Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

4029
Vragen van het lid Van Kent (SP) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het onterecht korten van leningen op de bijstand
(ingezonden 22 juli 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Wiersma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 14 september 2021).
Vraag 1
Wat vindt u ervan dat de gemeente Rotterdam Ibrahim kortte op zijn
bijstandsuitkering omdat hij een lening van zijn broer kreeg om (huur)schulden af te lossen?1
Antwoord 1
Ik wil benadrukken dat het naar mijn mening in lijn met de bedoeling van de
wetgever is, wanneer leningen die voor een specifiek doel – zoals in deze het
aflossen van schulden – worden aangegaan en waarvan evident is dat het
geleende geld ook voor dit doel wordt aangewend, geen gevolgen hebben
voor de hoogte van de bijstand. Ik ben mij er daarbij van bewust dat het
vaste rechtspraak van de Centrale Raad van Beroep is dat leningen wel
kunnen worden aangemerkt als inkomen waaraan bijstandsrechtelijke
consequenties verbonden worden (zie onder meer uitspraken van 22 januari
2013, ECLI:NL:CRVB:2013:BY91382 en van 23 juli 2013,
ECLI:NL:CRVB:2013:1106).3 De gedachte hierachter is dat de ontvanger van de
leningen in beginsel vrijelijk over het via de lening beschikbaar gestelde
bedrag kan beschikken.
Hoewel ik niet in individuele gevallen mag treden, ben ik mij in algemene zin
ervan bewust dat het korten van leningen op de bijstand, zeker wanneer het –
zoals bij de heer Ibrahim – gaat om hulp van familieleden om schulden bij
instanties af te lossen, kan leiden tot onwenselijke situaties. Het verhaal van
de heer Ibrahim is een duidelijk voorbeeld van een casus die ik wil betrekken
in het traject om te komen tot een Participatiewet die uitgaat van vertrouwen
en oog heeft voor de menselijke maat. In mijn brief van 4 juni heb ik u over
dit traject nader geïnformeerd. Het is mijn streven om het volgende kabinet
1

«Ibrahim (33) werd vrijgesproken van uitkeringsfraude: «Hij is Slachtoffer van slecht beleid»»,
AD/Rotterdams Dagblad 11-7-2021
2
ECLI:NL:CRVB:2013:BY9138, voorheen LJN BY9138, Centrale Raad van Beroep, 11–937 WWB
(rechtspraak.nl)
3
ECLI:NL:CRVB:2013:1106, Centrale Raad van Beroep, 12–246 WWB (rechtspraak.nl)

ah-tk-20202021-4029
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

via een na de zomer op te stellen beleidsplan te informeren over verschillende mogelijke beleidsinitiatieven om hardvochtigheden in de Participatiewet
in de toekomst te voorkomen.
Vraag 2
Wat is uw reactie op de uitspraak van de rechter bij de Centrale Raad van
Beroep die zegt dat Ibrahim slachtoffer is van slecht beleid van de gemeente
en dat de gemeente de lening van Ibrahim’s broer niet had mogen korten?
Antwoord 2
In de uitspraak van de Centrale Raad (ECLI:NL:CRVB:2021:1475)4 zit een
nuanceverschil ten opzichte van de berichtgeving in het Algemeen Dagblad.
De Centrale Raad bepaalt namelijk nadrukkelijk niet dat leningen niet op de
bijstand gekort mogen worden, maar is van oordeel dat in de specifieke
situatie van de heer Ibrahim sprake is van dringende redenen, waardoor de
gemeente van terugvordering had moeten afzien. Die dringende redenen zijn
gelegen in de specifieke psychische gesteldheid van de heer Ibrahim, waar de
gemeente – gezien de aan de gemeente afgegeven signalen – ook van op de
hoogte had moeten of in ieder geval had kunnen zijn.
Ik deel de mening van de Centrale Raad dat bij de beoordeling van een
verzoek om af te zien van terugvordering in verband met dringende redenen,
waarvoor artikel 58, achtste lid Pw de (wettelijke) basis biedt, een gemeente
zich goed dient te informeren (mede) over de psychische effecten die het
besluit tot terugvordering voor de betrokkene heeft (gehad). En dat indien
deze effecten objectief vastgesteld onevenredig zwaar zijn, een beroep op
dringende redenen ook gehonoreerd dient te worden.
Vraag 3
Onderschrijft u dat een lening geen inkomen is en dus niet gekort dient te
worden op de uitkering? Zo nee: mogen mensen in de bijstand dan niet lenen
zonder gekort te worden, om bijvoorbeeld een huurschuld af te betalen, om
te voorkomen dat zij uit huis gezet worden? En; zo nee: hoe zit dat dan met
leningen van de kredietbank?
Antwoord 3
In beginsel telt een lening op basis van de Participatiewet mee als middel
(inkomen dan wel vermogen) in het kader van de bijstandsverlening. Het gaat
dan om geld waarover iemand geacht wordt vrijelijk te kunnen beschikken en
er geen sprake is van een uitzondering op basis waarvan de lening vrijgelaten
kan worden (artikel 31 Pw). In die zin biedt de wet dus ruimte om aangegane
leningen op de uitkering te korten. Bij de vraag of een ter beschikking staand
middel ook inkomen vormt als bedoeld in artikel 32 Pw heeft de CRvB in een
uitspraak over een eenmalige bijschrijving ter uitvoering van een commerciële kredietovereenkomst met een commerciële kredietgever bepaald dat deze
daar niet toe behoort. De Raad heeft bij dat oordeel betrokken dat de
kredietovereenkomst precieze aflossingsverplichtingen, rentebepalingen en
een boetebepaling bij niet nakomen van de overeenkomst bevat. Ook heeft
de Raad overwogen dat betrokkene met de afgesproken termijnbetalingen de
verplichtingen uit de kredietovereenkomst is nagekomen.5
Ik acht het in lijn met de bedoeling van de wetgever dat vergelijkbare
leningen die voor een specifiek doel – zoals in deze het aflossen van schulden
– worden aangegaan en waarvan evident is dat het geleende geld ook voor
dit doel wordt aangewend, op een vergelijkbare wijze als commerciële
kredietovereenkomsten worden behandeld. Ik zal deze nuancering ook
richting gemeenten communiceren.
Vraag 4
Welke definitie van inkomen hanteert u? Hoe verhoudt zich dat tot gangbare
wetenschappelijke definities en de definitie die de belastingdienst gebruikt?

4
5

ECLI:NL:CRVB:2021:1475, Centrale Raad van Beroep, 19/2797 PW (rechtspraak.nl)
ECLI:NL:CRVB:2020:2999, Centrale Raad van Beroep, 19/4445 PW (rechtspraak.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Het begrip inkomen is gedefinieerd in artikel 31 van de Participatiewet, vanuit
de optiek dat de wet een vangnet creëert en aanvullend werkt op de door
betrokkene zelf gegenereerde middelen, voor zover die middelen minder
bedragen dan de bijstandsnorm. Er zijn binnen wetgeving meerdere
inkomensbegrippen aanwezig, die allen binnen de specifieke context van de
desbetreffende wet een invulling hebben gekregen.
Vraag 5
Handelen gemeentes die leningen wel korten volgens u in strijd met de
Participatiewet en in strijd met de uitspraak van de Centrale Raad van
Beroep?
Antwoord 5
Zie mijn eerdere antwoorden op vraag 2 en vraag 3.
Vraag 6
Gaat u de gemeenten informeren dat een lening geen inkomen is en dat zij
afgesloten leningen dus niet mogen korten op de bijstandsuitkering? Zo ja:
hoe en wanneer? En wat is de consequentie voor gemeentes die dit niet
opvolgen?
Antwoord 6
Zie ook hiervoor mijn eerdere antwoorden op vraag 2 en vraag 3.
In lijn met het antwoord op vraag 2 zal ik gemeenten wijzen op de uitspraak
van de Centrale Raad en de uitleg die de Raad daarbij aan het begrip
dringende redenen geeft in het kader van de beoordeling van de vraag of er
sprake is van dringende redenen om van terugvordering af te zien. Tevens zal
ik aandacht vragen voor het toetsen op het aspect van het vrijelijk kunnen
beschikken over een lening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3