Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 306

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 maart 2021
Op 10 december 2020 zijn tijdens het Algemeen Overleg bestrijding
witwassen en terrorismefinanciering vragen gesteld over de uitbreiding
van de capaciteit bij de FIU-Nederland. Ik heb toegezegd uw Kamer nader
te informeren over dit onderwerp.1 Deze toezegging doe ik bij deze
gestand.
Voorts heb ik uw Kamer bij brief van 23 juli 2019 geïnformeerd over een
aantal wijzigingen in de organisatie en werkwijze van de FIU-Nederland en
de voorgenomen audit van de Auditdienst Rijk (ADR) hierop.2 Het
onderzoeksrapport van de ADR is als bijlage bij deze brief gevoegd.3
Hieronder ga ik in op de bevindingen van de ADR. Met het beschikbaar
komen van dit rapport informeer ik uw Kamer tot slot over de uitkomsten
van de verkenning naar de positionering van de FIU-Nederland.
Capaciteit FIU-Nederland
De FIU-Nederland vervult een belangrijke rol in het voorkomen en
opsporen van misdrijven. Het groeiend aantal meldingen van ongebruikelijke transacties van meldingsplichtige instellingen leidt tot een toename
van het werk voor de FIU-Nederland. In 2017 is mede daarom de
capaciteit van de FIU-Nederland uitgebreid met zes fte. Zoals eerder aan
uw Kamer is aangegeven4 wordt de formatie van de FIU-Nederland op dit
moment verder uitgebreid met een additionele 19 fte. In het kader van de
implementatie van de wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn is eind
vorig jaar besloten extra structurele middelen toe te kennen aan de

1

Kamerstuk 31 477, nr. 54.
Kamerstuk 29 911, nr. 250.
3
Het onderzoeksrapport «Uitkomsten quick scan verantwoordingsdocument Waarborgen
taakscheiding FIU» is tevens te vinden op: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/
rijksoverheid/auditbeleid/rapporten-auditdienst-rijk-adr/justitie-en-veiligheid en is
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
4
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 2206.
2

kst-29911-306
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 306

1

FIU-Nederland, met als doel om onder andere het aantal fte’s nog verder
uit te breiden.5 Deze laatste intensivering zal daarmee leiden tot ruim zes
fte extra, bovenop de voornoemde 19 fte, voor de FIU-Nederland ten
behoeve van de analyse van meldingen van ongebruikelijke transacties
door crypto-aanbieders. Het wervingsproces bij FIU-Nederland is in 2020
aangevangen, waardoor de daadwerkelijke capaciteitsuitbreiding dit jaar
en de daaropvolgende jaren zijn beslag zal krijgen. Met deze capaciteitsuitbreiding wordt de FIU-Nederland in capaciteit versterkt om tegemoet te
kunnen komen aan het groeiend aantal meldingen van ongebruikelijke
transacties. Daarbij wordt voortdurend bezien of de beschikbare capaciteit
bij de FIU-Nederland toereikend is, of dat er aanleiding is om deze te
verhogen.
De inzet van capaciteit hangt daarnaast nauw samen met de technologie
waarover de FIU-Nederland dient te beschikken om haar taak goed uit te
voeren. Om die reden heeft de FIU-Nederland, naast de reeds ingezette
capaciteitsuitbreidingen, voorbereidingen getroffen om in te zetten op de
versterking van de effectiviteit en efficiëntie van haar analysemogelijkheden door middel van het verbeteren van de technologie, zodat de
personele capaciteit optimaal kan worden ingezet. Hierdoor is de
FIU-Nederland blijvend in staat te werken aan arbeidsintensieve dossiers
waarbij omvangrijke criminele samenwerkingsverbanden en/of complexe
structuren kunnen worden blootgelegd.
Verkenning positionering FIU-Nederland
Bij voornoemde brief van 23 juli 2019 heb ik uw Kamer bericht over een
aantal wijzigingen in de organisatie en werkwijze van de FIU-Nederland
per 1 juli 2019, ter voorkoming van eventuele onduidelijkheid of
onjuistheid bij de wijze van en grondslag voor de verstrekking van
politiegegevens ten behoeve van de taak van de FIU-Nederland. De
wijzigingen hebben als doel een duidelijke rolscheiding aan te brengen bij
het opvragen en verstrekken van politiegegevens ten behoeve van de
uitvoering van de FIU-taak.
Het werkproces van de FIU-Nederland is aangepast waardoor de taken,
bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de politie en de
FIU-Nederland functioneel zijn gecombineerd. Dit betekent dat een
medewerker van de FIU-Nederland feitelijk twee functies heeft gekregen
en deels werkzaam is voor de FIU-Nederland en deels voor de politie. In
de werkprocessen van FIU-Nederland zijn waarborgen ingebouwd om
vermenging van taken en oneigenlijk gebruik van bevoegdheden te
voorkomen.
Om ervoor te zorgen dat de medewerkers van de FIU-Nederland de
werkzaamheden ook in de toekomst zo goed mogelijk kunnen vormgeven,
heb ik tot slot in voornoemde brief van 23 juli 2019 aangegeven dat ik een
verkenning zou uitvoeren naar de toekomstige positionering van de
FIU-Nederland.
Onderzoek Auditdienst Rijk
De ADR heeft op mijn verzoek onderzoek gedaan naar de waarborgen die
de FIU-Nederland in haar werkprocessen sinds 1 juli 2019 heeft
ingebouwd om vermenging van taken en oneigenlijk gebruik van
bevoegdheden te voorkomen. De ADR heeft daartoe onderzoek gedaan
5

In aanvulling op mijn eerdere brief van 3 juli 2020 (Kamerstuk 29 911, nr. 283) en zoals reeds
aangegeven tijdens het Algemeen Overleg bestrijding witwassen en terrorismefinanciering op
10 december 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 306

2

naar de door de FIU-Nederland opgestelde In Control Verklaring (ICV) met
betrekking tot het stelsel van maatregelen voor het beheersen van risico’s,
die samenhangen met het functioneel combineren van de politie- en de
FIU-rol in één persoon.
Ik stel vast dat de ADR op zorgvuldige en duidelijke wijze inzicht geeft in
de vraag naar de volledigheid van de ICV en de nadere onderbouwing van
de ICV door de FIU-Nederland. Op basis van de bevindingen concludeer ik
dat de ICV een realistisch beeld geeft van de getroffen maatregelen en dit
sterkt mij in het vertrouwen dat met deze maatregelen de FIU-Nederland
in voldoende mate in staat is om vermenging van taken en oneigenlijk
gebruik van bevoegdheden te voorkomen. In dat kader benadruk ik dat de
ADR heeft geconstateerd dat het ontwerp, de realisatie, de controle en de
bijstelling van de beheersingsmaatregelen op hoofdlijnen inzichtelijk is
beschreven. Op dit moment bespreek ik met de FIU-Nederland hoe aan de
aanbevelingen van de ADR zo goed mogelijk opvolging kan worden
gegeven. Deze aanbevelingen zien op de volgende zaken: verbetering van
de inrichting van de compliance-functie; structurele periodieke verantwoording door de FIU-Nederland over de waarborgen voor de
taakscheiding, het toezicht door de functionaris gegevensbescherming
van de politie in de praktijk; en structurele borging van volledige
ondertekening van de detacheringsovereenkomsten en het uitvoeren van
periodieke controles hierop.
Uitkomsten verkenning positionering FIU-Nederland
Zoals ook aangegeven in mijn brief van 16 april 20206 zijn de afgelopen
tijd verschillende opties om de FIU-Nederland te positioneren in beeld
gebracht. Internationaal gezien bestaan er bij de inrichting en organisatie
van een FIU verschillende varianten. Grofweg kunnen drie modellen
worden onderscheiden: een administratief model; een model waarbij de
FIU onderdeel uitmaakt van een rechtshandhavende autoriteit, zoals een
opsporingsdienst of het OM; en een hybride model waarbij de FIU een
operationeel zelfstandig en onafhankelijk functionerende entiteit is, die
beheersmatig is ondergebracht bij een andere overheidsorganisatie. In
Nederland is het hybride model toegepast, waarbij de FIU-Nederland
beheersmatig is ondergebracht bij de politie. Bij het uitvoeren van de
verkenning is het uitgangspunt geweest dat de FIU-Nederland haar taken
zo efficiënt en effectief mogelijk ten behoeve van het opsporen en
voorkomen van witwassen en financieren van terrorisme en als onderdeel
van de meldketen kan uitvoeren, met inachtneming van de regels ten
aanzien van de bescherming van persoonsgegevens. Hierbij zijn nu ook
de uitkomsten van het onderzoek door de ADR betrokken.
De verkenning heeft uitgewezen dat op dit moment de huidige positionering van de FIU-Nederland kan worden gecontinueerd. Bij een
administratief model zou de effectiviteit van de taakuitvoering van en de
rol die de FIU-Nederland op dit moment inneemt in de meldketen
afnemen. Een model waarbij de FIU onderdeel uitmaakt van een rechtshandhavende autoriteit heeft consequenties voor de organisatie van en de
waarborgen die zijn gemoeid met de vereiste operationele onafhankelijkheid en autonomie van een FIU. Deze operationele onafhankelijkheid
en autonomie is van belang omdat de FIU in Nederland fungeert als
duidelijk gepositioneerde buffer tussen enerzijds de meldingsplichtige
instellingen, en anderzijds de (bijzondere) opsporingsdiensten en
inlichtingen- en veiligheidsdiensten. In goed overleg met verschillende
partijen, waaronder de FIU-Nederland, de politie en het Openbaar
Ministerie, heb ik daarom besloten om bij de wijzigingen in de organisatie
6

Kamerstuk 29 911, nr. 274.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 306

3

en werkwijze van de FIU-Nederland zoals doorgevoerd per 1 juli 2019, te
blijven. Met verwijzing naar de bevindingen in het onderzoeksrapport van
de ADR acht ik de FIU-Nederland met de getroffen maatregelen in
voldoende mate blijvend in staat om vermenging van taken en oneigenlijk
gebruik van bevoegdheden te voorkomen. Gelet op het belang van het
werk van de FIU-Nederland en het feit dat FIU-Nederland te maken heeft
met een toenemend aantal meldingen van ongebruikelijke transacties acht
ik de instandhouding van de huidige positionering en de huidige
taakuitvoering het meest efficiënt en effectief. Daarbij benadruk ik dat ik
het van belang acht dat alle aanbevelingen van de ADR adequate
opvolging krijgen en worden gemonitord.
Tot slot
Ook in het kader van de aanpak van ondermijnende criminaliteit, waarbij
het terugdringen van criminele geldstromen, onder meer door het
Multidisciplinair Interventieteam (MIT) een belangrijke pijler is, zullen de
door de FIU-Nederland verdacht verklaarde transacties een bijdrage gaan
leveren. De reeds ingezette capaciteitsuitbreidingen naar circa 90 fte bij de
FIU-Nederland en de voorbereidingen ter verbetering van de technologie
dragen gezamenlijk bij aan het doel de FIU-Nederland nu en in de
toekomst effectief te laten blijven functioneren en daarmee de aanpak van
ondermijnende criminaliteit verder te versterken.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 306

4