Client name

Evaluatie vrijstelling
voor nettopensioen
en nettolijfrente

20 januari 2020

31 januari 2018

i

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

i

Inhoudsopgave
Hoofdstuk I . Samenvatting en appreciatie ......................................................................................... 1
1.1.

Deelname aan nettoregelingen ............................................................................................... 1

1.2.

Doelmatigheid en doeltreffendheid van de vrijstelling............................................................. 2

1.3.

Infographic ............................................................................................................................... 4

Hoofdstuk II . Inleiding .......................................................................................................................... 5
2.1.

De introductie van nettopensioen en nettolijfrente .................................................................. 5

2.2.

Het onderzoek ......................................................................................................................... 6

2.3.

Doel van het onderzoek .......................................................................................................... 7

2.4.

Opzet van het onderzoek ........................................................................................................ 7

2.5.

Opzet van het rapport ............................................................................................................. 7

Hoofdstuk III . Onderzoek ..................................................................................................................... 9
3.1.

De aanbodkant ........................................................................................................................ 9

3.2.

De vraagkant - keuzegedrag deelnemers ............................................................................. 15

3.3.

Doelmatigheid ....................................................................................................................... 25

3.4.

Mogelijke verbeteringen ........................................................................................................ 26

Hoofdstuk IV . Bijlagen ....................................................................................................................... 29
Bijlage A – Overzicht van onze gesprekspartners ............................................................................ 29
Bijlage B – Vragenlijst onderzoek doelgroep..................................................................................... 30
Bijlage C – Resultaten onderzoek doelgroep .................................................................................... 33
Bijlage D – Overzicht gegevens doelgroep (cijfers 2017 en 2018) ................................................... 38
Bijlage E – Samenstelling begeleidingscommissie ........................................................................... 39
Bijlage F – Samenstelling onderzoeksteam ...................................................................................... 40

20 januari 2020

ii

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Willis Towers Watson Vertrouwelijk

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

1

Hoofdstuk I. Samenvatting en appreciatie
1.1. Deelname aan nettoregelingen
In 2015 is het salaris waarover volledig fiscaal
gefaciliteerd pensioen opgebouwd kan worden
afgetopt,
destijds
op
€
100.000.
Voor
pensioenopbouw
boven
die
grens
zijn
nettoregelingen geïntroduceerd. Deze regelingen
zijn het onderwerp van dit onderzoek.
Er zijn twee soorten nettoregelingen: nettopensioen
en nettolijfrente. Van nettolijfrente wordt in de
praktijk nauwelijks gebruik gemaakt. Aanbieders
hebben de indruk dat dit mede het gevolg is van
onvoldoende bekendheid met het product bij
adviseurs en tussenpersonen.
Van de circa 200.000 mensen die er op grond van
hun inkomen voor in aanmerking komen, nemen er
circa 35.000 deel aan nettoregelingen. In vrijwel alle
gevallen betreft het nettopensioen. Het totale
belegd vermogen bedraagt per einde 2018 circa
550 miljoen euro. Daarmee ligt de participatiegraad
net boven de 15%, aanzienlijk lager dan de ruime
helft die bij introductie werd verondersteld. Al deze
cijfers zijn bij grove benadering – betere cijfers zijn
niet beschikbaar, onder meer omdat netto
regelingen onderbelicht blijven in bestaande rapportageverplichtingen aan toezichthouders. Hoewel
het op grond van de huidige omvang wellicht begrijpelijk is dat rapportageverplichtingen grotendeels
ontbreken, heeft het ontbreken van cijfermatig
inzicht – behalve voor dit onderzoek – ook
consequenties voor het gebruik van de regelingen.
Hoewel dat uitdrukkelijk geen onderwerp van
onderzoek is (het bestaan van de aftopping is in de
onderzoeksvraag een gegeven) stellen wij vast dat
de invoering van een aftoppingsgrens door vrijwel
alle partijen waarmee wij hebben gesproken wordt
betreurd. Uitvoering van nettoregelingen wordt
beschouwd als relatief duur, en is voor een deel van
de commerciële aanbieders (gezien ook de
participatiegraad) weinig aantrekkelijk. Als toch is
overgegaan tot het uitvoeren van een nettoregeling,
dan is dat doorgaans om drie redenen, namelijk om
het geheel aan pensioenregelingen in één hand te
houden, uit paternalistische overwegingen, en
vanwege de kans op mogelijke toekomstige
ontwikkelingen in pensioenwetgeving.
Uit het deelnemersonderzoek kan worden opgemaakt dat deelnemers die geen gebruik maken van
de regeling daartoe voornamelijk besluiten omdat

20 januari 2020

het kapitaal niet vrij opneembaar is en omdat de
regeling niet voorziet in hun behoeften. Overigens
geeft een aanzienlijk deel van hen aan zich niet
gerealiseerd te hebben dat ze voor deelname in
aanmerking komen. Deelnemers die wel hebben
gekozen voor deelname aan de nettoregeling
geven met name aan dat dit komt door vertrouwen
in de pensioenuitvoerder, door het voordeel van de
vrijstelling vermogensrendementsheffing en door
de uitkering bij overlijden voor de pensioendatum.
Uit de gesprekken met de verschillende instanties
is gebleken dat communicatie en inzicht via
financiële planning daarnaast een aanzienlijk
positief effect lijken te hebben op de participatie.
Nog bepalender voor de participatiegraden is of de
regelingen als opt-in of opt-out worden aangeboden. Bij opt-in nemen wij participatiegraden waar
van rond de 10%, bij opt-out liggen de participatiegraden veelal tussen de 70 en 90%. Verder blijkt de
animo voor risicodekking nettonabestaandenpensioen, ook vanuit sociale partners, vrij groot.
Directe toetreding tot de nettoregeling op het
moment van invoering van de aftopping leidt tot de
minste gevolgen in het besteedbaar inkomen.
Andersom gezegd is de drempel voor toetreding
hoger als de regeling op een later moment, of nu
alsnog, wordt ingevoerd. Enkele ontwikkelingen in
de regelgeving, waaronder de wijziging van de
methodiek voor de heffing van vermogensrendementsbelasting, de invoering van de Wet
verbeterde premieregeling en de verbetering van
de regels voor inkoop in de basisregeling, hebben
deelname aan een nettoregeling sinds de invoering
van de aftoppingsgrens aantrekkelijker gemaakt,
maar vanwege de drempel die het effect op direct
besteedbaar inkomen vormt is de participatie
daardoor afgaande op cijfermatige inzichten niet
toegenomen. Hieronder lichten wij die drie
ontwikkelingen toe:


De vermogensrendementsheffing is sinds
de invoering van de aftoppingsgrens voor
pensioenopbouw verhoogd voor personen
met een hoger vermogen. Omdat de doelgroep voor netto regelingen relatief vaak
ook beschikt over hogere vermogens is de
vrijstelling van vermogensrendementsheffing daardoor relatief aantrekkelijker
geworden. Grofweg kan gesteld worden
dat de keuze om al dan niet deel te nemen
aan een netto regeling neerkomt op een

2

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

keuze tussen vrije beschikking over eigen
vermogen enerzijds en de vrijstelling van
vermogensrendementsheffing anderzijds.
Onze indruk is dat die vrijstelling veelal niet
op de juiste waarde wordt geschat.




De Wet verbeterde premieregeling heeft tot
gevolg dat deelnemers door kunnen
beleggen na de pensioendatum, ook in
netto regelingen, en daarmee langer kunnen profiteren van rendementspotentieel.
Dat is voor bruto regelingen een goede
aanvullende mogelijkheid, maar voor netto
regelingen des te meer. Ten eerste omdat
van de doelgroep aangenomen mag
worden dat de risicobereidheid en de
financiële deskundigheid bovengemiddeld
zijn, en ten tweede omdat het aantal jaren
in uitkering bovengemiddeld is 1, zodat het
gemis van potentiële overrendementen
extra kostbaar is. Om die redenen is het
naar onze mening voor netto regelingen te
rechtvaardigen om de variabele uitkering
tot default te kunnen maken, hetgeen bij de
huidige wetgeving alleen voor pensioenfondsen en onder strikte voorwaarden
mogelijk is. Voor pensioenfondsen heeft
vormgeving van de uitkeringsfase in
variabele uitkeringen als bijkomend
voordeel dat de fiscale hygiëne min of meer
automatisch gerealiseerd wordt.
De regels voor inkoop zijn verbeterd in die
zin dat de verplichte inkoopvoorwaarden
oorspronkelijk doorgaans te duur waren,
omdat ook als de financiële positie van het
fonds dat niet rechtvaardigde de volledige
solvabiliteitsvereiste moest worden meegefinancierd. Die eis is aangepast: nu wordt
de inkoopdekkingsgraad gelijk gesteld aan
de fondsdekkingsgraad, maar met de
minimaal vereiste dekkingsgraad als ondergrens. Bij de huidige financiële posities
kan dat overigens nog steeds betekenen
dat het inkooptarief relatief hoog is, maar
veel minder dan bij introductie het geval
was.

Voor werknemers in de doelgroep die niet deelnemen aan nettoregelingen kan dat, als niet op
andere wijze wordt voorzien in een oudedagsvoorziening,
leiden
tot
aanzienlijk
lagere
vervangingsratio’s. Omdat werknemers met netto

1

regelingen die nu pensioneren daarmee slechts enkele jaren te maken hebben gehad moet in de
toekomst nog blijken wat de gevolgen daarvan zijn.
De vervangingsratio’s komen verder ook voor
werknemers die wel deelnemen aan de regelingen
in het geding omdat de premieruimte in netto
regelingen, anders dan die in bruto regelingen, niet
verruimd is op grond van de gedaalde rente.
Ten dele is, wellicht mede ten gevolge van overhaaste invoering van de aftopping, sprake geweest
van een valse start. De lage participatiegraden
worden wellicht mede daardoor verklaard. Het is de
vraag of een stijging van de participatiegraden,
hoewel geen doel op zich, nog te realiseren is. Met
name voor kleinere werkgevers en werkgevers met
kleinere aantallen werknemers binnen de
doelgroep is de toegang tot netto regelingen
beperkt en betrekkelijk kostbaar.
Consolidatie van nettoregelingen zou in theorie het
schaalprobleem waarvan nu sprake is kunnen
verkleinen. Een vorm daarvoor zou verplichte
onderbrenging bij een of enkele instellingen kunnen
zijn, in geval sociale partners ervoor opteren een
nettoregeling aan te bieden. Verdergaande verplichtstelling (voor werkgevers om een regeling aan
te bieden, dan wel voor werknemers eraan deel te
nemen) past in onze ogen niet bij de aard van de
regeling. Verplichte onderbrenging zou echter een
onwelkome ontwikkeling zijn voor pensioenfondsen
waar met hoge participatiegraden en omvangrijke
groepen werknemers binnen de doelgroep
aanzienlijke vermogens zijn opgebouwd binnen de
nettoregelingen.

1.2. Doelmatigheid en doeltreffendheid
van de vrijstelling
De vrijstelling van vermogensrendementsheffing
kost volgens onze inschatting momenteel circa € 5
miljoen op jaarbasis. Ten tijde van de kamerbehandeling van de voorstellen tot invoering van de
aftoppingsgrens was de inschatting ongeveer vier
keer zo hoog. In de komende jaren loopt de
vrijstelling, bij gelijkblijvende participatiegraden,
naar verwachting op tot een bedrag in de
ordegrootte van € 25 miljoen op jaarbasis (in euro’s
van nu) in 2060. Hoewel wij op grond van ons
onderzoek vermoeden dat de meerwaarde van de
vrijstelling onderschat wordt, speelt deze in veel
gevallen wel degelijk een rol bij het besluit om een
regeling aan te bieden.

De gemiddelde resterende levensverwachting voor personen met een hoger inkomen is aanzienlijk hoger dan de gemiddelde resterende
levensverwachting van de gemiddelde werknemer

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

3

Wij concluderen dan ook voorzichtig dat de
vrijstelling een doel dient, namelijk om de toegang
tot nettoregelingen voor werknemers binnen de
doelgroep mogelijk te maken. Dat is met name
geslaagd voor grotere werkgevers en werkgevers
met grotere aantallen werknemers binnen de
doelgroep; voor kleinere werkgevers en werkgevers
met (soms zeer) kleine aantallen werknemers
binnen de doelgroep is de toegang problematisch2.
Daarmee kan worden gesteld dat de vrijstelling voor
een ruime meerderheid van de doelgroep
doeltreffend is geweest.
De uitvoeringskosten die voortvloeien uit de
regelingen zijn wel aanzienlijk. De kosten die samenhangen met de uitvoering van nettoregelingen
kunnen worden uitgesplitst in die voor het toezicht
erop enerzijds, en die bij de aanbieders anderzijds.
AFM en DNB geven aan geen kosten te kunnen
specificeren, omdat nettoregelingen gezien de materialiteit geen separaat aandachtsgebied vormen.
Daar kan bij toenemende omvang uiteraard
verandering in komen. In absolute zin vallen de uitvoeringskosten voor aanbieders vanzelfsprekend in
het niet bij die voor bruto regelingen, maar in
relatieve zin is dat bepaald niet het geval. De schaal
speelt daarbij een grote rol, maar ook de complexiteiten die het gevolg zijn van het vrijwillige karakter
van de regeling hebben een kostenverhogende
werking. Een ander aspect dat kostenverhogend
werkt is dat enkele mitigerende maatregelen die,
zowel ten voordele van het collectief als ten
voordele van het individu, van kracht zijn voor bruto
regelingen niet of nauwelijks opgaan voor
nettoregelingen. Het betreft dan de individuele
waardeoverdracht en de automatische waardeoverdracht. Bij de doelmatigheid kunnen al met al
vraagtekens worden geplaatst. Bij de huidige
participatiegraden is een kostenefficiënte uitvoering
van de nettoregelingen maar voor een beperkt
aantal instanties weggelegd. Als de realisatie van
de vrijstelling voor vermogensrendementsheffing
het enige oogmerk zou zijn voor het bestaan van de
nettoregelingen zouden de uitvoeringskosten
nauwelijks in verhouding daartoe staan. Echter ook
afgezien van die vrijstelling hebben nettoregelingen
in onze ogen bestaansrecht. Vanuit dat perspectief
beschouwen wij de regelingen (en de vrijstelling)
als voldoende doelmatig.

2

Op basis van cijfers van CBS en DNB schatten wij dat ongeveer 3 op de 8 werknemers werkzaam zijn bij een onderneming met minder
dan 100 werknemers, en dat ongeveer 5 op de 8 werknemers deelnemen binnen een bedrijfstakpensioenfonds. Hoewel niet elk
bedrijfstakpensioenfonds een nettoregeling voert, zijn sociale partners voor die fondsen over het algemeen wel in de gelegenheid om op
intrinsieke gronden een keuze te maken al dan niet tot uitvoering ervan over te gaan. Gegeven dat de gemiddelde salarissen bij grotere
ondernemingen hoger zijn dan bij kleinere, schatten wij in dat voor hooguit circa 30.000 werknemers (3/8e x 3/8e x 200.000) de toegang
tot nettoregelingen vanwege schaalbeperkingen problematisch is.

20 januari 2020

85% van de

4

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Verzekeraars

doelgroep is man

Deelnemers:
1.3. Infographic

35.000

Pensioenfondsen
PPI’s

Potentiele doelgroep:

200.000

Belegd vermogen 2018:

€550 miljoen
4

Deelname
17%
regelingen bij zowel

Miljard

3

mannen als vrouwen

Sinds
1.065
Deelnemers
2015
enquête

2

1

Jaarlijkse premie
0
2010

2020

Grensbedrag 2020:

€110.111

2030

2040

2050

2060

€90 miljoen

Premie

Vermogen

Uitkering

Belast

Onbelast

Onbelast

Onbelast

Onbelast

Belast

Netto regeling:

Bruto regeling:

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

5

Hoofdstuk II. Inleiding
2.1. De introductie van nettopensioen
en nettolijfrente
Op 1 januari 2015 is, in het kader van aanpassingen
van het Witteveenkader, de fiscaal gefaciliteerde
pensioenopbouw gelimiteerd op € 100.000 (2020: €
110.111). Vanaf die datum is de zogenaamde omkeerregel voor pensioenopbouw boven die grens,
de aftoppingsgrens, niet langer van toepassing. De
omkeerregel komt erop neer dat de pensioenpremie onbelast is (en dus uit bruto salaris wordt
betaald), waarna de uiteindelijke pensioenuitkering
wel wordt belast als inkomen. Het pensioenvermogen
is
daarnaast
vrijgesteld
van
vermogensrendementsheffing (box 3).
Om werknemers die door deze aftopping werden
geraakt in de gelegenheid te stellen alsnog fiscaal
gefaciliteerd pensioen op te bouwen zijn nettoregelingen geïntroduceerd3. Het betreft nettopensioen,
voor opbouw in de tweede pijler, en nettolijfrente,
voor opbouw in de derde pijler. De regelingen heten
nettoregelingen omdat het opgebouwde pensioen
en de uitkeringen onbelast zijn. De premie
daarentegen is wel belast. De fiscale faciliteit is
daarin gelegen dat er geen sprake is van
vermogensrendementsheffing: zowel het kapitaal
als de ingegane uitkering is onbelast.
Nettoregelingen zijn vrijwillige regelingen. Het staat
sociale partners vrij om al dan niet een nettopensioenregeling (in de tweede pijler) aan te bieden.
Evenzeer staat het werknemers die in aanmerking
komen vrij om al dan niet aan die regeling deel te
nemen. Daarnaast bestaat voor werknemers, maar
ook voor ondernemers met een inkomen boven de
aftoppingsgrens, de mogelijkheid om deel te nemen
aan een nettolijfrenteregeling.
De pensioenregelingen zijn vormgegeven als premieovereenkomsten. De maximale premiestaffel
die daarbij mag worden gehanteerd is de bruto 3%
staffel, waarbij de reguliere percentages uit die
tabel worden vermenigvuldigd met een nettofactor.
Voor nettolijfrente is de maximale premiestaffel
afgeleid van een rekenrente van 4%. De actuele
maximale premiepercentages zijn hieronder
weergegeven in tabel 1. Deze maximale premies
zijn inclusief nabestaandenpensioen (zowel

opbouw als risicodekking) maar exclusief kostenopslag en risicodekking voor premievrijstelling vanwege arbeidsongeschiktheid. De percentages zijn
in 2019 en 2020 licht verhoogd vanwege de
verlaging van het tarief voor inkomensbelasting in
de hoogste schaal, per 2020 naar 49,5%. Bij
toekomstige aanpassingen zal dit wederom het
geval zijn.
Leeftijd

3% rekenrente

4% rekenrente

15 - 19

4,0%

2,3%

20 - 24

4,6%

2,7%

25 - 29

5,4%

3,3%

30 - 34

6,1%

3,9%

35 - 39

7,0%

4,7%

40 - 44

8,1%

5,7%

45 - 49

9,3%

6,9%

50 - 54

10,8%

8,3%

55 - 59

12,4%

10,0%

60 - 64

14,2%

12,0%

65 - 67

15,8%

13,8%

Tabel 1 – Maximale netto premiestaffel 2020 op basis van
een rekenrente van 3% en op basis van een rekenrente van
4%.

2.1.1. Nettopensioen versus nettolijfrente
De belangrijkste verschillen tussen nettopensioen
en nettolijfrente hebben wij weergegeven in kader
1. Nettolijfrente kan behalve door verzekeraars ook
door banken en beleggingsondernemingen
(lijfrenterekening), alsmede door beheerders van
beleggingsinstellingen
(lijfrentebeleggingsrecht)
worden aangeboden. Een belangrijk verschil is dat
de uitkeringsduur in dat geval niet levenslang is
maar beperkt kan worden tot twintig jaar, vermeerderd met eventuele uitkeringsjaren voor de AOWdatum. Een ander verschil is dat de waarde bij
overlijden, anders dan bij nettopensioen, vrijvalt
aan erfgenamen.

Bij invoering is dit doel als volgt omschreven: “het mogelijk maken om fiscaal gefaciliteerd een oudedagsvoorziening op te bouwen voor
het inkomensgedeelte boven de aftoppingsgrens.” (Kamerstukken II 2013-2014, 33 847, Nr. 3. )
3

20 januari 2020

6

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Kader 1 – De belangrijkste verschillen tussen nettopensioen en nettolijfrente.

2e pijler

3e pijler

Nettopensioenregeling

Nettolijfrente

Deelname:
Werkgever biedt regeling aan, deelname
vrijwillig

Deelname:
Verzekeringnemer sluit zelf verzekering af

Uitvoerder:
Verzekeraar, pensioenfonds, PPI

Uitvoerder:
Verzekeraar, bank, beleggingsonderneming,
beheerder van een beleggingsinstelling

Premieniveau:
3%- en 4%-staffel

Premieniveau:
4%-staffel

Pensioenvormen:
Levenslang netto OP/PP/Wzp

Pensioenvormen:
Levenslange/tijdelijke oudedags- of
nabestaandenlijfrente

Begunstigden:
Werknemer, partner en/of kind (PW)
Wetgeving:
Begrenzingen en voorwaarden van de Wet LB
1964
Box 3:
Vrijstelling vermogensrendementsheffing
Scheiding:
Wet verevening pensioen bij scheiding en
Pensioenwet
Waardeoverdracht:
Recht op waardeoverdracht
Afkoop:
Niet toegestaan (tenzij wegens kleine bedragen
dan wel voorafgaand aan emigratie)
Overlijden:
Geen restitutie bij overlijden

Begunstigden:
Verzekeringnemer, en bij overlijden van
verzekeringnemer; iedere aan te wijzen
begunstigde
Wetgeving:
Begrenzingen en voorwaarden van de Wet IB
2001
Box 3:
Vrijstelling vermogensrendementsheffing
Scheiding:
Afhankelijk van huwelijksgoederenregime
Waardeoverdracht:
Recht op waardeoverdracht
Afkoop:
Mogelijk maar wel met forfaitaire heffing box 3
over het verleden (bij afkoop voorafgaand aan
emigratie geen forfaitaire heffing box 3)
Overlijden:
Restitutie bij vooroverlijden

2.2. Het onderzoek
In de zomer en het najaar van 2019 heeft Willis
Towers Watson in opdracht van het Ministerie van
Financiën de evaluatie uitgevoerd naar de vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente. Het
onderzoek is begeleid door een commissie met een
onafhankelijke voorzitter, verder bestaande uit
leden werkzaam bij de Ministeries van Financiën,

Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Economische Zaken en Klimaat, en een onafhankelijk expert
(zie bijlage E). DNB en AFM hebben meegelezen
met de tweede conceptversie van het rapport,
waarbij zij zich hebben beperkt tot de onderdelen
die hun eigen toezichtsgebied raken.

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

2.3. Doel van het onderzoek
Het onderzoek heeft in de eerste plaats tot doel om
na te gaan of de regelingen doeltreffend en
doelmatig zijn gebleken. De regelingen hebben tot
doel gehad om voor een bepaalde doelgroep een
vrijstelling aan te bieden, zonder dat daarbij een
doel is gesteld aan de mate waarin daarvan al dan
niet gebruik gemaakt zou worden. Aan de orde is
dus de vraag of de doelgroep daadwerkelijk
toegang heeft tot de regelingen, en of daarbij in de
praktijk belemmeringen worden ondervonden.
Daarnaast is onderwerp van onderzoek of de
kosten die met de uitvoering, de handhaving ervan
en het toezicht erop gepaard gaan, in redelijke
verhouding staan tot wat ermee wordt en is bereikt.
Om te beoordelen in hoeverre deze doelen in werkelijkheid zijn gerealiseerd zullen de onderstaande
vragen in het onderzoek aan de orde komen. De
eerste 5 vragen hebben betrekking op de
doeltreffendheid van de regelingen, vraag 6 is
gericht op de doelmatigheid ervan.
1. In hoeverre worden nettopensioen en
nettolijfrente aangeboden?
(hoofdstuk 3, paragraaf 1)
2. Wat zijn voor uitvoerders de redenen om al
dan niet een nettoregeling aan te bieden?
(hoofdstuk 3, paragraaf 1)
3. In hoeverre wordt gebruik gemaakt van
deze nettoregelingen?
(hoofdstuk 3, paragraaf 2)
4. Wat zijn voor deelnemers de redenen om al
dan niet gebruik te maken van
nettoregelingen?
(hoofdstuk 3, paragraaf 2)
5. Hoe ervaren de toezichthouders
nettoregelingen?
(hoofdstuk 3, paragraaf 3)

de

6. Hoe staan de kosten die met de uitvoering,
de handhaving ervan en het toezicht
gepaard gaan, in verhouding tot wat ermee
wordt en is bereikt?
(hoofdstuk 3, paragraaf 3)
7. Welke verbeteringen zijn er mogelijk?
(hoofdstuk 3, paragraaf 4)
Doel van het onderzoek is daarnaast om na te gaan
hoe groot de effectieve vrijstellingen voor vermogensrendementsheffing vanwege nettoregelingen
zijn. Deze evaluatie is aan de kamer toegezegd in
de evaluatieprogrammering zoals opgenomen in

20 januari 2020

7

bijlage 9 van de Miljoenennota 2019. De omvang
van de vrijstellingen vermogensrendementsheffing
is opgenomen in tabel 4.

2.4. Opzet van het onderzoek
Het onderzoek bestaat in hoofdzaak uit drie
onderdelen, namelijk interviews met instanties uit
de sector, vragenlijsten aan deelnemers en statistische gegevens van de Belastingdienst.
In de eerste plaats hebben wij gesproken met een
ruime selectie aan instanties uit de pensioensector.
Een volledig overzicht van onze gesprekspartners
is opgenomen in bijlage A bij dit rapport. Hiertoe
behoren pensioenfondsen, verzekeraars, PPI’s en
toezichthouders, maar ook sociale partners vertegenwoordigd in de Stichting van de Arbeid - en
de Belastingdienst.
In de tweede plaats hebben wij een onderzoek
onder de doelgroep uitgevoerd. Dat is gebeurd door
via uitvoerders die daartoe bereid waren een lijst
van vragen te verspreiden onder hun deelnemers.
De vragenlijst is opgenomen in bijlage B, een weergave van de resultaten in bijlage C. In totaal hebben
1.065 deelnemers van vier pensioenuitvoerders de
vragen beantwoord. Het betreft uitvoerders die een
nettoregeling aanbieden.
Ten derde hebben wij op basis van gegevens van
de belastingdienst onderzocht welke leden van de
doelgroep wel en niet gebruikmaken van de
regelingen.

2.5. Opzet van het rapport
Wij beschrijven de resultaten van het onderzoek in
vier paragrafen. In de eerste paragraaf gaan we in
op de aanbodkant. Daarin wordt beschreven welke
instanties regelingen aanbieden en wat de kenmerken van de regelingen zijn. In de tweede paragraaf
staat de vraagkant centraal. In deze paragraaf
worden de resultaten van het deelnemersonderzoek en het data-onderzoek gepresenteerd. Op
basis daarvan schetsen we een beeld van het
keuzegedrag van de doelgroep. De derde
paragraaf beschrijft de doeltreffendheid en de
doelmatigheid van de regelingen, waarbij wij nader
ingaan op de kosten die met de regelingen gepaard
gaan. In de vierde paragraaf, ten slotte, gaan wij in
op mogelijke verbeteringen in wet- en regelgeving.

8

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

9

Hoofdstuk III. Onderzoek
kracht is. Hoewel deze wetgeving, die de variabele
pensioenuitkering mogelijk maakte, nog niet
bestond toen nettoregelingen werden ingevoerd, is
deze in het huidige aanbod zeer bepalend.

3.1. De aanbodkant
3.1.1. Aard van het aanbod
In
gangbare
verplichte
rapportages
aan
toezichthouders worden nettoregelingen niet separaat uitgevraagd. Dat betekent ook dat de aantallen
aanbieders van nettoregelingen, het belegde
vermogen en de jaarpremies niet in toezichtcijfers
beschikbaar zijn. De AFM beschikt desalniettemin
over inzicht in de cijfers, verkregen in het kader van
eigen onderzoek. Deze wijzen uit dat 32 pensioenuitvoerders nettopensioen aanbieden. Het gaat om
21 pensioenfondsen, 6 verzekeraars en 5 PPI’s.
Een indicatie van de aantallen deelnemers, het
belegd vermogen en de premie kan worden
verkregen uit tabel 2.
De tabel heeft betrekking op nettopensioen. Soortgelijke cijfers zijn niet beschikbaar voor
nettolijfrente. Voor nettolijfrente is het aantal
aanbieders zeer beperkt, met – afgaande op
renseigneringsgegevens van de Belastingdienst circa 1.000 actieve deelnemers.
De aard van de nettopensioenregelingen die
worden aangeboden verschilt in de opbouwfase
maar beperkt, omdat in alle gevallen sprake moet
zijn van een premieovereenkomst met een fiscaal
gelimiteerde premiestaffel. De verschillen in de
opbouwfase worden bepaald door de keuzeelementen die daarbij worden aangeboden.

Het ontwerp van de regeling, en dus ook van de
keuze-elementen die daarvan onderdeel uitmaken,
dient decentraal te worden vastgesteld. De praktijk
is in veel gevallen dat de pensioenuitvoerder in
hoge mate bepalend is. In bepaalde gevallen is dat
min of meer onvermijdelijk, bijvoorbeeld als een
werkgever een zeer klein aantal werknemers met
inkomens boven de aftoppingsgrens onderbrengt in
een regeling bij een PPI.
3.1.1.1.

Keuze-elementen

Opt-in versus opt-out
De eerste en wellicht belangrijkste keuze bij het
aanbieden van een nettoregeling is of deze als optin of als opt-out wordt ingericht. In geval van opt-out
treedt elke werknemer die op grond van zijn
inkomen in aanmerking komt automatisch toe tot de
regeling tenzij hij of zij aangeeft van deelname af te
zien. In geval van opt-in, daarentegen, treden
werknemers alleen toe tot de regeling als zij zelf
actief aangeven deel te willen nemen.

In de uitkeringsfase zijn de verschillen groter.
Buitengewoon relevant is daarbij de Wet verbeterde
premieregeling, die sinds september 2016 van

Zowel bij opt-in als bij opt-out kan, in geval van
toetreding anders dan bij het eerste moment
waarop de werknemer voor deelname in
aanmerking komt, een medische keuring aan de
orde zijn. Een minder belastend alternatief is om bij
een afwijkend moment van toetreding een gezondheidsverklaring van de deelnemer te vragen,
waarna bij overlijden kan worden getoetst of dit
naar waarheid is ingevuld.

Stand per eind 2018
(afgerond)

Aantal actieve
deelnemers

Aantal
slapers

Opgebouwde
waarde
(x €1.000)

Premie
(x €1.000)

Aantal
aanbieders

Pensioenfondsen

14.500

3.500

280.000

62.000

21

Verzekeraars

5.500

3.000

205.000

13.000

6

PPI’s

10.500

3.500

67.000

14.000

5

Totaal

30.500

10.000

552.000

89.000

32

Tabel 2 – overzicht omvang nettopensioenregelingen naar type uitvoerder. Bron: AFM

20 januari 2020

10

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Daarnaast kan er een minimale periode tussen uiten hertoetreding gelden. Dergelijke voorwaarden
zijn voornamelijk van belang voor het beperken van
selectie-effecten die kunnen optreden bij de
risicodekking voor overlijden. Werknemers met een
naar eigen inschatting hogere kans van overlijden
zouden anders kunnen profiteren van de
mogelijkheid om met die kennis op een later
moment alsnog tot de regeling toe te treden.

de deelneming, overlijden of pensionering in
beginsel verplichte inkoop in de basisregeling bij
het pensioenfonds moet plaatsvinden. Het pensioenfonds mag (en moet in bepaalde gevallen), de
mogelijkheid tot shoppen aanbieden voor de
nettoregeling als sprake is van een werkgeversbijdrage van ten minste 10%4. Er geldt dan een
geclausuleerde shopmogelijkheid: het pensioenfonds moet vervolgens deelnemers de vrijheid
geven hun uitkering elders aan te kopen als het de
betreffende uitkeringsvorm niet zelf aanbiedt. Dat
wil zeggen dat een fonds dat zelf geen variabele
uitkering aanbiedt de deelnemer moet toestaan
elders een variabele uitkering aan te kopen, en
idem dito (maar minder waarschijnlijk) voor de
vastgestelde uitkering. In beginsel is, evenals voor
bruto premieovereenkomsten, de vastgestelde
uitkering de default. Onder voorwaarden, namelijk
als er sprake is van geleidelijke toetreding tot de
collectiviteitskring waaruit de uitkeringen worden
gedaan én het fonds uitsluitend een variabele
uitkering aanbiedt, mag het fonds de variabele
uitkering tot default maken.

Aard van de toezegging
Een tweede keuze-element is de aard van de
toezegging. Betreft deze alleen opbouw van ouderdomspensioen (en nabestaandenpensioen), alleen
risicodekking, of beide? Risicodekking kan betrekking hebben op nabestaandenpensioen en op
premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid.
Voor elk van deze onderdelen kan nog de keuze
worden aangeboden om al dan niet de volledige
fiscale ruimte te benutten. Dat wil zeggen dat de
mogelijkheid kan worden geboden om minder dan
de maximale premies in te leggen.
Beleggingsmogelijkheden
Zoals over het algemeen het geval bij premieovereenkomsten kunnen deelnemers ervoor kiezen af
te wijken van de default lifecycle. In veel gevallen
worden er naast de default lifecycle één of meer
alternatieve lifecycles aangeboden. Daarnaast kan
de mogelijkheid worden aangeboden om zelf
beleggingskeuzes te maken, in afwijking van de
standaard profielen.
Voor wat lifecycles betreft is het verplicht dat op
enig moment, doorgaans circa tien tot vijftien jaar
voor de pensioenrichtleeftijd, de keuze wordt
voorgelegd tussen een lifecycle gericht op een vastgestelde uitkering en een lifecycle gericht op een
variabele uitkering.
Uitkeringsvorm
Vervolgens moet bij pensionering de keuze worden
geboden tussen een vastgestelde en een variabele
uitkering. Hier is het verschil tussen de soorten
pensioenuitvoerders het grootst. Een deelnemer
die pensioneert in een nettoregeling bij een verzekeraar of een PPI kan – althans in theorie – vrijelijk
kiezen voor een uitkeringsvorm. Dit kan bij de
betreffende verzekeraar of PPI of bij een andere
verzekeraar of PPI (op basis van het ‘shoprecht’).
Voor een deelnemer die pensioneert in een
nettoregeling bij een pensioenfonds geldt dat niet,
of althans niet per se. Een nettopensioenregeling is
een vrijwillige pensioenregeling waardoor, op grond
van de taakafbakeningsregels, bij beëindiging van
4

Zie artikel 120 Pensioenwet, Eisen premieovereenkomsten

Shoprecht
Een wetsvoorstel dat een verplichting tot
medewerking door het pensioenfonds aan waardeoverdracht naar een andere pensioenuitvoerder op
verzoek van de (gewezen) deelnemer of andere
aanspraakgerechtigde, is ingetrokken. Hiermee
zou niet alleen de verplichte inkoop in de
basisregeling, maar ook de geclausuleerde shopmogelijkheid voor nettoregelingen bij overige
fondsen zijn gewijzigd in een algeheel shoprecht.
Dat wetsvoorstel had betrekking op de fusie van
verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen. Dat
het wetsvoorstel werd ingetrokken had te maken
met de praktische complicaties van de voorwaarden die aan fusie gesteld zouden worden, dat daar
eigenlijk geheel los van stond.
3.1.1.2.

Het aanbod in de praktijk

Toen de aftopping in 2014 werd aangekondigd
heeft de overgrote meerderheid van de werkgevers
daarvoor compenserende maatregelen getroffen,
veelal in de vorm van looncompensatie. Uit
benchmarkinformatie van Willis Towers Watson
blijkt dat die compensatie in ongeveer twee derde
van de gevallen leeftijdsafhankelijk is geweest,
veelal ook in de jaren nadien volgend op de staffel
in de nettoregeling. Dat wil zeggen dat de
compensatie meegroeit met de staffelpercentages
naar mate de werknemer ouder wordt. Een logische
uitzondering vormen de werkgevers waar de

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

11

(verplichte) pensioenopbouw voor de wettelijke
aftopping al was begrensd. Dit gold (en geldt nog
steeds) in het bijzonder in een aantal verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen.

anticiperen zij op een eventuele verlaging van de
aftoppingsgrens. Diverse politieke partijen, maar
ook de Commissie Dijkhuizen5 (die aftopping op €
62.500 voorstelde), hebben er in de afgelopen jaren
blijk van gegeven een dergelijke verlaging niet uit te
sluiten. Ook zijn er fondsen die nettoregelingen zijn
gaan voeren of overwegen dat te gaan doen om de
interne organisatie zo voor te bereiden op een
toekomstig stelsel uitgaande van premieovereenkomsten.

Een alternatieve pensioenregeling is niet altijd
direct bij de formele invoering van de aftopping
aangeboden. Uit de gesprekken die wij hebben
gevoerd blijkt dat werkgevers met veel werknemers
binnen de doelgroep over het algemeen sneller, en
veelal direct op 1 januari 2015, een nettoregeling
hebben kunnen aanbieden. Voor een aantal van
hen is dat binnen het eigen pensioenfonds gebeurd.
Een aantal werkgevers met een eigen pensioenfonds of vallend onder een verplichtgesteld
bedrijfstakpensioenfonds heeft er de voorkeur aan
gegeven om de uitvoering via een PPI te laten
verlopen. In enkele gevallen is de uitvoering in de
jaren nadien alsnog overgebracht naar het eigen
pensioenfonds. Buiten de situatie waarin een bruto
regeling bij een pensioenfonds is ondergebracht
zijn er nauwelijks gevallen waarin een werkgever
een nettoregeling elders onderbrengt dan de bruto
regeling, behalve wanneer het een separate
risicodekking betreft.
Keuze om een nettoregeling aan te bieden
Uit onze gesprekken blijkt dat fondsen en
werkgevers van mening zijn dat het strikt
bedrijfsmatig, gegeven de schaal, niet aantrekkelijk
is om de regeling door het eigen fonds uit te laten
voeren. Daarop zijn enkele uitzonderingen, waarbij
in de eerste plaats het aantal werknemers boven de
aftoppingsgrens maar ook de omvang van hun
salarisdeel boven die grens bepalend zijn. Die
beide factoren hebben immers een groter verwacht
belegd vermogen in de nettoregeling tot gevolg.
Daarnaast zijn de implementatiekosten lager voor
fondsen die al een premieovereenkomst uitvoerden, waardoor uitvoering van een nettoregeling
voor die fondsen eerder aantrekkelijk is.
Dat fondsen er ook in die gevallen waarin dat
bedrijfsmatig niet of nauwelijks aantrekkelijk was
toe zijn overgegaan om de nettoregeling uit te
voeren is naar zij aangeven in hoofdzaak toe te
schrijven aan twee redenen. Eerst en vooral is een
reden daartoe geweest dat werkgevers het geheel
aan pensioenregelingen in één hand hebben willen
houden, onder meer ten behoeve van een
eenduidige communicatie. In de tweede plaats, en
van daaraan ondergeschikt belang, heeft een
aantal fondsen ertoe besloten de regeling zelf uit te
voeren met het oog op mogelijke toekomstige
ontwikkelingen in de wetgeving. Met name
5

De meerderheid van de regelingen via pensioenfondsen is vormgegeven als opt-out. Dat geldt ook
voor veel regelingen bij andere pensioenuitvoerders waar alleen risicodekking wordt aangeboden.
Een paternalistische gedachte ligt hier meestal
mede aan ten grondslag. Ook een deel van de
andere pensioenuitvoerders geeft aan dat de
uitvoering van nettoregelingen op zichzelf commercieel gesproken niet doelmatig is. Deelname blijft
daarnaast veelal achter bij wat zij bij initiële
inrichting van de producten hadden verondersteld.
Een aanzienlijk deel van hen geeft aan nettoregelingen primair uit defensieve overwegingen
(bijvoorbeeld om te voorkomen dat een bruto
regeling elders wordt ondergebracht, omdat een
werkgever de verschillende regelingen bij één
uitvoerder wil houden, wat vaak maar niet altijd het
geval is) aan te bieden.
Voor kleinere werkgevers en werkgevers met
minder werknemers met inkomens boven de aftoppingsgrens spelen schaalaspecten een nog grotere
rol. Veel van deze werkgevers bieden geen netto
opbouwregeling aan. Ons beeld, dat ontstaan is uit
de genoemde benchmarkinformatie, is dat bijna de
helft van de werkgevers wel een risicodekking voor
nabestaandenpensioen aanbiedt. Als geen sprake
is van een nettoregeling voor pensioenopbouw kan
een risicodekking ook worden ondergebracht bij
een herverzekeraar.

3.1.2. Overwegingen
3.1.2.1.

Inkoopmogelijkheid

Sinds de invoering van nettoregelingen zijn wet- en
regelgeving op aanpalende gebieden in een aantal
opzichten gewijzigd. Het betreft in de eerste plaats
de invoering van de Wet verbeterde premieregeling, maar ook de wijziging van de tarieven in de
vermogensrendementsheffing. Daarnaast is de
directe wetgeving voor nettoregelingen, in het
bijzonder voor wat de inkoop bij pensioenfondsen
betreft, sinds 2015 veranderd.

‘Naar een activerender belastingstelsel’, eindrapport Commissie inkomstenbelasting, 18 juni 2013

20 januari 2020

12

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Toen de wetgeving voor nettoregelingen van kracht
werd bevatte deze de bepaling dat in geval van aanwending binnen het pensioenfonds een inkooptarief
geldt op basis van de vereiste dekkingsgraad,
rekening houdend met specifieke grondslagen
(onder meer voor de levensverwachting, die in de
regel hoger zal zijn dan voor de bruto regeling). Met
name in geval van dekkingsgraden onder die
vereiste dekkingsgraad had dit vereiste tot gevolg
dat inkoop in het fonds onaantrekkelijk was voor de
deelnemer, en overigens daarnaast op gespannen
voet stond met de vereiste van fiscale hygiëne6. Dit
vereiste moest voorkomen dat er geldstromen
konden ontstaan tussen nog te belasten vermogen
in de bruto regeling en reeds belast vermogen in de
nettoregeling. De wetgeving bevatte diverse bepalingen ten behoeve van die fiscale hygiëne, maar
schreef feitelijk het doorbreken ervan voor in het
oorspronkelijke inkoopvereiste. In 2018 is dat,
mede naar aanleiding van een pleidooi daartoe van
de Stichting van de Arbeid, via een aanpassing van
het Besluit uitvoering Pensioenwet grotendeels
verholpen.

de oude voorschriften een jaarlijks pensioen van €
10.000 ingekocht kon worden, ongeacht de
dekkingsgraad, hangt de hoogte van het jaarlijks
pensioen bij de huidige voorschriften af van de
dekkingsgraad en kan aanzienlijk lager maar ook
juist veel hoger zijn. Diverse partijen waarmee wij
hebben gesproken geven aan dat de weinig
aantrekkelijke inkoopbepalingen (waarvan de
invloed later beperkt is door de invoering van de
Wet verbeterde premieregeling, waardoor het voor
fondsen mogelijk werd inkoop toe te laten buiten het
FTK) de ontwikkeling van nettoregelingen bij
pensioenfondsen negatief hebben beïnvloed. Het
was door dit vereiste minder aantrekkelijk om een
regeling aan te bieden, en het werd (in directe
samenhang daarmee) voor werknemers daardoor
minder aantrekkelijk om in regelingen te participeren. Nog steeds kunnen de inkoopvoorwaarden
onaantrekkelijk zijn. Bij lagere dekkingsgraden en
hogere premiedekkingsgraden kan de inkoopsom
hoger zijn dan de waarde van de verwachte uitkeringen. Dat geldt in het bijzonder als sprake is van
verplichte aankoop in de basisregeling, waardoor
deelnemers per definitie geconfronteerd worden
met deze inkoopvoorwaarden, hetgeen met name
bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen
voorkomt. Het is op basis van de gevoerde
gesprekken onze indruk dat er pensioenfondsen
zijn die voornamelijk vanwege deze bepaling geen
regeling hebben aangeboden of deze op een later
moment geheel of gedeeltelijk hebben ingetrokken.
Ook kan het tot gevolg hebben dat deelnemers
geen mogelijkheid wordt geboden om vastgesteld
pensioen in te kopen bij het pensioenfonds, maar
uitsluitend een variabel pensioen kunnen inkopen.
De wijziging van de inkoopvereiste in 2018 heeft
overigens voor zover wij kunnen nagaan, hoewel
deze wijziging alom als verbetering wordt
beschouwd, vooralsnog niet geleid tot een groter
aantal aanbieders van nettoregelingen.

Het inkoopvoorschrift bepaalt nu dat de inkoopdekkingsgraad gelijk is aan de fondsdekkingsgraad,
maar ten minste zo hoog als de minimaal vereiste
dekkingsgraad (fondsspecifiek vast te stellen, doorgaans circa 104,3%) én ten minste gelijk aan de
premiedekkingsgraad. Dit vereiste kan nog steeds
strijdig zijn met de fiscale hygiëne, bijvoorbeeld als
de dekkingsgraad lager is dan de minimaal vereiste
dekkingsgraad of de premiedekkingsgraad.
Bovendien mag de dekkingsgraadopslag aan de
bovenkant niet worden begrensd, terwijl de netto
uitkeringen wel worden begrensd, hetzij door fiscale
grenzen, het zij door het fondsbeleid omtrent
toeslagverlening. Gelet op de huidige marktomstandigheden is deze laatste potentiële onevenwichtigheid bij de meeste fondsen nu niet aan
de orde.
In tabel 3 is inzichtelijk gemaakt welke gevolgen de
wijziging van de voorschriften heeft gehad op de
hoogte van het in te kopen pensioen. Uitgaande
van een kapitaal op de pensioenleeftijd van
€ 250.000, worden in kolommen 2 en 3 bij
verschillende
fondsdekkingsgraden
indicaties
gegeven van de inkoop van levenslang pensioen bij
het pensioenfonds op basis van de oude voorschriften (bij een vereist eigen vermogen van 20%) en de
huidige voorschriften (inkoop op basis van het
maximum van de dekkingsgraad en de minimaal
vereiste dekkingsgraad). Waar in het voorbeeld bij

3.1.2.2.

Vrijstelling vermogensrendementsheffing

In de gesprekken geven pensioenuitvoerders en
sociale partners aan dat de vrijstelling voor
vermogensrendementsheffing veelal geen grote rol
lijkt te spelen in het keuzegedrag van werknemers
om al dan niet te participeren. Op basis van de gesprekken constateren wij dat de deelnamegraden in
de regelingen opvallend hoog zijn bij werkgevers
die in de interne communicatie uitdrukkelijke
aandacht besteden aan de waarde van de
vrijstelling. Omgekeerd zijn die deelnamegraden

Wij interpreteren fiscale hygiëne hier tweezijdig – er mag geen subsidie zijn van nog te belasten geld naar reeds belast geld, maar ook
niet andersom. Een nauwere interpretatie komt ook voor, waarin alleen subsidie van nog te belasten naar reeds belast geld wordt begrepen.
6

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

13

lager waar dat niet het geval is. Daaruit kan
voorzichtig worden geconcludeerd dat werknemers
(en werkgevers) de waarde van de vrijstelling in de
regel onderschatten als er niet uitdrukkelijk op
wordt gewezen. Ten opzichte van zelf beleggen kan
het voordeel van deze vrijstelling, in combinatie met
de door de collectiviteit lagere vermogensbeheerkosten, cumulatief oplopen tot boven de 20% 7.
Vooral voor deelnemers met een salaris ruim boven
de aftoppingsgrens heeft de vrijstelling een niet te
verwaarlozen effect op de hoogte van het
nettopensioen. Het ontbreken van een vrijstelling
van vermogensrendementsheffing zou in enkele
gevallen aanleiding zijn geweest om de regeling
niet uit te voeren.

Account Tax Compliance Act (FATCA) en de
Common Reporting Standards (CRS). De
Pensioenfederatie heeft in 2016 betoogd dat
renseignering niet nodig is omdat deelnemers zelf
geen bedragen kunnen toevoegen aan hun pensioenvoorziening. Evenmin kunnen zij zelf bedragen
aan hun pensioenvoorziening onttrekken. De ratio
achter de renseigneringsplicht is er echter onder
meer in gelegen dat de Belastingdienst aan de
hand hiervan kan signaleren of de ruimte die voor
nettopensioen wordt gebruikt niet nogeens wordt
gebruikt voor nettolijfrente en of er mogelijk ten
onrechte een beroep op de vermogensrendementsvrijstelling wordt gedaan.

3.1.2.3.

Administratieve lasten

Initiële kosten
Uitvoerders geven aan dat de initiële kosten voor
het opzetten van een nettoregeling (en de
afwegingen die daaraan vooraf gaan) aanzienlijk
zijn, met name in die gevallen waar nog geen premieovereenkomst werd uitgevoerd. Tot die initiële
kosten behoort, of behoorde, voor pensioenfondsen
ook het inrichten van de renseignering. De wet
bepaalt dat pensioenuitvoerders die nettopensioen
of nettolijfrente uitvoeren alle premies jaarlijks
renseigneren aan de belastingdienst. Daarnaast
moeten kapitalen gerenseigneerd worden wanneer
er oneigenlijke handelingen plaatsvinden, zoals
voortijdige aanwending door middel van een bedrag
ineens. Verzekeraars waren over het algemeen
reeds bekend met het verschijnsel renseignering,
voor pensioenfondsen is dit met de invoering van
nettoregelingen – op een enkele uitzondering na een nieuw verschijnsel.
De renseigneringsplicht wordt door fondsen,
hoewel inmiddels onderdeel van staande praktijk,
beschouwd als relatief zware administratieve last
waarvan de meerwaarde wordt betwist. De
administratieve last wordt overigens vergroot door
de extra informatie die nodig is vanwege de Foreign
Dekkingsgraad van
fonds

Inkoop onder oude
voorschriften
(VEV opslag)

Doorlopende kosten
De administratieve lasten die gepaard gaan met de
uitvoering van nettoregelingen zijn relatief hoog, om
de eenvoudige reden dat de schaal ervan beperkt
is. Voor zover strikt bedrijfsmatige overwegingen
doorslaggevend zijn geweest kan hierin ook de
directe reden worden gevonden dat een aanzienlijk
deel
van
de
pensioenuitvoerders
geen
nettoregeling uitvoert, als ook dat met name
kleinere werkgevers geen regeling hebben
ingericht. Overigens, en vanwege het vrijwillige
karakter van de regelingen nogal relevant, geven
partijen waarmee wij hebben gesproken aan dat de
vermogensbeheerkosten voor nettoregelingen bij
alle soorten pensioenuitvoerders laag zijn in
vergelijking met wat gangbaar is bij individueel
vermogensbeheer.
Bij pensioenfondsen moeten, vanwege de vereiste
fiscale hygiëne maar ook op grond van
evenwichtigheidsvereisten, de kosten van de
uitvoering van de nettoregeling geheel ten laste
komen van die regeling. Niet in alle gevallen is dat
geheel te realiseren. Zo wordt in onze gesprekken
algemeen onderkend dat de initiële kosten
(waaronder ook de kosten van verkenningen om al
dan niet een regeling in te voeren) moeilijk of niet
één op één toegewezen kunnen worden aan de
Inkoop onder huidige
voorschriften (DG-opslag maar
ten minste MVEV)

Verschil

90%

€

10.000

€

11.510

+15%

100%

€

10.000

€

11.510

+15%

110%

€

10.000

€

10.910

+9%

120%

€

10.000

€

10.000

0%

130%

€

10.000

€

9.230

-/- 8%

Tabel 3 – indicatie van inkoop bij pensioenfonds, bij een kapitaal van € 250.000. Het MVEV is hier op 4,3% verondersteld, het
VEV op 20%.
7

Bij een gemiddelde beleggingsduur van 15 jaar of langer en een vrijstelling van 1,34% per jaar.

20 januari 2020

14

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

nettoregeling. In de lopende uitvoering wordt er wel
zoveel mogelijk naar gestreefd dit te realiseren, al
moet daarbij worden aangetekend dat bijvoorbeeld
het beslag op de governance capaciteit (hoewel
behalve bij de initiële inrichting over het algemeen
beperkt) zich lastig laat kwantificeren en dus ook
lastig laat attribueren.

regelingen. Op deze manier zou moeten worden
gewaarborgd dat de werking van het product en de
wijze waarop het product en/of productvarianten
worden aangeboden, aansluiten bij de (doelstelling
van de) doelgroep. Belangrijk onderdeel van deze
productontwikkeling is een discussie over de
ambitie en risicohouding. Het is bijvoorbeeld
allerminst evident dat de risicohouding voor een
nettoregeling overeenkomt met die bij de bruto
regeling bij dezelfde werkgever, ook als die laatste
ook een premieovereenkomst is. Enkele
pensioenuitvoerders wijzen daarbij
in de
gesprekken die wij hebben gevoerd op oog voor de
proportionaliteit. Vanuit dat oogpunt kan het in de
ogen van pensioenuitvoerders verdedigbaar zijn
om aan te sluiten bij de uitgangspunten voor de
basisregeling (die tot 2015 impliciet voldeden),
eventueel na te hebben getoetst of en in hoeverre
dat te verantwoorden is. Tegelijkertijd geven
gesprekspartners echter aan dat er wel degelijk
redenen kunnen zijn om onderscheid in de
producten aan te brengen, bijvoorbeeld vanwege
verschillen in risicobereidheid en risicodraagvlak.

De wetgeving schrijft voor dat kosten van de
nettoregeling aan de nettoregeling worden
toebedeeld, maar niet hoe dat gebeurt. In de
praktijk zien wij dan ook verschillen in zowel
kostenstructuur als in toedelingswijze. Bij
pensioenfondsen betekent dat bijvoorbeeld dat
sommige fondsen een eenmalige kostenpost in
mindering brengen op het pensioenkapitaal op het
moment van pensioneren. Andere fondsen gaan uit
van kosten uitgedrukt in een percentage van het
pensioenkapitaal of de ermee aan te kopen
uitkering. Omdat de werkelijke uitvoeringskosten
niet geheel, of zelfs nauwelijks af zullen hangen van
de hoogte van het kapitaal impliceert die laatste
benadering een solidariteit van grote kapitalen in de
richting van kleine kapitalen, die overigens
gangbaar is in de tweede pijler en in bredere zin in
de pensioen- en verzekeringswereld.
3.1.2.4.

Bestuurlijke lasten

Na de initiële lasten voor invoering van de regeling
zijn de jaarlijkse bestuurlijke lasten over het algemeen beperkt.
3.1.2.5.

Betrokkenheid sociale partners

De betrokkenheid van sociale partners bij de
vormgeving van de regeling (en de vaststelling van
de risicohouding) is over het algemeen beperkt te
noemen. De nettoregeling is van toepassing voor
een kleine deelgroep van de werknemers, en wel
de hogere inkomensgroepen waarbij veelal een
hogere zelfredzaamheid en verantwoordelijkheid
wordt verondersteld. Bij sociale partners staat dit
onderwerp daarom niet altijd hoog op de agenda.
Bij grote ondernemingen neemt de werkgever
veelal initiatief voor uitvoering van een nettoregeling, bij kleine ondernemingen (met name als het
aantal werknemers boven de aftoppingsgrens
beperkt is) is er vaak geen tot weinig aandacht voor
een nettoregeling. In veel gevallen ligt de
productontwikkeling bij de pensioenuitvoerder,
waarbij sociale partners invulling geven aan de
hoogte van de premie. Toezichthouders vinden het
belangrijk dat sociale partners (of een
vertegenwoordiging
van
deelnemers)
nadrukkelijker in de productontwikkeling worden
betrokken en dat een productontwikkelingsproces
wordt uitgevoerd ten aanzien van de verschillende

3.1.2.6.

Paternalisme

Paternalisme heeft vrijwel overal een rol gespeeld
in het besluit tot uitvoering van een nettoregeling.
Naar mate die rol groter is geweest, is vaker
gekozen voor een opt-out vormgeving. In sommige
gevallen gaat het dan alleen om een risicodekking
bij overlijden, om te voorkomen dat nabestaanden
te maken krijgen met een forse inkomensterugval.
In andere gevallen gaat het ook om opbouw van
ouderdomspensioen, om te voorkomen dat
deelnemers bij pensionering te maken krijgen met
een (relatief) grote inkomensterugval.
Zoveel
mogelijk aansluiten bij de oorspronkelijke
toezegging zoals deze was voor het moment van
invoering van de aftopping kan daarbij een
belangrijke overweging zijn.
3.1.2.7.

Geen uitvoering nettoregeling

De belangrijkste reden om geen nettoregeling uit te
voeren is het gebrek aan potentiële omvang om de
kosten te rechtvaardigen. Bij een kleine omvang
van premievolume kan de benodigde investering te
hoog blijken. Dit geldt in het bijzonder voor
pensioenfondsen die momenteel alleen een
uitkeringsovereenkomst uitvoeren en voor een
nettoregeling, die alleen mag worden uitgevoerd als
premieregeling, de administratie en communicatie
voor een premieovereenkomst moeten opzetten.
Een andere reden om af te zien van een nettoregeling bij een pensioenfonds zijn de eisen ten aanzien
van de inkooptarieven.

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

3.2. De vraagkant - keuzegedrag
deelnemers
3.2.1. Doelgroep
3.2.1.1.

Omvang doelgroep en deelname
nettoregeling

Of een werknemer in aanmerking komt voor deelname aan een nettoregeling wordt bepaald op basis
van het voltijdsalaris. Als het salaris de
aftoppingsgrens te boven gaat, kan over het salaris
daarboven deel worden genomen aan een
nettopensioen- of nettolijfrenteregeling. In kader 2
hebben wij enkele voorbeelden weergegeven van
de ruimte voor pensioenopbouw die daarmee kan
ontstaan.
Zoals ook ten tijde van het wetgevingstraject reeds
geconstateerd maakt het gegeven dat de doelgroep
op basis van voltijdsinkomen wordt afgebakend het
lastig om de exacte omvang van de doelgroep te
bepalen. Dat heeft ermee te maken dat de
voornaamste bron daarvoor, de gegevens van de
Belastingdienst, alleen gegevens bevat op basis
van werkelijk verdiend inkomen. Dat heeft tot
gevolg dat werknemers waarvan het inkomen op
voltijdbasis boven de aftoppingsgrens ligt, maar op
basis van werkelijk verdiend inkomen (rekening
houdend met de parttime graad) eronder niet

15

herkend worden als onderdeel uitmakend van de
doelgroep. De omvang van de doelgroep wordt
daarmee onderschat.
Zonder voor het ontbreken van deeltijdfactoren te
corrigeren stellen wij op basis van gegevens van de
Belastingdienst vast dat de groep van werknemers
met een inkomen boven de aftoppingsgrens circa
180.000 groot is. Met correctie, dus met inbegrip
van werknemers waarvan het werkelijk verdiende
salaris onder de grens ligt maar het voltijdinkomen
erboven, ligt dat aantal hoger en bij globale
inschatting rond de 200.000. Eveneens uit
gegevens van de Belastingdienst (die zich daarvoor
baseert op gerenseigneerde premies) volgt een
aantal werknemers dat opbouwt in nettoregelingen
van bijna 30.000. Dat beeld is om meerdere
redenen vertroebeld. De renseignering heeft alleen
plaatsgevonden in 2017 en 2018. In de eerste
plaats is voor een groep werknemers sprake van
dubbele renseignering, hetgeen doet vermoeden
dat er inhaalacties hebben plaatsgevonden – ofwel
in de renseignering, ofwel in de feitelijke premieinleg. In de tweede plaats hebben wij aanleiding om
te vermoeden dat de renseignering niet volledig is.
Wij schatten het aantal deelnemers in
nettopensioenregelingen op ongeveer 35.000. Dat
is hoger dan in tabel 2. Het verschil laat zich
(hoofdzakelijk) verklaren door werknemers die
alleen een risicodekking hebben afgesloten.

.
Kader 2 – Voorbeelden ruimte voor pensioenopbouw.
Pensioenopbouw binnen de nettoregeling vindt plaats over het voltijdsalaris boven de aftoppingsgrens. De
ruimte voor pensioenopbouw in de nettoregeling, ofwel het salaris waarover nettopensioen kan worden
opgebouwd, is daarom gelijk aan het voltijd jaarsalaris minus de aftoppingsgrens. Voor 2020 ligt deze
aftoppingsgrens op € 110.111.
Het kapitaal dat in een bepaald jaar kan worden opgebouwd, wordt vervolgens berekend door de ruimte voor
netto pensioenopbouw (grondslag netto opbouw) te vermenigvuldigen met het leeftijdsafhankelijke
premiepercentage uit tabel 1.

Parttime- Jaarsalaris Aftoppingsgrens
Voorbeeld Leeftijd Jaarsalaris
graad
(voltijd)
(2020)
1
50 jaar € 150.000
100% € 150.000
€ 110.111
2
60 jaar € 78.000
60% € 130.000
€ 110.111

Grondslag
Netto
netto
premieopbouw percentage*
€ 39.889
10,80% €
€ 11.933

14,20% €

Netto
premie
4.308
1.695

*Dit betreft het netto premiepercentage afkomstig uit tabel 1, dat wil zeggen na aftrek van belasting, dat over het salaris wordt
geheven.

20 januari 2020

16

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

3.2.1.2.

Kenmerken

Op basis van gegevens van de Belastingdienst
hebben wij het feitelijke gebruik van nettoregelingen
geanalyseerd. Wij hebben enkele resultaten van die
analyse grafisch weergegeven in kader 3. Met de
eerder gemaakte kanttekeningen kan voorzichtig
worden geconcludeerd dat:












De doelgroep bestaat voor 85% uit
mannen, die bovendien gemiddeld een
aanzienlijk hoger inkomen hebben;
De participatiegraad sterk oploopt met het
inkomen (van circa 10% onder de €
150.000 tot rond de 30% boven de €
250.000);
De participatiegraad oploopt met de
omvang van het belegd vermogen (van
circa 10% onder de € 25.000 tot circa 20%
tussen € 1.000.000 en € 2.000.000), tot een
bepaalde bovengrens waarboven de
participatie weer afneemt (ongeveer 15%
boven de € 2.000.000);
De gemiddelde mate waarin met name
mannelijke werknemers deelnemen (de
deelnamegraad)
neemt,
vermoedelijk
doordat meer vermogende werknemers
vaker alleen risicodekking afnemen, juist af
met oplopend vermogen;
Deelnemers met partner vaker participeren
dan deelnemers zonder partner (boven de
15% tegenover ongeveer 10%);
De participatie loopt op met de leeftijd tot
een jaar of 55 en loopt nadien af,
aanzienlijk sneller voor vrouwen dan voor
mannen (van enkele procenten rond de 30
jaar tot rond de 15% bij leeftijd 55 jaar).

Hoewel de aantallen in een deel van de
onderscheiden categorieën zodanig klein zijn dat
de waargenomen patronen wellicht niet allemaal
statistisch significant zijn, komen deze overeen met
hetgeen uit de gesprekken die wij hebben gevoerd
naar voren is gekomen. Zo is de positieve correlatie
tussen zowel inkomen als totale vermogen (de
grondslag voor de vermogensrendementsheffing)
enerzijds en de participatiegraad anderzijds te
beschouwen als rationeel. Het voordeel van de
vrijstelling van vermogensrendementsheffing is
immers groter bij groter vermogen, en bij hoger
salaris is het negatieve effect op de uiteindelijke
vervangingsratio groter als niet wordt deelgenomen
aan de nettoregeling. Dat de participatiegraad bij de
hoogste vermogenscategorie minder hoog is heeft
er wellicht mee te maken dat werknemers met een
dergelijk groot vermogen zelf in staat zijn lagere
vermogensbeheerkosten te realiseren en toegang
hebben tot beleggingen in illiquide categorieën.
De hogere participatiegraad onder deelnemers met
partner houdt naar wij verwachten verband met de
risicodekking voor nabestaandenpensioen die met
de nettoregeling geboden wordt.
Verklaringen voor de aflopende participatiegraad
boven de 55 jaar kunnen zijn dat het totale effect op
de uiteindelijke vervangingsratio (vanwege het
beperkte aantal resterende jaren pensioenopbouw)
relatief laag is, maar ook hier zal risicodekking
partnerpensioen een rol spelen. Dat zou ook het
verschil tussen mannen en vrouwen kunnen
verklaren. Ook kan het zo zijn dat het feit dat
ingelegd kapitaal bij overlijden niet onder de erfenis
valt hierbij een rol speelt.

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

17

Kader 3 – Feitelijk gebruik van nettoregelingen.
Op basis van gegevens van de Belastingdienst hebben wij het feitelijke gebruik van nettoregelingen
geanalyseerd. De resultaten van die analyse hebben wij in dit kader grafisch weergegeven. Onder
participatiegraad verstaan wij het percentage werknemers uit de doelgroep die deelneemt aan de regelingen.
Onder deelnamegraad verstaan wij de mate waarin men deelneemt, uitgedrukt als de bijgedragen premie
gedeeld door de maximaal toegestane premie.
Participatiegraad per
vermogensgroep en geslacht
Loon in € 1.000

25%

Gemiddelde lonen binnen de doelgroep
per geboortejaar en geslacht

20%
15%
10%
5%
0%

250
200
150
100
50

Mannen

Vrouwen

Totaal

Niet-deelnemend M

Deelnemend M

Niet-deelnemend V

Deelnemend V

Deelnamegraad per
vermogensgroep en geslacht

Participatiegraad per loongroep en
geslacht
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%

35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Participatie bij wel/geen partner
20%
18%
16%
14%
12%
10%
8%
6%
4%
2%
0%

20%
18%
16%
14%
12%
10%
8%
6%
4%
2%
0%
Zonder partner
Mannen

20 januari 2020

Met partner
Vrouwen

Totaal
Totaal

Vrouwen

Totaal

Participatie per geboortejaar en
geslacht

<40
Mannen

40-50

50-60

Vrouwen

Totaal

60-70

18

3.2.1.3.

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Vervangingsratio’s

De nettopensioenregelingen zijn bij de aftopping
van het pensioengevend salaris in het leven
geroepen om werknemers in de gelegenheid te
stellen een oudedagsvoorziening op te bouwen
voor
het
inkomensgedeelte
boven
de
aftoppingsgrens. Dat met als oogmerk om ook voor
deze werknemers de algemene basis van het
Witteveenkader te laten gelden dat naar
verwachting een vervangingsratio van 75% over het
gemiddeld verdiende loon mogelijk maakt in een
werkzame periode van 40 jaar. Vervangingsratio
staat voor de verhouding tussen het inkomen direct
na en direct voor pensionering.
Daarbij kan worden aangetekend dat een
vervangingsratio van 75% bij de huidige rente ook
bij volledige benutting van de nettoregelingen rekentechnisch niet haalbaar is. De staffels gaan
immers uit van een rekenrente van 3%; anders dan
bij bruto premieovereenkomsten zijn kostprijsstaffels, waarin rekening mag worden gehouden met de
actuele marktrente, niet toegestaan. Daarmee is de
fiscale ruimte in termen van pensioenopbouw sinds
de introductie van de aftopping, onbedoeld,
aanzienlijk verder beperkt.
In kader 4 geven wij voor enkele maatmensen weer
wat het verwachte effect op de vervangingsratio’s is
geweest, en hoe dat effect zich door de rentedaling
heeft ontwikkeld. Het is goed daarbij op te merken
dat de effecten daarvan zich pas in de toekomst
volledig zullen manifesteren – werknemers die nu
en in de komende jaren pensioneren hebben
immers het grootste deel van hun werkende leven
niet te maken gehad met de aftopping die in 2015
is ingevoerd, zodat hun vervangingsratio’s nog
overwegend worden bepaald door het Witteveenkader voor de laatste aanpassingen ervan.

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

19

Kader 4 – Verwachte effect op vervangingsratio’s
In onderstaande tabellen zijn voor vier maatmensen de verwachte vervangingsratio’s weergegeven
uitgaande van 1% marktrente en 3% marktrente. De netto premie is berekend conform kader 2. Vervolgens
wordt de inkoop berekend door de netto premie te delen door het leeftijdsafhankelijke tarief voor latent
ouderdoms- en partnerpensioen en wordt dit vergeleken met de netto grondslag.
Bij een marktrente van 3% komt hier een (netto) opbouwpercentage uit van circa 0,95%. Uitgedrukt in bruto
termen komt dit uit op 1,875%, het verwachte opbouwpercentage in een middelloonregeling behorende bij
een vervangingsratio van 75%.

Netto
premie

Tarief latent
Effectieve
pensioen bij Inkoop uit
opbouw
3% rente
premie
(netto)

Effectieve
opbouw
(bruto)

Voorbeeld Leeftijd

Jaarsalaris
(fulltime)

Grondslag

1

45 jaar

€ 150.000

€

39.889

€

3.710

9,8

€

378

0,947%

1,875%

2

50 jaar

€ 150.000

€

39.889

€

4.308

11,4

€

378

0,947%

1,875%

3

55 jaar

€ 150.000

€

39.889

€

4.946

13,1

€

378

0,947%

1,875%

4

65 jaar

€ 150.000

€

39.889

€

6.302

16,7

€

378

0,947%

1,875%

Bij een marktrente van 1%, en een ongewijzigde premiestaffel, ligt de effectieve bruto opbouw een stuk
lager, namelijk rond 50% lager voor een 45-jarige en rond 25% lager voor een 65-jarige. De opbouw, en
daarmee de vervangingsratio’s, voor een 45-jarige liggen bij de actuele rente zelfs nog wat lager. Per eind
augustus 2019 is de 20-jaars rente circa 0,05%.

Jaarsalaris
Netto
Voorbeeld Leeftijd
(fulltime) Grondslag
premie
45 jaar € 150.000 € 39.889 € 3.710
1
50 jaar € 150.000 € 39.889 € 4.308
2

Tarief latent Inkoop Effectieve Effectieve
pensioen bij
uit
opbouw
opbouw
1% rente
premie
(netto)
(bruto)
19,6
€
189
0,473%
0,938%
20,6
€
209
0,523%
1,036%

Verschil
t.o.v.
3%
rente
-50%
-45%

3

55 jaar

€ 150.000 €

39.889 €

4.946

21,5

€

231

0,578%

1,145%

-39%

4

65 jaar

€ 150.000 €

39.889 €

6.302

22,4

€

282

0,706%

1,398%

-25%

In onderstaande tabel zijn de totale vervangingsratio’s voor vier maatmensen weergegeven bij een
marktrente van 3% en 1%. Voor oudere deelnemers en deelnemers met een inkomen dichter bij de
aftoppingsgrens ligt de vervangingsratio bij deelname aan de nettoregeling in de buurt van 75%. Dit omdat
het merendeel van de opbouw vóór 2015 heeft plaatsgevonden, dan wel omdat de inperking slechts
betrekking heeft op een kleiner deel van het salaris.

Deelnemer

Leeftijd
per 1-12019

Jaarsalaris
(fulltime)
Voor aftopping

Vervangingsratio’s
Na aftopping;
Na aftopping;
Fiscaal maximale
Fiscaal maximale
inleg;
inleg;
Marktrente: 3%
Marktrente: 1%
75%
72%

Na aftopping;
geen regeling

1

45 jaar

€ 130.000

75%

2

45 jaar

€ 200.000

75%

75%

68%

56%

3

55 jaar

€ 130.000

75%

75%

74%

71%

4

55 jaar

€ 200.000

75%

75%

72%

66%

20 januari 2020

66%

20

3.2.1.4.

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Vrijstelling
vermogensrendementsheffing

vermogensrendementsheffing door de wijzigingen
in de systematiek ervan in waarde toeneemt.

Huidig belegd vermogen
Omdat gerenseigneerde premies voor 2015 en
2016 niet beschikbaar zijn, zodat een belegd
vermogen in de nettoregelingen per individu niet
goed direct uit premies te herleiden is, hebben wij
de totale belegde vermogens volgens de AFMcijfers (circa € 550 miljoen) geprojecteerd op de
premiecijfers
volgens
de
Belastingdienst,
uitgesplitst naar de vermogenscategorieën. De
hoogte van het vermogen is immers bepalend voor
de (vrijstelling van) vermogensrendementsheffing.
Aan de hand hiervan schatten wij de omvang van
de vrijstelling vermogensrendementsheffing per
einde 2018 op circa € 4,5 miljoen per jaar. In
onderstaande tabel is de berekening van deze
inschatting opgenomen.
Hierbij is uitgegaan van de heffingstarieven zoals
die gelden in 2019. De systematiek van
vermogensrendementsheffing is sinds de invoering
van nettoregelingen gewijzigd en maakt deelname
eraan rationeel gesproken aantrekkelijker. Dat geldt
eveneens voor aangekondigde verdere aanpassingen. In de aangekondigde aanpassingen wordt het
veronderstelde rendement niet langer gebaseerd
op een fictieve onderverdeling naar een spaardeel
en beleggingsdeel maar wordt de werkelijke
onderverdeling van een individu in aanmerking
genomen. Die aanpassing heeft tot gevolg dat
spaargeld minder zwaar belast wordt, maar belegd
vermogen zwaarder. Gezien het pensioendoel zal
vermogen in nettoregelingen geheel of nagenoeg
geheel belegd zijn, zodat de vrijstelling van

Schijf vermogen
0
zonder partner: tot € 30.000
met partner: tot € 60.000
1
zonder partner: € 30.000 tot € 100.000
met partner: € 60.000 tot € 200.000
2
zonder partner: € 100.000 tot € 1.000.000
met partner: € 200.000 tot € 2.000.000
3
zonder partner: meer dan € 1.000.000
met partner: meer dan € 2.000.000
Totaal

De vrijstelling van rendementsheffing is aanzienlijk
kleiner dan bij invoering van de aftoppingsgrens
werd verwacht. Voor een belangrijk deel is dat
verschil het gevolg van de lagere participatiegraad
dan destijds ingeschat. In de inschattingen uit 2014
werd uitgegaan van een participatiegraad van ruim
50%. Daarmee zou de vrijstelling in 2017, volgens
diezelfde inschattingen, al € 17 miljoen zijn
geweest8.
Projectie belegd vermogen
Nettoregelingen hebben een betrekkelijk korte
historie. Het ligt daarom voor de hand dat het belegd vermogen in de komende jaren zowel
vanwege nieuwe premie-inleg als door rendement
zal toenemen. Het aantal pensioneringen uit
nettoregelingen is nog zeer beperkt en het saldo
van premies en uitkeringen zal nog geruime tijd
positief zijn.
Onder veronderstelde gelijkblijvende participatie
neemt het belegd vermogen tot 2060 naar verwachting toe tot circa € 3 miljard in euro’s van nu. Bij de
huidige heffingssystematiek neemt de omvang van
de vrijstelling van vermogensrendementsheffing
daarmee toe tot een bedrag in de ordegrootte van
€ 25 miljoen in datzelfde jaar, eveneens uitgedrukt
in euro’s van nu. In de hierboven genoemde
projecties in de wetsbehandeling werd uitgegaan
van een structureel niveau van € 145 miljoen. In
kader 5 tonen wij de hoofdvariant van onze
projectie en een aantal gevoeligheidsanalyses.
Daarnaast beschrijven wij de daarbij gehanteerde
veronderstellingen.

Netto kapitaal

Tarief

Rendementsheffing

150

0,00%

0,0

125

0,58%

0,7

225

1,34%

3,0

50

1,68%

0,8

550

4,5

Tabel 4 – indicatie van huidige vrijstelling vermogensrendementsheffing
8

Nota naar aanleiding van het verslag bij Wijziging van de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen en maximering
pensioengevend inkomen en het Belastingplan 2014 (33 847 Nr. 7)

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

21

Kader 5 – Projectie belegd vermogen en gevoeligheidsanalyses

6
5

Miljard

4
3
2
1
0
2015

2020

2025

2030
Verwacht

2035

2040
Negatief

2045

2050

2055

2060

Positief

Bovenstaande grafiek toont een projectie van het totale belegde vermogen. Afgaande op cijfers van AFM is
per eind 2018 het totale belegde vermogen circa € 550 miljoen. Volgens onze projectie zal dit, bij een
gelijkblijvend niveau van participatie, groeien naar ruim € 3 miljard in 2060 (gecorrigeerd voor inflatie). Naast
deze verwachte projectie is ook een positief en een negatief scenario weergegeven in het overzicht*. Merk op
dat voor de projectie is uitgegaan van een gemiddeld langjarig rendement, de grafiek geeft daarom geen
passend beeld van de spreiding op korte termijn.
De projectie van het belegd vermogen is bepaald aan de hand van de volgende veronderstellingen:
Premie – Elk jaar wordt premie ingelegd. De premie wordt per leeftijd bepaald en is op totaalniveau gelijk aan
€ 90 miljoen per jaar. Zodoende wordt verondersteld dat de deelname- en participatiegraad gedurende de
projectieperiode onveranderd blijven.
Uitkeringen – Vanaf de pensioenleeftijd worden uitkeringen onttrokken aan het vermogen ten behoeve van
een pensioenuitkering. Er wordt verondersteld dat het vermogen vanaf de pensioendatum over een periode
van 20 jaar wordt uitgekeerd.
Rendement – Elk jaar wordt rendement toegekend aan het belegd vermogen. Dit gebeurt volgens een
leeftijdsafhankelijke lifecycle gesplitst in vastrentende waarden en aandelen. Voor deze globale indicatie
maken wij gebruik van een veronderstelde lifecycle uitgaande van een variabele uitkeringsfase. Daarbij wordt
tot leeftijd 55 verondersteld dat 90% van het vermogen wordt belegd in zakelijke waarden, waarna dit
vervolgens tot de pensioenleeftijd wordt afgebouwd naar 30% in zakelijke waarden. De rendementen op
aandelen en vastrentende waarden zijn afgeleid van de DNB-scenarioset ten behoeve van de
haalbaarheidstoets en uniforme rekenmethodiek.
* Voor het verwachte scenario geldt een reëel (na aftrek van inflatie) aandelenrendement van 3,5%. Voor het negatieve en positieve
scenario is uitgegaan van -1,0% respectievelijk 8,0%. De percentages zijn de meetkundig gemiddelden voor zakelijke waarden uit de
DNB-scenarioset, op basis van het 5e en 95e percentiel bij een horizon van 40 jaar.

20 januari 2020

22

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

3.2.2. Overwegingen

doordat deelname aan de regeling de bestaande
situatie tot dat moment zoveel mogelijk ongewijzigd
laat. Werknemers ondervonden daardoor geen
grote wijzigingen in direct besteedbaar inkomen. Bij
invoering van de regeling op een later moment, of
bij toetreding tot een regeling op een later moment,
is dat wel het geval. Die wijziging in het besteedbaar
inkomen heeft tot gevolg dat de participatie in die
gevallen lager is.

3.2.2.1.

Kennis en begrip van regelingen

Over het algemeen kan worden gesteld dat kennis
en begrip van de nettoregelingen, binnen de
doelgroep maar ook bij deelnemers, beperkt is. In
het bijzonder waar er vanaf 2015 sprake is van een
nettoregeling met opt-out zijn veel deelnemers
doorgaans automatisch en in veel gevallen zonder
zich daarvan zelfs bewust te zijn toegetreden. Ook
bij die uitvoerders die veel aandacht hebben
gegeven aan communicatie blijkt de nettoregeling
in de praktijk voor veel deelnemers moeilijk te
begrijpen. Naast de andere aard van de regeling
(premieregeling
in
plaats
van
een
uitkeringsregeling) spelen daarbij verschillende
keuzemogelijkheden een rol (alleen risicodekking of
ook opbouw, verschillende lifecycles, vast of
variabel pensioen).
Gelet op de beperkte kennis onder de gemiddelde
deelnemer is het onwaarschijnlijk dat vrijstelling van
vermogensrendementsheffing en de op pensioendatum van toepassing zijnde inkooptarieven
zwaarwegend zijn geweest in de beslissing om
(niet) mee te doen aan de regeling.
3.2.2.2.

Keuzegedrag

Defaults
Zoals al veelvuldig aangehaald in publicaties over
keuzemogelijkheden en maatwerk in pensioenen
wijzen inzichten uit de gedragseconomie erop dat
het keuzegedrag van deelnemers sterk wordt
bepaald door defaults. Dat blijkt ook in hoge mate
het geval bij nettoregelingen. Een vermoeden dat
hoog gesalarieerde werknemers meer financieel
inzicht zouden hebben en op basis daarvan meer
zouden afwijken van defaults vindt enige
herkenning bij partijen waarmee wij hebben
gesproken. Dat komt bijvoorbeeld tot uiting in een
groter aantal vragen, als ook in de afwijkende aard
van de gestelde vragen. Desalniettemin komt de
bepalende werking van defaults zeer overtuigend
naar voren uit de participatiegraden tussen regelingen die als opt-in worden aangeboden enerzijds en
die als opt-out worden aangeboden anderzijds.
Hoewel er verschillen zijn kan grosso modo worden
gesteld dat de participatiegraad rond de 10% ligt bij
opt-in regelingen, en tussen de 70% en 90% bij optout regelingen. Hoewel niet geheel uit te sluiten, lijkt
het onwaarschijnlijk dat die verschillen geheel aan
iets anders toe te schrijven zijn dan aan die default.
Deelname is over het algemeen ook hoger als de
regeling geïntroduceerd is direct of kort na de
invoering van de aftopping. Dat laat zich verklaren

Ook afgezien van de toetreding is sprake van
default volgend gedrag. Dat geldt op alle gebieden,
hoewel het beeld is dat in die gevallen waar de vastgestelde uitkering (verplicht) de default is wel vaker
dan in bruto regelingen wordt gekozen voor een
lifecycle gericht op een variabele uitkering.
De enige uitzondering op de regel dat de vastgestelde uitkering (en daarom ook de lifecycle gericht
op die uitkering) de default moet zijn geldt, onder
strikte voorwaarden, voor pensioenfondsen. In de
Evaluatie van de wet verbeterde premieregeling is
hiervoor aandacht geweest, en is betoogd dat er
gevallen kunnen zijn waarin de variabele uitkering
de default zou moeten zijn. Voor nettoregelingen is
daarvoor des te meer aanleiding. Niet alleen is
wellicht sprake van een wat hogere risicobereidheid
en grotere financiële geletterdheid, maar bovendien
is de uitkeringsduur naar verwachting langer dan in
geval van bruto regelingen, zodat de potentiële
meerwaarde van doorbeleggen des te groter is.
Inkoop
Bijzondere aandacht verdient ook de keuzevrijheid
bij aankoop van de uitkering. Deze bestaat met
name bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen niet. Vanwege taakafbakening moet de
uitkering daar in de basisregeling worden
ingekocht. Overige pensioenfondsen moeten
inkoop buiten het fonds in elk geval toestaan voor
zover zij een uitkeringsvorm (vastgesteld of
variabel) zelf niet aanbieden. Inkoop buiten het
fonds wil dan zeggen bij een verzekeraar of PPI;
inkoop in een ander pensioenfonds is niet
toegestaan. PPI’s en verzekeraars moeten sowieso
inkoop elders (en dus bij een andere verzekeraar of
PPI) toestaan. In de praktijk, die nog van beperkte
omvang is, komt het echter zelden voor dat een
uitkering elders wordt ingekocht. Daar kan nog bij
worden aangetekend dat inkoop elders bij kleinere
omvang van de kapitalen vanwege kosten
onaantrekkelijk is.
Uitzonderingsgevallen
Uitzonderlijk keuzegedrag kan optreden in geval
van extra prikkels tot deelname waarvan in enkele
uitzonderingsgevallen sprake kan zijn. Daarbij valt

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

te denken aan een bepaling voor zorgverzekeraars
die met zich meebrengt dat een bijdrage aan de
nettoregeling niet meetelt bij toetsing volgens de
Wet Normering Topinkomens, en aan werknemers
die emigratie voorzien (zoals expats). Bij emigratie
kan de nettoregeling worden afgekocht zonder dat
de vrijgestelde vermogensrendementsheffing over
achterliggende jaren op forfaitaire wijze alsnog
wordt geheven.
Keuze deelname
Uit het deelnemersonderzoek kan worden
opgemaakt dat deelnemers die geen gebruik
maken van de regeling daartoe voornamelijk
besluiten omdat het kapitaal niet vrij opneembaar is
(ruim 60% geeft aan dat dit in meer of mindere mate
een rol heeft gespeeld), en omdat de regeling niet
voorziet in hun behoeften (eveneens ruim 60%
noemt dit als reden voor de keuze). Deelnemers die
wel hebben gekozen voor deelname aan de
nettoregeling noemen met name de volgende drie
redenen voor die keuze:


Vertrouwen in de pensioenuitvoerder (ruim
70%);



Het voordeel van de vrijstelling vermogensrendementsheffing (bijna 80%);



De uitkering bij overlijden voor de pensioendatum (bijna 80%).

In die gevallen waar inkoop in de basisregeling
verplicht is geeft bijna de helft aan dat dat een rol
heeft gespeeld in de keuze om niet aan de regeling
deel te nemen.
In totaal hebben 1.065 deelnemers van vier
verschillende pensioenuitvoerders gereageerd op
de hen voorgelegde vragen over nettoregelingen.
De vragenlijst is opgenomen in bijlage B en een
weergave van de belangrijkste resultaten in bijlage
C. Hoewel de respons van een zodanige omvang is
dat de resultaten ervan als representatief kunnen
worden beschouwd, zijn er aanzienlijke selectieeffecten die niet ongenoemd mogen blijven. In het
bijzonder is het aandeel van deelnemers aan
nettoregelingen onder respondenten aanzienlijk
groter dan onder de gehele doelgroep het geval is.
Daarnaast valt onder meer op dat met name
jongere deelnemers die niet deelnemen weinig of
niet hebben gereageerd.

20 januari 2020

23

24

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Kader 6 - Impressies uit deelnemersonderzoek
Ruim duizend mensen hebben gereageerd op ons deelnemersonderzoek over de beweegredenen achter
het wel of niet deelnemen aan de nettoregeling. Wij hebben de ondervraagden hierbij de mogelijkheid
geboden om andere overwegingen voor deelname te benoemen of om verbeterpunten voor de
nettoregelingen te benoemen. Ruim 40% van de respondenten heeft van deze gelegenheid gebruik
gemaakt.
Opvallend is dat veel ondervraagden niet op de hoogte zijn dat zij meedoen aan een nettoregeling of de
mogelijkheid hebben hier aan mee te doen. In sommige gevallen speelt mee dat ondervraagden aangeven
te denken dat ze niet deel mogen nemen omdat het feitelijke parttime salaris onder de aftoppingsgrens ligt,
niet wetende dat de mogelijkheid tot deelname afhankelijk is van het fulltime salaris.
Een groot deel van de ondervraagden uit hun onvrede over de aftopping van het pensioengevend salaris,
waarbij in gevallen de grondslag waar pensioen over wordt opgebouwd (ruim) is gehalveerd. Respondenten
merken op dat zij weinig of geen vertrouwen hebben in de overheid omdat “de spelregels telkens worden
veranderd”. Dit wantrouwen – in combinatie met het niet opneembaar zijn van de ingelegde premies – wordt
regelmatig genoemd als reden om niet deel te nemen aan de nettoregeling.
Verder wordt vaak genoemd dat de nettoregeling (te) complex of zelfs onbegrijpelijk is. Een deelnemer geeft
dat als volgt weer: “mijn werkgever/pensioenuitvoerder heeft meer dan voldoende informatie gezonden,
maar had mij er beter ook een cursus belastingrecht bij kunnen aanbieden”.
Door de ondervraagden die hebben gekozen om niet deel te nemen aan de nettoregeling worden daar
(naast de aangeboden meerkeuzemogelijkheden) de volgende redenen voor aangedragen:
 Niet eerder van nettoregeling gehoord; niet goed geïnformeerd
 Deelname is niet interessant door korte periode tot pensioendatum of door het beperkte salarisdeel
boven aftoppingsgrens
 (Extra) aflossen van hypotheek levert meer op
 Onvoldoende duidelijkheid over kosten, rendement en inkooptarieven
 Geen tijd om er in te verdiepen of te weinig kennis om deelname te verantwoorden
 Weinig of geen vertrouwen in overheid (angst voor negatieve ontwikkeling regelgeving)
 Te weinig keuzevrijheid en flexibiliteit
 Woonachtig in buitenland (bang voor dubbele belastingheffing)
Door de ondervraagden die hebben gekozen om wel deel te nemen aan de nettoregeling worden daar de
volgende redenen voor aangedragen:
 Om een pensioengat te voorkomen, de vervangingsratio zou te laag zijn wanneer wordt afgezien van
deelname
 Gebrek aan kennis om het zelf te regelen
 Gebrek aan (fiscaal gunstige) alternatieven
 Bij een latere deelname is een medische keuring nodig
Veel genoemde verbeterpunten zijn een vergroting van de fiscale ruimte en de vrijheid om het
pensioenkapitaal op te nemen (of een deel daarvan). Daarnaast worden een verbetering van de
informatievoorziening, ruimere keuzevrijheid/flexibiliteit en de mogelijkheid om het pensioen mee te nemen
naar een nieuwe werkgever genoemd.

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

25

Keuzebegeleiding
Meer keuzevrijheid past bij een veranderende
arbeidsmarkt en toenemende individualisering.
Hierdoor kan invulling van het pensioen beter
worden afgestemd op de individuele situatie,
voorkeuren en kenmerken van de deelnemer. De
uitvoering moet echter wel zorgvuldig gebeuren. Uit
een onderzoek van de AFM naar keuzevrijheid blijkt
bijvoorbeeld dat deelnemers met keuzevrijheid voor
een tijdelijke premiestop niet vanzelfsprekend
verstandige beslissingen nemen. Niet alleen goede
productontwikkeling, maar ook goede keuzebegeleiding is daarom erg belangrijk, ook als het gaat om
de invulling en ontwikkeling van het nettopensioen.
Dit geldt des te meer nu deelnemers op
verschillende momenten voor verschillende
producten en regelingen verschillende keuzes
moeten maken.

in de (mogelijk nabije) toekomst ook nettoregelingen in mijnpensioenoverzicht.nl op te nemen. Het
moge duidelijk zijn dat het ontbreken van inzicht in
nettoregelingen in planningstooling, die naar
verwachting in de toekomst steeds belangrijker
gaat worden, niet bijdraagt aan het inzicht van de
doelgroep en daarmee ook niet aan de deelname
aan de regelingen.

3.2.2.3.

Selectierisico

Bij vrijwillige risicodekkingen is sprake van selectierisico. Indien deelnemers op elk gewenst moment
kunnen afzien van deelname en de deelname bij
ziekte weer kunnen hervatten heeft dit gevolgen
voor de financiële houdbaarheid van de
risicodekking. Om deze reden zijn er vaak
voorwaarden gesteld aan deelname. Bijvoorbeeld
dat bij deelname anders dan op het eerst mogelijke
moment een medische keuring moet plaatsvinden.
Andere vormen van voorwaarden zijn het afgeven
van een gezondheidsverklaring (met toetsing
achteraf), een Carenz-jaar, of tijdelijke uitsluiting
van deelname (bijvoorbeeld voor een periode van
drie jaar). Behalve dat ze selectierisico beperken
kunnen deze voorwaarden deelname aan de regeling bevorderen, omdat toetreding op een later
moment gecompliceerder is.
3.2.2.4.

Communicatie

Actieve bemoeienis van de werkgever heeft,
afgaande op onze gesprekken zowel bij opt-in als
opt-out, in de regel een positief effect op de
deelname. Die bemoeienis kan bijvoorbeeld
bestaan in de vorm van specifieke communicatie
over een nettoregeling, of zelfs door ondersteuning
bij financiële planning aan te bieden. Enkele
uitvoerders hebben eigen planners ingericht waar
ook de nettoregeling in is opgenomen, maar in
andere gevallen en bovendien ook in het pensioenregister (mijnpensioenoverzicht.nl) is dat niet het
geval. Overigens heeft het pensioenregister, dat als
wettelijke opdracht heeft inzicht te geven in alle
pensioenen in de tweede pijler, wel de ambitie om

20 januari 2020

Bij uitbreiding van de mogelijkheden moet telkens
in aanmerking worden genomen dat elke uitbreiding
met aanvullende uitvoeringskosten gepaard gaat,
waarbij afgewogen moet worden of de schaal die
kosten rechtvaardigt. Op de lange termijn zou het
nettopensioen – voor een beperkte groep
deelnemers – echter een groot deel (of zelfs de
hoofdmoot) van het totale pensioeninkomen
kunnen zijn. Vanwege de verschillen met de basisregeling is het des te belangrijker dat de deelnemer
voldoende duidelijkheid wordt geboden voor de te
maken keuzes. De AFM geeft aan het belangrijk te
vinden dat uit informatieverstrekking voldoende
duidelijk is voor welk deel van het pensioen een
keuze gemaakt dient te worden, ook omdat de
doelstellingen voor het ene deel van het pensioen
anders kunnen zijn dan voor het andere.

3.3. Doelmatigheid
3.3.1. Uitvoeringskosten
De kosten die samenhangen met de uitvoering van
nettoregelingen kunnen worden uitgesplitst in die
voor het toezicht erop enerzijds, en die bij de
aanbieders anderzijds. AFM en DNB geven aan
geen kosten te kunnen specificeren, omdat nettoregelingen gezien de materialiteit geen separaat
aandachtsgebied vormen. Daar kan bij toenemende omvang uiteraard verandering in komen.
Momenteel krijgen nettoregelingen aandacht van
de toezichthouder als ze onderdeel vormen van
overig lopend onderzoek, thematisch dan wel op instellingsniveau. Een voorbeeld is recent onderzoek
naar de vaststelling van de risicohouding bij
premieovereenkomsten dat DNB heeft uitgevoerd –
nettoregelingen zijn daar ook bij betrokken. Zowel
bij DNB als AFM zijn de kosten van het toezicht te
beschouwen als beperkt. Dat zelfde geldt voor de
kosten bij de belastingdienst.
In absolute zin vallen de uitvoeringskosten voor
aanbieders uiteraard in het niet tegen die voor bruto
regelingen, maar in relatieve zin is dat bepaald niet
het geval. De schaal speelt daarbij een grote rol,
maar ook de complexiteiten die het gevolg zijn van

26

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

het vrijwillige karakter van de regeling hebben een
kostenverhogende werking.

verplicht zijn bruto en nettoregelingen samen te nemen. Met name in de uitkeringsfase zijn de regels
complex, doordat rekening gehouden moet worden
met verschillen in de actuariële grondslagen,
waardoor verschillen kunnen ontstaan in de
toeslagverlening.

Een ander aspect dat kostenverhogend werkt is dat
enkele mitigerende maatregelen die, zowel ten
voordele van het collectief als ten voordele van het
individu, van kracht zijn voor bruto regelingen niet
of nauwelijks opgaan voor nettoregelingen. Het
betreft dan de individuele waardeoverdracht en de
automatische waardeoverdracht. Beide hebben
voor de individu tot voordeel dat pensioengelden
bijeen gehouden kunnen worden, en voor het
collectief dat de relatief hoge kosten van inactieve,
en met name kleine inactieve polissen kunnen
worden bespaard. Individuele waardeoverdrachten
komen voor nettopensioen veel minder voor omdat
ook de nieuwe werkgever een nettoregeling aan
moet bieden om dat mogelijk te maken, en dat is
betrekkelijk vaak niet het geval. Om vergelijkbare
redenen zijn nettoregelingen zelfs uitgesloten van
automatische waardeoverdrachten, de systematiek
die sinds 2019 mogelijk maakt dat pensioenuitvoerders kleine pensioenen bij wisseling van werkgever
automatisch overdragen naar de pensioenregeling
van de nieuwe werkgever. Door de Wet waardeoverdracht klein pensioen is daarnaast de
tussentijdse
afkoopmogelijkheid
komen
te
vervallen. Afkoop is daarom nu alleen op de
pensioenleeftijd mogelijk, en is (overigens mede
door het gegeven dat de regelingen nog betrekkelijk
jong zijn) in de afgelopen jaren regelmatig voorgekomen. Omdat overdracht op een later moment
doorgaans niet mogelijk is, maar bijvoorbeeld ook
omdat beëindiging van de deelname niet per se
gerelateerd is aan einde dienstverband (omdat
deelname vrijwillig is), is er – zo hebben meerdere
van onze gesprekspartners aangegeven aanleiding om tussentijdse afkoopmogelijkheden
voor nettopensioen te verruimen.

3.3.2. Ervaringen met
renseigneringsplicht
Met name het opzetten van de infrastructuur om te
voldoen aan de renseigneringsplicht heeft aanzienlijke, en veelal onderschatte kosten met zich
meegebracht.

3.3.3. Ervaringen met fiscale hygiëne
De vereisten van fiscale hygiëne spelen alleen voor
pensioenfondsen. De reden ervan is dat
vermenging van gelden uit bruto en nettoregelingen
ertoe leidt dat er dubbele belasting plaatsvindt, of
dat er juist geen belasting wordt geheven. De mogelijkheid van vermenging ontstaat door de vereiste
van één financieel geheel, waardoor fondsen

Meest bepalend voor de fiscale hygiëne is het
inkoopmoment. Als vermenging van gelden in de
inkoop zoveel mogelijk wordt vermeden (en de
gewijzigde wettelijke voorschriften realiseren dat
weliswaar beter dan de oorspronkelijke voorschriften, maar toch niet geheel), dan kan de vraag
worden gesteld of de uitvoeringskosten vanwege
aanvullende bepalingen zoals bij die van kracht zijn
voor de uitkeringsfase opwegen tegen de effecten
daarvan. Ook naar de opvatting van DNB kan de
fiscale hygiëne voldoende geborgd worden met een
gedifferentieerd inkooptarief. De aanvullende eisen
gedurende de uitkeringsfase (zoals ten aanzien van
aanpassing van de voorwaardelijke toeslagverlening bij wijzigende verschillen in de grondslagen
tussen deelnemers in de netto- en brutoregeling)
hebben maar een beperkt effect voor wat betreft de
fiscale hygiëne, maar een materiële impact op de
administratieve vereisten en daarmee de uitvoeringskosten.
DNB constateert dat de uitvoering van het
nettopensioen voor fondsen niet past binnen het
financiële geheel en materiële operationele consequenties heeft. Met het nettopensioen wordt vaak
een ander type product (premieregeling) aan een
fonds toegevoegd en moet het fonds (vooral voor
de uitkeringsfase) veel tijd en aandacht besteden
aan een juiste pensioenadministratie. DNB
constateert verder dat in verschillende toezichtonderzoeken is gebleken dat fondsadministraties het
niveau dat voor fiscale hygiëne nodig is
(vooralsnog) niet halen.
Fondsen die alleen variabele uitkeringen uitvoeren
worden veel minder geconfronteerd met de consequenties van de fiscale hygiëne, omdat deze min of
meer automatisch geborgd is. De rechten en
aanspraken maken daar immers geen deel uit van
de verplichtingen voor risico van het fonds.

3.4. Mogelijke verbeteringen
Het invoeren van de aftopping heeft het
pensioendomein, dat al kampt met omvangrijke en
steeds verder groeiende regelgeving, met een uitzonderlijk complex deelgebied uitgebreid. Het kan
in deze evaluatie, hoewel deze het bestaan van de
aftopping als gegeven neemt, niet ongenoemd blijven dat vrijwel al onze gesprekspartners aangeven
dat zij de aftopping bij voorkeur nooit ingevoerd
hadden zien worden.

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

27

Afgaande op de omvang van de regelingen en de
aantallen deelnemers kan de vraag worden gesteld
of de complexiteit die de regelingen met zich
meebrengen te rechtvaardigen is. Bij eventuele verbeteringen in regelgeving moet de proportionaliteit
dan ook niet uit het oog verloren worden.

maken. Daartoe zouden sociale partners na
moeten gaan dat de risicobereidheid en het
risicodraagvlak onder de deelnemers in de
nettoregeling dat rechtvaardigt. Deze wens wordt
breed gedragen onder de geïnterviewde partijen.
Bijkomend voordeel in geval van pensioenfondsen
die een uitkeringsovereenkomst uitvoeren is dat de
fiscale hygiëne daarmee bijna per definitie
bewerkstelligd wordt.

Nagenoeg unaniem zijn onze gesprekspartners van
mening dat nettoregelingen in de premieruimte
nodeloos achtergesteld zijn bij bruto regelingen
doordat geen ruimte bestaat om meer premie in te
leggen dan volgens de 3%-staffel mogelijk is.
Zonder noemenswaardige complicaties zou die
beperking weggenomen kunnen worden door
ruimere (kostprijs)staffels toe te staan. Overigens
ligt het voor de hand dat deze achterstelling komt te
vervallen op het moment dat de doorsneesystematiek wordt afgeschaft. Volgens het pensioenakkoord
wordt de premie vanaf dan uniform fiscaal begrensd. Op dat moment zou voor nettopensioenen
het zelfde fiscaal maximum kunnen gaan gelden als
voor bruto regelingen, zij het natuurlijk gecorrigeerd
met de nettofactor.
Een verdere verbetering die betrekkelijk eenvoudig
kan worden ingevoerd is de verruiming van de
afkoopmogelijkheden voor nettopensioen. Relatief
kleine kapitalen kunnen nu pas op de
pensioendatum worden afgekocht, of zelfs dan
vaak niet indien bij de beoordeling voor afkoop ook
het bruto pensioen wordt betrokken, dat veelal
aanzienlijk hoger ligt. Bij kleine kapitalen zijn de uitvoeringkosten in de opbouwfase relatief hoog, in de
uitkeringsfase wordt aankoop van een levenslange
uitkering bemoeilijkt vanwege ondergrenzen aan
het in te kopen kapitaal of door relatief hoge kosten
(indien een vast bedrag in euro’s ten laste van het
kapitaal). Vanwege het ontbreken van (automatische) waardeoverdrachtsmogelijkheden lijkt ons
die verruiming passend en in het belang van zowel
collectief als individu. Een verdergaand alternatief
is om het kapitaal in de nettoregeling in zijn geheel
vrij opneembaar te maken, onder aftrek van het
genoten box 3 voordeel.
Kostenbeperking zou verder voor pensioenfondsen
gerealiseerd kunnen worden door de vereisten van
fiscale hygiëne te beperken tot het inkoopmoment.
Onder meer ten behoeve van een gelijk(er)
speelveld, maar ook omdat enkele overwegingen
die ertoe hebben geleid dat de Tweede Kamer heeft
bepaald dat de vastgestelde uitkering de default
zou moeten zijn minder valide zijn in geval van
nettoregelingen, zijn wij verder van mening dat er in
het ontwerp van een nettoregeling in overleg met
sociale partners voor gekozen zou moeten kunnen
worden om de variabele uitkering tot default te

20 januari 2020

Naast bovenstaande breed gedragen verbeterpunten is in de interviews een aantal andere potentiële
verbeterpunten aan de orde gekomen:


Vanwege het vrijwillige karakter van de
nettoregeling gelden er eisen uit hoofde van
taakafbakening. Deze eisen, resulterend in
verplichte inkoop in de basisregeling, zijn met
name voor bedrijfstakpensioenfondsen een
belemmering in de uitvoering van een nettoregeling. Het is te overwegen, zoals dat eerder
ook is voorgesteld als onderdeel van het
wetsvoorstel fusie verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen, om deze fondsen de vrijheid
te geven om inkoop in variabel pensioen of
overdracht naar een andere uitvoerder
(‘shoprecht’) mogelijk te maken;



Afschaffing van eventtoets. Bij gebruik van een
3%-staffel moet op bepaalde momenten een
eventtoets worden uitgevoerd. Deze eventtoets
resulteert in vrij grote administratieve lasten
terwijl de toets alleen in uitzonderlijk goede economische scenario’s resulteert in aftopping van
het pensioen;



Risicodekkingen voor partnerpensioen buiten
aftopping houden. Vooral kleinere ondernemingen worden zo in staat gesteld in de reguliere
pensioenregeling te voorzien in een risicodekking bij overlijden voor het salarisdeel boven de
aftoppingsgrens;



Over invoering van een generiek shoprecht zijn
de meningen verdeeld. Individuen zouden met
een generiek shoprecht altijd toegang hebben
tot een passend product voor de uitkeringsfase.
Voor pensioenfondsen kan echter worden
gesteld dat een generiek shoprecht eenzijdig is
gezien dat voor pensioenfondsen alleen tot uitstroom kan leiden. Mede daarom zou het voor
die fondsen de omvang van de collectiviteit
beperken, met als mogelijk gevolg dat
uitvoering als fonds niet langer aantrekkelijk is.
Een geclausuleerd shoprecht kan nu een
belangrijk middel zijn voor het behoud van
schaalgrootte en onderlinge solidariteit (bijvoorbeeld ten aanzien van kosten).

28

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

29

Hoofdstuk IV. Bijlagen
Bijlage A – Overzicht van onze gesprekspartners
Organisatie

Naam

Functie

ABN AMRO Pensioenfonds

Rick de Rijk

Uitvoerend bestuurder - Hoofd
Pensioenbeheer
Uitvoerend bestuurder – Hoofd Beleidsadvies

Neoletta Poelgeest
Achmea Verzekeringen

Kasper Smits
Piet Mulder
Koen Vaassen

Senior Manager Pensioen
Proposition Manager
Manager Productmanagement en
Pensioeninnovatie

Autoriteit Financiële Markten

Chiel Huisman (telefonisch)
Laura van Steen (telefonisch)

Toezichthouder
Toezichthouder

Belastingdienst

Jan Bisschops

Fiscaal jurist/specialist verzekeringen

Bestuursbureau ABP

Léon Janssen
Peter Janssen

Senior Pensioenjurist
Senior Consultant Pensioenzaken

De Nederlandsche Bank

Allard Bruinshoofd
Bart Diris

Policy advisor
Policy advisor

ElipsLife Verzekeringen

Stefan Duran
Marcel van Delft

Head Sales Benelux, Managing Director
Head Pricing Benelux

Nationale Nederlanden

Willem Wesselink
Martin de Groot

Directeur Marketing Pensioen
Commercieel productmanager

Pensioenfonds Vliegend Personeel
KLM

Josje Wijckmans (Blue Sky Group)
Evert van Zwol

Hoofd Actuariaat
Vice voorzitter en deelnemer van de
nettopensioenregeling

PPI Vereniging

Jaap van der Wal (ABN Amro PPI)

Head of Legal, Risk & Compliance ABN
AMRO Pensioenen

SBZ

Ronald van Hees

Financieel directeur CZ

Shell Pensioenbureau Nederland

Eveline Smeets
Kenan Yildrim

Hoofd Actuariële zaken
Uitvoerend bestuurder SNPS, Managing
Director
Uitvoerend bestuurder SNPS, Senior Legal
Counsel and Compliance Officer

Martin van ‘t Zet
Stap Algemeen Pensioenfonds

Gerard Frankema

Directeur bestuursbureau

Stichting Pensioenfonds DSM
Nederland

Stijn Spauwen

Hoofd Pensioen & Actuariële advisering

Stichting van de Arbeid

Klaartje de Boer (VCP)
Eline Lundgren (FNV)
Frits Bart (AEGON)
Gerard Rutten (VNO-NCW)

Senior beleidsmedewerker
Pensioenbestuurder FNV
Directeur Aegon Cappital BV
Lid werkgeversdelegatie Werkgroep
Pensioenen Stichting van de Arbeid
Secretaris Pensioenbeleid

Jurre de Haan (VNO-NCW)

20 januari 2020

30

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Bijlage B – Vragenlijst onderzoek doelgroep
Introductie
Bedankt dat u wilt deelnemen aan dit onderzoek, dat wordt uitgevoerd in opdracht van het
Ministerie van Financiën. Deze enquête is anoniem, er zullen geen naar u herleidbare gegevens
worden gedeeld met andere partijen. Hieronder volgt eerst een korte toelichting over het
nettopensioen. Daarna vragen wij op een aantal onderdelen uw mening. De enquête duurt niet langer
dan 5 minuten.
Introductie
In 2015 is het fiscale kader voor pensioenregelingen gewijzigd. Onderdeel van het fiscale kader is de
zogenaamde omkeerregeling, die inhoudt dat de pensioenpremie niet wordt belast maar de uitkering
wel wordt belast. Vanaf 2015 geldt deze omkeerregel niet meer boven een bruto fulltime salaris van
€ 100.000 (niveau 2015).
Destijds is de mogelijkheid geïntroduceerd om bij te sparen over het salarisdeel boven € 100.000 in
een nettopensioen of nettolijfrente. De premie wordt dan belast, over de uitkeringen is geen belasting
verschuldigd. Voor het gespaarde pensioen geldt een vrijstelling van de vermogensrendementsheffing
('box 3' van de inkomstenbelasting). U betaalt dus geen belasting over het rendement in de
nettoregeling. Deelname aan een nettoregeling is in alle gevallen vrijwillig.
Deze enquête is onderdeel van de evaluatie van de regeling voor nettopensioen.
Volgens uw pensioenuitvoerder komt u in aanmerking voor deelname aan een nettoregeling. U heeft
de keuze gehad om wel of niet deel te nemen aan deze regeling. In de hierna volgende vragen wordt u
gevraagd naar uw beweegredenen om wel of niet deel te nemen aan de regeling die uw pensioenuitvoerder aanbiedt.

Algemene vragen
1

Neemt u deel aan regeling voor nettopensioen (of nettolijfrente)?
a) Ja
b) Nee

2

Wat wordt er verzekerd in uw nettoregeling?
a) Alleen risicodekkingen (een uitkering voor uw nabestaande bij overlijden voor uw pensioendatum)
b) Alleen een ouderdomspensioen (een uitkering vanaf de pensioendatum, eventueel met dekking
voor uw partner ingeval van overlijden)
c) Zowel ouderdomspensioen als risicodekkingen
d) Anders, namelijk
Tekstvak

3

In hoeverre benut u de ruimte voor premie-inleg die de nettoregeling u biedt?
a) Gedeeltelijk, voor 0% tot 20%
b) Gedeeltelijk, voor 20% tot 40%
c) Gedeeltelijk, voor 40% tot 60%
d) Gedeeltelijk, voor 60% tot 80%
e) Volledig (80% tot 100%)
f)
Weet ik niet

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

4

Hieronder worden een aantal stellingen weergegeven, u wordt gevraagd om aan te geven in
hoeverre u het eens bent met de stellingen.
A
B
C
D
E

5a

31

Mijn pensioenuitvoerder heeft mij voldoende geïnformeerd over de mogelijkheid om nettopensioen
op te bouwen
Er is voldoende informatie beschikbaar over de nettoregeling om een weloverwogen keuze te
maken
Ik begrijp goed hoe de nettoregeling werkt
Mijn werkgever moedigt het gebruik van de nettoregeling aan
Als er in de nettoregeling geen vrijstelling van vermogensrendementsheffing zou zijn dan zou ik
liever zelf sparen of beleggen

U heeft aangegeven wel deel te nemen aan een nettoregeling. In hoeverre hebben onderstaande
aspecten een rol gespeeld in uw besluit om aan de regeling deel te nemen?
A
B
C
D
E
F
G

Deelname in de nettoregeling was de standaardkeuze, om niet mee te doen aan de regeling moet
je jezelf afmelden
De regeling voorziet in een pensioenuitkering voor mijn partner indien ik zou overlijden voor de
pensioendatum
Zonder de nettoregeling zou mijn pensioenuitkering onvoldoende zijn voor mijn gewenste
levensstandaard
Het pensioenkapitaal is niet vrij opneembaar
Het is fiscaal gunstig vanwege de vrijstelling van vermogensrendementsheffing
De inkooptarieven die de pensioenuitvoerder hanteert voor inkoop van een levenslange uitkering
Vertrouwen in de pensioenuitvoerder

Optioneel: indien er nog andere overwegingen invloed hebben gehad op uw keuze om deel te nemen
aan de nettoregeling, dan kunt u deze hieronder toelichten.
Tekstvak
5b U heeft aangegeven niet deel te nemen aan een nettoregeling. In hoeverre hebben onderstaande
aspecten een rol gespeeld in uw besluit om niet aan de regeling deel te nemen?
A
B
C
D
E
F
G

Deelname in de nettoregeling was niet de standaardkeuze, om mee te doen aan de regeling moet
je jezelf aanmelden
De regeling voorziet niet in mijn behoeften
Ik bouw al voldoende pensioen op over het salarisdeel tot € 100.000 (niveau 2015)
Het pensioenkapitaal is niet vrij opneembaar
De vrijstelling van vermogensrendementsheffing
De inkooptarieven die de pensioenuitvoerder hanteert voor inkoop van een levenslange uitkering
Vertrouwen in de pensioenuitvoerder

Optioneel: indien er nog andere overwegingen invloed hebben gehad op uw keuze om niet deel te
nemen aan de nettoregeling, dan kunt u deze hieronder toelichten.
Tekstvak

20 januari 2020

32

6

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Bent u tevreden over de nettopensioenregeling die u wordt aangeboden?
a) Zeer tevreden
b) Tevreden
c) Neutraal
d) Ontevreden
e) Zeer ontevreden
Optioneel: waarom bent u wel of niet tevreden over de regeling? U kunt hieronder ook eventuele
verbeterpunten ten aanzien van de nettoregeling kwijt.
Tekstvak

7

Wat is uw geslacht?
a) Man
b) Vrouw

8

Wat is uw geboortejaar?
Keuzemenu

9

Hoe ziet uw gezinssituatie er uit?
a) Alleenstaand zonder thuiswonende kinderen
b) Alleenstaand met thuiswonende kinderen
c) Getrouwd of samenwonend zonder thuiswonende kinderen
d) Getrouwd of samenwonend met thuiswonende kinderen
e) Anders

10

Wat is de hoogte van uw bruto jaarsalaris? Het gaat hierbij om het salaris op fulltime basis.
a) 100.000 -150.000
b) 150.000 - 200.000
c) 200.000 - 250.000
d) 250.000 - 300.000
e) > 300.000
f)
Dat zeg ik liever niet

11

Hoeveel eigen vermogen bezit u ongeveer (alleen spaarrekeningen en/of beleggingen)?
a) Minder dan € 30.000
b) Tussen de € 30.000 en € 60.000
c) Tussen de € 60.000 en € 100.000
d) Tussen de € 100.000 en € 200.000
e) Tussen de € 200.000 en € 1.000.000
f)
Tussen de € 1.000.000 en € 2.000.000
g) Meer dan € 2.000.000
h) Dat zeg ik liever niet

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

33

Bijlage C – Resultaten onderzoek doelgroep
Deelname in nettoregeling

Geslacht

13%

47%
53%
87%

Ja

Nee

Man

Vrouw

Leeftijdsverdeling
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Jonger dan 30

30 tot 34

35 tot 39

40 tot 44

Niet participerend

45 tot 49

50 tot 54

55 tot 60

60 of ouder

55 tot 60

60 of ouder

Participerend

Participatiegraad per leeftijdscohort
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Jonger dan
30

30 tot 34

35 tot 39

40 tot 44

Niet participerend

20 januari 2020

45 tot 49
Participerend

50 tot 54

34

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Gezinssituatie
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Alleenstaand zonder
thuiswonende kinderen

Alleenstaand met
thuiswonende kinderen

Getrouwd of samenwonend Getrouwd of samenwonend
zonder thuiswonende
met thuiswonende kinderen
kinderen

Participerend

Anders

Niet participerend

Participerend
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
a) Mijn pensioenuitvoerder heeft mij voldoende geïnformeerd over de
mogelijkheid om netto pensioen op te bouwen.
b) Er is voldoende informatie beschikbaar over de netto regeling om een
weloverwogen keuze te maken.

c) Ik begrijp goed hoe de netto regeling werkt.

d) Mijn werkgever moedigt het gebruik van de netto regeling aan.
e) Als er in de netto regeling geen vrijstelling van
vermogensrendementsheffing zou zijn dan zou ik liever zelf sparen of
beleggen.

1 - Helemaal niet mee eens

7 - Helemaal mee eens

Niet-participerend
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
a) Mijn pensioenuitvoerder heeft mij voldoende geïnformeerd over de
mogelijkheid om netto pensioen op te bouwen.
b) Er is voldoende informatie beschikbaar over de netto regeling om een
weloverwogen keuze te maken.

c) Ik begrijp goed hoe de netto regeling werkt.

d) Mijn werkgever moedigt het gebruik van de netto regeling aan.
e) Als er in de netto regeling geen vrijstelling van
vermogensrendementsheffing zou zijn dan zou ik liever zelf sparen of
beleggen.

1 - Helemaal niet mee eens

7 - Helemaal mee eens

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

35

In hoeverre hebben onderstaande aspecten een rol gespeeld in uw
besluit om aan de regeling deel te nemen?
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
a) Deelname in de netto regeling was de standaardkeuze, om niet mee
te doen aan de regeling moet je jezelf afmelden
b) De regeling voorziet in een pensioenuitkering voor mijn partner
indien ik zou overlijden voor de pensioendatum
c) Zonder de netto regeling zou mijn pensioenuitkering onvoldoende
zijn voor mijn gewenste levensstandaard
d) Het pensioenkapitaal is niet vrij opneembaar
e) Het is fiscaal gunstig vanwege de vrijstelling van
vermogensrendementsheffing
f) De inkooptarieven die de pensioenuitvoerder hanteert voor inkoop
van een levenslange uitkering
g) Vertrouwen in de pensioenuitvoerder

1 - Helemaal niet

7 - In grote mate

In hoeverre hebben onderstaande aspecten een rol gespeeld in uw
besluit om niet aan de regeling deel te nemen?
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
a) Deelname in de netto regeling was niet de standaardkeuze, om mee
te doen aan de regeling moet je jezelf aanmelden
b) De regeling voorziet niet in mijn behoeften
c) Ik bouw al voldoende pensioen op over het salarisdeel tot € 100.000
(niveau 2015)
d) Het pensioenkapitaal is niet vrij opneembaar
e) De vrijstelling van vermogensrendementsheffing
f) De inkooptarieven die de pensioenuitvoerder hanteert voor inkoop
van een levenslange uitkering
g) Vertrouwen in de pensioenuitvoerder
h) Het ontbreken op pensioensingangsdatum van een
keuzemogelijkheid…

1 - Helemaal niet

7 - In grote mate

Zonder de nettoregeling zou mijn pensioenuitkering
onvoldoende zijn voor mijn gewenste levensstandaard
60%

Het is fiscaal gunstig vanwege de vrijstelling van
vermogensrendementsheffing
50%
45%

50%

40%
35%

40%

30%
30%

25%
20%

20%

15%
10%

10%

5%
0%

0%
1Helemaal
niet

20 januari 2020

2

3

4

5

100k - 200k

200k+

6

7 - In grote
mate

1Helemaal
niet

2

3

4

5

100k - 200k

200k+

6

7 - In grote
mate

36

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Respondenten die meedoen in
nettoregeling

Respondenten die niet meedoen
in nettoregeling

Zeer tevreden

Zeer tevreden

Tevreden

Tevreden

Neutraal

Neutraal

Ontevreden

Ontevreden

Zeer ontevreden

Zeer ontevreden

3,5 / 5

2,7 / 5

Deelname en vermogencategorie
Vermogen

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Minder dan € 30.000
Tussen de € 30.000 en € 60.000
Tussen de € 60.000 en € 100.000
Tussen de € 100.000 en € 200.000
Tussen de € 200.000 en € 1.000.000
Tussen de € 1.000.000 en € 2.000.000

Ja

Nee

Deelname en inkomenscategorie
Inkomen

0%

10%

20%

30%

40%

50%

100.000 -150.000
150.000 - 200.000
200.000 - 250.000
250.000 - 300.000
> 300.000

Ja

Nee

60%

70%

80%

90%

100%

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

37

Ondervraagden die wel mee doen geven relatief vaak aan dat dit is vanwege
de fiscaal gunstige vrijstelling van vermogensrendementsheffing
Vermogen
Meer dan € 200.000

Tussen de € 60.000 en € 200.000

Minder dan € 60.000
0%

10%

20%

30%

Helemaal niet

40%

50%

60%

70%

80%

90% 100%

In grote mate

Ondervraagden die niet meedoen hebben daar als belangrijkste reden voor
dat het pensioenkapitaal niet vrij opneembaar is
Vermogen
Meer dan € 200.000

Tussen de € 60.000 en € 200.000

Minder dan € 60.000
0%

10%

20%

30%

Helemaal niet

20 januari 2020

40%

50%

In grote mate

60%

70%

80%

90% 100%

38

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Aantal (duizenden)

Bijlage D – Overzicht gegevens doelgroep (cijfers 2017 en 20189)

25

Doelgroep wel/niet deelname

20
15
10
5
0
Deelnemers

Niet-deelnemers

Leeftijd

Ingelegde premie (miljoenen)

Totaal ingelegde premie per leeftijd
12
10

8
6
4
2
0

Leeftijd

9

Voor leeftijden 62 t/m 66 jaar is geëxtrapoleerd op basis van de ontwikkeling tussen leeftijd 60 en 61

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Bijlage E – Samenstelling begeleidingscommissie


Drs. Paul van Agthoven, Ministerie van Financiën



Daphne Bisterbosch MSc, Ministerie van Economische Zaken en Klimaat



Drs. Jan Derk Brilman (voorzitter), Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport



Prof. dr. Casper van Ewijk, Netspar, Universiteit van Amsterdam, Universiteit van Tilburg



Jurjen Hoekstra MA, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid



Dr. Theodoor de Jong (secretaris), Ministerie van Financiën



Drs. Willibrord Kruijsen, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

20 januari 2020

39

40

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

Bijlage F – Samenstelling onderzoeksteam
Auteurs
Wichert Hoekert
Retirement Leadership Team
Hoofd vaktechniek

T + 31 6 49 94 7095
D + 31 (0)88 543 3206
E Wichert.Hoekert@willistowerswatson.com

Eric Heemskerk
Senior Consultant

T + 31 6 51 37 46 97
D + 31 (0)88 543 3246
E Eric.Heemskerk@willistowerswatson.com

Martin Jonk
Consultant

D + 31 (0)88 543 3786
E Martin.Jonk@willistowerswatson.com

Marit de Busser-Elias
Senior Analyst

D + 31 (0)88 543 3184
E Marit.deBusser@willistowerswatson.com

Tom Konjer
Consultant

D + 31 (0)88 543 3184
E Tom.Konjer@willistowerswatson.com

Het deelnemersonderzoek in dit rapport is uitgevoerd door het Willis Towers Watson Research & Innovation
Center. Dit rapport is uitsluitend bedoeld voor het doel zoals beschreven, en is dus mogelijk niet geschikt voor
gebruik in een andere context of voor andere doeleinden. Elk vertrouwen door een derde op ons rapport is geheel
voor eigen risico.

Evaluatie vrijstelling voor nettopensioen en nettolijfrente

20 januari 2020

41