Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

30 012

Leven Lang Leren

Nr. 107

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 oktober 2018
In de brief over Leven Lang Ontwikkelen van 27 september jl. (Kamerstuk
30 012, nr. 92) was de zin «Er zijn al goede voorbeelden van mbo- en
hbo-instellingen die, in nauwe samenwerking met het regionaal bedrijfsleven, maatwerkopleidingen voor volwassenen realiseren» opgenomen.
Tijdens het AO Leven Lang Ontwikkelen van 9 oktober jl. leidde deze zin
tot vragen van het lid Beertema (PVV). Ik heb toegezegd uw Kamer in een
brief nader te informeren over praktijkvoorbeelden van samenwerking
tussen bekostigde hogescholen en werkgevers. Met deze brief geef ik
invulling aan die toezegging.
In 2016 is in het hbo de implementatie gestart van het experiment
vraagfinanciering en het experiment leeruitkomsten (onderdeel van de
pilots flexibilisering). Doel van deze experimenten is het hoger onderwijs
flexibeler en aantrekkelijker te maken voor (werkende) volwassenen en
hun werkgevers, zodat de opleidingen meer deelnemers trekken en meer
mensen met een hbo-diploma beschikbaar komen voor de arbeidsmarkt.
In het experiment vraagfinanciering krijgt de flexibilisering vorm door de
mogelijkheid van modulaire deelname en de vrijheid van locatie waar het
onderwijs wordt verzorgd. Studenten kunnen in aanmerking komen voor
vouchers (à 1.250 euro per 30 EC) die zij kunnen besteden bij aan het
experiment vraagfinanciering deelnemende opleidingen van zowel
bekostigde als niet-bekostigde instellingen. Nauwe samenwerking tussen
opleiding en werkgevers is in het experiment vraagfinanciering van
belang, ook met het oog op het genereren van bereidheid van werkgevers
om bij te dragen aan de opleidingskosten voor medewerkers.
Het experiment leeruitkomsten is gericht op het realiseren van maatwerkopleidingen voor volwassenen. In dit experiment wordt niet meer gewerkt
met vaststaande opleidingsprogramma’s die voor alle studenten hetzelfde
zijn. In plaats daarvan zijn de leeruitkomsten, waarin beschreven is wat
studenten moeten kennen en kunnen, leidend. Per periode worden met de

kst-30012-107
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 107

1

student afspraken gemaakt over de invulling van diens opleidingstraject,
waarin wordt aangesloten op wat de student al kent en kan en op wat de
mogelijkheden en behoeften zijn om in de werksituatie leeractiviteiten uit
te voeren. Daarbij wordt ook afgesproken van welk onderwijsaanbod (on
campus en online) de student gebruik maakt, hoe de realisatie van
leeruitkomsten zal worden aangetoond en op welke wijze de student zal
worden begeleid en beoordeeld. Vanzelfsprekend horen daar ook goede
afspraken met werkgevers en leidinggevenden bij.
Deze aanpak betekent dat realisatie van flexibele opleidingstrajecten op
maat in het experiment leeruitkomsten per definitie vraagt om nauwe
samenwerking en afstemming met bedrijven en instellingen over de
invulling van leeractiviteiten en de begeleiding daarvan. Er nemen 22
instellingen deel aan het experiment leeruitkomsten, waarvan 16
bekostigde hogescholen en 6 private aanbieders van hbo-opleidingen.
Fontys Hogescholen – Associate degree Engineering
De Ad Engineering speelt in op de behoefte aan professionalisering
en blijvende ontwikkeling van medewerkers in het domein
engineering en geeft de volwassen student de mogelijkheid om
werken en leren te combineren en zich te ontwikkelen in zijn
vakgebied.
Het programma van de Ad Engineering kenmerkt zich door een hoge
mate van praktijkgerichtheid. De student werkt vanuit zijn eigen
werkomgeving aan de modules. De student bepaalt zijn eigen
leertempo en kiest zelf zijn projecten. De opleiding schetst de kaders
waaraan de projecten dienen te voldoen en de student zoekt, in
samenspraak met opleiding en bedrijf, een geschikt project. Doel
hiervan is om leervragen te genereren, zodat de theorie direct kan
worden toegepast in de praktijk en de student direct de noodzaak
van de theoretische component herkent. Doordat de student zelf zijn
project kan kiezen ervaart de student daarnaast een hoge mate van
eigenaarschap, hetgeen de leereffecten en studieresultaten positief
beïnvloedt.
De opleiding Ad Engineering is in februari 2018 gestart. Er nemen op
dit moment 15 medewerkers van de volgende bedrijven deel aan de
opleiding:
– VDL ETG
– VDL Kunststoffen
– VDL Systems
– VDL PMB UVA
– VDL Lasindustrie
– VDL-apparatenbouw
– Q Fin Quality Finishing
– Trespa International BV
– VH Vertical Packaging
– Interal TC
– Votex Bison
Op basis van contacten met werkgevers is de verwachting is dat in
februari 2019 20 medewerkers zullen instromen.
Studenten geven aan dat de flexibele opzet prima aansluit bij hun
behoeften. Met name de directe toepassing van theorie in de praktijk
van de werksituatie spreekt de student aan. Voor de bedrijven is het
van groot belang dat medewerkers zich verder professionaliseren.
Verdergaande automatisering, robotisering en de enorme innovatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 107

2

snelheid spelen hierbij een grote rol. Fontys geeft aan dat bedrijven
de flexibiliteit van de opleiding waarderen en dat de medewerkers al
na enkele weken een verbeterde professionele houding etaleren.
Daarnaast introduceren de studerende werknemers nieuwe
methodieken, vaardigheden en kennis de bedrijven.
Omdat 80% van het leren buiten de hogeschool en voor een groot
deel in het bedrijf gebeurt, is een stevige verankering van de
samenwerking bedrijf-school noodzaak. Daarom is een gedegen
coachingstraject ingericht en worden de bedrijven met regelmaat
bezocht. Ook vindt regelmatig overleg plaats met de bedrijfsbegeleiders in het kader van evaluatie en doorontwikkeling.
Bovenstaande is één van de vele voorbeelden van samenwerking tussen
bekostigde hogescholen en werkgevers op het gebied van het opscholen
van medewerkers en het aanpakken van de tekorten aan personeel op
hbo-niveau. Een ander voorbeeld betreft de hieronder beschreven
samenwerking op het gebied van Small Business & Retail Management,
waarbij het doel tevens is de duurzame inzetbaarheid van medewerkers te
waarborgen.
NHL Stenden – Small Business & Retail Management
Binnen de duale opleiding Small Business & Retail Management
(SBRM) vindt continue afstemming en samenwerking met
werkgevers plaats. De opleiding is gestart vanuit de wens en
maatschappelijke verantwoordelijkheid van Albert Heijn om het
eigen personeel naar diploma’s en doorontwikkeling te helpen.
Inmiddels werkt de opleiding ook samen met andere bedrijven,
waaronder de MediaMarkt, Deen, Plus, Kwantum en de HEMA. In
overleg met bedrijven worden daarbij ofwel gemengde groepen
samengesteld, ofwel bedrijfsgroepen. In alle gevallen geldt dat de
route naar de eindkwalificaties voor iedere student-medewerker
anders kan zijn, afhankelijk van de specifieke context binnen een
bedrijf. De opleiding wordt ook in flexibele vorm aangeboden,
waardoor het mogelijk is om sneller het diploma te behalen.
Inmiddels worden ruim 200 medewerkers van bedrijven binnen de
Small Business & Retail bediend en in samenwerking met het
werkveld opgeleid tot volwaardige hbo-bachelors. Zie ook het
filmpje: https://www.youtube.com/watch?v=GI9Lsaw7uxY.
Met het oog op de veranderende arbeidsmarkt wordt in overleg met
retailers onderzoek gedaan naar wat nodig is om de duurzame
inzetbaarheid van het personeel te versterken. Hiertoe wordt gewerkt
aan een doorlopende leerlijn om alle niveaus in de organisatie te
kunnen bedienen, van Associate Degree tot aan post-hbo en/of
master-opleidingen. De flexibilisering van de opleiding is een mooi
voorbeeld van aansluiting bij de wensen van het werkveld. Dat
maakt het mogelijk om beter aan te sluiten op de vraag van het
bedrijf en stelt medewerkers in functies die op middellange termijn
dreigen te verdwijnen, beter in staat zich om te scholen en duurzaam
inzetbaar te blijven.
De Centers of Expertise bieden ook goede voorbeelden van publiekprivate samenwerking. In onderstaande box is een voorbeeld opgenomen
van samenwerking tussen enkele hogescholen en werkgevers rond het
opleiden van medewerkers, vanuit de samenwerkingsverbanden in een
Center of Expertise.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 107

3

Automotive Centre of Expertise (ACE)
ACE is het kenniscentrum voor toegepast automotive onderzoek en
onderwijs. Hierin werken de Automotive Instituten van de
Hogeschool Rotterdam, Fontys Hogescholen en de Hogeschool van
Arnhem en Nijmegen (HAN) en het bedrijfsleven samen. Een nieuw
initiatief is de ACE Academy, mede gesteund door EFRO/Provincie
Brabant. De ACE Academy hanteert een vraaggestuurde aanpak en is
opgezet vanuit de idee van communities: groepen bedrijven die
gezamenlijk gebruik maken van de trainingsfaciliteiten van een groot
bedrijf in de regio, zoals VDL Nedcar en waar oude en jonge
medewerkers van elkaar kunnen leren. De scholing is zowel
technisch inhoudelijk als gericht op persoonlijke ontwikkeling van
medewerkers. Er worden lange en korte cursussen verzorgd, waarbij
ook gebruik wordt gemaakt van modules van hbo-opleidingen en
bedrijfsopleidingen.
In het Automotive Center of Expertise werken de hogescholen
samen met:
•

•

•

Netwerkorganisaties en vertegenwoordigers van het Automotive
bedrijfsleven, zoals:
– AutomotiveNL (automotivenl.com)
– RAI vereniging (raivereniging.nl)
Bedrijven uit de Automotive sector, zoals:
– Altran
– Arval
– Bosch Transmission Technology
– B-Style
– DAF trucks
– Defenture
– Edag
– Hyster-Yale Group
– Inalfa roof systems
– Mitsubishi Turbocharger and Engine Europe
– Pon
– Punch Powertrain
– RDW
– Royal Nooteboom Group
– Sensata
– Valeo Service
– VB-Airsuspension
– VDL groep
– Ventura Systems
– Viro Engineering
Overheden (provincies en gemeenten):
– Platform Bèta Techniek
– Provincie Noord-Brabant
– Provincie Gelderland
– gemeente Helmond
– gemeente Arnhem

Het experiment leeruitkomsten wordt ondersteund door de projectgroep
flexibilisering van OCW, NVAO en inspectie. Uit gesprekken die deze
projectgroep heeft gevoerd met instellingen (bestuur en management,
projectorganisatie, docenten, studenten en werkgevers) blijkt dat
werkgevers tevreden zijn over de ontwikkelingen. De leeruitkomsten zijn
herkenbaar en relevant voor de beroepspraktijk en werkgevers zijn
meestal betrokken geweest bij de ontwikkeling daarvan door inhoudelijke
input en/of feedback te leveren. Zij geven aan dat wat iemand in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 107

4

praktijk echt moet kennen en kunnen nu beter en duidelijker herkenbaar
centraal staat. Ook zijn de contacten tussen opleiding en werkgever rond
werkend leren geïntensiveerd en vindt daarbij afstemming op de
mogelijkheden en behoeften op de werkvloer plaats. Toch is er nog ruimte
voor groei wat betreft betrokkenheid van werkgevers en het gebruik van
werkend leren op maat in de opleidingstrajecten. Dit wordt ook door de
hogescholen onderkend.
Er is bij bestuurders en management van de hogescholen veel draagvlak
en actieve steun voor de ontwikkelingen op het gebied van flexibilisering
in het experiment. De ontwikkelingen sluiten aan bij de visie en het
strategisch beleid van de hogescholen. Erkend wordt dat het onderwijs
voor de doelgroep volwassenen in het verleden teveel een afgeleide was
van het voltijdse onderwijs en dat er onvoldoende werd aangesloten op
specifieke kenmerken en behoeften van volwassenen en de vraag van
werkgevers. Leven lang ontwikkelen en het adequaat bedienen van de
doelgroep (werkende) volwassenen worden gezien als belangrijk en
onlosmakelijk onderdeel van de wettelijke kerntaken van de hogescholen.
En de versterking van de samenwerking met werkgevers in dat kader
draagt bij aan de versterking van de maatschappelijke verankering van
hogescholen in hun (regionale) werkgebied.
De bijlage bij deze brief bevat een bloemlezing van voorbeelden van
samenwerking tussen bekostigde hogescholen en werkgevers1. Uiteraard
zijn er bij de betreffende en bij andere hogescholen nog veel meer
voorbeelden van samenwerking met werkgevers te vinden. En dat geldt
ook voor private aanbieders van hbo-opleidingen. Maar de bijlage geeft
wel een beeld van hoe breed en divers de samenwerkingsverbanden zijn,
hoe samen wordt gewerkt aan op-, om- en bijscholing van medewerkers,
aan vernieuwingen in de beroepspraktijk, van samenwerking in de keten
mbo-hbo-wo rond de vraag van werkgevers en van samenwerking met
decentrale overheden gericht op ontwikkeling van economie en arbeidsmarkt in de regio.
Wat betreft het realiseren van de gewenste leercultuur zijn we er nog lang
niet. Er is nog veel winst te behalen in de samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijfsleven met het oog op versterking van de economie,
het innovatievermogen en de duurzame inzetbaarheid van individuen.
Maar de voorbeelden zijn in mijn ogen wel een illustratie dat we op de
goede weg zijn wat betreft het verbinden van onderwijs, onderzoek en
beroepspraktijk op het gebied van leven lang ontwikkelen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 012, nr. 107

5