Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3115
Vragen van de leden Van Nispen en Gesthuizen (beiden SP) aan de Minister
van Veiligheid en Justitie over claimstichtingen van massaschades
(ingezonden 21 juni 2016).
Antwoord van Minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
5 juli 2016).
Vraag 1
Kent u de uitzending en het bericht van EenVandaag over claimstichtingen
van massaschades en het onderzoek waaruit blijkt dat veel claimorganisaties
onvoldoende maatregelen hebben getroffen om misbruik van gelden of
belangenverstrengeling te voorkomen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Op welke wijze wordt op dit moment toezicht gehouden op deze claimstichtingen? Welke mogelijkheden zijn er om te handhaven om te voorkomen dat
gedupeerden voor een tweede keer benadeeld worden?
Antwoord 2
In een gerechtelijke procedure die door een claimstichting is gestart toetst de
rechter of de stichting krachtens haar statuten opkomt voor de belangen van
de gedupeerden waarvoor zij zegt op te komen en of deze belangen met de
collectieve vordering voldoende zijn gewaarborgd. Dit laatste criterium is
enkele jaren geleden toegevoegd aan het slot van artikel 3:305a lid 2 BW bij
de aanpassing van de Wet collectieve afwikkeling massaschade. Daarnaast
dienen gedupeerden zelf in de gaten te houden wat de voorwaarden voor
aansluiting bij een bepaalde belangenorganisatie zijn en hoe deze organisatie
voor hen optreedt.
In de praktijk blijkt de toetsing aan het criterium van de voldoende gewaarborgde belangen tot op heden beperkt. Gedupeerden hebben daarnaast niet
steeds voldoende zicht op de werkwijze van de organisatie waarbij zij zich
aansluiten. Ter uitvoering van de motie Dijksma (Kamerstuk 33 000 XIII, nr.

1

ah-tk-20152016-3115
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

http://economie.eenvandaag.nl/tv-items/67687/veel_claimclubs_bestuurlijk_niet_op_orde;
https://eenvandaag.atavist.com/claimindustrie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

14) is daarom een wetsvoorstel in voorbereiding waarin onder meer de eisen
voor collectieve belangenbehartigers worden aangescherpt, om zo de
belangen van gedupeerden beter te beschermen. Het voorstel bevat onder
meer eisen ten aanzien van de website van de organisatie, de kwaliteit van de
organisatie en transparantie over doelstellingen, de werkwijze, de bijdragen
van gedupeerden en toe- en uittredingsvoorwaarden. Dit wetsvoorstel zal
naar verwachting eind 2016 aan de Tweede Kamer worden gezonden.
Vraag 3
Wat is uw reactie op de kritiek die is geuit op de inhoud van de aanbevelingen aan uw departement over de inrichting van een wettelijk kader met
betrekking tot het claimen van massaschade, bijvoorbeeld het punt dat het
niet in het belang van de gedupeerden is om te verplichten de jaarrekening te
deponeren omdat dat inzicht kan bieden in het vermogen om zo nodig
langdurig te procederen tegen een kapitaalkrachtige(re) wederpartij?2
Antwoord 3
De bedoelde Aanbevelingen stellen dat een belangenorganisatie transparant
moet zijn over doelstellingen en werkwijzen en over voldoende financiering
moet beschikken. Zij stellen niet dat de belangenorganisaties een jaarrekening moeten deponeren. Ik zou hier ook geen voorstander van zijn, omdat
deze jaarrekening – en daarmee de financiële positie van de belangenorganisatie – op die manier voor iedereen toegankelijk zou worden, inclusief de
partij die door de belangenorganisatie wordt aangesproken. Deze partij zou
die informatie kunnen gebruiken voor een onderhandelings- of processtrategie ten nadele van de belangenorganisatie en haar achterban. Wel acht ik van
belang dat een belangenorganisatie financiële stukken opmaakt om achteraf
verantwoording te kunnen afleggen aan de achterban.
Vraag 4
Wat is uw reactie op die kritiek die is geuit op de kring van personen, die juist
nauwe banden zouden hebben met de veroorzakers van massaschade, die uw
departement om advies heeft gevraagd over de inrichting van een wettelijk
kader met betrekking tot het claimen van massaschade?
Antwoord 4
Ter uitvoering van de motie Dijksma uit 2014 is een voorontwerp van een
wettelijke regeling opgesteld. Over dit voorontwerp is via internet geconsulteerd in de periode juli tot oktober 2014. Naar aanleiding van de reacties in
de consultatieronde is een stakeholderbijeenkomst georganiseerd. Iedereen
die in de internetconsultatie op het voorontwerp heeft gereageerd, alsmede
de opsteller van een preadvies over het voorontwerp is uitgenodigd voor de
stakeholdersbijeenkomst. Deze bijeenkomst heeft plaatsgevonden op 9 april
2015. Daarbij waren onder andere vertegenwoordigers aanwezig van de
Consumentenbond, VEB, de Raad voor de rechtspraak, Eumedion en
VNO-NCW.
Uit deze bijeenkomst kwam een aantal onderwerpen naar voren die nader
doordacht zouden moeten worden. Dit zag in het bijzonder op de ontvankelijkheid van representatieve belangenorganisaties en de coördinatie van
collectieve procedures. Een groep praktijkjuristen, die aanwezig was bij de
stakeholdersbijeenkomst, heeft toen aangeboden om deze onderwerpen
nader te doordenken. Het resultaat van hun werkzaamheden, die zij op
persoonlijke titel hebben verricht, hebben zij neergelegd in een aantal
Aanbevelingen aan de wetgever. Deze Aanbevelingen zijn vervolgens
besproken tijdens een stakeholdersbijeenkomst op 3 november 2015. Daar
bleek dat deze Aanbevelingen op breed draagvlak konden rekenen bij de
partijen die op de consultatie van het voorontwerp hadden gereageerd.
De groep praktijkjuristen bestond uit vier personen die ervaring hadden met
het optreden voor gedupeerden in collectieve procedures en uit twee
personen die ervaring hadden met het optreden voor aangesproken partijen
2

Volgens Lijesen onderschatten de onderzoekers hoe hard het spel wordt gespeeld. Als hij aan
alle eisen uit de code voldoet, speelt hij zijn tegenstander alleen maar in de kaart. «Als ik ieder
jaar mijn jaarrekening indien dan weet de Rabobank of Nationale Nederlanden precies hoeveel
ik in kas heb. Een zaak helemaal uitprocederen kost vijf ton. Als ze weten dat ik dat niet heb dan
is het gewoon een kwestie van rekken en traineren, en dan hebben ze hun doel bereikt.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

in collectieve procedures. Twee ambtenaren van mijn departement waren,
uitsluitend vanwege hun betrokkenheid bij het opstellen van het wetsvoorstel,
in de rol van toehoorder aanwezig bij deze besprekingen.
Vraag 5
Bent u tevens bereid om in gesprek te gaan met de personen die deze kritiek
hebben geuit, zodat ook de andere kant van het verhaal kan worden
toegelicht? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Ja, daar ben ik graag toe bereid.
Vraag 6
Wat is uw reactie op de opmerkingen van advocaat Dommerholt, die zich ook
zorgen maakt over de aanbeveling om voortaan nog maar één partij de
schade te laten claimen?3
Antwoord 6
In het voorontwerp van de wettelijke regeling waarover via internet is
geconsulteerd was onvoldoende voorzien in coördinatie van collectieve
(schadevergoedings-)procedures. Daarop kwam vanuit de praktijk kritiek. Uit
de reacties op de consultatie van het voorontwerp en uit de stakeholdersbijeenkomsten bleek dat er in de praktijk behoefte bestaat aan een nadere
coördinatie van deze procedures om te voorkomen dat de aangesproken
partij in een veelvoud van procedures over dezelfde kwestie kan worden
betrokken. De eerdergenoemde praktijkjuristen bevelen daarom aan om te
komen tot de aanwijzing van één Exclusieve Belangenbehartiger. Deze
Aanbeveling zal ik meenemen bij het opstellen van het wetsvoorstel.
Vraag 7
Wat is uw oordeel over de suggestie van deze advocaat om naar het
voorbeeld van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, een Onderzoeksraad voor
Massaschades in te stellen?
Antwoord 7
Daar ben ik geen voorstander van.
De taak van de Onderzoeksraad voor Veiligheid is te onderzoeken en vast te
stellen wat de oorzaken of vermoedelijke oorzaken van bepaalde voorvallen
zijn en en wat de gevolgen zijn. Daaraan kan de Onderzoeksraad zo nodig
aanbevelingen verbinden. Het onderzoek heeft vooral tot doel om in de
toekomst te voorkomen dat bepaalde voorvallen plaatsvinden. De Onderzoeksraad heeft niet tot doel om de aansprakelijkheid van een van de
betrokken partijen vast stellen. Artikel 69 van de Rijkswet van de Onderzoeksraad voor Veiligheid beperkt ook het gebruik in civielrechtelijke procedures
van het bewijsmateriaal dat de Onderzoeksraad heeft verkregen.
Het wetsvoorstel dat strekt tot invoering van een collectieve schadevergoedingsactie heeft juist wel tot doel de eventuele aansprakelijkheid van
aangesproken partijen vast te stellen en te komen tot een financiële afwikkeling.
Daarnaast kan massaschade zich in alle mogelijke vormen voordoen. Dit kan
verschillen van gedupeerden van een kartel tot gedupeerden van een
gebrekkig medicijn. Het is ondoenlijk voor een Onderzoeksraad om expertise
op te bouwen op alle terreinen, waar zich mogelijk een massaschade kan
voordoen.

3

«Ik ben het er mee eens dat het nu wild west is, en dat we van de opportunistische clubjes af
moeten die alleen maar geld willen verdienen. Maar we dreigen nu door te slaan naar de
andere kant. Als straks alleen maar de klassieke consumentenorganisaties claims mogen
afhandelen, als dat een «onder ons» systeem wordt van mensen die elkaar kennen en voortdurend overal tegenkomen, dan zijn we misschien nog wel slechter af dan we nu zijn.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3