Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 435

Nota Ruimte

Nr. 229

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 7 april 2009

1

Samenst elling:
Leden: Van Gent (GroenLinks), Van der Staaij
(SGP), Poppe (SP), Snijder-Hazelhoff (VVD),
ondervoorzitter, Depla (PvdA), Van Bochove
(CDA), Koopmans (CDA), voorzitter, Spies
(CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP),
Vietsch (CDA), Aptroot (VVD), Samsom
(PvdA), Boelhouwer (PvdA), Roefs (PvdA),
Neppérus (VVD), Van Leeuwen (SP), Jansen
(SP), Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA),
Vermeij (PvdA), Madlener (PVV), Ouwehand
(PvdD), Bilder (CDA) en Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie).
Plv. leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Vlies
(SGP), Polderman (SP), Remkes (VVD), Jacobi
(PvdA), Koppejan (CDA), Ormel (CDA), Koşer
Kaya (D66), Leijten (SP), Schreijer-Pierik (CDA),
De Krom (VVD), Timmer (PvdA), Waalkens
(PvdA), Vos (PvdA), Zijlstra (VVD), Langkamp
(SP), Gerkens (SP), Van Beek (VVD), Schermers (CDA), Besselink (PvdA), Agema (PVV),
Thieme (PvdD), Sterk (CDA) en Ortega-Martijn
(ChristenUnie)
2
Samenstelling:
Leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Staaij
(SGP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Mastwijk
(CDA), Jager (CDA), voorzitter, Koopmans
(CDA), Gerkens (SP), Van der Ham (D66),
Haverkamp (CDA), Aptroot (VVD), Samsom
(PvdA), Boelhouwer (PvdA), Roefs (PvdA),
Jansen (SP), Cramer (ChristenUnie), Roemer
(SP), Koppejan (CDA), Vermeij (PvdA),
Madlener (PVV), Ten Broeke (VVD), ondervoorzitter, Ouwehand (PvdD), Polderman (SP),
Tang (PvdA) en De Rouwe (CDA).
Plv. leden: Halsema (GroenLinks), Van der
Vlies (SGP), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA),

KST129685
0809tkkst29435–229
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer1, de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat2, de vaste
commissie voor Economische Zaken3 en de algemene commissie voor
Wonen, Wijken en Integratie4 hebben op 12 februari 2009 vervolgoverleg
gevoerd met minister Cramer van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer over:
– de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 03 juli 2008 over de projecten
Bossche Spoorzone en de greenport primaviera (29 435,
nr. 213);

Atsma (CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya
(D66), Sterk (CDA), Neppérus (VVD), Dijsselbloem (PvdA), Jacobi (PvdA), Besselink
(PvdA), Anker (ChristenUnie), Van Leeuwen
(SP), Knops (CDA), Depla (PvdA), Agema
(PVV), Verdonk (Verdonk), Thieme (PvdD),
Lempens (SP), Waalkens (PvdA), Van Heugten
(CDA) en De Krom (VVD).
3
Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik
(CDA), Vendrik (GroenLinks), Ten Hoopen
(CDA), Tichelaar (PvdA), voorzitter, Hessels
(CDA), ondervoorzitter, Van der Ham (D66),
Van Velzen (SP), Aptroot (VVD), Smeets
(PvdA), Samsom (PvdA), Irrgang (SP), Jansen
(SP), Biskop (CDA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Van
der Burg (VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD),
Besselink (PvdA), Gesthuizen (SP), Ouwehand
(PvdD), Vos (PvdA), De Rouwe (CDA) en Elias
(VVD).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Jan Jacob van
Dijk (CDA), Sap (GroenLinks), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), Blom (PvdA), AastedMadsen-van Stiphout (CDA), Koşer Kaya
(D66), Ulenbelt (SP), Blok (VVD), Boelhouwer
(PvdA), Kalma (PvdA), Karabulut (SP), Luijben

(SP), De Nerée tot Babberich (CDA),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Atsma (CDA), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Madlener (PVV), Van Dam
(PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD), Heerts
(PvdA), Uitslag (CDA) en Weekers (VVD).
4
Samenstelling:
Leden: Van de Camp (CDA), Van Gent (GroenLinks), voorzitter, Van der Staaij (SGP), Arib
(PvdA), Poppe (SP), Weekers (VVD), ondervoorzitter, Dijsselbloem (PvdA), Depla (PvdA),
Van Bochove (CDA), Van der Ham (D66),
Vietsch (CDA), Sterk (CDA), De Krom (VVD),
Verdonk (Verdonk), Jansen (SP), OrtegaMartijn (ChristenUnie), Wolbert (PvdA), Van
der Burg (VVD), Van Heugten (CDA), Bouchibti
(PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme (PvdD),
Fritsma (PVV) en Van Toorenburg (CDA).
Plv. leden: Bilder (CDA), Dibi (GroenLinks),
Timmer (PvdA), Kant (SP), Blok (VVD), Bouwmeester (PvdA), Kraneveldt-van der Veen
(PvdA), Willemse-van der Ploeg (CDA),
Pechtold (D66), Blanksma-van der Heuvel
(CDA), Neppérus (VVD), De Wit (SP), Voordewind (ChristenUnie), Heijnen (PvdA), Zijlstra
(VVD), Sterk (CDA), Leerdam (PvdA), Ulenbelt
(SP), Madlener (PVV) en Karabulut (SP).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

1

–

de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 01 september 2008 over de
aanbieding advies van het College van Rijksadviseurs over de
Centrale As (31 200-A, nr. 97);
– de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 08 oktober 2008 over de
monitor Nota Ruimte, de eerste volgmeting (29 435, nr. 214);
– de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 10 november 2008 over de voorgenomen aanleg van de Centrale As als autoweg 2*2 en het
bedrijventerrein Quatrebras in het Nationale Landschap de
Noordelijke Wouden (31 700-A, nr. 13);
– de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 13 november 2008 over de
besluitvorming in de Ministerraad ten aanzien van de inzet van
het Nota Ruimtebudget voor afzonderlijke projecten (29 435,
nr. 216);
– de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 27 november 2008 over hoogbouw (29 435, nr. 217);
– de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 18 december 2008 met de
kennisgeving ten aanzien van de besluitvorming Nota Ruimtebudget (29 435, nr. 218);
– de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 26 januari 2009 over de uitvoering van de motie Vermeij/Van Heugten over vermindering
radarverstoring (31 700-XI, nr. 69);
– de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 26 januari 2009 over de
aanbestedingsplicht bij projectontwikkeling (2009Z01226);
– de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 30 januari 2009 over de tweede
voortgangsbrief GOB (27 581, nr. 35);
– de brief van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer d.d. 9 januari 2009 met beantwoording van de vragen uit het AO Uitvoering Nota Ruimte d.d.
29 januari 2009 (29 435, nr. 219).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
Voorzitter: Koopmans
Griffier: Van der Leeden
Vragen en opmerkingen uit de commissies
De voorzitter: Ik heet de minister en haar medewerkers welkom. Op
29 januari hebben wij een algemeen overleg gehad over de bedrijventerreinen en over de uitvoering van de Nota Ruimte. Het gedeelte over de
bedrijventerreinen hebben wij toen afgehandeld. Met het gedeelte over de
uitvoering van de Nota Ruimte waren wij toen zo ver dat de minister heeft
geantwoord in eerste termijn. Er zijn conform de afspraak ook schriftelijke
antwoorden gestuurd. Ik dank de minister daarvoor. Wij hebben twee uur
de tijd voor de tweede termijn van het tweede deel van een algemeen
overleg. De spreektijd is vijf minuten.
Het woord is aan mevrouw Vermeij.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Voorzitter. Dit is inderdaad de tweede termijn,
maar desalniettemin hebben wij een aantal brieven aan de agenda toegevoegd. Ik begon mijn betoog vorige week met een citaat over schoonheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

2

Het doet mij deugd dat de rijksbouwmeester dit tot haar leidmotief heeft
verklaard, afgelopen zondag in Buitenhof. Daar verwachten wij veel van.
Ik heb een aantal vragen, ook naar aanleiding van de antwoorden. Wat de
Hoeksche Waard betreft heeft de minister inmiddels een besluit genomen
over de alternatieven en over de gelden. Mijn vraag is heel simpel: er is 25
mln. bestemd voor de Hoeksche Waard. Gaat dat geld ook naar de alternatieven voor dit gebied?
Bij de antwoorden naar aanleiding van de eerste termijn hebben wij een
helder overzicht van de minister gekregen van wat er besteed is aan het
Nota Ruimtebudget en wat er nog besteed gaat worden. Dat is het meest
interessante deel. De besluitvorming zal ongetwijfeld zijn gelopen via de
Kamer, maar ik heb toch nog een vraag over de proceskosten die op het
lijstje staan op pagina 8 van de antwoorden, alsmede over de bedragen
voor luchtkwaliteit en Mooi Nederland. Dat gaat af van Nota Ruimteprojecten. Wij houden daarmee ruim € 500 000 over. Er is inmiddels
beschikt over 11 projecten. Betekent dit dat er 500 mln. beschikbaar is
voor de overige 12 projecten of komen er nog projecten bij? Zoals bekend
heb ik in het MIRT aandacht gevraagd voor een prachtige integrale
gebiedsontwikkeling in Emmen. Dat gaat over de verplaatsing van de
dierentuin en het klimaatneutraal maken. De minister zou daarover in
overleg treden. Is dit bedrag belegd voor de 12 projecten, of zit er nog
ruimte in voor andere projecten?
Nu wij de kans daartoe te baat kunnen nemen, zou ik een noodkreet willen
slaken voor een project waarover de minister nog moet beslissen. Dit
betreft het bouwen van 7000 woningen in de Zuidplaspolder. Wij hebben
daarover kritische noten gekraakt in het verleden. Ik kan mij voorstellen
dat de kredietcrisis noopt tot andere beslissingen. Als Rotterdam het extra
moeilijk krijgt, is het dan nog zinnig om dit project doorgang te laten
vinden? Misschien geldt dit ook voor andere projecten. Heeft de minister
in dat licht haar lijstje nog eens onder de loep gehouden?
Ten slotte wil ik iets zeggen over de Centrale As. Ik zeg er in alle eerlijkheid
bij dat dit een beetje een zeurpuntje is. Ik heb mij nogal kritisch uitgelaten
over de vestiging van het bedrijventerrein Quatrebras. In haar antwoorden
zegt de minister dat het onderzoek van Grontmij in het kader van de
toepassing van de SER-ladder in volle gang is. In de alinea daarboven
schrijft de minister dat de opdrachtverlening aan Grontmij plaatsvindt op
3 maart. Kan de minister ons verzekeren dat er, voordat Grontmij klaar is
met dit onderzoek op 1 juli 2009, op dat vlak geen onomkeerbare stappen
worden gezet? Ik zeg dat des te meer omdat ik deze keer niet verrast wil
worden door besluitvorming voordat wij daarover goed hebben overlegd.
De heer Van Leeuwen (SP): Bedoelt u dat wij het onderzoek van Grontmij
afwachten? Er is een koppeling tussen de Centrale As en Quatrebras.
Bedoelt u met «geen onomkeerbare besluiten» dat wij de Centrale As
afhankelijk maken van het onderzoek van Grontmij?
Mevrouw Vermeij (PvdA): Uit de antwoorden van de minister heb ik
begrepen dat gedeputeerde staten al een besluit hebben genomen over
de Centrale As, maar dat er aan het einde van dit jaar opnieuw een beslissing wordt genomen over het ontwerpplan van de Centrale As. Er staat
echter niet bij in hoeverre dit ook geldt voor Quatrebras. Vorig jaar en het
jaar daarvoor hebben wij meegemaakt dat wij geconfronteerd worden
met besluitvorming, of wij dat nu leuk vinden of niet, terwijl wij zelf onderzoek aan het doen zijn. Dat doen wij dan voor niets. Ik wil dat wij dit echt
op zijn merites gaan beoordelen. Mijn standpunt is al helder: als Quatrebras door de SER-ladder heen komt, is er iets mis met de SER-ladder. Ik
ben heel helder in mijn vooringenomen standpunt daarover. Ik wil dat er
niets gebeurt voordat het resultaat van het onderzoek er is. Dat betekent
dat er geen besluitvorming mag plaatsvinden over Quatrebras voor 1 juli
2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

3

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb een vraag over het bedrijventerrein Quatrebras. Wij hebben talloze brieven gekregen waarin staat dat
het volstrekte onzin is om dit bedrijventerrein te realiseren, omdat er in de
directe nabijheid voldoende hectares voorhanden zijn om bedrijven te
vestigen. Daarover gaat mijn eerste vraag. Mijn tweede vraag luidt: is het
bedrijventerrein niet direct gekoppeld aan de Centrale As? Zouden wij dan
niet beide moeten heroverwegen? U zegt nu wel steeds dat de Centrale As
een gelopen koers is, maar daar denk ik echt anders over. Er ligt een alternatief en dat zou serieuzer moeten worden bekeken door de provincie.
Daar was u toch ook voorstander van?
Mevrouw Vermeij (PvdA): Ik deel uw mening op het eerste punt. Ik heb
ook een opvatting over dat bedrijventerrein. Ik ben er zelf geweest. Wij
hebben in dit huis besloten, de minister de gelegenheid te geven om de
plannen rond Quatrebras nogmaals langs de meetlat van de SER-ladder
de leggen. Dat gaat Grontmij nu doen. Wat mij betreft zouden die plannen
daar niet doorheen moeten kunnen komen, mede gezien de gegevens die
wij nu al hebben.
Over de koppeling met de Centrale As kan ik echt geen uitspraken doen,
want die vind ik nergens terug in de stukken. Het zou een mooie vraag zijn
aan de minister: in hoeverre is Quatrebras gekoppeld aan de ontwikkeling
van de Centrale As?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Laat ik de vraag anders stellen. Wat
vindt u eigenlijk van de Centrale As? Vorige week en in de weken daarvoor
liet u van alles en nog wat doorschemeren, maar het is toch een waanzinnig plan waar u helemaal niet voor bent? U was in de tent, maar ik zou
nu zeggen: kom uit de kast, als het gaat om de Centrale As. Want u bent er
eigenlijk niet voor. Moet ik het zo zien dat u zich plaatselijk onder druk
hebt laten zetten en dat u nu door de bocht gaat? Als je het een beetje
zakelijk bekijkt, is het gewoon een waanzinnig plan, dat ook nog de natuur
aantast. Laten wij elkaar wel serieus blijven nemen. Waarom bent u door
de bocht gegaan? Of gaat u samen met mij een motie indienen?
Mevrouw Vermeij (PvdA): Dit lijkt mij enigszins een herhaling van wat wij
in de eerste termijn al met elkaar hebben besproken. Als er één euro rijksgeld in zou zitten, zouden wij hier een ander debat hebben gehad. Dat ben
ik met u eens. Met de kennis van nu zouden wij het misschien anders
gedaan hebben.
De heer Van Leeuwen (SP): Voorzitter. Naar aanleiding van het eerste
gedeelte van dit overleg kom ik even terug op de regierol. De minister is
voor het ruimtelijkeordeningsbeleid sterk afhankelijk van de rol van de
provincies. De minister hoopt dat de provincies ruimtelijkeordeningsbeleid gaan vastleggen in provinciale verordeningen, maar laat zelf na om
de harde delen van de rijksstructuurvisie in een algemene maatregel van
bestuur vast te leggen. Dat geeft een rare figuur, want structuurvisies
hebben geen doorwerkingskracht. Die zijn zelfbindend en alleen bedoeld
voor de overheid die ze opstelt. Je kunt er in die zin verder niets mee. Als
je vanuit rijksniveau iets wilt, moet je dat strakker regelen. Wat nu, als de
hoop van de minister dat alle provincies verordeningen gaan opstellen,
ijdel blijkt? Wat gaan wij dan doen? Komt de minister dan met andere
instrumenten uit de Wet ruimtelijke ordening, zoals de aanwijzing,
proactief en reactief, en inpassingsplannen? Hoe gaat de minister in
vredesnaam controleren of op gemeentelijk niveau de bestemmingsplannen straks allemaal in overeenstemming zijn met de structuurvisie?
Provincies gaan de bestemmingsplannen niet meer toetsen. Dit betekent
dat er een heel apparaat moet worden opgezet bij VROM om dat te doen.
Anders kun je niet beslissen op welk moment je proactief aan de slag gaat
met een aanwijzing, een inpassing of een ander instrument. Hoe zit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

4

met al die bestemmingsplannen, bijvoorbeeld in het Groene Hart, waar 70
van de bestemmingsplannen niet op orde is?
Dit zijn allemaal zaken die van de ruimtelijke inrichting van ons land een
ongewis avontuur maken. Daarom herhaal ik het pleidooi van de SP aan
de minister om de kaders te stellen en dat te doen met een AMvB met
doorwerkingskracht. De minister heeft de mogelijkheid om de regie in
handen te houden en in nationale landschappen ongewenste ontwikkelingen tegen te houden. Tegen de heer Van Heugten zeg ik dat gewenste
ontwikkelingen in nationale landschappen wat ons betreft zeer wel mogelijk zijn. Dat zeg ik voordat ik weer het verwijt krijg dat ik vind dat Nederland op slot moet.
De heer Van Heugten (CDA): Als er lokaal besluiten worden genomen,
met respect voor de lokale democratie en voor wat men daar als gewenst
beschouwt, zegt u dan dat deze kunnen doorgaan?
De heer Van Leeuwen (SP): Als die wensen in overeenstemming zijn met
het rijksbeleid ter bescherming van nationale landschappen en Natura
2000-gebieden, is dat prima. Het lijkt mij fantastisch als dit zo zou gaan.
Voorzitter. Dan kom ik nu op het gemeenschappelijk ontwikkelingsbedrijf.
Een aantal projecten is inmiddels vastgelegd op structuurvisieniveau. Mijn
vraag is: op welk bestuurlijk niveau is dat precies? Is het een structuurvisie
van het Rijk, de provincie of de gemeente? Hoe zit dat? Want nogmaals,
wij hebben te maken met het zelfbindende karakter van structuurvisies,
dus hoe werkt dit door?
Bij gebiedsontwikkelingen ligt het initiatief bij de overheden. De publieke
partijen stippelen de plannen uit. Als zij eruit zijn, wordt de markt ingeschakeld. Dat is wat de SP betreft de goede volgorde. Dat kan, als de
overheid de grond heeft. De SP heeft niet voor niets voorgesteld dat bij
verkoop de grond als eerste aan de overheid moet worden aangeboden,
omdat je dan sturend kunt optreden. Het werkt ook goed tegen de woekerwinsten van speculanten, en geeft zeker in deze tijd van economische
crisis extra mogelijkheden om investeringen in ruimtelijke ontwikkelingen
naar voren te trekken. Heeft de minister ondertussen al een antwoord
gevonden op de vraag, wat te doen tegen de speculatiewinsten, waarvan
ook zij vindt dat zij niet oké zijn? De VROM-raad doet hierover een aantal
interessante aanbevelingen in het gisteren verschenen rapport. Ik neem
aan dat daarop een uitgebreide kabinetsreactie komt.
Wij krijgen ook nog een leesbare handreiking hoe om te gaan met pps bij
gebiedsontwikkelingen, naar aanleiding van het arrest-Auroux. Er staat
een heel intrigerend zinnetje in, namelijk dat aanbestedingen verplicht
kunnen worden als een gemeente verdergaande eisen stelt aan een
project dan publiekrechtelijk gebruikelijk is. Als je al die gebiedsontwikkelingen beziet, is dat juist de meerwaarde, los van het feit dat in de
pps-constructies vaak fifty-fifty risicodragend wordt opgetreden. Dat
maakt het al ingewikkeld. Het is dus interessant om dit verder uit te
pluizen. Overigens vind ik het briefje dat wij gekregen hebben een vrij
ingewikkeld stuk, dus is ben blij dat er nog iets helders komt. Het kan
echter de incestueuze pps-constructie wel eens op een voor ons aangename manier onder druk zetten.
De Centrale As is een onbegrijpelijk verhaal. Wij moeten geen grootschalige infrastructurele ingrepen plegen in een nationaal landschap. Volgens
de regering is er geen sprake van een groot openbaar belang. De alternatieven voor een oplossing zijn niet meegewogen, maar toch vindt de
minister dat het allemaal moet doorgaan. Naar het zich laat aanzien is de
meerderheid van de Kamer het daarmee eens. Het enige overgebleven
argument dat ik heb kunnen vinden is dat de provincie er al zo lang mee
bezig is. Dat is echter geen criterium voor het beoordelen van ruimtelijke
ontwikkelingen. Ik kom het argument helaas vaak tegen: wij zijn er al zo
lang mee bezig en hebben er al zo veel in geïnvesteerd, dus wij kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

5

niet meer terug. Ik noem als voorbeeld het Wieringer randmeer. De
gemeenteraad van Wieringen wilde dit liever niet, maar de reactie van de
baas van VolkerWessels is: de gemeenteraad pleegt contractbreuk, dus ik
stap naar de rechter. Dit geeft aan wat voor een raar systeem wij
hanteren. De zaak heeft overigens twee kanten. Het is heel vervelend voor
het bedrijfsleven dat men ontzettend veel investeert en dan op het laatst
te horen krijgt: liever niet. Dat is zonde van het geld. Het is net zo vervelend dat de democratisch gelegitimeerde besluitvorming door de gemeenteraad op een dergelijke manier onder druk wordt gezet.
Wij komen met een motie over de farce van de SER-ladder. Uiteraard
komt er van onze kant ook een motie over de Centrale As.
Mevrouw Neppérus (VVD): Voorzitter. Gelet op de reactie van de minister
op de vragen uit de eerste termijn denk ik dat wij een verschil van inzicht
hebben over de rol van Den Haag. Ik proef langzaam maar zeker steeds
meer regeldrift. Ik vind dat dit wrikt met de aanvankelijk in het parlement
afgesproken bedoelingen van de Nota Ruimte. Ik begrijp dat je centraal
enkele zaken moet regelen, maar ik vind dat het «centraal wat moet»
steeds uitdijt. Wij blijven daarmee grote moeite houden. Het schijnt dat er
een concept van een algemene maatregel van bestuur is met een omvang
waarmee je bijna een boekenkast kunt vullen. Ik zal daar steeds tegen
blijven ageren.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Dit betoog van mevrouw Neppérus kennen wij.
Ik heb twee vragen aan haar. Er is een aantal prominente VVD-leden,
onder wie de heer Winsemius. Deelt iedereen in de VVD het standpunt dat
er geen wettelijke grondslag moet komen voor wat wij centraal zouden
willen regelen op het gebied van ruimtelijke ordening? In de Nota Ruimte
stonden PKB-teksten. Die hadden kracht van wet. Door de nieuwe Wet
ruimtelijke ordening worden deze omgezet in een AMvB. Wat doen wij nu
in hemelsnaam meer?
Mevrouw Neppérus (VVD): Ik weet dat er ook heel prominente PvdAleden zijn, die voor een parlementaire enquête over Irak zijn. Die zitten ook
buiten de Tweede Kamerfractie. Ik zou zeggen: praat u eens met die
mensen en legt u daar uw eigen regeerakkoord naast. Het lijkt mij heel
nuttig als u dat ook doet met uw dagdromen uit Friesland. Wij zijn een
liberale partij, dus wij hebben leden die af en toe eens iets anders zullen
denken dan de fractie. Daar staan wij voor open. Men mag dat gewoon
doen en ik waardeer dat ook. Maar uiteindelijk bepaalt de fractie de politieke standpunten, zoals dat trouwens ook bij de PvdA-fractie het geval zal
zijn. «Centraal wat moet» is voor ons heel beperkt. U betoogt hier elke
keer dat u veel meer centraal wilt regelen. Dat mag. Ik gun u die mening,
maar het is uw standpunt, namens de Partij van de Arbeid. Daar stel ik
tegenover dat ik dit liever beperkt wil houden. Ik heb wel gezegd dat ik mij
kan voorstellen dat je steeds vanuit de regio bekijkt of nieuwe bedrijventerreinen nodig zijn.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Uw beginselprogramma is weliswaar liberaal,
maar ook zeer groen, en dat laatste spreekt de PvdA-fractie zeer aan. Maar
in de praktijk blijft daar vrij weinig van over.
Mevrouw Neppérus (VVD): Ik vind dit geheel onbegrijpelijk. Ik zeg dat je
decentraal wat moet kunnen doen. Natuurlijk zitten daar plannen van
gemeenten bij voor groen. Hetzelfde geldt voor provincies. Ik zeg alleen:
laten de provincies en de gemeenten nu zelf bezien waar zij mee bezig
zijn. Daar hoort ook een stuk groen bij. Dat spreekt vanzelf, maar u wilt het
weer vanuit Den Haag gaan regelen en zelfs eerdere afspraken over de
Zuidplaspolder schrappen. Dat lijkt mij weinig consequent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

6

Voorzitter. Ik kom op het GOB. Het stuk over de ontwikkelingen daaromtrent vond ik nuttig om te lezen. Het deed mij goed dat er naar meer zaken
wordt gekeken dan alleen naar de centen. Er zit een fusie aan te komen
met Domeinen. Is het dan logisch dat de organisatie onder het ministerie
van Financiën wordt gehangen?
De heer Van Leeuwen (SP): Het beginselprogramma van de VVD is
volgens mij de Nota Ruimte, geschreven door toenmalig minister Dekker.
In het GOB is er sprake van een heel sterke sturing door het Rijk. Het Rijk
neemt het voortouw en er komt geld van het Rijk vandaan. Vindt u dat wij
dit niet meer moeten doen en dat wij het vooral aan de gemeenten
moeten overlaten?
Mevrouw Neppérus (VVD): Ik wil heel veel laten doen door gemeenten en
provincies. Bepaalde terreinen, zoals de Hembrug, waar vele leden van
deze commissie laatst waren, kunnen een dusdanige rol spelen dat het
Rijk af en toe een handje moet helpen. Daar gaat het om. Ik heb er niets
op tegen als dat gebeurt. Wij doen dat al jaren. Bij veel initiatieven werkt
men gewoon samen. Dat geldt trouwens ook voor de Hembrug; dit project
wordt voor een groot deel getrokken door de provincie. Heel veel dingen
kunnen echter door de gemeente worden geregeld. Er zullen uitzonderingen zijn, en dan vind ik het prima dat het Rijk die trekt. Maar dat moet
een uitzondering zijn en niet de hoofdregel.
Voorzitter: Vermeij
Mevrouw Neppérus (VVD): Voorzitter. Ik kom te spreken over de digitalisering van de nieuwe wet. Wij hebben allemaal gezegd dat wij dit belangrijk vinden en de minister heeft daarop gelukkig geantwoord. Zij zegt: wij
gaan het wel redden, maar er is nog wel een grote inspanning nodig. Ik
ben blij dat de minister zegt dat zij het gaat redden, maar het baart mij
toch zorgen of het er werkelijk van komt.
Ten slotte vraag ik aandacht voor de radartoestanden. Wij hebben daarover recentelijk een brief gehad. De veiligheid van het luchtverkeer gaat
natuurlijk altijd voor bij hoogbouw en windmolens. Wij willen nog wel
bezien hoe het zit met «slapende» vliegvelden. Wij moeten vliegvelden die
eigenlijk nauwelijks meer in bedrijf zijn, niet als zodanig blijven meetellen.
Ik noem bijvoorbeeld Soesterberg.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Voorzitter. Ik dank de minister voor de antwoorden in de eerste termijn van het
algemeen overleg dat wij destijds hebben gevoerd en voor de schriftelijke
antwoorden, onder meer op mijn vraag over de ILG-gelden. Ik ben heel
benieuwd wat daar in juni verder uit gaat komen. Ik ben blij met wat de
minister in de eerste termijn heeft gezegd over de nationale landschappen, namelijk dat er inderdaad iets moet veranderen. De beschrijving van de kernkwaliteiten is onduidelijk en provincies kunnen daarmee
onvoldoende uit de voeten. Je krijgt dan heel lastige discussies over het
toetsen van wat wel en niet mag. De minister verwees naar de AMvB. Dat
lijkt mij een goede zaak. Afgelopen maandag sprak ik een gedeputeerde
die zei dat de provincies wel moeten opletten. Zij hebben de opdracht
gekregen dat een en ander beleidsneutraal moet gebeuren. Ik besef dat
wij geen extra regels moeten vaststellen, maar als wij echt iets willen
doen met de nationale landschappen, daarover meer duidelijkheid willen
scheppen en vooral ook willen ingaan op het «hoe», dan zullen wij ons
moeten realiseren dat wij de eis van beleidsneutraliteit zullen moeten
loslaten indien dit echt nodig is. Dat wil ik graag aan de minister
meegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

7

Voorzitter: Koopmans
De heer Van Heugten (CDA): voorheen was het ruimtelijk beleid van het
Rijk vastgelegd in planologische kernbeslissingen. Deze hadden een eigen
procedure van vaststelling, inspraak, schadeloosstelling enzovoort. Als wij
via de omweg van een AMvB, zonder verdere inspraak en procedures,
nieuw beleid gaan verankeren tot op het niveau van het bestemmingsplan, betekent dat een geweldige breuk met de wijze waarop wij in dit
land met ruimtelijke ordening en rijksbeleid op dat gebied omgaan. Ik vind
het zinnetje dat er met die AMvB niet beleidsneutraal gewerkt hoeft te
worden, een levensgevaarlijk zinnetje. Hoe kijkt mevrouw Wiegman daar
tegenaan?
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Als er
iets knelt en wij niet datgene in de AMvB krijgen wat wij graag zouden
willen, zouden wij de weg terug moeten gaan. Dan zullen wij in Den Haag
goed moeten bezien wat er in het beleid eventueel gewijzigd moet
worden, wat ook zijn doorwerking krijgt in de AMvB. Wij constateren een
probleem met nationale landschappen. Dit wordt opgelost in de AMvB.
Daarbij stellen wij de eis dat dit beleidsneutraal moet. Dat kan mogelijkerwijs als consequentie hebben dat wij niet voor elkaar krijgen wat wij graag
willen. Als dat zo is, zullen wij eerlijk moeten zijn, en het onderwerp hier
nog eens laten terugkomen. Maar dan moeten wij tegen die tijd bezien
hoe de zaken zich ontwikkelen. Als het niet hoeft en een en ander via de
AMvB kan, dan heel graag. Maar anders moeten wij wel eerlijk zijn.
De heer Van Heugten (CDA): Als de zaak via provinciale verordeningen
wordt geregeld, zijn die gewoon onderdeel van het spel binnen de provinciale besluitvorming in de staten, met inspraak en alles erop en eraan. Dat
is toch een wezenlijk verschil met een regeling via een AMvB, die bij de
gratie Gods in de Kamer even wordt voorgehangen, maar verder totaal
geen procedure kent. Bent u met mij van mening dat wij dit verschil niet
uit het oog mogen verliezen en dat wij dus bijzonder terughoudend
moeten zijn met het doorvoeren van beleid via een AMvB?
De voorzitter: Bij de gratie Gods? Dat lijkt mij een raar idee. Het gaat toch
via de wet?
De heer Van Heugten (CDA): Bij de gratie wets.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Bij de
ChristenUnie kun je wel iets extra’s verwachten. Ik ben het helemaal eens
met de lijn die de heer Van Heugten schetst.
Voorzitter. Uit het gesprek dat ik maandag had bij de provincie werd mij
ook duidelijk dat wij de ruimtelijke investeringsagenda voortdurend met
de provincies moeten afstemmen. Ik heb het dan over de omgevingsvisie,
ruimtelijke ordening, het milieubeleid en het beleid van Verkeer en Waterstaat. Het gaat erom dat de klokken voortdurend gelijk worden gezet. Een
interessante ontwikkeling bij de provincies vind ik de verkoop van de
aandelen van energiebedrijven. Dat is een discussie op zich. Het gaat om
de vraag hoe er geld kan worden vrijgespeeld voor de ruimtelijke
investeringsagenda. Het is goed dat de verschillende processen gelijk op
blijven lopen.
De heer Van Leeuwen (SP): Voert u nu een pleidooi voor de uitverkoop
van de energiemarkt ten behoeve van asfalt, bedrijventerreinen enzovoort? Hoe moet ik dit duiden?
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Dit is
geen pleidooi voor de uitverkoop, maar een pleidooi om de huidige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

8

ontwikkelingen goed in de gaten te houden. De werkelijkheid waarmee wij
te maken hebben, betreft de gevolgen van de splitsingwet, waarvan de
ChristenUnie geen voorstander was. De provincies zien voor zichzelf wel
hun verantwoordelijkheid in de situatie waarin zij door het Haagse beleid
worden gedwongen, en zij gaan zorgvuldig om met de opdracht van de
minister van Financiën om niet nu voor Sinterklaas te spelen en over een
paar jaar de hand op te houden bij het Rijk omdat het geld is opgemaakt
en er geen aandelen meer zijn, en dus ook geen inkomsten uit dividend.
De provincies zeggen echter ook: wij moeten onze begroting sluitend
houden, maar wij zien wel dat er eenmalig een vrij fors bedrag vrijvalt,
waarmee wij niet voor Sinterklaas gaan spelen, maar dat wij wel op een
heel goede manier willen inzetten. Dan zou ik zeggen: grijp die kans en
laat deze niet zomaar aan je voorbij gaan.
De heer Van Leeuwen (SP): Dit past niet in deze discussie. Volgens de
nieuwe wet gaan de provincies een belangrijke rol spelen in de ruimtelijke
ordening. Dat hoort los te staan van de verkoop, waarvan het nog maar de
vraag is of die doorgaat. Het is dus een heel oneigenlijke koppeling.
Eigenlijk zegt u: als het geld er niet komt, hoeven zij niet zorgvuldig
daarmee omgaan. Dat vind ik vreemd. Er ligt een grote opdracht voor de
provincies. Die moeten zij oppakken, en dat staat los van de uitverkoop
van de energiemarkt.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik ga nu
geen discussie voeren over de uitverkoop, maar ik constateer wat er in
werkelijkheid gebeurt. Je kunt daar je ogen wel voor sluiten, maar ik roep
er dus toe op om op te letten wat er gebeurt in het gelijkzetten van de
klokken en bij het naast elkaar leggen van de agenda’s, vooral de
investeringsagenda’s. Het gaat erom dat zaken niet zullen mislopen, want
dat zou een gemiste kans zijn. Dat is het enige waartoe ik oproep.
De heer Van Leeuwen sprak al over het advies van de VROM-raad. Ik heb
begrepen dat daarover in de procedurevergadering al een besluit is
genomen. Het lijkt mij van belang om in een volgend algemeen overleg
over de Nota Ruimte hierop in te gaan. Er zijn twee discussiepunten die
mij aanspreken: de transparantie en het advies om toe te gaan naar meer
verplichtende vormen van regionale verevening. Dat lijkt mij een heel
belangrijke boodschap om mee verder te gaan.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Ook ik dank de minister voor
haar antwoord, maar ik moet wel zeggen dat wij teleurgesteld zijn door
wat wij te horen hebben gekregen. Ik vind het heel jammer dat ik dat moet
vaststellen. Uit het vorige overleg kun je concluderen dat wij mooie voornemens hebben. De SER-ladder wordt aangemerkt als hoogste prioriteit.
Je moet je echter wel afvragen wat dat dan inhoudt. Het lijkt erop dat
onder plaatselijke of provinciale druk alles vloeibaar wordt, dat wil zeggen
dat alles bebouwd kan worden en dat overal wegen kunnen worden
aangelegd, zonder dat er serieuze afwegingen worden gemaakt en er
serieus wordt gekeken naar alternatieven, die er wel degelijk zijn. Ik heb
het nu bijvoorbeeld over Moerdijk. Dat wordt van tafel geveegd, in de
trant van: wij hebben dat nu eenmaal besloten. Ik heb het natuurlijk ook
over de discussie over de Centrale As. Naar aanleiding daarvan zeg ik: wat
zijn nu die mooie voornemens waard? Ik ben teleurgesteld door een
aantal partijen in de Kamer. Op provinciaal niveau spreken zij grote
woorden over de Centrale As. De tegenstanders van de Centrale As
denken dan dat zij een medestander hebben gevonden, maar als het erop
aankomt, duikt men daar toch weer voor weg. Dat is jammer, want er zijn
natuurlijk talloze argumenten te bedenken waarom de Centrale As en het
aanpalende bedrijventerrein Quatrebras niet moeten worden aangelegd.
Die Centrale As snijdt straks door het schitterende Friese coulissenlandschap van met bomen omzoomde weilanden. Ik zou zeggen: laat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

9

iedereen daar eens gaan kijken, dan weet men hoe prachtig het er is.
Mevrouw Vermeij weet dit ook; zij kijkt mij indringend aan. Dit snijdt
GroenLinks door de ziel. Ik denk dat het ook mevrouw Vermeij door de ziel
snijdt, maar zij verbindt er geen consequenties aan. Dat betreur ik.
Wellicht valt er met de PvdA nog een deal te maken over het bedrijventerrein, maar ook als dit er niet komt, dan wordt de weg alsnog aangelegd, omdat het nu eenmaal een prestigeproject wordt. Het prestige zou
echter moeten zitten in het geweldige landschap en het goud dat Friesland daarmee in handen heeft. Verpest dit nu niet, want dat is dood- en
doodzonde.
De minister schrijft in haar brief van deze week dat de provincie Friesland
en de gemeenten Tytsjerksteradiel aan Grontmij hebben gevraagd, een
behoeftenraming voor een bedrijventerrein bij Quatrebras te maken. Beter
iets dan niets, maar ik ben wel bang dat het aloude gezegde: wiens brood
men eet, diens woord men spreekt, hier wellicht opgaat. Het is mooi dat
het kabinet de SER-ladder zo hoog op de agenda heeft staan, maar
daarmee is niet gezegd dat gemeenten en provincies zo streng in de leer
zullen zijn als de minister hoopt. Ik zou dus graag van haar willen horen
hoe zij dit gaat managen en «handelen», als het rapport eerder mijn kant
uitgaat dan de kant van de provincie. Want dan zullen wij daaraan consequenties moeten verbinden, zo lijkt mij.
Het bedrijventerrein Quatrebras is in mijn ogen een schoolvoorbeeld van
het falen van het ruimtelijk beleid in Nederland. Niet de vraag of er echt
behoefte bestaat aan een bedrijventerrein is aan de orde, maar de financiële constructie. Een gemeente wil graag een vierbaansweg en dus moet
er een bedrijventerrein worden gepland midden in een werkelijk schitterend gebied, om de zaak gefinancierd te krijgen. De minister spreekt
vrome woorden over de SER-ladder, maar ik zou de minister nogmaals
willen vragen: is het nu «decentraal asfalteren, centraal de SER-ladder en
wij hebben het nakijken», of worden er consequenties aan die SER-ladder
verbonden? Alleen maar roepen dat de SER-ladder prioriteit heeft, zegt op
decentraal niveau te weinig. Ik wil daarover graag opheldering.
De brief van de minister is verwarrend op het punt van het onderzoek
door provincie en gemeente. Eerst schrijft zij dat Grontmij op 3 maart een
opdracht krijgt, maar even verderop staat dat het onderzoek in volle gang
is. Hoe zit het nu precies? Want dat is mij niet duidelijk.
Ik wil graag een uitspraak over het gemak waarmee de provincie Friesland
het alternatief voor het gekozen tracé voor de Centrale As opzij heeft
geschoven. Het tracé loopt door een nationaal landschap en langs of door
de ecologische hoofdstructuur. Voor een deel loopt het op palen, dwars
door de natuur. En dan nog spreken over versterking van het landschap
en meerwaarde voor de natuur; je moet maar durven! Je zou bijna
geloven dat de beesten langs de berm de snelweg komen bewonderen: zo
mooi gaat het worden. Dat gelooft natuurlijk niemand. Wij zijn van
mening dat het aan de minister is om te bepalen of er een nationaal
belang gemoeid is met de weg, waardoor het gerechtvaardigd zou kunnen
zijn om een nationaal landschap te doorkruisen. In het vorige overleg heb
ik gemerkt dat er voor die opvatting geen meerderheid is. Dat is diep
triest, maar het minste wat de minister van ruimtelijke ordening en milieu
zou kunnen doen, is alsnog een studie te laten verrichten naar het alternatieve tracé, dat de Friese Milieufederatie en It Fryske Gea hebben voorgesteld. Dit tracé verdient evenmin de schoonheidsprijs, maar het neemt
minder ruimte in en ontziet de natuur iets meer. Het is ook goedkoper en
dient eveneens de verkeersveiligheid. Waarom grijpt de minister deze
kans niet? Er is veel commotie over deze zaak in de provincie Friesland. Er
is een alternatief voorgesteld, maar dat wordt hautain terzijde geschoven,
terwijl het beter is dan wat er nu voor verschrikkelijks gaat gebeuren.
De heer Van Heugten (CDA): Is mevrouw Van Gent bekend met het feit
dat veel landschapselementen en coulissen zijn ontstaan doordat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

10

vroeger door mensenhanden ooit wegen in dat landschap zijn aangelegd?
U zegt dat het alternatief beter is, maar het alternatief gaat ook door de
EHS en door het nationale landschap. Accepteert GroenLinks daarmee dat
je door een nationaal landschap een weg kunt aanleggen, zij het via een
alternatief?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Als het aan ons ligt, komt de Centrale
As er niet en komt het bedrijventerrein er niet. Het is allemaal helemaal
niet nodig. Er zijn talloze alternatieven voor het bedrijventerrein in de
directe omgeving, waar nog ruimte beschikbaar is. De weg hoeft er van
ons ook niet te komen. Maar als het toch per se moet, dan zou de minister
er toch ook oog voor moeten hebben dat zelfs de tegenstanders bereid
zijn om mee te denken, teneinde het ergste te voorkomen en er iets
minder ergs voor terug te krijgen. Dat is dealen en wheelen, dat geef ik
toe, maar uiteindelijk zal dat tot een beter resultaat leiden. Ik heb er
natuurlijk ook over nagedacht hoe het landschap vroeger is ontstaan,
maar wij moeten in de huidige tijd bezien waar wij mee bezig zijn en
welke ontwikkelingen wij wel of niet kunnen accepteren. Ik vind de ontwikkeling van de Centrale As en het bedrijventerrein volkomen onnodig. Daar
moeten wij niet aan beginnen. U moet dus niet vragen naar de bekende
weg, maar steunt u mij liever om de minister een opdracht te geven om
het second-best alternatief, zoals de provincie het noemt, te onderzoeken.
U plempt liever asfalt en beton. Als dat de manier is waarop het CDA
wenst om te gaan met de natuur, is dat diep treurig. Waar blijft dan het
rentmeesterschap?
De voorzitter: Het woord is aan de heer Van Heugten en hij begint aan
zijn eigen termijn.
De heer Van Heugten (CDA): Ik ga voor de beste oplossing en niet voor
second-best, zeg ik tegen mevrouw Van Gent.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het gaat om de beste oplossing voor
de natuur.
De heer Van Heugten (CDA): Voorzitter. Ik dank de minister voor haar
antwoorden in eerste termijn. Toch heb ik een paar opmerkingen en
vragen. De eerste vraag gaat over de uitvoering van de motie-Van Geel
c.s., waaraan naderhand een nadere invulling is gegeven door de
motie-Van Heugten/Vermeij. Dit gaat over de 165 mln. die wij bij de algemene politieke beschouwingen hebben vrijgemaakt om op korte termijn
uitvoering te geven aan een aantal ruimtelijk-economische projecten. Het
antwoord van de minister luidt: wij zijn bezig om te kijken of dit aan al die
voorwaarden voldoet. Ik zou graag van de minister een harde toezegging
willen hebben dat wij binnen een maand over deze motie een brief krijgen
waarin per project staat wat de stand van zaken is en wat het perspectief
op uitvoering is. Wij bestrijden een crisis niet door alleen maar te praten
en elkaar bezig te houden met onderzoeken. Wij moeten ook laten zien dat
wij resultaten boeken. In dat licht zijn die moties ingediend. Ik krijg graag
een toezegging van de minister op dat punt.
Dan kom ik nu op het Nota Ruimtebudget. De minister heeft een opsomming gegeven van de stand van zaken en laten zien hoe de bestedingen
zijn opgebouwd. Dank daarvoor. Toch zou ik graag willen dat er een indicatieve aanzet wordt gegeven voor de besteding van de resterende 552
mln. Ik zie de minister moeilijk kijken, in de trant van: ja maar, mijnheer
Van Heugten, u weet dat ik met allerlei overheden moet onderhandelen
over onze bijdrage en dat de maatschappelijke kosten-batenanalyses nog
niet zijn afgerond. Dat snap ik allemaal, maar toch houd ik voet bij stuk en
wil ik graag weten wat de indicatieve inzet is van die gelden. Ik wil er voor
waken dat de verschillende overheden jarenlang met elkaar onderhan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

11

delen over vragen als: mag het een half miljoentje van de provincie meer
zijn, moet het een miljoentje van het Rijk meer zijn, moet er een beetje
minder of meer geld bij van de gemeente? Wij praten over belastinggeld
en het belangrijkste is: halen wij de doelstelling van de ruimtelijke kwaliteit en halen wij de snelheid van de projecten? Die wordt volgens mij in
gevaar gebracht. Daarom wil ik graag een indicatie van de inzet van de
resterende gelden en een update van de voortgang van de projecten
waartoe besloten is.
Ik vraag de minister, hieraan toe te voegen welke projecten zij aangemeld
heeft gekregen en welke gebiedsontwikkelingsprojecten zich aandienen. Ik
kan zelf twee voorbeelden noemen. Mevrouw Vermeij noemde het voorbeeld van Emmen. Dat is precies een project dat in het verlengde van het
Nota Ruimtebudget zo in aanmerking zou kunnen komen. Maar het geldt
ook voor de Duin- en Bollenstreek. Kan de minister in het overzicht
aangeven welke projecten in de pijplijn zitten, die op dit moment buiten
de boot van het eenmalige Nota Ruimtebudget vallen?
De minister maakte een wat merkwaardige overstap in haar beantwoording, toen zij zei dat ze bij de Voorjaarsnota nog zou terugkomen op de
uitvoering van mijn motie over het langetermijnperspectief van het Nota
Ruimtebudget, de investeringsagenda en de daarbij behorende gelden. Ik
ben blij met de volmondige toezegging van de minister dat de Kamer bij
de Voorjaarsnota een volledige beantwoording krijgt van de motie. De
bevindingen van de commissie-Noordanus, de commissie-Rinnooy Kan
en de commissie-Veerman moeten daarin verwerkt worden. Dit staat
echter los van het Nota Ruimtebudget van nu. Wij willen haarscherp
bezien hoe het zit met de besluitvorming over de resterende 552 mln.
Ik zeg het niet graag, maar ik doe het toch: wij hebben nu anderhalf jaar
gewacht op de beantwoording van de motie over de investeringsagenda
en wij snappen dat het geen gemakkelijke opgave is, maar het is de
laatste kans op een goede beantwoording, dus die kan alleen maar buitengewoon goed zijn.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat is wel een dreigement, zeg! De
heer Van Heugten (CDA): Het is een goed bedoelde waarschuwing, in de
veronderstelling dat een gewaarschuwd minister voor twee telt. Het kan
dus een extra goede beantwoording worden.
Mevrouw Neppérus (VVD): Ik neem aan dat de heer Van Heugten graag
wil dat hem hierover een vraag wordt gesteld. Kan hij uitleggen hoe hij dit
wil invullen? Wat bedoelt hij er precies mee?
De heer Van Heugten (CDA): Heel simpel. Wij praten over de uitvoering
van de Nota Ruimte. Wij praten over een eenmalig ter beschikking gesteld
budget van 1 mld., waarvan wij weten dat het ontoereikend is voor het
realiseren van de ambities. De tijd staat niet stil en de ontwikkelingen
gaan verder. Wij hebben er bij de minister op aangedrongen, perspectief
te bieden voor de toekomst. De minister heeft volmondig gezegd dat zij
dit noodzakelijk vindt. Bij de behandeling van het MIRT heb ik gezegd dat
het geen zin heeft dat een minister van VROM in de toekomst bij het MIRT
aanschuift als deze zelf geen geld heeft. Wij gaan geen geld voor infrastructuur stoppen in andere dingen dan infrastructuur en mobiliteit. Als
wij in het MIRT daadwerkelijk en ontwikkelingsgericht sturing wil geven
aan de ruimtelijke kwaliteit van dit land, moeten wij het zo organiseren dat
wij geld krijgen. Dat kan door een eigen investeringsagenda op te zetten,
door een financieringssystematiek te zoeken en ervoor te zorgen dat
Kamer en kabinet samen dat geld in de toekomst veilig stellen.
Mevrouw Neppérus (VVD): De heer Van Heugten herhaalt nu wat hij
inhoudelijk denkt en daarin kan ik hem best volgen, maar ik ben getrig-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

12

gerd door zijn woorden dat dit de laatste kans was. Laat hij uitleggen hoe
hij dat ziet.
De heer Van Heugten (CDA): Het is in zoverre de laatste kans dat je –
gelet op deze regeerperiode en bijvoorbeeld de nieuwe verdeling van
FES-middelen – als je er nu niet voor zorgt de zaken op orde te hebben,
voor de toekomst een belangrijke aansluiting mist om de gelden te
kunnen reserveren. Het is een goedbedoelde waarschuwing aan de
minister. Als zij dit nu niet voor elkaar heeft, is het niet alleen zo dat zij een
motie van de Kamer slecht heeft uitgevoerd, maar ook dat zij voor de
langere termijn een heel zware pijp te roken heeft. Zij heeft dan gewoon
een kans gemist; vandaar deze goedbedoelde waarschuwing.
De heer Van Leeuwen (SP): Ik heb ook begrepen dat de minister in de
eerste termijn de toezegging heeft gedaan dat zij bij de Voorjaarsnota met
dit hele verhaal komt. In de schriftelijke beantwoording lees ik echter dat
de minister ernaar streeft om eind 2009 – het gaat over de bijdrage uit het
Nota Ruimtebudget – over de resterende projecten te hebben besloten.
Hoe verhoudt zich dit tot elkaar? Begrijp ik uit de woorden van de heer
Van Heugten dat hij zegt: dat moet ook bij de Voorjaarsnota allemaal
geregeld zijn?
De heer Van Heugten (CDA): Nu haalt u twee dingen door elkaar. Met
mijn opmerking over de Voorjaarsnota doelde ik op de langetermijninvesteringsagenda tot 2020 en de relatie met het MIRT. Wij praten nu
over het eenmalige Nota Ruimtebudget van 1 mld., waarvan wij een voorlopige indeling hebben gezien. Ik begrijp dat de definitieve afronding van
de besluitvorming in de loop van dit jaar zal plaatsvinden. Dat is prima,
maar wij willen wel graag inzicht hebben in de geschatte bijdragen voor
de resterende projecten.
Voorzitter. De minister antwoordt dat er diverse wetgeving onder handen
is. Dat had ik ook al geconstateerd, maar mijn vraag aan de minister is:
kan er spoed worden gezet achter de nota naar aanleiding van het verslag
van een aantal wetsvoorstellen die onder handen zijn, bijvoorbeeld de
wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten, de reparatiewetgeving
Wro en de modernisering van de MER? Dat zijn namelijk precies de veranderingen in wetgeving die nodig zijn om in de uitvoering gerichter te
kunnen werken. Ook buiten dit huis zitten veel mensen op die aanpassingen te wachten.
Dan kom ik nu op het GOB en de uitspraak over het Auroux-arrest. De
heer Van Leeuwen legde precies de vinger op de zere plek, namelijk op
het zinnetje waarmee de brief naar mijn idee mank gaat. Het zou mij een
lief ding waard zijn als de minister uitsprak dat wij ten aanzien van
gebiedsontwikkeling niet bang moeten zijn en ons bang moeten laten
maken door het Auroux-arrest. Het heeft geen zin om dat te doen en het is
ook niet nodig. In de nieuwe Wet ruimtelijke ordening staat juist dat
gemeenten verdergaande eisen kunnen stellen aan de ruimtelijke kwaliteit, ten aanzien van woningbouw en andere zaken. Dan moet het niet zo
zijn dat gemeenten dat instrument weer links laten liggen wegens zo’n
zinnetje in de brief van de minister: pas op, want zo meteen komt u in de
aanbestedingssfeer terecht. Dat moet volgens mij kraakhelder uit de
wereld geholpen worden. Wat betreft het gemeenschappelijk ontwikkelbedrijf anticipeert de minister wel heel snel op het feit dat dit wordt ondergebracht bij het ministerie van Financiën en dat de brief die wij daarover
hebben gekregen het eindpunt is. Wij hebben daarover nog een schriftelijk overleg, dus ik ga ervan uit dat de minister met meer dan gemiddelde
belangstelling de uitkomsten van het schriftelijk overleg zal volgen over
de vraag hoe de werkwijze en de structuur van het nieuwe GOB zullen
worden vormgegeven en over de fusie met de Dienst Landelijk Gebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

13

Ten slotte ga ik in op de hoogbouwnotitie. Volgend jaar komt de minister
met nadere inzichten over de radarverstoring, maar wat doen wij dan met
de projecten die intussen stilliggen? Ik noem bijvoorbeeld een project in
Enschede, dat daarop eigenlijk niet kan wachten. Het is nu uitvoeringsgereed en kan niet op de aanpassing wachten. Is er een mogelijkheid dat
incidenteel al wordt bekeken of er meer ruimte is?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Als de heer Van Heugten zo overtuigd
is van zijn eigen gelijk met betrekking tot de Centrale As, waar is hij dan
bang voor als het erom gaat het alternatieve tracé dat is aangereikt, nog
eens beter te onderzoeken? U ziet dat met vertrouwen tegemoet. U kunt
dan een betere keuze maken, maar u duikt er een beetje voor weg, is mijn
indruk.
De heer Van Heugten (CDA): Neen, absoluut niet. Er zijn in het verleden
besluiten genomen. Met de provincie Friesland is nadrukkelijk afgesproken dat bij het vaststellen van de grenzen van het nationaal landschap
de aanleg van de nieuwe Centrale As geen belemmering zou vormen,
want anders zou Friesland de grens van het nationale landschap gewoon
buiten het tracé van de Centrale As hebben gehouden. Zo simpel ligt het.
Ik vind dat het Rijk de afspraken moet nakomen die in het verleden zijn
gemaakt. Het staat dus niet ter discussie, in de zin van: kan het wel, kan
het niet? Het kan wel. Als wij dan kiezen voor een oplossing om de duurzaamheid en de leefbaarheid in de desbetreffende gemeenten te bevorderen en de weg goed in te passen, moeten wij een goed tracé kiezen. Ik
denk dat Friesland terecht heeft gekozen voor een robuuste, duurzame
oplossing, waarvan je op de korte termijn, kijkend naar de boompjes en
de beestjes, zou zeggen dat er sprake is van een grote mate van aantasting. Maar voor de lange termijn biedt dit voor Friesland een bijzonder
goede oplossing. Ik waardeer de inzet van de provincie Friesland en de
gemeenten in Friesland. Zij hebben zich niet laten leiden door alternatieven die second-best zijn of het net niet halen. Zij gaan voor het beste
resultaat en een robuuste, duurzame oplossing voor de toekomst.
Het antwoord van de minister
Minister Cramer: Voorzitter. Ik dank de Kamerleden voor hun reacties. In
het vorige AO begonnen enkele woordvoerders met prozaïsche teksten.
Vandaag is het nuchterder: geen beschouwingen over «Denkend aan
Holland». Maar de vragen van de Kamer hebben te maken met de vraag:
hoe houden wij Nederland mooi en hoe houden wij de mooie beeldspraak
van Marsman over Nederland hoog?
Ik zal achtereenvolgens op een aantal punten ingaan. Allereerst wil ik het
hebben over de Nota Ruimte in relatie met de AMvB. De mate waarin
door de rijksoverheid zaken wettelijk worden vastgelegd, blijft een terugkerend punt in besprekingen over de Nota Ruimte. Als tweede zal ik op
een aantal specifieke projecten ingaan. Ten derde behandel ik de vragen
over de advisering door de VROM-raad. Als vierde zal ik ingaan op de
budgetten, zowel op het Nota Ruimtebudget als op de motie-Van Heugten
over de twaalf projecten en de motie-Van Heugten over de investeringsagenda. Als laatste behandel ik de vragen over windenergie, GOB en het
arrest-Auroux. Het lijkt een hele waslijst, maar het zijn allemaal korte
punten en ik ga er snel doorheen.
Ik begin bij de Nota Ruimte. De ene woordvoerder benadrukt dat er niet te
veel op nationaal niveau geregeld moet worden, mevrouw Neppérus
bijvoorbeeld, terwijl de andere woordvoerder juist vindt dat ik te weinig
regel, de heer Van Leeuwen bijvoorbeeld. De lijn van het kabinet ligt daar
ongeveer tussenin. De Nota Ruimte blijft voor ons het uitgangspunt. De
sturingsfilosofie wordt daarin helder uiteengezet: decentraal wat kan,
centraal wat moet. «Decentraal wat kan» is, ook in het vorige kabinet,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

14

goed ontwikkeld voor het thema gebiedsontwikkeling. «Decentraal wat
kan» is wat mij betreft dus al goed uitgewerkt. «Centraal wat moet» was
minder duidelijk gedefinieerd en moest gekoppeld worden aan de invulling van de nieuwe Wro. Het kabinet heeft wel degelijk het «Centraal wat
moet» aangescherpt. Wij zijn een AMvB-Ruimte aan het voorbereiden en
die wordt in de zomer naar de Kamer gestuurd. Daarin wordt een aantal
zaken dat van nationaal belang is, wettelijk vastgelegd. Die zaken hebben
te maken met nationale landschappen, bufferzones en de Waddenzee. Het
betreft ook een aantal zaken dat in PKB’s is vastgelegd; mevrouw Vermeij
noemde dat al. Ook zaken rond de SER-ladder komen aan de orde. De
Kamer krijgt dat nog terug in het kader van de bespreking van de
realisatieparagraaf, waarin die AMvB staat beschreven. Dit geeft een
duidelijke sturing.
De heer Van Heugten vroeg in hoeverre wij nu veel meer aan het regelen
zijn. Dat is natuurlijk een zorgvuldig afwegingsproces. Wij hebben afgesproken dat de eerste tranche beleidsneutraal omgezet wordt. In de
tweede tranche is er een aantal zaken dat wij, op verzoek van provincies
en gemeenten, nationaal moeten regelen. Die moeten hun doorwerking
krijgen in ruimtelijke ordeningsbeleid op het niveau van provincies en
gemeenten. Met de tweede tranche beginnen wij meteen na de eerste
tranche. Medio volgend jaar hebben wij dan alles op orde en is alles vastgesteld. Mevrouw Wiegman vroeg hoe het specifiek voor nationale landschappen zit met het beleidsneutraal omzetten. De kernkwaliteiten die in
nationale landschappen gedefinieerd moeten worden, moeten op nationaal niveau goed omschreven worden. Wij kunnen dat niet in detail
uitwerken omdat het van het specifieke nationale landschap afhankelijk is
hoe je die kernkwaliteiten verder moet specificeren; dat is maatwerk. De
kernkwaliteiten en de uitwerking daarvan hoeven voor de AMvB niet
dusdanig scherp omschreven te zijn dat het helemaal vastligt. Dat zal via
de verordening gaan. Daarin wordt een verdere uitwerking gegeven. Dat
wil niet zeggen dat wij alles vanuit het Rijk helemaal in beton gieten. Wij
zorgen wel dat de lijnen van de kernkwaliteiten helder omschreven zijn.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Als ik aan nationale landschappen denk, denk
ik liever niet aan beton. Er is nogal wat kritiek op die kernkwaliteiten van
het nationale landschap. Dat is in een aantal juridische procedures naar
voren gekomen. De rechter heeft in verschillende zaken uitspraken gedaan
over de juridische houdbaarheid van die kernkwaliteiten. Gaat de minister
op dat onderdeel iets doen in de AMvB?
Minister Cramer: Dat is een heel terechte vraag. Het heeft in het verleden
erg veel verwarring en onduidelijkheid opgeleverd. Die kernkwaliteiten
moeten op rijksniveau zo scherp worden gedefinieerd dat het voldoende
kader schept. Wij zijn bezig om te bezien wat wij moeten verbeteren in de
wijze waarop wij dat nu omschrijven. De uitdrukking «in beton gieten» is
hierbij inderdaad geen goede parafrasering, maar wij moeten het wel zo
definiëren dat wij daadwerkelijk die nationale belangen borgen. In de
voorbereiding van de realisatieparagraaf zijn wij met dit onderdeel hard
bezig.
De heer Van Heugten (CDA): Dat is wel in tegenspraak met wat wij bij de
realisatieparagraaf hebben besproken. De minister heeft toen gezegd dat
wij geen boekwerk kunnen maken waarin wij al die twintig nationale landschappen in kernkwaliteiten beschrijven. Die beschrijving en vastlegging
van de kernkwaliteiten gebeurt in provinciale verordeningen en de
minister ziet erop toe dat het gebeurt. Als het in provinciale verordeningen staat, heeft het juridische houdbaarheid en doorwerkingskracht.
Mevrouw Vermeij hoeft dus niet bang te zijn dat de rechter daar nog
andere uitspraken over doet. Wij moeten geen nationaal boek maken met
de beschrijving van alle kernkwaliteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

15

Minister Cramer: Ik begrijp het punt van de heer Van Heugten, maar je
moet toch zo goed mogelijk op nationaal niveau die kernkwaliteiten
omschrijven. Dat is de essentie. De uitwerking moet in provinciale verordeningen gebeuren omdat daar het maatwerk geleverd wordt. Dat is een
heel delicate balans. Aan de ene kant moet je het scherp krijgen, maar aan
de ander kant moet je het zo open laten dat de specificatie op provinciaal
niveau kan plaatsvinden. Als de omschrijvingen ter tafel liggen, zullen wij
er uitgebreid op terugkomen. Ik kan er nu alleen algemeen op ingaan,
maar tegen die tijd kan ik het aan de hand van voorbeelden absoluut
duidelijker presenteren.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De minister zegt dat zij nationale
belangen wil borgen en dat specificatie op provinciaal niveau kan plaatsvinden. Bij het nationaal landschap moet wel bekeken worden of een
groot openbaar belang redelijkerwijs onvermijdelijk is of dat er sprake is
van een alternatief. Waar wordt dat soort dingen afgewogen? Het is in het
nationaal belang om dat af te wegen, maar je ziet dat provincies daar
regelmatig van afwijken. Dat zie je bijvoorbeeld bij de Centrale As. Wat
doen wij dan? Waar ligt de doorzettingsmacht?
Minister Cramer: Mevrouw Van Gent snijdt een probleem aan dat te
maken heeft met de overgang van de oude WRO naar de nieuwe Wro. De
essentie van de nieuwe Wro is dat het Rijk en de provincies vooraf alles
heel goed vastleggen. Daarmee zorgen wij dat de kaders duidelijk zijn en
daarbinnen moeten de gemeenten kunnen handelen en vrij zijn in hun
keuzen. Dat is de filosofie. Het voorbeeld dat mevrouw Van Gent noemt,
slaat op de oude WRO. De makke daarvan was dat wij alles achteraf nog
eens gingen bediscussiëren omdat de kaders niet duidelijk waren. De
spelregels in de nieuwe Wro zijn duidelijk als wij alles goed hebben vastgelegd. Het is de kunst om het op verschillende niveaus zo vast te leggen
dat het voldoende sturing geeft, maar geen keurslijf is. Die balans moeten
wij zoeken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dus als wij nu al de nieuwe systematiek zouden hanteren, zou een project als de Centrale As grote problemen
krijgen om gerealiseerd te worden, gelet op de criteria?
Minister Cramer: Dat hangt van de verdere invulling af. Mevrouw Vermeij
had het in haar inbreng al over «als wij met de kennis van nu over de
Centrale As praten». Provinciaal kan ik het niet overzien, maar nationaal
zijn dat zaken waar je niet als eerste aan denkt als je het over kernkwaliteiten hebt. Het is een zaak die nu scherper op tafel ligt, omdat
provincies vooraf veel duidelijker moeten zeggen wat zij wel en niet
beschermen. Op die manier wordt er enige zekerheid geboden over
bescherming en over ontwikkeling.
De heer Van Leeuwen (SP): Wij kunnen dus constateren dat de Centrale
As er komt omdat het niet goed geregeld is. Die kritiek dat het
beschermingsregime nergens op slaat, was al duidelijk en is van verschillende kanten gekomen. Ik wil echter ingaan op de interruptie van de heer
Van Heugten. De minister is hopelijk wel van plan om die kernkwaliteiten
echt in de AMvB vast te leggen. De heer Van Heugten doet de suggestie
dat de minister moet eisen dat provincies het in een verordening regelen.
De minister heeft echter niets te eisen als er geen AMvB is; dat is het
punt! Daarom moeten wij het vastleggen op nationaal niveau.
Minister Cramer: De reacties maken duidelijk dat iedereen vragen heeft
over de mate waarin alles wel of niet op nationaal of provinciaal niveau
wordt vastgelegd. Het generieke regime voor de nationale landschappen
met duidelijk omschreven kernkwaliteiten die houvast bieden, moet vast-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

16

gelegd worden in een AMvB. De uitwerking moet in de provincie
gebeuren. De kernkwaliteiten die provincies formuleren, hebben met
specifieke nationale landschappen te maken. De uitwerking van de kernkwaliteiten is een lastig proces. In het verleden hebben wij ook geworsteld
met de vraag hoe wij dit zo kunnen vormgeven dat het echt houvast biedt.
Dit is de inzet en wij komen er over een aantal maanden op terug.
De heer Van Heugten stelde een vraag over aanpalende wet- en regelgeving die van belang is om alles in een keer goed te regelen. Ik ben het
volkomen met hem eens en wij werken hard aan de milieueffectrapportage (MER), de Wet voorkeursrecht gemeenten en een aantal
andere wetten die in het proces ondersteunend zijn. Dat is zeer belangrijk.
Binnen een maand zal ik de Kamer een brief sturen over wat wanneer
geregeld is en dan kan men mij daarop aanspreken.
Dan kom ik op de verschillende projecten. Het besluitvormingsproces
omtrent de Centrale As is afgerond tijdens de vorige kabinetsperiode. Ik
ga geen actie ondernemen om te interveniëren in besluiten die genomen
zijn. Dat geldt niet voor Quatrebras. Er loopt nu een studie waarbij wij de
SER-ladder gebruiken. Op 3 maart start een onderzoek dat uitgevoerd
wordt door Grontmij. In juli 2009 moeten de uitkomsten bekend zijn. Dat is
later dan eerst verwacht werd. Ik had zelf ook gehoopt dat wij sneller met
de onderzoeksresultaten konden komen. De provincie Friesland en de
gemeente Tietjerkstradeel werken volledig mee aan de uitvoering van de
afspraken. Wij werken gezamenlijk op en men onderschrijft dat de procedure opnieuw moet worden gevolgd om die SER-ladder consequent toe te
passen. Ik wil nu niet over uitkomsten spreken, want die kennen wij nog
niet en ik wil er niet op vooruit lopen. Zodra die resultaten bekend zijn,
kom ik daar natuurlijk op terug.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Ik wil ook niet op de uitkomsten vooruit lopen,
maar wij doen het onderzoek niet voor niets. Wat gaat de minister doen
als Quatrebras niet door de SER-ladder heen komt? Die vraag kunnen wij
toch wel stellen?
Minister Cramer: Het kabinet heeft afgesproken in de aanpak voor
bedrijventerreinen met de SER-ladder te werken. Dat is het uitgangspunt.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Gaat de minister iets afdwingen? Mochten
Tietjerkstradeel en de provincie ondanks de uitkomst van het onderzoek
besluiten om dat bedrijventerrein aan te leggen, komt de minister dan met
een aanwijzing of een ander geëigend instrument om dat te voorkomen?
Minister Cramer: Het uitgangspunt is dat wij met de provincie, de
gemeente en het Rijk samen optrekken. Wij hebben gezamenlijk die
afspraak gemaakt en ik ga ervan uit dat een uitkomst sturend zal zijn.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Maar nu even helder! Samenwerking is
prachtig, maar soms is het gewoon even met de koppen tegen elkaar. De
minister weet ook wel dat dit soms nodig is in bestuurlijk Nederland. Dat
is maar goed ook en het zou in de ruimtelijke ordening wel vaker mogen
gebeuren van mij. Wat als volgens het onderzoek de SER-ladder niet blijkt
te werken en de provincie zegt: wij zijn er desalniettemin van overtuigd?
Wat gaat de minister dan doen?
Minister Cramer: Dan zit ik er bovenop. Dan houd ik vast aan het
uitgangspunt dat de SER-ladder gevolgd moet worden. De uitkomst van
het onderzoek is de uitkomst en daar zal ik me aan houden.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Mooi, dat is heldere taal. De open
zenuw in dit soort kwesties is dat de gemeenten en provincies gaan
schuiven. Heb ik het goed begrepen dat als dat bedrijventerrein Quatre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

17

bras – ik kan het bijna niet uitspreken en ik doe echt mijn best – niet
voldoet aan de SER-ladder, niet doorgaat; wat ze ook piepen daar in Friesland? Ja of nee?
Minister Cramer: Ja, dan gaat het niet door. Dat hebben wij met elkaar
afgesproken. Niet alleen het Rijk gaat dit toepassen, wij moeten ons allemaal aan de gemaakte afspraken houden. Daar zal ik de gemeenten en
provincies dus ook aan houden.
De heer Van Leeuwen (SP): Ik doe nog een laatste poging namens de
SP-fractie. Als blijkt dat Quatrebras er volgens de SER-ladder niet moet
komen en er voldoende andere mogelijkheden zijn, is er dan volgens de
minister een relatie tussen de Centrale As en Quatrebras? Komt de noodzaak van de Centrale As opnieuw ter discussie als de aanleg van dat
bedrijventerrein niet doorgaat?
Minister Cramer: Nee, die komt niet opnieuw ter discussie.
Voorzitter. Mevrouw Vermeij had een vraag over de alternatieven in de
Hoeksche Waard. Er is een budget van ongeveer 25 mln. Dat is het
oorspronkelijke budget voor de Hoeksche Waard en het wordt gewoon
overgeheveld naar deze twee alternatieven. Er moet nog overleg gevoerd
worden over de verdeling van dit bedrag over de twee alternatieven. De
uitkomst daarvan wordt op zeer korte termijn bekend gemaakt.
De heer Van Heugten (CDA): Misschien zijn de Hoeksche Waard en de
alternatieven appels en peren qua inrichtingseisen, maar wat als 25 mln.
onvoldoende is? Is er ruimte in het Nota Ruimtebudget om daar meer aan
toe te kennen?
Minister Cramer: Nee, in eerste instantie is dat niet het geval. Het hangt
af van de business case hoe het verder precies uitpakt. Dit is het bedrag
waarover wij bij de onderhandeling over de alternatieven al hebben
gesproken met de gemeenten.
De heer Van Heugten (CDA): Als je met een vast bedrag de realisatie
zoals wij die voor ogen hebben niet kunt bereiken, zet die klem ons in een
negatieve ruimtelijke kwaliteit in plaats van in een positieve. Dan hoef je
ook niet te onderhandelen. Je geeft ze 25 mln. en daar moeten ze het mee
doen. Wij gaan toch juist een proces in om een goede kwaliteit te realiseren? Als blijkt dat er meer nodig is, moet er toch een oplossing bedacht
worden?
Minister Cramer: Daarom zei ik ook dat er «in eerste instantie» niet meer
geld is. Wij hebben een beperkt budget. Wij hebben nog andere projecten
en het Nota Ruimtebudget is kleiner. Wij moeten goed afwegen wat wij
aan de verschillende projecten besteden. Wij wachten de business case in
detail nog even af en het is een kwestie van onderhandelen waar je her en
der nog wat geld bij elkaar kunt sprokkelen. Ik wil in principe wel vasthouden aan een bedrag van ongeveer 25 mln., want anders vliegt het alle
kanten op. Dat is de lijn.
Mevrouw Neppérus (VVD): Ik kan mij goed voorstellen dat de minister
zegt dat zo’n bedrag niet alle kanten op moet vliegen. Je moet je houden
aan de afspraken. In dit geval is er echter iets wezenlijk anders gebeurd. Ik
wil wel dat bekeken wordt of het voor 25 mln. kan. Ik snap het uitgangspunt van de minister, maar hier is natuurlijk wel wat gebeurd.
Minister Cramer: Wij hebben bij het vaststellen van de twee alternatieven
al over bedragen en mogelijkheden gesproken. Het is geen bedrag dat
zomaar uit de lucht komt vallen; ook voor de gemeenten ter plekke niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

18

Het punt van mevrouw Neppérus is duidelijk en ik heb het signaal
gehoord. Bij de onderhandelingen met de gemeenten en de provincie zal
ik dat in mijn achterhoofd houden.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb een vraag over de SER-ladder
gerelateerd aan Moerdijk. Het gaat niet alleen om de centen, maar ook om
de vraag of het noodzakelijk is om deze ontwikkeling door te zetten. In
mijn ogen maakt dit plan weinig kans als wij de SER-ladder daarop van
toepassing laten zijn. Lijkt het de minister zinvol om dit, gerelateerd aan
de recessie, te doen? Vorige week heb ik haar een foto uit een blad van
Shell – uit onverdachte hoek dus, zou je kunnen zeggen – laten zien
waaruit blijkt dat er voldoende ruimte is in de nabije omgeving. Waarom
gaat de minister hiermee door? Laten wij de SER-ladder hierop van
toepassing laten zijn.
Minister Cramer: Over Moerdijk hebben wij vorige keer ook gesproken.
Toen heeft minister Van der Hoeven hierover het woord gevoerd. Ik wil
benadrukken dat de SER-ladder wel degelijk is toegepast. Er wordt daardoor ongeveer 500 hectare minder bedrijventerrein aangelegd. In de
kwestie Moerdijk moet je praten over de segmentering van typen
bedrijventerreinen. Je kunt op het terrein rond het Shell-terrein niet
zomaar een categorie bedrijven zetten die niet valt in de categorie van de
chemische bedrijvigheid. Logistiek zit bijvoorbeeld in een andere hoek.
Vanwege die segmentering kun je niet alles zomaar bij elkaar zetten. Wij
hebben het optimale gedaan in het kader van de SER-ladder om wat wij
konden bundelen te bundelen. Daarom verschillen wij van mening over
de mate waarin optimaal gebruik is gemaakt van het gebied rond Moerdijk.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De SER-ladder is toch objectief? De
minister heeft het over die vieze chemische bedrijven, maar het CPB
verwacht echter dat in die sector na 2020 een krimp zal plaatsvinden. Wij
zitten nu in een economische recessie en dat zal de minister toch bij
moeten houden?
De voorzitter: U zit nu wel een tikkeltje het debat van vorige keer over te
doen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik krijg er gewoon een zeer onbevredigend antwoord op en daar is een tweede termijn voor.
De voorzitter: Nee, wij hebben over het onderdeel bedrijventerreinen al
twee termijnen gehad.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De minister begint zelf over de
SER-ladder.
De voorzitter: Ja, omdat u het vroeg. Als onafhankelijk scheidsrechter
kijk ik toch iets meer naar mevrouw Van Gent op dit moment. De minister
gaat er nog even kort op in en daarna vervolgt zij haar betoog.
Minister Cramer: Moet ik over de toekomst van de chemie spreken? Dat
gaat mijns inziens buiten dit AO. Het gebied rond Moerdijk, waar Shell nu
gevestigd is, heeft in ieder geval voor de komende tijd in het kader van de
ruimtelijke ordening een bestemming in categorie 5: chemische bedrijven.
Dat blijft voorlopig zo.
Mevrouw Vermeij vroeg of Emmen onder de 23 Nota Ruimteprojecten valt
of uit dat budget kan worden gefinancierd. Wij financieren 23 projecten in
het kader van het Nota Ruimtebudget; niet meer. Emmen is wel opgenomen in het MIRT-projectenboek. Het wordt dus wel degelijk meege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

19

nomen in de programmering. De regio neemt met name in de uitwerking
van het initiatief het voortouw. Daarover zullen wij uiteraard met de regio
spreken. Het is allereerst een regionaal project. Het Nota Ruimtebudget
moeten wij reserveren voor ruimtelijke opgaven die van nationaal belang
zijn, maar wij zullen bekijken hoe wij met de interessante regionale
opgaven omgaan. Dat hangt natuurlijk ook samen met de vraag hoeveel
budget er in de toekomst is voor allerlei nieuwe ruimtelijke projecten.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Ik hoor twee mooie berichten. Ten eerste de
glasheldere uitspraak van de minister over bedrijventerrein Quatrebras.
Ten tweede blijkt Emmen nu opgenomen te zijn in het MIRT-projectenboek. Dat is nieuws, want dat was het eerst niet. Als het in het MIRTprojectenboek is opgenomen, is het ook niet een louter regionaal project.
Alles wat in het MIRT staat is namelijk ook van nationaal belang.
Minister Cramer: Dit heeft te maken met het feit dat ik al weet dat het in
2009 in het MIRT wordt opgenomen.
De voorzitter: Dus het feest in het dierenpark moet toch nog even
wachten.
De heer Van Heugten (CDA): Emmen is de tweede stad van het noorden.
De minister noemt dit een groot regionaal project. Als ik het echter vergelijk met projecten die wel een nationaal belang hebben en in het MIRT
zitten zoals de Scheveningse boulevard en Stadshavens Rotterdam, zie ik
niet wat het verschil is tussen dit uitdagende project in Emmen en die
eerdergenoemde projecten.
Minister Cramer: Het komt in het MIRT. In het Nota Ruimtebudget willen
wij de nadruk leggen op nationale projecten die uitstraling hebben; dat
kunnen dus ook regionale projecten zijn. Ik geef de heer Van Heugten wel
gelijk als hij zegt dat Emmen een aantrekkingskracht heeft op de hele
regio. Het is dus misschien niet alleen maar heel strikt een regionaal
projectje. Wij komen daarover nog te spreken in de toekomst. In het MIRT
worden ook regionale projecten opgenomen. Wij zullen ook in het kader
van de investeringsagenda duidelijke richtlijnen voor de besteding van die
gelden aan de Kamer doen toekomen. Het is vooral de vraag welk type
projecten je in het kader van de Nota Ruimte gaat financieren. Het moet
een meerwaarde hebben ten opzichte van wat wij via andere, meer sectorale, bestedingen kunnen financieren.
Mevrouw Vermeij vroeg of projecten als de Zuidplaspolder misschien
vervallen in verband met de kredietcrisis. Wat mij betreft is het juist noodzaak om een aantal van dit soort projecten in de benen te houden. Die
kunnen met nationaal geld zorgen voor werkgelegenheid en versterking
van de bouwsector. Dat is juist mooi meegenomen. Ik zie geen reden om
de projecten te laten vallen in verband met de kredietcrisis. Ik denk dat
mevrouw Vermeij eigenlijk weer wil discussiëren over het aantal
woningen in de Zuidplaspolder. Ik zie dat mevrouw Van Gent zit te
knikken. Wij hebben daar eerder al over gesproken. Er is discussie over
hoeveel je in de regio Rotterdam wilt bundelen en waarom wij naar de
Zuidplaspolder zouden uitwijken. Er is een keuze gemaakt. Het hele
gebied rond de Zuidplaspolder wordt opgeknapt en de verrommeling,
waar ik tegen strijd, wordt teruggedrongen doordat wij verspreid glas
opruimen en een aantal natuurprojecten gaan opzetten. Er komt echt
verbetering in die regio. Niet in alle opzichten, misschien, en daarom komt
de Kamer erop terug. Maar wij gaan dus door met de Zuidplaspolder, en
in verband met de kredietcrisis moeten wij daar juist een versnelling aan
geven en zetten wij daarvoor overheidsgeld in.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Wij hebben de afgelopen weken enkele hoorzittingen gehad, mede in het kader van WWI en het verstedelijkingsbeleid.
Wij krijgen grote noodsignalen uit Rotterdam over wat daar gebeurt. Als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

20

wij die stad willen redden – ik druk mij nu extra pathetisch uit – is het dan
handig om 7000 woningen voor middeninkomens in een nabij gelegen
polder te zetten? Wij moeten die gezinnen juist voor de stad behouden.
Wat de verrommeling betreft: ik zou daar graag eens met de minister een
werkbezoek afleggen. In het kader van de Zuidplasprojecten worden daar
nu vlak langs de weg kassen neergezet. Daar kan straks geen fietser of
voetganger meer langs. Je komt Rotterdam niet meer uit en het wordt er
met dit project ook niet mooier op. Ik beschouw het nog steeds als een
historische misser dat wij dit gaan doen.
De voorzitter: Commissieactiviteiten samen met de minister doen wij
nooit. Partijpolitieke uitjes moet u zelf regelen.
Minister Cramer: De discussie over de Zuidplaspolder loopt al lang. Het
standpunt van het College van Burgemeester en Wethouders van
Rotterdam komt overeen met wat ik gezegd heb. B en W hebben zich zeer
duidelijk voor de Zuidplaspolder uitgesproken. Zij hebben ook heel
nadrukkelijk aandacht gevraagd voor herstructurering binnen Rotterdam
zelf. Wij zijn niet voor niets heel actief bezig met stadshavens. Je kunt wel
terugredeneren en je afvragen of wij destijds andere keuzen hadden
moeten maken, maar dat is een gepasseerd station. Wij gaan door en
deze knopen zijn doorgehakt.
De heer Van Leeuwen (SP): Ik kan mij nog herinneren dat de minister de
Zuidplaspolder geen goed plan vond, maar het een week later op een
bijeenkomst met projectontwikkelaars ineens wel een goed plan vond. Dat
vond ik vreemd. Ik ben het met mevrouw Vermeij eens dat het nu om het
stellen van prioriteiten gaat. Het is een gigantische operatie, het is langetermijnwerk en er moet van alles gebeuren, terwijl het nu van belang is
om het weinige beschikbare rijksgeld zo slim te investeren dat er ook echt
een impuls vanuit gaat. Zo’n besluit is met die argumenten best te
heroverwegen. Nog los van de argumenten voor gecentraliseerde glasbouw kun je ook besluiten dat het geen goed idee is om daar aan de slag
te gaan. Ik wil dat graag aan de minister meegeven.
Minister Cramer: Ik zeg niets nieuws als ik het weer herhaal. Ik heb
gezegd wat ik heb gezegd.
Het kabinet heeft nog geen standpunt ingenomen over het advies dat net
van de VROM-raad is binnengekomen voor de regionale verevening
waarin gepleit wordt voor de wijziging van de afdeling grondexploitatie in
de Wro. Ik vind het een heel interessant advies. Wij zitten met de vraag
hoe wij meer kunnen verevenen, want wij willen onze financiën meer
steken in herstructurering en minder in de exploitatie van nieuwe
terreinen. Dit zou een heel goed extra middel kunnen zijn; de heer Noordanus heeft dit ook gezegd. Het geldt ook voor de woningmarkt. In eerste
instantie heb ik de neiging om te zeggen: interessant, en wat kunnen wij
doen om het uit te werken? Maar er zitten veel haken en ogen aan. Ik wil
eerst alles op een rij zetten en daarna op het advies terugkomen met een
doordachte reactie.
Enkele vragen over het Nota Ruimtebudget heb ik al beantwoord dus ik
kan daar nu kort over zijn. De heer Van Heugten vroeg of ik inzicht kon
geven in de financiële middelen voor de periode 2014–2020 en of ik het
Nota Ruimtebudget kan doortrekken. Mijn inzet is er volop op gericht om
dat voor elkaar te krijgen. Het is essentieel om dat wat wij in gang hebben
gezet te kunnen continueren en te versterken. Het moet absoluut in de
voorjaarsnota terugkomen. Ik zal er echt alles aan doen om te zorgen dat
het gerealiseerd wordt, want dat is wezenlijk. In het kader van het MIRT
hebben wij een langetermijnfasering: die geldt wel voor de transportkant,
maar voorlopig niet voor de ruimte- en woningontwikkelingkant. Dat kan
niet, want zo kun je echt niet plannen en ruimtelijk geen investerings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

21

plannen voor de lange termijn maken en dat is wel noodzakelijk voor de
ruimtelijke ordening. Ik ben het 110% met de heer Van Heugten eens en ik
zet me er met alles wat ik kan voor in.
De voorzitter: Wanneer komt uw reactie op het VROM-advies?
Minister Cramer: Over enkele maanden. Laten wij zeggen in mei.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Wij hebben binnenkort een hoorzitting en een
notaoverleg over Randstad 2040. Wij hebben daarvoor een agenda
waarbij dit VROM-Raadadvies erg van belang is voor het binnenstedelijk
bouwen en verstedelijking. Wij zouden het zeer op prijs stellen om in een
heel vroeg stadium al een reactie van de minister op dit advies te
ontvangen.
Minister Cramer: Ik kan geen ijzer met handen breken. Het is een complex
advies. Ik durf daar echt niet zomaar «ja» op te zeggen, hoe graag ik het
ook zou willen, want ik wil ook graag door. Ik snap dat mevrouw Vermeij
het meteen wil meenemen. Ik zal mijn uiterste best doen om zo snel
mogelijk met mijn reactie te komen. Wij moeten dat wel in het kabinet
afstemmen omdat het een wezenlijk onderwerp is. Het is lastig om hier
zomaar op in te gaan. Ik zal mijn uiterste best doen om te bekijken wat wij
kunnen doen voor de behandeling van de Structuurvisie Randstad 2040.
Die eerste reactie kan nog niet het kabinetsadvies zijn.
Voor de huidige Nota Ruimtebudgetten zijn 23 projecten geselecteerd en
daar worden geen nieuwe projecten meer aan toegevoegd. Voor de
nieuwe projecten zal ik mij inzetten voor een verlenging van het Nota
Ruimtebudget.
Mevrouw Vermeij vroeg naar de resterende gelden. Het resterende bedrag
is 582 mln. De Kamer is daarover en over de stand van zaken al geïnformeerd. Ik heb vorige keer ook al gezegd dat ik de Kamer up to date zou
houden over alle toekenningen en dergelijke. In lijn met de motie zal ik
alles in het werk stellen om die Nota Ruimtebudgetten te verlengen; daar
moeten wij naartoe.
De heer Van Heugten vroeg of het opschiet met de twaalf projecten. Ik ben
het met hem eens en wij moeten daarover snel beslissen. We zijn in
gesprek met die gemeenten en dat loopt voortvarend. Ik vind dat het rond
de Voorjaarsnota rond moet zijn. Ik wil de Kamer hierover zo snel mogelijk
berichten.
De heer Van Heugten (CDA): Ik heb gevraagd of de minister binnen een
maand een update kan geven over wat het perspectief is en in welk
stadium die projecten verkeren. Nu is het een zwarte doos en de voorjaarsnota komt pas in april of mei. Ik zou het op prijs stellen als de
minister toezegt dat zij een updatebrief over deze twaalf projecten stuurt.
Minister Cramer: Akkoord, dat zal ik doen.
Mevrouw Wiegman vroeg of de ruimtelijke investeringsagenda die wij
opstellen wel goed gekoppeld zou worden aan de investeringsagenda’s
van de provincies. Dat spreekt voor zich. Dat moet uiteraard het geval zijn.
De overheden moeten niet langs elkaar heen werken, maar hun krachten
bundelen, ook in termen van geld.
Mevrouw Neppérus en de heer Van Leeuwen stonden stil bij de radarproblematiek. Het is goed dat dit wordt aangekaart. De windenergieontwikkeling op land verloopt beter dan voorheen; wij bundelen alle
krachten. De provincies gaan vanmiddag met het Rijk een overeenkomst
sluiten over wat er gerealiseerd gaat worden. Op land hebben wij te
maken met de radarproblematiek. Ik heb daarover indringende
gesprekken met de staatssecretaris van Defensie. Vergeleken met andere
landen hebben wij een tamelijk strikt regime. Dat heeft te maken met de
veiligheid. Wij leggen nu alles bij elkaar om te bezien wat wij soepeler
kunnen interpreteren. Het is wel heel moeilijk om nog ergens een windtur-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

22

bine te plaatsen als ik al die roze cirkels op de kaarten zie. De staatssecretaris van Defensie is zich daarvan zeer bewust. Wij hebben er nu al vijf
projecten uitgelicht waarvan het raar zou zijn als die niet door zouden
kunnen gaan. Bij nadere toetsing bleek een aantal daarvan toch door te
kunnen gaan. Over één project spreken wij nog. Wij hopen dat die
projecten in ieder geval zo snel mogelijk gerealiseerd kunnen worden.
Ook de andere projecten gaan wij samen met de veiligheidsdienst
bekijken om hun criteria onder de loep te nemen. In april hebben wij daar
denk ik uitsluitsel over.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Dank voor deze toezegging om soepel naar de
praktijk te kijken. Het ging niet alleen om windmolens, maar ook om hoogbouw. Een flink aantal gemeenten heeft te maken met een beetje idiote
contouren van een starre staatssecretaris van Defensie.
Minister Cramer: Ik wist van tevoren niet dat ik mij als minister alle
details eigen zou moeten maken van radar en hoogbouw. Het radarsysteem dat Nederland gebruikt, kan niet om de hoek kijken. Alles wat een
obstakel is, dus hoogbouw of een windmolen, vormt al een probleem. De
staatssecretaris van Defensie ziet ook duidelijk dat wij er iets mee moeten.
Dit speelt niet alleen bij VROM, maar wordt kabinetsbreed gedeeld omdat
het voor velen belangrijk is om bepaalde ontwikkelingen mogelijk te
maken.
De heer Van Leeuwen en de heer Van Heugten hebben naar Auroux
gevraagd. Hun boodschap was dat het wel complex is, maar dat wij het
niet complexer moeten maken dan noodzakelijk is. Wij moeten niet
roomser dan de paus zijn. Dat zijn wij soms in Nederland, uit angst dat er
iets gebeurt. Nu moeten wij de teugels niet helemaal laten vieren, maar
wij moeten niet meer doen dan noodzakelijk is. Ik ga er vooralsnog van uit
dat wij aan de praktijk moeten toetsen wat echt in acht genomen moet
worden. Als wij hiermee gaan werken, krijgen wij geen absolute zekerheid
dat er nooit meer een foutje gemaakt wordt. Wij hebben voor de
gemeenten een nieuwe versie van de reiswijzer gemaakt die gericht is op
het omgaan met deze problematiek in het kader van gebiedsontwikkeling
en pps-constructies. Door die reiswijzer kunnen wij het simpel uitleggen,
want zo’n Auroux-arrest met bijbehorende wetgeving is voor gemeenten
niet gemakkelijk te interpreteren. Wij versimpelen het en proberen die
richtlijnen zo goed mogelijk te communiceren.
De heer Van Leeuwen (SP): Ik heb die reiswijzer van pps-constructies wel
eens gezien en er wel eens eerder opmerkingen over gemaakt. Is de reiswijzer naar aanleiding van dit arrest bijgesteld?
Minister Cramer: Nee, er wordt nu een nieuwe versie gemaakt op grond
van dit arrest.
De heer Van Heugten (CDA): Kan de minister aangeven wanneer die
reiswijzer wordt gemaakt? Een heleboel gebiedsonderhandelingen
moeten nu weer wachten tot die reiswijzer er is, terwijl de oude reiswijzer
heel helder was. Wij moeten er niet te veel aan peuteren. Ik zou graag zien
dat de minister zegt dat gebiedsonderhandelingen gewoon kunnen doorgaan en dat zij anders aangeeft op welke termijn de nieuwe reiswijzer
beschikbaar is.
Minister Cramer: Dat zal in april zijn; dat is mijns inziens redelijk snel.
Mevrouw Neppérus en de heer Van Leeuwen vroegen naar het GOB. Het
GOB voert namens het Rijk grootschalige ruimtelijke investeringen en
projecten uit. Het ontwikkelt de business case en onderhandelt met decentrale partijen. Daarna wordt het losgelaten en verloopt het proces volgens
de reguliere organen. Het GOB ontwikkelt zelf geen regionale structuur-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

23

visie want het is een uitvoerende organisatie. De regionale structuurvisie
komt bij provincies en regionale samenwerkende gemeenten vandaan.
Het is bij het ministerie van Financiën en niet bij VROM ondergebracht
omdat het onder mijn leiding valt, want het is een ambtelijk
opdrachtgeverberaad. Omdat Financiën een belangrijk deel van het
uitvoeringsinstrumentarium onder zijn verantwoordelijkheid heeft en veel
ervaring heeft met dit soort zaken, is het bij Financiën ondergebracht. Het
heeft dus niets te maken met de inhoudelijke sturing.
De voorzitter: Ik zie dat mevrouw Vermeij nu eigenlijk het woord wil,
maar ik zou dit onderwerp eigenlijk willen pakeren, er is ook een schriftelijk overleg over dit onderwerp met de regering, de minister van Financiën
is er niet bij en niet iedereen weet dat wij dit verder uitdiscussiëren. Het
lijkt mij dus niet zo’n goed idee om er nu verder op in te gaan.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Goed, dan bewaar ik mijn vraag.
Minister Cramer: De heer Van Leeuwen vroeg wie verantwoordelijk is
voor de actualisering van de bestemmingsplannen. Dat is de verantwoordelijkheid van de gemeenten. De toetsing van die plannen geschiedt door
de VROM-inspectie.
Dit waren de vragen die mij gesteld zijn.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Een van mijn vragen is niet beantwoord. Ik heb gevraagd of de minister bereid is om dat alternatieve tracé
voor de Centrale As te bekijken.
Minister Cramer: Nee..
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Waarom niet?
Minister Cramer: Die vraag heb ik beantwoord. De besluitvorming over
de Centrale As heeft plaatsgevonden en staat wat mij betreft niet meer ter
discussie.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter...
De voorzitter: Nee, mevrouw Van Gent. Wij gaan hier niet verder over
door. Deze vraag is al zo vaak beantwoord dat ik het zelfs zou kunnen
doen. Wij laten het hierbij.
Wij zijn aan het einde van dit algemeen overleg gekomen. Ik dank de
minister, de medewerkers, het publiek en de Kamerleden.
De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,
Koopmans
De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
Jager
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Tichelaar
De voorzitter van de algemene commissie voor Wonen, Wijken en Integratie,
Van Gent
De griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,
Van der Leeden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 435, nr. 229

24