Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1164
Vragen van het lid Klever (PVV) aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over het bericht «Ziekenhuisfusies zonder winnaar» (ingezonden
7 januari 2013).
Antwoord van minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 30 januari 2013).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Ziekenhuisfusies zonder winnaar»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3 en 4
Wat is uw reactie op het feit dat in Nederland slechts één op de vijf ziekenhuizen de optimale omvang van tussen de 200 en 300 bedden heeft en dat de
rest fors groter is?
Wat is uw reactie op de conclusie van de onderzoekers van de Technische
Universiteit Delft (TU Delft) dat ziekenhuizen minder efficiënt worden
naarmate ze groter zijn? Wat is uw reactie op de conclusie dat de enorme
schaalgrootte van ziekenhuizen in Nederland een belangrijke oorzaak van de
hoge kosten, 23 miljard euro per jaar, is?
Deelt u de mening dat Nederlandse ziekenhuizen al bovengemiddeld groot
zijn en dat verdere schaalvergroting door middel van fusies of overnames
ongewenst is? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2, 3 en 4
Optimale omvang is geen absoluut of eenduidig begrip. Omvang is een
afgeleide van de vraag welke (soorten) zorg een ziekenhuis wil en kan
leveren. Het leveren van complexe zorg vraagt omvangrijke infrastructuur,
aanzienlijke investeringen en (super)gespecialiseerd personeel. Sinds enige
tijd krijgt ook het minimum aantal verrichtingen bij complexe zorg steeds
meer gewicht. Al deze aspecten hebben consequenties voor de omvang van
een ziekenhuis en dus ook voor de optimale omvang van elk specifiek,
individueel ziekenhuis.

1

ah-tk-20122013-1164
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

NRC, 5 januari 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

De studies waarin gesproken wordt over een optimale omvang van tussen de
200 en 300 bedden, bedoelen optimale omvang bezien vanuit het perspectief
van de doelmatigheid. Doelmatigheid is natuurlijk belangrijk. Voordelen van
schaalvergroting kunnen echter ook op andere terreinen liggen: bijv. kwaliteit
(specialisatie).
Fusies en overnames zijn dus niet per definitie ongewenst omdat zij leiden tot
een omvang die boven de 300 bedden uitstijgt, fusies en overnames zijn ook
niet per definitie gewenst, omdat het doelmatiger of beter zal worden. Fusies
en overnames moeten goed onderbouwd zijn. Zolang het wetsontwerp dat de
zorgspecifieke fusietoets (zie verder hieronder) nog niet is aangenomen
schrijf ik alle ziekenhuizen die aangeven te willen fuseren aan en wijs ik hen
op de bepalingen uit dat wetsontwerp. Ik vraag hen al te handelen alsof het
wetsontwerp is aangenomen.
Vraag 5
Deelt u de mening dat vermindering van het aantal ziekenhuizen leidt tot
verslechtering van de bereikbaarheid van de zorg? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Fusie en overname van ziekenhuizen leiden niet noodzakelijkerwijs tot
verslechtering van de bereikbaarheid. Pas wanneer besloten wordt tot
verdergaande taakverdeling en concentratie van functies op één locatie
(bijvoorbeeld van de spoedeisende hulpafdeling) kan dat leiden tot verslechterde bereikbaarheid. Voor een dergelijk geval is er vanuit het publiek belang
een norm voor bereikbaarheid geformuleerd: een patiënt moet na een
spoedoproep binnen 45 minuten een spoedeisende hulpafdeling (SEH) van
een ziekenhuis kunnen bereiken.
Hoewel het aantal ziekenhuizen afneemt neemt het aantal zorglocaties toe. De
behandeling van chronische zorg, waarvoor mensen frequenter een arts
consulteren, zoals diabeteszorg en longproblematiek, wordt steeds vaker
dichtbij geboden, bijv. door huisartsen, buitenpoli’s en private zorgcentra. Zo
ontstaat er een nieuwe balans tussen concentratie en spreiding van zorg.2
Ook komt het voor dat samenwerkende ziekenhuizen de complexere gevallen
zelf blijven behandelen en voor de grotere volumes een nieuwe organisatie of
locatie oprichten. Meer concentratie en meer spreiding gaan daarbij aldus
hand in hand.3
Vraag 6
Bent u bereid om met de minister van Economische Zaken te zorgen dat de
Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) meer wapens krijgt om ziekenhuisfusies tegen te kunnen houden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
De NMa toetst of de mededinging door een voorgenomen fusie significant
beperkt wordt en hanteert daarbij een in de Mededingingswet omschreven
afwegingskader. Een zorgspecifieke fusietoets vanuit kwaliteitsperspectief
door de NZa in combinatie met een fusietoets vanuit mededingingsperspectief door de NMa is in mijn ogen een volwaardig instrumentarium om
ziekenhuisfusies te beoordelen.
Vraag 7 en 8
Bent u het eens met de aanbeveling om bij geplande fusies de bewijslast om
te draaien en een fusie niet door te laten gaan als het publieke belang niet
aangetoond kan worden? Zo nee, waarom niet?
Wat is de rol van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) bij de beoordeling van
fusies en hoe staat het met de werking van de zorgspecifieke fusietoets?
Antwoord 7 en 8
Op dit moment ligt er een wetsvoorstel (33 253) in uw Kamer, waarmee de
regels voor zorgspecifieke fusietoetsing worden aangescherpt. Onderdeel van
dit wetsvoorstel is de verplichte fusie-effectrapportage. Zorgaanbieders met

2
3

NRC, 15/1/2013, p.15
Rapport: De relatie tussen volume en kwaliteit van zorg, p 59/60. Consortium onderzoek
kwaliteit van zorg, 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

een fusievoornemen worden door deze verplichting gedwongen hun
fusievoornemen goed te doordenken en in ieder geval aandacht te besteden
aan de volgende onderwerpen: de doelstellingen van de concentratie, de
redenen voor de concentratie, de structuur van de nieuwe organisatie, de
financiële gevolgen, de gevolgen voor de zorgverlening voor de cliënt, de
risico’s met betrekking tot kwaliteit en bereikbaarheid en de wijze waarop
deze risico’s worden ondervangen, de wijze waarop overleg is gepleegd met
betrokkenen (in ieder geval cliënten en personeel) en hoe met deze inbreng is
omgegaan en het tijdsbestek waarbinnen de concentratie zal worden
gerealiseerd. Deze fusie-effectrapportage wordt betrokken bij de zorgspecifieke fusietoets van de NZa. De NZa toetst of cliënten en personeel op
zorgvuldige wijze betrokken zijn bij de voorbereiding van de fusie en of er
geen cruciale zorg in het geding is waardoor de continuïteit van de zorg in
gevaar kan komen. Zorgaanbieders worden door het opstellen van de
fusie-effectrapportage als het ware gedwongen de meerwaarde van de fusie
aan te tonen. Met deze verplichting wordt tegemoet gekomen aan de
gevraagde omkering van de bewijslast.
Vraag 9
Wat is uw visie over het optimale aantal ziekenhuizen in Nederland?
Antwoord 9
Ik vind het belangrijk dat voldaan wordt aan de volume-, kwaliteits- en
bereikbaarheidsnormen. Het optimale aantal ziekenhuizen is daar een
afgeleide van.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3