een fietspad is
hiermee niet te vergelijken. Daarom is op deze locatie het blootstellingscriterium
van toepassing en hoeft de luchtkwaliteit hier niet te worden getoetst.’
Door de gemeente Den Haag is aangegeven dat ‘ter hoogte van rekenpunt
15528887 is een verkeerd wegtype gekozen. Indien een juist wegtype wordt
toegepast, is geen sprake van een overschrijding. Ter hoogte van rekenpunt
1709066 is een foute tunnelfactor ingevoerd. Windtunnelonderzoek toont aan
dat daar geen sprake is van een overschrijding. Nabij de Koningstunnel is per
vergissing geen rekening gehouden met de maatregel van een luchtscherm.
Windtunnelonderzoeken tonen aan dat ter plaatse geen sprake is van een
overschrijding. Den Haag verwacht, na correctie van de bovenstaande punten,
dat binnen de gehele gemeente in 2015 wordt voldaan aan de grenswaarden.’
Door de gemeente Ede is aangegeven dat ‘binnen de gemeente Ede een aantal
locaties zijn gesignaleerd waar in de toekomst een mogelijk knelpunt kan
optreden ten aanzien het aantal overschrijdingsdagen voor fijn stof. Deze
locaties zijn gelegen in gebieden met relatief veel veehouderijen in combinatie
met de A30. De bijdragen van wegverkeer blijken gering. De betreffende
veehouderijen zijn in dit kader reeds bij de gemeente bekend en onder de
aandacht. Aangezien eveneens bedrijven relevant zijn die buiten de
gemeentegrenzen zijn gelegen, wordt naar een gezamenlijke aanpak gezocht
binnen de regio.’
Door de gemeente Haarlemmermeer is een reactie gegeven op de
rekenresultaten. Vanwege de begin oktober 2013 geconstateerde
onvolkomenheid in de Rekentool met betrekking tot de lokale Schiphol-bijdrage

Pagina 121 van 146

RIVM rapport 680712005

(zie Bijlage 1) zijn er aan de hand van gecorrigeerde berekeningen op 10
toetslocaties 24 overschrijdingen op het grondgebied van de gemeente
Haarlemmermeer geconstateerd. Door de gemeente Haarlemmermeer is
aangegeven dat:
– ‘Rekenpunt met nummer 204157 – als gevolg van de fly-over van de
Fokkerweg. In de tool wordt dit punt als gemeentelijk punt vermeldt, maar
deze concentratie wordt echter veroorzaakt door het verkeer op de
N201/tunnelmond. Het punt ligt óp de nieuwe N201 en is dus ook niet juist.
Deze fout zal worden gecorrigeerd bij de volgende monitoringsronde. Gelet
op de ligging van het punt kan worden geconcludeerd dat er
toepasbaarheidsbeginsel aan de orde is. Ook deze opmerking zal bij de
volgende monitoringsronde worden verwerkt.
– Rekenpunt met nummer 237684. Dit punt betreft de gemeentelijke weg, de
parallelle Kruisweg. Het punt bevindt zich op de locatie waar mensen slechts
zeer korte tijd verblijven (het is een doortocht), er staan geen woningen ter
plaatse van dit punt. Het dichtbijgelegen woning bevindt zich 60 meter
verder. In de volgende monitoringsronde zal dit punt worden aangemerkt als
punt waarvoor het blootstellingscriterium geldt.
– Voor rekenpunt 237683 geldt hetzelfde als voor het punt 237684. Hiervoor
geldt het blootstellingscriterium. Dit wordt gecorrigeerd bij de volgende
monitoringsronde.
– Rekenpunt met nummer 238632. Dit punt ligt in de berm van de A4. Hiervoor
geldt het toepasbaarheidsbeginsel. Dit wordt bij de volgende
monitoringsronde aangepast.
– De overige punten: 151369, 151362, 152075, 151368, 152074, 151364,
151365, 150947 zijn geen gemeentelijke punten 25.’
Door de gemeente Helmond is aangegeven ‘ dat de gemeente Helmond heeft
een knelpuntenanalyse uitgevoerd naar aanleiding van de resultaten van de
Monitoringstool 2013 waarbij op een viertal rekenpunten op de Kasteel-Traverse
een overschrijding van de grenswaarde voor NO2 werd geconstateerd voor het
jaar 2015. Op het gedeelte Kasteel-Traverse, tussen de Eikendreef en de
Koninginnewal, is gerekend met een snelheidstypering d (Stagnerend verkeer).
Inmiddels zijn een aantal doorstromingsmaatregelen getroffen op de KasteelTraverse en uit onderzoek is inmiddels gebleken dat doorstromend stadsverkeer
(type E) beter overeenkomt met de werkelijkheid. Bij de berekening van de
luchtkwaliteit, waarbij de wijziging van type D naar type E plaatsvindt, wordt
voldaan aan de grenswaarde voor de jaargemiddeldeconcentratie NO2 in 2015.’
Door de gemeente ’s-Hertogenbosch is aangegeven ‘dat in de Monitoringstool
2013 voor het jaar 2015 twee onterechte NO2-overschrijdingen worden
weergegeven. De oorzaak hiervan is dat er twee wegvakken de rijksweg A2
kruisen en de rekenpunten van deze twee wegvakken op of tussen de rijbanen
van de rijksweg A2 zijn gesitueerd.
De rekenpunten langs de Tivoliweg en de Stadionlaan die op of tussen de
rijbanen van de rijksweg A2 zijn gesitueerd, dienen vanwege het
toepasbaarheidsbeginsel gekenmerkt te worden als geen NSL-toetspunt, zie art
5.19 lid 2 Wet milieubeheer. Dit vanwege het feit dat deze locaties niet
toegankelijk zijn voor publiek.

24

Dit betreffen de toetspunten met de volgende nummers: 237684, 238632, 151369, 151362, 152075,
151368, 152074, 151364, 151365, 150947.
25
Dit betreffen punten met als wegbeheerder Schiphol.

Pagina 122 van 146

RIVM rapport 680712005

Bij toekomstige actualisatie in de Monitoringstool dienen deze punten als 'grond'
(=rekenpuntkenmerk) 'toepasbaarheidsbeginsel' mee te krijgen, deze punten
worden dan als rekenpunt aangemerkt i.p.v. als toetspunt. Wanneer deze
aanpassing is doorgevoerd, vinden er geen normoverschrijdingen meer plaats.’
Door de gemeente Nieuwegein is aangegeven dat ‘de rekenresultaten over
2015 laten binnen gemeente Nieuwegein twee (bijna) knelpunten zien: 1
rekenpunt met een concentratie NO2 >40 µg/m3 (receptor id 181465) en 1
rekenpunt met een concentratie NO2 >38 µg/m3 (receptor id 185852). Het
eerstgenoemde punt ligt recht onder de A2 (viaduct Reinesteijnseweg). Het
tweede punt ligt op de kruising van de Ravenswade (ontsluiting bedrijventerrein
Liesbosch) met de provinciale weg N408. Op de betreffende locaties zijn geen
woningen aanwezig en zullen mensen niet voor langere tijd verblijven. Dat
betekent dat hier bij nader inzien op grond van het toepasbaarheidsbeginsel en
blootstellingscriterium niet hoeft te worden getoetst.’
Door de gemeente Nijmegen is aangegeven dat ‘volgens de monitoring 2013
komt er een knelpunt voor NO2-jaargemiddelde tevoorschijn voor het rekenjaar
2015 op locatie met receptor id 15552135 in de gemeente Nijmegen. Het
betreffende rekenpunt ligt op 10 meter van de rand van de gemeentelijke weg
Wijchenseweg. Het rekenpunt ligt onder het viaduct van de A73. De
overschrijding betreft de jaargemiddeldeconcentratie NO2. Aangezien de
blootstelling ter plekke naar verwachting van korte duur zal zijn ten opzichte van
de middelingsduur van de grenswaarde (jaargemiddelde), stellen wij voor het
rekenpunt niet als formeel toetsingspunt te beschouwen. Wij zullen voor deze
locatie derhalve ook geen specifieke extra maatregelen treffen. Wel gaat de
gemeente Nijmegen voort met uitvoering van reeds ingezette maatregelen,
zoals opgenomen in het NSL.’
Door de gemeente Stichtse Vecht is aangegeven dat ‘uit de analyse blijkt dat
de knelpunten op receptor id 174737 en 174738 langs de Ter Aaseweg liggen
die ter plekke van deze rekenpunten over de rijksweg A2 gaat. De conclusie is
dat deze punten op basis van het toepasbaarheidsbeginsel geen toetspunten
zijn. Deze punten kunnen dus worden verwijderd.
Het bijna knelpunt (voor NO2 2015) op receptor id 175383 bevindt zich langs
een drukke gemeentelijke weg die zich dicht bij de A2 en op- en afritten van de
A2 bevindt. Hierdoor wordt de relatief hoge NO2 concentratie verklaard.’
Door Rijkswaterstaat is aangegeven dat
‘de 16 berekende NO2-overschrijdingen in 2015 langs de A2 in
Maastricht van tijdelijke aard zijn. Zodra de werkzaamheden aan de
ondertunneling van de A2 in 2016 zijn afgerond, zal er geen sprake
meer zijn van overschrijdingen.
De 2 berekende PM10-overschrijdingen in 2015 langs de A30 bij Ede zijn
het gevolg van te hoge achtergrondconcentraties a.g.v. veehouderijen.’

Pagina 123 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 6B
verkeer

Wegen zonder rekenpunten in 2015 en/of zonder

In de rapportage van 2012 is geconstateerd dat in verscheidene gemeenten
wegen voorkwamen waaraan geen reken-/toetspunten waren gekoppeld. Ook
kwamen er wegen voor waarop geen verkeer was gedefinieerd. Combinaties van
beide kwamen ook voor. Een systematische controle van de invoer uit
monitoringsronde 2012 voor het toetsjaar 2015 leverde verschillende locaties
waar wegen zonder rekenpunten en/of verkeer zijn geconstateerd. De meeste
wegbeheerders zijn in Monitoringsronde 2013 individueel benaderd en op de
fouten gewezen.
Bij controle in 2013 bleken de meeste genoemde punten te zijn
aangepast/gecorrigeerd. Er blijven echter nog enkele aandachtspunten over:
– Leeuwarden: intensiteit verandert nog steeds opeens op de Julianalaan en de
Aldlansdyk.
– Peel en Maas: langs een deel van de Molenstraat liggen nog steeds geen
toetspunten.
– Voorst: hier komen veel wegen zonder verkeer voor.
– Heiloo: hier komen veel wegen zonder verkeer voor.
De betreffende punten zullen in de rapportage van 2014 wederom worden
gecontroleerd.

Pagina 124 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 6C

Gehanteerde aandachtpunten bij de

kwaliteitsbeoordeling
Bij de uitvoering van de motie ‘Van Tongeren’, de kwaliteitsbeoordeling van de
invoer voor het NSL, worden de volgende aspecten beoordeeld:
– Passen de gehanteerde omgevingskenmerken bij de omgeving? Hiervoor
wordt deels gebruikgemaakt van (lucht)foto’s en soms worden locaties
bezocht. De rekenafstanden, wegtypen en bomenfactoren en de koppeling
aan de wegvakken moeten correct zijn.
– Liggen de wegen en toets- en rekenpunten geografisch op de juiste locaties?
Hoe verhouden de meest recente punten en wegen zich ten opzichte van
eerdere versies, zijn er grote verschillen?
– Liggen ingevoerde geluidsschermen op de juiste locaties? Kloppen de
gehanteerde hoogtes daarvan?
– Indien de wegen niet op de juiste locaties liggen, zijn de toets- en
rekenpunten dan relatief wel op de goede locaties geplaatst? Oftewel: zijn de
toets- en rekenpunten ‘meegeschoven’ met de wegligging? Voor de
berekeningen zijn de relatieve afstanden veel belangrijker dan de absolute
posities.
– Zijn de gehanteerde snelheidstypen en stagnaties in lijn met bekende
gegevens en/of waarnemingen. In de directe omgeving van een kruising of
van stoplichten zal de doorstroming bijvoorbeeld beperkt zijn.
– Sluiten de aantallen voertuigen op aansluitende wegvakken bij elkaar aan?
Op zich hebben verkeersmodellen bij kruisingen een forse onzekerheid, dus
kunnen er discontinuïteiten tot circa 10% optreden. Waar gemeentelijke,
provinciale en/of rijkswegen op elkaar aansluiten kunnen er ook substantiële
verschillen in verkeersaantallen optreden. Hierbij worden de categorieën
personenauto’s, vrachtverkeer en bussen afzonderlijk beoordeeld.
– Is er een gedegen onderbouwing voor de verkeerscijfers beschikbaar? Hoe
verhouden de meest recente verkeerscijfers zich ten opzichte van de eerdere
cijfers, zijn er grote verschillen?
– Is er een gedegen onderbouwing voor de gebruikte effecten van maatregelen
beschikbaar? Voor ‘standaard’-milieuzones voor middelzwaar en zwaar
vrachtverkeer zijn door het ministerie van IenM standaardeffecten
bekendgemaakt. Voor de emissies van bussen is via Infomil een spreadsheet
beschikbaar om op basis van de samenstelling van het bussenpark de
gemiddelde emissie te bepalen.

Pagina 125 van 146

RIVM rapport 680712005

Bijlage 6D

Motie ‘Van Tongeren’ – vragen aan wegbeheerders

en reacties
In deze bijlage wordt in tabelvorm een samenvatting gegeven van de
beoordeling door het RIVM van de invoer van enkele wegbeheerders. Alle
samenvattingen zijn voor controle van feitelijke juistheid aan de betreffende
wegbeheerders voorgelegd en hun opmerkingen zijn verwerkt.
In de grote steden komen ook provinciale en rijkswegen voor die niet onder het
beheer van de gemeente vallen. Deze wegen zijn niet in de beoordeling van de
gemeente opgenomen.
Wegbeheerder: Rijkswaterstaat
Opmerkingen/vragen RIVM
1. Kan Rijkswaterstaat kort aangeven wat er met de opmerkingen en vragen van
het RIVM uit 2012 is gedaan?
2. Kan Rijkswaterstaat een korte toelichting geven bij de veranderingen in de
prognoses voor verkeersintensiteiten op het HWN in 2015? Hierbij graag zo
mogelijk naar onderbouwende stukken verwijzen.
3. Hoe wil Rijkswaterstaat omgaan met de berekening van de
jaargemiddeldeconcentratiebijdragen op wegvakken waar (grofweg) halverwege
het jaar de maximum snelheid omhoog gaat?
4. Is Rijkswaterstaat voornemens om de modellering bij de A10 West, tussen
twee hoge flats, te onderzoeken e/o aan te gaan passen? Het gaat formeel om
het adres ‘Jephtastraat’. Speelt een soortgelijke situatie iets zuidelijker, bij de
‘De Leeuw van Vlaanderenstraat’/‘Bos en Lommerplantsoen’?
5. Is er ergens een overzicht van alle studies die voor luchtkwaliteit bij
tunnelmonden zijn gebruikt? Zijn alle relevante rapporten openbaar?
Reactie Rijkswaterstaat
1. Rijkswaterstaat heeft de door het RIVM in 2012 geconstateerde omissies in de
ligging van toetspunten gecorrigeerd, zie ‘Milieuadvies MT2012 toetspunten’ op
http://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/natuur_en_milieu/luchtkwaliteit/nsl/
documenten/index.aspx voor een nadere toelichting. Daarnaast heeft
Rijkswaterstaat op een aantal N-wegen de gehanteerde Standaard
Rekenmethode (SRM) gewijzigd, nadat geconstateerd is dat de wegkenmerken
beter overeenkomen met het toepassingsbereik van SRM1 dan die van SRM2.
(zie voor een nadere toelichting ‘Verantwoordingsdocument wegkenmerken
MT2013’ op bovengenoemde site)
2. Tot op heden werd bij het berekenen van de verkeersprognoses op het HWN
voor het zichtjaar 2015 gewerkt met het hoge WLO-groeiscenario (GE). Echter,
door de achterblijvende economische ontwikkeling leidt dit scenario tot een
overschatting van de verkeersintensiteiten in 2015. Net als voor de
verkeersprognoses van lagere overheden, is daarom besloten uit te gaan van
een lager (meer realistisch) groeiscenario op basis van de werkelijke
verkeersintensiteiten in 2012. Behalve dat dit lagere groeiscenario resulteert in
Pagina 126 van 146

RIVM rapport 680712005

0 tot 20% lagere verkeersprognoses voor 2015, leidt dit ook tot een afname van
de verschillen in verkeersintensiteiten bij overgangen tussen het HWN en OWN.
Zie ook ‘Verantwoordingsdocument verkeersintensiteiten HWN 2015’ op
http://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/natuur_en_milieu/luchtkwaliteit/nsl/
documenten/index.aspx
3. Conform het draaiboek ‘Monitoring NSL voor rijkswegen’ wordt jaarlijks een
verrijking uitgevoerd van de wegvakinformatie. Voor het bepalen van de
maximumsnelheid op een wegvak in het gepasseerde jaar wordt
gebruikgemaakt van het ‘snelhedenbestand’. Hierin zijn alle verkeersbesluiten
tot 1 september van het voorgaande jaar verwerkt. Voor wegvakken waar
halverwege het jaar de maximumsnelheid verhoogd is, wordt de jaargemiddelde
concentratiebijdrage berekend op basis van de hogere maximumsnelheid
gedurende het gehele jaar.
4. De Staatssecretaris van IenM heeft de Tweede kamer op 30 oktober en
19 november 2012 per brief geïnformeerd over de gehanteerde rekenmethodiek
voor de A10 West. Daarin concludeert zij dat van de twee beschikbare
Standaard Rekenmethoden (SRM), SRM2 het meest geschikt is voor de
A10 West. Dit ondanks de over een lengte van 80 meter (ter hoogte van de
Jephtastraat) aan weerszijden zeer dicht op de weg gelegen bebouwing.
Vanwege de verhoogde wegligging en de aanwezigheid van schermen valt de
genoemde locatie niet binnen het toepassingsbereik van SRM1.
Bij de bebouwing langs de A10 West ter hoogte van de ‘De Leeuw van
Vlaanderenstraat’/‘Bos en Lommerplantsoen’ worden ‘dove’ gevels toegepast om
de bebouwing af te schermen. Dit betekent dat er aan de wegzijde geen sprake
is van significante blootstelling. Rijkswaterstaat ziet daarom geen aanleiding om
de modelleringssystematiek op beide trajecten aan te passen.
5. Op de website http://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/natuur_en_milieu/
luchtkwaliteit/innovatieprogramma_luchtkwaliteit/ staan diverse studies vermeld
die zijn uitgevoerd in het kader van het innovatieprogramma luchtkwaliteit (IPL).
Via deze studies wordt veel kennis en informatie ontsloten over onder meer het
overkappen van wegen (http://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/natuur_
en_milieu/luchtkwaliteit/innovatieprogramma_luchtkwaliteit/overkappen/index.a
spx). Daarnaast vindt u op http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/
documenten-en-publicaties/rapporten/2013/02/14/cob-rapport-tunnels-enluchtkwaliteit/cob-rapport-tunnels-en-luchtkwaliteit.pdf het COB-rapport T118
‘Tunnels en Luchtkwaliteit’, dat ook aan de Kamer is toegezonden.
Reactie RIVM
Het RIVM heeft naar aanleiding van de door Rijkswaterstaat geleverde
informatie en antwoorden geen verdere vragen of commentaar betreffende de
invoer van Rijkswaterstaat.

Pagina 127 van 146

RIVM rapport 680712005

Wegbeheerder: gemeente Rotterdam
Algemeen
De gemeente heeft bij de actualisatie van de gegevens voor de monitoring een
uitgebreid overzicht met de uitgevoerde handelingen voor de actualisatie
geleverd. Tevens zijn de gegevens voor de bepaling van de busemissies aan het
RIVM geleverd.
Gedurende de actualisatie van de monitoring heeft de gemeente Rotterdam
(samen met haar adviseur, de DCMR) in nauw contact met het RIVM de
gegevens aangeleverd die nodig waren om windtunnelresultaten in de resultaten
monitoring te verwerken. Deze resultaten zijn dit jaar voor het eerst volledig in
de monitoring geïntegreerd. De resultaten van windtunnelmetingen hoeven nu
niet meer via de eerdere (grovere) methode van de tunnelfactor te worden
verwerkt.
Opmerkingen/vragen RIVM
1. Waar kan het RIVM een gedetailleerde technische onderbouwing vinden van
de gebruikte maatregelfactoren voor de stad Rotterdam voor het middelzware
en zware vrachtverkeer?
2. Hoe is de gemeente in het algemeen omgegaan met de opmerkingen en
suggesties van het RIVM met betrekking tot de invoer in 2012?
3. Erg veel wegen in het centrum van Rotterdam hebben snelheidtype E zonder
stagnatie. Op een aantal locaties zijn duidelijk stoplichten te zien bij de kruising.
Het lijkt niet erg waarschijnlijk dat de combinatie ‘snelheidtype E en zonder
stagnatie’ het verkeer op deze locaties correct weergeeft. Kan de gemeente de
gemaakte keuzes toelichten/onderbouwen?
Een paar voorbeelden:
Oldenbarneveltst/Karel Doormanstraat
* Eendrachtsplein/Rochussenstraat
* Eendrachtsweg/Witte de Withstraat
4. Op sommige wegen zijn de intensiteiten flink afgenomen. Kunnen jullie de
verschillen toelichten/onderbouwen? Enkele voorbeelden:
* De intensiteit (van alle typen verkeer) op de Rochussenstraat is flink lager
geworden (met meer dan 5.000 LV en 200 MZ/Z/B).
* Op Stadshoudersweg (o.a. segment id 1209615, 1209642) is het lichtverkeer
met meer dan 15.000 voertuigen afgenomen. Er zijn ook minder MZ/Z/B
* Op de Abraham van Stolkweg (nabij de Stadshoudersweg) zijn de LV met
meer dan 10.000 afgenomen
5. Op welke wijze heeft de gemeente vastgesteld dat de huidige invoer voor de
monitoring van het NSL alle locaties dekt waar redelijkerwijs (potentiële)
overschrijding van een van de relevante grenswaarden kan worden verwacht?
Hoe wil de gemeente omgaan met locaties die nu buiten de monitoring vallen
maar waarvoor uit metingen (van derden) zou blijken dat er sprake is van
(mogelijke) overschrijding van een grenswaarde?

Pagina 128 van 146

RIVM rapport 680712005

Reactie gemeente
1. Alleen voor de milieuzone is een maatregelfactor gebruikt voor middelzwaar
en zwaar verkeer. Hier wordt gebruikgemaakt van de standaardfactor die het
ministerie van IenM heeft aangeleverd.
2. De reactie van het RIVM in de Monitoringsrapportage NSL 2012 met
betrekking tot de invoer voor de gemeente Rotterdam was:
‘De stagnatiefactoren zijn volgens de gemeente bepaald op basis van “lokale
kennis en ervaring”. De totstandkoming en systematiek zijn – voor zover nu
bekend – procesmatig wel maar inhoudelijk niet gedocumenteerd.’
Een meer gespecificeerde, inhoudelijke onderbouwing van de stagnatie is niet
aanwezig . De kaart is tot stand gekomen door inschatting, dit op basis van
kennis van het lokale wegennet, opgebouwd door eigen ervaring, videobeelden,
rijtijd-, intensiteits- en snelheidsmetingen.
3. Voor een aantal wegen lijkt inderdaad snelheidstype c meer van toepassing.
Onderzocht wordt voor welke wegen dit geldt, deze worden in de volgende
monitoringsronde aangepast. Snel onderzoek laat zien dat vervanging van
snelheidstype e naar snelheidstype c echter nu niet leidt tot extra (bijna)
knelpunten 26.
4. Er heeft een grote actualisatie plaatsgevonden van het verkeersmodel RVMK.
RVMK3 heeft een nieuw basisjaar (2010 i.p.v. 2004) en alle toekomstscenario's
zijn van de grond af opnieuw opgebouwd. Hierbij zijn de gevolgen van 'de crisis'
voor het eerst geheel doorgevoerd in het gehele model. Technisch gezien is ook
een aantal belangrijke aanpassingen gedaan:
a. het vrachtmodel is geheel vernieuwd en verbeterd, onder meer rekening
houdend met het speciale karakter van het vrachtverkeer van en naar de haven,
b. de ‘Alles of Niets’-verkeerstoedeling in de restdag is nu ook vervangen door
een toedeling die rekening houdt met de wegvakcapaciteiten. Op drukke wegen
kan dit in de toekomstscenario's lagere etmaalintensiteiten opleveren.
5. De gemeente Rotterdam levert voor elke Monitoringstool een nieuwe volledige
verkeersset voor de verschillende jaren aan. Afgelopen jaar is daarbij een
nieuwe versie van de RVMK gebruikt die een nog betere weergave van de
werkelijkheid is en rekening houdt met de huidige inzichten. Er is bewust voor
gekozen om wegen waar minder dan 100 personenauto's en geen vrachtverkeer
op rijdt, te verwijderen; hier worden geen overschrijdingen verwacht. In het
centrumgebied van Rotterdam is ervoor gekozen geen toetspunten uit te zetten
op basis van blootstellingscriterium. Daarnaast wordt voor het overige
Rotterdamse gebied geen blootstellingscriterium toegepast op 50 meter van een
woonhuis, woonboot, gevoelige bestemming en locaties met intensieve
recreatie. Doordat zeer veel wegen en toetspunten in de Monitoringstool zijn
opgenomen voor Rotterdam is het onwaarschijnlijk dat er locaties zijn die buiten
de monitoring vallen. Daarnaast wordt voor specifieke locaties zoals de
's-Gravendijkwal windtunnelonderzoek uitgevoerd om een goed beeld te krijgen
van de luchtkwaliteitsituatie ter plaatse.

26

Generieke tests van het RIVM voor geheel Nederland bevestigen dit beeld.
Pagina 129 van 146

RIVM rapport 680712005

Reactie RIVM
Het RIVM heeft naar aanleiding van de door de gemeente Rotterdam geleverde
informatie en antwoorden geen verdere vragen of commentaar betreffende de
invoer van de gemeente.

Pagina 130 van 146

RIVM rapport 680712005

Wegbeheerder: gemeente Utrecht
De gemeente Utrecht heeft bij de actualisatie van het NSL een uitgebreid
verantwoordingsdocument aan het RIVM geleverd ‘Verantwoording
gemeentelijke invoer in Monitoringstool 2013 voor berekeningen van de
luchtkwaliteit’. In dit document wordt uitgebreid stilgestaan bij de invoer voor de
monitoring, zowel de huidige als die van de laatste jaren.
Opmerkingen/vragen RIVM
1. Is de conceptrapportverantwoording-invoer-2013 van de gemeente al
definitief?
2. Waar kunnen we een gedetailleerde technische onderbouwing vinden van de
gebruikte maatregelfactoren voor de stad Utrecht voor het middelzware en
zware vrachtverkeer?
3. Waar kan een gedetailleerde technische onderbouwing van de gebruikte
maatregelfactoren voor de stad Utrecht voor de bussen (liefst in de vorm van de
bussenknop) worden gevonden?
4. Wat is het officiële standpunt van de gemeente met betrekking tot de hogere
emissies van het wagenpark in de stad? Hoe wil de gemeente omgaan met het
sterke vermoeden dat de berekende NO2-concentraties in de stad in de NSLberekeningen worden onderschat?
5. Hoe is de gemeente in het algemeen omgegaan met de opmerkingen en
suggesties van het RIVM m.b.t. de invoer in 2012?
6. Op een aantal wegsegmenten zijn de intensiteiten in de huidige invoer flink
lager dan in MT2012. Graag een toelichting.
7. In verschillende binnenstedelijke straten nemen de SRM1-NOx-bijdragen voor
2015 aanzienlijk af ten opzichte van die berekend voor 2015 in 2012.
Voorbeelden zijn het Stationsplein, Beneluxlaan, Neude en de Weg tot de
Wetenschap. Langs de Noordelijke Randweg Utrecht (NRU) nemen de
concentratiebijdragen aanzienlijk toe. Graag een toelichting op de onderliggende
redenen.
8. Op welke wijze heeft de gemeente vastgesteld dat de huidige invoer voor de
monitoring van het NSL alle locaties dekt waar redelijkerwijs (potentiële)
overschrijding van een van de relevante grenswaarden kan worden verwacht?
Hoe wil de gemeente omgaan met locaties die nu buiten de monitoring vallen,
maar waarvoor uit metingen (van derden) zou blijken dat er sprake is van
(mogelijke) overschrijding van een grenswaarde?
Reactie gemeente
1. Die verantwoording is nog niet definitief. Met name de verkeersparagraaf
dient nog te worden uitgebreid/aangepast. In de conceptverantwoording is het
nieuwe verkeersmodel voor het jaar 2012 nog te summier beschreven.
2. De maatregelfactoren zijn bepaald op basis van de landelijke reductiefactoren
voor milieuzones (RF), een handhavingsfactor (HF) en een uitstralingsfactor per
Pagina 131 van 146

RIVM rapport 680712005

wegvak. De handhavingsfactor (0,95) is afgeleid uit controles en de
uitstralingsfactoren (mate waarin een wegvak wordt getroffen door de
milieuzone) zijn geschat op basis van bevoorradingsroutes.
3. Voor zover mogelijk heeft Utrecht gebruikgemaakt van de bussenknop.
Hierbij is LPG gelijkgesteld aan EEV-diesel (op basis van TNO-data uit 2002). De
emissiefactoren voor Euro VI (alle technieken) zijn onbruikbaar. Voor Euro VIdiesel heeft TNO voorlopige waarden geleverd die aanzienlijk hoger zijn dan de
emissiefactoren uit de bussenknop. Ook biedt de bussenknop geen informatie
over het effect van langere bussen. TNO heeft hiervoor factoren aangeleverd. In
de maatgevende straat blijkt dat het effect van langere bussen precies gelijk is
aan het effect van de overschatting van het aantal bussen per etmaal door uit te
gaan van winterwerkdaggemiddelde-intensiteiten. Vooralsnog worden de
berekeningen dus uitgevoerd op basis van winterwerkdaggemiddelde aantallen
bussen per etmaal zonder onderscheid in lengte. Zodra het BRU in staat is om
per wegvak meer gedetailleerde data te leveren, zullen deze worden gebruikt.
Bovenstaand antwoord riep de vraag op of de busdata voor het jaar 2012
(afkomstig uit het nieuwe regionale model) ook winterwerkdaggemiddelden zijn.
Uit navraag bij het BRU blijkt echter dat het BRU jaarweekdaggemiddelden heeft
geleverd. Dat betekent dat de berekende concentraties voor het jaar 2012 iets
te laag zijn bij wegen waar veel bussen rijden. In de gemeentelijke rapportage
zal hiervoor een correctie worden uitgevoerd. Dit heeft geen gevolgen voor het
aantal (bijna) normoverschrijdingen (PM10 in 2012 en NO2 in 2015).
4. De hogere emissies van het wagenpark in de stad zijn in Utrecht uitgangspunt
bij de berekeningen voor milieuzone-varianten. Op basis van de wagenparkscan
(met een beperkt aantal meetlocaties) en de verwerking daarvan tot
emissiefactoren is het [volgens de gemeente] op dit moment lastig om
algemene conclusies voor de hele stad te trekken.
De gemeente verwacht niet dat de berekende concentraties een onderschatting
zijn en verwijst daarbij naar de RIVM-rapportage over de vergelijking tussen
metingen en berekeningen.
5. Tot nu toe heeft de gemeente ieder jaar een forse inspanning geleverd om de
invoerdata te verbeteren. De geconstateerde gebreken komen voort uit een
aantal verkeerde koppelingen van verkeersdata (koppelbestand Goudappel) en
het feit dat de gemeenten aanvankelijk niet zelf de verdeling van wegen in
wegvakken konden bepalen. Inmiddels zijn de bekende verkeerde koppelingen
hersteld en zijn alle wegvakken in de Monitoringstool en in de gemeentelijke
Excel-bestanden zodanig aangepast dat er een koppeling kon worden
gerealiseerd. Daarbij zijn de opmerkingen van het RIVM meegenomen.
6. Op de Europalaan (tussen Beneluxlaan en A12) is de intensiteit van LV flink
lager dan in MT2012 (meer dan 10.000 voertuigen minder). Er is ook minder
ZW/MZ/B verkeer. Op de Europalaan Zuid hebben busbaan-wegvakken vorig
jaar ook ander verkeer toebedeeld gekregen en de bussen zijn niet verwijderd
van de wegvakken voor wegverkeer. Dat is dit jaar hersteld.
Op de Biltsestraatweg is de intensiteit van LV met meer dan 12.000 verminderd
t.o.v. MT2012. Ook is er minder zwaar verkeer. Ook hier is het vorig jaar
misgegaan met de toedeling van verkeer aan busbanen en aan wegvakken voor
wegverkeer. Overigens betreft dit het meest oostelijke wegvak van de Biltstraat.
Pagina 132 van 146

RIVM rapport 680712005

7. Daar waar verkeerde koppelingen tussen rijbanen en verkeersdata zijn
hersteld, levert dat meteen grote verschillen op (b.v. Stationsplein, NRU, Lange
Janstraat en Bleekstraat). Ook de koppeling tussen de wegvakken in de
Monitoringstool en de gemeentelijke Excel-bestanden levert verschillen op door
bijvoorbeeld betere waarden voor wegtypen (b.v. Beneluxlaan). Daarnaast zijn
een aantal gemeentelijke wegvakken bij snelwegen die nog met SRM1 werden
berekend nu opgenomen als SRM2-wegvakken (b.v. Weg tot de Wetenschap). In
de resultaatbestanden en kaart heeft Utrecht geen wegvak Neude aangetroffen.
8. De gemeente heeft het netwerk dat in de Monitoringstool zit, vergeleken met
het verkeersnetwerk van het eigen verkeersmodel. Dat heeft geleid tot een paar
toevoegingen (en soms een verwijdering) van wegen. Het verkeersmodel bevat
het hele verkeersnetwerk, dus alle wegen met een relevante verkeersfunctie.
Globaal kan worden gesteld dat in ieder geval alle wegen met meer dan 5.000
motorvoertuigen per etmaal in het verkeersmodel zitten. Daarnaast is apart
gekeken naar wegen met minder verkeer en relatief veel vrachtverkeer of veel
bussen. Locaties die nu buiten de monitoring vallen, maar waarvoor uit
metingen (van derden) zou blijken dat er sprake is van (mogelijke)
overschrijding van een grenswaarde, zullen per geval worden bekeken. Van
belang is dan in hoeverre een punt representatief is voor een wegvak en of het
een toetspunt is of een rekenpunt.
Reactie RIVM
Het RIVM heeft naar aanleiding van de door de gemeente Utrecht geleverde
informatie en antwoorden geen verdere vragen of commentaar betreffende de
invoer van de gemeente.

Pagina 133 van 146

RIVM rapport 680712005

Wegbeheerder: gemeente Maastricht
Opmerkingen/vragen RIVM
1. Wat is er in het algemeen gedaan met de opmerkingen en vragen van het
RIVM betreffende de invoer van de gemeente Maastricht in 2012?
2. Is er een algemene onderbouwing van de invoer voor de monitoring van het
NSL beschikbaar? Zo ja, waar?
3. Toetspunten: ligging en kenmerken
– Op een aantal locaties staan erg veel toetspunten dicht bij elkaar of dicht bij
een kruising. Op enkel plaatsen staan juist weinig toetspunten.
– Langs de Prins Bisschopsingel staan erg veel toetspunten naast elkaar
waarvan een deel met foutieve invoer (een van de twee koppelingen
ontbreekt).
– Langs de Avenue Ceramique staan toetspunten met conflicterende
wegkenmerken tegenover elkaar.
– De toetspunten langs de ‘Achter de Barakken’ zijn gemodelleerd met het
wegtype 4, dit komt niet overeen met beelden van luchtfoto (gebouwen aan
beide zijden).
Graag een toelichting op de gemaakte keuzes.
4. Op een aantal locaties is een groot gat tussen de busintensiteiten van twee
aansluitende wegsegmenten. Enkele voorbeelden:
– Maasboulevard (segment 1239848 vs 1239850) : verschil: 500 bussen
– Scharnerweg (segment 1240238 vs 1240258): 300 bussen
– Meerseenerweg(segment 1240081 vs 1240102): 100 bussen
Graag een toelichting op de gemaakte keuzes.
5. Op welke wijze heeft de gemeente vastgesteld dat de huidige invoer voor de
monitoring van het NSL alle locaties dekt waar redelijkerwijs (potentiële)
overschrijding van een van de relevante grenswaarden kan worden verwacht?
Hoe wil de gemeente omgaan met locaties die nu buiten de monitoring vallen,
maar waarvoor uit metingen (van derden) zou blijken dat er sprake is van
(mogelijke) overschrijding van een grenswaarde?

Reactie gemeente
1. In overleg met de Rijkswaterstaat zijn een aantal aanpassingen t.a.v.
toetspunten doorgevoerd.
2. Ja, dit is de onderbouwing van het verkeersmodel, met enkele aanvullende
documenten waaronder een notitie over de totstandkoming van de
stagnatiefactor. Zoals ook aangegeven in de Monitoringstool is deze info bij de
gemeente op te vragen (DVM Mobiliteit en Milieu, Gemeente Maastricht).
3. De gemeente zal deze informatie delen met de leverancier van het model en
vragen om (indien) nodig dit zo spoedig mogelijk aan te passen.

Pagina 134 van 146

RIVM rapport 680712005

4. De problemen met onjuiste busintensiteiten zijn bekend, het is echter helaas
niet mogelijk gebleken dit afgelopen jaar te herstellen. Inmiddels zijn afspraken
gemaakt met de provincie (concessiegever) over het format waarin de
informatie over de busintensiteiten in de toekomst wordt aangeleverd, zodat de
busintensiteiten een betere weergave van de werkelijkheid vormen.
5. De uitgangspunten van de verkeersmodel zijn hierbij leidend. In het model
zijn alle wegen opgenomen met relatief hoge intensiteiten en dus de wegen met
de grootste kans op een overschrijding. Hiernaast worden er in Maastricht
momenteel ook metingen uitgevoerd. Een onderliggend doel van deze metingen
is om de uitkomsten van de Monitoringstool te vergelijken met metingen, indien
hier grote afwijkingen uit naar voren komen zouden aanvullende
(model)berekeningen gemaakt kunnen worden. De eerste resultaten van deze
meting worden in mei/juni 2014 verwacht. Tot op heden heeft de gemeente
dergelijke locaties niet geïdentificeerd.
Reactie RIVM
Het RIVM heeft naar aanleiding van de door de gemeente Maastricht geleverde
informatie en antwoorden geen verdere vragen of commentaar betreffende de
invoer van de gemeente. In 2014 zullen bovengenoemde punten opnieuw
worden beoordeeld.

Pagina 135 van 146

RIVM rapport 680712005

Wegbeheerder: gemeente Den Haag
Bij de sluiting van de actualisatie heeft de gemeente verschillende stukken
aangeleverd uit de monitoringsronde van 2012. In antwoord op vragen van het
RIVM om onderbouwingen, onder andere voor de gebruikte tunnelfactoren, zijn
enkele rapporten uit 2011 geleverd.
Opmerkingen/vragen RIVM
1. Wat is in het algemeen met de eerdere opmerkingen van het RIVM
betreffende de invoer voor de monitoring gedaan?
2. Concrete Issues in MT2012 die nog steeds niet verbeterd lijken te zijn, die
ook al zijn genoemd in de MT2011 en MT2012:
– Verschillende toetspunten liggen in het water of te dicht bij straathoeken.
– Op veel punten staan nog steeds toetspunten met conflicterende straattypen
tegenover elkaar.
– Bijna de hele stad heeft wegtype c en geen stagnatie. Op de luchtfoto’s zijn
op veel plaatsen duidelijk stoplichten te zien.
3. Wat is de reactie van de gemeente op de constatering dat er nu drie jaar op
rij aanmerkingen op de invoer van de Monitoringstool zijn?
4. Er komen losliggende wegsegmenten in de invoer voor. Wat is hiervoor de
reden?
5. Op een aantal wegsegmenten zijn de intensiteiten aanzienlijk lager dan in
MT2012. De redenen zijn niet duidelijk. Voorbeelden:
– Binckhorstlaan, Schenkviaduct, Lekstraat tot 9.000 personenauto’s minder
dan in MT2012. Ook minder MZ en ZW verkeer;
– Rijswijkseweg: meer dan 5.000 personenauto’s minder dan in MT2012. Er is
ook minder vrachtverkeer.
6. Op welke wijze heeft de gemeente vastgesteld dat de huidige invoer voor de
monitoring van het NSL alle locaties dekt waar redelijkerwijs (potentiële)
overschrijding van een van de relevante grenswaarden kan worden verwacht?
Hoe wil de gemeente omgaan met locaties die nu buiten de monitoring vallen.
maar waarvoor uit metingen (van derden) zou blijken dat er sprake is van
(mogelijke) overschrijding van een grenswaarde?
Reactie gemeente
1. Aan het ingenieursbureau dat de invoer heeft verzorgd, is gevraagd om de
eerdere opmerkingen mee te nemen bij de algehele verbetering van de invoer
voor de gemeente Den Haag. De ligging van enkele kilometers rijlijnen met
bijbehorende toetspunten is gecorrigeerd. Hiermee is het in de Monitoringstool
gemodelleerde wegennet nu voor het overgrote deel geografisch correct. Enkele
nog resterende discontinuïteiten worden in de volgende ronde onderzocht.
Ook zijn de verkeersintensiteiten voor het gehele wegennet herzien en
aangepast aan de jongste inzichten.

Pagina 136 van 146

RIVM rapport 680712005

Met een geografisch correct netwerk en actuele verkeersintensiteiten wordt een
goede basis voor blootstellingsberekeningen geboden.
De boomfactoren zijn gecheckt en zonodig bijgesteld. Verder zijn de vele uit de
Saneringstool afkomstige dubbele en zelfs driedubbele toetspunten gesaneerd.
Er is voorrang gegeven aan situaties waar mogelijk een (bijna-)knelpunt is.
2. Waar (bijna-)knelpunten denkbaar zijn, zijn toetspunten in het water
aangepast . Dit leidt meestal tot een grotere afstand tot de weg en dus tot
lagere concentraties. Waar geen sprake is van (bijna-)knelpunten, zijn de
toetspunten nog niet verlegd.
De constatering van het RIVM betreffende conflicterende toetspunten is juist:
deze punten worden volgend jaar aangepast.
De gemeente Den Haag heeft, niet als enige gemeente, vanaf het begin van de
invoering van de stagnatiefactor een andere interpretatie gegeven aan de
omschrijving. Deze was niet eenduidig. Om tot een goede onderbouwing van de
stagnatie te komen, heeft de gemeente daarom met een adviesbureau
geprobeerd om op basis van geautomatiseerde metingen (met slimme VRI’s) in
de stad de stagnatiefactor te bepalen. Dit plan bleek echter te ambitieus
waardoor moest worden teruggevallen op de oude waarden in het bestand. Maar
proefberekeningen hebben aangetoond dat het al dan niet toepassen van de
stagnatiefactor in Den Haag niet leidt tot andere knelpunten.
3. Het onderhouden van de invoergegevens is een continu proces en behelst een
grote hoeveelheid gegevens. Ook dit jaar zijn weer wijzigingen doorgevoerd
waar de gemeente dat nodig acht. Alle opmerkingen van het RIVM zijn
overwogen. De gemeente heeft zich in eerste instantie gericht op het oplossen
van knelpunten. Opmerkingen die geen invloed hebben op knelpunten of bijnaknelpunten (zoals rekenpunten in het water) zijn nog niet overgenomen.
4. Over deze opmerking zou de gemeente nog contact op laten nemen met het
RIVM voor een nadere toelichting. De vraag zal in de volgende monitoringsronde
beantwoord worden.
5. Op een aantal cruciale wegvakken (zoals die genoemd in de vraag) is de
kwaliteit van het verkeersmodel getoetst aan tellingen. Het verkeersmodel dat
voor het NSL2013 is gebruikt blijkt aanmerkelijk beter aan te sluiten bij de
verkeerstellingen dan het eerder gebruikte verkeersmodel versie 3.0.
In 2011 en in 2012 zijn voor het NSL verkeersdata geleverd vanuit
verkeersmodel Haaglanden versie 3.0. Daarna is een update van dit model
gemaakt; versie 3.4. Dit verkeersmodel is ook gebruikt voor de studies van de
Neherkade, Rotterdamsebaan en Scheveningen Haven. Het verkeersmodel
Haaglanden versie 3.4 kent basisjaar 2009 en prognosejaar 2020. Bovendien
zijn tussenjaren gebouwd, namelijk 2010, 2011 en 2015. Van deze modellen is
het rapport bijgevoegd. Voor NSL2013 werden verkeerscijfers van 2012
gevraagd. Dit verkeersmodel is tot stand gekomen door het netwerk van 2011
toe te delen met de matrix die een interpolatie is van de matrices van 2011 en
2015.
Uit continue cameraregistratie (dus geen steekproef maar metingen over vele
maanden) is gebleken dat de verkeersintensiteit op de Lekstraat nog lager is.
Het is moeilijk achteraf te bepalen of het model steeds te hoge waarden heeft
voorspeld of dat de verkeersintensiteit werkelijk is afgenomen.

Pagina 137 van 146

RIVM rapport 680712005

6. In eerste instantie zijn alle doorgaande wegen in het wegenbestand
opgenomen. Nieuwe (geprojecteerde) wegen met een relatief hoge
verkeersintensiteit zijn toegevoegd. De basis is expert judgement van
verkeerskundigen en milieukundigen. Vanwege het Verkeerscirculatieplan zijn
bepaalde (ook kleinere) straten drukker geworden. Hoewel uit de evaluatie van
het VCP bleek dat geen knelpunten zijn te verwachten, worden in het geheel
nieuw opgezette verkeersmodel (oplevering eind 2013) ook straten als de
Hoefkade en de Koningsstraat opgenomen die op dit moment niet in het
verkeersmodel zijn verwerkt. Uit verkeerstellingen en luchtmetingen is namelijk
gebleken dat deze wegen een knelpunt kunnen vormen. Naar aanleiding van
onderzoeken voor bestemmingsplannen of MER kan het ook voorkomen dat
extra straten worden opgenomen in de Monitoringstool (een voorbeeld is de MER
Neherkade die aanleiding gaf enkele extra wegen in de tool op te nemen).
Reactie RIVM
Voor verschillende uitspraken van de gemeente kon desgevraagd geen
onderbouwing worden overlegd. Het gaat om de resultaten van de door de
gemeente aangevoerde cameratellingen, recente windtunnelresultaten bij de
Koningstunnel en het geactualiseerde resultaat van windtunnelonderzoek uit
2011. Een testberekening van het RIVM met de invoer van Den Haag voor 2015
laat zien dat 10% extra congestie op stedelijke wegen al in extra
overschrijdingen resulteert.
Het antwoord van de gemeente stelt dat voor de stagnatie uiteindelijk is
teruggevallen op oude waarden. Gedetailleerde vergelijking van de stagnatie
voor 2015 zoals opgegeven in 2012 en 2013 laat echter zien dat in 2013 op
enkele locaties de stagnatie van verkeer is verhoogd, maar dat de stagnatie op
meer locaties juist is verlaagd.
Bij verschillende antwoorden geeft de gemeente aan zich te concentreren op
overschrijdingen of bijna-overschrijdingen. Verbeter- en aandachtpunten ten
aanzien van toetslocaties, kenmerken en snelheden op andere locaties worden
niet doorgevoerd.
Bij dit beleid gaat de gemeente er aan voorbij dat het ook bij
concentratieniveaus onder de grenswaarden belangrijk is om een correct beeld
van de concentraties te hebben, bijvoorbeeld voor blootstellingsberekeningen.
Ook als andere stoffen worden doorgerekend op basis van de invoer voor het
NSL (zoals bijvoorbeeld elementair koolstof) is juiste invoer van belang. De
gemeente heeft niet aangegeven op welke punten de invoer dan wel is
aangepast. Omdat de gemeente dit beleid al enige jaren voert is voor de locaties
die volgens de gemeente geen (potentieel) knelpunt zijn niet duidelijk wat de
kwaliteit van de invoer voor het NSL is. De stelling van de gemeente ‘Met een
geografisch correct netwerk en actuele verkeersintensiteiten wordt een goede
basis voor blootstellingsberekeningen geboden.’ laat onverlet dat er meer nodig
is voor representatieve blootstellingsberekeningen.

Pagina 138 van 146

RIVM rapport 680712005

Wegbeheerder: gemeente Amsterdam
Opmerkingen/vragen RIVM
1. Een eerste blik op de door Amsterdam opgegeven maatregelgebieden en
bijbehorende maatregelfactoren laat zien dat er in Amsterdam voor de
categorieën licht, middelzwaar en zwaar verkeer in 2015 geen verschil bestaat
tussen de effecten in die gebieden. Oftewel, de maatregelfactoren zijn in de
gebieden ‘Milieuzone Amsterdam’, ‘Amsterdam_Elektrisch_1, Einsteinweg’ en
‘Amsterdam_Elektrisch_2, Gaasperdammerweg’ per categorie/snelheid/stof
identiek. Amsterdam is als het ware een enkele grote milieuzone met overal
dezelfde maatregeleffecten. Klopt dat?
2. In de zones ‘Amsterdam_Elektrisch_1, Einsteinweg’ en
‘Amsterdam_Elektrisch_2, Gaasperdammerweg’ zijn de maatregeleffecten voor
de bussen ongunstiger dan in de zone ‘Milieuzone Amsterdam’. Indien de bussen
grofweg even vaak in de verschillende zones komen zouden de effecten ook
gelijk moeten zijn. Hieruit volgt dat bussen uit de genoemde zones blijkbaar niet
of nauwelijks in de zone ‘Milieuzone Amsterdam’ komen. Klopt dat?
Hoe het kan dat 2.798 bussen aan de zuidkant van de IJtunnel, op de PH Kade,
voor NOx en NO2 circa 20-25% schoner zijn dan aan de noordkant van de
IJtunnel. Graag ontvangen we de verdeling van de bussamenstellingen en emissies, b.v. via de bussenknop, waaruit de gehanteerde maatregelfactoren
blijken. Aan de andere grenzen van de milieuzones doen zich dezelfde vragen
voor.
3. Kunnen de details van de opbouw/totstandkoming van de schalingsfactoren
voor bussen in het centrumgebied en in de andere zones worden toegezonden?
Bij voorkeur in de vorm van een spreadsheet, b.v. de bussenknop.
Reactie RIVM: De gevraagde informatie is niet ontvangen. Bij de beantwoording
van vraag 2 is al geconstateerd dat de voor de verschillende zones gehanteerde
maatregelfactoren niet consistent zijn.
4. Wat is gedaan met onderstaande opmerkingen van het RIVM uit 2012:
a.
Wat is het officiële standpunt van de gemeente met betrekking tot de
hogere emissies van het wagenpark in de stad? Hoe wil de gemeente omgaan
met de constatering dat de berekende NO2-concentraties in de stad in de NSLberekeningen worden onderschat?
b.
De aantallen bussen lijken op verschillende locaties niet te kunnen
kloppen. De aantallen veranderen zonder dat er iets als een busstation is.
Er lijken grotere verschillen op te treden dan afrondverschillen. Zie bijvoorbeeld
de aantallen bussen in de invoer van Amsterdam voor 2015 in de Van
Diemenstraat, Transformatorweg, Spaarndammerdijk, Westerdoksdijk, … .
Graag een specifieke toelichting, evenzo voor de aantallen bussen aan de
noordkant van de IJtunnel. Ook daarin zitten aanzienlijke gaten.

Pagina 139 van 146

RIVM rapport 680712005

c.
De aantallen voertuigen lijken bij verschillende op- en afritten van de
snelwegen niet te kunnen kloppen. Bij de kruising van de A10 Zuid en de
Amstelveenseweg gaat het om een verschil van circa 10.400 lichte voertuigen
tussen de cijfers op de snelwegen en die op de onderliggende wegen, circa 30%
van de intensiteit op de onderliggende wegen.
d.
De aantallen lichte voertuigen lijken op verschillende locaties niet te
kunnen kloppen.
e.
Bij de Nieuwe Hemweg staat een bewoond huis, terwijl alle toetspunten
in de omgeving van dit woonhuis zijn uitgezet. Als gevolg wordt er daar ten
onrechte niet getoetst.
5. In het document ‘Evaluatie Amsterdamse maatregelen luchtkwaliteit’ wordt
bij verschillende maatregelen aangegeven dat de uitvoering en/of invoering nog
niet definitief is, zie bijvoorbeeld de ‘Milieuzone bestel’ op pagina 13. Kan voor
de door de gemeente voor 2015 opgegeven effecten van maatregelen worden
gespecificeerd in hoeverre de factoren zijn gebaseerd op vaststaand beleid,
voorgenomen beleid dan wel er nog geen duidelijkheid over is?
Wordt er in de prognoses dus wel uitgegaan van effecten van maatregelen die
nog niet als vaststaand beleid zijn vastgesteld?
6. Op welke wijze heeft de gemeente vastgesteld dat de huidige invoer voor de
monitoring van het NSL alle locaties dekt waar redelijkerwijs (potentiële)
overschrijding van een van de relevante grenswaarden kan worden verwacht?
Hoe wil de gemeente omgaan met locaties die nu buiten de monitoring vallen,
maar waarvoor uit metingen (van derden) zou blijken dat er sprake is van
(mogelijke) overschrijding van een grenswaarde?
10.000 voertuigen in een smalle street canyon kan een aanzienlijke
concentratiebijdrage leveren die bij een tegenvaller in achtergronden tot
overschrijding zou kunnen leiden. De huidige invoer bevat, in tegenstelling tot
bovenstaande, veel wegen met minder dat 10.000 voertuigen. Gaat de
gemeente in de nabije toekomst de invoer dus alleen op potentiële knelpunten
richten?
7. In het Parool van 13 december 2012 zegt wethouder Wiebes: ‘De GGD heeft
verder grote zorgen over een aantal plaatsen waar het RIVM de luchtkwaliteit
niet berekent, maar waar de kans groot is dat de normen in 2015 worden
overschreden. Daarbij gaat het om de Molukkenstraat, de Linnaeusstraat, het
Europaplein, de Spuistraat, de Overtoom en verschillende plekken langs de A10.’
Heeft de gemeente Amsterdam, die zelf de beheerder van haar rekenpunten
voor het NSL is, naar aanleiding van bovenstaande constatering haar eigen
invoer voor het NSL op de genoemde punten dit jaar aangepast?
Moet dus worden geconcludeerd dat de in het Parool gemelde omissies niet
terecht waren?

Pagina 140 van 146

RIVM rapport 680712005

Reactie gemeente
1. Nee, dat klopt niet. Amsterdam is niet een enkele grote milieuzone. Bij de
invoer is een vergissing begaan. De gemaakte vergissing heeft geen gevolgen
voor het aantal knelpuntlocaties in Amsterdam, zijnde de locaties waar volgens
de Monitoringstool 2013 de norm voor NO2 niet gehaald wordt in 2015. De
Monitoringstool 2013 laat voor het jaar 2012 namelijk zien dat daar waar
onterecht uitgegaan is van een verwacht effect ten gevolge van de Milieuzone
Vracht en de Milieuzone Bestel er al geen knelpuntlocaties zijn. Een uitzondering
daarop vormt de Amstelveenseweg ten zuiden van de A10. Maar deze locatie
laat in 2015, ondanks het onterecht meegerekende effect van de Milieuzone
Vracht en Bestel, een normoverschrijding zien en is door de gemeente
Amsterdam als knelpuntlocatie betiteld. De vergissing wordt volgend jaar in de
monitoringsronde 2014 gecorrigeerd.
2. Nee dat klopt niet. De geconstateerde verschillen kennen een andere oorzaak.
Bij het doorvoeren van de schalingsfactoren zijn voor het maatregelengebied
Milieuzone Amsterdam de schalingsfactoren gehanteerd die dit jaar berekend
zijn door de Stadsregio Amsterdam. Voor de overige twee maatregelen gebieden
zijn de schalingsfactoren gehanteerd van het voorgaande jaar. De
schalingsfactor die gehanteerd is voor het maatregelengebied Milieuzone
Amsterdam is actueel. De schalingsfactor voor de overige twee gebieden is
minder actueel en is licht onderschat. De luchtkwaliteit in deze twee
maatregelgebieden is voor 2015 daarom iets te rooskleurig. Besloten is volgend
jaar extra aandacht te besteden aan de totstandkoming van de
schalingsfactoren voor bussen door meer recht te doen aan het feit dat er drie
busmaatschappijen in Amsterdam rijden in plaats van één, zijnde het GVB, met
elk hun eigen verschoningsritme.

4. a. Jaarlijks inventariseert de gemeente Amsterdam het verschil tussen wat de
Monitoringstool berekent aan NO2-concentratie en wat het meetnet van de GGD
meet. Voor 2012 heeft de Monitoringstool 2013 ten opzichte van de
meetresultaten van de GGD voor 2012 gemiddeld een lagere concentratie NO2
berekent. Hoewel de concentratieverschillen vallen binnen de wettelijk
toegestane onzekerheidsmarges van 30% van de Monitoringstool, streeft
Amsterdam er naar het verschil in komende jaren te verkleinen door onderzoek
te doen naar plausibele verklaringen voor het verschil. Verleden jaar is met het
maken van een gevoeligheidsanalyse daarmee een start gemaakt. In dat kader
heeft TNO voor de gemeente Amsterdam onderzoek gedaan naar de opbouw van
het wagenpark dat op een aantal knelpuntlocaties en mogelijke knelpuntlocaties
rijdt. De wagenparksamenstelling op de verschillende locaties wijkt af van de
door het PBL geraamde gemiddelde wagenpark voor stedelijke omgevingen. Het
aandeel dieselvoertuigen op de onderzochte locaties is gemiddeld hoger. TNO
constateert dat dit niet alleen geldt voor Amsterdam, maar ook voor een aantal
andere grote steden 27. Omdat het simpelweg werken met een middeling van in
het onderzoek aangetroffen wagenpark niet leidt tot een betere inschatting van
de knelpunten, noch het verschil tussen meten en rekenen gemiddeld kleiner
maakt, is door de gemeente Amsterdam besloten de wagenparksamenstelling
27

RIVM: Vooralsnog heeft TNO alleen voor de stad Utrecht extra emissies gemeld, echter (aanzienlijk) minder
dan in Amsterdam zijn geconstateerd.

Pagina 141 van 146

RIVM rapport 680712005

niet aan te passen. Of er in de toekomst wel gewerkt wordt met een ander
wagenparksamenstelling, wordt nog bekeken. Onder meer in overleg met
andere grote steden en het Ministerie van IenM.
Hoewel de gevoeligheidsanalyse nog niet heeft geleid tot aanpassingen in de
Monitoringstool, heeft het wel een rol gespeeld bij het vaststellen van de nog
aanwezige knelpuntlocaties. Amsterdam gaat op basis van de
gevoeligheidsanalyse nu uit van 4 tot 7 knelpuntlocaties en sluit met het
maatregelenpakket 2013 daar op aan.
b. De verkeersgegevens als busaantallen op etmaalbasis in de Monitoringstool
zijn voor het lokale wegennet in Amsterdam afkomstig van de dienst
Infrastructuur, Verkeer en Vervoer en zijn afgeleid van de
avondspitsintensiteiten, afkomstig uit het Amsterdamse verkeersmodel Genmod.
De verschillen zijn soms groot, maar blijven wel binnen de onzekerheidsmarges
van 20% van het verkeersmodel, met uitzondering van de locaties
Spaandammerdijk, Tasmanstraat en Van Diemenstraat. Hier zijn bij de
automatische invoer fouten gemaakt. Aan de invoerende instantie is door het
Programmabureau Luchtkwaliteit Amsterdam gevraagd hoe dat in het vervolg te
voorkomen.
c. De verkeersgegevens in de Monitoringstool voor het lokale wegennet in
Amsterdam zijn afkomstig van de dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer en
zijn onderdeel van een modelmatige beschrijving van het verkeer dat in
Amsterdam op het lokale wegennet rijdt. De gemodelleerde werkelijkheid wordt
voor vaststelling gekalibreerd aan de hand van gemeten verkeersintensiteiten en
verkeercategorieën op het lokale wegennet. De dienst IVV geeft aan dat
rekening moet worden gehouden dat de gemodelleerde beschrijving van de
werkelijkheid 20% kan afwijken van de werkelijkheid. De verkeersintensiteiten
op het snelwegennet in de Monitoringstool worden door Rijkswaterstaat geleverd
en worden berekend met een ander verkeersmodel. Een verschil van 30%
tussen de modeluitkomsten wordt acceptabel geacht vanuit de
onzekerheidsmarges van beide rekenmodellen.
d. De verkeersgegevens als lichte voertuigaantallen op etmaalbasis in de
Monitoringstool zijn voor het lokale wegennet in Amsterdam afkomstig van de
dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer en zijn afgeleid van de
avondspitsintensiteiten afkomstig uit het Amsterdamse verkeersmodel Genmod.
De aantallen lichte voertuigen op etmaalbasis worden evenals bij de bussen
berekend aan de hand van de avondspitsintensiteit die wordt vermenigvuldigd
met een factor. Deze factor is vastgesteld aan de hand van analyses van
telinformatie. De gekozen Amsterdamse systematiek kan er dus toe leiden dat
aantallen niet altijd logisch doorlopen. De verschillen zijn echter beperkt en
vallen binnen de onzekerheidsmarges van het rekenmodel. De systematiek is
voor de monitoringsronde 2013 ongewijzigd gebleven.
e. De constatering is correct. Het is een bewoond kraakpand waarvoor een
sloopvergunning is afgegeven door de gemeente. Of het kraakpand reeds
gesloopt is, is niet nagevraagd.

Pagina 142 van 146

RIVM rapport 680712005

5. Alle maatregelen met uitzondering van ‘Milieuzone Bestel’ zijn in uitvoering
genomen. Het ingeschatte effect van de ‘Milieuzone bestel’ in 2015 is
meegenomen in de Monitoringstool 2013.
De maatregel Milieuzone Bestel is elk jaar vanaf 2011 meegenomen in de
Monitoringstool. Amsterdam heeft hem destijds aangemeld als een NSLmaatregel. Het betreft vaststaand beleid. Echter, de gemeente Amsterdam heeft
onlangs besloten om alsnog van deze maatregel af te zien. Amsterdam zal
daarom via een melding verzoeken deze maatregel uit het NSL te halen.
Uiteraard zal compensatie plaatsvinden door andere maatregelen in het NSL op
te laten nemen.
6. De belangrijkste lokale bronnen van fijn stof en stikstofdioxide in Amsterdam
zijn het autoverkeer en de beroepsscheepvaart op het IJ en de industriële
activiteiten in het Westelijk Havengebied. Op basis van metingen van de GGD
heeft Amsterdam vastgesteld dat er in het Westelijk Havengebied geen
normoverschrijding optreedt en dat de luchtkwaliteit in de rest van Amsterdam
waar gewoond en geleefd wordt, niet in grote mate wordt beinvloed. De
luchtkwaliteit in dit deel van Amsterdam wordt grotendeels bepaald naast de
aanwezige achtergrondconcentratie door het gemotoriseerde verkeer in
desbetreffende straat en haar directe omgeving. Op basis van de berekeningen
met de Monitoringstool constateren we binnen Amsterdam dat in straten met
minder dan 10.000 gemotoriseerde vervoersbewegingen per dag en waar niet
buitensporig veel bus- of vrachtverkeer rijdt de luchtkwaliteitsnormen niet zullen
worden overschreden, ook niet in streetcanyons.
Bij het bepalen welke straten binnen de gemeentegrenzen van Amsterdam
opgenomen worden in de Monitoringstool is dit een van de criteria geweest.
Voor de Spuistraat en het Damrak, met minder dan 10.000 gemotoriseerde
vervoersbewegingen per etmaal, is dit jaar besloten een uitzondering te maken
vanwege het feit dat de metingen van de GGD in beide straten overschrijdingen
laten zien. De straten zijn opgenomen in de monitoringstool 2013.
Voor de volgende monitoringsronde is besloten het huidige wegenbestand aan te
vullen met alle wegen waar 7.500 gemotoriseerde voertuigen per etmaal rijden
in 2013 volgens het verkeersmodel. (De gemeente heeft voor het volgende jaar
dus zeker niet besloten het aantal wegen die gemonitord worden, te reduceren.)
7. In de Monitoringstool is de luchtkwaliteit in deze straten altijd al berekend.
Met uitzondering van de Spuistraat. Vanaf de Monitoringstool 2013 is deze straat
toegevoegd aan de jaarlijkse monitoring en kan de luchtkwaliteit voor deze
straat worden nagezocht. De gemelde omissies in het Parool zijn dus niet
terecht.

Reactie RIVM
Om de kwaliteit van de invoer van de gemeente Amsterdam voor de volgende
monitoringronde te verbeteren, is het zaak dat de hierboven gerapporteerde
fouten worden gecorrigeerd.

Pagina 143 van 146

RIVM rapport 680712005

De emissies van vrachtverkeer worden buiten het centrumgebied door verkeerd
opgegeven maatregelfactoren onderschat. De opgegeven maatregelfactoren
voor bussen buiten het centrumgebied worden vermoedelijk onderschat. Op
verschillende locaties kloppen de opgegeven aantallen bussen niet. Waar de
gemeente in haar invoer kiest om wel de emissies van bussen en vrachtverkeer
aan de bekende lokaal afwijkende situatie aan te passen. doet zij dat voor
personenverkeer in de monitoring niet. Dit terwijl de concentratiebijdragen van
het wegverkeer volgens opgave van de gemeente zelf worden onderschat.
Volgens eigen zeggen staat de gemeente daar in haar eigen analyses wel bij stil
en acteert zij daar ook op.
Door de verkeerde maatregelfactoren en bekend te lage emissies in de invoer
wordt in de huidige monitoringronde in een groot deel van Amsterdam geen
representatief beeld van de luchtkwaliteit gegeven. Naar verwachting zijn de
berekende concentraties een onderschatting van de feitelijke concentraties. Het
aantal overschrijdingen wordt daarmee eveneens naar verwachting onderschat.

Pagina 144 van 146

RIVM rapport 680712005

Verschillende gemeenten in de provincie Utrecht
Opmerkingen/vragen RIVM
In de invoer van verschillende gemeenten in de provincie Utrecht, waaronder De
Bilt, Zeist, Bunnik, Montfoort, Utrechtse Heuvelrug, Vianen en Veenendaal,
vielen enkele aspecten op:
- De meeste binnenstedelijke wegen in de gemeenten zijn als een zogenaamde
‘SRM2-weg’ ingevoerd. Het type SRM2 is echter geschikt voor grote, brede en
vrij liggende (provinciale/rijks-) wegen waar verkeer grofweg 80 km/uur of
harder mag rijden, zeker niet voor algemeen stedelijk gebied. Type SRM2
gebruikt emissiefactoren die primair bij snelwegverkeer passen. In stedelijk
gebied is het binnenstedelijke wegtype SRM1 (type 4) het meest realistische
wegtype.
- Op geen van de resterende wegen van het type SRM1 lijken de benodigde
koppelingen aan rekenpunten aangebracht. Dit komt in ieder geval prominent
voor in De Bilt, Zeist en Veenendaal, maar ook in de kleinere gemeenten. Als
gevolg daarvan worden er voor die rekenpunten geen concentratiebijdragen van
het wegverkeer berekend.
- Sommige wegen met substantiële aantallen voertuigen ontbreken (deels) ten
opzichte van de invoer voor 2011, zoals de Biltse Rading (37,000
motorvoertuigen per dag (mvtg)), Driebergseweg (12,500 mvtg), Koelaan
(10,000 mvtg), stukje provinciale weg in Bunnik, Amersfoortseweg (20,000
mvtg), Utrechtseweg (9,000 mvtg).
- Langs verschillende rekenpunten komt de naastliggende weg dubbel voor. Zo
heeft de provincie Utrecht de provinciale weg N417b (met type SRM1) in de
Monitoringtool ingevoerd. Deze weg valt onder haar jurisdictie. In de gemeente
De Bilt is de weg echter ook als gemeentelijke weg (met type SRM2) ingevoerd.
- Langs veel van de ingevoerde wegen zijn geen rekenpunten ingevoerd. Als
gevolg worden er ook geen concentraties uitgerekend. Het invoeren van heel
veel SRM2-wegen kan evenwel tot problemen met dubbeltelling van
achtergrondconcentraties leiden.
Door gebruik van verkeerde wegtypen, het ontbreken van koppelingen aan
rekenpunten, het deels ontbreken van rekenpunten en wegen of juist dubbel
voorkomen van wegen kunnen in 2013 op basis van de berekende concentraties
geen conclusies worden getrokken ten aanzien van mogelijke overschrijdingen
van wettelijke grenswaarden. Dit is voor zowel het rekenjaar 2012, als voor
2015 en 2020 het geval.
Het RIVM heeft een analyse uitgevoerd waarbij de stedelijke invoer van de
gemeenten uit 2012 voor het rekenjaar 2015 is gecombineerd met de meest
recente invoer van andere partijen (provincie, Rijkswaterstaat) voor 2015. Uit de
resultaten van die analyse kan indicatief worden geconcludeerd dat gebruik van
de juiste invoer niet tot overschrijdingen van grenswaarden zou hebben geleid.
In 2014 zal dit door een nieuwe berekening op basis van dan correcte invoer
moeten worden bevestigd.
Pagina 145 van 146

RIVM rapport 680712005

Reactie Omgevingsdienst regio Utrecht (OdrU) op bevindingen RIVM m.b.t.
invullen Monitoringstool.
De OdrU stelt jaarlijks geluids- en luchtkwaliteitskaarten op voor de aangesloten
gemeenten. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van het softwarepakket Geomilieu.
Geomilieu bevat de module STACKS+ van DNV KEMA voor de berekeningen van
luchtkwaliteit. STACKS+ is een implementatie van SRM3 met een aantal
uitbreidingen, zodat ook de concentraties luchtvervuiling ten gevolge van het
wegverkeer kan worden doorgerekend. STACKS+ is door het ministerie van
IenM goedgekeurd voor gebruik binnen en buiten het SRM1-, SRM2- en SRM3toepassingsbereik.
De OdrU actualiseert jaarlijks de verkeersgegevens en wegkenmerken in de
geluids- en luchtmodellen. Op basis van deze gegevens werd de Monitoringstool
handmatig geactualiseerd. De keuze voor het handmatig actualiseren is erg
arbeidsintensief en dat is geen wenselijke situatie. Naar aanleiding hiervan heeft
de OdrU besloten om aan de softwareleverancier te vragen een module toe te
voegen aan Geomilieu voor het exporteren van de gegevens naar de
Monitoringstool.
In het jaar 2013 zijn de gegevens vanuit Geomilieu overgezet naar de
Monitoringstool, echter dit heeft niet geleid tot het gewenste resultaat (zie
bevindingen RIVM). Hiervoor is een aantal redenen aan te wijzen:
– De Monitoringstool is aangepast en daardoor voldeed het uitvoerbestand van
de Geomilieu niet meer aan de gestelde eisen.
– Het provinciaal model van de Provincie Utrecht is nog niet optimaal.
– De gebruikte exportoptie naar de Monitoringstool in Geomilieu betrof een
beta versie. In het najaar 2013 zal deze exportoptie verder verbeterd worden
zodat in 2014 de gegevens uit Geomilieu-STACKS naar verwachting zonder
probleem naar de Monitoringstool geëxporteerd kunnen worden.
Het RIVM heeft de weergegeven bevindingen terecht opgemerkt en dit zijn
verbeterpunten voor de comptabiliteit tussen de Geomilieu, de Monitoringstool
en het provinciaal verkeersmodel. Het OdrU concludeert dat de problemen zijn
veroorzaakt door een conversieprobleem van data. De kwaliteit van de data uit
het systeem van de OdrU voldoet aan de eisen, zoals gesteld in de Regeling
beoordeling luchtkwaliteit 2007 en gemeenten worden goed geïnformeerd over
de luchtkwaliteit, als ook geluid en verkeer.
Reactie RIVM
Het RIVM heeft naar aanleiding van de door OdrU geleverde informatie geen
verdere vragen of commentaar betreffende de invoer van de desbetreffende
gemeenten. In 2014 zullen bovengenoemde punten opnieuw worden
beoordeeld.

Pagina 146 van 146

M.C. van Zanten et al.

RIVM rapport 680712005/2013

Dit is een uitgave van
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl

006083

met een bijdrage van
Rijkswaterstaat Leefomgeving/infoMil
november 2013