Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 293

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 januari 2017
Tijdens de parlementaire behandeling van de Europese hypothekenrichtlijn (de Mortgage Credit Directive, MCD) (Handelingen II 2015/16,
nr. 59, item 3) is de motie Aukje de Vries1 aangenomen (Handelingen II
2015/16, nr. 61, item 11), waarin wordt opgeroepen om te onderzoeken
hoe het doorlooptraject voor hypotheken kan worden ingekort en de
administratieve lasten voor de betrokken partijen kunnen worden beperkt.
Ter invulling van deze motie is toegezegd te onderzoeken of de inwerkingtreding van de MCD niet een onnodige verzwaring van het aanvraagproces tot gevolg heeft en ongewild zou leiden tot langere doorlooptijden.
Middels deze brief geef ik, mede namens de Minister voor Wonen en
Rijksdienst, aan hoe invulling is gegeven aan deze motie.
Allereerst is gekeken wat de veranderingen als gevolg van de MCD in de
praktijk betekenen voor de doorlooptijden van hypotheekaanvragen.
Vervolgens zijn er, om een duidelijk beeld te krijgen van de huidige
processen met betrekking tot doorlooptijden van hypotheekaanvragen,
met meerdere partijen gesprekken gevoerd.
Tot slot heeft het Hypotheken Data Netwerk (HDN) cijfers aangeleverd
over de gemiddelde doorlooptijden bij hypotheekaanvragen en hebben
wij deze geanalyseerd. Deze brief informeert u nader over bovengenoemde punten.
Impact van de MCD op doorlooptijden hypotheekaanvragen
Als gevolg van de implementatie van de MCD, die op 14 juli 2016 in
werking is getreden, hebben kredietverstrekkers hun hypotheekverstrekkingsproces opnieuw ingericht. Zo is het voorlopig offertemoment met
ontbindende voorwaarden komen te vervallen en kunnen kredietverstrekkers de consument alleen een bindend aanbod (zonder voorbehouden) doen. Voorafgaand aan het bindend aanbod dienen kredietver1

kst-32847-293
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 34 292, nr. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 847, nr. 293

1

strekkers het ESIS (European Standardised Information Sheet) aan de
consument te verstrekken. Het ESIS bevat precontactuele informatie over
de aan te bieden hypotheek. De wijziging in het hypotheekverstrekkingsproces houdt in dat de kredietverstrekker eerst alle benodigde informatie
van de consument moet ontvangen en moet beoordelen voordat een ESIS
kan worden verstrekt en een aanbod kan worden gedaan. Een voorlopig
aanbod onder de voorwaarde dat op een later moment de ontbrekende
informatie wordt verstrekt, zoals gebruikelijk was, is niet meer mogelijk.
Ook introduceert de MCD een bedenktermijn voor de consument van ten
minste zeven dagen. Bij de implementatie van deze bepaling is in
Nederland gekozen voor een bedenktermijn van veertien dagen. Dit sluit
aan bij de termijn die ook gekozen is voor consumptieve kredietovereenkomsten en aankopen via internet. Deze wijzigingen kunnen van invloed
zijn op de doorlooptijd van een hypotheek; de periode tussen het
aanvraagmoment van de hypotheek en het verlenen van de hypotheek.
Uitkomsten gesprekken met marktpartijen en consumentenorganisaties
Er zijn in het kader van het onderzoek gesprekken gevoerd met Vereniging
Eigen Huis, het Verbond van Verzekeraars, de Nederlandse Vereniging van
Banken (NVB), IG&H consulting, het Hypotheken Data Netwerk (HDN) en
de brancheorganisatie voor onafhankelijke hypotheekadviseurs (OvFD)).
Uit deze gesprekken kwamen verschillende signalen naar voren.
Alle partijen geven aan dat de invloed van de inwerkingtreding van de
MCD op de doorlooptijden beperkt is. Als gevolg van de MCD hebben
kredietverstrekkers hun proces moeten aanpassen (de mogelijkheid om
een voorlopige offerte uit te brengen is immers komen te vervallen), maar
dit heeft weinig invloed op de doorlooptijd. Waar voor de inwerkingtreding van de MCD de consument bepaalde gegevens in de afrondende
fase van het hypotheektraject kon aanleveren (zoals de werkgeversverklaring, taxatierapport, etc.) moet de kredietverstrekker deze gegevens nu
ontvangen hebben voordat een (bindend) aanbod kan worden gedaan. Dit
vereist dat de consument in een eerder stadium alle benodigde
documenten aanlevert. Dit hoeft dit geen invloed te hebben op de
uiteindelijke doorlooptijd. Ook voor de inwerkingtreding van de MCD
moesten alle documenten immers ontvangen zijn voordat de hypotheek
kon worden verstrekt.
Los van de impact van de MCD op de doorlooptijden kwam tijdens de
gesprekken naar voren dat er grofweg drie fases zijn die van invloed zijn
op de doorlooptijd van een hypotheekaanvraag.
Fases hypotheekaanvraag
De eerste fase is het oriënteren op de woningmarkt en het op een rij
zetten van de woonwensen. Hierbij hoort ook het onderzoek naar wat de
financiële mogelijkheden zijn. In deze fase kan de consument een adviseur
inschakelen voor een vrijblijvend oriënterend gesprek. Om een goed beeld
te krijgen van de financiële positie van de consument, moet de consument
een aantal gegevens aanleveren. Het is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de consument om tijdig deze stukken bij zijn adviseur of
kredietverstrekker aan te leveren. Zo zal er in dit vroege stadium in ieder
geval een recente loonstrook (indien de consument in loondienst werkt) of
enkele jaarrekeningen (indien de consument niet in loondienst werkt)
moeten worden aangeleverd. Op basis van deze gegevens kan de
adviseur een inschatting maken van de financieringsmogelijkheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 847, nr. 293

2

Indien de consument een woning gevonden heeft en het voorlopig
koopcontract getekend is, zal de consument een hypotheekaanvraag
doen. De adviseur of kredietverstrekker heeft dan aanvullende gegevens
nodig om het ESIS te kunnen verstrekken en een (bindend)
hypotheekaanbod te kunnen doen. Hierbij moet gedacht worden aan een
taxatie van de woning, een werkgeversverklaring, opgave van
openstaande leningen, etc. De consument verzamelt de benodigde
stukken en levert deze, al dan niet via de adviseur, aan bij de kredietverstrekker.
De stukken die de kredietverstrekker nodig heeft om een aanbod te
kunnen doen, zijn afhankelijk van de specifieke situatie van de consument.
Zo zal een ZZP’er in de regel meer informatie moeten aanleveren dan een
consument in loondienst om aan te tonen wat zijn bestendige inkomen is.
Complexe echtscheidingssituaties vereisen weer andere documenten om
een hypotheekaanvraag te kunnen beoordelen. Om het doorlooptraject
efficiënt te laten verlopen is het raadzaam van te voren na te gaan welke
documenten in welke fase moeten worden aangeleverd.
Zodra de consument de gegevens heeft aangeleverd worden de stukken
aan de kredietverstrekker gestuurd. Vaak zit hier een service provider
tussen die controleert of het dossier volledig is en voldoet aan de
acceptatiecriteria die de kredietverstrekker stelt. Serviceproviders
verzoeken de consument vaak om aanvullende informatie of een nadere
onderbouwing bij de stukken en kunnen het dossier afwijzen als niet aan
alle voorwaarden wordt voldaan. Het op en neer sturen van het dossier
kan tot vertraging en langere doorlooptijden leiden. De serviceprovider
fungeert feitelijk als controlepunt voordat het dossier voor de definitieve
beoordeling aan de kredietverstrekker wordt voorgelegd.
Tot slot wordt het dossier inhoudelijk beoordeeld door de kredietverstrekker. Als het om een eenvoudige hypotheekaanvraag gaat, kan de
beoordeling snel gaan. De NVB geeft aan dat elke bank zijn eigen
acceptatieproces heeft en daarbij een eigen «streefdoorlooptijd» hanteert
voor de aanvraag van een standaardhypotheek. De meeste banken geven
aan dat deze doorlooptijd bij een standaardhypotheek niet langer hoeft te
zijn dan een week indien alle stukken correct worden aangeleverd. Een
aantal banken heeft enkele dagen meer nodig voor het doen van een
bindend aanbod. Voor hypotheken die niet als standaard kwalificeren is de
doorlooptijd vaak langer. Hierbij geldt dat hoe complexer de situatie, hoe
meer informatie er doorgaans nodig is om een goed advies te kunnen
geven en het dossier te kunnen beoordelen.
Daarnaast speelt ook de personele capaciteit bij de serviceprovider/
kredietverstrekker een rol. In vakantieperiodes en op piekmomenten (zoals
bij een stijgende rente, daling van de NHG-grens, etc.) kunnen de
doorlopen snel oplopen.
Omdat de kredietverstrekker sinds de inwerkingtreding van de MCD enkel
een bindend aanbod kan doen, is het noodzakelijk om op dat moment alle
benodigde documenten van de consument te hebben ontvangen. Dit
vereiste uit de MCD resulteert mogelijk in een kortere doorlooptijd omdat
de consument direct baat heeft bij het zo snel mogelijk aanleveren van de
benodigde documenten. Zonder compleet dossier krijgt hij immers geen
definitief uitsluitsel van de kredietverstrekker of de hypotheek verstrekt
gaat worden en onder welke voorwaarden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 847, nr. 293

3

Gemiddelde doorlooptijden hypotheekaanvragen
Hieronder zal ik, op basis van cijfers die zijn aangeleverd door het HDN,
een beeld schetsen van de gemiddelde doorlooptijden bij hypotheken en,
waar mogelijk, een uitsplitsing maken naar onder andere zzp’ers en
consumenten in loondienst. Hierin zal ook worden toegelicht hoe de
doorlooptijden sinds de inwerkingtreding van de MCD zich ontwikkeld
hebben. HDN is een dienstverlener die de informatieverstrekking tussen
de verschillende partners in het hypotheekproces faciliteert. Ongeveer
82% van de hypotheekaanvragen loopt via het Hypotheken Data Netwerk.
De Rabobank was tot voor kort de enige grote marktpartij die niet bij HDN
was aangesloten. Sinds eind 2016 worden de hypotheken van de
Rabobank die via een (externe) adviseur worden afgesloten ook bij HDN
geregistreerd. De hypotheken die via regionale kantoren van de Rabobank
worden afgesloten lopen niet via het HDN.
Het Hypotheken Data Netwerk heeft 203.000 definitief geaccepteerde
hypotheekaanvragen geanalyseerd in de periode van 1 oktober 2015 tot
en met 14 december 2016.
Uit deze analyse blijkt dat de gemiddelde doorlooptijd is gedaald, van
54 dagen in oktober 2015 naar 34 dagen in december 2016 (zie figuur 1).
Aanvullend is vastgesteld dat gemiddeld 46% van de aanvragen binnen
de 4 weken (28 dagen) is afgerond. Ongeveer 28% van de aanvragen heeft
een doorlooptijd die langer is dan 16 weken.
Figuur 1 – gemiddelde doorlooptijd

Bron: HDN

Als we de doorlooptijden uitsplitsen naar inkomenstype (figuur 2)2, dan
zien we dat doorlooptijden voor hypotheken aan ZZP’ers en andere
ondernemers (met personeel) in de regel langer zijn dan de doorlooptijd
voor consumenten met een vast inkomen. Van de hypotheken verstrekt
aan ZZP’ers wordt ongeveer 36% binnen 4 weken afgerond, voor
ondernemers (met personeel) is dit 31%. Voor consumenten met een vast
inkomen wordt 49% van de hypotheekaanvragen binnen 4 weken
verstrekt.
Een aanzienlijk aantal van de hypotheekaanvragen kent een doorlooptijd
langer dan 16 weken. Hierbij moet worden opgemerkt dat de door het
HDN geleverde cijfers een gemiddelde tonen van de hele markt. Er zijn
een aantal aanbieders die een korte looptijd kennen en een aantal
aanbieders waarbij de doorlooptijd lang is.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 847, nr. 293

4

Ontwikkelingen van doorlooptijden in perspectief
Zoals bovenstaande ontwikkeling laat zien, is er een dalende trend
zichtbaar in de doorlooptijden van hypotheekaanvragen. Voor een groot
deel is dit terug te voeren tot de inspanningen van de sector om het
proces waar mogelijk te verbeteren en te verkorten. Zo is in augustus
vorig jaar op initiatief van IG&H Consulting, onder leiding van HDN en in
samenwerking met marktpartijen, een proef gestart die de fysieke
werkgeversverklaring overbodig maakt door gebruik te maken van
gegevens die (op verzoek van de consument) door het UWV worden
aangeleverd. Doordat de benodigde gegevens uit betrouwbare (digitale)
bronnen gehaald worden, heeft de kredietverstrekker sneller zekerheid
over de werkgever en wordt de hypotheekaanvraag niet onnodig
vertraagd. Vanwege het succes van de pilot kijken HDN en IG&H
Consulting nu naar verdere mogelijkheden om het aanvraagproces verder
te digitaliseren.
Een andere ontwikkeling is dat het Waarborgfonds Eigen Woningen
(WEW), de uitvoerder van de Nationale Hypotheekgarantie (NHG) vorig
jaar een vernieuwde model-werkgeversverklaring heeft gepubliceerd. Dit
nieuwe model is een interactieve PDF die door de werkgever digitaal in
plaats van op papier ingevuld kan worden en waar geen firmastempel
meer voor nodig is.
Verder wordt het met de introductie van de perspectiefverklaring, een
initiatief van Randstad, Obvion en Vereniging Eigen Huis, ook voor
consumenten met een flexibel arbeidscontract eenvoudiger om een
hypotheek aan te vragen. Door te kijken naar inkomenszekerheid in plaats
van baanzekerheid en ook de individuele opleiding, werkervaring,
competenties, functieniveau, flexibiliteit en de arbeidsmarktsituatie van de
medewerker mee te wegen, krijgt de geldverstrekker voldoende zekerheid
om een hypotheek verantwoord te kunnen verstrekken aan consumenten
die geen vast contract hebben. De perspectiefverklaring wordt inmiddels
door de grootste hypotheekverstrekkers geaccepteerd, waarbij een
hypotheek met NHG tot de mogelijkheden behoort.
Ook is in de wetgeving ruimte geboden dat in bepaalde gevallen kan
worden volstaan met een modelmatige taxatie waardoor tijd bespaard
wordt omdat een fysieke taxatie dan niet nodig is. Momenteel geven
kredietverstrekkers dan ook aan dat een hypotheek binnen een week rond
kan zijn. Echter, vaak zorgen onvolkomenheden in de dossiervoorbereiding voor vertraging in de doorlooptijd van hypotheken. Ik zou
consumenten dan ook adviseren zich voorafgaand aan de woningaankoop
te oriënteren op de verschillende financieringsmogelijkheden en
hypotheekvoorwaarden en te bekijken welke informatie een hypotheekverstrekker nodig heeft om een aanvraag in behandeling te kunnen nemen.
Hypotheekadviseurs en aanbieders kunnen de consument hierin ondersteunen door consumenten actief te informeren over welke stukken voor
de hypotheekaanvraag nodig zijn en welke eisen hieraan worden gesteld.
Naast het streven naar een kortere doorlooptijd is van belang dat het
hypotheek acceptatieproces zorgvuldig doorlopen wordt. Immers het
aangaan van een hypotheek is voor de meeste consumenten een grote
financiële beslissing waarbij het aan de kredietverstrekker is om
zorgvuldig te toetsen of de klant voldoet aan alle wettelijke eisen en de
interne acceptatiecriteria. Dit om het risico op overkreditering te beperken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 847, nr. 293

5

Conclusie
De doorlooptijden bij hypotheken laten al geruime tijd een duidelijk
dalende trend zien. De MCD heeft hier geen verandering in gebracht.
Vooral inspanningen in de sector lijken hieraan ten grondslag te liggen.
Uiteindelijk heeft de consument zelf ook een belangrijke rol om het proces
zo efficiënt mogelijk te doorlopen door goed voorbereid alle benodigde
documenten op orde te hebben. Indien doorlooptijden op een verantwoorde manier efficiënter kunnen worden ingericht is dat een welkome
ontwikkeling. Uiteindelijk moet wel voorop blijven staan dat het acceptatieproces zorgvuldig wordt doorlopen. De huidige stand van zaken geeft
momenteel geen aanleiding om nadere maatregelen te overwegen.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 847, nr. 293

6