Ministerie van Financien

iv^

oo

Directie Directe
TER BESPREKING

Belastingen

Aan

de staatssecretaris van Financien

Toeslagen en Douane
persoonsgegevens

Datum
27 mel 2021

notitie

Annotatie Notitie Bewindspersonenoverleg Leenbijstand

Notittenummer
2021 0000103801

persoonsgegevens

Aanleiding
Op maandag 31 mei 14 00 14 30 spreekt u met de minister van SZW over de
leenbijstand Ambtelijk financien heeft gezamenlijk met ambtelijk SZW een notitie

geschreven voordit bewindspersonenoverleg

bijiage 1

De notitie van SZW

Van

Kopie aan

Bijfagen
1

wijkt op een aantal punten af van de notitie die u ontvangt vanwege
aanpassingen op het laatste moment Wij konden deels niet akkoord gaan met
die wijzigingen en hebben deze daarom niet verwerkt Deze afwijkingen zijn in
geel gearceerd In deze notitie zijn in overleg met SZW de beslis en
bespreekpunten open geformuleerd In de notitie wordt uitgebreid stil gestaan bij
de achtergrond van de beslis en bespreekpunten U wordt geadviseerd om deze
notitie eerst te lezen

Hieronder treft u vanuit Financien een annotatie met onze

adviezen per punt

Naar aanleiding van de voorbespreking die wij met u hebben gehad op donderdag
27 mei is er een extra beslispunt toegevoegd aan de notitie

Ook is deze

annotatie daarop aangepast

Toelichting
Beslispunt vooraf
Willen we een compensatieregeling openstellen

Of is het mogelijk om via andere

instrumenten zoals de bijzondere hijstand mensen die zich in een schrijnende
situatie bevinden
•

•

•

•

•

te heipen

Alvorens over te gaan op de volgende beslispunten kan de vraag worden

gesteld of we opnieuw een regeling willen openstellen
De vraag is of het wenselijk is om iedere hardheid van stelsels of samenloop
van stelsels in het verleden met terugwerkende kracht te herstellen via
wetgeving regelgeving
De wens lijkt voornameiijk om burgers die door hardheden in het stelsel of
samenloop van stelsels in een schrijnende situatie terecht zijn gekomen een
opiossing te bieden
Bezien kan daarom worden of schrijnende situaties op een andere manier
kunnen worden geholpen Bijvoorbeeld via gemeenten door middel van de
bijzondere bijstand
Ambtelijk SZW geeft aan geen mogelijkheden te zien om schrijnende situaties
te ondersteunen via de bijzondere bijstand De onderbouwing hiervoor staat
nog uit bij SZW en ontvangt u nog

Pagina 1 van 3

00004

Eenheid van kabinetsbeleid

Besllspunten

BesUspunt 1 welke variant heeft voorlopig uw voorkeur am vender te warden
uitgewerkt
•

A of B

Zowel Variant A als variant B kennen voor

en

worden toegelicht in de notitie in bijiage 1

Variant A

nadelen welke uitgebreid
herzien van

is direct en eenvoudig uitvoerbaar voor de Dienst Toeslagen

beschikkingen

Deze variant kent juridisch grote bezwaren en naar verwachting zal de Raad
van
•

State zeer kritisch adviseren

Variant B

een

bedrag aan compensatie uitbetalen

arbeidsintensiever voor Toeslagen

is tijdrovender en

deze variant kan pas op zijn vroegst

worden uitgevoerd in 2023
•

Juridisch zijn er bij deze variant minder
aandachtspunten Bij beide varianten is wetgeving noodzakelijk
Indien uw voorkeur uitgaat naar Variant A moet dit worden voorgelegd aan
de MR Het feit dat beschikkingen langer dan vijf jaar terug worden
opengebroken kan nameiijk ook uitstraiingseffecten hebben op beieid en
wetgeving van andere departementen Wij adviseren u overigens ook de MR
te betrekken bij de keuze voor variant B

BesUspunt 2

Bent u het ermee eens dat een lichte re

toets

voor

gevallen

langer dan 10 jaar geleden vender dient te worden uitgewerkt om de
consequenties hlervan In beeld te krijgen
BesUspunt 3 Bent u akkoord om

bij de verdere uitwerking niet op voorhand uit te gaan van het aanbrengen van
een hands knip van tien jaar
Voor gevallen langer dan tien jaar terug kunnen we niet meer zien hoe hoog
het kwijtscheidingsbedrag was Ais gevolg daarvan kan geen exact bedrag
voor teruggave worden berekend Die gevallen zullen een forfaitair bedrag
•

moeten krijgen of er moet bij de berekening van de teruggave vanuit worden
•

gegaan dat mensen het maximale bedrag aan toeslag hadden moeten krijgen
Dit kan worden voorkomen met een harde knip zodat uitsluitend gevallen
tot 10 jaar terug gecompenseerd worden

kende ook een knip in tijd

gecompenseerd
voeren met alie

De vorige compensatieregeling

enkel gevallen van 2014 2016 werden

Het lijkt ons onwenselijk om opnieuw een harde knip in te
bijbehorende afbakeningsproblemen of ongelijkheid Wij

adviseren u daarom om geen harde knip in te voeren

Gevolg hiervan is dat
gevallen langer dan tien jaar terug met een lichtere toets beoordeeld moeten
worden Bij de uitwerking kan worden gekeken hoe deze lichte toets zo kan
worden gemaakt dat er zo min mogelijk onterechte betalingen worden
verricht

BesUspunt 4 Bent u ermee akkoord dat het rijk het gesprek aangaat met VNG
over de wijze waarop gemeenten omgaan met gedupeerden die compensatie
krijgen maar ook al bijzondere bijstand hebben gekregen
•

0

Bijzondere bijstand is gedecentraliseerd en valt onder beleidsvrijheid van
gemeenten Sommige gemeenten hebben aangegeven bijzondere bijstand te
willen terugvorderen op het moment dat mensen compensatie ontvangen Dit
lijkt eerlijk omdat mensen toen bijzondere bijstand ter hoogte van het terug
te betalen bedrag aan toeslag hebben gekregen Anderzijds achten wij het
echter onwenselijk wanneer de compensatie van de Dienst Toeslagen wordt
teruggevorderd door de gemeente Ook is het lastig uit te leggen wanneer
gemeenten verschillend met deze situatie omgaan

•

U

of een bewindspersoon van SZW

wordt geadviseerd in gesprek te gaan

met gemeenten om te bezien hoe zij kunnen omgaan met de compensatie die

ondernemers naar aanleiding van deze regeling ontvangen

Daarnaast kan

onderzocht worden of het mogelijk is om in de regeling mensen die al

bijzondere bijstand hebben gekregen uit te sluiten
alle gemeenten meer gelijk is

Naarmate het beieid bij

verminderd de kans dat burgers in gelijke

omstandigheden verschillend behandeld worden
Pagina 2 van 3

00004

Bespreekpunten

Bespreekpunt 1 De precieze budgettaire effecten moeten nog warden
uitgewerkt afhankelijk van de precieze vormgeving van een eventuele regeling
Voor de extra uitgaven aan een mogelijke
en de uitvoeringskosten
is
compensatieregeling geen overeenstemming wie deze kosten op zich neemt
Hoe ziet u dit voor zich
•

•

•

U wordt geadviseerd

in lijn met de regeling voor 2014 2016 de

toeslagendepartementen te verzoeken tot specifieke dekking van de
programmakosten geraamd op €7 miljoen
Toeslagen geeft aan de apparaafskosten niet te kunnen dekken geraamd op
€0 65 min bij variant A en €2 8 miljoen bij variant B
Met de
zal
ook
deze
moeten
worden
toeslagdepartementen
dekking
besproken
SZW wil de vergelijking maken met de hersteloperatie Kinderopvangtoeslag
en ook voor dit dossier verzoeken om generale dekking voor deze incidentele
uitgaven We adviseren u hiermee jjiet akkoord tg qaan U kunt inbrengen dat
de aard en omvang van deze regeling niet in verhouding staan met de

hersteloperatie Toeslagen Als we meegaan in de redenering van SZW zou dat
tot gevolg kunnen hebben dat daar waar een beleidskeuze wordt gemaakt om

sectorale wetgeving met terugwerkende kracht aan te passen

dekking vanuit FIN moeten komen

altijd de

Daarnaast is de situatie van de

leenbijstand niet te vergelijken met hetgeen is gebeurd in de
kinderopvangtoeslagaffaire Met gaat hier heel zuiver om door
toeslagendepartementen opgestelde wetgeving die de uitvoeringsorganisatie

•

Belastingdienst Toeslagen conform afspraken heeft uitgevoerd Daarom is er
eerder ook voor gekozen om voor de periode 2014
2016 de dekking door
toeslagendepartementen te laten verzorgen
Eventuele budgettaire besluiten zullen met de minister van Financien moeten
worden afgestemd 0ns voorstel is dit te doen nadat u een beeld heeft welke
optie u wilt voorieggen

Bespreekpunt 2 Hoe kijkt u aan tegen het risico op de precedentwerking ten
aanzien van een eventuele compensatieregeling in het licht van de aangenomen
mode van het lid Pouw

Verweij c s

die verzoekt

mogelijke precedentwerking

nooit als argument te gebruiken om men sen die gedupeerd zijn door falend

overheidsbeleld compensatie waarze rechtop hebben te onthouden
•
De motie van het lid Pouw Verweij c s is met algemene stemmen door de
Kamer aangenomen
•

•

Van belang bij deze motie is of er hier sprake is
geweest van overheidsfalen
Indien sprake is van overheidsfalen houdt dat in dat het slecht verdedigbaar
is om precedentwerking als argument te gebruiken om een regeling al dan
niet in te voeren Een deel van de bezwaren bij Variant B en in mindere mate
bij Variant A vallen dan weg
Naar ons inzicht is hier echter geen sprake van overheidsfalen maar van een
ongeiukkige uitwerking van wet en regelgeving

Overiqe
De gevolgen voor toeslagen vinden zijn oorzaak in de leenbijstand van SZW

Een

opiossing voor de schrijnende situaties die als gevolg hiervan ontstaan zijn
vraagt ook om ambtelijke en beleidsmatige inzet van SZW Wij adviseren u
daarom de rolverdeling aan de orde te steilen Denkbaar is dat de minister van
SZW

waar

relevant mede namens u

op dit onderwerp het woord voert

Pagina 3 van 3

00004

m

Ministerie van Financien

Directie Directe
TER BESPREKING

Belastingen

Aan

de staatssecretaris van Financien

Toeslagen en Douane
persoonsgegevens

Datum
27mei 2021

notitie

Bijiage 1

Notitie Bewindspersonenoverieg

Notitlenummer
2021 0000103808

persoonsgegevens

Aanleiding
Op 23 februari ji heeft de staatssecretaris van Financien Toeslagen en Douane
in een debat in de Eerste Kamer toegezegd in overleg te treden met de minister
van Sociaie Zaken en Werkgelegenheid om te zoeken naar een
opiossing voor
gedupeerden van het omzetten van de leenbijstand in een gift die leidde tot een
toesiagvordering in de jaren voor 2014
Deze notitie is in gezameniijkheid met SZW opgesteid

Van

Kopie aan

Op een aantai punten wijkt

de notitie van SZW af van het onderstaande vanwege aanpassingen op het
iaatste moment

Wij konden deeis niet akkoord gaan met die wijzigingen en
hebben deze daarom niet verwerkt Deze punten zijn geel gearceerd
Extra beslispunt vooraf
Willen we een compensatieregeling opensteilen

Of is het mogeiijk om via andere

instrumenten zoais de bijzondere bijstand mensen die zich in een schrijnende
situatie bevinden

te helpen

Beslispunten
•

•

•

•

Weike variant heeft vooriopig uw voorkeur om verder te worden

uitgewerkt A compenseren op basis van herziening van besluiten of B
een bedrag aan compensatie uitbetaien
Bent u het ermee eens dat een lichte re toets voor gevalien langer dan
10 jaar geleden verder dient te worden uitgewerkt om de consequenties
hiervan in beeid te krijgen
Bent u akkoord om bij de verdere uitwerking niet op voorhand uit te gaan
van het aanbrengen van een harde knip van tien jaar
Bent u ermee akkoord dat het rijk het gesprek aangaat met VNG over de
wijze waarop gemeenten omgaan met gedupeerden die compensatie
krijgen maar ook al bijzondere bijstand hebben gekregen

Bespreekpunten
De precieze budgettaire effecten moeten nog worden uitgewerkt
afhankelijk van de precieze vormgeving van een eventueie regeling en
de uitvoeringskosten
Voorde extra uitgaven aan een mogeiijke
compensatieregeiing is geen overeenstemming wie deze kosten op zich
•

neemt
•

Hoe ziet u dit voor zich

Hoe kijkt u aan tegen
een

het risico op de precedentwerking ten aanzien van
eventueie compensatieregeling in het licht van de aangenomen motie

Pagina 1 van 12

00004

van

het lid Pouw Verweij c s ^

die verzoekt

mogelijke precedentwerking

nooit als argument te gebruiken om mensen die gedupeerd zijn door

falend overheidsbeleid

compensatie waar ze recht op hebben te

onthouden

Aandachtspunten
Bijzondere bijstand is gedecentraliseerd en valt dus onder de
beleidsvrijheid van gemeenten Het rijk of VNG kan gemeenten dus niets
voorschrijven zoals verplichten om af te zien van terugvordering van de
bijzondere bijstand
Alvorens een regeling kan worden ingevoerd of gecommuniceerd in het
kader van verwachtingenmanagementjj dienen uitvoeringstoetsen van de
gemeenten en de Belastingdienst Toeslagen te worden gedaan
•

•

Kern
•

•

•

•

•

Kwijtschelding van leenbijstand kon van 2006 tot en met 2016 leiden tot
terugvordering van toeslagen bij mensen die al in financieie problemen
zaten Vanaf 1 januari 2017 doet dit probieem zich niet meer voor er is
toen een structurele opiossing in de wet gekomen
In 2019 is een compensatieregeling op basis van herziening opengesteid
voor gedupeerden in de jaren 2014 2016
dit naar aanleiding van een
motie van het iid Omtzigt c s
Daarnaast zijn een deel van de
gedupeerden bij wie dit probieem zich voor heeft gedaan ondersteund
door gemeenten door middel van bijzondere bijstand
Het uitgangspunt bij de compensatieregeling op basis van herziening was
dat ex ondernemers zichzelf dienden te meiden bij de
Belastingdienst Toesiagen en ook zeif bewijs dienden aan te leveren Dit
bewijs kon worden opgevraagd bij de gemeente
Op 23 februari jl heeft de staatssecretaris van Financien Toeslagen en
Douane in een debat in de Eerste Kamer toegezegd in overieg te treden
met de minister van Sociale Zaken en Werkgeiegenheid om te zoeken
naar een opiossing voor gedupeerden van het omzetten van de
leenbijstand in een gift die leidde tot een toeslagvordering in de jaren
voor 2014 Ook de Tweede Kamer heeft hier vragen over gesteid en over
ondernemers uit de periode 2014 2016 die zich nog niet gemeid hebben
Er worden twee varianten van een opiossing

besproken

Variant A kan

binnen de bestaande kaders en werkprocessen worden uitgevoerd

maar

kent voor Minfin juridische fundamentele bezwaren omdat hiermee de in
het fiscale domain geldende 5 jaarstermijn voor herziening van besluiten
dient te worden doorbroken

Dit was bij de vorige regeling niet het gevai

Variant B kent juridisch minder fundamenteie bezwaren

maar kent

ernstige uitvoeringstechnische bezwaren voor de uitvoering waardoor
impiementatie op korte termijn niet mogelijk is Bij deze variant worden
geen besiuiten herzien maar een bedrag aan compensatie uitbetaaid
Beide varianten

•

ieiden tot risico s op precedentwerking en
Het gaat hier immers niet om onbehoorlijk bestuur of

A en B

uitstraiingseffecten
onrechtmatig overheidshandelen maar om een onbedoeid effect van de
samenioop van verschillende wet regelgeving Voortschrijdend inzicht
komt vaak voor zowei in de toeslagen en sociale zekerheid als
daarbuiten Daarmee is het precedentrisico ook breder dan alieen op deze
terreinen
Er worden diverse punten

•

regeiing
een

besproken welke van beiang zijn voor de

waaronder

eventuele iichtere toets

voor

gevallen tanger dan 10 jaar geleden

de harde knip van 10 jaar de ondersteuning door bijzondere bijstand en
de budgettaire aspecten

^

Deze komen in paragraaf 4 vender aan bod

Motie van het lid Pouw Verweij c s

om

362

over precedentwerking nooit ais argument gebruiken
gedupeerden compensatie te onthouden Tweede Kamer vergaderjaar 2020 2021 28
nr

48

Pagina 2 van 12

00004

In paragraaf 5 wordt kort stilgestaan bij eenzelfde probleem dat zlch
voordoet bij particulieren welke leenbijstand hebben ontvangen
Als laatste worden in paragraaf 6 een aantal alternatieven besproken
welke minder voor de hand liggen dan de twee uitgebreid uitgewerkte
varianten

Pagina 3 van 12

00004

Toelichtina
Inhoud
1

5

Achtergrond leenbijstand
De compensatieregeling op basis van herziening
Opiossingsrichtingen
Diverse punten die betrekking hebben op zowel variant A als variant B
Aandachtspunt leenbijstand particulieren

6

Alternatieven

2
3
4

1

Achtergrond leenbijstand

Sinds 1 januari 2004 kunnen gemeenten ingevolge het Besluit bijstandverlening
^
zelfstandigen 2004 Bbz algemene bijstand voor levensonderhoud voorlopig in
de vorm van een renteioze lening verstrekken naast een rentedragende lening
voor bedrijfskapitaal
Het kan gaan om inwoners die net een onderneming zijn
gestart bijvoorbeeld vanuit de bijstand maarook om gevestigde ondernemers
met een levensvatbaar bedrijf die tijdelijk in de problemen zijn gekomen en
tijdelijk ondersteuning nodig hebben Anders dan gewone bijstand geldt de
voorlopige leenbijstand voor levensonderhoud niet als inkomen in het jaar waarin
geld wordt overgemaakt omdat er een terugbetalingsverplichting tegenover staat
Als het goed gaat met de onderneming
levensonderhoud terugbetalen

kan de ondernemer de lening voor

Als het niet goed gaat

en

achteraf

na

het

boekjaar dat de lening is verstrekt het huishoudinkomen onder sociaal minimum
blijkt te zijn geweest kan de gemeente de lening kw ijtschelden Deze
kwijtschelding telde tot 2017 mee als inkomen in het jaar waarin de lening werd
kwijtgescholden Dit voigde uit de behandeling van deze kwijtschelding als
inkomen voor de inkomstenbelasting Omdat dit inkomen niet gepaard gaat met
geldstroom het geleende geld is immers al eerder verstrekt wordt
gesproken over “papieren inkomen Omdat het toetsingsinkomen voor de
toeslagen is gekoppeld aan het fiscale inkomen kon het papieren inkomen leiden
tot een lager recht op toeslagen en
tot
vanwege de voorschotsystematiek
terugvorderingen Dat is pijnlijk omdat het juist mensen treft die al in de
financiele problemen zitten
een

In 2014 werd dit probleem prominent op de kaart gezet door de Nationale

Ombudsman die FIN SZW opriep met een opiossing te komen
als voor bestaande gevallen

zowel voor nieuwe

Hoewel een completere tijdlijn nog wordt gemaakt

is bekend dat er ook eerder al signalen waren dat dit probleem zich voordeed en
zijn er ook Kamervragen gesteld in 2010 en 2013 In 2015 is de TK toegezegd
een opiossing te gaan zoeken In 2016 is deze structureel gevonden
via de
eindhetfing en vanaf 1 1 2017 is deze opiossing in working getreden voor
nieuwe gevallen is het probleem sindsdien verholpen

2

De compensatiereaeling op basis van herziening 2014 2016

Voor de jaren 2014 2016 is

aanleiding van de daartoe strekkende motie
compensatieregeling op basis van herziening
getroffen voor ex ondernemers^ die bij de berekening van de toeslagen nadeel
ondervonden van de omzettlng van de leenbijstand in een gift
van

het lid Omtzigt c s

naar

een

De keuze om terug te gaan tot het jaar 2014 had als achtergrond dat de

Ombudsman in dat jaar de oproep had gedaan om de problematiek structureel op
te lessen

^

^

ook voor bestaande gevallen

Het Bbz 2004 heeft voorlopende regelingen die vrijwel op dezelfde manier werken

Het betreft compensatie aan voormalig ondernemers natuuriljke personen
Bi
compensatie aan doorwerkende ondernemers zou mogelijk sprake zijn van staatssteun
Pagina 4 van 12

00004

De compensatieregeling op basis van herziening hield in dat de betreffende
ex ondernemer een schriftelijk verzoek kon indienen bij de
Belastingdienst Toeslagen om hiervoor in aanmerking te komen Daarbij moesten
de benodigde bewijsstukken worden overlegd waaruit bleek dat er in de jaren
2014 2016 sprake was geweest van omzetting door de gerreente van
ieenbijstand in een bedrag om niet De Belastingdienst Toeslagen kon nietzelf
achterhalen in welke gevallen hiervan sprake was geweest Gemeenten konden
niet aangeven in welke gevallen de omzetting aanleiding had gegeven tot
nadelige gevolgen voor het recht op toeslagen Wei konden betrokkenen aan de
gemeente vragen om een bewijsstuk

Als men zich had gemeld werd

het
beoordeling van de overlegde stukken
toeslagrecht
opnieuw
toegekend op basis van een toetsingsinkomen waarbij het inkomensbestanddeel
papieren inkomen buiten beschouwing werd gelaten Deze nieuwe toekenning
leidde ertoe dat eerdere terugvorderingen vervielen en reeds gedane betalingen
in verband met de terugvordering door de Belastingdienst Toeslagen werden
terugbetaald met rente Het toeslagbesluit veranderde hierdoor
over

na

het betreffende berekeningsjaar herberekend en

De compensatieregeling op basis van herziening is op 1 januari 2019 in werking

getreden

Een

beroep op de compensatieregeling op basis van herziening kon

worden gedaan tot en met 31 december 2019

Omdat het aantal ondernemers

dat zich meldde achterbleef bij de verwachtingen is de looptijd

via een

amendement van het lid Omtzigt bij het Belastingplan 2020
maanden

Uiteindelijk hebben zich 1 169

verlengd met 6
ex ondernemers gemeld

De TK was in het algemeen tevreden met de compensatieregeling op basis van

herziening De heer Omtzigt vroeg zich wel af of de regeling voldoende
tegemoetkwam aan situaties waarin ex ondernemers als gevolg van de
terugvordering van toeslagen in de schuldsanering terecht waren gekomen
Daarover heeft overleg plaatsgevonden met medewerkers van de Ombudsman

Zij herkenden dit probleem niet en gaven aan ook tevreden te zijn met de
compensatieregeling op basis van herziening
Los van de compensatieregeling op basis van herziening zijn een deel van de
ex

ondernemers toen het probleem zich voordeed

door gemeenten

ondersteund door middel van de bijzondere bijstand
Communicatie

Om gebruik te kunnen maken van de compensatieregeling op basis van

herziening dienden gedupeerden zichzeif te melden Op diverse manieren is
gepoogd de regeling duidelijk kenbaarte maken bij gedupeerden De regeling is
onder de aandacht gebracht op de website van de BD Toeslagen Daarnaast is de
regeling via gemeenten onder meer via hun websites en gemeentepagina s in
huis aan huiskranten

aandacht gebracht

en

via de kanalen van de Nationale Ombudsman

onder de

5ZW heeft gemeenten in de tweede helft van 2019 via de

Verzamelbrief en via

Schouders eronder

geattendeerd op de tijdelijke regeling
ONL PZO gevraagd een
persbericht over de regeling te verspreiden onder ondernemers VNG en Divosa
hebben tezelfdertijd op hun website aandacht gevraagd voor de regeling
Financien heeft aandacht gevraagd voor de regeling in het Uitvoeringspanel van
gemeenten en bij intermediairdagen ook Platform Stimulansz heeft aandacht
gevraagd voor de regeling
SZW heeft ondernemersorganisaties als VNO NCW MKB

Pagina 5 van 12

00004

3

Qplossinasrichtinaen

De meest voor de hand

basis de vorige regeling

liggende optie is om een regeling open te stellen met als
ditmaal echtervoor alle jaren waarin het probleem zich

heeft kunnen voordoen

2006 t

Dit impliceert dat

ex

m

2016

ondernemers die in de jaren 2006 2016 nadeel hebben

ondervonden voor hun recht op toeslagen als gevolg van de leenbijstand zich uit

eigen beweging moeten melden bij de Belastingdienst Toeslagen Hierbij zullen zij
bewijs moeten aandragen waaruit blijkt dat in die jaren sprake is geweest van
omzetting van een lening in een bedrag om niet De regeling heeft dus opnieuw
als uitgangspunt dat mensen zelf bewijs aanleveren Dit kan op de volgende twee
manieren

•

Jaren tot 10 jaar terug ^

gemeente

bewijs kan worden opgevraagd bij de

Langer dan 10 jaar terug bewijs opvragen bij de gemeente

kan enkel in nog lopende zaken en niet In afgesloten zaken
Archiefwet en de AVG

i v m

de

Het papieren inkomen in die jaren dient dan te worden vastgesteld

Dit

deel van het fiscale inkomen wordt dan in mindering gebracht op het

toetsingsinkomen dat is gehanteerd voor het betreffende jaar Op basis
van dit lagere toetsingsinkomen wordt het toeslagrecht voor dat jaar dan
opnieuw vastgesteid
•

Jaren langer dan 10 jaar terug ^
meer worden

bewijs langer dan 10 jaar terug kan niet

opgevraagd bij gemeenten deze hebben dit bewijs niet

meer voor handen

maken van een

Voor deze groep is het een optie om gebruik te

Nchtere toets

Dit kan bijvoorbeeid het aanleveren van

oud bankafschrift zijn of een inschrijving

bij de Kamer van
Koophandel in combinatie met een zichtbaar hoger papieren inkomen
dan voorgaande jaren Dit wordt nog nader uitgewerkt
Bij de lichtere toets kan het voorkomen dat de omzetting van de lening in
een gift niet kan worden vastgesteld door de Belastingdienst Toeslagen
Het recht op toestag kan dan niet worden herberekend
een

Er zijn vervolgens twee manieren waarop deze uitbetaling vorm kan krijgen

Deze

twee vormen worden hieronder opgesplitst in variant A en variant B

Variant A

het opnieuw openstelfen van de compensatieregeting op

basis van herziening

Het toetsingsinkomen in het betreffende jaar wordt verminderd met het papieren
inkomen

het bedrag van de gift

Hierop wordt het toeslagbesluit herzien Op

basis van deze herziening wordt de teveel betaalde toeslag uitbetaaid

vermeerderd met een rentevergoeding
Uitvoerbaarheid
De Dienst Toeslagen geeft aan dat het openstellen van een dergelijke regeling

uitvoerbaar is

Dat geldt zeker voor de jaren waarvoor de ex ondernemer een

beschikking van de gemeente kan overleggen waaruit blijkt dat er sprake is van
kwijtschelding Er kan gebruik worden gemaakt van de bestaande processen Dat
geldt ook voor oudere jaren De compensatieregeling op basis van herziening kan
in dit geval op korte termijn zodra er wetgeving is worden uitgevoerd en
uitvoeringskosten zijn beperkt Wei is het afhandelen van meldingen die
betrekking hebben op de jaren 2006 tot en met 2011 aanzienlijk
arbeidsintensiever dan bij de eerdere compensatieregeling omdat voor jaren voor
2012 gebruik gemaakt zal moeten worden van gegevens afkomstig uit het oude
Het opnieuw openstellen van de regeling voor mensen die in de jaren 2014 2016
gedupeerd zijn vergt wel goede motivering de voorgaande regeling was al verlengd en liep
tot 1 7 2020
aangezien dit precedenten kan scheppen
Pagina 6 van 12

00004

toeslagen systeem

Daarnaast kan een lichtere toets voor extra werklast zorgen

omdat in overleg met

ex

ondernemers gezocht zal moeten worden naar passend

bewijs waaruit blijkt dat er sprake was van leenbijstand
Voor de uitvoerbaarheid van een

regaling gebaseerd op het herzien van
beschikkingen geldt
Er kan gebruik worden gemaakt van het proces zoals dat is gebruikt voor
de compensatieregeling 2014 2016
De herziene beschikkingen worden opgenomen in de reguliere toeslagen
administratie
Door gebruik te maken van het bestaande proces kan de regeling in

principe per direct worden ingevoerd
Juridisch
De Uitvoeringsregeling Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen^ bepaalt

dat een toegekende of herziene tegemoetkoming die onherroepelijk is geworden
niet meer kan worden herzien als er vijf jaren zijn verstreken na de laatste dag

het berekeningsjaar waarop de tegemoetkoming betrekking heeft en de
belanghebbende niet binnen een jaar na de dagtekening van de beschikking tot
toekenning om herziening heeft verzocht Deze herzieningstermijn kan eventueel
doorbroken worden met een bijzondere wettelijke regeling SZkI heeft dit
vervangen voor specifieke bepaling in de Uitvoeringsregeling AWIR waarmee de
leenbijstand via herziening van het toegekende toeslagrecht over jaren langer
dan vijf jaar geleden wordt gecompenseerd
van

Variant A heeft juridisch meerdere fundamentele nadelen
•

De keuze voor herziening

brengt met zich dat beschikkingen langer dan
vijf jaar geleden daadwerkelijk worden herzien materieel wordt de
beschikking het besluit zelf aangepast terwiji deze beschikkingen
juridisch onherroepelijk en onaantastbaar zijn geworden op grond van
wet en regelgeving Op grond van wet en regelgeving hebben de
betrokken ministeries ook niet de bevoegdheid om de vijfjaargrens los te
laten

Het loslaten van de vijfjaargrens is daarmee een principiele keuze
stelselwijziglng die vender gaat dan dit dossier
De keuze voor herziening brengt een niet in te schatten precedentwerking
met zich ten aanzien van de juridische houdbaarheid van de vijfjaargrens
bij toeslagen en bij de fiscaliteit en dus ten aanzien van de
onherroepelijkheid en onaantastbaarheid van toeslagbeschikkingen en
fiscale beschikkingen lees belastingaanslagen rentebeschikkingen en
andere beschikkingen die 5 jaar of ouder zijn Het is een meer dan reele
verwachting dat er meer bezwaar en beroepsprocedures zullen worden
gevoerd over deze vijfjaargrens De gevolgen en kosten van het loslaten
van de vijfjaargrens kunnen significant zijn
Bij de hardheidsregeling de wet hardheidsaanpassing Awir speelde
dezelfde rechtsvraag herziening of een standalone compensatieregeling
Toen nog geen jaar geleden is expliciet gekozen voor een standalone
compensatieregeling en dus niet de herziening In het interim advies van
de Adviescommissie Uitvoering Toeslagen is ook expliciet afgeraden om
de vijf jaarstermijn te doorbreken
De Raad van State vroeg bij de hardheidsregeling expliciet aandacht voor
de onherroepelijkheid en onaantastbaarheid van beschikkingen en
precedentwerking In de Memorie van Toelichting is toen onder andere
geschreven vanwege de beginselen van rechtszekerheid en
rechtsgelijkheid wordt aan dergelijke onherroepelijk vaststaande
beschikkingen niet getornd Het past niet om de zaken waarin de
beschikking onherroepelijk vaststaat te heropenen en daarover naar
en

•

•

•

^

Artikel 21

eerste lid onder a van de Awir en artikel 5a

eerste lid onder a van de

Uitvoeringsregeling Awir

Pagina 7 van 12

00004

huidig inzicht opnieuw te beslissen Dat geldt des te meer ingeval de

eerdergenoemde vijfjaarstermijn is verstreken

Een keuze nu voor

herziening is niet te verklaren en in strijd met hetgeen wij toen hebben
•

geschreven aan onder andere de Tweede Kamer
Ambtelijk BZK en VWS hebben vanwege deze redenen ook aangegeven
grote bezwaren te hebben tegen variant A

Financieel programme en uitvoeringskosten
Voor de programmakosten geldt dat we de realisatiecijfers van de regeling 2014
De verwachting is dat er daarmee circa € 7 min aan
programmakosten zullen zijn waarvan circa € 3 5 min huurtoeslag € 2 min
zorgtoeslag en € 1 5 min kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget Deze
2016 extrapoleren tot 2006

naming geldt echter alleen als de omzetting van de lening in een gift kan worden
vastgesteld door de Belastingdienst Toeslagen Als er een lichte re toets geldt

waarbij dit niet het geval is kunnen de kosten aanzienlijk hoger uitkomen
Als we voor uitvoeringskosten voor de Jaren 2006 t m 2013 de realisatiecijfers
van

de regeling 2014 2016 extrapoleren komen we voor variant A uit op een

bedrag van circa € 0 65 min
Variant B

9 800 uren

10 fte

het openstellen van een compensatieregeling

Ook hier wordt gekeken naar het toeslagbesluit

bij deze regeling wordt het
toeslagbesluit echter niet herzien maar dient het verschll tussen het eerder
vastgestelde toeslagrecht en het nieuwe vastgestelde toeslagrecht te worden
uitgekeerd als compensatie vermeerderd met een rentevergoeding
Variant B kent uit juridisch oogpunt minder risico s dan variant A Deze variant
voorkomt het herzien van rechtens onaantastbare besluiten
Uitvoerbaarheid
Indien gekozen wordt voor een zelfstandige compensatieregeling in plaats van
een

compensatieregeling op basis van herziening

proces in te richten

is het noodzakelijk een nleuw

Hiervoor is altijd een aanpassing in de geautomatiseerde

systemen noodzakelijk Brieven moeten worden aangepast en de
compensatiebeschikkingen kunnen niet worden opgenomen in de reguliere
toeslagenadministratle omdat zij dan niet meer als zodanig herkenbaar zijn Dit
betekent onder meer dat compensatiebeschikkingen in een later stadium niet
meer

goed teruggevonden kunnen worden

De noodzakelijke systeemaanpassingen komen

bovenop de diverse voorstellen

die momenteel al worden geimplementeerd bij de Dienst Toeslagen in het kader
van

de hersteloperatie

ter uitvoering van alie maatregelen uit het wetsvoorstel

Verbetering uitvoerbaarheid toeslagen en reguliere aanpassingen zoals indexaties
en

noodzakelijk onderhoud van de bestaande systemen Aanpassingen in het

kader van deze compensatieregeling zijn daarom op zijn vroegst in 2023

haalbaar Tot die tijd is het niet mogelijk te starten met de compensatieregeling
Daarnaast geldt ook voor deze variant dat het afhandelen van

meldingen

aanzienlijk arbeidsintensiever is dan de eerdere regeling om dat voor 2012
gebruik gemaakt zal moeten worden van gegevens die afkomstig zijn van het
oude toeslagensysteem Daarnaast kan een eventuele lichtere toets voor extra
werklast zorgen omdat in overleg met ex ondernemers gezocht zal moeten
worden naar passend bewijs waaruit blijkt dat er sprake was van leenbijstand om
welk bedrag het gaat en op welk jaar de leenbijstand betrekking heeft
Juridisch
Een compensatie verlenen ter hoogte van het bedrag dat zou zijn verleend indien

het toeslagbesluit herzien zou worden

geeft juridisch geen bezwaren Dit is
ook
de
bijvoorbeeld
gedaan bij
regelingen voor onverplichte tegemoetkoming
Dit leidt met betrekking tot juridische aspecten tot de volgende voordelen
•

De keuze voor een compensatieregeling brengt met zich dat

beschikkingen die langer dan 5 jaar gelden niet formeel worden herzien
Pagina 8 van 12

00004

•

De vijfjaargrens blijft intact

er

is een minder directe

maar wel

negatieve

precedentwerking en mogelijke succesvolle procedures over de
vijfjaargrens worden voorkomen
•

De keuze voor een compensatieregeling komt overeen met de keuze bij

de hardheidsregeling
Tweede Kamer
•

De eerdere gekozen

lijn en motivering jegens de

wordt gevoigd

Via een nieuwe beschikking wordt wel een bedrag toegekend dat

overeenkomt met hetgeen zou worden gekregen bij een berziening

Een

burger ontvangt dus ook bij de compensatieregeling het juiste bedrag
Financieel programma en uitvoeringskosten
Ook voor variant B geldt voor de programmakosten dat we de realisatiecljfers van

de regeling 2014 2016 extrapoleren tot 2006 en dat daarmee circa € 7 min

aan

programmakosten is gemoeid {zie toelichting bij variant A Ook hierbij dient
opgemerkt te worden dat als er een lichte re toets geldt de kosten aanzienlijk

hoger uit kunnen vaiien
De uitvoeringskosten v w b variant B komen naar verwachting uit op circa € 2 8

min
2 800 dossiers 350 x 8 jaar x € 1 000 per dossier
Voor deze variant
geldt dat we de met de uitvoering gemoeide werkzaamheden aan een derde partij
uitbesteden De £ 2 8 min aan verwachte kosten is gebaseerd op de constructie
zoals die is toegepast bij de bezwaarwerkzaamheden uitgevoerd door KPMG Eiffel
in het kader van de TTKOl en TTK02

Deze constructie zou ook voor de

ieenbijstand een oplossing kunnen bieden
KPMG is geen extra financiering nodig
4

Voor aanlevering van de data aan

Diverse ounten die betrekkina hebben oo zowel variant A als B

Lichte

re

toets

Zoals hiervoor al aangegeven

hebben gemeenten doorgaans conform de

Archiefwet en de AVG

geen bewijsstukken meer beschikbaar omdat er meer dan

tien jaar verstreken is

Als gemeenten de informatie niet kunnen leveren

kan de

Belastingdienst Toeslagen niet vaststellen of een burger een gift heeft gekregen
en

of deze daardoor is benadeeld bij het toekennen van toeslagen Juridisch

gezien is het belangrijk dat iemand op enigerlei wijze kan bewijzen dat diegene
toeslag heeft moeten terugbetalen als gevolg van de omzetting van Ieenbijstand
In een gift Dit lijkt lastiger voor de jaren langer dan tien jaar terug gemeenten
kunnen dit bewijs behoudens wellicht bij uitzondering niet leveren en ook de
Belastingdienst kan in de aangifte niet zien wie een leenbijstand gift hebben
gekregen
Voor de gevallen langer dan tien jaar terug kan vaak dus geen bewijs meer
worden opgevraagd bij de gemeenten Een optie is om voor deze gevallen een
lichtere toets qua bewijsiast te laten gelden Hierbij kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan een bankafschrift een inschrijving bij de Kamer van Koophandel
een bewijs van verhoogd inkomen in een bepaald jaar etc Het zal erg lastig zijn
voor de
ex ondernemer om te bewijzen dat de Ieenbijstand daadwerkelijk is
omgezet in een gift Overwogen kan worden in overleg met de uitvoering
gemeenten belastingdienst om voor de ex ondernemers die gebruik maken
van de lichtere toets de bewijsiast te verlagen
Een lichtere toets met lagere bewijsiast voor oudere gevallen van langer dan tien
jaar terug isjuridisch verdedigbaar Wel is van belang dat dan goed wordt

omschreven wat het bewijs inhoudt hoe kan worden aangetoond dat

daadwerkelijk nadeel is ondervonden Als de toets onvoldoende is om aan te
kunnen tonen dat nadeel is ondervonden zullen de uitgaven onrechtmatig zijn
Bovendien kan bij gevallen ouder dan tien jaar toch in a e redeiijkheid van
iemand verlangd worden dat hij zij kan aantonen dat er recht is op compensatte
Het bewijs moet dus wel enige substantie hebben Daarnaast moet de toets ook
reeel zijn en uitvoerbaar voor zowel gemeenten als Belastingdienst

Pagina 9 van 12

00004

Het vraagstuk omtrent een eventuele lichtere toets zal vender moeten worden

uitgewerkt erzijn diverse bezwaren tegen een eventuele lichte toets M O
rechtmatigheidsrisico s Ook gevallen langer dan tien jaar die nog niet zijn
gecompenseerd moeten in aanmerking kunnen komen voor compensatie maar
de bewijslast moet voldoende zijn om vast te stellen dat daadwerkelijk nadeel is
ondervonden in verband met rechtmatigheid rechtsgelijkheid en doelmatigheid
De lichte toets zal dus zo zwaar mogelijk vorm moeten krijgen Op die manier
wordt voorkomen dat een grote groep mensen onterecht compensatie ontvangt
Daarnaast kan in de situatie dat de omzetting van de lening in een gift niet kan

worden vastgesteld door de Belastingdienst Toeslagen het recht op toeslag niet
worden herberekend

Voor deze groep gedupeerden zal in dat geval een opiossing

moeten worden gezocht

Gedacht kan worden aan het uitbetalen van een forfait

of er zal vanuit kunnen worden gegaan dat iemand het maximale bedrag aan

toeslag had moeten krijgen
Harde knip van tien Jaar
Een alternatief is om enkel te compenseren voor de jaren tot tien jaar terug Er
wordt in de compensatieregeling dan net als bij de vorige compensatieregeling

harde knip in jaren opgenomen Dit heeft echter het nadeel dat dit tot
ongelijke behandeling kan leiden zeker bij de gemeenten die nog beschikken
een

over

niet afgesloten dossiers of ondernemers die zelf hun bewijs kunnen

aanleveren

Compenseren tot tien jaar terug is juridisch dan ook lastiger te

onderbouwen als bij gelijke gevallen alleen de factor tijd verschilt Bovendien zat
in de oude regeling een

knip in jaren opgenomen en nu wordt door de politiek
gevraagd om deze termijn te verlengen Niet valt uit te sluiten dat dit met een
tienjaarstermijn weer gevraagd wordt
Een rechtvaardiging voor onderscheid zou kunnen worden gevonden in de
uitvoerbaarheid van de regeling Als er voor een bepaalde datum niet voldoende
gegevens beschikbaar zijn voor vaststelling van de tegemoetkoming dan kan
worden getwijfeld over de rechtmatigheid van een dergelijke tegemoetkoming
Het risico is dan te groot dat ten onrechte een tegemoetkoming wordt verstrekt
De verwachting is dat de politiek wel zal vragen om jaren langer dan tien jaar
terug te compenseren

Bijzondere bijstand en eerdere compensatie
In

principe is een eventuele compensatieregeling bedoeld om mensen die nog niet
tegemoet zijn gekomen alsnog te compenseren Een punt van aandacht bij een
eventuele regeling is dat een groep ex ondernemers al ondersteund is middels
bijzondere bijstand zij worden mogelijk ook nog gecompenseerd
Een dubbele tegemoetkoming lijkt op het eerste gezicht ongewenst

Bijzondere
bijstand is bedoeld om aantoonbaar noodzakelijke en onverwachte kosten te
dekken Het is dan ook geen reguliere inkomensondersteuning die naar eigen
inzicht kan worden besteed

De gemeente heeft de bevoegdheid om verstrekte

bijzondere bijstand in bepaalde gevallen terug te vorderen artikel 58 Pw
bijvoorbeeld indien de kosten waarvoor eerder bijzondere bijstand voor is
verstrekt achteraf alsnog door een andere voorziening worden gedekt
Gemeenten hebben autonomie om te besluiten om bijzondere bijstand al dan niet
terug te vorderen De bijzondere bijstand is namelijk zowel beleidsmatig als
financteel gedecentrallseerd Geadviseerd wordt dat het rijk het gesprek aangaat
met de VNG over de wijze waarop gemeenten omgaan met mensen die in
aanmerking komen voor compensatie maar die ook al bijzondere bijstand hebben

gekregen Bezien kan worden of eerder verstrekte bijzondere bijstand een
uitsluitingsgrond kan zijn in de eventuele nieuwe compensatieregeling
Toeslagen geeft aan waarschijnlijk wel te kunnen zien welke gedupeerden ex
ondernemers in 2014 2016 al zijn gecompenseerd deze ex ondernemers zullen
niet nogmaals worden gecompenseerd

Pagina 10 van 12

00004

Preceden twerking ui tstratingseffect
In het algemeen zit er aan het opnieuw openstellen van een compensatieregeling

ongeacht de variant waarvoor wordt gekozen als bijkomend effect een
precedentwerking en uitstralingseffect Het gaat hier immers niet om onbehoorlijk
bestuur of onrechtmatig overheidshandelen maar om een onbedoeld effect van
de samenloop van verschillende wet regelgeving Fouten of voortschhjdend
inzicht komt vaker voor zowel in de toeslagen en sociale zekerheid als
daarbuiten Daarmee is het precedentrisico ook breder dan alleen op deze
terreinen

Aandachtspunt is dat op 29 april jl een motie is aangenomen Kamerbreed
de regering verzoekt mogelijke precedentwerking nooit als argument te

die

gebruiken om mensen die gedupeerd zijn door falend overheidsbeleid
®
In de uitwerking van een
compensatie te onthouden waar ze recht op hebben
compensatieregeling kan worden gekeken of en hoe ongewenste
precedentwerking zoveel mogelijk kan worden beperkt Bij keuze voor variant B
zal dit eenvoudiger zijn dan bij de keuze voor variant A zie paragraaf 3
Communicatie
Communicatie geeft aan hetzelfde te kunnen doen als de vorige keer namelijk
het via de website onder de aandacht brengen via de social media en door

partners en stakeholders te vragen hetzelfde te doen Het gaat dus om een
brede openbare communicatie inzet De communicatie strategie zal zich richten
op ex ondernemers die leenbijstand hebben gekregen die omgezet is in een gift
Wiens problemen niet zijn opgelost door de bijzondere bijstand

Budgettair proces
Het budgettaire beslag ziet toe op zowel programme als apparaatskosten Op
ambtelijk niveau wordt nog gesproken over het budgettaire beslag van de diverse
varianten en vormgevingen Daadwerkeiijk overgaan op een compensatieregeling
kan pas zodra er dekking vastgesteld is Die dekking is er niet
Dekking voor de in te voeren regeling ontbreekt momenteel nog er zal hierover
nog overeenstemming moeten worden bereikt Een optte is om deze conform de
vorige regeling te dekken op de begrotingen van de betreffende departementen
De toeslagdepartementen geven echter aan hier geen dekking voorte kunnen
leveren de voorjaarsbesluitvorming is immers net afgerond
Een andere optie is
om voor dit dossier om generale dekking voor deze incidentele uitgaven te
verzoeken
Voor de dekking zijn een aantal opties beschikbaar
1

2

3

Dekking conform de regeling 2014 2016 Toeslagen dekt de
uitvoeringskosten en de betreffende toeslag departementen dekken de
programmauitgaven
De betreffende toeslag departementen dekken de programmauitgaven
en naar rato de uitvoeringskosten
Financien dekt zowel de uitvoeringskosten als de programmauitgaven

Uitvoeringstoetsen
Alvorens de regeling

zowel bij de keuze voor variant A als bij variant B definitief
doorgang kan vinden zal moeten worden afgewacht op een Uitvoeringstoets van
zowel de Belastingdienst als de gemeenten

®

Motie van het lid Pouw Verweij c s over precedentwerking nooit als argument gebruiken

om

362

gedupeerden compensatie te onthouden Tweede Kamer vergaderjaar 2020 2021 28
nr

48

Pagina LI van 12

00004

5

Aandachtspunt

leenbiistand particulieren

Particulieren kunnen in bepaalde situaties ook leenbijstand ontvangen Ook deze

leenbijstand kan worden omgezet in een gift Deze gift zorgt nog steeds voor een
hoger fiscaal inkomen Dit kan leiden tot een lager recht op toeslag Er zijn bij
Toeslagen tot nog toe vijf gevallen bekend bij wie dit probieem zich heeft
voorgedaan Het voornemen is om hardheidsclausulebeleid te schrijven voor deze
situatie omdat het hier lijkt te gaan om een onbedoeld gevolg dat de wetgever
zou hebben voorkomen als hij dat bij het maken van de eerdere Bbz
uitzondering
had voorzien Hierover vindt afstemming plaats met de beleidsdepartementen
Afhankelijk van de aantallen kan worden gekeken of het daarnaast wenselijk is
om ook voor deze situatie een structureie wettelijke oplossing te bieden
Hardheidsclausulebeleid is in beginsel gebonden aan de herzieningstermijn van
vijf jaar Hierdoor kan er dus verschil optreden in de voorgestelde
compensatieregeling en voorgenomen hardheidsclausulebeleid voor omgezette
leenbijstand verstrekt aan particulieren Voor deze laatste groep is op dit moment
overigens geen geval bekend dat ouder is dan 2016 langer dan vijf jaar terug
6 Alternatieven

•

De uitvoering van de regeling zal op basis van de alternatieve
uitvoerders
komen

conclusie niet per se bij de Belastingdienst terecht moeten
Afgesproken is dat de Belastingdienst actiever ontzien moet

worden in haar niet fiscale taken Alternatief kan om die reden daarom
nog worden gevonden in een regeling bij SZW Daar staat tegenover dat
de grondslag voor de compensatie is gelegen in de AWIR en de fiscale

behandeling van het papieren inkomen Vraag is ook of gemeenten
beschikken over de benodigde uitvoeringscapaciteit vanwege de
coronacrisis hebben zij ook veel steunmaatregelen die zij extra uitvoeren
•

Een regeling via bijzondere bijstand kan ook nog worden overwogen

Het

gaat hier echter niet om noodzakelijke kosten van het bestaan De

bijzondere bijstand is bovendien gedecentraliseerd

Voor compensatie is

de betrokken gedupeerde dan afhankelijk van de gemeente

De gemeente

is autonoom en kan niet gedwongen worden wel niet over te gaan tot

compensatie
•

De hardheidsclausule die sinds 7 juli 2020 is geregeld in artikel 47

lid van de AWIR

eerste

biedt geen wettelijke basis voor een

compensatieregeling omdat het om gevallen van meer dan vijf jaar
geleden gaat
•

Terugvaloptie is niets doen vanwege eventuele onuitvoerbaarheid of
andere argumenten Dit lijkt politick voorlopig niet realistisch
Tegelijkertijd is het goed om bij nadere uitwerking vast te stellen of een
rechtmatige en gerichte {doeltreffende en doelmatige compensatie
redelijkerwijs nog mogelijk is en openstelling van een regeling geen valse
verwachtingen schept bij de betrokken groep burgers in verband met de
bewijslast

Pagina 12 van 12

00004

To

Huffelen AC fAlexandral van

STAS

Cc

Persoonsgsgevens

Persoonsgegevens

I
Persoonsgegevens

From
Sent

Sun 5 30 2021 9 09 08 PM

Subject

Onderbouwing SZW mbt bijzondere bijstand

Received

Sun 5 30 2021 9 09 09 PM

Extra toelichting Leenbiistand docx

Alexandia

Bijgaaiid nog een kleiiie aanvulling voor liet overleg over leenbij stand morgen
Persoonsgegevens

00005

Extra toelichting Leenbijstand

Beslispunt vooraf

Zoals in de voorbespreking besproken is er in de notrtie Leenbijstand voor het BWP overleg maandag

31 mei om 14 00 een extra beslispunt opgenomen
Willen we een compensatieregeling openstellen

Dit beslispunt luidt als voIgt

Of is het mogelijk om via andere instrumenten zoals

de bijzondere bijstand mensen diezich in een schrijnende situatie bevinden te hetpen
Aan SZW is gevraagd een onderbouwing aan te leveren met betrekking tot dit punt De onderbouwing
en onze

reactie daarop vindt u hieronder

Onderbouwing SZW
SZW heeft aangegeven een opiossing via de bijzonder bijstand niet als optie te zien

Daarbij geven ze

devolgende onderbouwing
1

2

3

4

5

Gezien de aard van de problematiek is het niet logisch de verantwoordelijkheid bij de

gemeenten te leggen De problematiek vioeit voort uit de fiscale behandeling van het
‘papieren inkomen’ en de gevolgen daarvan voor de toeslagen Daar staan gemeenten
buiten Eerder is daarom ook gekozen voor een aparte compensatieregeling
De bijzondere bijstand is bedoeld voor mensen die geconfronteerd worden met
onvoorziene noodzakelijke dringende kosten dieze niet uit eigen middelen betalen bijv
een wasmachine die stuk gaat Bijzondere bijstand is niet bedoeld voor
schuldenproblematiek
De bijzondere bijstand is gedecentraliseerd gemeenten bepalen ofen hoezij die
verstrekken Het is niet passend dat het Rijk in dit geval voorschrijft dat gemeenten
moeten compenseren Dit is in de ambtelijke werkgroep ook aan de orde geweest
Beperking van de doelgroep tot alleen schrijnende gevallen leidt daarbij totongelijke
behandeling willekeur veel van de destijds door het ‘papieren inkomen’ probleem
gedupeerden die hun financiele problemen inmiddels al hebben opgelost komen dan niet
in aanmerking
Bij het debat in de Eerste Kamer op 23 februari 2021 heeft de Staatssecretaris van
Financien toegezegd om samen met de minister van SZW te laten onderzoeken of er ook
voor gevallen van voor 2014 tot een uitvoerbare vorm van compensatie kan worden
gekomen Het is zeer de vraag of de Kamers genoegen nemen met ‘compensatie’ via de
bijzondere bijstand

Reactie Financien

Wij snappen de zorgen van SZW maar kunnen ons niet in alle standpunten vinden We willen
daarover graag het volgende meegeven
1

2

3

4

5

Ditzou inhouden dat elke regeling die gevolgen heeft voor de toeslagen de
verantwoordelijkheid van Financien Toeslagen word Denk hierbij bijvoorbeeld ook aan de
Coronasteun en de schadevergoeding ihkv de aardbeving in Groningen Dit lijkt niet
wenselijk en terecht
Toen de problemen met de kwijtschelding van de leenbijstand zich voordeden zijn veel
ondernemers door gemeente geholpen zij ontvingen via de bijzondere bijstand het bedrag
dat zij aan toeslag terug moesten betalen De vraag kan worden gesteld waarom dat toen
wel kon maar het nu geen optie meer is
Gemeenten hebben autonomie en kunnen inderdaad niet zomaar worden opgedragen om
bedragen aan compensatie uit te betalen Wellicht kan hier in overleg met de VNG echter
wel lets over worden afgesproken
Door enkel schrijnende gevallen te compenseren blijft er inderdaad een groep over die
geen compensatie ontvangt Daarom snappen we het punt Wel kunnen we ons afvragen
of we altijd met terugwerkende kracht harde wet of regelgeving voor iedereen willen
opiossen of dat we vooral hulp willen bieden aan de meest schrijnende gevallen
Dit is inderdaad een belangrijke vraag waar samen met de minister van SZW moet
worden bezien in hoeverre compensatie voor de hele populatie wenselijk is

00006

0

Ministerie van Financien

WiiAizideb

o^ch
TER BESLISSING

Directle Directs

Belastingen

Aan

Toeslaqen en Douafe^

de staatssecretaris van Financien

Persoonsgegevens

Datum
21 iuni 2021

notitie

Beantwoordlng Kamervragen Leenbijstand

Notitienummer
2021 0Q00115S84

Persoonsgegevens

Aanleiding
De leden Snels

GroenLinks

en

Omtzigt

CDA

hebben op respectievelijk

22 februari 2021 en 3 maart 2021 Kamervragen gesteld over de leenbijstand

Beslispunten 1 t

m

3

Kopie aan
Bijiagen

beantwoordlng Kamervragen leenbijstand

3

versturen

Wij adviseren u om akkoord te gaan met bet verzenden van de
beantwoordlng van de Kamervragen van het lid Snels GroenLinks

1

van

2

het lid Omtzigt

CDA

in

en

bijiagen 2 en 3

Indian u akkoord bent kunt u dan de begeleidende brief in bijiage 1
ondertekenen

3

Geiet op de nadere afstemming die nog nodig is met andere

f

departementen dan SZW moeten wij u helaas adviseren om Ae
Kamerbrief leenbijstand pas na de beantwoordlng van de
KameKtcager
verzenden

Kamervraaen Snels

VvuT vijjiy

GroenUnksI en Omtzigt fCDAI

In de bijiagen 2 en 3 vindt u de beantwoordlng van de Kamervragen van het lid

Snels

GroenLinks

en

het lid Omtzigt

CDA

de minister van SZW worden verzonden

Kamer verzonden

De antwoorden zullen mede namens

Eerder is hierover een uitstelbrief aan de

het lijkt ons nu gewenst om zoveel mogelijk antwoorden te

versturen hoewel helaas op onderdelen nog niet alies beantwoord kan worden

De bedoeling was om alle vragen gelijktijdig te beantwoorden en daarbij ook al
een

eventuele oplossing voor te stellen

Daar wordt gevraagd om een oplossing

beantwoorden we nu door te verwijzen naar de Kamerbrief die geiet op nadere

interdepartementale afstemming pas later kan worden verstuurd
Daarnaast was de bedoeling om het antwoord op vraag 6 van de vragen van het
lid Omtzigt ook gelijktijdig te beantwoorden

Hierin wordt gevraagd om alle

schriftelijke documenten over de leenbijstand vanaf het jaar 2006 die
topambtenaren of bewindspersonen hebben bereikt Het antwoord op deze vraag
blijkt meer tijd te vergen en om die reden kiezen we ervoor de overige vragen te
beantwoorden met uitzondering van vraag 6 Deze documenten zullen later aan
de vragensteller worden verstrekt
In de kamervragen van het lid Omtzigt wordt ook ingegaan op het feit dat
mensen

als gevolg van de leenbijstand

zijn beland

en

had gehouden

problematiek in de schuldsanering zouden

dat de oude Bbz compensatieregeling daar geen

rekening mee

Daar waren eerder geen concrete signalen van bekend

Dat is
Pagina 1 van 2

00007

destijds ook met de Nationale ombudsman besproken die dat bevestigde
antwoorden op de Kamervragen wordt dat ook aangegeven

In de

Recent is echter

gebleken er bij de Dienst Toeslagen een schadevergoedingsverzoek ligt
ingediend op 25 januari 2021 van een ex“ ondernemer die stelt dat hij als
gevolg van de leenbijstand problematiek in de schuldsanering terecht is
gekomen Deze persoon heeft compensate ontvangen op grond van de oude
compensatieregeMng Bbz voor de terugvordering van toeslagen over 2015 De
ex
ondernemer eist nu schadevergoeding voor de extra kosten die hij in
verband met de schuldsanering waarin hij is beland stelt te hebben gemaakt Dit
verzoek waarvoor de Dienst Toeslagen Inmiddels ook een ingebrekestelling heeft
ontvangen moet nog in behandeling worden genomen Helaas is het signaal over
dit schadevergoedingsverzoek pas op 10 juni jl doorgegeven aan SR B bij de
start van de behandeling ervan Omdat dit nieuwe signaal zo laat boven tafel
kwam was het noodzakelijk de antwoorden op de kamervragen in verband
hiermee weer aan te passen In de antwoorden wordt nu ook melding gemaakt
van het schadevergoedingsverzoek Op het verzoek zelf moet dus nog worden
beslist
Kamerbrief leenbiistand
In overleg met de minister van SZW heeft u besloten tot het schrijven van een
Kamerbrief met daarin de dilemma s omtrent de leenbijstand

De diverse

toeslagdepartementen zijn inmiddels aangehaakt
De brief is samen met SZW opgesteld

andere toeslagdepartementen

nog nadere afstemming met de
Voorts zal ook afstemming met

maar vergt

VWS en BZK

lenV gezocht dienen te worden
voorkeursvariant
variant A

VWS en BZK zijn nog in overleg over hun
basis
van
de
eerste signalen zijn BZK en VWS kritisch op
Op

Er is dus nog geen overeenstemming over de aan te bevelen variant

Daarnaast heeft het de voorkeur om in de brief al het nodige te kunnen zeggen
over een

eventuele lichte toets harde knip en hierover dient nog het een en ander

te worden uitgezocht

Verder is er nog het dekkingsvraagstuk bij de eventuele

compensatieregeling

waarover nog

politieke besluitvorming nodig is

Pagina 2 van 2

00007

i

Si

i

Ministerie van Financien

TER BESLI5SING
Aar

de staatssecretaris van Financien

Toeslagen en Dou

Directie Directe

Va

Belastingen

Persoonsgegevens

Datum

28Jun 2021

notitie

Beantwoording Kamervragen Leenbijstand aangepast

Notitienummer

2021 0000126107

Persoonsgegevens

Aanleiding
De leden Snels

GroenLinks en Omtzigt CDA hebben op respectievelijk
22 februari 2021 en 3 maart 2021 Kamervragen gesteld over de leenbijstand
Deze zijn op vrijdag 25 juni in uw tas meegegaan De opmerkingen die u bij deze

Kopie aan

Kamervragen had zijn nu verwerkt

4

Beslispunten 1 t

m

3

Bijiagen

beantwoording Kamervragen leenbijstand

versturen
1

2

Wij adviseren u om akkoord te gaan met het verzenden van de
beantwoording van de Kamervragen van het lid Snels GroenLinks
van het lid Omtzigt CDA in bijiagen 2 en 3

en

Indien u akkoord bent kunt u dan de begeleidende brief in bijiage 1
ondertekenen

3

Gelet op de nadere afstemming die nog nodig is met andere

departementen dan SZW

moeten wij u helaas toch adviseren om de

Kamerbrief leenbijstand pas na de beantwoording van de Kamervragen te
verzenden

Bent u daarmee akkoord

Kamervragen Snels

GroenLinks

en

Omtzigt

CDA

In de bijiagen 2 en 3 vindt u de beantwoording van de Kamervragen van het lid

Snels

GroenLinks

en

het lid Omtzigt

CDA

De antwoorden zullen mede namens

de minister van SZW worden verzonden
U heeft een aantal opmerkingen gemaakt bij de Kamervragen

zijn verwerkt
u

U treft in geel gearceerd de gewijzigde passages

deze opmerkingen
In

bijiage 4 treft

ter info tevens de tekst van het amendement Omtzigt over verlening van de

compensatieregeling met zes maanden
U vroeg of

ex ondernemers zich nog steeds kunnen melden bij gemeenten om
bijzondere bijstand te krijgen Ambtelijk SZW geeft aan dat toentertijd bijzondere
bijstand is verstrekt door een aantal gemeenten maar dat de bijzondere bijstand
daar eigenlijk niet voor was bedoeld Bijzondere bijstand is namelijk gericht op
onverwachte bijzondere noodzakelijk kosten en niet op financiele nood als gevolg

toeslagterugvorderingen Dit gaat ook op voor ex ondernemers die zich nu
SZW geeft vender aan dat we niet in de Kamervragen kunnen aangeven
dat ex ondernemers nu nog kunnen verzoeken om bijzondere bijstand omdat dit

van

melden

echt een discretionaire bevoegdheid van gemeenten is

Gemeenten bepalen

uiteindeiijk wanneer zij iemand bijzondere bijstand verlenen

Pagina 1 van 2

00008

Kamerbrief leenbiistand
U stelde daarnaast een vraag over de timing van de Kamerbrief leenbijstand

Om

meerdere redenen lukt bet helaas niet om deze gelijktijdig met de Kamervragen
te verzenden

Allereerst vindt op dit moment nog ambtelijke afstemming plaats met betrekking
tot de voorkeursvariant

Er is een werkgroep opgericht en er zal naar verwachting
directeurenoverleg en DG overleg nodig zijn Zowel VWS als BZK geven op
medewerkersniveau aan vooralsnog niet akkoord te kunnen gaan met de keuze
voor variant A grotendeels vanwege de bezwaren die verband houden met een
stelselwijziging doorbreken van de vijfjaarstermijn Ook met J V vinden de
gesprekken hierover nog plaats
een

Ten tweede is er nog het dekkingsvraagstuk bij een eventuele

compensatieregeling

De IRF geeft aan dat er geen variant aan de Kamer kan

worden aanbevolen zonder dat hiervoor dekking is

Deze gesprekken lopen op
ambtelijk niveau maar verlopen erg moeizaam omdat de financiering in beginsel
bij de toeslagdepartementen gevonden moet worden
Een planning waarin de Kamerbrief voor het zomerreces lijkt dan ook niet meer

reeel

Nu er meerdere departementen betrokken zijn en er ook budget mee

gemoeid is

is het van

eventueel RWIZO

belang dat de onderraden worden doorlopen

CWIZO en

De laatste CWIZO voor het reces heeft al plaatsgevonden

Vooralsnog streven we ernaar om de brief in de eerste CWIZO na het zomerreces
te behandelen maandag 23 augustus
als daar geen weinig discussie plaatsvindt
ligt de brief dan in de MR van vrijdag 3 September We wilien daarbij wel
meegeven dat we daarin ook afhankelijk zijn van SZW

zij voeren de regie op de
brief Dat ligt ook voor de hand vanwege het feit dat de problematiek is ontstaan
als gevolg van de omzetting van de leenbijstand In een gift en het daarmee in
eerste instantie de portefeuille van de Minister van SZW betreft

Toeslagen heeft

de Awir op een correcte wijze toegepast Verder zijn we ook afhankelijk van de
uitkomsten van de gesprekken over het budget en de voorkeursvariant

Donderdag 1 juli 2021 vindt een werkgroep plaats met de toeslagdepartementen
waarin wordt gesproken over de voorkeursvariant De verwachting is dat in deze

werkgroep geen akkoord zal worden bereikt We streven ernaar om daarom
volgende week voor het reces nog een directeurenoverleg in te plannen

Pagina 2 van 2

00008

Ministerie van Financien

uXJ wecIciA

^

I
Oirectie Directe

1

TER BESLISSING

Belastingen

Tdeslagen

Aan

de staatssecretaris van Financien

gAJCw

Toeslaqen en Douan

J^i^keiAy 1

Persoonsgegevens

mfljC

S\^

uj

notitie

Leenmstand

eeA

Datum
12 augustus 2021

Si^lt

NotRienummer
2021 0000166407

Tussenvariant AB

Persoonsgegevens

c

Aanleiding
Kopie aan

Op 23 februari jl heeft u in een debat in de Eerste Kamer toegezegd om in
overleg te treden met de minister van SZW om te zoeken naar een opiossing voor
gedupeerden van Met omzetten van de leenbijstand in een gift die leidde tot een
toeslagvordering in de jaren voor 2014
Naar aanleiding van deze toezegging zijn twee opiossingsrichtingen
eerder ook met u en de Minister van SZW besproken

Variant A

een

uitgewerkt en

te weten

compensatieregeling op basis van herziening van eerdere

beschikkingen
Variant B

het openstellen van een compensatieregeling

Beide opiossingsrichtingen hebben voor

en

nadelen

Kort samengevat kan

worden gesteld dat opiossingsrichting A uitvoerbaar is

maar

fundamentele

stelselmatige nadelen heeft vanwege doorbreking van de vijfjaarstermijn Variant
B daarentegen heeft grote bezwaren vanuit de uitvoering maar is vanuit het
stelsel bezien het beste houdbaar Eerder heeft u gezamenlijk met de minister
van SZW de voorkeur uitgesproken voor schetsen van de nuloptie aan de Kamer
en

daarnaast van Variant A tov Variant B

De Minister van SZW en u hebben toen

ook aangegeven de Kamer te willen meenemen in de dilemma s op dit dossier De
andere toeslagdepartementen

BZK en VWS

spraken echter op ambtelijk niveau

een sterke voorkeur uit voor Variant B

Deze notitie streeft ernaar om een tussenoplossing

variant AB

uit te werken

waar alle

toeslagdepartementen naar verwachting mee kunnen instemmen
Hierbij blijven de voordelen van beide opiossingsrichtingen zoveel mogelijk
bestaan en worden de nadelen zoveel mogelijk beperkt
Beslispunt
Bent u ermee akkoord dat in de Kamerbrief de nuloptie

nietsdoen

en

variant AB worden opgenomen
Kern

Met de nieuwe opiossingsrichting wordt getracht om de eerder verkende

opiossingsrichtingen A en B te combineren Bij atle varianten zou een
burger hetzelfde bedrag ontvangen

Pagina 1 van 3

00009

•

•

Hierbij wordt de regeling vormgegeven als een zelfstandige compensatle
overeenkomstig opiossingsrichting B Via een wettelijke grondslag
daartoe wordt deze compensatie echter in de praktijk uitgevoerd
overeenkomstig een reguliere herziening opiossingsrichting A
Deze nieuwe opiossingsrichting vergt een wijziging in de tekst van het
standaard herzieningsbericht die door Toeslagen automatisch wordt
bij wijzigingen Hierin zai ook worden aangegeven dat
beschikking op het verzoek van de gedupeerde onderdeei is van de

verstuurd

compensatieregeling
•

De nieuwe opiossingsrichting wordt uitvoerbaar geacht en juridlsch

haalbaar

Toelichting
De nieuwe opiossingsrichting

compensatie via herziening

Bij de nieuwe opiossingsrichting wordt het eerdere toeslagbesluit materieei
herzien maar zal de belanghebbende een bericht een voor bezwaar vatbare
beschikking per toesiag jaar ontvangen van Toeslagen waarin wordt
aangegeven dat het uit te betalen bedrag onderdeei is van de
compensatieregeling leenbijstand De term herziening zal niet worden gebruikt
De nieuwe opiossingsrichting koppelt derhalve de uitvoeringsvoordelen van
opiossingsrichting A aan de waarborgen van opiossingsrichting B om in rechte
vaststaande besluiten van meer dan 5 jaar na afloop van het toeslagjaar
formeel niette herzien

Uitvoerbaarheid
•

Toeslagen schat in dat variant AB uitvoerbaar is daarbij geven ze aan dat
wordt verwacht dat Toeslagen hier vanaf het tweede kwartaal 2022 mee

kunnen beginnen Er moet hier overigens wel een wetswijziging
plaatsvinden het is niet zeker of deze wetswijziging ook zo snel
gerealiseerd kan worden

zou

»

Dit is afhankelijk van
a

het moment besluitvorming

De Kamer zal allereerst nog

meegenomen moeten worden in de dilemma s middels de
Kamerbrief en naar verwachting zal nog debat plaatsvinden over

de opties

nuloptie vs

Variant AB

En in die zin speelt ook mee

mogelijk nieuw kabinet zal vinden van deze kwestie
of de regeling volledig kan worden uitgevoerd conform het
wat een

C

b

reguliere proces van een herziening qua
uitbetaling verrekening rentevergoeding etc Als dat het geval is
dan kan bij besluitvorming in oktober de compensatieregeling ca
5 maanden later van start Als er in het proces dingen bij komen
afwijkend van regulier dan leidt dat al snel tot vertraging van
minstens 6 maanden

Stelselgevolgen
•

De keuze voor een compensatieregeling overeenkomstig de nieuwe
opiossingsrichting brengt met zich dat in rechte vaststaande
beschikkingen van meer dan 5 jaar na afloop van het toeslagjaar niet

formeel worden herzien
•

De vijfjaargrens blijft intact Het is echter mogelijk dat deze werkwijze in
de toekomst uitstralingseffect kan hebben naar andere

•

compensatie regelingen De benodigde wettelijke grondslag voorkomt
mogelijk succesvolle procedures van mogelijke verzoeken
Omdat materieei wordt herzien kan worden gesteld dat wel degelljk over
de vijfjaargrens been wordt herzien DGFZ acht het juridische risico op dit
moment echter klein

omdat deze compensatieregeling opgenomen zal

Pagina 2 van 3

00009

worden in de wet en daarmee wordt aangesloten bij de gemaakte keuzes
van
•

de Wet Hardheidsaanpassing Awir

De keuze voor de nieuwe oplossingsrichting komt formeel overeen met de
keuze bij de hardheidsregeling

Wet hardheidsaanpassing Awir

Ook bij

deze regeling is sprake van een inbreuk op de vijfjaarstermijn en op de

beginselen van rechtszekerheid en rechtsgelijkheid

Net als bij de

hardheidsregeling wordt mede op grond van het legaliteitsbeginsel deze
regeling vormgegeven via een wet in formele zin Hiermee wordt
gewaarborgd dat alleen de regering en de Staten Generaal gezamenlijk
tot een dergelijke regeling kunnen besluiten
Vervolg
Momenteel wordt gewerkt aan de Kamerbrief De leenbijstand is wetgeving van
SZW

het voortouw van deze brief ligt dan ook bij SZW De voorgenomen
planning voor deze brief treft u in onderstaande tabel

c

Datum

Wat

26 augustus

Directeurenoverieg concept Kamerbrief

Na directeurenoverieg

Brief voorleggen aan andere

toeslagdepartementen
16 September

OOT directeuren

17 September

Aanleverdatum CWIZO

27 September

CWIZO

8 oktober

MR

C

Pagina 3 van 3

00009

Ministerie van Financien

Directie Directs
TER BESLISSING

Belastingen EiToeslagen

Aan

de staatssecretaris van Financien

Toeslagen en Doua
Persoonsgegevens

nota

Kamerbrief Leenbijstand

Datum
17 September 2021
Notanummcr

2021 0000189510

Bijiagen
1

Kamerbrief Leenbijstand

Aanteiding
Op 23 februari heeft u aan de Eerste Kamer toegezegd in overleg te treden met
de minister van SZW om te zoeken naar een opiossing voor voormaiig Bbz
gerechtigden die voor het jaar 2014 zijn geconfronteerd met de problematiek van
het papieren inkomen Daarnaast hebben verschiliende leden van de Tweede
Kamer vragen gesteid over de ieenbijstand Als gevolg hiervan heeft onderzoek
piaatsgevonden en zijn gesprekken gevoerd Op basis hiervan is door u en de
minister van SZW besloten beide Kamers een dilemmabrief te sturen
is afgestemd met SZW

BZK VWS en J

Deze brief

V

Beslispunten
Bent u akkoord met bijgevoegde Kamerbrief en agendering daarvan voor de
CWIZO van 27 September

Toelichting
Samen met de minister van SZW heeft u aangegeven een voorkeur te hebben
geen nieuwe compensatieregeling open te stellen

Deze voorkeur wordt behandeld

in de diiemmabrief Daarnaast is besloten de Kamers mee te nemen in de

problematiek indien de voorkeur van beide Kamers gaat naar het invoeren van
een

compensatieregeling voor

de BBZ in de jaren voor 2014

ex

ondernemers die gebruik hebben gemaakt van

Deze problematiek hangt voornamelijk samen met

de rechtsongelijkheid die ontstaat omdat burgers zelf met bewijzen moeten

komen voor het hebben ontvangen van het papieren inkomen
daarvan

en

de hoogte

Dit zal voor veel burgers een probleem zijn

De Kamerbrief zal worden geagendeerd voor de CWIZO van 27 September
Vervolgens zal de brief worden behandeld in de MR van 8 oktober De Kamerbrief
zal worden verzonden aan zowei de Eerste Kamer als de Tweede Kamer
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing

Pagina 1 van 1

00010

Advies vltordcnsgei^ens

Toelichting

□ Minister
□ Staatssecretaris FB
E Staatssecretaris TD

Appred a^ nsgecnzsrtteuze wel niet uitbreiden compensatie
leenbijstand
U bent eerder met de Minister van SZW overeengekomen om geen
nieuwe compensatieregeling open te steilen voor de jaren v66r 2014
Deze lijn is opgenomen in de concept Kamerbrief

De brief beargumenteert dat er onvoldoende aanieiding is om de
compensatieregeiing voor eerdere jaren open te steilen Er is hier
immers geen sprake van onbehoorlijk bestuur onrechtmatig
overtieidshandelen of faien van het overheidssysteem De oorzaak van
de problematiek is uitsluitend gelegen in een samenloop van \«et en
regeigeving op verschiiiende terreinen Daamaast zijn er juridische en
uitvoeringsbezvwaren die het openstelien van de compensatieregeling
voor eerdere jaren moeilijk maken
Deze argumentatie gaat m i voorbij aan een beiangrijk punt het was
nooit de bedoeiing van de wet dat de ieenbijstand tot terugvorderingen
van toeslagen zou ieiden
Dat gegeven zou voldoende aanieiding
moeten zijn om een uitbreiding van de compensatieregeiing serieus te
overwegen Ook al is er geen sprake van onbehoorlijk bestuur of
onrechtmatig handelen doorde overheid
Daarmee is overigens niet gezegd dat het opensteiien van de
compensatieregeiing automatisch de uitkomst moet zijn De regeling
moet immers wel uitvoerbaar zijn De brief wijst terecht op de
uitvoeringscompiexiteit van deze regeling en die complexiteit wordt
groter naarmate we verder in het verieden gaan kijken

Afstemming met SZW
Bijgaande nota en diiemmabrief zijn parallei de lijn in gegaan bij SZW
Gisteren 22 September is
vangftrriajnsge^CTfetelijk het signaai gekomen
J^^oonsgegav|^en de lijn van de nota adviseertienheid van Kabinetsbaleiilj
Mogelijk komt SZW dus terug op de eerder afgestemde lijn

In dat geval

stelt SZW voor om het stuk niet de agenderen voor de CWIZO van 27

September daar zijn we eigeniijk sowieso ai te laat voor en om een
overleg op hoogambtelijk politiek niveau te piannen U ontvangt hier
dan een separaat advies over

00011

BOA adviseur

Persoonsgegevens

Notitienummer

DB 189510

Kamertrief Leenbijstand

Datum
23 September 2021

Heden

00011

‘df’

Ministerie van Financien

HEDEN

Directie Directe

TER BESLISSING

Belastingen

Toeslagen

Aan

De staatssecretaris van Financien

Toeslagen en Dou

Persoonsgegevens

nota

Nota Kamerbrief Leenbijstand oktober

Datum
28 oktober 2021
Notanummer
2021 0000216790

c

Bijiagen
1

Kamerbrief Leenbijstand

Aanleiding
Op 23 februari heeft u aan de Eerste Kamer toegezegd in overleg te treden met
de minister van SZW om te zoeken naar een oplossing voor voormalig Bbz
gerechtigden die voor het jaar 2014 zijn geconfronteerd met de problematiek van
bet papieren inkomen Daarnaast hebben verschillende leden van de Tweede
Kamer vragen gesteld over de leenbijstand Als gevolg hiervan heeft onderzoek
piaatsgevonden en zijn gesprekken gevoerd Op basis hiervan is door u en de
minister van SZW besloten beide Kamers een dilemmabrief te sturen Op de
eerder door u geaccordeerde brief heeft ambtelijk SZW
na overleg met stas
SZW
een aantal wijzigingen doorgevoerd
De strekking van de brief is hetzelfde
gebleven en wordt vanwege de wijzigingen opnieuw aan u voorgelegd
BesMspunten
•

Bent u akkoord met bijgevoegde Kamerbrief en agendering daarvan voor
de CWIZO van 8 november

•

C

Bent u akkoord met de lijn dat de note s die ten grondslag liggen aan

deze Kamerbrief vallen onder actieve openbaarmaking en dus verzonden
dienen te worden met deze brief

Toelichting
Kamerbrief

Ongewijzigde hoofdlijn van de brief
•

Per brief informeren u en de staatssecretaris van SZW het parlement over de
dilemma s bij het vinden van een oplossing voor de mensen die voor het jaar

2014 zijn geconfronteerd met een verminderd recht op toeslagen door de

omzetting van een Bbz lening in een gift De conclusie van de brief zoals
eerder ook door u geaccordeerd is ongewijzigd het kabinet acht het anno
2021 alsnog openstellen van een compensatieregeling voor deze mensen
wegens grote juridische bezwaren onwenselijk Voorts zou het uitvoeren
ervan een moeilijk uitvoerbare opdracht zijn
Wijzigingen in de brief
De conceptbrief is aangepast naar aanleiding van de diverse overleggen die
SZW over de conceptbrief heeft gevoerd De belangrijkste wijzigingen zijn als

•

voIgt

Paging 1 van 2

00012

O

Eerder werd in de brief gesteld dat de problematiek niet het gevolg is van
falen van het overheidssysteem

Nu wordt in de brief

paragraaf 4 1

de verantwoordelijkheid van de overheid voor de problematiek erkend
“Ook al gaat het hier om een rechtmatige uitvoering van de wet neemt
dat niet weg dat er sprake is geweest van overheidshandelen waarvan
o

c
o

o
o

burgers negatieve effecten hebben ondervonden
In paragraaf 4 2 wordt nu duidelijker beargumenteerd waarom een
hardheidsregeling als oplossingsvariant is afgevallen Het instellen van
een hardheidsregeling voor schrijnende gevallen brengt een grote
uitdaging met zich mee om heldere algemene criteria te formuleren voor
wat onder het subjectieve begrip schrijnende gevallen moet worden
verstaan waarbij die criteria bovendien in de uitvoering eenduidig
moeten kunnen worden toegepast Het instellen van een dergelijke
nieuwe hardheidsregeling kan bovendien leiden tot ongelijke behandeling
ten opzichte van de reeds eerder gecompenseerde ex ondernemers in
de vorige Compensatieregeling 2014 2016
Daar waar eerder een nieuwe compensatieregeling werd aangeduid als
terugvaloptie wordt nu gesproken over de overgebleven variant
waarbij het kabinet ook deze overgebleven variant onwenselijk acht
De uitvoeringsaspecten zijn verder aangevuld
Er wordt opgemerkt dat het kabinet demissionair is

Actieve openbaarmakinq
•

Deze Kamerbrief is uitgegaan naar aanleiding van een toezegging aan de
Eerste Kameren valt sec gezien in eerste instantie onder categorie D

kennis

informatiedeling van de regels omtrent actieve openbaarmaking Stukken
die vallen onder categorie D vallen op dit moment niet onder actieve
openbaarmaking
De Kamerbrief gaat echter ook richting de Tweede Kamer niet op verzoek en
bevat een kabinetsstandpunt over het niet invoeren van een nieuwe
compensatieregeling Daarom valt onzes inziens de Kamerbrief ook onder
categorie B beleidsvorming en achten wij het wenselijk om de onderliggende
nota s en stukken gelijktijdig met de Kamerbrief openbaar te maken
SZW staat hier anders in en stelt zich
vooraisnog op het standpunt dat de
Kamerbrief onder categorie D valt De stukken hoeven daarom volgens SZW
niet actief openbaar te worden gemaakt De keuze om de nota s al dan niet
openbaar te maken wordt nog voorgelegd aan de Staatssecretaris bij SZW
en

•

c
•

Archief
In de brief wordt tevens gesproken over de door het lid Omtzigt gevraagde

Archiefstukken

Deze stukken zullen worden meegestuurd met de Kamerbrief U

zult deze stukken in een later stadium nog van ons ontvangen

omdat we de

stukken op dit moment nog lakken

Bij deze stukken worden geen individuele
casussen verzonden wel wordt in de Kamerbrief melding gemaakt van een fiink
aantal hardheidsclausuleverzoeken die door de jaren been bij de Belastingdienst
voor zover wij
zijn binnen gekomen Deze hardheidsclausuleverzoeken zijn
kunnen zien
telkens afgewezen
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing

Paging 2 van 2

00012