Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

30 982

Beleidsdoorlichting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid

Nr. 36

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 2 januari 2018
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 30 januari 2017 inzake de beleidsdoorlichting
artikel 13, Integratie en Maatschappelijke Samenhang (Kamerstuk 30 982,
nr. 31).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 12 december 2017.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Rog
Adjunct-griffier van de commissie,
Haveman-Schüssel

kst-30982-36
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 982, nr. 36

1

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10
11

12

13

14

15

Hoeveel migranten zijn sinds 2013 niet in staat om zelf zorg te dragen
voor de financiering van hun inburgering of komen als gevolg
hiervan in de financiële problemen?
Hoeveel kinderen spraken op basis van de meest recente cijfers bij
aanvang van het primair onderwijs nog geen of onvoldoende
Nederlands?
Hoeveel inburgeraars hebben sinds 2013 niet binnen drie jaar het
inburgeringsexamen gehaald (in cijfers en procenten van het totaal
aantal inburgeraars)? Hoeveel daarvan zijn asielmigrant?
Kunt u toelichten waarom de doeltreffendheid van het integratiebeleid beperkt inzichtelijk is, terwijl er cijfers bekend zijn inzake
arbeidsparticipatie, criminaliteit, schooluitval en maatschappelijke
samenhang? Wordt hiermee bedoeld dat het causaal verband tussen
deze cijfers en het gevoerde beleid niet is vast te stellen? Zo ja, hoe
wordt dit in de toekomst beter mogelijk gemaakt?
Zijn er op basis van de beleidsevaluatie specifieke herkomstgroepen
waar het doelbereik relatief sterk achterblijft? Zo ja, welke zijn dit en
in welk opzicht?
Is het juist dat de afspraak in het regeerakkoord dat burgerschap in
het onderwijs concreter in de kerndoelen moet en de burgerschapsopdracht wordt aangescherpt, ook een bijdrage kan leveren aan
integratie, zoals het actieplan «Gelijke kansen» van het vorige kabinet
dat kon? Op welke termijn kan de Kamer voorstellen op deze
onderwerpen verwachten?
Welke oorzaken zijn bekend van het feit dat de verschillen in
criminaliteitscijfers tussen verdachten met een migrantenachtergrond
en verdachten met een Nederlandse achtergrond groter zijn bij de
tweede generatie dan bij de eerste generatie (met uitzondering van
de groep met een Antilliaanse achtergrond)?
Hoe is onderzocht in hoeverre sprake is van identificatie met
Nederland en binding met de Nederlandse samenleving (bijv. met
een survey en onder hoeveel personen)?
Wat zijn de oorzaken van de verschillen in «thuis voelen» tussen de
groepen met een Turkse en Marokkaanse achtergrond ten opzichte
van de Surinaamse en Antilliaanse groep?
Kunt u in een tabel uiteenzetten wat de inburgeringsresultaten waren
van 2010 tot en met 2017?
Hoe vaak is sinds 2013 een sanctie opgelegd aan inburgeraars die
niet binnen drie jaar hun examen hebben gehaald? Welke sancties
betrof dat? In geval van een financiële sanctie: bij hoeveel inburgeraars heeft dit tot financiële problemen geleid?
Bij hoeveel inburgeraars heeft het sinds 2013 niet halen van het
examen binnen drie jaar geleid tot het niet kwijtschelden van de
lening? Hoeveel van deze inburgeraars hebben zich moeten wenden
tot schuldhulpverlening als gevolg van het niet kwijtschelden van de
lening?
Hoeveel mensen hebben een taalachterstand en hoeveel daarvan zijn
kinderen? Hoe is de verdeling onder verplichte en niet-verplichte
inburgeraars? Hoe verhoudt het aantal mensen met een taalachterstand van Nederlanders met een niet-westerse achtergrond zich ten
opzichte van autochtonen?
Kan op basis van cijfers recenter dan de peildatum van 1 april 2016
een reëel beeld gegeven worden van de resultaten van de eerste
lichting inburgeraars sinds de herziening van de wet in 2013?
Wat wordt concreet ondernomen om de bereidheid van organisaties
en bedrijven te vergroten om competente personen ongeacht
etnische, culturele of levensbeschouwelijke achtergrond aan te
nemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 982, nr. 36

2

16

1

2
3

4

Hoe vaak heeft vervolging van organisaties of bedrijven door het
Openbaar Ministerie naar aanleiding van aangifte van en/of geconstateerde discriminatie tot een veroordeling geleid?
Toelichting bij de vragen 1, 3, 11 en 14
Zoals in 2016 aan de Kamer is toegezegd, publiceert DUO op de
website https://www.inburgeren.nl/ketenpartners/home/ regelmatig
nieuwe overzichten van het aantal inburgeraars dat slaagt voor het
examen, ontheven wordt of nog inburgeringsplichtig is. Tevens wordt
aangegeven welk taalniveau de inburgeraars behalen, hoe lang men
bezig was met inburgeren, hoeveel boetes zijn gegeven, hoeveel
verlengingen zijn gegeven, hoeveel leningen zijn verstrekt en voor
hoeveel inburgeringsplichtigen binnenkort de termijn afloopt.
De meest actuele gegevens zijn van peildatum 1 juli 2017. Cohort
2017 wordt hierin nog niet vermeld omdat de aangroei van dit cohort
op de peildatum nog gaande is. Vanaf 1 januari 2018 wordt cohort
2017 ook meegenomen in de overzichten. Vanaf 2018 zal ieder tertaal
een nieuwe update gepubliceerd worden.
Voor de cijfermatige beantwoording van de vragen 1, 3, 11 en 14
verwijs ik u graag naar dit overzicht.
Alle inburgeringsplichtigen die niet over voldoende middelen
beschikken om in te burgeren kunnen gebruik maken van een
DUO-lening voor inburgering. Per 1 juli 2017 hebben 63.633
inburgeringsplichtigen hiervan gebruik gemaakt (zie tabel 6 van het
overzicht op https://www.inburgeren.nl/ketenpartners/home/).
Het kabinet heeft hierover momenteel geen gegevens beschikbaar.
Als een inburgeringsplichtige verwijtbaar de termijn van 3 jaar
overschrijdt, wordt een boete gegeven.
Per 1 juli 2017 hebben 2.049 inburgeringsplichtigen (2% van het totaal
aantal inburgeringsplichtigen uit de cohorten 2013 t/m 2016) een
boete gehad. 774 van hen zijn asielmigrant (1% van het totaal aantal
inburgeringsplichtige asielmigranten uit de cohorten 2013 t/m 2016).
(zie tabel 4 van het overzicht op https://www.inburgeren.nl/
ketenpartners/home/).
Overige inburgeringsplichtigen die over de termijn van drie jaar zijn
gegaan, hebben een verlenging gekregen, bijvoorbeeld omdat ze
eerst moesten alfabetiseren, ziek zijn geweest of ondanks aantoonbaar geleverde inspanning nog niet zijn geslaagd.
Doeltreffendheid is de mate waarin het gevoerde beleid bijdraagt aan
de realisatie van de beleidsdoelen. Uit het simpele feit dat de
werkloosheid daalt of stijgt valt geen conclusie te trekken over de
doeltreffendheid van het beleid op dit punt, omdat bijvoorbeeld de
economische conjunctuur daar een sterke invloed op uitoefent. Om
de directe invloed van beleid op de maatschappelijke ontwikkelingen
zichtbaar te maken wordt traditioneel een evaluatie uitgevoerd
waarbij de ontwikkeling van de doelgroep van beleid wordt vergeleken met een controlegroep die buiten de werking van het beleid blijft:
daarmee wordt de invloed die het beleid heeft gehad geïsoleerd van
andere invloeden. Omdat het integratiebeleid voornamelijk van
generieke instrumenten gebruik maakt, die op iedereen van toepassing zijn, is een dergelijke opzet niet mogelijk. Over deze beperking is
uw Kamer vooraf geïnformeerd (Kamerstuk 30 982, nr.23). Aan deze
beperking is zo veel mogelijk tegemoet gekomen door het toepassen
van de methode van Realistic Evaluation, die er op neer komt dat
indien empirisch kan worden aangetoond dat de werkzame mechanismen zoals die in de beleidstheorie worden voorondersteld
daadwerkelijk optreden, geconcludeerd wordt dat het beleid
doeltreffend is (Kamerstuk 30 982, nr. 31). Tevens zijn er evenredigheidsanalyses uitgevoerd waarbij de positie en ontwikkeling van
categorieën met een migratieachtergrond is vergeleken met die van
een referentiegroep zonder migratieachtergrond die vergelijkbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 982, nr. 36

3

5

6

7

achtergrondkenmerken heeft. Via deze methoden wordt zoveel
mogelijk tegemoet gekomen aan de methodische beperkingen.
Een goede gegevensinfrastructuur – zoals die bijvoorbeeld bij DUO
beschikbaar is bij de analyses naar het Voortijdig schoolverlaten –
vergroot daarbij de analysemogelijkheden voor evaluatie. Daarom
wordt – onder meer met het CBS – continu gewerkt aan een
verbetering van de kennisinfrastructuur ten behoeve van het
integratiebeleid.
De Beleidsdoorlichting wijst uit dat er grote verschillen zijn, zowel
tussen als binnen herkomstgroepen. Zo blijkt bijvoorbeeld dat de 2e
generatie het over het algemeen beter doet dan de 1e generatie en
dat de 2e generatie met een Antilliaanse achtergrond op een aantal
aspecten hetzelfde scoort als de categorie zonder migratieachtergrond. Het is om die reden dan ook niet langer zinvol om over
verzamelcategorieën zoals niet-westerse achtergrond te spreken: de
interne verschillen zijn daarvoor te groot, soms groter dan de
verschillen met de groep zonder migratieachtergrond.
Dit laat onverlet dat er categorieën aan te wijzen zijn, waarvan de
positie in termen van doelbereik achterblijft bij andere categorieën.
Uit de beleidsinformatie (SCP, 2017, https://www.scp.nl/Publicaties/
Alle_publicaties/Publicaties_2017/Gevlucht_met_weinig_bagage) blijkt
dat bijvoorbeeld de groep met een Somalische achtergrond in de
volle breedte een uiterst kwetsbare positie heeft. En die signalen zijn
er ook met betrekking tot de groep met Eritrese achtergrond (CBS,
2017, https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2017/25/van-opvang-naarintegratie-cohortstudie-asielmigranten).
De in het regeerakkoord aangekondigde aanscherping van de
wettelijke burgerschapsopdracht geeft scholen de opdracht om op
doelgerichte en samenhangende wijze burgerschapsonderwijs te
geven. Hierdoor wordt bijgedragen aan de vorming van leerlingen tot
betrokken burgers, die op een volwaardige, verantwoordelijke manier
participeren in onze samenleving. Op dit moment wordt het
conceptwetsvoorstel verder uitgewerkt. Het is het streven van de
Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media om het
wetsvoorstel uiterlijk in het voorjaar van 2018 voor openbare
internetconsultatie aan te bieden. Daarnaast wordt in het kader van
de integrale curriculumherziening gewerkt aan de aanscherping van
de kerndoelen en eindtermen. In maart volgend jaar starten negen
ontwikkelteams, waaronder een ontwikkelteam «burgerschap». De
teams ontwikkelen bouwstenen op basis waarvan vanaf 2019 nieuwe
formele onderwijsdoelen kunnen worden geformuleerd.
Dat het aandeel verdachten onder groepen met een migratieachtergrond hoger ligt dan onder de groep zonder migratieachtergrond is
deels een compositie-effect. Zo is bijvoorbeeld bekend dat het vooral
jonge mannen zijn die vaker dan andere leeftijdscategorieën de
grenzen opzoeken (en overschrijden) en dus vaker verdacht worden
van criminaliteit dan andere leeftijdscategorieën. De groepen met een
migratieachtergrond zijn gemiddeld jonger dan de groep zonder
migratieachtergrond, hetgeen een deel van de oververtegenwoordiging in de criminaliteitsstatistieken verklaart. Een soortgelijke
deelverklaring vinden we ook voor verschillen in sociaaleconomische status (onder lager opgeleiden ligt het aandeel
verdachten hoger) en ruimtelijke spreiding (in stedelijke woonomgevingen ligt het aandeel verdachten hoger). En groepen met een
migratieachtergrond zijn gemiddeld lager opgeleid en wonen vaker in
stedelijk omgevingen. Als voor dit soort verschillen wordt gecorrigeerd biedt dat een verklaring voor een deel (70%, SCP, 2016,
Integratie in Zicht?, p.183) van de oververtegenwoordiging. 30% blijft
onverklaard en moet dus worden gezocht in ongemeten kenmerken,
waaronder cultuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 982, nr. 36

4

8

9

10

11

12

13

Leeftijd is ook de dominante verklaring voor het ten opzichte van de
1e generatie hogere verdachtenpercentage bij de 2e generatie van
veel herkomstgroepen. Het SCP heeft een analyse uitgevoerd voor de
leeftijdscategorie van 12–24 jaar en stelt vast dat voor alle afzonderlijke groepen (de groep met een Turkse, een Marokkaanse, een
Surinaamse, een Antilliaanse en een overig niet-westerse achtergrond) de verdachtenpercentages onder de 2e generatie lager liggen
dan onder de 1e generatie (SCP, 2016, Integratie in Zicht?, p.162).
Identificatie met Nederland en binding met de Nederlandse samenleving is onderzocht via het Survey Integratie Migranten 2015
(SIM2015). De netto-respons bij dit onderzoek bestond uit netto 920
respondenten met een Turkse, 951 met een Marokkaanse, 1045 met
een Surinaamse, 1.112 met een Antilliaanse, 626 met een Somalische
en 1.129 met een Poolse achtergrond. Als referentie zijn 1.046
personen zonder migratieachtergrond geënquêteerd.
De mate van thuisvoelen varieert met factoren als opleidingsniveau,
leeftijd, geslacht en generatie, maar deze samenhang is niet
systematisch en varieert per groep. Uit analyses van het SCP komt
wel een eenduidig verband naar voren tussen de mate waarin
mensen zich thuisvoelen in Nederland en de mate waarin zij etnische
discriminatie ervaren: zij die (zeer) vaak discriminatie ervaren voelen
zich significant minder thuis in Nederland dan personen die af en toe
discriminatie ervaren en deze laatste groep voelt zich weer minder
thuis dan de groep die (bijna) nooit discriminatie ervaart.
De Algemene Rekenkamer heeft in haar rapport van 24 januari 2017
een vergelijking gemaakt van de inburgeringsresultaten van 2007 tot
en met de eerste helft van 2013, gebaseerd op de peildatum 1 april
2016 (Kamerstuk 32 824, nr. 181). Hierbij past de kanttekening dat
inburgeringsplichtigen met een vrijstelling of ontheffing buiten
beschouwing zijn gelaten. In de brief pre-evaluatie van juli 2017 is
een vergelijking gemaakt van de inburgeringsresultaten van 2007 tot
en met 2013, gebaseerd op peildatum april 2017. Hierbij zijn
inburgeringsplichtigen met een ontheffing of vrijstelling wel
meegenomen. Hierbij past de kanttekening dat inmiddels een
verschuiving in de bestanden aan het licht is gekomen, die de meeste
invloed heeft op de resultaten van de beginjaren (vanaf 2007) van het
vorige stelsel. In grote lijnen geldt dat de kwalitatieve conclusies van
de brief pre-evaluatie ongewijzigd blijven.
Een financiële sanctie wordt opgelegd indien de inburgeringsplichtige de inburgeringstermijn verwijtbaar overschrijdt. Dit betekent dat
hij minder dan 300 uur les heeft gevolgd bij een instelling met
Blik-op-Werkkeurmerk en minder dan 2 examenpogingen heeft
gedaan.
Per juli 2017 zijn 2.049 boetes zijn opgelegd (zie tabel 4 van het
overzicht op https://www.inburgeren.nl/ketenpartners/home/). De
betrokken inburgeringsplichtigen konden hiervoor met DUO een
betalingsregeling treffen. In 1068 gevallen is hiervan gebruik
gemaakt.
Per 1 juli 2017 zijn 42 inburgeringsplichtige asielmigranten begonnen
aan het terugbetalen van hun lening. DUO maakt aan de migrant
bekend wat het te betalen maandbedrag is. Indien het termijnbedrag
te hoog is voor het inkomen, kan de debiteur draagkrachtmeting
aanvragen. Op basis hiervan kan het termijnbedrag aangepast
worden. Het terugbetalen van de lening leidt dus niet tot een beroep
op de schuldhulpverlening.
Gerekend over de beroepsbevolking (16–65 jaar) zijn er 1,3 miljoen
laaggeletterden in Nederland. In absolute aantallen betreft het vooral
mensen van autochtone afkomst: 65% van de laaggeletterden is van
autochtone afkomst, 35% heeft een migratieachtergrond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 982, nr. 36

5

14

15

16

In relatieve termen heeft vooral de eerste generatie met een
migratieachtergrond een hoog aandeel laaggeletterden: van de 1e
generatie beroepsbevolking met een migratieachtergrond is 37%
laaggeletterd; van de 2e generatie beroepsbevolking met een
migratieachtergrond is 9% laaggeletterd; van de autochtone
beroepsbevolking is 8,2% laaggeletterd.
Mensen met een inburgeringsplicht zijn, gezien hun taalniveau in de
Nederlandse taal, per definitie laaggeletterd in de Nederlandse taal.
Het aandeel laaggeletterden onder de beroepsbevolking loopt op met
toenemende leeftijd. Zo is het aandeel laaggeletterden onder de
16–24 jarigen 5% en 21,5% onder de 55–65 jarigen.
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik u naar de tabellen 1
en 2 van het overzicht op https://www.inburgeren.nl/ketenpartners/
home/. Hier ziet u hoeveel personen uit cohort 2013 per 1 juli 2017
voldaan hebben aan de inburgeringsplicht en op welk taalniveau zij
het examen hebben behaald.
Werkgevers ervaren op dit moment in sommige sectoren personeelskrapte en tegelijkertijd is momenteel zichtbaar dat Nederlanders met
een migratieachtergrond nog 2 à 3 keer zo veel werkloos zijn als
Nederlanders zonder migratieachtergrond. En dat geldt niet alleen
voor jongeren, maar ook oudkomers en statushouders zijn vaker
werkloos.
Uit onderzoek komt naar voren dat werkgevers lang niet altijd bekend
zijn met de talenten van de verschillende migrantengroepen.
Om deze mismatch tegen te gaan verken ik ondermeer samen met
werkgevers, intermediairs en gemeenten welke concrete acties
moeten worden ondernomen om de bereidheid van werkgevers te
vergroten om competente personen ongeacht etnische, culturele of
levensbeschouwelijke achtergrond aan te nemen én te behouden. Ik
verwacht u in het voorjaar van 2018 middels een brief te kunnen
informeren over mijn plannen en concrete activiteiten.
Er zijn tot op heden geen bedrijven onherroepelijk strafrechtelijk
veroordeeld wegens discriminatie en vervolgens door het Rijk
uitgesloten bij aanbestedingsprocedures. Dit zegt echter niets over
eventuele veroordelingen in de toekomst. Het is belangrijk dat het
Rijk laat zien dat een onherroepelijk strafrechtelijke veroordeling van
bedrijven of de leiding daarvan gevolgen zal hebben voor de relatie
met het Rijk.
Het Rijk vervult als klant, c.q. opdrachtgever, een voorbeeldfunctie
door duidelijk te maken dat het geen zaken doet met voor discriminatie veroordeelde bedrijven. Dat heeft ook een preventief effect.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 982, nr. 36

6