Vsv'ers en werk in
tijden van een
aantrekkende
arbeidsmarkt

Karlijn Bakker
Laura Wielenga
Juni 2020

Inhoudsopgave
1. Inleiding 3
1.1 Aanleiding en doel onderzoek 3
1.2 Indeling van rapport 3

2. Aanpak 4
2.1 Inleiding 4
2.2 Deelvragen 4
2.3 Begrippen/definities 4
2.4 Disclaimer 5

3. Resultaten 6
3.1 Inleiding 6
3.2 Ontwikkeling aantal vsv'ers 6
3.3 Vo 7
3.4 Mbo 8
3.5 Bol-4 9
3.6 Bbl-2 10
3.7 Bbl-3 11

4. Conclusies en aanbevelingen 13
4.1 Conclusies 13
4.2 Vervolgonderzoek 14

5. Onderzoeksbeschrijving 15
5.1 Inleiding 15
5.2 Voortijdig schoolverlaters en controlegroep 15
5.3 Uitstroommoment 16
5.4 Werk 16
Bijlage Tabellenset 17

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 2

1. Inleiding
1.1 Aanleiding en doel onderzoek
Vanaf schooljaar 2016/’17 is het aandeel jongeren onder de 23 dat het onderwijs verlaat
zonder het behalen van een startkwalificatie weer gestegen na een periode van daling. Het
doel van de overheid is om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk jongeren het onderwijs
1
verlaten met een startkwalificatie . Een startkwalificatie is een diploma op ten minste
havo-, vwo- of mbo-2-niveau. Het is bekend dat jongeren met een startkwalificatie een
betere positie op de arbeidsmarkt hebben, zowel op de korte als lange termijn. Sinds 2006
is er dan ook beleid om het aandeel van deze voortijdig schoolverlaters (vsv’ers) terug te
dringen. De afgelopen jaren is de regionale aanpak van voortijdig schoolverlaten (vsv)
verbreed. In deze verbrede aanpak werken vertegenwoordigers uit onderwijs, gemeenten,
2
zorg en arbeidsmarkt samen met als doel om jongeren te bieden wat ze nodig hebben om
zich voor te bereiden op een zelfstandige toekomst.
Een van de mogelijke oorzaken van het stijgende aantal vsv’ers die naar voren kwam, is de
aantrekkende arbeidsmarkt. Doordat de economie en de arbeidsmarkt de laatste jaren zijn
aangetrokken, wordt wellicht de stap om met een studie te stoppen en te gaan werken
kleiner. Het initiatief hiervoor kan zowel bij de jongere zelf liggen, maar ook bij een
werkgever die in een krapper wordende arbeidsmarkt actief werft onder jongeren die
(nog) geen diploma hebben behaald.
De vraag die we willen beantwoorden in dit onderzoek luidt: “Is het hebben of krijgen van
werk een oorzaak van de toename van het aandeel vsv’ers?”

1.2 Indeling van rapport
Dit rapport bestaat uit de volgende onderdelen. In hoofdstuk 2 wordt in het kort de
aanpak besproken. In hoofdstuk 3 worden de resultaten beschreven, hieruit volgt een
conclusie in hoofdstuk 4 met een paar mogelijkheden voor vervolgonderzoek. Hoofdstuk 5
zal ingaan op de beschrijving van het onderzoek en de gebruikte bronbestanden. In de
bijlage is een verwijzing naar de tabellen opgenomen.

1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/02/22/kamerbrief-blijvende-aandacht-voorvoortijdig-schoolverlaten-nodig
2
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/vsv/minder-voortijdig-schoolverlaters

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 3

2. Aanpak
2.1 Inleiding
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op hoe we de vraag van OCW hebben opgepakt. Als eerste
zullen de deelvragen worden besproken (2.2), vervolgens zullen de belangrijkste definities
binnen het onderzoek worden uitgelegd (2.3). In paragraaf 2.4 volgt een disclaimer over de
manier waarop de uitstroomdatum wordt bepaald.

2.2 Deelvragen
Om te kunnen bepalen of de aantrekkende arbeidsmarkt een mogelijke oorzaak is van de
toename van het aantal vsv’ers hebben we een aantal deelvragen opgesteld:
- Is er een stijging in het aandeel vsv’ers die al werk hebben (voor uitstroom)?
- Is er een stijging in het aandeel vsv’ers die werk krijgen (na uitstroom)?
- En zijn deze stijgingen onder vsv’ers sterker dan onder de controlegroep?

2.3 Begrippen/definities
2.3.1 Voortijdig schoolverlaters
Voortijdig schoolverlaters (vsv’ers) zijn jongeren van 12 tot 23 jaar die het onderwijs
verlaten vanuit het voortgezet onderwijs (vo), middelbaar beroepsonderwijs (mbo) of
voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) zonder een startkwalificatie. Het zijn
dus jongeren die op 1 oktober van het schooljaar ingeschreven zijn in het bekostigd vo,
mbo of vavo en op 1 oktober één jaar later niet meer ingeschreven zijn in het onderwijs,
geen startkwalificatie hebben én jonger zijn dan 23 jaar.
De precieze definitie verschilt tussen het CBS en OCW. Anders dan in andere CBSpublicaties wordt hier de definitie van OCW aangehouden. Dit houdt in dat de volgende
drie groepen niet als vsv’ers worden gezien: jongeren die doorstromen naar niet-bekostigd
onderwijs of een opleiding bij politie/defensie, jongeren die tussen 1 oktober en 31
december alsnog een startkwalificatie halen en als laatste jongeren met een mbo-entreediploma die 12 uur of meer werken op 1 oktober.

2.3.2 Vsv'ers en controlegroep
In dit onderzoek wordt gebruik gemaakt van gegevens over twee groepen: de groep
voortijdig schoolverlaters en de controlegroep. Deze groepen tellen niet op tot het totaal
aantal schoolverlaters of deelnemers.
De startpopulatie is het totaal aantal deelnemers. Een groot deel van deze deelnemers
gaat na afloop van het schooljaar door in het onderwijs, dit kan zijn in hetzelfde onderwijs
of doorstroom naar een ander type onderwijs.
Het andere deel verlaat het onderwijs na afloop van of gedurende het schooljaar. Dit kan
gebeuren met of zonder startkwalificatie. De groep die uitstroomt zonder startkwalificatie
zijn de voortijdig schoolverlaters (vsv’ers).

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 4

Van de groep die uitstroomt met startkwalificatie, is een deel het schooljaar begonnen met
startkwalificatie, de rest heeft de startkwalificatie gedurende het laatste schooljaar
behaald. Deze laatste groep is de controlegroep.
2.3.2.1 Schematische weergave groepen deelnemers en schoolverlaters
Totaal aantal deelnemers in mbo en vo
Doorstromers
Doorstromers in hetzelfde onderwijstype
Doorstromers naar een ander onderwijstype
Schoolverlaters
Schoolverlaters met startkwalificatie
Schoolverlaters met startkwalificatie aan het begin van het schooljaar
Schoolverlaters zonder startkwalificatie aan het begin van het schooljaar (controlegroep)
Schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv’ers)

De uitgangssituatie van de vsv’ers en de schoolverlaters met startkwalificatie is dus
hetzelfde. Beide groepen hadden aan het begin van het schooljaar geen startkwalificatie.
Daarnaast zijn de personen in de beide groepen niet meer ingeschreven in het onderwijs
op 1 oktober van het volgende schooljaar.
In het mbo waren er in het schooljaar 2017/'18 een kleine 400 duizend deelnemers,
waarvan ruim 20 duizend vsv'ers. In het vo waren er 946 duizend deelnemers, waarvan
3
bijna 4 600 vsv'ers.

2.4 Disclaimer
In dit onderzoek wordt gebruik gemaakt van de uitstroomdatum en wordt bepaald of de
schoolverlater werk heeft op de peilmomenten 3 maanden voor uitstroom en 2 maanden
na uitstroom. Hierbij moet opgemerkt worden dat het om de administratieve
uitstroomdatum gaat. Niet bekend is of en zo ja hoeveel vertraging er zit tussen het
daadwerkelijke uitstroommoment en de administratieve uitstroomdatum.

3

Bron: https://cijfers.duo.nl/ibi_apps/bip/portal/vsv_portal

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 5

3. Resultaten
3.1 Inleiding
De belangrijkste onderzoeksvraag die we in dit onderzoek willen beantwoorden is of de
aantrekkende arbeidsmarkt een oorzaak is van de toename van het aantal vsv'ers.
Het aantal vsv'ers is vanaf schooljaar 2016/'17 weer gestegen na een periode van daling en
een aantrekkende arbeidsmarkt wordt door de praktijk genoemd als mogelijke oorzaak
hiervoor.
In dit hoofdstuk wordt deze vraag in verschillende stappen (deelvragen) zo goed mogelijk
beantwoord. Daarbij zullen we ook onderscheid maken naar verschillende onderwijstypen.
De groep vsv’ers is namelijk divers en de verschillende onderwijstypen laten zich lastig
vergelijken.
De eerste stap is om vast te stellen hoe het aantal vsv'ers zich ontwikkelt over de vijf
schooljaren heen (2013/'14 tot en met 2017/'18). We weten al dat er een toename is vanaf
schooljaar 2015/'16, vooral bij het mbo. Daarom zullen we uitgebreid op het mbo ingaan,
nadat we kort het vo hebben besproken.
In dit onderzoek is de focus gelegd op de absolute aantallen vsv’ers, omdat er alleen cijfers
samengesteld zijn over de groep vsv’ers en de controlegroep en niet over de totale
populatie. Verder zijn er nog nadere selecties gedaan op de groepen vsv'ers en de
controlegroep. Zie hiervoor paragraaf 5.2.

3.2 Ontwikkeling aantal vsv'ers
In 2015/'16 bereikt het aantal vsv'ers met iets minder dan 19 duizend het laagste punt in
lange tijd. Na 2015/’16 stijgt het echter weer. Er is een toename van ruim 3 duizend vsv’ers
over de laatste twee peiljaren, dit is een toename van 16 procent.
In 2017/’18 had het vo ongeveer 89 duizend leerlingen in de onderzochte
leeftijdscategorie 18-22 jaar. Het mbo (exclusief extranei) had in dat studiejaar zo’n 331
4
duizend studenten in deze leeftijdscategorie.
In het mbo is in de afgelopen 2 jaar het aantal vsv’ers met zo’n 2 400 toegenomen,
tegenover 600 in het vo. Daarnaast is het mbo, in tegenstelling tot het vo, een
onderwijssoort die direct opleidt voor de arbeidsmarkt. Het verlaten van de opleiding om
te gaan werken is hier meer van toepassing. Daarom wordt in dit hoofdstuk vooral
ingegaan op het mbo, nadat kort een beeld geschetst wordt van de ontwikkelingen in het
vo.

4

Bron: https://cijfers.duo.nl/ibi_apps/bip/portal/vsv_portal

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 6

3.2.1 Aantal vsv'ers in het mbo en vo 2013/'14-2017/'18

3.3 Vo
In het voortgezet onderwijs is gedurende de gehele meetperiode een stijging van het
aantal vsv'ers te zien. De uitstroom zonder startkwalificatie uit de algemene leerjaren is
fors gestegen, van 180 in 2013/’14 naar 680 in 2017/’18. Dit zijn waarschijnlijk
schoolverlaters uit internationale schakelklassen. Vanuit de havo en het vwo nam de
uitstroom zonder startkwalificatie ook toe na schooljaar 2014/’15. Op de havo steeg het
van 530 in 2014/’15 naar 700 in 2017/’18. Op het vwo vond in dezelfde periode een
stijging plaats van 130 naar 260.
3.3.1 Aantal schoolverlaters met en zonder startkwalificatie per type onderwijs

vo totaal
mbo totaal
bol totaal
bol 1
bol 2
bol 3
bol 4
bbl totaal
bbl 1
bbl 2
bbl 3
bbl 4

zonder startkwalificatie (vsv)
met startkwalificatie
2013/'14 2014/'15 2015/'16 2016/'17 2017/'18 2013/'14 2014/'15 2015/'16 2016/'17 2017/'18
1920
1930
2130
2340
2730
5080
8500
9010
9160
9610
19100 18200 16770 17460 19210
34610
37960
36660
39250
38580
15480 15270 14010 14470 15770
27610
31730
31070
33270
32460
2600
2330
1940
1850
1880
270
260
290
320
330
5400
5270
4520
4370
4440
7390
7950
7220
6510
6280
2390
2400
2330
2390
2560
5750
6290
6350
6120
5780
5090
5280
5220
5850
6900
14200
17230
17220
20320
20060
3620
2930
2760
3000
3440
7010
6230
5590
5970
6120
500
370
330
320
310
250
180
170
160
210
2260
1820
1650
1720
1950
4390
3880
3500
3340
3280
660
560
610
720
890
1690
1610
1440
1830
2080
200
180
170
230
290
670
560
480
650
550

Bron: CBS/DUO.

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 7

3.4 Mbo
In het mbo speelt de stijging van het aantal vsv’ers vooral de laatste twee jaren. Daarvoor
vertoonde het een dalende trend. In schooljaar 2017/’18 is het aantal vsv’ers weer
ongeveer op het niveau van schooljaar 2013/’14.
Binnen het mbo zijn er verschillende niveaus en leerwegen. Bij de leerweg bol
(beroepsopleidende leerweg) gaan de studenten voltijd naar school, met periodes van
stage. Bij bbl (beroepsbegeleidende leerweg) gaan de studenten 1 dag in de week naar
school en werken zij 4 dagen. Doordat bbl-studenten in dienst moeten zijn van een
leerbedrijf, staan ze dichter bij de arbeidsmarkt dan bol-studenten. Voor bbl-studenten is
de stap om te stoppen met de opleiding en te gaan werken dus mogelijk kleiner.
Vanwege deze verschillende verhouding met de arbeidsmarkt, bekijken we de twee
leerwegen apart.
Binnen de leerwegen is sprake van verschillende niveaus, waarbij de entreeopleiding
(niveau 1) het laagste niveau is en 4 het hoogste. De aantallen deelnemers en vsv’ers
verschillen per leerweg en niveau, evenals de ontwikkeling in de afgelopen twee jaar.
3.4.1 Deelnemers en vsv'ers in het mbo 18-22 jaar, 2017/'18

bol totaal
bol 1
bol 2
bol 3
bol4
bbl totaal
bbl 1
bbl 2
bbl 3
bbl 4

deelnemers
281.880
6.920
41.470
57.910
175.570
49.160
1.080
16.140
23.610
8.330

vsv'ers
15.770
1.890
4.440
2.560
6.890
3.440
310
1.950
890
290

5

%vsv
6%
27%
11%
4%
4%
7%
29%
12%
4%
3%

Bron: DUO.
De bol-4-opleiding had in 2017/’18 ongeveer 176 duizend studenten. Daarvan vielen er
bijna 7 000 uit. Dit was het grootste aantal vsv’ers en de grootste absolute toename. In de
bbl-2-opleiding vielen bijna 2 000 van de 16 000 studenten uit. Daarmee heeft bbl-2
binnen de bbl de grootste groep vsv’ers. Ook bij bbl-3 is een relatief grote toename te zien.
Daarom wordt specifiek op deze drie groepen ingegaan.

5

Bron DUO: https://cijfers.duo.nl/ibi_apps/bip/portal/vsv_portal

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 8

3.4.2 Vsv'ers in het mbo

Van deze groepen (bol-4, bbl-2 en bbl-3) is voor de voortijdig schoolverlaters en de
controlegroep bepaald welk deel een baan had van minimaal 25 uur per week
(substantiële baan). Dit is bepaald op het moment 3 maanden voor uitstroom en 2
maanden na uitstroom. Bij alle onderwijstypes is het aandeel werkenden onder de
schoolverlaters met een startkwalificatie hoger. Ook neemt het aandeel werkenden toe in
de meer recente cohorten.
3.4.3 Aandeel werkenden met een substantiële baan 3 maanden voor uitstroom
mbo totaal
zonder startkwalificatie
2013/'14
2014/'15
2015/'16
2016/'17
2017/'18

bol totaal
bbl totaal
met startkwalificatie zonder startkwalificatie met startkwalificatie zonder startkwalificatie met startkwalificatie
12
30
5
19
45
74
12
29
5
21
46
73
13
29
6
20
48
73
14
29
6
21
51
75
15
30
7
21
54
77

3.4.4 Aandeel werkenden met een substantiële baan 2 maanden na uitstroom
mbo totaal
zonder startkwalificatie
2013/'14
2014/'15
2015/'16
2016/'17
2017/'18

bol totaal
bbl totaal
met startkwalificatie zonder startkwalificatie met startkwalificatie zonder startkwalificatie met startkwalificatie
16
42
12
36
35
68
17
43
13
38
36
70
19
46
16
42
39
72
22
46
18
41
42
73
25
49
21
44
45
76

3.5 Bol-4
In 2017/'18 volgden ongeveer 176 duizend leerlingen tussen 18 en 22 jaar onderwijs op
bol-4 niveau. Van deze leerlingen stroomden er 27 duizend uit, de meeste met een
diploma en circa 4 procent van de 176 duizend zonder diploma. Als we de schoolverlaters
met en zonder startkwalificatie bekijken, zien we dat er een groot verschil is in het aandeel
werkenden met een substantiële baan. Schoolverlaters met startkwalificatie hebben vaker
een substantiële baan. Wanneer je kijkt naar de verschillende peilmomenten, zie je dat op
peilmomenten verder na uitstroom mensen vaker werk hebben. Dit geldt voor de beide
groepen.

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 9

3.5.1 Bol-4-schoolverlaters met een baan >= 25 uur per week

Op 3 maanden voor uitstroom heeft 5 procent van de vsv’ers een substantiële baan. In de
recentere cohorten stijgt het percentage licht naar 7 procent. 2 maanden na uitstroom
heeft een groter percentage van de schoolverlaters zonder startkwalificatie een baan van
meer dan 25 uur per week dan 3 maanden voor uitstroom. In 2017/’18 was dit 25 procent,
terwijl het in 2013’/14 16 procent was.
Als we kijken naar de bol-4-schoolverlaters met een startkwalificatie, de controlegroep,
heeft bijna een kwart een substantiële baan op peilmoment 3 maanden voor uitstromen.
Dit percentage blijft redelijk stabiel door de tijd heen.
Kijken we naar de controlegroep op 2 maanden na uitstromen, dan zien we dat de stijging
niet doorzet. Schoolverlaters uit cohort 2016/’17 hebben iets minder vaak een baan van
meer dan 25 uur per week dan de schoolverlaters uit het voorgaande cohort. In 2017/’18
heeft een groter percentage een substantiële baan.
De grootste veranderingen deden zich voor op peilmoment 2 maanden na uitstroom. Het
aandeel schoolverlaters met een grote baan steeg tussen 2015/’16 en 2017/’18 onder
vsv’ers met 4 procentpunt en bij de controlegroep met 1 procentpunt.

3.6 Bbl-2
In 2017/'18 volgden ongeveer 16 duizend leerlingen onderwijs op bbl-2-niveau. Van deze
leerlingen stroomden er ongeveer 5 200 uit, de meeste met een diploma en circa 12
procent van de 16 duizend zonder diploma.
Als we de schoolverlaters zonder startkwalificatie uit bbl-2 bekijken, zien we dat op 3
maanden voor uitstroom het aandeel met een substantiële baan gestaag stijgt, vooral het
laatste jaar. Op 2 maanden na uitstroom had een lager percentage van de vsv’ers een baan
van meer dan 25 uur per week. Ook hier heeft een groter aandeel in 2017/’18 een
substantiële baan dan de voorgaande cohorten.

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 10

Van schoolverlaters uit bbl-2 met een startkwalificatie had ruim 70 procent 3 maanden
voor uitstromen een substantiële baan. Na een daling in 2014/’15 stijgt dit aandeel gestaag.
2 maanden na uitstroom had rond de 70 procent van de schoolverlaters uit bbl-2 met
startkwalificatiemeer dan 25 uur per week werk. Dit aandeel stijgt gestaag met ieder
cohort, vooral het laatste jaar.
De stijging onder vsv’ers was de laatste twee jaren aanzienlijk sneller dan bij degenen met
een startkwalificatie. De stijging tussen 2015/’16 en 2017/’18 was op peilmoment 3
maanden voor uitstroom +5 procentpunt bij vsv’ers en +3 procentpunt bij schoolverlaters
met een startkwalificatie, de controlegroep. Op peilmoment 2 maanden na uitstroom was
het aandeel met een grote baan +7 procentpunt toegenomen onder vsv’ers en +2
procentpunt onder de controlegroep.
3.6.1 Bbl-2-schoolverlaters met een baan >=25 uur per week

3.7 Bbl-3
In 2017/'18 volgden ongeveer 24 duizend leerlingen onderwijs op bbl-3-niveau. Van deze
leerlingen stroomden er 3 000 uit, de meeste met een diploma en circa 4 procent van de
24 duizend zonder diploma.
Als we de schoolverlaters zonder startkwalificatie bekijken, zien we dat op het peilmoment
3 maanden voor uitstroom het aandeel vsv’ers dat een substantiële baan heeft op ruim 50
procent ligt. Van de laatste twee cohorten is het aandeel hoger, met 57 procent. Twee
maanden na uitstroom heeft minder dan de helft van de vsv’ers een grote baan. In het
laatste jaar is het percentage weer onder de 50 procent gedaald.
Bij de schoolverlaters met een startkwalificatie zien we dat ruim 70 procent een grote
baan heeft 3 maanden voor uitstroom. In de laatste twee jaren is het aandeel verder
gestegen van 73 naar 81 procent. Op 2 maanden na uitstromen is het aandeel met een
grote baan ook bijna 80 procent in de laatste twee jaren.

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 11

Het aandeel werkenden met een grote baan nam sterker toe onder de schoolverlaters met
een startkwalificatie, dan onder vsv’ers. Dit is het omgekeerde van wat we bij bbl-2schoolverlaters zagen gebeuren. De stijging tussen 2015/’16 en 2017/’18 was op
peilmoment 3 maanden voor uitstroom +6 procentpunt bij vsv’ers en +8 procentpunt bij
schoolverlaters met een startkwalificatie, de controlegroep. Op peilmoment 2 maanden na
uitstroom was het aandeel met een grote baan +2 procentpunt toegenomen onder vsv’ers
en +7 procentpunt onder de controlegroep.
3.7.1 Bbl-3-schoolverlaters met een baan >=25 uur per week

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 12

4. Conclusies en aanbevelingen
4.1 Conclusies
Het aantal vsv’ers is tussen 2015/’16 en 2017/’18 toegenomen met zo’n 3 duizend. Dit is
een stijging van 16 procent.
De absolute uitstroom van 3 duizend is het totaal van vo en mbo samen. Wanneer er in
detail naar deze groepen gekeken wordt, zijn de aantallen kleiner en is het lastig hier harde
conclusies uit te trekken.
Over de gehele linie zien we dat schoolverlaters met een startkwalificatie vaker een
(substantiële) baan hebben dan schoolverlaters zonder een startkwalificatie. Dit geldt
zowel voor als na het moment van uitstroom. Ook hebben in de recente cohorten meer
mensen werk dan in de oudere cohorten. Door de jaren heen vinden jongeren steeds vaker
werk. Dit is in lijn met het algemene beeld van een aantrekkende arbeidsmarkt in die
6
periode. Of de stijging van het aandeel werkenden hoger is onder vsv'ers dan onder nietvsv'ers is niet duidelijk te zeggen omdat verschillende schoolsoorten ieder een eigen beeld
laten zien.
De arbeidsmarkt heeft dus een aanzuigende werking op vsv en niet-vsv en deze
aantrekkende arbeidsmarkt kan een van de oorzaken zijn van het stijgende aantal vsv'ers.

4.1.1 Bol-4
Mbo bol-4 is de grootste groep binnen het mbo. Bij mbo bol-4 neemt het aandeel werk op
de peilmomenten na uitstroom toe. Dit wijst erop dat de schoolverlaters pas op zoek gaan
naar werk op het moment dat ze niet meer aan het studeren zijn en dat er dus een zekere
vertraging zit tussen het moment van uitstroom en het moment van het starten met een
baan.
Ook bij het mbo bol-4 zien we dat schoolverlaters met een startkwalificatie vaker een baan
hebben dan schoolverlaters zonder startkwalificatie.
Op het peilmoment voor uitstroom zien we weinig ontwikkeling in het percentage vsv'ers
met werk. Na schoolverlaten zien we een duidelijke stijging van het aandeel vsv'ers met
een substantiële baan. Het aandeel stijgt dan ook sterker dan dat van de controlegroep.
Dit kan betekenen dat het aantrekkelijker is geworden om de opleiding te verlaten om te
gaan werken.

4.1.2 Bbl-2
Bbl-2 is binnen het bbl de grootste groep. Bbl betekent 4 dagen werken bij een leerbedrijf
en 1 dag naar school.
Bij mbo bbl-2 is het aandeel werkenden onder schoolverlaters zonder startkwalificatie voor
uitstroom hoger dan erna. Een verklaring hiervoor is dat een bbl’er een leerwerkplek nodig
heeft om de opleiding te kunnen doen. Blijkbaar behouden ze dit werk niet altijd als ze van

6

https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/80590ned/table?dl=3B461

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 13

school gaan (met of zonder diploma). Voor vsv’ers is dit effect sterker dan voor
schoolverlaters met een startkwalificatie.
Op het peilmoment 3 maanden voor uitstroom ligt het aandeel werkenden onder
schoolverlaters zonder startkwalificatie fors lager dan het aandeel onder schoolverlaters
met startkwalificatie. Het niet hebben van een substantiële baan (een leerwerkplek) kan
dan de reden voor ongediplomeerde uitstroom zijn. Zonder leerwerkplek is het immers
niet mogelijk om de opleiding te volgen danwel af te maken.
Het aandeel werkenden onder schoolverlaters zonder een startkwalificatie stijgt zowel
voor als na schoolverlaten. Vooral na schoolverlaten stijgt het iets harder dan het aandeel
werkenden onder schoolverlaters met een startkwalificatie. Dit kan erop wijzen dat het
aantrekkelijker geworden is om met de opleiding te stoppen en te gaan werken.

4.1.3 Bbl-3
Bbl-3 zag een stijging van het aantal vsv’ers van 46% tussen 2015/’16 en 2017/’18. Dit is
een sterke stijging, wel is de groep relatief klein.
Net als bij bbl-2 is bij bbl-3 het aandeel werkenden onder schoolverlaters zonder
startkwalificatie voor uitstroom hoger dan erna. Ook hier is het effect bij vsv’ers sterker
dan voor schoolverlaters met een startkwalificatie.
Ook zien we bij bbl-3 dat op 3 maanden voor uitstroom maar ongeveer de helft van de
vsv’ers een substantiële baan heeft. Mogelijk is ook hier het niet hebben van een
leerwerkplek een reden voor uitstroom.
Het aandeel werkenden met een grote baan 2 maanden na uitstroom nam sterker toe
onder de schoolverlaters met een startkwalificatie, dan onder vsv’ers. Dit is het
omgekeerde van wat we bij bbl-2-schoolverlaters zagen gebeuren.
Vanwege de geringe omvang van de groep bbl-3-vsv’ers (890 in 2017/’18) en de kleine
verschillen in aandelen werk door de cohorten heen, is het lastig om voor deze groep
harde conclusies te trekken over of de aantrekkende arbeidsmarkt een reden kan zijn voor
de toename van voortijdig schoolverlaten.

4.2 Vervolgonderzoek
Dit rapport is een eerste verkenning van in hoeverre de arbeidsmarkt trekt aan studerende
mbo’ers. We geven hier enkele suggesties voor vervolgonderzoek. Er zou onderzocht
kunnen worden of mbo-schoolverlaters blijven ‘hangen’ bij de werkgevers waar ze hun
stage liepen. Krijgen ze daar een baan of stappen ze over naar een ander bedrijf. Een ander
mogelijk vervolgonderzoek is naar de specifieke sectoren. Het mbo is ingedeeld in de
sectoren Landbouw, Economie, Techniek, Zorg en welzijn en een combinatie van sectoren.
Misschien dat de aantrekkende arbeidsmarkt in de ene sector sterker speelt dan in de
andere, als geschikte medewerkers lastig te vinden zijn.

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 14

5. Onderzoeksbeschrijving
5.1 Inleiding
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de invulling van begrippen van het onderzoek. In
eerste instantie wordt uitgelegd wat precies hoe populaties zijn afgebakend. Daarna wordt
ingegaan op hoe het uitstroommoment bepaald is (5.3) en hoe bepaald is of iemand werk
heeft (5.4).

5.2 Voortijdig schoolverlaters en controlegroep
Voor de afbakening van vsv'ers en van de controlegroep zijn de definities van DUO
gebruikt. Het bestand van DUO bestaat uit ingeschrevenen in het voortgezet onderwijs
(vo), het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en het voortgezet algemeen
volwassenenonderwijs (vavo) jonger dan 23 jaar op 1 oktober van het schooljaar ongeacht
of zij al een startkwalificatie hebben gehaald. De vo-leerlingen die zijn uitbesteed aan vavo
vallen onder vo. Het gaat hier alleen om ingeschreven in het bekostigd onderwijs, inclusief
niet bekostigde inschrijvingen en examendeelnemers in het mbo. De ingeschrevenen
moeten volgens omschrijving van BRON woonachtig zijn in Nederland op 1 oktober van het
schooljaar en één jaar later. Alle nieuwkomers die korter dan een jaar in Nederland zijn
zitten niet in het bestand. Ingeschrevenen in vso, pro en niet-bekostigde internationale
scholen of instellingen op 1 oktober van het schooljaar zijn niet opgenomen in het bestand
van DUO. Tevens zijn leerlingen die één jaar na 1 oktober van het schooljaar een
vrijstelling van de leerplichtwet hebben niet opgenomen.
DUO rekent alle ingeschreven op 1 oktober van het schooljaar die één jaar later niet in het
onderwijs zitten en geen startkwalificatie hebben als vsv'er. Zowel diploma's op ten minste
havo-, vwo- of mbo 2-niveau bij bekostigde als niet-bekostigde instellingen worden als
startkwalificatie gerekend.
Doorstromers naar niet-bekostigd onderwijs worden niet als vsv'er gezien. Ook worden
personen die een opleiding bij politie of defensie gaan volgen, personen die voor 31
december van het schooljaar alsnog een startkwalificatie halen en personen met een mboniveau 1 diploma die een baan van 12 uur of meer hebben niet als vsv'er gezien.
In het bestand zijn de cohorten schoolverlaters na schooljaar 2013/’14 tot en met
2017/’18 opgenomen.
In dit onderzoek hanteren wij tevens deze nadere afbakeningen:
– Alleen inschrijvingen aan het voortgezet onderwijs (vo) en middelbaar
beroepsonderwijs (mbo) worden meegeteld. Inschrijvingen aan het voortgezet
algemeen volwassenenonderwijs (vavo)worden uitgesloten.
– Binnen het mbo worden alleen de leerwegen bol en bbl meegenomen. Extranei worden
uitgesloten.
– De personen waren op 1 oktober van het schooljaar van uitstroom niet in het bezit van
een startkwalificatie.

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 15

– Leeftijd vanaf 18 jaar: voor die tijd hebben jongeren immers leer- en kwalificatieplicht.
– Alleen mensen die ingeschreven zijn in de BRP, vanwege de koppeling met de
Polisgegevens.

5.3 Uitstroommoment
Datum waarop de leerling/student is uitgeschreven uit het onderwijs. Het moment van
uitstroom kan per student verschillen. De peilmomenten die gebruikt worden voor het
bepalen van het al dan niet hebben van werk daardoor ook. Informatie over het
uitstroommoment komt uit de basisregistratie onderwijs (BRON).

5.4 Werk
Door het CBS zijn gegevens aangekoppeld over het uitstroommoment en over banen op de
peilmomenten 3 maanden voor uitstroom, het moment van uitstroom, 1 maand na
uitstroom en 2 maanden na uitstroom. Het gaat daarbij alleen over de hoofdbaan van
werknemers, dus niet over zelfstandigen.
Om te bepalen of een persoon werknemer is op de verschillende peilmomenten, maakt
het CBS gebruik van de Polisadministratie. De Polisadministratie bevat gegevens over
banen en is gebaseerd op data uit de loonaangiften die het UWV van de Belastingdienst
ontvangt.

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 16

Bijlage Tabellenset
De tabellen behorende bij deze rapportage zijn hier te vinden: https://www.cbs.nl/nlnl/maatwerk/2020/26/banen-uitstromers-zonder-startkwalificatie-2013-2017

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 17

Verklaring van tekens
Niets (blanco)
.
*
**
2017–2018
2017/2018
2017/’18
2013/’14–2017/’18

Een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
Het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim
Voorlopig cijfer
Nader voorlopige cijfer
2017 tot en met 2018
Het gemiddelde over de jaren 2017 tot en met 2018
Oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz., beginnend in 2017 en eindigend in 2018
Oogstjaar, boekjaar, enz., 2015/’16 tot en met 2017/’18
In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven
totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.

Colofon
Uitgever
Centraal Bureau voor de Statistiek
Henri Faasdreef 312, 2492 JP Den Haag
www.cbs.nl
Prepress
CCN Creatie en visualisatie
Ontwerp
Edenspiekermann
© Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen/Bonaire, 2018.
Verveelvoudigen is toegestaan, mits het CBS als bron wordt vermeld.

CBS | Vsv'ers en werk in tijden van een aantrekkende arbeidsmarkt 18