Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

32 761

Verwerking en bescherming persoonsgegevens

Nr. 949

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2022
In het debat van 19 januari 2021 (Handelingen II 2020/21, nr. 45, item 4)
over het rapport «Ongekend Onrecht» van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) is bij motie van het lid
Marijnissen (SP) c.s. verzocht om «een voorstel te doen hoe overal binnen
overheidsinstellingen vervuilde data, risicomodellen en het gebruik van
nationaliteit worden opgeruimd». Het lid Klaver (GroenLinks) c.s. heeft
gevraagd om hierbij niet alleen te kijken naar nationaliteit, maar ook naar
etniciteit en geboorteplaats («de afkomstgegevens»).1
In vervolg hierop en op de brief van de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)2 treft u bijgaand de bevindingen van
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) aan over de
uitvoering van de moties Marijnissen c.s. en Klaver c.s (hierna:
Motie#21).3
Het onderzoek is binnen IenW conform het plan van aanpak uitgevoerd
met negen dienstonderdelen en zeven zelfstandige bestuursorganen
ressorterende onder IenW.4 Hierbij zijn 49 verwerkingen waarin nationaliteit, geboorteplaats en/of etniciteit worden gebruikt getoetst op
(on)rechtmatig of (on)eigenlijk gebruik.
Aanpak
Op 8 april 2021 heeft de Staatssecretaris van BZK de Kamer bericht over
de beoogde aanpak voor het onderzoek.5 Bij de uitvoering van dit
onderzoek zijn de drie fasen uit de brief aangehouden:
1

Kamerstuk 35 510, nr. 21 en Kamerstuk 35 510, nr. 16.
Kamerstukken 26 643 en 32 761, nr. 855
3
Kamerstuk 35 510, nr. 21 en Kamerstuk 35 510, nr. 16.
4
Kamerstukken 26 643 en 32 761, nr. 855
5
Kamerstukken 26 643 en 32 761, nr. 751 en Kamerstuk 26 643 en 32 761, nr. 790.
2

kst-26643-949
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 949

1

•

•

•

Fase 1: in kaart brengen bij welke verwerkingen de afkomstgegevens
nationaliteit, geboorteplaats en etniciteit worden gebruikt, waarbinnen
specifiek aandacht is voor deze afkomstgegevens in risicomodellen.
Fase 2: toetsen of de beoordeling door de dienstonderdelen en
zelfstandige bestuursorganen op het (on)rechtmatig of (on)eigenlijk
gebruik van afkomstgegevens in de verwerkingen in lijn is met de
geldende privacy wet- en regelgeving.
Fase 3: aanbevelingen doen over het verwijderen of rectificeren van
onrechtmatig of oneigenlijk gebruikte afkomstgegevens en het
informeren van betrokkenen hierover.

Fase 1
In de eerste fase van het onderzoek is bij de dienstonderdelen en
zelfstandige bestuursorganen geïnventariseerd in welke huidige verwerkingen afkomstgegevens worden gebruikt, met bijzondere aandacht voor
het gebruik van afkomstgegevens in risicomodellen. Met de inventarisatie
is een zo breed mogelijke uitvraag naar risicomodellen, nationaliteit,
etniciteit en geboorteplaats beoogd, waarbij het aan de dienstonderdelen
en zelfstandige bestuursorganen is gelaten om vanuit de (specifieke)
processen bij hen de voor hen relevante gegevens te verstrekken. Tijdens
deze fase is ook door de diensten en zelfstandige bestuursorganen
beoordeeld of de registraties rechtmatig zijn en het gebruik behoorlijk is.
Daarbij geldt als uitgangspunt dat IenW erop vertrouwt dat de gegevens
die voortvloeien uit de inventarisatie naar eer en geweten zijn verstrekt en
dat binnen de dienstonderdelen en zelfstandige bestuursorganen actieve
uitvraag heeft plaatsgevonden, waardoor een volledige en accurate set
aan gegevens is verstrekt aan IenW. De opgegeven gegevens zijn getoetst
op juistheid, volledigheid en onderlinge consistentie waarmee de kwaliteit
van de aangeleverde gegevens werd gewaarborgd.
Fase 2
In de tweede fase van het onderzoek vond een toetsing plaats op basis
van de inventarisatie en beoordeling door de diensten en zelfstandige
bestuursorganen. In het kader van deze toetsing is onderzocht of de
beoordeling door de dienstonderdelen en zelfstandige bestuursorganen
op het (on)rechtmatig of (on)eigenlijk gebruik van afkomstgegevens in de
verwerkingen in lijn is met de geldende privacy wet- en regelgeving. Om
te bepalen of de afkomstgegevens rechtmatig worden gebruikt, zijn de
opgegeven verwerkingen getoetst aan de Algemene verordening
gegevensbescherming (AVG) of, indien van toepassing, de Wet politiegegevens of de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens6. Voor een aantal
grondslagen vanuit de AVG, waaronder de wettelijke grondslag en taak
van algemeen belang zijn de gegevens noodzakelijk voor het bereiken van
het verwerkingsdoel. Daarbij dient een afweging van proportionaliteit en
subsidiariteit plaats te vinden. De dienstonderdelen en zelfstandige
bestuursorganen hebben zelfstandig beoordeeld of de afkomstgegevens
noodzakelijk zijn voor de verwerking, omdat zij het zicht hebben op hun
processen en het gebruik van de gegevens. Voor de verwerkingsgrondslagen waarin de afweging van proportionaliteit en subsidiariteit is
vereist, is de noodzakelijkheid door IenW daarom verondersteld. In het
geval dat de verwerking van afkomstgegevens letterlijk in de wettelijke
verplichting is opgenomen, blijkt de noodzakelijkheid van de verwerking
van de afkomstgegevens uit de kennelijke noodzaak van de wetgever om
het gebruik van de afkomstgegevens in deze verwerking te codificeren.

6

Aangezien de Wjsg niet van toepassing is op de verwerkingen binnen IenW wordt deze wet
verder buiten beschouwing gelaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 949

2

Fase 3
De derde fase van het onderzoek omvat de rectificatie van onrechtmatig of
oneigenlijk gebruik en het informeren van betrokkenen hierover.
Resultaten
In het onderzoek zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen. Er wordt
op grond van de inventarisatie binnen het Ministerie van IenW geen
gebruik gemaakt van risicomodellen waarin afkomstgegevens zijn
opgenomen. Daarnaast is in geen van de opgegeven verwerkingen het
afkomstgegeven «etniciteit» aangetroffen.
Binnen zes van de dienstonderdelen zijn geen verwerkingen aangetroffen
waarin nationaliteit, geboorteplaats en etniciteit worden gebruikt. Bij drie
van de zelfstandige bestuursorganen zijn eveneens geen afkomstgegevens binnen de gegevensverwerkingen aangetroffen. Uitzondering
hierop is het gebruik van de wettelijk verplichte verwerkingen bij
aanstelling van een nieuwe medewerker.
Binnen drie van de dienstonderdelen wordt wel gebruik gemaakt van de
afkomstgegevens nationaliteit en/of geboorteplaats binnen verwerkingen.
Ook vier van de zelfstandige bestuursorganen maken gebruik van de
afkomstgegevens nationaliteit en/of geboorteplaats binnen verschillende
verwerkingen.
Alle opgegeven verwerkingen zijn getoetst op rechtmatigheid en
behoorlijk (niet oneigenlijk) gebruik. Het gebruik van deze afkomstgegevens binnen alle opgegeven verwerkingen is rechtmatig bevonden.
Geen van de verwerkingen met afkomstgegevens is onbehoorlijk. Er is
daarom geen reden om over te gaan tot fase 3 van het onderzoek; het
verwijderen of rectificeren van deze gegevens en het informeren van
betrokkenen hierover is niet van toepassing.
Het rapport met de uitkomst van de inventarisaties is als bijlage bij deze
brief opgenomen.
Met deze brief heb ik uw Kamer inzage gegeven in de aanpak en de
resultaten van de uitvoering van Motie#21 door het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat en de zelfstandige bestuursorganen die
daaronder ressorteren.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 949

3