Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

30 597

Toekomst AWBZ

Nr. 155

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 augustus 2010
Tijdens het algemeen overleg met de vaste commissie voor VWS op
15 april 2010 heb ik toegezegd een nadere toelichting te geven op de tijd
die nodig is om de contractering van AWBZ-thuiszorg in natura met
zelfstandig zorgverleners mogelijk te maken. Hieronder geef ik u deze
toelichting.
Inhoudelijke overwegingen voor de wijziging
Bij de verlening van de AWBZ-thuiszorg in natura zijn op dit moment naar
schatting 10 000 zelfstandige zorgverleners aan de slag. Deze mensen
werken als opdrachtnemers van zorgaanbieders (instellingen) die een
contract hebben met een zorgkantoor voor het leveren van AWBZ-zorg in
natura. In de praktijk blijkt dat de vormgeving van deze overeenkomsten
van opdracht tussen zorgaanbieder en zorgverlener dusdanig is dat deze
overeenkomsten door Belastingdienst en UWV vaak beoordeeld worden
als een loondienstbetrekking. Een en ander is nader toegelicht in bijgaand
stuk1 dat onder andere op de website Rijksoverheid.nl is geplaatst.
Signalen uit het veld geven aan dat indien de relatie tussen zorgaanbieder
(instelling) en zorgverleners (personen) als loondienstbetrekking wordt
gekwalificeerd, de kans bestaat dat een deel van deze zorgverleners daar
niet voor zal kiezen, waardoor zorgverleners voor de thuiszorg verloren
kunnen gaan. Dit past niet in mijn streven om voor zoveel mogelijk
mensen die in de zorg willen werken, het mogelijk te maken dit ook te
doen (zie ook de paragraaf «Randvoorwaarden bij inzet van zzp-ers» in de
brief van 11 februari 2009, TK 2008–2009, 26 631, nr. 302).

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

Indien een zorgverlener zelfstandig een contract kan sluiten met een
zorgkantoor voor de levering van AWBZ-thuiszorg in natura, zal het voor
deze zorgverlener eenvoudiger zijn om voor de Belastingdienst aannemelijk te maken dat hij/zij daadwerkelijk als zelfstandig ondernemer
werkzaam is. Daarnaast zijn deze zorgverleners dan niet meer afhankelijk

kst-30597-155
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 597, nr. 155

1

1

van andere zorgaanbieders voor afspraken rond het leveren van
naturazorg. De zorgaanbieder is dan niet langer per definitie een
instelling, maar kan ook een natuurlijke persoon zijn.
Juridisch-technische aspecten
De AWBZ regelt dat de verzekerde die zijn aanspraken op zorg tot gelding
wil brengen, zich dient te wenden tot een zorgaanbieder. De wet spreekt
zich er niet over uit of dit een instelling of een persoon dient te zijn. Het
Besluit zorgaanspraken AWBZ (BZA) omschrijft de aanspraak op zorg als
zorg te verlenen door een instelling. Door de wijze waarop de aanspraken
zijn omschreven, zijn de mogelijkheden voor zorgkantoren om te voorzien
in de behoefte van verzekerden op zorg beperkt tot het contracteren van
instellingen. De contractering van individuele zorgverleners (personen)
door zorgkantoren voor AWBZ-zorg is thans dus onmogelijk. Als
oplossing voor het in de vorige paragraaf beschreven probleem rond de
duiding van de relatie tussen zorgaanbieder (instelling) en zelfstandig
zorgverlener (persoon) is gekozen voor een wijziging in de omschrijving
van de zorgaanspraken in de BZA in dier voege dat daaruit de beperking
tot zorg geleverd door een instelling, wordt verwijderd. Deze wijziging van
de algemene maatregel van bestuur is relatief eenvoudig tot stand te
brengen, met dien verstande dat deze wijziging van het systeem
uitsluitend per 1 januari van een jaar ingevoerd kan worden. Dit hangt
samen met de aanbestedingsprocedure die de zorgkantoren een maal per
jaar volgen. De AWBZ-zorg in natura wordt in een aanbestedingsronde
voor een heel kalenderjaar gecontracteerd. Daarbij moet ik aantekenen dat
de zorgkantoren geen contracteerplicht voor thuiszorg hebben. Dit
betekent dat niet elke offrant in de aanbestedingsprocedure daadwerkelijk
gecontracteerd hoeft te worden.
Invoeringstechnische aspecten
De implementatie van de wijziging is echter aanzienlijk ingewikkelder en
tijdrovender dan de wijziging van de regelgeving. Ik noem hierbij de
volgende aspecten.
• Inkoopproces en contracteerruimte
Naar schatting zijn zo’n 10 000 zorgverleners als zelfstandige werkzaam. Zelfs als zij niet allemaal kiezen voor het meedingen naar
contracten met de zorgkantoren, zal dit de aanbestedingsprocedure
aanzienlijk tijdrovender maken. Het inkoopproces moet hierop door
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de zorgkantoren aangepast
worden. Dit leidt ook tot extra uitvoeringskosten. Het huidige instrument van de contracteerruimte blijft behouden. Het gaat daarbij om de
evenredige verdeling van de middelen over de regio’s en de beheersing van de uitgaven. Het zorgkantoor kan vervolgens de middelen
over een groter aantal zorgaanbieders verdelen. Naast de huidige
instellingen komen immers als gevolg van de voorgenomen wijziging
ook personen (zorgverleners, die daardoor zorgaanbieder worden) in
aanmerking voor bekostiging van de door hen verleende zorg. Dit
vergt ook een aanpassing van de werkwijze van de zorgkantoren.
De zorgverleners (personen) hebben over het algemeen alleen met
zorgaanbieders (instellingen) onderhandeld over zorgverlening aan
een concrete, individuele cliënt. Het offreren aan en sluiten van een
contract met een zorgkantoor over een volume zorgverlening
gedurende een kalenderjaar aan nog niet bekende cliënten, vergt
andere kennis en kwaliteiten van de zorgverleners. Zij hebben tijd
nodig om zich op deze contractering en hun andere rol voor te
bereiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 597, nr. 155

2

•

•

•

•

Tarief
De kostenopbouw voor zorgverlening door een zelfstandige kan
anders zijn dan die voor zorgverlening door een zorgaanbieder met
personeel. Dit vergt onderzoek door de NZa en zonodig het voorstellen
van tarieven voor zelfstandigen.
Kwaliteit van zorg
Het is van groot belang is dat de kwaliteit van de door zelfstandigen
geleverde zorg vastgesteld kan worden. Dat begint al bij de contractering door de zorgkantoren. Ik overleg met de betrokken partners op
welke wijze eenvoudig en eenduidig vastgesteld kan worden om de
potentiële contractspartner/zorgverlener over de vereiste kwalificaties
beschikt.
Op vergelijkbare wijze als nu instellingen doen, zullen ook de zelfstandige zorgverleners inzicht moeten geven in de kwaliteit van de feitelijk
geleverde zorg. Ik wil de Stuurgroep Verantwoorde Zorg VV&T vragen
de gelijknamige indicatoren ook geschikt te maken voor meting door
individuele zorgverleners. Ook zal ik met de betrokkenen bezien hoe de
tevredenheid van de cliënten gemeten kan worden.
Verantwoording
Net als instellingen gaan de zelfstandige zorgverleners op grond van
artikel 16 AWBZ naast verantwoording over de kwaliteit van de
geleverde zorg en de cliënttevredenheid aan de zorgkantoren
verantwoording afleggen over de geleverde zorg. Deze gegevens zijn
ook van belang voor de vaststelling en inning van de eigen bijdrage
van de cliënt voor de geleverde zorg door het CAK. De procedures van
de zorgkantoren en het CAK worden hierop ingericht.
De Wet cliëntenrechten zorg die onlangs bij uw Kamer is ingediend (TK
2009–2010, 30 402, nr. 2), regelt onder meer de publieke verantwoording door zelfstandige zorgverleners. Vooruitlopend op de invoering
van deze wet wil ik de verantwoording voor de bedrijfsvoering door de
zelfstandig zorgverleners op vergelijkbare wijze vorm geven.
Toezicht
Vanzelfsprekend vallen de zelfstandig zorgverleners onder het toezicht
door de IGZ. Met de IGZ overleg ik hoe dit toezicht vormgegeven kan
worden

Conclusie
De invoering en uitvoering van de mogelijkheid tot contracteren van
zelfstandige zorgverleners in de AWBZ-thuiszorg in natura vergt gedegen
voorbereiding door alle betrokkenen en aanpassing van processen en
procedures. Het was en is daarom realistisch noch verantwoord om deze
wijziging eerder dan op zijn vroegst per 1 januari 2012 te effectueren. De
betrokkenen hebben voldoende tijd nodig om zich op deze in de praktijk
ingrijpende wijziging voor te bereiden. Eerdere invoering zou de contractering niet ten goede komen en dat zou zijn weerslag kunnen hebben op
de kwaliteit en de kosten van de zorgverlening.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
A. Klink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 597, nr. 155

3