Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

25 834

Problematiek rondom asbest

Nr. 194

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2023
Het gebruik van asbest is in de EU bijna 20 jaar verboden en in Nederland
zelfs al langer. Toch is het nog steeds volop aanwezig in onze leefomgeving, bijvoorbeeld in oude gebouwen. Het vormt dan ook nog steeds
een aanzienlijke bedreiging voor de gezondheid. Dagelijks zetten
werknemers zich in om het asbest uit onze samenleving te verwijderen.
Dit werk mag nooit ten koste gaan van de veiligheid en gezondheid van de
betrokken werknemers. Daarom heeft Nederland strenge asbestregelgeving. In 2018 heeft de toenmalige Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid een meerjarenaanpak gepresenteerd om een aantal
fundamentele verbeteringen door te voeren in het asbeststelsel op het
gebied van arbeidsomstandigheden.
Ook op EU-niveau wordt de noodzaak gevoeld werkenden beter te
beschermen tegen de risico’s van asbest. Maar liefst 78% van de
werkgerelateerde kanker in de lidstaten houdt verband met de blootstelling aan asbest.1
Op 28 september 2022 publiceerde de Europese Commissie een voorstel
tot herziening van de regelgeving over blootstelling aan asbest op de
werkplek. Dit is onderdeel van een breder pakket gericht op het streven
naar een toekomst zonder asbest voor EU-burgers. Uiteindelijk heeft de
Raad van de Europese Unie op 23 oktober 2023 ingestemd met een
herziening van de EU-Richtlijn betreffende de bescherming van
werknemers tegen blootstelling aan asbest tijdens het werk (hierna:
Asbestrichtlijn).2

1

European Occupational Diseases Statistics (EODS) – Experimental statistics – Eurostat
(Europa.eu)
2
Richtlijn (EU) 2023/2668 van het Europees Parlement en de Raad van 22/11/2023 tot wijziging
van Richtlijn 2009/148/EG betreffende de bescherming van werknemers tegen de risico’s van
blootstelling aan asbest op het werk

kst-25834-194
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 834, nr. 194

1

Met deze brief informeer ik u over de Europese regelgevingswijzigingen
en de voortgang van de meerjarenaanpak op asbest. Ook kom ik tegemoet
aan een aantal toezeggingen, op het gebied van certificatie respectievelijk
innovatie.
Herziening Europese Asbestrichtlijn
Op 28 september 2022 heeft de Europese Commissie (hierna: EC) een
voorstel tot herziening van de Asbestrichtlijn gepubliceerd. Hierna stelden
de Raad van de Europese Unie (hierna: Raad) en het Europees Parlement
(hierna: EP) hun positie vast. De onderhandelingen in de Raad richtten
zich met name op de verlaging van de grenswaarde voor asbest en de
introductie van een nieuwe, betere meetmethode voor de concentratie
van asbestvezels in de lucht (gebaseerd op elektronenmicroscopie).
Nederland stond hier positief tegenover. Nederland heeft de laagste
grenswaarde van Europa en gebruikt al een meetmethode gebaseerd op
elektronenmicroscopie. De triloog tussen de Raad, het EP en de EC heeft
uiteindelijk tot een voorlopig politiek akkoord geleid op 27 juni 2023. Om
tot dat akkoord te komen is het Voorzitterschap van de Raad tegemoetgekomen aan een aantal amendementen van het EP. Op 19 juli stemde
CoRePer met gekwalificeerde meerderheid in met het akkoord. Het EP
heeft ingestemd op 3 oktober en de Raad formeel op 23 oktober 2023. De
herziene Asbestrichtlijn is vervolgens op 30 november jl. gepubliceerd in
het Publicatieblad van de Europese Unie. Dat betekent dat de Richtlijn
uiterlijk 21 december 2025 geïmplementeerd moet zijn in de nationale
regelgeving.
Voor werkenden in de EU is het heel goed nieuws dat de nieuwe
Asbestrichtlijn tot verdere bescherming leidt. De huidige grenswaarde
voor asbest van 100.000 vezels/m3 wordt in stappen drastisch verlaagd
naar de grenswaarde van 2.000 vezels/m3 die wij in Nederland al
hanteren. Dit draagt ook bij aan een gelijker speelveld binnen de Unie. De
nieuwe Richtlijn brengt tegelijkertijd ook verplichtingen met zich mee. Dit
heeft naar alle waarschijnlijkheid ook consequenties voor de meerjarenaanpak asbest.
Meerjarenaanpak asbest
In 2018 is een meerjarenaanpak gestart, gericht op het doorvoeren van
een aantal fundamentele verbeteringen op het gebied van arbeidsomstandigheden in het asbeststelsel3. De voorgenomen verbeteringen zorgen
ervoor dat het asbeststelsel meer risicogericht wordt, dat asbestregels
eenduidig zijn en verantwoorde innovaties de ruimte krijgen. Verder komt
er meer regie bij de overheid te liggen. Hiermee wordt de veiligheid van
werkenden geborgd zonder dat daar onnodige kosten bij komen kijken. In
de voorgenomen regelgeving wordt ook een nieuw blootstellingsmodel
SMART-nieuwe stijl (hierna: SMART-ns) opgenomen voor het maken van
een risicobeoordeling voorafgaande aan de werkzaamheden met asbest.
Zowel de voorgenomen aanpassingen in de regelgeving als SMART-ns
dragen bij aan een meer risicogerichte aanpak en het wegnemen van
belemmeringen voor innovatie.
Hieronder informeer ik u achtereenvolgens over; 1) de voortgang van
wijzigingen in de regelgeving, 2) certificatie, 3) SMART-nieuwe stijl en
4) innovatie.

3

Kamerstuk 25 834, nr. 150

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 834, nr. 194

2

1. Voortgang wijzigingen regelgeving
De voorgenomen regelgevingswijzigingen zijn opgedeeld in een eerste en
een tweede tranche. De wijzigingen in de eerste tranche zijn in september
2022 via het Ontwerpbesluit aan de ministerraad voorgelegd. Die heeft het
voorstel aanvaard. Op 24 oktober 2022 zijn via de voorhangprocedure de
wijzigingen van het Asbestverwijderingsbesluit 2005 (hierna: AVB) en het
Besluit bouwwerken leefomgeving (hierna: Bbl) aan uw Kamer
voorgelegd.4 Een voorhangverplichting geldt strikt genomen alleen voor
de (meer technische) wijzigingen van het AVB en Bbl. Er zijn tijdens de
voorhang veel vragen gesteld over de wijzigingen in de arboregelgeving
en/of het bredere asbestbeleid.5 De beantwoording van deze vragen was
geagendeerd op het debat Gezond en Veilig Werken van 15 juni 2023.
Hierna is het ontwerpbesluit voor advies aan de Raad van State gezonden.
Zodra de mogelijke implicaties van de EP-amendementen in de
Asbestrichtlijn op het ontwerpbesluit duidelijk werden, heb ik de Raad van
State gevraagd de advisering aan te houden. Dit in afwachting van een
gedachtewisseling met de Europese Commissie over de interpretatie van
een aantal onderdelen. De interpretatie van een aantal artikelen bepaalt
immers of het ontwerpbesluit daarop moet worden aangepast. Hier wil ik
graag duidelijkheid over hebben. Een eerste contactmoment met de EC
heeft inmiddels plaatsgevonden.
De voornaamste vraag is hoe de in de Asbestrichtlijn opgenomen
vergunningenplicht voor bedrijven die sloopwerkzaamheden of asbestverwijderingswerkzaamheden uitvoeren zich verhoudt tot het certificatiestelsel in Nederland en tot het bestaande systeem van (sloop)meldingen.
Het voorgenomen ontwerpbesluit brengt bovendien veranderingen aan in
de wijze waarop wij het certificatiestelsel inzetten. Het ontwerpbesluit
maakt het namelijk mogelijk om voor een groter deel van de asbestverwijderingen gebruik te maken van een niet-gecertificeerd bedrijf. Eind januari
heb ik opnieuw contact met de EC om verdere duidelijkheid te krijgen over
de interpretatie van een aantal vereisten vanuit de Richtlijn. Mogelijk
maken deze vereisten het nodig om het ontwerpbesluit aan te passen. Dat
kan ook een aanzienlijke wijziging zijn. Ik vind het in die situatie niet
wenselijk om het ontwerpbesluit nu door te zetten en wil eerst het gesprek
(en eventuele vervolggesprekken) met de EC afwachten.
Een aantal wijzigingen uit het ontwerpbesluit staat los van de meer
fundamentele stelselherziening. Ik bekijk de mogelijkheden om die
wijzigingen met een nieuw ontwerpbesluit in procedure te brengen, zodat
een aantal punten waar dringend aanpassing op nodig is al wel in werking
kan treden, vooruitlopend op de meer fundamentele wijzigingen. Het
betreft hier bijvoorbeeld een aanpassing voor (kraan)machinisten die met
asbest werken en een toevoeging aan de uitzondering op de asbestinventarisatieplicht die noodzakelijk is in het kader van de energietransitie, bv.
voor netbeheerders. Deze wijzigingen zijn al – als onderdeel van het
hiervoor bedoelde ontwerpbesluit toekomst asbeststelsel – bij uw Kamer
voorgehangen.
2. Certificering
Certificering is één van de instrumenten die het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (SZW) gebruikt om de veiligheid en de
gezondheid van werknemers te beschermen. Een certificatieplicht wordt
ingezet als een extra borging op het veilig uitvoeren van de werkzaamheden, naast de bestaande wettelijke eisen. Om tegemoet te komen aan
4
5

Kamerstuk 25 834, nr. 189
Kamerstuk 25 834, nr. 192

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 834, nr. 194

3

mijn toezegging in het tweeminutendebat Gezond en Veilig Werken van
14 juni 2022 vindt u in de bijlage bij deze brief een uitgebreide
beschrijving van het certificatiestelsel in het asbestwerkveld op dit
moment. Hiermee geef ik een update van de brief van 13 februari 2020
waarin ik u eerder een toelichting heb gegeven over certificatie en
accreditatie.6
Nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling publiek en privaat
Zoals toegelicht in mijn brief van 26 november 20217 volgt er nog een
tweede tranche van regelgevingswijzigingen. Deze richt zich met name op
de opname van eisen uit de certificatieschema’s in de Arbo regelgeving.
Het gaat hierbij om eisen over de manier waarop asbest verwijderd moet
worden. Hiermee kan de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) direct op de
betreffende eisen handhaven. Daarmee wordt de publieke sturing en
handhaving op deze normen versterkt. Zoals ik hiervoor heb vermeld heb
ik eind januari opnieuw contact met de EC om meer duidelijkheid te
verkrijgen over een aantal vereisten vanuit de Richtlijn. Aan de hand
hiervan zal ik bepalen of, en zo ja in hoeverre, het certificatiestelsel in de
huidige vorm in stand kan blijven en of er een tweede tranche regelgevingswijzigingen komt.
3. SMART-nieuwe stijl
In mijn brief van 26 november 2021 heb ik u ook geïnformeerd over het
nieuwe instrument SMART-ns, dat in belangrijke mate zal gaan bijdragen
aan een meer risicogericht stelsel. Het instrument is in het ontwerpbesluit
verankerd als manier om het te verwachten blootstellingsniveau vast te
stellen en de stand van de wetenschap te verduidelijken.
SMART-ns versie 1.0 is inmiddels gereed. Het gebruik van het instrument
SMART-ns kan een belangrijke bijdrage leveren aan de bewustwording
van de blootstelling aan asbestvezels. Dit motiveert tot het verlagen van
deze blootstelling.
Het instrument maakt dat het werken in de praktijk voor de betrokken
werknemers er echt anders uit gaat zien. Hier ben ik mij van bewust en
hier heb ik aandacht voor. De ingebruikname van SMART-ns is gekoppeld
aan de inwerkingtreding van het ontwerpbesluit. De komst van de
Asbestrichtlijn staat de ingebruikname van SMART-ns niet in de weg,
maar het instrument zal mogelijk wel moeten worden aangepast. Zodra
daar duidelijkheid over is, zal ik bezien hoe SMART-ns kan worden
aangepast en wanneer invoering in de rede ligt. Dit zal waarschijnlijk
samenhangen met het moment van de wijzigingen in de regelgeving.
Voor invoering van SMART-ns zal er in praktijksituaties getest worden.
4. Innovatie
Het stimuleren van innovatie vormde een belangrijk onderdeel van mijn
beleidsreactie uit 2018. Een grote mijlpaal was het openen van het
onafhankelijke Validatie- en Innovatiepunt Asbest (VIP) op 2 juni 2020.8
Na de opening van het VIP kwamen er vrij snel aanvragen binnen. In de
eerste twee jaar van het VIP zijn twaalf aanvragen ingediend, waarvan er
uiteindelijk acht zijn goedgekeurd. Daarna droogde de stroom van
aanvragen op. Hierop heeft het VIP, op verzoek van SZW, een enquête
onder stakeholders gehouden. Naar aanleiding van de resultaten van deze
6

Kamerstuk 29 304, nr. 8
Kamerstuk 25 834, nr. 186
8
Kamerstuk 25 834, nr. 170
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 834, nr. 194

4

enquête heeft het VIP actie ondernomen om de bekendheid van het VIP te
verbeteren. Zo is er een animatiefilmpje over het VIP uitgebracht met
uitleg over hoe het validatieproces in zijn werk gaat. Ook is er een Engelse
versie gemaakt van de VIP-website en zijn de belangrijkste documenten
vertaald. Hiermee is het indienen van een verzoek aan het VIP vanuit het
buitenland laagdrempeliger. Daarnaast is er een netwerkvoorziening op
de VIP-website ingericht om ervoor te zorgen dat bedrijven elkaar
makkelijker kunnen vinden en het initiatief kunnen nemen om bestaande
of innovatieve werkwijzen samen verder te ontwikkelen of te laten
valideren. Op dit moment bekijkt het VIP de mogelijkheden om de
reikwijdte van het VIP uit te breiden.
In het Commissiedebat Gezond en Veilig Werken van 12 mei 2022
(Kamerstuk 25 883, nr. 435) en ook in het tweeminutendebat Gezond en
Veilig werken van 14 juni 2022 heeft Uw Kamer vragen gesteld over de
voortgang in innovatieve technieken en het overleg met VNG en Aedes
over de mogelijkheden om innovatie te versnellen.
Conform mijn toezegging in het tweeminutendebat Gezond en Veilig
Werken van 14 juni 2022 ben ik in gesprek gegaan met Aedes en de VNG
over de mogelijkheden om innovatie in de asbestsector te versnellen. Met
Aedes zijn er inmiddels twee gesprekken gevoerd, zowel verkennend als
meer verdiepend. De VNG heeft naar aanleiding van ons gesprek laten
weten het initiatief te willen nemen om volgend voorjaar verdiepende
sessies op een aantal thema’s te organiseren, waaronder innovatie, om
aan de hand van concrete casussen knelpunten en oplossingen te
identificeren. Ik ben blij met het initiatief van de VNG en zie uit naar de
uitkomsten daarvan.
Op 21 mei en op 8 december 2023 zijn er met een groot aantal stakeholders (in totaal ruim 40) gesprekken geweest over innovatie binnen de
asbestsector. De opbrengsten hiervan kunnen mede als input worden
gebruikt voor de verdiepende sessie die VNG in de eerste helft van 2024
gaat organiseren.
In het debat van 14 juni 2022 heb ik ook toegezegd door het VIP een
analyse te laten uitvoeren naar de redenen waarom innovaties achterblijven bij de verwachting. Deze analyse is gereed en treft u, conform mijn
toezegging, bijgaand aan.
Ik zal uw Kamer in de loop van 2024 nader informeren over de uitkomsten
van de verdiepende sessie van de VNG, de nog te voeren gesprekken met
stakeholders en de mogelijke uitbreiding van de reikwijdte van het VIP. Ik
zal daarbij, mede op basis van al hetgeen is «opgehaald», ook ingaan op
de analyse van het VIP en zal aangeven welke verdere stappen ik ga zetten
om innovatie zoveel mogelijk te stimuleren.
Ten slotte
Er is de laatste jaren hard gewerkt om de regelgeving voor het gezond en
veilig werken met asbest nog beter te maken. Het is spijtig dat de
Europese regelgeving wordt aangepast op het moment dat het ontwerpbesluit in een vergevorderd stadium is. Ik wil nu de tijd nemen om de
consequenties van de Asbestrichtlijn op onze voorgenomen wijzigingen
goed in kaart te brengen. Het moet worden voorkomen dat de regelgeving
nu wijzigt en dat er over twee jaar opnieuw veranderingen doorgevoerd
moeten worden. De Asbestrichtlijn moet uiterlijk 21 december 2025
geïmplementeerd zijn in de nationale regelgeving. Twee jaar is een korte
periode om al deze wijzigingen door te voeren. Deze ambitieuze agenda
vraagt om een goede samenwerking met partijen binnen en buiten de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 834, nr. 194

5

asbestsector om tot een mooi eindresultaat te komen en een goede
implementatie in de praktijk te bereiken. Ik wil betrokken partijen
oproepen om hieraan een bijdrage te leveren.
Ik ben mij bewust dat de onduidelijkheid over wanneer nieuwe regelgeving in werking treedt en hoe deze er precies uit komt te zien lastig is
voor mensen die dagelijks in de asbestbranche werkzaam zijn of er
dagelijks mee te maken krijgen. Ik zal de stakeholders betrokken houden
bij het proces en hen zo spoedig mogelijk duidelijkheid geven over het
verdere verloop. Vanzelfsprekend zal ik dan ook Uw Kamer nader
informeren.
Tenslotte wil ik benadrukken dat, als asbest wordt verwijderd, het van
groot belang is dat dit op een gezonde en veilige manier gebeurt.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 25 834, nr. 194

6