Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 118

Omgevingsrecht

Nr. 5

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 6 augustus 2012
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu en de vaste commissie
voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie hebben op 26 juni 2012
overleg gevoerd met minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus van
Infrastructuur en Milieu over:
– de brief van de minister van Infrastructuur en Milieu d.d.
9 maart 2012 inzake de stelselwijziging omgevingsrecht
(33 118, nr. 3);
– de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 22 november 2011 inzake de standpuntbepaling welstand (28 325, nr. 142);
– de brief van de minister van Infrastructuur en Milieu d.d.
12 december 2011 conform de toezegging naar aanleiding van
het AO Programma Eenvoudig Beter met betrekking tot de
Invoeringswet Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
(33 118, nr. 1);
– de schriftelijke vragen van het lid Paulus Jansen d.d. 21 maart
2012 en het antwoord daarop inzake de politieke en de reële
planning voor de Omgevingswet (Aanhangsel der Handelingen,
vergaderjaar 2011–2012, nr. 2260);
– de schriftelijke vragen van het lid Paulus Jansen d.d. 24 april
2012 en het antwoord daarop inzake de reële en politieke
planning voor de Omgevingswet (Aanhangsel der Handelingen,
vergaderjaar 2011–2012, nr. 2634);
– de brief van de minister van Infrastructuur en Milieu d.d.
21 juni 2012 houdende zienswijzen internetconsultatie
kabinetsbrief stelselwijziging omgevingsrecht (33 118, nr. 4).

kst-33118-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

1

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Snijder-Hazelhoff
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie,
Van der Ham
De griffier van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Sneep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

2

Voorzitter: Snijder-Hazelhoff
Griffier: Israel
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Kuiken, Houwers, Jansen,
Van Veldhoven, De Rouwe, Ouwehand en Snijder-Hazelhoff,
en minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus van Infrastructuur en
Milieu, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
De voorzitter: Ik heet de minister, haar ambtelijke ondersteuning en de
aanwezigen op de publieke tribune welkom. Ik heb met de leden
afgesproken dat zij allen maximaal zes minuten spreektijd in de eerste
termijn krijgen, met één onderlinge interruptie, zodat er voldoende tijd is
om met de minister van gedachten te wisselen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Voorzitter. Dit is de eerste maal dat wij met de
minister spreken over het omgevingsrecht, de nieuwe Omgevingswet. Het
zal dan ook een inbreng zijn op hoofdlijnen, niet alles omvattend, en wij
zullen hierover nog vele malen met elkaar en ook met de minister van
gedachten wisselen.
Het is de bedoeling dat er in 2014 een nieuwe Omgevingswet komt, die
vervolgens van kracht moet worden in de jaren daarna. De Omgevingswet
is een fundamentele herziening van het omgevingsrecht en moet ervoor
zorgen dat het omgevingsrecht voor burgers en bedrijven inzichtelijker,
voorspelbaarder en gebruiksvriendelijker wordt. Wij willen dan ook een
integrale en evenredige afweging van de sectorale deelbelangen, zoals die
nu in het ruimtelijk beleid zitten, realiseren door middel van die
Omgevingswet. Onze basishouding is dan ook positief, omdat wij nu een
aantal knelpunten zien. Onze uitgangspunten daarbij zijn: sneller, beter en
ook zorgvuldig, zodat er een echte integrale afweging kan plaatsvinden
van economie en milieu en niet van economie over milieu of vice versa.
Wij zijn in beginsel positief, maar wij hebben wel een aantal vraagtekens
die wij aan de minister voorleggen.
Het eerste punt betreft de knelpuntenanalyse. Met de Omgevingswet
worden regelingen gebundeld en vereenvoudigd en moeten bestaande
problemen worden opgelost. Het is wel van belang dat wij heel helder
hebben waar de problemen nu precies zitten. Wij kunnen ze voor een deel
zien, maar de G4-gemeenten, de VNG en ook natuur- en milieuorganisaties hebben aangegeven dat zij een gedegen knelpuntenanalyse missen.
Ik krijg daarop graag een reactie van de minister.
Een volgend punt betreft de inhoud van de Omgevingswet en de
praktijktoetsen. De Omgevingswet is een kaderwet en moet nader
invulling krijgen door middel van AMvB’s en ministeriële regelingen. Op
dit moment zijn deze AMvB’s er nog niet, waardoor het lastig is om te
bekijken hoe dit allemaal concreet uitwerkt, wat in wetteksten komt en wat
niet en op welke wijze de Kamer straks daarop kan controleren. Wij
missen nu nog een beetje de samenhang dan wel overlap met bijvoorbeeld de Natuurwet. Wij spraken er gisteren al even over in het kader van
de Crisis- en herstelwet. Ik verwacht dat de minister een doorkijkje geeft:
hoe ziet het eruit, wat komt er precies in die AMvB’s, hoe is de samenhang
met de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS), natuurwetgeving en
andere aanverwante wetgeving?
Een belangrijk aspect waarover wij ook in de technische briefing hebben
gesproken, is of er nu gedegen praktijktoetsen komen, in de volksmond
ook wel «botsproeven» genoemd. Gaan wij het wetsvoorstel zoals het er
in concept ligt in de praktijk toetsen? Ik was in de veronderstelling dat dat
ging gebeuren, maar ik hoor vanuit het veld dat er tegengestelde
belangen zijn. Men zegt dat er onvoldoende tijd voor is. Wij vinden dat
een gemiste kans. Volgens mij is het een noodzakelijke voorwaarde voor
het verder uitrollen van wetgeving, want niemand van ons zit te wachten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

3

op een rommelwet. Het is niet bedoeld om te traineren, maar wel om
ervoor te zorgen dat er nu echt een gedegen wet komt die doet wat die
moet doen.
In hetzelfde licht heb ik de volgende vraag. Voor wetgeving is een
bepaalde tijd nodig, zowel om het wetsvoorstel gereed te maken als voor
de implementatie, want wij zitten met overgangsrecht. Stelt de minister
een regiecommissaris of een regiefunctionaris voor de Omgevingswet
aan die onafhankelijk van de politiek en van het kabinet dit proces
begeleidt en als een soort procesbewaker tussen de verschillende
belangenclubs gaat staan? Dat is belangrijk, want de Omgevingswet is
niet statisch: er moet een overgangswet komen en er moet een invoeringswet komen. Bijvoorbeeld bij de Wabo en de Wro hebben wij gezien
dat dat proces heel kwetsbaar kan zijn. Om de stelselwijziging soepel te
laten verlopen, zal daarvoor aandacht moeten zijn.
Ik heb een puur informatieve vraag over de inhoud van de wet, over de
omgevingsverordening. Bestemmingsplannen en beheersverordeningen
zijn nu de meest gebruikte instrumenten die de gemeente concreet heeft
op planniveau. Met de Omgevingswet worden al die bestemmingsplannen vervangen door één gemeentelijke omgevingsverordening. Ik
hoor graag van de minister hoe dat nu precies werkt en welke obstakels er
wellicht zijn. Ik hoor van gemeenten zelf dat zij nog niet helemaal een
concreet beeld hebben hoe dat precies in de praktijk moet werken en wat
dit betekent. Ik kan er honderd deelvragen over stellen, maar ik houd het
even breed. Op een later moment kunnen wij er meer specifiek op
inzoomen.
Ik heb ook een vraag ...
De voorzitter: Uw laatste punt.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Dan moet ik gaan schrappen. Dan eindig ik
even met een punt waarmee ik misschien ook had kunnen starten. Wij
realiseren zo’n Omgevingswet natuurlijk omdat wij het voor burgers en
bedrijven eenvoudiger willen maken. Wij willen dat burgers op elk
moment in een proces weten: waar sta ik, wat zijn mijn rechten, wat zijn
mijn plichten en waaraan moet ik voldoen? Daarbij hoort een stukje
digitalisering. Graag hoor ik van de minister ook hoe wij dat aspect
organiseren, maar mijn primaire punt is dat wij naar een stelsel toegaan
waar burgers en bedrijven echt aan de voorkant van een proces inspraak
hebben, zodat wij niet achteraf slechte wetten, slechte maatregelen of
voorstellen of slechte infrastructuur via de rechter proberen te regelen,
maar de zaken echt aan de voorkant regelen. Volgens mij valt daarmee
tijdswinst te halen. Daar hoort volgens mij ook een goede omgevingsautoriteit bij voor milieu en andere aspecten, waar burgers, gemeenten,
provincies en andere instanties met hun vragen terecht kunnen voor raad
en daad. Ik krijg hierop graag een reactie. Mijn excuses dat het allemaal
een beetje pop-pop-pop-pop-pop gaat. Ik kon nog honderd vragen stellen,
maar het moet even vlot en snel.
De heer Houwers (VVD): Voorzitter. Het huidige omgevingsrecht is zeer
complex; alle partijen zijn het daar wel over eens. Het omgevingsrecht
kent nu zoveel wetten en regelingen dat bewoners, ondernemers en
overheden door de bomen het bos niet meer zien. De VVD juicht het dan
ook toe dat de minister zo voortvarend aan de slag is gegaan met het
ontwerpen van een nieuwe Omgevingswet.
De nieuwe Omgevingswet kent naar de mening van de VVD alleen maar
winnaars. Voor burgers worden de procedures veel eenvoudiger, de
plankosten verminderen en voor ambtenaren wordt het simpeler om de
regels toe te passen. Ik deel de mening van mevrouw Kuiken dat wij dan
ook zo veel mogelijk moeten proberen vooraan in het proces iedereen
erbij te betrekken, zodat wij er niet later in het proces last van hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

4

De VVD verwacht dat door de Omgevingswet onduidelijkheid en
onzekerheid rondom voorgenomen ruimtelijke projecten zoals de aanleg
van spoorwegen, stedelijke herstructurering, plattelandsontwikkelingen,
waterveiligheid, energietransitie en natuurprojecten wordt weggenomen.
Ik heb nog wel een aantal vragen voor de minister over de planning en de
verdeling van de verantwoordelijkheden in het fysieke domein.
De ambitieuze planning van de minister is te prijzen, maar mag niet ten
koste gaan van de zorgvuldigheid. De Omgevingswet is een kaderwet die
later wordt ingevuld met AMvB’s en ministeriële regelingen. De decentrale overheden maken zich zorgen, omdat er nog geen zicht is op de
uitwerking van wetsteksten. Het is daardoor nog niet in te schatten hoe de
Omgevingswet in de praktijk zal uitwerken en waarop de uitvoeringspraktijk zich moet voorbereiden. Is de minister voornemens om een
voorhangprocedure te volgen voor de AMvB’s, zodat consultatie mogelijk
is?
De VVD vindt het van belang dat er in de Omgevingswet een duidelijke
rolverdeling wordt gemaakt tussen de verschillende overheden wat
betreft de verantwoordelijkheden in het ruimtelijk domein. Ook hier moet
gelden: je gaat erover of je gaat er helemaal niet over. In de huidige
situatie is dat niet duidelijk genoeg, waardoor er onnodige regeldruk
ontstaat. Deelt de minister deze mening?
In dat kader hebben wij veel vertrouwen in de lokale overheid en ook in de
belanghebbenden. Wij vinden het een heel goede actie dat er een
kan-bepaling komt voor welstandscommissies. Wij roepen de gemeenten
ten zeerste op om globalere en flexibelere plannen op te stellen. Wij
weten wel dat wij dat vanuit Den Haag niet meer kunnen regelen omdat
die gemeenten dat zelf moeten doen, maar het zou goed zijn dat
gemeenten zich zeer bewust zijn van het belang hiervan en zo globaal en
flexibel mogelijke plannen opstellen. Daardoor ontstaat ruimte voor
ontwikkelingen die de maatschappij vraagt.
Daarnaast wil ik het probleem op tafel leggen dat te maken heeft met de
grondexploitatie door gemeenten. Deze zorgt bij verschillende gemeenten
voor grote geldzorgen. Hoe verder, nu de gouden tijden voorbij zijn? De
VVD vindt dat gemeenten zich zo min mogelijk moeten opstellen als
projectontwikkelaar met winstoogmerk, maar de regisseursrol en
ruimtelijkeordeningsrol op onafhankelijke wijze moeten invullen. Plannen
beoordelen en keuzes maken kan beter, als er geen financiële belangen
voor het gemeentelijk grondbeleid aan vastzitten.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): De heer Houwers zei net: je gaat erover
of niet. De VVD wil dat principe verder doorvoeren. Het is mij opgevallen
dat bij de omgevingsverordening is gezegd: elke gemeente, waterschap
en provincie maakt één gebiedsdekkende verordening voor de leefomgeving. Maar dat is er dan één per bestuurslaag. Elk waterschap ligt in een
provincie en ook elke gemeente ligt in een provincie. Dan krijg je toch een
dubbeling in die verordeningen? Is de heer Houwers van mening dat het
niet zo zou moeten, maar dat het er echt maar één zou moeten zijn?
De heer Houwers (VVD): Ik denk dat je dan goed moet bekijken wat je in
die verordening wilt regelen. Je kunt het wellicht ook op verschillende
niveaus regelen. Dat gebeurt wel meer. Een bepaald plan of een bepaalde
toekomstvisie op provinciaal niveau kan wat gedetailleerder worden
uitgewerkt op gemeentelijk niveau, maar je moet inderdaad proberen om
dit soort plannen zo min mogelijk te hebben op de verschillende niveaus.
Wij vinden het wel van belang dat bijvoorbeeld de watertoets van
waterschappen, waarbij ook wordt gekeken naar het waterbelang,
nadrukkelijk wordt meegenomen.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Maar het hele idee achter deze exercitie
is een vereenvoudiging en een integrale benadering. De VVD stelt voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

5

om er toch weer die gelaagdheid in te brengen. Dat leek mij wat in
tegenspraak met hetgeen de heer Houwers eerder zei. Een burger heeft
dan toch weer te maken met verschillende omgevingsverordeningen die
hij naast elkaar moet leggen om te zien waar de grote lijnen en waar de
versimpeling zijn gelegd. Zo ziet de VVD dat dan. Hoe moet ik dat rijmen
met: je gaat erover of je gaat er niet over?
De heer Houwers (VVD): Dan heb ik mij niet duidelijk uitgedrukt. De VVD
denkt dat je zo veel mogelijk bij de gemeente terecht moet kunnen, dat je
daar één vergunning krijgt, maar dat er achter dat loket met anderen kan
worden samengewerkt. Als er wordt gecoördineerd, kan er uiteindelijk
één regeling met één vergunning zijn. Dat doet recht aan wat wij willen,
namelijk dat het voor de burger allemaal simpeler wordt en dat wij op die
manier de zaken stroomlijnen. Daarmee maak ik duidelijk dat uiteindelijk
maar één instantie over de vergunningverlening gaat.
Ik kom tot een afronding. De VVD is al met al positief over deze
Omgevingswet, maar wil wel graag dat het vervolg op een zorgvuldige
manier wordt vormgegeven. Wij hebben er ook alle vertrouwen in. Het is
ook goed dat het snel gebeurt. Er zal veel aandacht moeten zijn voor de
uitvoeringspraktijk. Wij hebben gisteren met mevrouw Kuiken in het kader
van de Crisis- en herstelwet gevraagd dat praktijken worden uitgewisseld
tussen de verschillende gemeenten. Wij denken dat het hiermee ook goed
kan. Wat ons betreft, gaan wij door op deze weg, snel en zorgvuldig naar
een eenvoudig en beter ruimtelijkeordeningsbeleid.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik ben het ermee eens dat het proces dat wij nu
ingaan zorgvuldig moet zijn. Is de VVD ook van mening dat het cruciaal is
om die uitvoeringstoetsen, die botsproeven uit te voeren voordat wij
verder gaan in dit traject en er een wetsvoorstel naar de Raad van State
kan?
De heer Houwers (VVD): Ik vind het heel belangrijk dat het uiteindelijk in
de praktijk zal werken. Als wij in een aantal experimenten of een aantal
voorbeelden zullen zien hoe het werkt en hoe het uiteindelijk uitwerkt, lijkt
dat voor de VVD een belangrijk aspect aan deze wet. Het moet niet alleen
op papier, maar ook in de praktijk werken. Ik kan mij er van alles bij
voorstellen dat wij een aantal voorbeelden daarvan hebben, waarin je
kunt bekijken of het functioneert zoals wij ons dat voorstellen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Dat is hartstikke goed. De heer Houwers heeft
de signalen ook gehoord van de gemeenten dat zij die toetsen in de
praktijk op dit moment nog niet zien, maar dat ze wel belangrijk zijn, iets
belangrijker dan alleen maar snelheid, omdat het elkaar in de weg zit.
De heer Houwers (VVD): Dat is juist, maar wij denken ook dat er een
belangrijke verantwoordelijkheid bij de gemeenten zelf ligt om de zaken
goed te volgen en ervoor te zorgen dat zij uitvoering kunnen geven aan
deze wet. Dat gemeenten zeggen dat zij het niet kunnen omdat zij niet
genoeg capaciteit of kennis hebben, vinden wij geen goed argument. Wij
vinden dat er van beide kanten verantwoordelijkheid is: bij ons om een
uitvoerbare wet te maken en bij de gemeenten om het op een positieve
manier op te pakken en daarmee in de praktijk invulling te geven aan onze
bedoelingen.
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Het valt mij op dat het een stuk
drukker is op de publieke tribune dan gisteren bij het debat over de Crisisen herstelwet. Klaarblijkelijk heeft de tribune ook oog voor kwaliteit. Na
het broddelwerk van gisteren kijken wij nu naar gestructureerde oplossingen voor de lange termijn. De SP-fractie is daarvan een groot
voorstander, zij het dat wij ons in dit stadium wel afvragen of wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

6

toewerken naar een gestructureerde oplossing. Dat is wel de ambitie en
die delen wij met de minister, maar ik grijp nog even terug op onze
inbreng tijdens het debat van 2 november jl. over de startnotitie. Wij
hebben toen gevraagd welke probleemanalyse ten grondslag ligt aan deze
radicale aanpak. Dat hebben wij vervolgens nog in een motie verwoord,
die met de kleinst mogelijke meerderheid is verworpen: oud rechts plus
de SGP. Dat geeft wel aan dat een heel groot deel van de Kamer zich
afvraagt of het niet beter is om meer te doen aan analyses voordat je
begint met het handwerk van het vormgeven van de wet. Die vraag heb ik
nog steeds aan de minister. Ik bespeur wel dat er enige bijsturing
plaatsvindt. Er zijn vijf adviesraden gevormd, er is een internetconsultatie
geweest en er zijn allerlei partijen die hun woordje kunnen doen. Maar de
SP-fractie vindt dat er verschil is tussen partijen met een belang,
overigens met alle waardering voor die partijen, en bijvoorbeeld
bestuurswetenschappers die meer vanuit de samenhang en kwaliteit van
het geheel, de rechtsgelijkheid en dat soort meer algemene waarden
aankijken tegen het wetsvoorstel. Komt de minister al een beetje onze
kant op en kan zij dat onderbouwen?
Een tweede belangrijk punt dat wij destijds hebben genoemd en waaraan
wij de verdere ontwikkeling natuurlijk steeds zullen toetsen, is dat de
Omgevingswet aan de ene kant ruimte moet bieden voor ontwikkeling –
dat is bij deze minister wel in goede handen; zij is er heel erg mee bezig –
en aan de andere kant moet beschermen wat zwak is. «Zwak» in de zin
van economisch zwak. Dat kunnen mensen of organisaties zijn, maar het
kan ook de natuur zijn of immateriële waarden in zijn algemeenheid. Denk
aan de Waddenzee. Dat is een zeer waardevol natuurgebied dat op de
UNESCO-lijst staat, maar tegelijkertijd willen mensen daar hun boterham
verdienen. Daar zit een spanning in. Kortom, als je ruimte biedt aan de
een, zit je toch te knabbelen aan de kwaliteit van de ander. Wij missen op
dat terrein nog de balans in de stukken die tot nu naar de Kamer komen.
Ik ga iets de diepte in om te illustreren hoe het kan uitpakken. De minister
is een groot voorstander – daarin is zij consistent met de rest van het
kabinet – van het vervangen van vergunningen door algemene regels. Wij
hebben er al enkele jaren ervaring mee; het Activiteitenbesluit is er een
voorbeeld van. Mijn analyse is dat dit het volgende effect heeft en mijn
vraag is of de minister deze analyse deelt. Gemeenten en provincies
deelden vroeger vergunningen uit en daar vroegen zij leges voor. Die
leges werden gebruikt om een preventieve toets te doen of een plan
voldeed aan de uitgangspunten. Daarna bekeken zij vaak of het in
werkelijkheid was gemaakt zoals het op papier was gezet. Er waren twee
vormen van actieve controle: preventief vooraf en direct na oplevering.
Op het moment dat wij afstappen van een vergunningsstelsel en naar
algemene regels gaan, krijgen de provincies en de gemeenten geen leges
meer. Ik denk dat de meeste wethouders Financiën zullen zeggen: sorry
jongens, einde oefening. Het lijkt mij dat er geen preventieve toets meer
plaatsvindt, dus dat er niet meer actief wordt gecontroleerd of er wordt
voldaan aan de wet, dus minder handhaving. Na een jaar komen wij
erachter dat er ergens een bouwwerk is verrezen in een mooi natuurgebied dat niet voldoet aan de wettelijke kaders, landelijk, regionaal of
lokaal. Wat gaat de minister dan doen? Slopen? Die lijn is een jaar of tien,
twaalf geleden ooit uitgeprobeerd, eerst in Vlaanderen en toen in
Valkenswaard. Daar maak je je niet populair mee, is mijn ervaring. De
vraag is of dat uiteindelijk de gebruiker blijer maakt over de wijze waarop
de overheid zich opstelt. Als mensen kunnen kiezen tussen na een jaar
tegen de lamp lopen en de zaak moeten platgooien of vooraf zekerheid
hebben dat zij kunnen maken wat zij willen, denk ik dat de meesten de
voorkeur geven aan het eerste. Maar stel dat er niet gesloopt wordt of dat
het iets kleiners is, wat gebeurt er dan? Wordt het getolereerd, wordt het
gedoogd? Worden er boetes uitgedeeld en waarvoor worden die boetes
gebruikt? Voor het compenseren van de schade voor omwonenden, voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

7

het compenseren van de schade aan de natuur? Kortom, ik zie er hier toch
een voorbeeld van dat het beschermen van de rechten van wat zwak is in
het geding kan komen.
De commissie-Elverding heeft gezegd dat mensen voor het traject hun
mond moeten kunnen opendoen om draagvlak te creëren. Wij zijn ervoor
dat er een soort turboprocedure komt in een situatie dat er draagvlak is.
Althans, dat zou ik mij kunnen voorstellen. Hoe zou je dan draagvlak
moeten meten? Dat lijkt mij wel lastig. Moeten wij standaard een
referendum over plannetjes gaan organiseren? Betekent het niet ook dat,
als wij dat project sneller doorzetten, er een betere vorm van compensatie
moet komen: compensatie in geld, bijvoorbeeld in de vorm van het
uitkopen of schadeloos stellen van mensen die geschaad worden en
compensatie voor natuur en milieu wanneer die worden aangetast, zoals
op dit moment al gebeurt onder een aantal vigerende wetten? Er valt met
ons te praten over een snellere regeling voor projecten met draagvlak,
met name publieke projecten, maar dan moet wel beter in de wet worden
verankerd dat er een vorm van compensatie plaatsvindt. Mijn overige vele
punten bewaar ik voor de tweede termijn.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. D66 is voor een versimpeling
en grondige herziening van het omgevingsrecht, want alles is met alles
gelinkt. Het zou prima zijn om dat in de wet beter tot uitdrukking te
brengen. Wij zijn dus voor vereenvoudiging, maar met behoud van
zorgvuldige inspraak voor burgers en bescherming van natuur en milieu.
Op basis van de stukken die vandaag voorliggen, heb ik nog een heel
aantal vragen, allereerst over maatwerk.
Wij zijn het met de minister eens dat het goed is om maatwerk te bieden.
De minister heeft aangegeven dat wet- en regelgeving dan minder
generiek moet worden en meer ruimte moet bieden, maar hoe voorkom je
dan rechtsongelijkheid? Hoe voorkom je dat mensen in de krimpgebieden
een ander regime hebben dan mensen in de stad of andersom? Waar ligt
de scheidslijn tussen stad en platteland en wie trekt die? Hoe voorkom je
dat de wet- en regelgeving die je wel hebt, uitgaat van de laagste
gezamenlijke deler en hoe beloon je bijvoorbeeld duurzame ambitie? Ik
heb wel eens voorgesteld om de milieugebruiksruimte onder de PAS bij
voorkeur te geven aan ondernemers die er efficiënt mee omgaan, omdat
wij zo de koek groter maken. Is de minister bereid om erover na te denken
of zulke punten kunnen worden verankerd?
Het omgevingsrecht gaat uit van vertrouwen. Wat ons betreft is dat goed,
maar dan is wel heel belangrijk dat de handhaving op orde is. De SP had
er net ook al een heel verhaal over. In de stukken die wij nu hebben, wordt
daarop nog te beperkt ingegaan. Hebben wij de middelen, de kennis en
het kader om de handhaving stevig te houden? Kan de minister een
inschatting geven van de intensivering die nodig is als borging voor zo’n
trustbased approach, om een niet echt Nederlands woord te gebruiken, in
de vorm van fte’s, sancties en ook een klachtenloket? Waar kun je terecht
als blijkt dat die trustbased approach toch niet het gewenste effect heeft?
De minister heeft het over een generieke experimentenregeling in de
Omgevingswet. Ik vroeg mij af wat ik mij daarbij moest voorstellen.
Experimenten zijn niet voor niks experimenten. Wie beslist of iets een
experiment is? Wie bepaalt wat het is? Wat zijn de randvoorwaarden? Of
kan alles een experiment zijn? Hoe wordt voorkomen dat in het kader van
die experimenten onomkeerbare schade aan natuur of milieu ontstaat?
Er komt een integrale omgevingsvisie vanuit het Rijk en de provincies. Ik
vraag mij af hoe gedetailleerd deze zal zijn. Hoeveel ruimte is er voor
gemeenten om deze omgevingsvisie mede in te vullen?
Ik las dat op grond van de Omgevingswet elke gemeente, elk waterschap
en elke provincie één gebiedsdekkende omgevingsverordening moet
maken. Maar dan overlappen die elkaar toch? En wat als ze elkaar
tegenspreken? Het bestemmingsplan gaat verdwijnen. De minister zegt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

8

dat de goede dingen worden geborgd en de andere dingen verdwijnen.
Welke zaken verdwijnen? Ik sluit aan bij een aandachtspunt dat de Raad
van State heeft gegeven. Het is onvoldoende duidelijk waarom bepaalde
instrumenten niet meer worden meegenomen in de Omgevingswet. Ik zou
die analyse zeer op prijs stellen, want die instrumenten waren er natuurlijk
niet voor niets.
Als je in de huidige situatie een bepaald project wilt starten, is het
duidelijk dat je alle vergunningen moet hebben. Oftewel, je moet aan alle
eisen voldoen. Dat wordt geïntegreerd in één omgevingsvergunning. De
vraag is hoe het zit als dat project wel voldoende scoort op milieu, maar
bijvoorbeeld niet op geluid of natuur. Ga je door als je goed scoort op drie
van de vijf onderdelen? Of wordt de vergunning alleen verleend als je op
alle onderdelen goed scoort? Als dat niet zo is, hoe worden dan waarden
als natuur en milieu voldoende gewaarborgd?
Het volgende punt is positieve evenredigheid. In de nieuwe
Omgevingswet komt afwegingsruimte om te kunnen afwijken van
sectorale normen. De minister vergeet echter te zeggen dat de
overweging hierbij is dat een enkeling geen schade mag toebrengen
«behalve als dat duurzaam voordeel aan allen brengt», zo zeggen mr.
Borger en dr. Van der Heijden. Dat is nu verworden tot «als de leefomgeving zich er niet tegen verzet», maar dat is in mijn ogen toch een
belangrijk nuanceverschil. Als je die ruimte voor afwijking biedt, wat wij
belangrijk vinden in het kader van de flexibiliteit, moet je daaraan wel een
grens stellen, namelijk dat het duurzaam voordeel aan allen brengt. Is de
minister bereid om ook deze kant van die deal te accepteren?
De heer Houwers (VVD): Ik zou graag van de vertegenwoordiger van D66
willen weten of zij vanuit Den Haag de grenzen daaraan wil stellen dan
wel of zij net als de VVD zo veel vertrouwen heeft in de lokale democratie
dat het ter plekke beter kan worden beoordeeld dan vanuit Haagse
kantoren.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Wij gaan naar een herziening van het
totale omgevingsrecht en daarin gaan wij een andere benadering kiezen.
Ik geef de minister mee dat, als wij die benadering kiezen – die zal
natuurlijk zowel in generieke regels als verder in de uitwerking van het
hele stelsel worden doorgevoerd – je dan wel tegenwicht moet bieden.
Voor ons is het belangrijk dat, als wij flexibiliteit willen bieden – voor de
ene regel zal dat er anders uitzien dan voor de andere regel – wij die
flexibiliteit inkaderen en generieke randvoorwaarden stellen aan het
gebruikmaken van die flexibiliteit. Dat raakt ook aan mijn punt over de
experimenteerregeling. Wij zijn voor die flexibiliteit, want onze
maatschappij is dynamisch. Maar het is ook nodig om aan te geven waar
die regels en die flexibiliteit hun grens hebben. Wetenschappers hebben
over de bezinning op het omgevingsrecht gezegd hoe je de flexibiliteit en
de balans ongeveer zou kunnen leggen. Wij vonden dat een mooi
compromis en wij vinden dat de tekst van de minister daarvan afwijkt.
De heer Houwers (VVD): Dan constateer ik toch een discrepantie tussen
de opmerking van mevrouw Van Veldhoven over maatwerk dat D66 graag
wil zodat er lokaal kan worden afgewogen, zo neem ik maar even aan, en
haar opmerking over de grenzen die wij daaraan moeten stellen. Die
grenzen kunnen toch ook ter plekke worden gesteld, misschien wel veel
beter als maatwerk?
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik ben bang dat de heer Houwers niet
heel goed luistert naar wat ik zeg, maar ik wil het nog wel een keer
proberen uit te leggen. Bij het bieden van maatwerk is het juist belangrijk
dat je mensen instrumenten geeft om te bepalen hoe zij dat maatwerk
moeten maken. Juist over die instrumenten wijkt de brief van de minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

9

af van datgene wat de wetenschappers daarover hebben gezegd. Ik vraag
de minister of zij beide kanten van dat instrument wil doorvoeren, zodat
wij op adequate manier zowel centraal als decentraal dat maatwerk goed
kunnen bieden.
De minister wil de Omgevingswet al dit najaar naar de Raad van State
sturen. In het overzicht van de planning is het mij niet helemaal duidelijk
waar wij nu precies zitten. Ik heb het gevoel dat er nog heel grote stappen
moeten worden gezet. Er is brede steun in de Kamer voor een herziening
van het omgevingsrecht, maar die moet wel goed in elkaar zitten. Zo’n
omvangrijke exercitie moet geen afraffelwerk worden. Dan krijg je weer
herziening op herziening, waarbij niemand gebaat is. De Raad van State
adviseert met klem om de oorzaken, tekortkomingen en concrete
behoeften in kaart te brengen, een knelpuntenanalyse zoals net al werd
gezegd. Wanneer kunnen wij die verwachten?
De brief van de minister is niet heel specifiek over de verhouding tot de
EU-regelgeving. Ik zou het interessant vinden om te horen of zij al
specifieke knelpunten verwacht. De generieke vraag is of dit hele stelsel
opnieuw genotificeerd zal moeten worden. Wat betekent dat dan voor de
planning en de inwerkingtreding?
De heer De Rouwe (CDA): Voorzitter. Ik heb al veel collega’s horen
spreken over de voordelen die het in hoofdlijnen biedt: het versnellen, het
vereenvoudigen, samenhang, maatwerk. Ik wil niet een groene politica
van haar troon stoten, maar wil er in ieder geval een aspect aan
toevoegen. In de ogen van de CDA-fractie zal ook met een Omgevingswet
een transitie moeten worden gemaakt naar duurzame ontwikkeling. Ik
begin daarover, omdat ik dat het meest uitdagende vind voor de
toekomst. Wij hebben Nederland sinds de oorlog heel goed opgebouwd,
met heel veel goede bedoelingen, met vele wetten, AMvB’s en regelingen
en wij zien nu dat dat woud helemaal vol staat en dat het ook weer
belemmert. Een van de kenmerken van alle regelingen die wij de
afgelopen 60 jaar hebben bedacht, is dat ze heel vaak gericht zijn op het
lokale niveau en dat ze ook gericht zijn op het verbruiken. Een van de
uitdagingen van deze nieuwe eeuw is het maken van de transitie naar
duurzaamheid: niet verbruik maar gebruik, niet opmaken maar langs de
weg van duurzaamheid ontwikkelingen mogelijk maken. Dat vind ik een
van de belangrijkste ontwikkelingen in deze initiatieven. Ik wil de minister
stimuleren om er verder aandacht aan te geven. Ik heb de brief van 27
pagina’s goed gelezen, een tijdje terug al en ook gisteren ter voorbereiding. De minister benoemt het wel in de intro, maar het komt daarna
niet zoveel meer terug. Maar laat ik koesteren wat er staat. Die teksten zijn
goed, maar ik wil de minister ook oproepen om er in het vervolg echt een
speerpunt van te maken. Met z’n allen roepen dat het sneller en beter
moet, doen wij ook en vinden wij heel populair. Maar dit is een onderstroom die minstens zo belangrijk is. Graag vraag ik een uitdagende
reactie van de minister om zich dat verder eigen te maken.
Ook de CDA-fractie vindt het van belang dat wij tempo maken. Dat willen
wij op heel veel terreinen, vooral bij infrastructuur, maar wij zien ook dat
hier een mammoetwet aankomt: een proces dat ongekend is. Ik noem hier
de oproep van de gemeenten, die vragen om een fatsoenlijke termijn om
te kunnen meedenken. Ik proef bij gemeenten en ook bij natuurorganisaties dat zij oprecht mee willen denken en kijken of het beter kan. Ik proef
bij hen niet een verborgen agenda: laten wij het maar tegenhouden. Dus
laten wij niet dat wantrouwen hebben. Laten wij ook daar het vertrouwen
neerleggen. Neemt de minister de kritiek ter harte dat het wel een heel
korte periode is waarin zij kunnen meekijken?
In het verlengde daarvan wil ik ook de AMvB’s noemen. Wij focussen nu
wellicht heel snel op de kaderwet, op de grote lijnen, maar in de AMvB’s
zitten toch de details, de uitwerking. Hoe ziet de minister dan de rol van de
betrokken organisaties: de milieuorganisaties, de gemeenten, misschien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

10

wel de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur? Is zij bereid om ook
hen toe te laten in de keuken en mee te laten denken: hoe moet die AMvB
er uitzien? Kunnen zij daarop reageren, net als de Kamer, waarover wij zelf
gaan? Zij zullen dan ruimte moeten hebben om mee te kunnen kijken.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik bespeur nu ook bij de heer De Rouwe
enige zorg over de planning in relatie tot de zorgvuldigheid. Dat onderstreep ik. Wij hebben twee keer een serie schriftelijke vragen gesteld over
de planning, waarbij het inmiddels wel duidelijk is dat de politieke en de
reële planning ongeveer vier jaar uiteenlopen. Is de CDA-fractie inmiddels
met de SP van mening dat zorgvuldigheid voorop moet staan en dat, als
uit de consultaties blijkt dat er nog een flink aantal open eindjes zijn wat
de principiële keuze betreft, het beter is om à la Elverding eerst een goede
analyse te maken voordat wij beginnen met het schrijven van dat
handboek soldaat?
De heer De Rouwe (CDA): De heer Jansen maakt een denkfout, wanneer
hij stelt dat zorgvuldigheid nu pas voor ons belangrijk is. Wij hebben ook
in de eerste debatten het punt van de zorgvuldigheid ingebracht. Je kunt
de vraag stellen – dat heeft de SP gedaan – of er niet meer onderzoek naar
gedaan zou moeten worden. Ik hoor de heer Jansen ook nu weer die
analyse noemen. Wij hebben die toen ook niet gesteund, omdat het voor
de CDA-fractie duidelijk is dat er een herziening moet komen. Het is
duidelijk dat wij de minister steunen in haar ambitie. Ik heb ook wel eens
de kritiek gehoord dat de minister te weinig ambitie had. Misschien
kunnen wij nu de kritiek hebben dat deze minister te veel ambitie heeft,
maar dat vind ik niet echt een stevige aanval; dat vind ik haast een
compliment. Complimenten krijgt de minister al genoeg, dus die hoef ik
niet te geven. Het gaat ons erom dat, als wij dit proces ingaan, er bij het
ministerie begrip is voor al die gemeenten en natuurorganisaties die echt
willen meedoen, maar ook even tijd nodig hebben om mee te kijken.
Tegen de heer Jansen zeg ik dat ik niet weet hoe de komende maanden er
uitzien. Ook ik vind ze ambitieus, maar laat de minister aan de slag gaan.
Hier geef ik het signaal: minister, wees zorgvuldig en stuur bij als dat
nodig is. Wij weten niet of het nodig is. Daarvoor zit de minister aan het
stuur. Maar daarom vraag ik hier opnieuw aandacht voor.
De heer Paulus Jansen (SP): Laat ik een concreet voorbeeld geven
waarvoor nog heel veel onderzoek nodig is. De minister wil de onderzoekslasten terugdringen. Dat klinkt sympathiek, maar zij zegt ook dat het niet
mag leiden tot aantasting van de ruimtelijke kwaliteit en het beschermingsniveau van natuur en milieu. De heer De Rouwe wil natuurlijk ook niet
dat dat gebeurt, maar het lijkt mij toch dat er een beetje frictie ontstaat.
Wij moeten er toch eens goed naar kijken of die combinatie mogelijk is.
Ook moeten wij op zijn minst algemene uitgangspunten formuleren
voordat die wetgevingsjuristen aan de slag gaan. Vindt het CDA dat ook
niet?
De heer De Rouwe (CDA): Dit is een tegenstrijdigheid. De heer Jansen
begint met de uitgangspunten van zorgvuldigheid, die erkend worden,
ook op het gebied van milieu. Daarover citeert hij, wellicht onbewust,
gewoon de brieven van de minister. Hij eindigt met de conclusie dat die
voorwaarden er moeten komen, maar die zijn er al. De voorwaarden over
zorgvuldigheid zijn ingebracht. De spannende vraag in de komende tijd is
hoe dat zal worden vertaald. Vandaar de oproep vanuit het CDA rondom
de AMvB’s, want daarin zit de uitwerking. Daarin zitten de processen
waarbij in ieder geval onze fractie wil meekijken en, zo weet ik zeker, ook
de SP-fractie. Dat is echter iets anders dan dat de Kamer het op voorhand
helemaal gaat uittekenen. Ik vind dat niet onze taak. Deze minister moet
uitvoeren, zij moet met alle partijen aan tafel. Ik vind dat de Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

11

hoofdlijnen moet meegeven. De heer Jansen heeft er een paar geschetst
en die worden gedeeld door de minister. Vervolgens moeten wij kijken
naar de uitvoering. Hoe is het proces gegaan? Is het de richting die wij op
willen gaan? Ik heb daar wel vertrouwen in. Er zijn zorgpunten en die
geven wij mee. Daarvoor is dit AO. Het CDA is wantrouwig. Wij willen
meekijken met de uitwerking van de AMvB’s. Wij vragen ruimte voor
betrokken partijen om ook daarin mee te kijken. Maar de stippen die aan
de horizon zijn gezet, vind ik er redelijk en billijk uitzien. Dat geldt ook voor
de kritiekpunten van de heer Jansen. Volgens mij zitten die er gewoon in.
Dan ga ik naar een ander onderwerp binnen dit grote dossier, te weten
ICT. ICT kan een drama op zich zijn. Ik heb het idee dat ook hierin een
duurzame transitie gaat plaatsvinden. Volgens mij heeft mevrouw Kuiken
daar ook al een aantal voorbeelden van gegeven. In het verleden zijn er
ICT-projecten bij de overheid geweest die inhoudelijk weliswaar over iets
heel anders gingen, maar eveneens tot grote problemen leidden. Is deze
minister van Infrastructuur en Milieu ook een minister van ICT? Gaat de
minister dit grote proces met vertrouwen tegemoet?
We kunnen niet alles op korte termijn doen. Ik hoor de minister al zeggen
dat we prioriteiten moeten stellen. Dat staat ook in de brief, maar in de
brief staat niet welke prioriteiten er worden gesteld. Vele regelingen
moeten herzien, omgedraaid of hernieuwd worden. Welke prioriteit stelt
deze minister eigenlijk in de komende tijd? In de brief staat daarover niets.
De vraag is hoe de komende maanden er concreet uitzien, ook nu het
kabinet gevallen is en er verkiezingen aankomen. Deze minister zal ook
niet over haar graf heen willen regeren. Misschien zal zij wel doorregeren.
Dat weten wij niet; dat zien wij allemaal wel na 12 september. Is het wel
mogelijk dat processen op zichzelf doorgaan? Wat ons betreft kan de
minister gewoon door en is het niet nodig om nu een pauze in te lassen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Daar denkt de Partij voor de
Dieren helemaal anders over. Wat ons betreft is een pauze wel degelijk
mogelijk en is het ook verstandig om deze in te lassen, als je zo’n
megaproject tot een goed eind wilt brengen. Dat er in Nederland veel
regels zijn, dat burgers en ondernemers daar soms de weg in kwijtraken
en de bevoegde gezagen het ook niet altijd snappen, kan ik wel beamen.
Ik voeg daaraan toe dat de regels in veel gevallen niet hadden gehoeven.
Een van de meest befaamde voorbeelden is de optuiging van de
Natuurbeschermingwet. Daardoor zitten mensen met de handen in het
haar en weten ze het allemaal niet meer. Dat het zinnig kan zijn om
bestaande wetten en regels tegen het licht te houden en te bekijken of ze
misschien eenvoudiger zouden kunnen, steunen wij wel. Wij willen
natuurlijk allemaal dat het eenvoudiger wordt voor burgers en ondernemers. De cruciale vraag is of wij burgers – daar zitten ook ondernemers
bij – beschermen tegen ontwikkelingen die niet in hun belang zijn.
Beschermen we de kwetsbare waarden die zelf niet naar de rechter
kunnen stappen? Gezien de insteek die het kabinet heeft gekozen met de
stelselwijziging van het omgevingsrecht is de Partij voor de Dieren er
helemaal niet gerust op dat het de goede kant op gaat. Nu het kabinet is
gevallen, vindt mijn partij dat de nieuwe Kamer en het nieuwe kabinet
verder moeten gaan met deze exercitie. Een demissionair kabinet kan
deze exercitie niet voortzetten.
Toch ben ik hier vandaag. Dit is omdat intussen ook de Crisis- en
herstelwet permanent wordt gemaakt. Het debat daarover loopt. Wij
hebben daar veel vragen over gesteld. De minister heeft op veel van deze
vragen geen antwoord gegeven, omdat deze thuis zouden horen in het
debat over de Omgevingswet. Daarom stel ik de vragen nu. Ik hoop dat ik
er antwoord op krijg. Ik ga verder waar we gisterenavond zijn gebleven in
het debat. Er is namelijk een evaluatie gekomen van de Crisis- en
herstelwet. De minister zei dat er weliswaar kritiek is geuit, maar dat deze
niet gaat over de inhoud. De kritiek gaat volgens haar alleen maar over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

12

het tempo waarin we deze wet permanent willen maken. Ik ben het daar
niet mee eens. Meer inhoudelijk gesproken stellen de onderzoekers: «De
wettelijke eis dat de bezwaar- of beroepsgronden binnen de termijnen
naar voren moeten zijn gebracht is fors, mede gelet op de consequenties
en gezien het feit dat het dikwijls om complexe besluiten gaat». Kan de
minister aangeven of zij het met mij eens is dat dit inhoudelijke kritiek is
op de artikelen die de mogelijkheid tot pro-formaberoep en het aanvullen
van de beroepsgronden afschaffen? Ik heb er nog een. De onderzoekers
schrijven: «Behoorlijke geschilbeslechting kan niet zonder een
gelegenheid om gronden toe te lichten». Dat lijkt mij opnieuw een
inhoudelijk oordeel. En: «Een nadeel van de omstandigheid dat de
aanvulling van gronden mogelijk wordt geacht, is dat discussie mogelijk is
over de vraag of in een bepaald geval sprake is van een nieuwe grond dan
wel van aanvulling op een reeds naar voren gebrachte grond. Naar ons
oordeel is deze onzekerheid te prefereren boven de zekerheid die ontstaat
als na het einde van de bezwaar- of beroepstermijn geen enkel argument
meer naar voren mag worden gebracht». Dit is allemaal inhoudelijke
kritiek. Ik kan het heel dikke rapport voorlezen aan de minister, maar dat
ga ik natuurlijk niet doen. Het is wel tekenend voor de manier waarop de
minister omgaat met vragen van mijn fractie over het doeleffect en de
bijeffecten van de Crisis- en herstelwet. Die moesten maar bij het debat
over de Omgevingswet besproken worden. Dat doe ik dus hier. Ik hoop
dat ik alsnog een reactie krijg.
Ik wil graag weten welke conclusie de regering verbindt aan het
vermoeden van de onderzoekers dat de inperking van het recht van
burgers fors is. De Partij voor de Dieren heeft eerder de stelling
geponeerd dat er meerdere uitspraken zullen volgen waaruit blijkt dat de
Crisis- en herstelwet niet in overeenstemming is met Europees recht. De
regering was het hier niet mee eens. Is zij bereid om dit standpunt te
nuanceren nu uit de evaluatie wel degelijk blijkt dat dit in de lijn der
verwachting ligt? Ik vraag om een goede en uitgebreide reactie op een
van de stevigste conclusies uit de evaluatie van de Crisis- en herstelwet,
namelijk die over de beperking van het mogen aanvoeren van gronden.
De onderzoekers constateren dat dit leidt tot technisch geharrewar dat
niet gaat over de kern van het geschil. Hoe beoordeelt de regering dit?
Vindt de minister dit werkelijk een verbetering van de procesgang en zo
ja, op welke gronden? Ook wordt in de evaluatie gesteld dat wanneer de
bepalingen daadwerkelijk worden toegepast om gronden buiten de orde
te verklaren, zij afbreuk doen aan het vertrouwen van de burgers in de
rechtsstaat. Ook dat kan niet de bedoeling zijn. Hoe beoordeelt de
regering dit en welke consequenties verbindt zij daaraan? Op welke wijze
worden de belangen van nieuwe bewoners nog geborgd bij toepassing
van het relativiteitsvereiste? Dat gaat namelijk breder op. Meerdere
belangen zullen nu stemloos worden. De evaluatie wijst er ook op dat er
een grote kans is dat er veel meer van dit soort problemen ontstaan bij
bredere toepassing van het relativiteitsvereiste. Erkent de regering dit
probleem? Hoe beoordeelt zij dit en vindt ze dit gerechtvaardigd? Welke
consequenties verbindt zij daaraan? Ik constateer dat de evaluatie negatief
is over het makkelijker laten passeren van gebreken in een besluit van de
rechter. Dat lijken me niet de bedoeling. Ik krijg daar graag een duidelijke
reactie op.
Ik zie dat de voorzitter en beetje zit te smoezen en dat zij een beetje in
verwarring is. Ik neem aan dat dit veroorzaakt wordt door mijn bijdrage.
Dit is wel de manier die de minister ons heeft aangewezen. Wij hebben in
het antwoord op de inhoudelijke schriftelijke vragen die wij hebben
gesteld, steeds te horen gekregen dat onze vragen betrekking hadden op
de Omgevingswet. Ik vind dit ook een rare volgorde, maar de vragen
komen nu alsnog. Er spelen grote belangen. We hebben veel ervaring met
de wetten die er zijn om natuur en milieu te beschermen. Er is sprake van
een zeer gebrekkige handhaving. Dit kun je positief benaderen. Misschien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

13

zijn we vergeten om te handhaven of was het moeilijk. Je zou het ook
negatiever kunnen duiden doordat je constateert dat er nooit een wil tot
handhaving is geweest. Hoe moeten wij in zo’n situatie overstappen op
een systeem dat uitgaat van vertrouwen? Ik heb er geen enkel vertrouwen
in dat dit goed gaat. Ik wil daarom van de minister horen dat zij het
serieus neemt dat vooropstaat dat kwetsbare belangen worden
beschermd en dat we vanuit die context bekijken hoe het eenvoudiger
kan. Dit kan bijvoorbeeld door de natuur veel beter te beschermen. Dan
neemt de juridisering à la minute af. Dat weten we als we er maar naar
willen luisteren. Ik krijg graag alsnog antwoord op de vragen die zijn
gesteld in het kader van het permanent maken van de Crisis- en
herstelwet.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voorzitter. Ik ben blij
dat ik in de eerste ronde over de Omgevingswet brede steun proef in de
Kamer, een enkele tegenstander daargelaten. Dit is een van de grootste
wetswijzigingstrajecten sinds de Tweede Wereldoorlog. Voor mij is het
heel belangrijk dat er brede steun is. Daarom zal ik nadrukkelijk ingaan op
de vragen die gesteld zijn en zal ik bekijken of ik de zorgen die er zijn, zo
veel mogelijk kan wegnemen.
Ik begin met de probleemanalyse. Daar heb ik vorig jaar ook een debat
over gevoerd, onder anderen met de heer Jansen van de SP. Hij vraagt mij
of wij nader tot elkaar gekomen zijn sinds die tijd. Ik kan hem zeggen dat
er heel veel gebeurd is. Dat heeft de Kamer ook kunnen zien in de
kabinetsnotitie van maart. Ik heb de Kamer in december naar aanleiding
van het vorige debat al een aantal documenten gestuurd, zoals een
publicatie waarin staat waarom er een nieuwe Omgevingswet komt. De
rode draad daarvan komt uit verschillende bronnen. Er zijn ook rapportages overlegd van gesprekken met ervaringsdeskundigen over de
casuïstiek. Ik heb ook de adviezen van vijf adviescommissies aan de
Kamer gestuurd. Wetenschap en praktijk zitten hierbij bij elkaar. Ik heb de
Kamer ook het briefadvies «Omgevingswet: kans voor kwaliteit» van de
Raad voor de leefomgeving en infrastructuur toegestuurd. Hetzelfde geldt
voor het rapport «Omgevingsrecht en het proces van gebiedsontwikkeling» van het Planbureau voor de Leefomgeving. Ik heb de Raad van
State gevraagd om een voorlichting. Omdat de raad zo ontzettend veel in
aanraking komt met alle gevolgen van het omgevingsrecht, heb ik er prijs
op gesteld om niet alleen achteraf van de raad een oordeel te krijgen,
maar ook input vooraf, om tot een zo goed mogelijke wet te komen. Deze
voorlichting is inmiddels aan de Kamer toegestuurd. De kern ervan is dat
het versnipperde omgevingsrecht in de praktijk problemen en onduidelijkheden geeft en minder geschikt is voor de opgave van vandaag en,
misschien nog wel belangrijker, vooral niet geschikt is voor de opgave van
morgen. In de brief uit maart van het kabinet hebben wij de probleemanalyse en het antwoord daarop zo helder mogelijk proberen vorm te
geven. Ik hoop daarmee een antwoord te hebben gegeven aan de
commissieleden, specifiek aan de heer Jansen. Ook de wetenschappers
zijn erbij betrokken. Er is geen aparte wetenschappelijke adviesopdracht
gekomen. Wij hebben de vorige keer een debat gehad over de vraag of dit
een specifieke toegevoegde waarde zou hebben. Hierover is ook een
motie ingediend, die het niet gehaald heeft. Indachtig de vragen van toen
heb ik wel geprobeerd om inzicht te geven in alle hierbij betrokken
partijen, die zowel uit de praktijk als uit de wetenschappelijke hoek komen.
De aanleiding voor de Omgevingswet is de wens om in te spelen op
maatschappelijke ontwikkelingen. De wet gaat over sneller en beter en
over veel meer dan dat. Het gaat namelijk om een integrale aanpak. Deze
integrale aanpak is nodig om sectoroverschrijdende en maatschappelijke
opgaven op te lossen. We hebben meer maatwerk en meer flexibiliteit
nodig. De problemen die op ons afkomen, vereisen een andere structuur
en een andere wetgeving dan wij op dit moment hebben. Ook hebben wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

14

de kans om heldere kaders te scheppen, om betere en beter voorspelbare
procedures te realiseren, onder de voorwaarde dat we kunnen afwijken
van regels die knellen, zolang de kwaliteit van de leefomgeving er maar
op vooruitgaat.
Daarmee kom ik op wat de heer De Rouwe heeft gezegd over de essentie
van de wet. Naar aanleiding van het debat heb ik geprobeerd om het in de
brief uit maart zo goed mogelijk vorm te geven. Wij veranderen van een
wetgevingstraject waarin alles sneller en beter kan naar een wetgevingstraject waarbij wij van een passieve naar een actieve houding tegenover
de omgeving gaan. We gaan van passief naar actief beheer van de
leefomgeving. We stellen kwaliteitseisen, we monitoren en we treffen
maatregelen als die nodig zijn. Die cyclus kennen wij nu al in de Waterwet
en in de Wet milieubeheer. Met de onderhavige wet gaat het voor de hele
leefomgeving gelden. Daarmee is het een wet die duurzame ontwikkeling
mogelijk maakt. Niet alleen wordt dit door deze wet mogelijk, maar ook
komt er toezicht op dat dit op de beste manier gebeurt. Een voordeel is
dat juist aan de voorkant alle belangen in beeld komen. Doordat je een
omgevingsvisie hebt, ga je veel integraler de verschillende belangen
wegen. Je kijkt niet meer alleen naar het verkeer- en vervoerplan in een
gemeente of alleen naar het milieuplan, maar je doet het integraal.
Natuurwaarden komen nogal eens pas aan het eind van een project in
beeld. Door de wet komen deze waarden al aan de voorkant in beeld.
Daardoor kun je veel duurzamer werken dan wanneer je alleen aan de
achterkant reageert, zoals nu bij veel projecten gebeurt. De winst zit hem
er ook in dat je flexibiliteit en afwegingsruimte hebt om lokaal maatwerk
mogelijk te maken. Gebieden verschillen nou eenmaal, dus lokaal
maatwerk is nodig. De winst zit er bovendien in dat de wet transparanter,
sneller en beter uitvoerbaar wordt, door stroomlijning van allerlei inhoud,
procedures en instrumenten. Dit biedt aan velen voordelen. Waar het
mogelijk is, zullen wij vergunningen vervangen door algemene regels.
Soms zullen wij regels helemaal schrappen.
De praktijk vraagt om randvoorwaarden en prikkels die duurzame
ontwikkeling bevorderen. Duurzaamheid vraagt om vooruitzien, om
anticiperen en om samenhang. Dit begint eigenlijk met het vooruitdenken
over de richting waarin gebieden zich moeten ontwikkelen. Daarbij is de
omgevingsvisie van belang. We moeten anticiperen op toekomstige
ontwikkelingen en in kaart brengen waar de kansen en de beperkingen
liggen. Beperkingen kunnen er zijn doordat er cultureel erfgoed ligt of
doordat bepaalde natuurwaarden beschermd moeten worden. Dat is het
essentiële dat je met deze wet regelt. Het bestemmingsplan daarentegen
behelst alleen ruimtelijkeordeningsvraagstukken. We moeten dus
structureel en in samenhang de belangen afwegen waar dat nodig is.
Daarmee is de duurzame ontwikkeling beter gediend dan met de
bestaande wetgeving. De heer De Rouwe vraagt mij om aan de bekendmaking hiervan veel aandacht besteden. We zullen bij alle gelegenheden
voor inspraak expliciet benoemen dat dit onderdeel van de wet is, maar
eigenlijk is het gewoon de essentie van de wet. Daarmee is de wet niet
alleen sneller, maar ook beter.
De heer De Rouwe (CDA): Er moet een transitie mogelijk gemaakt
worden voor duurzame ontwikkeling. In het verleden ging dat vaak ten
koste van de economische ontwikkeling van een gebied. Wij zouden graag
horen dat de minister de stelling onderschrijft dat wij economische
ontwikkeling en ruimtelijke ontwikkeling nu juist dankzij een duurzame
transitie mogelijk maken. Duurzame ontwikkeling gaat nu dus niet meer
ten koste van economische ontwikkeling, zoals wij in de afgelopen 50 à 60
jaar gedaan hebben. Onderschrijft de minister dit uitgangspunt? Ik vind
het belangrijk om dit van haar te horen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

15

Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik ga ervan uit dat de
wijze waarop wij de wet vormgeven, tot gevolg heeft wat de heer De
Rouwe beoogt. Doordat je vroegtijdig de belangen afweegt en doordat je
weet wat mogelijk is en wat niet, word je gedwongen om innovatief en
creatief te zijn. Daarmee realiseer je wat je wilt, met inachtneming van de
andere belangen. Daardoor stimuleer je de duurzame ontwikkeling. In het
verleden had je de meer sectorale aanpak. Als je een heel proces
doorlopen had en aan het eind van het proces erachter kwam dat
bepaalde dingen niet helemaal goed meegenomen waren, kwam er vaak
een kleine reparatie. Maar vaak werd er toch doorgestoomd op basis van
het al ingezette proces. Met de nieuwe wet kun je het al veel eerder aan de
voorkant vormgeven. Uiteindelijk is het natuurlijk aan de gemeenten om
af te wegen en om te kiezen voor een uitwerking. Ze kunnen de meest
duurzame ontwikkeling kiezen of een zo duurzaam mogelijke.
De heer De Rouwe (CDA): De minister onderschrijft dus dat de groei in
de toekomst gaat plaatsvinden dankzij duurzame ontwikkeling in plaats
van ten koste van duurzame ontwikkeling? Wat ons betreft is dat de focus
die we moeten aanbrengen. Deze vorm van transitie moeten we mogelijk
maken.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik denk dat dit
sowieso gaat gebeuren. Wel vraag ik me af of dit alleen dankzij deze wet
gebeurt of dat dit komt doordat partijen inzien dat naarmate je meer CO2
uitstoot, je daar uiteindelijk voor gestraft wordt. Je product wordt minder
afgenomen omdat je klant het niet meer wil. Als je kiest voor een
niet-duurzame bouw van je pand, word je daarvoor gestraft. Je hebt dan
hogere kosten of krijgt boetes voor je energieverbruik. Het zit hem dus
heel erg in de individuele normen en regels die we stellen binnen al de
wetten die hierin zitten. De Omgevingswet zorgt ervoor dat heel vroegtijdig zichtbaar is welke belangen er zijn. Daardoor kunnen we de
duurzame ontwikkeling veel beter mogelijk maken.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik kan het niet nalaten om mijn
verbazing te tonen over het verzoek van het CDA. In de afgelopen
decennia hebben wij namelijk op uitdrukkelijk verzoek van het CDA aan de
landbouw alle ruimte gegeven, ten koste van allerlei andere belangen. Het
zou heel mooi zijn als daarin nu een kentering komt. Ik verwelkom de heer
De Rouwe graag in het groene kamp en hoop dat hij de nieuwe landbouwwoordvoerder wordt van het CDA.
Is de minister bereid om het efficiënt gebruik van de milieuruimte ook te
belonen? Daardoor komt er een prikkel in de wet om de milieuruimte
efficiënter te gebruiken. Is de minister bereid om dit als principe
verankeren?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik kom daar zo op
terug in het kader van het totale plaatje van de flexibiliteit in de
afwegingsruimte.
De heer Paulus Jansen (SP): De minister zegt dat zij de vijf sectorale
visies zal samenvoegen in één omgevingsvisie. Dat is mooi, want
daardoor komen de natuurbelangen bijvoorbeeld helemaal vooraan in het
traject aan bod. Gemiddeld heeft een structuurvisie 150 tot 200 pagina’s.
Als je ze samenvoegt, houd je waarschijnlijk nog steeds 150 tot 200
pagina’s over. Dat is wat de sceptische praktijkervaring ons leert. Wat
denkt u dat het meeste in zo’n omgevingsvisie staat? Asfalt en beton of
natuur? Zou je daarom niet een aantal vormvereisten moeten opnemen?
Dan wordt duidelijk welke dingen in ieder geval aan bod moeten komen
en is er een balans. Daarmee wordt voorkomen dat de harde economische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

16

en kapitaalkrachtige functies in zo’n integrale omgevingsvisie aan het
langste eind trekken.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik wil dadelijk nog
even het stelsel en alle instrumenten langslopen.
De voorzitter: Dan parkeren we deze vraag even.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik was nog even met
de probleemanalyse bezig. Daar is een aantal vragen over gesteld, ook in
algemene zin over mijn prioriteiten. Ik wil daarbij de bescherming van de
zachte waarden benadrukken. Meerdere partijen hebben daar vragen over
gesteld. Gisteren merkte ik bij de behandeling van de Crisis- en herstelwet
net als nu dat als procedures sneller en beter zijn, dit het gevoel geeft dat
ze ten koste gaan van de zachte waarden. Maar deze wet en de daarop
berustende bepalingen zijn er juist op gericht om een veilige en gezonde
leefomgeving te bewerkstelligen en deze op een duurzame en doelmatige
wijze te behouden, beheren, gebruiken en ontwikkelen. Dat is dus een
actief beheer van de leefomgeving. Dit doe je in de cyclus normen stellen,
monitoren, maatregelen treffen en weer monitoren. Voor ons is het heel
belangrijk om dit hierin een expliciete plek te geven. Dit biedt een
stimulans om te werken aan veiligheid, duurzaamheid en gezondheid,
thema’s die misschien wat minder in beeld zijn bij grote economische
ontwikkelingen. Toch zijn deze thema’s essentieel, omdat grote economische ontwikkelingen zonder veiligheid, duurzaamheid en gezondheid
veel minder waarde hebben. Ik vind het mooi dat deze zaken in deze wet
vroegtijdig aan de orde zijn. Dat onderstreept mijn visie dat overheden de
leefomgeving actief moeten gaan beheren. In de gebieden staan de
keuzes voorop. Het decentraal bestuur besluit wat het van belang vindt.
Wij hebben een aantal nationale belangen geformuleerd. Deze belangen
kent de Kamer. Ze hebben betrekking op unieke natuurwaarden of op
cultuurhistorische waarden. De wet gaat in ieder geval uit van een gelijk
beschermingsniveau van de veiligheid en gezondheid van de burger.
Daarom worden er naast de Europese normen ook nationale normen
gesteld. Het stellen van de normen doen wij in AMVB’s. Die moeten wij
nog ter hand nemen. Over de AMvB’s komen wij nog te spreken. Ik heb al
gezegd dat het niet mijn intentie is om het beschermingsniveau te
verlagen. Je kunt wel over de vorm van de normen met elkaar praten en
je afvragen of iets de handigste manier is om het vorm te geven. Dat doe
je zonder de bescherming te verlagen. Het inhoudelijk beleid dat
overheden voeren, krijgt vorm in hun omgevingsvisie. Dat geldt zowel
voor het Rijk als voor de medeoverheden. Ik kom daar dadelijk op terug,
naar aanleiding van de vragen van D66.
Het CDA vraagt mij naar mijn prioriteiten. De eerste prioriteit is om
knelpunten in de praktijk te verhelpen. Dat is met terugwerkende kracht
bekijken wat we zijn tegengekomen en wat we anders zouden willen doen.
De tweede prioriteit is om het stelsel op zich in werking te krijgen. Dit
betekent dat je zes instrumenten voor de leefomgeving moet ontwikkelen.
Die moeten de andere instrumenten gaan vervangen. De derde prioriteit is
de blik vooruit, het maken van een gereedschapskist voor de actieve
bescherming en ontwikkeling van de leefomgeving. Dit zijn mijn drie
prioriteiten bij het eerste, zware deel van de Omgevingswet dat we zullen
opleveren.
De VVD heeft gevraagd wat dit betekent voor de bestuurlijke spaghetti. Dit
betekent dat er veel meer duidelijkheid zal komen, doordat Rijk en
provincie de mogelijkheid hebben om regels te stellen voor onderwerpen
van rijksbelang en provinciaal belang. De mogelijkheden die zij nu
hebben, leiden tot veel klachten op allerlei vlakken. Er zitten namelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

17

dubbelingen in. Nu heb je een veel eenduidiger en doorzichtiger
wetgeving en dus veel meer duidelijkheid in de verschillende bestuurlijke
lagen.
Ik ga nu in op het stelsel en de instrumenten. Daarbij gaat het om de
omgevingsvisie, de verordening en dergelijke. Het stelsel bestaat uit zes
rechtsfiguren. Die komen in de plaats van alle rechtsfiguren die wij op dit
moment hebben in de verschillende wetten. Drie rechtsfiguren stimuleren
een integrale aanpak. Dat zijn de omgevingsvisie, de omgevingsverordening en het projectbesluit. Die beogen een integrale benadering, om te
voorkomen dat je alleen het belang van de ruimtelijke ordening of alleen
een ander belang aan de orde stelt. Drie andere rechtsfiguren zijn niet
altijd integraal. De eerste rechtsfiguur is een programma dat een sectoraal
milieudoel nastreeft. Als voorbeeld geef ik het geluids- en bodemprogramma, dat we ook op nationaal niveau kennen. De tweede rechtsfiguur
is een vergunning die betrekking heeft op een relatief klein voornemen,
zoals het plaatsen van een dakkapel, het kappen van een boom en noem
maar op. De derde rechtsfiguur bestaat uit algemene regels die betrekking
hebben op sectorale activiteiten. Met de integrale aanpak wordt het
zoeken naar win-winsituaties bevorderd. Als je een bodemsanering
onderneemt, kun je bijvoorbeeld tegelijkertijd bekijken of dit ook
bodemenergie kan opleveren voor een woonwijk of een bedrijf. Als je
gezuiverd afvalwater ten goede kunt laten komen aan een aangrenzend
natuurgebied, is dat misschien een aantrekkelijke optie. Door alle
gescheiden wetten is dit soort dingen nu heel complex. Het gebeurt soms
al wel, maar door het integraal aan te pakken wordt het makkelijker. Er is
dus sprake van een mix tussen integrale eisen en meer sectorale eisen.
Ik kom allereerst bij de omgevingsvisie. Er is gevraagd hoe je je een
omgevingsvisie moet voorstellen en wat daarvan de vormvereisten zijn.
Voor mij is de integraliteit van belang. Niet alleen ruimtelijke ordening,
maar ook water, milieu, natuur, verkeer en vervoer en woningbouw
moeten aan de orde komen in de visie. Er is geen vormvereiste. Ik heb er
vertrouwen in dat gemeenten zelf zo’n visie kunnen vormgeven. Zojuist
werd gevraagd of je daaraan niet bepaalde eisen moet stellen. Voor een
gemeente kan dit natuurlijk veel uitmaken, afhankelijk van de grootte van
die gemeente. De omgevingsvisie is en blijft een politiek-bestuurlijk
instrument. Ze is niet bindend voor burgers en bedrijven, maar is wel
bedoeld voor een overheid die vaststelt. Ze biedt ook inzicht in de
langetermijnvisie van een gemeente. Daarmee weet een gemeente voor
een langere termijn waar zij aan toe is.
Ik kom te spreken over de verordening. Ik ga ervan uit dat het politiekdemocratisch traject van de overheden ertoe leidt dat de omgevingsvisies
breed genoeg zullen worden vastgesteld, zoals dat nu ook gebeurt.
De omgevingsverordening komt in de plaats van het bestemmingsplan, in
de plaats van de beheerverordening en van een aantal autonome
verordeningen. Wij doen dit omdat wij willen dat ook hierbij een integrale
afweging plaatsvindt en milieu en cultuurhistorie erin worden
opgenomen. Deze elementen maken nu geen deel uit van het bestemmingsplan. De omgevingsverordening bestaat in de kern uit ruimtelijke
regels, bestemmingsplannen en beheerverordeningen, maar dus ook uit
andere regels met betrekking tot lokale monumenten of stads- en
dorpsgezichten.
Er is gevraagd waarom ik een verordening maak voor de gemeenten en
de provincies en of dat niet te veel is. We hebben in eerste instantie
inderdaad gedacht tot één verordening te moeten komen, maar dat zou
een heel log instrument worden. Daarom hebben we dat uiteindelijk niet
gedaan, want dan kun je minder makkelijk maatwerk leveren. Natuurlijk
kijken we goed naar de obstakels. De gemeenten zijn autonoom voor de
delen die nu al in de algemene plaatselijke verordening zitten. We zijn in
goed overleg met de VNG en het IPO over de vraag wie waarover gaat en
wat waar moet worden opgenomen. De waterschappen en de provincies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

18

kunnen dus ook regels stellen. Ik denk dat er slechts incidenteel sprake
van overlap zal zijn. Het kan wel eens gebeuren dat een gemeentelijke
aanlegvergunning overlap vertoont met regels van de waterbeheerder. De
Omgevingswet zal dat echter juist scherper maken. Daar wordt het
makkelijker van. Nu mag een gemeentelijke verordening ook niet strijdig
zijn met een provinciale verordening. Er zitten dus allerlei waarborgen in
zodat de burger niet op verschillende plekken met verschillende eisen te
maken kan krijgen.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik denk nog even door vanuit de wens
van een integrale aanpak. De waterhuishouding in Nederland gaat steeds
belangrijker worden in onze ruimtelijke ordening. Als er dan toch aparte
verordeningen komen voor droog en voor nat, hoe krijgen we dan die
integrale aanpak goed op de rit?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Dat zie je heel goed
in de discussie die we nu met de waterschappen hebben over de
omgevingsvergunning. Die discussie loopt al heel lang; ik had er in mijn
tijd als staatssecretaris al mee te maken. Als je een omgevingsvergunning
verleent, krijgt de aanvrager één vergunning. Achter dat loket behoudt het
waterschap nog steeds zijn bevoegdheden die het conform de Waterwet
heeft. Het zal nog steeds moeten toetsen of dat wat beschermd moet
worden inderdaad voldoende beschermd wordt. Die vergunning kan dus
niet afgegeven worden door alleen de gemeente. Die zal dat in samenspraak moeten doen met het waterschap. Op die manier wordt dat dus
ingevuld. Ik ben dus bezig met de waterschappen, want dit is best
spannend voor hen, ook gezien de discussie die er vaak is over hun
eigenstandige positie. Daar kan een eigen vergunning natuurlijk bij
helpen. Toch maken zij een groots gebaar door hieraan mee te willen
werken. Zij snappen ook dat iets in één keer duidelijk moet zijn voor een
aanvrager. Ze willen echter wel de bevoegdheden achter het loket
behouden. Dat zal ook gebeuren.
Ik pak meteen de vraag mee over de botsende belangen achter het loket.
Iedereen moet nog steeds aan alle eisen voldoen. Het systeem van de
Wabo wordt overgenomen. Dat betekent dat de toetsing van alle te
beschermen belangen blijft bestaan. Met deze wet ontstaan er meer
mogelijkheden voor maatwerk door het bestuur. Dat zal wel altijd
gemotiveerd moeten gebeuren. De afwegingsruimte voor het bestuur
bestaat dus nog steeds, maar er moet altijd gemotiveerd worden en het
moet efficiënt zijn. Uiteindelijk worden alle belangen even zwaar
meegewogen.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): In de backoffice zitten dus twee aparte
vergunningen. Het is natuurlijk mooi dat de burger daar geen last van
heeft, maar bij het opstellen van de droge of de natte omgevingsverordening is wel van belang dat dit goed gezwaluwstaart wordt. Waarom is
er niet gekozen voor die ene verordening?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: De visie op wat er
onder de provinciale en onder de gemeentelijke verantwoordelijkheid valt,
moet duidelijk zijn. Dat staat allemaal in de wet. De grondwettelijke taak
van een functioneel bestuur of een waterschap is dat zij een aparte
verordening maken. Het is wel essentieel dat er nauwe betrokkenheid is.
Ze kunnen echter grondwettelijk gezien een aparte verordening maken.
Dan kom ik bij de algemene regels en het vertrouwen dat daaraan ten
grondslag ligt. Voor sommige zaken is een omgevingsvergunning nodig
en voor sommige zaken gelden algemene regels en hoeft geen
vergunning aangevraagd te worden. Daarmee zijn op het gebied van
dakkapellen de afgelopen jaren goede ervaringen opgedaan. Voor zaken
waarmee een groot publiek belang gemoeid is, zal een projectbesluit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

19

gerealiseerd moeten worden. Daar zit ook een hele Elverdingprocedure
aan vast.
Ik begin met de algemene regels en de toezichtrelatie. Ik wil graag minder
vergunningen, trouwens, het hele kabinet wil dat op allerlei vlakken.
Sommige dingen zijn gewoon goed te beschrijven. Dan weten mensen
waar ze aan toe zijn en kunnen ze makkelijk inschatten wat mag en wat
niet mag. Dan is de rompslomp daaromheen verder niet meer nodig.
Tegelijkertijd moet er voor kwetsbare belangen of in het geval van
onomkeerbare gevolgen een melding vooraf gedaan worden. Dat zal
geregeld worden in deze wet. De initiatiefnemer aan de voorkant weet dan
ook waar hij aan toe is en er zijn duidelijke algemene regels te maken voor
iedereen. Gemeenten en RUD’s zullen de handhaving en het toezicht op
een adequate wijze moeten organiseren. Er is minder werk aan de
voorkant omdat we niet met een vergunning werken, maar met een
algemene regel. Tegelijkertijd krijg je doordat je aan de voorkant minder
mensen en financiën nodig hebt ruimte aan de achterkant om mensen op
de handhaving te zetten. Ik kan niet zien welk bedrag daaraan gekoppeld
zal zijn, maar ik ga ervan uit dat dit in de inspraakrondes door de
gemeenten nadrukkelijk zal worden aangegeven. De gemeenten en de
RUD’s zullen dat in ieder geval op een adequate manier moeten organiseren. Toezicht op algemene regels is in dit opzicht niet anders dan
toezicht op vergunningen. Er komen dan geen leges binnen, maar er
wordt bespaard aan de voorkant. Daarmee kun je aan de achterkant meer
realiseren.
De heer Paulus Jansen (SP): Komt de minister nog op de beantwoording
van de vraag die ik hierover heb gesteld? Of was dit het antwoord?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik wilde net over de
boetes beginnen en over de sloop. Als iemand willens en wetens iets
realiseert wat in strijd is met de algemene regels, dan moeten gemeente,
provincie of Rijk sanctioneren. Dat geldt nu al, maar in de toekomst nog
meer. Als je vertrouwen geeft aan de voorkant, moet wel heel duidelijk
zijn dat je handhaaft aan de achterkant. Afhankelijk van de casus – de heer
Jansen had het over grote bebouwing – kan dat leiden tot sloop. Het
hangt ervan af hoe het proces daarvoor verlopen is en hoe de regels
gesteld zijn.
De heer Paulus Jansen (SP): De onderliggende vraag was natuurlijk of
de minister ook niet denkt dat het redelijk dramatisch is om achteraf, als
iets er eenmaal staat, aan de regels te moeten voldoen. De minister wil
besparen op de kosten omtrent vergunningverlening. Dat vinden mensen
natuurlijk prachtig, want dan hoeven ze geen leges te betalen. Als zij
echter achteraf tien keer zo veel kwijt zijn door ellende die zij ondervinden
als er gehandhaafd wordt, dan maakt de minister niet veel vrienden. Hoe
gaat de minister dat probleem oplossen?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ook in de huidige
situatie zie ik dit. Op basis van de huidige wetgeving wordt mij ook
gevraagd om handhavend op te treden. Provincies vragen dat bijvoorbeeld als gemeenten regels hebben overschreden. Ik zie soms ook dat
partijen, terwijl ze weten dat er een bepaald tracé gepland is, toch een
huizenblok neerzetten. Daar hebben we het onlangs in een ander debat
over gehad. Ook onder de huidige wet- en regelgeving worden dingen
gerealiseerd die in strijd zijn met wat mag en kan. Het gaat dus niet zozeer
om het feit dat je met algemene regels werkt of met een vergunning
vooraf, het gaat er veel meer om of uit de omgevingsverordening blijkt
wat kan en mag. Het moet voor een initiatiefnemer altijd duidelijk zijn. Als
de gemeente of de provincie niet duidelijk genoeg is geweest, dan is het
niet het probleem van de initiatiefnemer, maar van de gemeente of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

20

provincie. Als de initiatiefnemer willens en wetens iets realiseert, het
gewoon uitprobeert en afwacht, dan moet je onverbiddelijk zijn en
onmiddellijk sanctioneren. Ik zie dus niet veel verschil met de huidige
situatie. Er is geen papiertje meer met een vergunning. Een initiatiefnemer
moet zich dus goed informeren. Nogmaals, ik heb ook aangegeven dat er
voor kwetsbare gebieden en grote publieke belangen een meldingsplicht
komt.
De heer Paulus Jansen (SP): Het verschil is wel dat de gemeenten geen
dekking meer hebben voor preventieve handhaving als de leges
wegvallen. Ik zal een banaal voorbeeld geven uit de gemeente Leudal in
Limburg. Daar is vorige week een poging tot doodslag gedaan omdat
iemand een hek had gebouwd tussen zijn tuin en die van de buren. Dat
bouwwerkje was niet vergunningplichtig, maar waarschijnlijk mocht het
niet vanwege het bestemmingsplan of een algemene verordening. Die
persoon was zo kwaad toen de gemeente na tien jaar kwam handhaven
dat hij de sterke arm met benzine heeft overgoten en met een handboog
heeft bedreigd. Een drama. Dit valt uiteraard in de categorie escalerend
klein leed, maar ziet de minister het probleem? Dit soort dingen zou je
simpel vooraf kunnen toetsen, maar je krijgt ze later in het kwadraat terug
als je niet goed hebt nagedacht over de handhaving.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Volgens mij geeft de
heer Jansen het ideale voorbeeld, namelijk iets uit de huidige situatie. Nu
gebeuren dat soort dingen inderdaad.
De heer Paulus Jansen (SP): Ja, maar dat gaat gekwadrateerd worden
als er bijna geen leges meer worden gevraagd. De gemeenten zullen dan
overal stoppen met handhaven.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Dat geloof ik niet.
Tegelijkertijd doe je namelijk minder aan de voorkant. We hebben dat ook
gezien bij de Inspectie Leefomgeving en Transport. Daar is naar aanleiding
van de sfeer geswitcht van toetsing vooraf naar toetsing achteraf. Dat
betekent dat mensen op een andere manier moeten worden ingezet.
Leges zou je overigens niet automatisch als dekkingsmiddel moeten
gebruiken. Die discussie hebben we ook omtrent de vraag of de politie
een onafhankelijke taak heeft of uit de opbrengsten van boetes betaald
moet worden. Gemeenten hebben de onafhankelijke taak om toezicht te
houden op wet- en regelgeving. Ik denk niet dat dit probleem groter wordt
door deze nieuwe wet. Nu kunnen gemeenten ook onduidelijk zijn en
fouten maken, en initiatiefnemers kunnen bewust iets negeren. Onder de
nieuwe wet zal dat ook kunnen. Dat los je niet op door meer vergunningen
aan de voorkant te leveren, maar gewoon door strak te handhaven. We
geven vertrouwen, maar handhaven strak.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Dit raakt een belangrijk punt. Je wilt
mensen ruimte geven waar dat nodig is, maar ook zekerheid. Het traject
van vergunningverlening was natuurlijk altijd een beetje vervelend voor
mensen, maar het gaf ook zekerheid. Als je die vergunning hebt, heb je
een briefje om mee te zwaaien. Als dat verdwijnt, moet dat vervangen
worden door zeer gedetailleerde regelgeving over wat wel en niet mag
om diezelfde zekerheid te geven. Gaat dat niet ten koste van de flexibiliteit
die we willen? Hoe weet een burger of hij een regel overtreedt als wij
geen gedetailleerde regelgeving opstellen? Hoe krijgen we die balans
goed? Er zullen voor handhaving namelijk nooit oneindig veel middelen
zijn. Het moet dus helder zijn waarop gehandhaafd moet worden.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Het lijkt nu net alsof
we straks helemaal geen vergunningen meer verlenen, maar dat doen we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

21

ook onder de nieuwe wetgeving. Uiteindelijk is er wel een exercitie nodig
om te bekijken welke vergunningen niet meer noodzakelijk zijn. Bij
dakkapellen is dat op een zeker moment veranderd omdat 98% altijd al
een ja kreeg. Er moet goed nagedacht worden over de vraag waar het wel
en niet kan. Daar begint het mee. Er zullen dus steeds vergunningsvoorschriften zijn die gehandhaafd moeten worden. Er kunnen algemene
regels komen voor zaken die snel, inzichtelijk en duidelijk zijn. Er moet
geen geheel nieuwe studie van het omgevingsrecht noodzakelijk zijn. We
willen tenslotte duidelijkheid scheppen. De zekerheid zit in de verordening
en de algemene regels. Er blijven vergunningen bestaan, maar waar het
kan komen er algemene regels voor in de plaats. Daarmee hoop ik de zorg
van mevrouw Van Veldhoven weg te nemen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Is er een analyse gemaakt van het verlies dat
optreedt met het wegvallen van de leges? Daarnaast heb ik nog een
andere vraag. Ik heb zelf ooit bijna een huis gekocht, maar die koop heb ik
gelukkig kunnen ontbinden omdat het dak niet deugde. Dat kon omdat ik
een bouwkundig adviseur in de arm had genomen. Die heb ik betaald en
die heeft een rapportje voor mij geschreven. Ik zie het risico dat we straks
naar een stelsel gaan waarin iedereen verplicht wordt om privaat een
advies in te winnen om aan te tonen dat hij zich aan de vergunningsverplichtingen heeft gehouden. Klopt dit?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Dat laatste is een
zorg die mevrouw Kuiken niet hoeft te hebben. Het moet gewoon in een
keer duidelijk zijn wat wel en niet mag.
We hebben niet geanalyseerd hoeveel minder leges we binnenkrijgen als
er minder vergunningaanvragen worden gedaan. Zoals ik echter al eerder
zei, mogen leges geen middel zijn om de handhaving te betalen.
Gemeenten hebben de taak om toe te zien en te handhaven. Dat behoort
tot de kwaliteitseisen. Die verplichten gemeenten en RUD’s tot toezichtsplannen, handhavingsprioriteiten en strategieën. Dat in de gemeentelijke
boekhouding dingen worden gebruikt, is hun zaak, maar in principe gaan
de leges naar de algemene middelen. Van daaruit wordt alles in de
gemeente betaald. Als de wet getoetst wordt – dat gebeurt natuurlijk in de
komende periode – zal duidelijk worden wat het voor gemeenten
betekent. Al zijn er minder legesinkomsten aan de voorkant – al mogen
veel inkomsten nooit ons doel zijn – toch verwacht ik dat er aan de
achterkant meer ruimte en menskracht beschikbaar is.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik ben ook geen voorstander van leges.
Niemand zit daarop te wachten. Als ik iets wil bouwen, wil ik dat het liefst
vergunningsvrij doen en ik wil er liever ook niet voor betalen. Ik pleit dus
niet voor leges. Bij de uitvoering van deze wet zullen we hier echter wel
oog voor moeten hebben. Ik heb nu al mijn zorgen over de handhaving in
de praktijk. Die laat in sommige gemeenten echt te wensen over. Een
tweede punt van zorg is het kennisniveau van de mensen die oordelen. Ik
heb dat zelf meegemaakt met mijn vergunningsvrije dakkapellen,
waarover vervolgens toch een andere lezing van de wet bestond dan ik
had. Hoe meer we overgaan naar nieuwe wetgeving, hoe belangrijker die
kennis wordt.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: We gaan de
wetgeving toetsen. Daar komt ook een handhavingstoets bij, want dat
hoort bij wetgeving. De gemeenten hebben natuurlijk ook dit punt
ingebracht. Dat is ook te lezen in mijn terugkoppeling van de internetconsultatie. We zullen daar echt zorgvuldig mee omgaan. Ik verwacht dat het
door deze wet helderder wordt voor de burger in plaats van onduidelijker.
Die verwachting zullen we moeten waarmaken. Een overgangsperiode zal
altijd complex zijn en we zullen daar goed op letten. Ik kom daar nog op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

22

als we het over de implementatie hebben. Het moet voor de burger
duidelijk zijn waar hij aan toe is. Het is dus niet de bedoeling dat de burger
weer allerlei personen moet gaan inhuren.
Ik had nog een punt van de heer Jansen openstaan. Hij vroeg waar de
boetes heen gaan. Naar het milieu of naar het water? De boetes gaan
gewoon naar de gemeentelijke middelen, zoals dat altijd gaat. Het geld zal
in algemene zin weer worden ingezet in gemeenten. Die kunnen bepalen
in welk gebied ze het willen inzetten.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Om wat meer houvast te bieden in de
situatie waarin geen vergunning verleend hoeft te worden, wordt eraan
gedacht om gemeenten een adviesloket te laten inrichten. Burgers kunnen
daar vragen of hun plannen binnen de regels vallen. Is er ook voorzien in
een klachtenloket als men van mening is dat een gemeente onvoldoende
handhaaft? Dat zou dan op bovengemeentelijk niveau moeten zijn. Hoe
wordt dat geborgd?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Het deskundigenloket is ook bovengemeentelijk. Binnen het Programma Uitvoering met
Ambitie (PUmA) werken Rijk, IPO, VNG en de Unie van Waterschappen
aan de verbetering van toezicht, handhaving, vergunningverlening en de
samenwerking binnen het omgevingsrecht. Het beoogde resultaat van het
PUmA is de oprichting van het landelijke netwerk van de regionale
uitvoeringsdiensten waarin uiteindelijk de kennis en deskundigheid wordt
gebundeld. De RUD’s zijn operationeel per 1 januari 2013, nog voordat
deze nieuwe wet in werking treedt. Ook heeft het de invoering van
kwaliteitscriteria voor de uitvoering als doel, net als de verbetering van de
samenwerking tussen politie, OM en bestuur in het kader van toezicht en
handhaving. Daarmee ontstaat een loket waar men met vragen terecht
kan. Een burger kan altijd bij de gemeente vragen hoe hij algemene regels
moet interpreteren. Voor klachten is het erg afhankelijk van het type klacht
dat men heeft.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik zal het toelichten. Stel er worden
buiten de vergunning om in de context van een natuurgebied enkele
dingen gedaan. De gemeente vindt dat het kan, maar de natuurbeweging
zegt dat er niet gehandhaafd wordt. Dat kan een discutabele vraag zijn.
Waar kan men dan naartoe?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ten eerste naar de
politiek. Als daar niet geluisterd wordt, wordt het tijd voor een rechtsgang.
Als wet- en regelgeving terzijde is geschoven en je in je recht staat, kan
dat. Er is sowieso een algemene klachtenregeling bij overheden.
Welke instrumenten komen niet meer terug? In de brief aan de Kamer van
9 maart heb ik een «was, wordt»-lijst toegevoegd. Ik zal enkele
voorbeelden geven. Structuurvisie, verkeer- en vervoerplan, waterplan,
natuurvisie en milieubeleidsplan worden omgevingsvisie. Omgevingsvergunning, Wabo, watervergunning, vergunning voor archeologische
rijksmonumenten en ontgrondingen worden de nieuwe omgevingsvergunning. Tracébesluit, inpassingsplan, coördinatieregeling Wro, projectprocedure Waterwet en de coördinatieprocedure Ontgrondingenwet
worden projectbesluit. Dat zijn enkele voorbeelden. De hele lijst heb ik aan
de Kamer gestuurd.
Hoe zit het met de verschillende wetten die erin opgenomen worden? Ik
heb aangegeven dat we beginnen met een aantal wetten geheel op te
heffen en een aantal wetten gedeeltelijk op te heffen. Er is specifiek
gevraagd naar de Wet natuur. Die loopt op dit moment vooruit op de
Omgevingswet, maar wordt inhoudelijk volledig afgestemd op de
uitgangspunten. De ruimtelijk relevante delen gaan in een later stadium
over als de Kamer over de Wet natuur gesproken heeft. Dat is noodzakelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

23

om de natuuraspecten in een zo vroeg mogelijk stadium te borgen bij de
besluitvorming over ontwikkelingen in de leefomgeving. De ontwikkelingswet heeft ook een programmatische aanpakregeling. Daar kan dan
bijvoorbeeld de PAS als instrument in opgenomen worden.
Er is gevraagd of ik denk over een omgevingsautoriteit, maar ik begreep
dat dit ook een gegevensautoriteit zou kunnen zijn. Dat hangt ook samen
met de discussie van gisteren over de Crisis- en herstelwet. Kunnen we
gegevens over natuur en milieu niet veel beter inzichtelijk maken en
actiever ontsluiten? Zoals ik gisteren heb gezegd, ben ik het daar helemaal
mee eens. Ik denk namelijk dat het de onderzoekslasten kan verminderen.
Ik heb het RIVM gevraagd dit te verkennen. Ik treed in overleg met de
VNG, het IPO en het bedrijfsleven over de vraag hoe we dit het beste
kunnen doen zodat gegevens snel en makkelijk te verkrijgen zijn en niet
iedereen zijn eigen rapport bij een adviesbureau moet opvragen.
Wat betreft het stelsel en de instrumenten heeft de Partij voor de Dieren
mij vragen gesteld over beroepsgronden en de kritiek op de Crisis- en
herstelwet. Ik wil mevrouw Ouwehand niet teleurstellen, maar ik ga het
toch doen. Ik heb gisteren nadrukkelijk aangegeven dat ik de Crisis- en
herstelwet min of meer als een overgangsregeling in ga brengen in de
Omgevingswet. Het deel over beroep en bezwaar gaat over in de
Algemene wet bestuursrecht. Dat maakt dus geen deel uit van de
Omgevingswet. Alle vragen die mevrouw Ouwehand heeft gesteld, zijn
van toepassing op de Awb. Te zijner tijd zullen we bekijken wat er van de
kritieken wordt overgenomen. Ik kan niet op voorhand zeggen wat mijn
collega van V en J ervan meeneemt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dit had ik wel een beetje verwacht, maar ik
ben erover begonnen omdat ik me grote zorgen maak over de manier
waarop deze minister dit soort evaluaties leest. Het gaat wel degelijk om
inhoudelijke kritiek. In het kader van dit debat gaat dat over de Awb, maar
de minister kan toch niet in de veronderstelling leven dat dit een
vertrouwenwekkende benadering is voor de Kamer? We starten omvangrijke trajecten, zowel met de Crisis- en herstelwet als de Omgevingswet. Ik
ben daar echt verbaasd over.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Wij kijken altijd goed
naar de kritieken en hebben geprobeerd die zo goed mogelijk mee te
nemen. Toch heb ik ook begrepen dat de geleverde kritieken zeggen dat
we het nog niet permanent moeten maken omdat er nog onduidelijkheden zijn. Dat is wat anders dan dat het niet mag of kan. In de evaluatie
is uitgegaan van de door de Kamer gekozen wet- en regelgeving. De heer
Koopmans heeft gisteren gezegd dat dit unaniem is aangenomen door de
Kamer. De Partij voor de Dieren heeft daar dan toch ook deel van
uitgemaakt? We kunnen het wel steeds aan de orde stellen, maar het deel
in de Awb is gewoon verankerd en heeft een democratische legitimiteit.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik heb nog een vraag over de omgevingsvisie, die een tweesnijdend zwaard is. De zwakke functies in de integrale
omgevingsvisie van 150 pagina’s worden ondermaats en zonder
vormvereiste bediend.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik dacht dat ik daar
antwoord op had gegeven. Er komen namelijk geen vormvereisten. Ik wil
het overlaten aan de gemeenten en ga uit van de democratische
processen in een gemeente. Er zijn mensen die naar het natuurdeel kijken
of naar het economische deel. Uiteindelijk ga ik ervan uit dat er een goede
balans gevonden wordt. Het is natuurlijk een politiek-bestuurlijk
instrument. Gemeenten hebben de mogelijkheid om dat te doen, maar je
hebt er niets aan als je het niet integraal vormgeeft. Ze zullen dus moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

24

zorgen dat alle elementen erin zitten, want anders valt er een gat in hun
eigen visie.
De heer Paulus Jansen (SP): Bestuurders hebben wel vaker een gat in
hun visie. Dat heet tunnelvisie. In sommige gemeenten gaat de gemeenteraad daar heel ver in mee, al dan niet tijdelijk. Dan is echter wel het leed
geschied en hebben we achteraf een probleem. In het verleden keek de
provincie nog eens naar de bestemmingsplannen van een gemeente en
dan werden zulke dingen meestal wel ontdekt. Dat gebeurt nu echter niet
meer. Heeft de minister als wetgever niet ook de behoefte om de
omgevingsvisie een bepaalde basiskwaliteit te laten hebben? Of vindt zij
dat de gemeenten dat zelf maar moeten uitzoeken?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik geloof dat
gemeenten zelf voor een goede kwaliteit van de omgevingsvisie kunnen
zorgen. Daarnaast zijn er natuurlijk altijd elementen die er verplicht in
terug moeten komen. Er zijn bepaalde Europese vereisten voor een
omgevingsvisie, zoals een MER. Dat soort zaken moet er gewoon in
terugkomen. Zo zijn er ook een aantal nationale vereisten die erin terug
moeten komen. De basics die wij wettelijk geregeld willen zien en die wij
beschermenswaardig vinden, moeten een plekje krijgen. Ik wil me niet
bemoeien met het aantal bladzijden dat dit oplevert. Dat is afhankelijk van
het lokale en regionale maatwerk. De dingen die beschermd moeten
worden en die erin moeten staan, worden voldoende geregeld door de
nationale en Europese vereisten.
Dan kom ik bij de vragen over de planning en het proces. Ik denk dat het
een belangrijke opmerking van de Kamerleden is dat zo’n complex
wetgevingsproces niet gehaast moet verlopen. We moeten dit goed met
elkaar doen en we moeten er de tijd voor nemen. In de brief van maart, en
anders in de brief daarna, heb ik aangegeven dat ik een halfjaar extra de
tijd heb genomen om meer ruimte te hebben voor bijvoorbeeld de
internetconsultatie. Ik hecht er wel aan druk op het proces te houden
omdat het ongelooflijk complex is en we er juist op moeten koersen dat
het steeds concreter wordt. Hoe verder we dingen in de tijd van ons af
zetten, hoe langer we in algemeenheden blijven praten, terwijl het om de
wetteksten zou moeten gaan. Dan kun je elkaar ook echt beproeven. We
zijn daar al ver mee en willen snel met VNG, IPO en andere partijen in
conclaaf over die teksten. We zullen ervoor zorgen dat er voldoende
ruimte is om daarop in te spreken. Eigenlijk is vanaf de zomer tot en met
de indiening van het wetsvoorstel bij de Raad van State één grote
inspraakperiode. Van maart tot nu heeft er ook een inspraakperiode
plaatsgevonden, steeds over verschillende delen. We komen steeds een
stapje verder en het wordt steeds concreter. Als uit de komende inspraakronde blijkt dat er nog haken en ogen aan zitten, heb ik er helemaal geen
belang bij om het voorstel toch door te duwen naar de Raad van State.
Dan moeten we gewoon besluiten om een stapje extra in te lassen of om
extra ruimte te realiseren. Ik wil dat echter niet bij voorbaat doen. Dat
levert volgens mij niet de gewenste inzichten op. We zijn nu bijna bij de
concrete teksten en partijen willen nu graag zien wat die inhouden en
daarover hun mening geven. Er is dus enthousiasme bij de Kamerleden
voor deze wet, maar er zijn ook zorgen over de planning en het proces. Ik
zeg bij dezen toe dat ik het ook zorgvuldig wil doen. Als gedurende het
proces blijkt dat er onvoorziene zaken zijn of dat partijen buiten de boot
vallen, dan kunnen we daarvoor alsnog iets inbouwen. Uiteindelijk
hebben we echter gekozen voor een modulaire opbouw, niet alles komt in
het eerste wetsvoorstel. Dat betekent dat je er op verschillende momenten
nog naar kunt kijken.
De heer De Rouwe (CDA): Dat lijkt me een goede toezegging. We
vertrouwen erop dat de minister hier goed mee omgaat. Er zijn nog wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

25

een paar vragen wat het CDA betreft. Er vinden op dit moment nog
onderzoeken en verdiepingssessies plaats. Zijn die allemaal afgerond
voordat de inspraak gaat beginnen?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Dat is wel de
bedoeling, anders kunnen we de inspraak niet starten. We hebben daar
ook nog geen specifieke datum voor. Ik heb gisteren nog een koepeloverleg gehad met VNG, IPO en de Unie van Waterschappen. Zij zijn het
eens met de ambitieuze tijdsplanning. Ik heb ook wel andere signalen
gekregen, maar bestuurlijk is mij dus duidelijk gemaakt dat men het eens
is met die planning. Wel moeten we gedurende de zomer nog heel
intensief dingen uitwerken. Hoe ziet de bevoegdhedenverdeling er precies
uit? Hoe zit het met de verdeling tussen de verschillende lagen? Hoe zit
het met de botsproeven waarnaar mevrouw Kuiken vroeg? Het is nu nog
niet klaar. We zijn nog heel hard aan het werk.
De heer De Rouwe (CDA): Het zijn raamwetten die na de verdiepingsonderzoeken in de inspraak komen. Ik heb er vertrouwen in dat de minister
daar voldoende ruimte voor geeft. Daarna komen echter de AMvB’s. Vindt
de minister dat ook de AMvB’s aandacht verdienen van VNG, natuurorganisaties en dergelijke? Gaat zij dan eenzelfde consultatie doen?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Eerst iets over de
inspraakprocedure zelf. Mijn inspraakperiode duurt tot de indiening van
het wetsvoorstel bij de Raad van State. Dat is de ruimte die ik neem. Dat is
ook wat met de koepels heb afgesproken. De algemene inspraak heeft via
de internetconsultatie plaatsgevonden en daarna komen dus de specifieke
koepels over de specifieke wetsdelen te spreken. Voor de AMvB’s heb ik
een adviescommissie ingesteld, juist om de inbreng vanuit de uitvoeringspraktijk te organiseren. Ook natuur- en milieuorganisaties zijn daarin
vertegenwoordigd. Die zitten bij mij in de werkgroepen. Ik heb er niets aan
als zij niet achter deze wet staan. Hun inbreng is voor mij heel belangrijk.
Ze zijn daarnaast ook betrokken bij de botsproeven en verdiepingssessies
die deze zomer plaatsvinden.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Hoe zien die botsproeven eruit?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Die zijn er vooral om
te bekijken of wat we bedacht hebben in wet- en regelgeving in de huidige
praktijk kan. Dat betekent dat zo veel mogelijk praktijkmensen moeten
meekijken. Het gaat om uitvoeringstoetsen van wat we bedacht hebben.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Dat is ook wat ik voor ogen heb. Ik hoor echter
dat mensen nu al vrezen dat ze daar niet genoeg ruimte en tijd voor
hebben.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: De botsproeven
zullen echt gaan om concrete lokale projecten. Ik heb inderdaad een
ambitieuze planning. Ik heb er vaart achter gezet. Alleen al de totstandkoming van de wet neemt veel tijd in beslag. Daarna komen de
invoerings- en uitvoeringsregels, die ook veel tijd in beslag nemen. Ik wil
er niet in 2012 over spreken en er pas over lange tijd over besluiten. Ik
bespreek de termijnen ook met de verschillende koepels. We hebben
afgesproken dat dit de termijnen zijn en zij staan er ook achter. Als echter
blijkt dat we in de problemen komen, kunnen we besluiten dat we meer
tijd nemen of nog iets meer doen. Iedereen moet gewoon hard werken. Ik
geef toe dat dat complex is, maar veel meer tijd nemen, gaat volgens mij
niet veel meer opleveren.
Welke procedure is er van toepassing op de totstandkoming van de
AMvB’s? Bij het aanpassen van materiële regelgeving is de betrokkenheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

26

van het parlement en de praktijk natuurlijk heel belangrijk. Daar kan
voorhang een instrument voor zijn, maar het kan ook op andere wijzen,
bijvoorbeeld met een internetconsultatie. Bij de totstandkoming van de
wet zal ik dat zorgvuldig afwegen en ik zal het parlement daarbij
betrekken. Ik denk dat het parlement zelf moet zeggen welke AMvB’s zij
voorgehangen wil zien.
Mevrouw Kuiken heeft gevraagd of er een deskundigencommissie onder
leiding van een regeringscommissaris kan komen. We hadden een critical
review team samengesteld onder leiding van mevrouw Dekker. Dat was
een team dat vooral ging toezien op wet- en regelgeving. We hebben
ervoor gekozen om dit team te verbreden, onder andere naar aanleiding
van de voorlichting van de Raad van State. Die maakte ook opmerkingen
over een regeringscommissaris. Dit kabinet is echter geen voorstander
van aparte commissarissen, maar ik ben dus wel bezig een critical review
team in te stellen dat breed is en waarin zware wetenschappelijke
personen een plek krijgen. Ik wil het team zodanig invullen dat onafhankelijke wetenschappers hun inbreng kunnen leveren. Daarmee borgen we
een onafhankelijke probleemaanpak, los van de politieke constellatie van
de komende jaren. Ik heb daarvoor al iemand in beeld, maar voordat
diegene ja zegt wil ik die naam niet naar buiten brengen.
Ik heb nog iets over de botsproeven. Naast de verdiepingssessies met de
praktijk die wij zelf organiseren, kunnen bestuurlijke partners ook zelf
bijeenkomsten organiseren om botsproeven te doen. Ik ontwikkel een
modelomgevingsverordening en toets met deze partijen de werking in de
praktijk.
Dan resten nog enkele vragen over flexibiliteit, implementatie en enkele
algemene vragen. Wat betreft de flexibiliteit heeft mevrouw Van
Veldhoven gevraagd hoe ik omga met het afwegingsmechanisme. Lokaal
maatwerk is nodig. Verschillen tussen gebieden vragen soms om een
verschillende aanpak. Verschillende gerechtvaardigde benaderingen zou
ik geen rechtsongelijkheid noemen als het goed gemotiveerd is. Ook
worden er wel grenzen gegeven voor de afwegingsruimte. Er is gevraagd
of we duurzaam voordeel aan allen zouden moeten geven in plaats van
alleen binnen de eis van de leefomgeving. Dat is wel het uitgangspunt.
Met de beschrijving «aan allen» kan er echter iemand zijn die zegt: maar
het is niet ten gunste van mij. Daarom hebben we een andere beschrijving
gekozen, niet omdat we af willen van het principe dat er ook een voordeel
uit voort moet komen voor anderen.
Krijgt iemand die goed zijn best heeft gedaan voordeel boven anderen?
Dat is op zich een interessant punt. Daar hebben we het bij het basisnet
gevaarlijke stoffen ook over gehad. Dat moet ik bezien bij de verdere
uitwerking van de wet. Het is natuurlijk altijd interessant als iemand
voordeel kan hebben van de ruimte die hij creëert.
Wat zijn de randvoorwaarden voor generieke experimenten? Hoe kunnen
we onomkeerbare schade voorkomen? Voor innovatieve toepassingen en
voor nieuwe technieken komt er een experimentenbepaling. Dat is
overigens echt een uitzondering. Als er kan worden afgeweken, zal ik dat
aanwijzen in een AMvB. Dat wordt zorgvuldig bekeken, dat kan niet
zomaar. Ook wordt ieder experiment goed geëvalueerd. Een experiment is
tijdelijk, daarna wordt bepaald of het experiment in de wet wordt
opgenomen. De experimenteerregeling lijkt dus op de aanpak onder de
Crisis- en herstelwet. Bij of krachtens AMvB wordt die aangewezen. Het is
geen generieke flexibiliteitsregeling, maar een regeling bedoeld voor
innovatieve projecten.
Dan kom ik bij de implementatie. Het succes van de wet ligt natuurlijk niet
zozeer in het maken ervan, maar in de implementatie en de uitvoering. We
hebben bij andere ruimtelijkeordeningswetten in het verleden gezien dat
dit een complexe klus kan zijn. Er is specifiek naar ICT gevraagd, maar er
komt natuurlijk veel meer kijken bij de implementatie. We zullen zorgen
voor een breed programma om succesvolle werkwijzen onder gebruikers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

27

te stimuleren. Dat gaat niet alleen om handboeken en procedureschema’s,
we willen verder gaan dan dat. We zullen een gezamenlijk programma
maken van overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties en
we zullen de gebruiker centraal stellen. We betrekken bestuurders,
uitvoerders en burgers bij het benoemen en ontwikkelen van implementatieproducten. Het testen van de digitale voorzieningen door gebruikers is
daarin ook cruciaal. Bij de Wabo hebben we gemerkt dat er nog veel
kinderziekten in zaten. Daar zullen we aan moeten werken. Er komt ook
een infopunt omgevingsrecht waar men met klachten en vragen omtrent
expertise en het monitoren van de uitvoering terecht kan. Ook zetten we
in op digitale informatievoorziening in een online loket en digitale
uitwisseling van informatie. Als het goed is, zorgt de Omgevingswet voor
verdere vereenvoudiging van het Wabo-loket. In de praktijk kun je straks
voor alle vergunningen volstaan met één digitale aanvraag bij één loket.
De digitale vergunning die nu verleend wordt, wordt dus uitgebreid met
andere omgevingsaspecten. We hebben al veel stappen gezet met
digitaliseren. De Omgevingswet zet dat voort met RO-Online en
Omgevingsloket online. We zijn nu aan het verbreden en de systemen
moeten daar geschikt voor worden gemaakt. Dat is inderdaad een
spannende en complexe opgave. We doen onze uiterste best om dit zo
succesvol mogelijk te laten verlopen, ook geleerd hebbend van de
knelpunten die we bij vorige procedures zijn tegengekomen. Ik zal daar de
nodige expertise voor inroepen.
Dan kom ik op de overige vragen, waaronder die over de verhouding tot
de EU-regels. De Omgevingswet neemt Europa als uitgangspunt. Het sluit
beter aan op de EU qua doelen, terminologie en instrumentarium. Er gaan
nu al ongeveer 25 gebiedsgerelateerde EU-richtlijnen doorwerken in de
wet. Daarmee wordt het toegankelijker, eenduidiger en gemakkelijker. Ik
overleg met collega’s die met soortgelijke trajecten bezig zijn. Het is heel
leuk om te zien hoe ze dat in andere landen doen.
De heer Houwers heeft gevraagd of ik vind dat gemeenten zich zo min
mogelijk als projectontwikkelaar met winstoogmerk moeten opstellen. Ik
ben het met hem eens dat een gemeente er vaak beter aan doet alleen
regisseur te zijn. Er zitten veel risico’s aan actieve grondpolitiek. Tegelijkertijd vind ik het niet gek dat gemeenten in de afgelopen jaren zeiden: wij
maken alles mogelijk, anderen profiteren en wij moeten wel alle lasten
wegnemen van allerlei projecten. Daarom hebben ze die actieve grondpolitiek gevolgd. Er is gebleken dat ze daar niet altijd even deskundig in
waren. Dat heeft bij vele gemeenten tot grote problemen in het grondbedrijf geleid. Keuzes ten aanzien van de grondpolitiek zijn onderdeel van de
gemeentelijke vrijheid.
Over het projectbesluit hebben we vandaag weinig gesproken, maar het is
wel belangrijk. Als er echt besluiten moeten worden genomen met een
publiek belang, denk bijvoorbeeld aan infrastructurele zaken, dan is een
projectbesluit nodig. Dat bevat de gehele Elverding-benadering van
investeren aan de voorkant, zorgen dat de kwaliteit van besluitvorming
verbetert en zorgen voor draagvlak. Dat sluit aan bij de motie-Samsom en
bij het advies van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. De
wettelijke basis voor de Elverding-aanpak wordt dus breder dan alleen
infrastructuur. Ik denk dat dat ook een mooie winst van deze wet is.
Draagvlak voor ingrijpende besluiten zal natuurlijk nooit 100% zijn. Dat
brengt me bij de vraag van de heer Jansen over compensatie. We willen
een besluit dat voor grote groepen acceptabel is. We voeren echter
genoeg andere debatten waaruit blijkt dat je nooit iedereen achter je kunt
hebben staan. Indien mensen schade lijden van een project, is er een
mogelijkheid voor schadevergoedingen. Dat kan bijvoorbeeld aan de orde
zijn als de waarde van je huis daalt. Dat zit gewoon in de vaste regels die
we al kennen binnen het Rijk.
Mevrouw Van Veldhoven heeft een vraag gesteld over innovatie. Ik wil
graag dat de Omgevingswet uitnodigt tot innovatie en dat hij niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

28

belemmerend werkt. Wetgeving heeft de neiging om achter te lopen.
Daarom maken we nu ook een ontwikkelingsgerichte wet. Die gaat niet
over wat niet mag, maar over de vraag hoe je dingen mogelijk kunt maken
met behoud van de dingen die je wilt beschermen. Ik denk dat de
Omgevingswet de kans biedt om dit vanuit eenduidige principes te doen.
We zetten in op vertrouwen en verantwoordelijkheid in het brede domein
van de fysieke leefomgeving en op opnieuw ijken. Daardoor willen we
mensen verleiden en uitdagen om innovatief te zijn, duurzame ontwikkeling mogelijk te maken en duurzaamheidambities waar te maken. Daar
zijn verschillende instrumenten voor, van de afwegingsruimte en de
positieve evenredigheid tot doelvoorschriften, generieke gelijkwaardigheidbepalingen en het experimenteerartikel. Ik ben heel blij als al deze
mogelijkheden een goede plek krijgen.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Voorzitter. Ik dank de minister voor haar
antwoorden. We wachten op de wet zelf en op de AMvB’s, want dan
weten we pas echt waarover we het hebben. Desalniettemin heb ik toch
nog een paar vragen. Wordt de voorhang van de AMvB’s automatisch
geregeld of moeten we die zelf regelen? Hoe krijgt het recht op bezwaar
en beroep in de praktijk vorm, met name als er geen vergunning is? Kan
de minister nog ingaan op het integraal afwegen van de sectorale doelen?
Ik ben benieuwd hoe dat afwegingskader eruit ziet. Hoe zit het met de
archeologische waarden versus geluidsoverlast? Ik noem maar even twee
extremen naast elkaar. Kan de minister daar nog op ingaan?
De heer Houwers (VVD): Voorzitter. Dank voor de antwoorden. Ik denk dat
de minister bij enkelen wel wat zorgen heeft kunnen wegnemen. Wij zijn
blij met de toezegging over de betrokkenheid bij de AMvB’s. De manier
waarop is voor ons minder belangrijk dan het feit dat het gebeurt. We
begrijpen dat de planning steeds concreter wordt en dat we gaandeweg
duidelijkheid zullen krijgen over hoe het eruit gaat zien.
Ik heb een suggestie voor de gegevensautoriteit waar mevrouw Kuiken op
doelde. De VVD is er geen voorstander van om nieuwe dingen op te
tuigen. Wellicht is het daarom een idee om die autoriteit te koppelen aan
het Kadaster. Die organisatie is tenslotte gewend om veel informatie te
verschaffen. Misschien kunnen we daar dit soort onderzoeksgegevens
neerleggen? Ik heb dit niet met hen overlegd – dit komt zo spontaan op –
maar ik wil de minister de suggestie niet onthouden.
Wij hebben niet veel zorgen over de handhaving. We denken dat dit op
een goede manier kan gebeuren. Ik denk dat er nu al gemeenten zijn waar
betrekkelijk weinig wordt gebouwd en waar weinig legesinkomsten zijn en
waar toch de handhaving geregeld moet worden. Er is inderdaad niet
oneindig veel geld voor, maar dat geldt voor heel veel beleidsterreinen. Ik
denk dat op lokaal niveau een goede weging wordt gemaakt omtrent
handhaving. De VVD is daar tevreden over.
Dan kom ik op duurzaamheid. Ik keek op van de bijdrage van het CDA. Het
lijkt wel een wedstrijdje «wie is het duurzaamst?» te worden. De VVD wil
dan natuurlijk niet achterblijven. Wij zijn absoluut een partij van
duurzaamheid. Ik vind het wel moeilijk om te oordelen over het verleden.
Het leek er namelijk op dat de heer De Rouwe dat deed. Hij gaf aan dat het
in het verleden allemaal ten koste van de duurzaamheid ging. Ik weet niet
of dat zo is en ook niet of dat in die tijd zo werd beleefd. Ik geloof dat ik
dan een CDA-term moet gebruiken: «met de kennis van nu» kunnen we
daarover oordelen, maar misschien doet men dat later wel weer over ons.
We delen in ieder geval wel de gedachte dat duurzaamheid een belangrijke rol moet spelen in het toekomstige omgevingsbeleid. De VVD wil zich
daarin niet afzonderen.
Waar we misschien wel wat verder gaan dan anderen is op het gebied van
maatwerk. Wij vinden dat de verschillende aanpakken op verschillende
plekken niet tot rechtsongelijkheid hoeven te leiden. Ik deel de opvatting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

29

van de minister daarover. Ik wil een oproep aan de gemeenten doen – ook
al heb ik er eigenlijk niets over te vertellen; dat weet ik best – om
ruimhartiger te zijn met het vaststellen van bestemmingsplannen. Ik ken
situaties waarin heel gedetailleerd wordt vastgelegd of er horeca kan zijn
op bepaalde plekken. Dat leidt soms tot allerlei gedoe en extra procedures. Ik ken ook de problematiek van de recreatiewoningen. Soms vraag
je je af welk probleem precies wordt opgelost als er wordt opgetreden
tegen het permanent bewonen daarvan. Gemeenten zouden nadrukkelijker naar lokaal maatwerk kunnen kijken. Daar biedt de Omgevingswet
zeker de mogelijkheid toe en daar zijn wij zeer tevreden over.
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Ik vond het een verhelderende
discussie, maar de conclusie is vooral dat de SP het heel anders zou
aanpakken dan de minister. Wij denken anders over de effecten van de
algemene regels op de handhaving. Hoe ziet de omgevingsvisie eruit als
er geen vormvereisten gesteld worden en als je dat helemaal overlaat aan
de lokale democratie? Het zou interessant zijn om te analyseren wat de
knelpunten zijn als gemeenten al dan niet tijdelijk een eenzijdige visie
hebben op wat prioriteit heeft in de ruimtelijke ontwikkeling. Ik vrees dat
daar heel wat gemeenten onder lijden. Juist hogere overheden zouden
dan corrigerend moeten optreden. Dat is waarschijnlijk top-downbeleid
dat de minister niet deelt, maar mij lijkt het goed voor een goede
ruimtelijke ordening.
De minister zegt dat de opbrengst van de boetes in de algemene middelen
terechtkomt. Ik vroeg eigenlijk naar iets anders. Als er geconstateerd
wordt dat iets niet voldoet aan de wettelijke eisen en het is een voldongen
feit dat niet makkelijk hersteld kan worden, dan wordt er wellicht een
boete uitgedeeld. Maar wordt er niets gedaan om de schade te compenseren? Bijvoorbeeld om de aangerichte natuur- of milieuschade te
betalen? Is er voor de gemeenten op dat punt geen verplichting om iets in
de oorspronkelijke staat te herstellen als er wordt afgeweken van de wet?
In eerste termijn ben ik niet ingegaan op welstand en monumentenzorg.
Die gaan ook onder de Omgevingswet vallen. Gaat de minister er vanuit
dat de lokale democratie 100% van het werk moet doen, of is er iemand
die over hun schouder meekijkt of gemeenten hun cultureel erfgoed
fatsoenlijk bewaken?
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. Uit de discussie blijkt
duidelijk dat het moet gaan om meer flexibiliteit, maar met randvoorwaarden. Ik ben blij dat mijn collega’s ook duurzaamheid als zo’n
duidelijke randvoorwaarde willen meenemen. Zou de minister dat wat
scherpen willen formuleren dan alleen te zeggen dat de leefomgeving er
geen bezwaar tegen heeft? Ik zou het graag positief in plaats van defensief
willen formuleren.
Het tweede belangrijke principe is vertrouwen met borging. Ik blijf met het
gevoel zitten dat de handhaving en de borging nog niet helemaal
uitgekristalliseerd zijn. De minister noemt het Programma Uitvoering met
Ambitie, maar dat stopt in 2013 en dan is de inkt van dit wetsvoorstel nog
niet eens droog. Het lijkt me belangrijk om dat te verlengen, juist omdat er
zo veel verantwoordelijkheden bij de decentrale overheden komen te
liggen.
Met de omgevingsvisie leggen we weliswaar veel verantwoordelijkheden
op decentraal niveau, maar het Rijk blijft juridisch en financieel een
internationale verantwoordelijkheid houden voor de natuurdoelstellingen
en de Kaderrichtlijn Water. Hoe zorgen we er toch voor dat we die
belangen borgen, ook met het oog op de financiën van het Rijk?
Ik ben blij met de toezegging dat de minister tempo wil maken, maar geen
haast heeft. Als we echt ergens op stuiten, nemen we de tijd om dat goed
op te lossen. Ook ben ik blij met de positieve reactie van de minister op
mijn verzoek om efficiënt gebruik van milieuruimte – die zal in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

30

dichtbevolkt land als Nederland altijd schaars zijn – te belonen. Ik zou
graag zien dat de minister op papier zet hoe zij hier concreet mee wil
omgaan. Ik snap goed dat dit niet meteen kan, dus ik laat het aan haar
wanneer ze dat doet.
Ik heb nog twee vragen die ik in eerste termijn niet kon stellen vanwege
de tijd. Bij de verbreding van de vergunning zijn steeds vaker beheerverantwoordelijkheden van een ander bestuursorgaan aan de orde. Elders in
haar brief geeft de minister aan dat er nog vrijheid is over wat er allemaal
onder die omgevingsverordening wordt gebracht. Hoe verhouden die
twee dingen zich tot elkaar? Op pagina 12 van haar brief schrijft de
minister dat ook andere regelgeving op het terrein van de fysieke
leefomgeving in de omgevingsverordening wordt ondergebracht. Daarbij
zal de eigen zelfstandige inhoudelijke verantwoordelijkheid van
gemeenten, waterschappen en provincies worden gerespecteerd. Wat valt
daaronder? Hoe verhoudt zich dat tot het punt op pagina 13 dat met de
verbreding van de vergunning steeds vaker beheerverantwoordelijkheden
van andere organen geraakt worden?
De voorgenomen Omgevingswet biedt particulieren de mogelijkheid om
voorbereidend werk te doen voor een projectbesluit. Hoe sluit dit aan bij
lopende discussies over bijvoorbeeld de structuurvisie wind op land?
Biedt deze Omgevingswet de mogelijkheid om buiten zoekgebieden met
voorbereidingen van projectbesluiten te komen? Hoe moet ik dat linken
aan structuurvisies die geen direct bindende kracht hebben, maar die toch
de weerslag zijn van een zorgvuldig maatschappelijk proces?
De heer De Rouwe (CDA): Voorzitter. Ik dank de minister voor de
duidelijke beantwoording en voor de toezegging om te zorgen voor een
goede inspraak die pas begint als de verdiepingsrondes en onderzoeken
klaar zijn. Zo heeft iedereen de tijd om goed naar de voorstellen te kijken.
Ik twijfel nog een beetje over de paragraaf in de mondelinge toelichting
van de minister over duurzame groei. Het CDA heeft dit echt gemarkeerd
als een transitie. De minister leek in haar antwoorden een beetje af te
wijken van haar brief door te verwijzen naar de markt die dingen kan
bepalen en doen. We hebben het echter over de inrichting van onze
ruimte. Ook daarin kunnen we andere keuzes maken. De minister
benoemt dat ook. Voor ons is het van belang om de transitie te maken van
groei dankzij uitputting naar groei dankzij duurzame ontwikkeling. Ik zeg
dit ook in reactie op de heer Houwers. Dat is een andere manier van
denken. Mijn fractie zal erop toezien dat dit ook echt wordt vormgegeven.
Volgens mij wil de minister wel, maar durft ze nog niet zo ver te gaan dat
als uitgangspunt te nemen. Misschien kan de minister dit belang nog eens
onderstrepen.
De minister sprak terecht over het projectbesluit. Dat heeft grote impact. Ik
zou de tegenhanger van het projectbesluit willen noemen. Wij dreigen te
focussen op grote projecten – die zijn uiteraard van belang – maar ik wil
ook aandacht vragen voor de kleine projecten. Dit is een mammoetwet. Ik
heb het advies gelezen van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. Die heeft aandacht gevraagd voor kleine projecten, voor
projectontwikkelaars, dorpen en particuliere initiatieven. Nu komen die
projecten vaak niet van de grond omdat de plankosten steeds hoger
worden. Graag krijg ik hierop een reactie van de minister. Het CDA pleit
voor een «Elverding light»-variant of zelfs voor een vrijstelling. Ook bij
kleine projecten moeten we keuzes maken om het eenvoudiger te maken.
Mensen kunnen nu nog twee keer naar de rechter. Wat vindt de minister
van de suggestie om bij kleine projecten één keer naar de rechter te
kunnen? Zo houden we het tempo erin. Wij zijn bang dat kleine initiatieven en de organische groei van plattelandswoningen lijden onder de
regeldruk van grote projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

31

De AMvB’s komen eraan. Wat ons betreft gaat de Kamer daarbij
meekijken. Ik weet niet hoe dat is afgestemd, maar wij willen graag
meekijken.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voorzitter. Mevrouw
Kuiken vroeg naar de AMvB en de voorhang. In de wet zal geregeld
worden bij welke AMvB’s er een voorhang zal zijn. De Kamer kan daar
invloed op uitoefenen. Zij heeft daar alle mogelijkheid toe.
De rechtsbescherming – bezwaar en beroep – blijft volledig gewaarborgd.
Ik zal zo veel mogelijk aansluiten bij de Awb. Ik streef wel naar twee
verschuivingen. We moeten duidelijker in de procedures opnemen
wanneer burgers en bedrijven bezwaar en beroep kunnen aantekenen. We
doen het liever één keer goed dan op verschillende momenten over
deelbesluiten. Door participatie van burgers en bedrijven aan de voorkant
van het proces, door de Elverdingmethode dus, verwacht ik minder
bezwaar- en beroepsprocedures aan het einde. Dat is meer een
verwachting die je zelf moet waarmaken. Procedureel wordt er niets
anders geregeld. De rechtsbescherming blijft echter volledig gewaarborgd.
De heer Houwers heeft enkele positieve opmerkingen gemaakt en
gevraagd naar de gegevensautoriteit. Die moet je zien als een virtueel
loket waar informatie uit verschillende instituten wordt ontsloten. We
hebben aan het RIVM gevraagd om het voortouw te nemen, maar het
Kadaster doet ook mee. Ik begreep van de voorzitter dat er ook een
gegevensautoriteit natuur bestaat. Uiteindelijk is het ons doel om
gegevens zo gemakkelijk mogelijk te ontsluiten. Voor de toekomst doet
het er bijna niet toe wie het doet, maar dat het een goed virtueel systeem
wordt waar je langs alle wegen bij kunt komen in plaats van dat het de
verantwoordelijkheid van één partij is.
De heer Houwers (VVD): Is mijn conclusie juist dat het niet de opzet is
iets nieuws op te tuigen, maar dat we het hangen aan iets bestaands?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Precies. Het RIVM
levert nu al heel veel natuur- en milieu-informatie. We beogen al die
MER-onderzoeken en andere informatie anders toegankelijk te maken,
zodat iedereen er gebruik van kan maken.
De heer Jansen maakt zich zorgen over de algemene regels. Daarvoor
geldt dat we het principe ook nu al toepassen bij verschillende wetten. Tot
nu toe zijn de ervaringen daarmee positief. Ook stelde hij vragen over de
herstelplicht of de compensatie. Je hebt nu al nadeelcompensatieregelingen, dat blijft zo. Er zijn ook Europese compensatieplichten bij
significante effecten op milieu. Er zijn echter ook specifieke regels voor
milieuschade en dat soort zaken. De heer Jansen gaf een vrij algemeen
voorbeeld, wat het moeilijk maakt om te reageren. Meer specifiek geldt
dat het bestaande instrumentarium geldt, ook voor deze nieuwe wet.
De heer Paulus Jansen (SP): Mijn vraag had geen betrekking op nieuwe
legale situaties, want dan heb je planschade, maar op compensatie en
herstelplicht bij illegale situaties.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Volgens mij gelden
dan dezelfde regels. Als je iemand schade toebrengt, moet je die schade
betalen.
De heer Paulus Jansen (SP): Moet de benadeelde dan zelf een procedure
starten en het hele repertoire aan dure en ingewikkelde dingen inzetten?
Met een kleine portemonnee heb je daar helemaal geen mogelijkheden
voor. De natuur kan trouwens niet eens procederen. Of heeft de gemeente
de plicht om dat te regelen in plaats van de benadeelde?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

32

Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Dat hangt van de
situatie af. Als een gemeente haar zaakjes niet goed voor elkaar heeft of zij
heeft iets toegestaan wat in strijd is met provinciale of nationale wet- en
regelgeving, dan zal de gemeente het moeten herstellen. Als een individu
in strijd met de regels handelt, dan zal het individu voor compensatie
moeten opdraaien. De natuur vraagt zelf natuurlijk geen compensatie aan,
maar er is altijd een belanghebbende als er iemand is die geschaad is.
Er is een vraag gesteld over het toezicht in verband met welstand en
monumentenzorg. De visie is zelfbindend. Dat maakt dat het een politiek
instrument is. Er is bescherming via de gemeentelijke verordening,
bijvoorbeeld voor de bescherming van cultureel erfgoed. Ook provincies
hebben dit soort verordeningen. Als je iets opneemt als beschermenswaardig heb je daarmee ook meteen een toezichthoudende en handhavende rol op je genomen en is het toezicht dus geregeld.
D66 heeft mij gevraagd het deel over de leefomgeving positiever te
formuleren. Dat zal ik zeker doen. Het was namelijk niet mijn opzet om het
in te perken tot negatieve effecten, maar de andere omschrijving biedt ook
gevaren in een juridische samenleving. We zullen zoeken naar een
positievere formulering.
De bedoeling van het PUmA is dat er RUD’s opgericht worden en in
werking treden. Zij hebben daarna die rol. Dat is wat ik beoogde te
zeggen. Als het goed is, zijn ze er op 1 januari 2013. Bij de implementatie
van de wet kunnen we bekijken of wat er bij de RUD’s geregeld is
voldoende borging geeft of dat er nog extra dingen moeten worden
ingebracht.
Mevrouw Van Veldhoven vroeg ook of de relatie met de Europese
regelgeving voldoende geborgd is. Zij refereerde ook aan de Kaderrichtlijn
Water. Die behoort nu juist tot onze nationale belangen. Dat werkt dus ook
door in de provinciale en gemeentelijke verordeningen. Men moet zich
daar gewoon aan houden. We moeten partijen daarop kunnen
aanspreken. We hebben dit voor alle Europese regelgeving gedaan.
Daarmee is dat toezicht ook ingeboekt.
Ik wil graag bekijken wat er mogelijk is op het gebied van efficiënt gebruik
van milieuruimte. Ik zal de Kamer zeker op de hoogte houden van de
eventuele vormgeving hiervan.
Mevrouw Van Veldhoven noemde ook verschillende passages uit de brief
en vroeg wat er nu precies in de verordening komt. De gemeenten zeggen
dat zij voorstander zijn van de verordening. Ik het begin waren ze nog wat
huiverig, maar nu zijn ze er wel voor en vinden ze het van belang dat het
wat breder wordt. Ze willen wel goed bekijken wat erin moet. Elk cluster
dat je maakt, laat ergens anders een rafelrand optreden. Als je alles rond
ruimtelijke structuur bij elkaar stopt, haal je ergens anders weer iets los.
Datzelfde geldt voor het hele traject rond de Omgevingswet. Als je de
ruimtelijke delen uit de natuurwet haalt en in de Omgevingswet zet,
blijven er andere elementen over in de natuurwet. We doorlopen die
exercitie op dit moment met de provincies en gemeenten om te zien wat
er in terecht moet komen. Wat mij betreft is dat alles wat van invloed is op
het gebruik van de ruimte.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Dat is een helder antwoord. Wordt dat
één regel die voor het hele land geldt? Of kan decentraal bepaald worden
wat eronder valt?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Op VNG-niveau zijn
we bezig daar een soort modelverordening voor te maken. Uiteindelijk
kan VNG echter niet namens alle gemeenten bepalen wat erin moet.
Gemeenten hebben dus gewoon autonomie om te bepalen wat er in een
verordening staat. Wij zullen streven naar een modelverordening en
daarmee het goede voorbeeld geven, maar een gemeente mag daar dus
van afwijken. Dat is echter ook in de huidige situatie al het geval.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

33

Hoe verhoudt het projectbesluit zich tot de structuurvisie wind op land?
De structuurvisie wind op land zal wel een bindende structuurvisie
worden, want het gaat om een nationaal belang. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor de structuurvisie ondergrond. Je kunt dus geen projectbesluit
nemen dat buiten die zoekgebieden valt, want dan handel je in strijd met
de afspraken die gemaakt zijn en de zoekgebieden die aangewezen zijn.
Het CDA vroeg zich af of ik meer of minder op duurzame ontwikkeling zit
dan het CDA zelf. Ik dacht dat ik er juist meer op zat doordat ik aangaf dat
ik er niet alleen meer aandacht aan wil besteden, maar dat het zelfs de
essentie van de wet is om tot actief beheer van de leefomgeving te komen
wat verduurzaming tot gevolg heeft. De heer De Rouwe probeerde mij
mee te nemen in het betoog dat deze wet leidt tot duurzame groei. Er zijn
echter ook andere elementen, bijvoorbeeld de tucht van de markt en
dergelijke. Als we tot een en-enresultaat komen, lijkt mij dat prima. Dit is
geen wet die alleen over sneller gaat, maar ook over beter. En beter is wat
mij betreft ook duurzame economische groei en andere duurzame
ontwikkelingen in de toekomst.
De heer De Rouwe vroeg ook aandacht voor de kleine projecten. Het leuke
van deze wet is dat er onderscheid wordt gemaakt tussen een projectbesluit dat zich op grote projecten richt en de omgevingsvergunning
waarmee kleine projecten geregeld kunnen worden. Niet iedereen hoeft
dus in dat enorme proces terecht te komen. Dat is een soort «Elverding
light» – of zelfs geen Elverding, als het niet nodig is – voor de kleine
projecten. De dingen die groot zijn en waaraan een duidelijk publiek
belang vastzit, gaan wel via het projectbesluit. Ook op andere manieren
worden de kleine ontwikkelingen gestimuleerd, bijvoorbeeld met snellere
procedures, minder regels en mogelijk met beroep in één instantie. Dat is
de toelatingsplanologie. We zijn nu aan het bekijken hoe we dat beroep in
één keer in plaats van in twee keer kunnen organiseren. Ik heb de
universiteit gevraagd hier advies over te geven. We zijn daar dus mee
bezig.
De voorzitter: Daarmee zijn we aan het eind gekomen van dit algemeen
overleg. Ik dank iedereen voor zijn aanwezigheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 118, nr. 5

34