Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

410
Vragen van de leden Tellegen, Visser (beiden VVD), Van Helvert en Van
Toorenburg (beiden CDA) aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
en de Minister van Veiligheid en Justitie over paspoortcontroles door
luchtvaartmaatschappijen (ingezonden 26 september 2017).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid), mede namens
de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (ontvangen 13 november 2017).
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «Geen ID nodig voor vliegen binnen EU»1 en
«Zeker tien luchtvaartmaatschappijen checken de identiteit van hun passagiers niet»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kloppen de berichten dat als er geen bagage wordt ingecheckt bij vluchten
binnen het Schengengebied, een passagier nooit een identiteitsbewijs hoeft
te laten zien? Was u ervan op de hoogte dat er geen identiteitscontroles
(meer) plaatsvinden op Nederlands luchthavens? Zo ja, hoe oordeelt u
hierover? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Er moet onderscheid worden gemaakt tussen grenscontroles door de
Koninklijke Marechaussee (KMar) en identiteitscontroles door luchtvaartmaatschappijen.
Bij een grenscontrole wordt de identiteit van de passagier vastgesteld en
wordt een controle gedaan in de relevante databases, zoals het Schengen
Informatie Systeem (SIS).
Het Schengenacquis regelt het vrije verkeer van personen tussen de 26
Schengenlidstaten. In het Schengenacquis is onder meer afgesproken dat
grenscontroles alleen plaatsvinden aan de buitengrenzen van het Schengengebied. Dit is een van de fundamentele principes van het Schengenacquis.
1

Website BNR Nieuwsradio, 19 september 2017 (https://www.bnr.nl/nieuws/mobiliteit/10330064/
geen-paspoort-nodig-voor-vliegen-binnen-eu)
2
Website BNR Nieuwsradio, 21 september 2017 (https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/
10330394/zeker-tien-luchtvaartmaatschappijen-checken-de-identiteit-van-hun-passagiers-niet)

ah-tk-20172018-410
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Luchtvaartmaatschappijen kunnen passagiers wel verzoeken zich te legitimeren ten behoeve van een conformiteitscheck, bijvoorbeeld bij het inchecken
van bagage. Bij een conformiteitscheck wordt bij vertrek enkel gecontroleerd
of de naam op het identiteitsbewijs van de passagier overeenkomt met de
naam op het vervoersdocument. Luchtvaartmaatschappijen zijn hiertoe echter
niet verplicht en het is dus mogelijk dat de identiteit van reizigers niet wordt
gecontroleerd op intra-Schengen vluchten. Bij een conformiteitscheck worden
passagiers niet gecontroleerd in databases zoals het SIS.
Vraag 3
Kunt u aangeven hoeveel luchtvaartmaatschappijen, actief op de Nederlandse
luchthavens, de identiteit van hun passagiers niet checken? Kunt u daarbij
aangeven om hoeveel passagiers het jaarlijks gaat? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 2 zijn luchtvaartmaatschappijen
in Nederland niet verplicht een conformiteitscheck uit te voeren. Cijfers over
hoeveel luchtvaartmaatschappijen de identiteit van hun passagiers controleren worden niet bijgehouden.
Vraag 4
Wat vindt u van het feit dat er wel gecontroleerd wordt op bagage, maar dat
de passagier die reist binnen het Schengengebied niet wordt gecontroleerd
op het identiteitsbewijs? Deelt u het ongemakkelijke gevoel dat men zo nooit
zeker weet wie er precies aan boord is? Deelt u tevens de zorgen dat hiermee
de mogelijkheden om terroristen en andere personen die zich schuldig maken
aan ernstige criminaliteit op te sporen en aan te pakken, niet benut kunnen
worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 2 zijn grenscontroles en de
conformiteitscheck niet hetzelfde.
Gezien het huidige dreigingsbeeld ben ik het met u eens dat het wenselijk is
ook zicht te krijgen op reizigers binnen het Schengengebied zonder dat dit
ingaat tegen de fundamentele principes van het Schengenacquis. De
nationale Passenger Name Records (PNR) wetgeving ter implementatie van
de EU PNR richtlijn, die binnenkort naar uw Kamer zal worden gezonden,
biedt hiervoor mogelijkheden. Ook acht ik het wenselijk om in geval van een
calamiteit snel zekerheid te hebben over de identiteit van eventuele slachtoffers.
Voor de implementatie van de richtlijn, wordt een passagiersinformatieeenheid (Pi-NL) opgericht die exclusief bevoegd is om de passagiersgegevens
te verzamelen en analyseren ten behoeve van de bestrijding van terrorisme
en zware criminaliteit. Ook voor intra-Schengen vluchten zullen passagiersgegevens vooraf worden geanalyseerd. Daarmee hebben de lidstaten een
instrument om zicht te krijgen op de reisbewegingen van gekende en
ongekende personen van wie op basis van de binnen wettelijke kaders
uitgevoerde analyse, een dreiging uit gaat.
De PNR richtlijn biedt niet de mogelijkheid om te controleren of personen die
een vervoersbewijs hebben gekocht ook daadwerkelijk gebruik maken van het
vervoersbewijs en of passagiers in het vliegtuig reizen met een ticket op
eigen naam. Dat is alleen na te gaan met een conformiteitscheck. Wanneer de
nationale implementatie van de PNR richtlijn is voltooid kan Pi-NL passagiersgegevens verzamelen en analyseren, waaronder gegevens die verzameld
worden bij een conformiteitscheck. Zodra de PNR richtlijn is geïmplementeerd is de conformiteitscheck van toegevoegde waarde voor het opsporen
van terroristen of zware criminelen. Met de implementatie van de PNR
richtlijn en een verplichte conformiteitscheck kan Pi-NL passagiersgegevens
ontvangen van luchtvaartmaatschappijen van personen die daadwerkelijk aan
boord van het vliegtuig zijn.
Voor extra-Schengenvluchten vindt er al een conformiteitscheck plaats door
middel van grenscontroles, uitgevoerd door de KMar. In navolging van
Frankrijk wordt door verschillende EU lidstaten, waaronder Nederland, de
mogelijkheid onderzocht conformiteitschecks door luchtvaartmaatschappijen
verplicht te stellen voor intra-Schengen vluchten die vanuit de lidstaat
vertrekken. In deze verkenning wordt de impact van een conformiteitscheck

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

van ca. 14 miljoen passagiers, die vanuit Nederland binnen het Schengengebied reizen, op het operationele proces van de luchtvaartsector meegenomen.
Vraag 5, 6, 7, 8, 10 en 11
Wat zijn de (Europese) afspraken over identiteitsbewijscontroles bij vluchten
binnen het Schengengebied? Welke partijen zijn precies waarvoor verantwoordelijk? Kunt u hierbij ingaan op de verdeling van verantwoordelijkheden
tussen lidstaten, luchthavens, luchtvaartmaatschappijen en veiligheids- en
handhavingsdiensten?
In welke gevallen kunnen er wel identiteitsbewijscontroles binnen het
Schengengebied worden ingevoerd? Kunnen lidstaten binnen het Schengengebied hier een eigen afweging in maken? Zo ja, op welke gronden en zo
nee, kunt u dan ingaan op de Franse situatie?
Welke regels, rollen en verantwoordelijkheden hebben luchtvaartmaatschappijen en luchthavens bij identiteitscontroles binnen het Schengengebied? Wat
kunnen zij precies controleren?
Welke afspraken zijn er met vliegtuigmaatschappijen en Nederlandse
luchthavens gemaakt over de noodzaak om identiteitsbewijscontroles uit te
voeren op vluchten binnen het Schengengebied? Welke eigen afwegingen
kunnen zij hierin maken om al dan niet over te gaan tot identiteitsbewijscontroles? Wat is de taakverdeling tussen de Marechaussee en luchtvaartmaatschappijen bij de identiteitscontrole van luchtvaartpassagiers?
Welke mogelijkheden zijn er om vliegtuigmaatschappijen ertoe te bewegen
dat zij de identiteit van hun passagiers altijd moeten controleren, zoals in
Frankrijk gebeurt? Welke consequenties brengt dat met zich mee en welke
meerwaarde kan dat opleveren? Welke rol speelt het huidige dreigingsniveau
hierin?
Welke afspraken gelden er precies voor vluchten buiten het Schengengebied
inzake identiteitscontroles? Welke partijen zijn precies waarvoor verantwoordelijk? Kunt u hierbij ingaan op de verdeling van verantwoordelijkheden
tussen lidstaten, luchthavens, luchtvaartmaatschappijen en veiligheids- en
handhavingsdiensten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5, 6, 7, 8, 10 en 11
Identiteitscontroles ten behoeve van de Schengen buitengrenscontroles
worden op de luchthavens uitgevoerd door de KMar. Bij deze grenscontrole
wordt de identiteit vastgesteld en moet een check worden gedaan in de
relevante databases zoals het Schengen Informatie Systeem (SIS). Sinds
7 april 2017 geldt dat deze checks niet alleen op derdelanders, maar ook op
alle EU burgers moet worden uitgevoerd. In uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld als er sprake is van een acute terroristische dreiging, kunnen Schengenlidstaten op basis van de Schengen Grens Code voor een bepaalde
periode grenscontroles uitvoeren aan de binnengrenzen. De Europese
Commissie heeft op 27 september jl. voorstellen gedaan om deze regels aan
te passen en de maximale toegestane termijn te verlengen. De regering zal
haar standpunt op deze voorstellen verwoorden in een BNC fiche aan uw
Kamer.
Luchtvaartmaatschappijen, luchthavens en inlichtingen- en veiligheidsdiensten hebben geen rol bij de uitvoering van grenscontroles op Nederlandse
luchthavens. Het staat luchtvaartmaatschappijen wel vrij om te controleren of
de naam op het identiteitsbewijs van de passagier overeenkomt met de naam
op het vervoersdocument. De EU lidstaten kunnen op basis van huidige
Europese regelgeving luchtvaartmaatschappijen verplichten conformiteitschecks uit te voeren voor vluchten die vertrekken vanaf hun grondgebied
naar andere lidstaten. In Frankrijk is de verplichting voor het uitvoeren van
conformiteitchecks door luchtvaartmaatschappijen al enige tijd van kracht.
Frankrijk beschikt tevens sinds enige jaren over nationale wetgeving voor het
verzamelen van PNR-gegevens. Zoals toegelicht in antwoord op vraag 4 is
een conformiteitscheck van toegevoegde waarde indien PNR wetgeving van
kracht is. Frankrijk werkt momenteel aan de aanpassing van die wetgeving
ten behoeve van de implementatie van de EU PNR richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Vraag 9
Klopt het dat indien luchtvaartmaatschappijen het identiteitsbewijs controleren om te zien of die overeenkomt met de naam op de boardingpass, zij een
boete kunnen krijgen? Zo nee, wat zijn dan de regels? Zo ja, hoeveel boetes
zijn er in 2016 en 2017 uitgedeeld?
Antwoord 9
In Nederland staat het luchtvaartmaatschappijen vrij het identiteitsbewijs van
een passagier te controleren om te checken of deze overeenkomt met de
naam op het vervoersbewijs. Indien zij dit doen kunnen zij hiervoor geen
boete krijgen.
Vraag 12
Hoe ziet u het spanningsveld tussen het nemen van maatregelen om de
identiteit te controleren om de veiligheid te borgen en het recht tot vrij reizen
binnen het Schengenverdrag? Wat zijn de mogelijkheden om door middel
van identiteitscontroles op luchthavens zicht te houden op bewegingen van
personen die in beeld zijn van de veiligheidsdiensten? Wat zijn hiervan de
consequenties voor de overheid, luchthaven en luchtvaartmaatschappijen? En
welke andere mogelijkheden zijn er als identiteitscontroles niet tot de opties
behoren?
Antwoord 12
Het vrij verkeer van personen en de mogelijkheid om vrij te reizen binnen het
Schengengebied is een groot goed en van groot economisch belang voor
Nederland. Systematische grenscontroles aan alle binnengrenzen zouden
grote consequenties hebben voor de mobiliteit en de Nederlandse economie.
Ik ben met u eens dat er in deze tijd, waarin de veiligheid onder druk staat,
sprake is van een spanningsveld. Daarom ben ik er voorstander van om op
andere manieren, die minder hinderlijk zijn voor de reiziger, toch zicht te
hebben op wie ons land binnenkomt of verlaat. De wetgeving die nu wordt
geïmplementeerd biedt de mogelijkheid daartoe. Wanneer de PNR richtlijn is
geïmplementeerd hebben relevante overheidsdiensten meer mogelijkheden
om de reisbewegingen van verdachte personen te detecteren. Conformiteitschecks kunnen dan helpen bij het vaststellen of een verdacht persoon
daadwerkelijk gebruikt maakt van het gekochte vervoersbewijs en of
passagiers in het vliegtuig reizen met een ticket op eigen naam.
Vraag 13
Welke rol speelt de implementatie van de Europese richtlijn inzake het
gebruik van passagiersgegevens (Europees PNR) om de geconstateerde
problemen op te lossen? Wanneer is de implementatie voorzien? Welke
afspraken zijn hier binnen Europa over gemaakt? Op welke wijze wordt de
richtlijn in Nederland geïmplementeerd en in hoeverre zijn luchtvaartmaatschappijen hierbij betrokken?
Antwoord 13
De implementatie van de PNR richtlijn biedt de mogelijkheid reisbewegingen
van verdachte personen of personen met risicoprofielen te detecteren. De
richtlijn moet 25 mei 2018 geïmplementeerd zijn. De luchtvaartmaatschappijen zijn reeds enige tijd betrokken bij de voorbereiding van de implementatie. Op deze manier wordt getracht de impact op de luchtvaartmaatschappijen
te minimaliseren. Daartoe wordt nauw samengewerkt en houden alle
lidstaten zich aan de overeengekomen afspraken voor de transmissie van de
gegevens aan de passagiersinformatie-eenheden van de lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4