Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1904
Vragen van het lid Van der Lee (GroenLinks) aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat over het bericht «Grote bedrijven maken hun
belofte om energie te besparen niet waar» (ingezonden 19 januari 2021).
Antwoord van Minister Van ’t Wout (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 5 maart 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Grote bedrijven maken hun belofte om
energie te besparen niet waar»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe verklaart u de restpost van 24 petajoule (PJ) die in het artikel wordt
aangehaald?
Antwoord 2
In het artikel wordt gesteld dat het energiegebruik van bedrijven in het
MEE-convenant voor 2019 niet volledig verklaard kon worden en dat er een
onverklaarde restpost van 24 PJ overblijft. Deze restpost zou buiten de
totaalcijfers van de resultaten van het MEE-convenant over 2019 gehouden
zijn. Hierdoor zou er meer energie gebruikt zijn. Dit klopt niet. De deelnemende bedrijven geven jaarlijks hun energiegebruik op en verklaren de
veranderingen. Veranderingen kunnen verklaard worden door bijvoorbeeld:
uitgevoerde procesefficiëntiemaatregelen, een strenge of juist zachte winter,
kwaliteit van gebruikte grondstoffen of wijzigingen in het productievolume.
Een deel van de gerapporteerde verandering in het energiegebruik tussen de
jaren 2018 en 2019 kon op basis van de door de bedrijven aangeleverde
monitoringsdata niet verklaard worden. Deze post «onverklaard» bedraagt
24 PJ en vertegenwoordigt een niet nader te verklaren toename van het
energiegebruik tussen de jaren 2018 en 2019. Deze post is meegenomen in de
resultaten van het MEE-convenant. Onderstaande figuur uit de resultatenbro-

1

ah-tk-20202021-1904
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

NRC Handelsblad, 3 januari 2021 «Grote bedrijven maken hun belofte om energie te besparen
niet waar» (https://www.nrc.nl/nieuws/2021/01/03/grote-bedrijven-maken-hun-belofte-omenergie-te-besparen-niet-waar-a4025985)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

chure (Kamerstuk 30 196, nr. 734) geeft dit grafisch weer. Ondanks dit
onverklaarde deel van 24 PJ, daalde het totale energiegebruik van de
MEE-bedrijven in 2019 ten opzichte van 2018 met 19,8 PJ. Dit komt vooral
door veranderingen in (productie)volumes en in mindere mate door
procesefficiëntiemaatregelen (PE). Er is dus door de deelnemers aan het
MEE-convenant in 2019 minder energie gebruikt dan in 2018. Het energiegebruik van 571,1 PJ van 2019 is het laagste energiegebruik sinds 2016.

Vraag 3
Bent u bekend met het eerdere onderzoek voor de Algemene Rekenkamer,
waarin naar voren kwam dat in de industrie «het autonome besparingstempo» op 0,8–1 procent per jaar ligt?2
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Deelt u de observatie dat het resultaat van het convenant van de Meerjarenafspraken energie-efficiëntie (MEE) van 1,1 procent per jaar hier nauwelijks
boven ligt?3 Deelt u de observatie dat het besparingstempo van de industriesector aanzienlijk lager ligt dan dat in andere sectoren aangezien het
gemiddelde energiebesparingstempo van Nederland volgens de Klimaat en
Energieverkenning 2020 over de periode 2013- 2020 1,5 procent is?
Antwoord 4
Nee, uw eerste observatie deel ik niet. Er zijn verschillende doelen onder het
MEE-convenant, waaraan voornamelijk ETS-bedrijven deelnemen die ook
grootverbruikers van energie zijn. Energiebesparing wordt niet alleen door
procesefficiëntie gerealiseerd. De 1,1% is het gemiddelde resultaat van alle
procesefficiëntiemaatregelen. Bedrijven onder het MEE-convenant nemen
daarnaast ook maatregelen op de binnenlandse en buitenlandse product- en
productieketen. Gemiddeld is het resultaat van al deze maatregelen 1,8% per
jaar.
Het gemiddelde procesefficiëntieresultaat ligt met 1,1% net boven de
genoemde autonome besparing. Echter, wanneer uitgegaan wordt van een
autonome besparing, dus de efficiëntie die je altijd bereikt (van 0,8% uit de
genoemde studie), dan ligt 1,1% daar bijna 38% boven.

2

CE Delft, april 2010, «Evaluatie energiebesparingsbeleid in de industrie: Kosten en effecten in
de periode 1995–2008» (https://www.ce.nl/publicaties/1186/evaluatie-energiebesparingsbeleidin-de-industrie)
3
Kamerstuk 30 196, nr. 734

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Ik deel wel uw observatie dat het gemiddelde resultaat op procesefficiëntie
onder de 1,5%-realisatie uit de KEV ligt en ook lager ligt dan de gemiddelde
procesefficiëntie uit het MJA3-convenant (1,8%) waaraan voornamelijk
niet-ETS-grootverbruikers van energie aan deelnemen.
Vraag 5
Deelt u de visie dat het resultaat van het MEE-convenant zeer ver onder de
doelstelling van 2 procent per jaar (opgenomen in de overwegingen bij het
MEE-convenant) van het toenmalige kabinet Balkenende IV lag?
Antwoord 5
In de overwegingen van het MEE-convenant wordt de doelstelling van
gemiddeld 2% per jaar genoemd. Bij het opzetten van het MEE-convenant in
2009 is echter niet expliciet gestuurd op de 2% per jaar. De deelnemende
bedrijven bij het MEE-convenant maken elke vier jaar besparingsplannen en
worden daarop gemonitord.
Vraag 6
Hoe groot zou de besparing zijn geweest als het convenant wel dit doel zou
hebben gehaald? Klopt het dat er dan circa 48 PJ per jaar meer besparing
gerealiseerd zou zijn, overeenkomend met circa 3,8 megaton (Mton)
CO2-uitstoot per jaar?
Antwoord 6
Een hypothetische besparing op basis van 2% per jaar, en de toedeling van
deze besparing naar energiedrager, is moeilijk te geven. Het CO2-reductieeffect van een besparing op gasgebruik is anders dan bij een besparing op
elektriciteit of andere brandstoffen, zoals kolen of aardolie.
Vraag 7
Wat zijn de uitvoeringskosten van het MEE-convenant?
Antwoord
Administratief gezien valt de uitvoering van het MJA-convenant en het
MEE-convenant onder dezelfde kostenpost bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl). Er is dan ook geen strikt onderscheid te maken
tussen kosten voor het MJA3-convenant (880 bedrijven) en het MEEconvenant (112 bedrijven). Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
(EZK), het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het Ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat dragen ieder de kosten voor menskracht die
nodig zijn voor monitoring van hun sectoren. EZK betaalt de algemene
uitvoeringskosten (ict-monitoringssysteem etc.), de kosten voor menskracht
voor de monitoring van 18 van de 33 MJA3-sectoren en de kosten voor
menskracht voor de monitoring van alle 7 MEE-sectoren. Onderstaande tabel
geeft deze kosten van EZK weer.
Uitvoeringskosten EZK MJA/MEE (x € 1.000)

2018

2019

2020

Menskracht RVO.nl monitoring EZK sectoren MJA en MEE

2.200

2.500

2.400

Algemene kantoormiddelen RVO.nl (o.a. vergaderlocaties)

19,5

6,3

4,5

Jaarlijkse kosten voor onderhoud van het ICTmonitoringsysteem, helpdesk, aanvullende rapportagesoftware MJA3, MEE en het Addendum MEE.

477

557

451

Vraag 8
Wat zijn de onderliggende oorzaken dat dit convenant zo weinig heeft
opgeleverd?
Antwoord 8
Bij het opstellen van het MEE-convenant in 2009 zijn de eisen waaraan de
deelnemende bedrijven moeten voldoen vastgelegd. Deze eisen uit 2009 zijn
de standaard waaraan de bedrijven gehouden en gemonitord worden, maar
reflecteren mogelijk onvoldoende de huidige verhoogde klimaatambitie. Met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

de komst van het Addendum MEE (9 PJ) zijn hier overigens wel additionele
doelen bijgekomen. Het convenant gaf een inspanningsplicht en er is destijds,
in tegenstelling tot bij het Addendum MEE, geen sanctiemechanisme
ingebouwd. Daarnaast worden bedrijven die niet deelnemen aan het
convenant niet gemonitord en de daar bereikte procesefficiëntie kan dan ook
niet vergeleken worden. Zoals in het antwoord op vraag 4 aangegeven,
hebben de deelnemers aan het MEE-convenant relatief gezien minder
gerealiseerd dan de deelnemers aan het MJA3-convenant. Absoluut gezien
hebben de MEE-bedrijven wel meer PJ’s bespaard met procesefficiëntiemaatregelen dan de MJA3-deelnemers.
Vraag 9
Deelt u de conclusie dat dit convenant nauwelijks een bijdrage heeft geleverd
aan feitelijke energiebesparing? Deelt u de conclusie dat het beter is om deze
zinloze exercitie te stoppen en in plaats daarvan over te gaan op normeringen
rondom energiebesparing?
Antwoord 9
De convenanten hebben als toegevoegde waarde dat energiebesparing
aandacht krijgt bij de bedrijfsvoering en maken kennisuitwisseling tussen
concurrerende bedrijven mogelijk. Zoals aangegeven bij de antwoorden op
vraag 2, 4 en 5 is er weldegelijk energiebesparing gerealiseerd door de
deelnemers aan het convenant. In dit verband wijs ik ook op de procesefficiëntiedoelstelling waar wel specifiek over gerapporteerd wordt. Dit is de
doelstelling om 24,8 PJ primaire (22 PJ finale4) procesefficiëntie te realiseren
in de periode 2017–2020. In het derde jaar van de vierjarige periode was
ongeveer 75% van deze doelstelling gerealiseerd en daarmee liggen de
bedrijven op koers voor dit specifieke doel. Wanneer gekeken wordt naar de
som van de voorgenomen besparing (ingediende plannen van bedrijven) en
de daadwerkelijk gerealiseerde besparing tot eind 2019, dan blijft de
besparing achter. Hoewel bedrijven in 2020, het laatste monitoringsjaar, nog
wel grote projecten gerealiseerd kunnen hebben, kan COVID-19 een grote
invloed op de bedrijfsvoering gehad hebben. Dit stelt dan ook niet gerust. De
convenanten zijn eind 2020 afgelopen en in 2021 wordt er nog gerapporteerd
over het laatste convenantjaar 2020. De jaarlijkse monitoringsrapportage
verschijnt na de zomer. Dan kan ook gekeken worden in hoeverre de
verschillende doelen uit de vierjaarlijkse convenantperiode (2017–2020)
gehaald zijn. Tevens kan dan teruggekeken worden op de resultaten over de
hele looptijd van het convenant.
In de Klimaatwet en het Klimaatakkoord is overigens afgesproken te sturen
op CO2. Er zijn niet langer additionele doelen voor energiebesparing
opgenomen. Het Addendum MEE (9 PJ) is wel met een jaar verlengd en loopt
door tot en met 2021 (Kamerstuk 30 196, nr. 740). Er wordt nog met de
industrie gesproken over eventuele opvolgers van de energiebesparingsconvenanten. De ervaringen met het MEE- en het MJA3-convenant worden
daarin meegewogen. Op basis van de motie Van der Lee (Kamerstuk 32 813,
nr. 575) verken ik momenteel verder de eventuele toegevoegde waarde van
normering rondom energiebesparing voor ETS-bedrijven. Het is aan een
volgend kabinet om te besluiten over eventuele normering op gebied van
energiebesparing.

4

De omrekenfactor primair-finaal is: 0,887.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4