Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 765

Kwaliteit van zorg

34 104

Langdurige zorg

Nr. 361

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 februari 2019
Donderdag 7 februari a.s. spreken we over de ouderenzorg. Een belangrijk
element in dat kader is het Programma Langer thuis. In deze brief wil ik u
meenemen in een aantal belangrijke ontwikkelingen binnen de actielijnen
van dit programma. Deze brief zend ik u voor actielijn 3, Wonen, mede
namens de Minister van BZK. Maar ik begin met de Raad van Ouderen.
Voorts voldoe ik aan verschillende toezeggingen aan Uw Kamer. Het
betreft de volgende:
U Tijdens het notaoverleg over de Zorgbuurthuizen (Kamerstuk 34 849,
nr. 9) heb ik u toegezegd om de stimuleringsregeling wonen en zorg
toe te zenden voordat deze zou worden gepubliceerd. Deze regeling is
bijgevoegd1.
U Ook wordt in deze brief aangegeven hoe invulling wordt gegeven aan
twee gewijzigde moties van het Kamerlid Krol. De eerste betreft het
verzoek er bij de gemeenten op aan te dringen een proportioneel deel
van de nieuw te bouwen woningen te bestemmen voor seniorenhuisvesting.2 De tweede verzoekt de regering er bij de gemeenten op aan
te dringen met de woningbouwcorporaties afspraken te maken om een
proportioneel deel van de bestaande sociale huurwoningen leeftijdsbestendig te renoveren.3
U Daarnaast ga ik in op de leegstand van verzorgingshuizen, naar
aanleiding van de toezegging aan het Kamerlid Agema die ik heb
gedaan tijdens het notaoverleg Lachend Tachtig (Kamerstuk 34 948, nr.
9).
U Verder geef ik een reactie op het onderzoek van Patiënten Federatie
Nederland (PFN) over »Mijn kwaliteit van leven» en de kosten die
mantelzorgers moeten maken naar aanleiding van de vraag van het
Kamerlid Geleijnse hiernaar.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 32 847, nr. 398
3
Kamerstuk 32 847, nr. 399
2

kst-31765-361
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 361

1

U Ten slotte zal ik aangeven hoe ik uitvoering geef aan de motie
Renkema-Ellemeet4 waarin ik word opgeroepen onderlinge uitwisseling van regionale samenwerking rondom kwetsbare ouderen te
bevorderen.
Advies Raad van Ouderen
Ik ben voornemens voor de zomer een landelijke campagne te starten met
als doel de beeldvorming over ouderen en ouder worden in positieve zin
te veranderen. De betrokkenheid van ouderen bij de stappen die we zetten
met het Pact voor de ouderenzorg is van groot belang. Ik heb de Raad van
Ouderen daarom gevraagd om een advies uit te brengen over de invulling
van de campagne over waardering van ouderen die in het regeerakkoord
is opgenomen. In de bijlage bij deze brief treft u het advies van de Raad
van Ouderen aan5. De raad adviseert om onderzoeksrapporten te
betrekken die gaan over beeldvorming van ouderen, om aandacht te
besteden aan de diversiteit onder ouderen en om het beeld dat ouderen
over zichzelf hebben te betrekken. Een belangrijk advies van de Raad is
dat ouder zijn een nieuwe, volwaardige fase in het leven is. Het zijn dus
niet alleen gebreken en ongemakken, maar juist ook veel kansen en
mogelijkheden. Ouderen zijn van betekenis. Omdat ouder worden nieuwe
levensaspecten met zich mee brengt, is het ook goed om je daarop voor te
bereiden. Ik gebruik deze adviezen in de uitwerking van de campagne.
Recent heeft bijvoorbeeld een co-creatie sessie plaatsgevonden met de
Raad, het campagnebureau en een wetenschapper die veel weet over
beeldvorming over ouderen. Ik betrek de Raad van Ouderen bij de verdere
uitwerking van de campagne.
Stand van zaken Programma Langer Thuis: algemeen
Na de vaststelling van het Plan van Aanpak op 1 november 2018, wordt in
het programma Langer Thuis nu gewerkt aan verdere implementatie en
borging van de verschillende acties.6 Het programma kent een grote
variëteit aan maatregelen en er is een brede groep partners betrokken. Ik
ervaar bij de partners goede wil om vaart te maken. We voelen een
gezamenlijke urgentie om de kwaliteit van ondersteuning en zorg voor
ouderen thuis te verbeteren. Er is hard gewerkt om verschillende
maatregelen dit voorjaar gereed te hebben. Ik noem de stimuleringsregeling E-health, het aanstellen van een landelijk aanjager respijtzorg en de
stimuleringsregeling wonen en zorg.
Voor een belangrijk deel ligt de opgave van het programma Langer Thuis
op lokaal en regionaal niveau: zorgverleners, zorgaanbieders, sociale
wijkteams, welzijnswerkers, gemeenten, woningcorporaties en verzekeraars zijn hierbij aan zet, samen met ouderen zelf. Het programma Langer
Thuis ondersteunt hen hierbij en helpt te versnellen. We doen dit door:
– voor partijen in de regio zichtbaar te maken welke ondersteuning zij
kunnen krijgen en welke goede lokale en regionale voorbeelden er zijn.
Hiertoe wordt onder meer een website ontwikkeld. Het is mijn ambitie
om de website en bijbehorende communicatiestrategie dit voorjaar
gereed te hebben.
– een aanpak waarmee ik het onderling leren tussen regio’s en de
inrichting van een vraagbaakfunctie kan faciliteren. Hiertoe voer ik een
verkenning uit samen met vertegenwoordigers uit enkele regio’s
(Rotterdam, Drenthe, Eindhoven, Amsterdam, Den Haag) en vertegenwoordigers van ROS-organisaties die in diverse regio’s actief zijn.
Hiermee voer ik de motie-Renkema/Ellemeet uit.
4

Kamerstuk 34 948, nr. 4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
6
Kamerstuk 31 765, nr. 349
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 361

2

–

–

Daarnaast bevat het Programma Langer Thuis diverse kennis- en
pilotprogramma’s waarin samen met de lokale partijen de beste
voorbeelden worden ontwikkeld, verrijkt, verzameld en verspreid. Wat
betreft stimuleren en ondersteuning doe ik dat via de twee genoemde
stimuleringsregelingen. Ook ondersteun ik gemeenten en corporaties
bij de opgave om ouderen geschikt te laten wonen.
voor het bespreken van knelpunten per actielijn diverse bestuurlijke
overleggen in te richten, waar knelpunten die ondanks alle hulp en
ondersteuning niet regionaal of lokaal kunnen worden opgelost,
worden geagendeerd zodat ze kunnen worden aangepakt.
VWS als partner te verbinden aan regionale samenwerkingsagenda’s.
VWS kan goede praktijkvoorbeelden uit de betreffende regio landelijk
delen, de beleidsinzet en ondersteuningsmogelijkheden van VWS
toelichten en, waar mogelijk, gezamenlijk thema’s of knelpunten die
spelen helpen oplossen binnen de bestaande wettelijke kaders.

Om de voortgang van het programma te volgen heb ik het RIVM gevraagd
de monitor van het programma uit te voeren. Voor de zomer ontvangt u
de eerste rapportage hiervan, met daarbij ook een nulmeting. Aan de
hand hiervan kunnen de effecten van het programma nader gevolgd
worden.
Actielijn 1 Goede zorg en ondersteuning thuis
Kern van actielijn 1 is het creëren van een samenhangend ondersteunings- en zorgaanbod, dat goed is afgestemd op de individuele (sociale en
medische) behoeften en wensen van ouderen. Zo worden ouderen in staat
gesteld thuis te wonen zo lang het kan en mensen dit willen. De basis zou
moeten bestaan uit de huisarts en de wijkverpleegkundige in nauwe
samenwerking met zorgverleners in het sociale domein. Onderdeel van dit
netwerk zijn samenwerkingsafspraken met apotheker, sociaal team,
specialist ouderengeneeskunde, medisch specialisten en andere disciplines (bijvoorbeeld de fysiotherapeut). Om tot deze afspraken te komen
zijn zorgverzekeraars en gemeenten nodig om randvoorwaarden op
gebied van mensen, middelen, ICT en kennis te borgen.
Het programma Langer Thuis zet daarom in de samenwerking tussen
gemeenten en zorgverzekeraars in de regio te versterken. Gemeenten en
zorgverzekeraars werken aan een gezamenlijk plan dat onder meer ingaat
op hoe zij de samenwerking in de regio de komende tijd kunnen
versterken en borgen en hoe zij goede voorbeelden en kennis kunnen
delen en opschalen
Vanuit Programma Langer Thuis wordt de Stimuleringsregeling E-health
Thuis (SET) opengesteld. U bent hier apart per brief over geïnformeerd.
Met deze regeling wil ik een impuls geven aan innovatieve en digitale
zorg. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om valsensoren, elektronische
sleuteloplossingen, wondverzorging op afstand, communicatieplatforms
tussen professionals onderling en de cliënt, leefstijlmonitoring, maar ook
technologie die een mantelzorger in staat stelt op afstand in de gaten te
houden hoe het met zijn naaste gaat. De regeling heeft als doel om
e-health toepassingen die ondersteuning of zorg faciliteren voor cliënten
met een chronische ziekte of beperking en die thuis wonen, op te schalen
en te borgen. Zo kunnen zij langer zelfstandig thuis wonen. De inzet van
E-health kan voor veel ouderen met een chronische ziekte of beperking
van betekenis zijn met een goede kwaliteit van leven zelfstandig te kunnen
blijven wonen. Het draagt bijvoorbeeld bij aan veiligheid, sociale
contacten en meer integrale ondersteuning en zorg.
Vanuit het Plan van Aanpak Zorg voor Kwetsbare ouderen van dertien
koepel-organisaties uit het medisch en sociaal domein, leggen partijen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 361

3

komende twee maanden de laatste hand aan een handreiking over het
bieden van persoons-gerichte, proactieve en samenhangende ondersteuning en zorg aan thuiswonende kwetsbare ouderen. De handreiking
beschrijft in een 6-stappenplan wat de zorg voor kwetsbare thuiswonende
ouderen betekent en geeft tips en suggesties hoe deze zorg kan worden
geboden. De handreiking is daarmee een tool waarmee professionals in
de wijk direct aan de slag kunnen om de ondersteuning en zorg voor
kwetsbare ouderen in te vullen. Om professionals hierbij te faciliteren
bevat de handreiking ook aanbevelingen hoe de ondersteuning en zorg op
regionaal niveau georganiseerd kan worden en welke knelpunten
landelijke opgelost kunnen worden. Naar verwachting kan de handreiking
in het tweede kwartaal van 2019 bestuurlijk worden vastgesteld.
Wij ondersteunen professionals om op wijkniveau als één team rondom
de oudere samen te werken. Via het programma Langdurige Zorg en
Ondersteuning van ZonMw stelt VWS de komende jaren 3 miljoen euro
per jaar beschikbaar om netwerken integrale ondersteuning en zorg voor
ouderen te faciliteren, door te ontwikkelen en te borgen. Eind januari 2019
wordt een eerste subsidie-oproep opengesteld. Startende netwerken
kunnen hiermee proces-ondersteuning krijgen bij de verdere doorontwikkeling van hun samenwerking. Bestaande netwerken kunnen ondersteuning krijgen zich te verbreden met nieuwe partners, inhoudelijk verder
te ontwikkelen bijvoorbeeld met behulp van tools, zoals een dashboard, of
te werken aan duurzame borging van de samenwerking binnen de
bestaande werkstructuren. In oktober 2019 zal – op basis van de
ervaringen met de uitgevoerde trajecten op landelijk, regionaal en lokaal
niveau – een tweede subsidieoproep worden geopend. Zo werken we
ernaar toe dit jaar 60 netwerken integrale ouderenzorg te versterken. Dit is
tevens een voorbeeld, waarbij ik rekening houd met het advies «zelfredzaamheid van ouderen» van de Gezondheidsraad. Ik verwijs verder naar
de bijlage voor mijn nader uitgewerkte reactie op het advies van de
Gezondheidsraad7.
Actielijn 2: mantelzorg en vrijwilligers
Mantelzorgers kunnen de zorg incidenteel overdragen, kortdurend of
structureel. Op die manier krijgt de mantelzorger even time out en kan op
adem komen. Toch zien we dat respijtzorg niet goed aansluit bij de
wensen van de mantelzorger of de oudere. Daarom is van uit Langer
Thuis een landelijk aanjager respijtzorg aangesteld. Mevrouw Clémence
Ross-Van Dorp, voormalig Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport, gaat het komende jaar aan de slag om samen met gemeenten,
zorgverzekeraars en zorgaanbieders de respijtzorg te verbeteren voor
mantelzorgers en degene die zij ondersteunen. Haar opdracht is:
1. samen met de gemeenten, zorgverzekeraars en zorgkantoren in kaart
brengen wat respijtzorg precies is en hoe respijtzorg in brede zin
geregeld is (van dagbesteding tot intensieve logeerzorg) te beginnen
in de krimpgebieden;
2. de behoefte naar vormen van respijtzorg onder mantelzorgers
inventariseren;
3. in kaart brengen met gemeenten en zorgverzekeraars hoe respijtzorg
nu wordt ingekocht en hoe het gebruik/de vraag ernaar is;
4. verbeteringen voor te stellen over hoe respijtzorg beter kan;
5. gemeenten en zorgverzekeraars stimuleren dat de voorgestelde
verbeteringen ook overgenomen worden (aanjaagfunctie);
6. voorstellen doen hoe partijen beter van elkaar kunnen leren op basis
van de werkzame elementen van goede respijtzorg.

7

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 361

4

Logeerzorg kan zo’n vorm van respijtzorg zijn. Er worden vanuit de
Zorg-verzekeringswet (Zvw), Wet langdurige zorg (Wlz) en Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo) vormen van tijdelijk verblijf
geboden, maar een structurele vorm van logeerzorg voor senioren
ontbreekt volgens de notitie «Logeerzorg» van de leden van uw Kamer
Bergkamp en Hermans. Op voorstel van deze partijen gaan we daarom
starten met pilots logeerzorg. Er is een quickscan uitgevoerd door
Platform 31 die verder inzicht biedt in hoe het landschap van de
logeerzorg eruit ziet, welke vormen van logeerzorg bestaan en welke
knelpunten er op dit moment zijn. Zo is er onvoldoende coördinatie voor
de toeleiding en zijn er knelpunten om tot een businesscase te komen op
basis van de Zvw en Wmo. Daarom wordt ervoor gekozen bij de pilots te
focussen op de doorontwikkeling van logeerzorg vanuit de Wmo.
Logeerzorg is daarbij iets anders dan eerstelijnsverblijf, omdat logeren
een sociale en geen medische noodzaak kent die vergoeding vanuit de
Zvw zou rechtvaardigen. De 10 pilots die starten in april 2019 gaan verder
antwoord op geven op de ervaren knelpunten.
Mantelzorgers hechten veel waarde aan het contact met andere mantelzorgers om zo hun zorgen te kunnen delen en elkaar te kunnen inspireren.
De afgelopen maanden zijn diverse regionale bijeenkomsten geweest in
het kader van de documentaire «Moeder aan de lijn», opgezet door New
Amsterdam Film Company en omroep Human. De documentaire
fungeerde als steen in de vijver en door de bijeenkomsten die mede door
VWS werden georganiseerd gingen mantelzorgers met elkaar in gesprek
over de emotionele beleving van de zorg voor naasten. Het is gericht op
vermindering van het risico op overbelasting en handelingsperspectief te
bieden. Met ongeveer 100 bezoekers per bijeenkomst bleek de noodzaak
te spreken met anderen over de beleving van mantelzorg zeer groot.
Het Kamerlid Geleijnse heeft gevraagd om een schriftelijke reactie op het
onderzoek van Patiënten Federatie Nederland (PFN) over »Mijn kwaliteit
van leven» en de kosten die mantelzorgers moeten maken.
Naar schatting verlenen 850.000 mantelzorgers langdurig en intensief
mantelzorg (langer dan 3 maanden en meer dan 8 uur per week). Dat daar
ook kosten bij komen kijken is begrijpelijk. Zorgelijk wordt het als mensen
die kosten niet op kunnen brengen en toch mantelzorgen. Zo heeft
MantelzorgNL (voorheen Mezzo) een factsheet gemaakt over de financiële
gevolgen voor het mantelzorgen. We moeten daarom gezamenlijk
(gemeenten, zorgverzekeraars en rijksoverheid) mantelzorgers wijzen op
de (financiële) mogelijkheden die bestaan voor ondersteuning. Ook op
lokaal niveau zijn veel mogelijkheden die kunnen bijdragen aan een
tegemoetkoming in de gemaakte kosten en waar veel mantelzorgers niet
van op de hoogte zijn:
C sommige gemeenten geven parkeervergunningen af voor mantelzorgers;
C mensen kunnen een OV-begeleiderskaart aanvragen als zij voor
iemand zorgen die niet zelfstandig kan reizen;
C sommige gemeenten vergoeden reiskosten voor mantelzorgers met
een bijstandsuitkering;
C als degene voor wie men zorgt gebruik maakt van Valys, mag hij of zij
gratis een begeleider meenemen;
C woont men samen met degene die men verzorgt? Als deze persoon
voor langere tijd opgenomen is in een instelling, dan kunnen de
reiskosten voor het ziekenbezoek mogelijk afgetrokken worden van de
specifieke zorgkosten.
Lokaal maatwerk staat voorop. Het is van belang eenduidig en helder
hierover naar mantelzorgers te communiceren. Dat gaan we samen verder
vormgeven met gemeenten, verzekeraars, maar ook de landelijk aanjager
respijtzorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 361

5

Ik heb subsidie toegekend aan het programma «Samen Ouder Worden»,
dat door vrijwilligerskoepel NOV in samenwerking met circa tien
landelijke vrijwilligers-organisaties wordt uitgevoerd. Het programma
richt zich specifiek op het bieden van een passend aanbod aan ouderen.
Binnen veertig lokale trajecten wordt onder andere gewerkt aan het
versterken van de samenwerking tussen vrijwilligersorganisaties
onderling en de samenwerking tussen vrijwilligers-organisaties en
beroepskrachten. Daarbij wordt ook ingezet op het aanbieden van meer
geschikte vrijwilligersfuncties die ouderen zelf tot op hoge leeftijd kunnen
vervullen en op het versterken van de functie van de (betaalde)
vrijwilligers-coördinator. Op de website www.nov.nl is meer informatie
beschikbaar over het programma.
Actielijn 3 Wonen
Kern van deze lijn is dat mensen geschikt moeten kunnen wonen en er
voldoende woningen en soortenwoonvormen zijn om in oud te worden.
Er is een groeiende belangstelling voor innovatieve woonvormen. De
overweldigende belangstelling voor het congres Expeditie Begonia van
het Kenniscentrum Actiz-Aedes eind 2018 dat zich richt op informatie over
innovatieve woonvormen illustreert dit. Er waren meer dan 600 deelnemers aanwezig die zo’n 350 organisaties in wonen, welzijn en zorg
vertegenwoordigden. Ook bij de prijsvraag van Who Cares van de
Rijksbouwmeester zagen we de grote belangstelling voor de ontwikkeling
van nieuwe woonvormen en toegankelijke wijken met voorzieningen op
loopafstand. Tegelijkertijd komen nieuwe woonzorgarrangementen niet
overal vanzelf tot stand.
Op verschillende manieren stimuleer en faciliteer ik, samen met de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, gemeenten en
woningcorporaties om rekening te houden met het groeiende aantal
ouderen en hun, zeer diverse, woonwensen:
– Samen met partijen geven we ruimte aan innovatieve woonzorgvormen, en stimuleren we dat ouderen worden geïnformeerd over en
ondersteund bij de verhuizing van een eengezinswoning naar een
geschikt appartement en dat wijken zodanig worden ingericht dat
voorzieningen aanwezig en bereikbaar zijn.
– De verschillende mogelijkheden en goede voorbeelden zal ik via het
kennis-programma Langer Thuis van Platform 31 onder gemeenten en
woningcorporaties verspreiden. Om deze voorbeelden op te halen
gaan de Minister van BZK en ik samenwerken met de G40. Een aantal
gemeenten gaat aan de slag met de inrichting van zowel bestaande als
nieuwe wijken zodat deze geschikt zijn voor mensen die zorg en
ondersteuning nodig hebben. Platform 31 zal de deelnemende
gemeenten ondersteunen en de leereffecten ophalen. Het programma
zal naar verwachting in maart 2019 van start gaan.
– Een ondersteuningsteam, dat zal worden ondergebracht bij de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, zal gemeenten adviseren
bij de aanpak van het ge-schikt wonen en het in kaart brengen van de
lokale opgave. Het team zal in maart of april 2019 operationeel zijn.
– In de woondeals die de Minister van BZK in januari met de gemeente
Groningen heeft gesloten is aandacht zijn voor wonen en zorg. Dat
geldt ook voor de regiodeal met Parkstad Limburg en zal bij de nog te
sluiten woondeals naar verwachting ook het geval zijn.
Via zowel het kennisprogramma, het ondersteuningsteam, het
programma Who Cares als de woondeals worden gemeenten en
woningcorporaties gestimuleerd hun beleid verder te ontwikkelen. Hierbij
komen ook vragen rondom het bestemmen van een proportioneel deel
van de nieuw te bouwen woningen voor seniorenhuisvesting en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 361

6

leeftijdsbestendige renovatie van huurwoningen aan de orde. Hiermee
geef ik invulling aan de eerdergenoemde twee moties van het Kamerlid
Krol.
De Minister van BZK en ik willen in algemene zin meer grip krijgen op de
cijfers van de ontwikkeling in woonzorgarrangementen. Wij hebben
daarom een onderzoek in gang gezet om de ontwikkeling van nieuwe
woonzorgarrangementen te kunnen monitoren. Dit zal niet eenvoudig zijn.
Vooral de vraag hoe de uiteenlopende concepten zinvol kunnen worden
afgebakend, of vervolgens tot zinvolle cijfers kan worden gekomen en of
de beschikbare bronnen daarbij aansluiten zijn vragen die in het
onderzoek aan de orde komen.
Stimuleringsregeling wonen en zorg
Als bijlage bij deze brief ontvangt u de stimuleringsregeling Wonen en
Zorg. Deze regeling heeft als doel het stimuleren van de ontwikkeling en
totstandkoming van vernieuwende, kleinschalige en geclusterde woonzorg-arrangementen voor mensen met laag- of middeninkomen met
levensloopbestendige of gemakkelijk aanpasbare woningen.
Het aanbod tussen thuis en instelling is, gezien de komende opgave,
beperkt. Vernieuwend aanbod is zeer welkom. Een belangrijk deel van de
innovatie vindt plaats bij bewonersinitiatieven en sociale ondernemers.
Omdat dergelijke kleinschalige initiatieven niet vanzelf tot stand komen en
ze een belangrijke aanvulling zijn op het bestaande aanbod, is stimulering
van deze initiatieven door de overheid gewenst. De regeling richt zich
daarmee op bevordering van deze kleinschalige initiatieven. Uit de
veldconsultatie is gebleken dat het belangrijkste knelpunt voor de
totstandkoming van kleinschalige initiatieven de financiering is. De
praktijk wijst uit dat op dit moment banken en pensioenfondsen heel
beperkt middelen ter beschikking stellen om innovatieve woonvormen
voor de doelgroep van ouderen met lagere inkomens tot stand te
brengen.
Met de regeling wordt ervoor gezorgd dat projecten tot stand komen, die
anders niet tot stand waren gekomen. Het voorstel voor de risicoregeling
is gericht op het afdekken van de risico’s die niet in de markt worden
gedekt. Banken zijn niet bereid om voor de planontwikkelfase een lening
te verstrekken, als er nog beperkt waarde tegenover staat, en zijn voor de
bouw/nafinancieringsfase in de regel bereid tot maximaal 70% van de
bouw- of verwervingskosten een financiering te verstrekken. Investeerders
vragen een hoog rendement. Hiervan is bij deze initiatieven geen sprake.
De hogere financieringskosten sluiten niet aan bij de eisen die aan deze
projecten worden gesteld – wat leidt tot extra kosten in verband met het
rekening houden met een toename van beperkingen van bewoners
(bijvoorbeeld extra vereisten met breedte deuren voor eventueel
rolstoelgebruik en levensloopbestendigheid) – in combinatie met de wens
dat de initiatieven zich richten op de lagere – en middeninkomens.
De voorliggende regeling is erop gericht dat mensen (langer) zelfstandig
kunnen blijven wonen. De regeling stimuleert de totstandkoming van
geclusterde woonvormen met levensloopbestendige of makkelijk
aanpasbare woningen. Dit kunnen zowel huur- als koopwoningen zijn, al
dan niet in combinatie met elkaar. Hierbij wordt uitgegaan van een
minimum van 5 wooneenheden en van een maximum van 40 wooneenheden. Hiermee wordt aan de ene kant de kleinschaligheid benadrukt, en
aan de andere kant kunnen zorgbuurthuizen ook van de regeling gebruik
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 361

7

Conform de motie Van Gerven8 is de regeling erop gericht dat de
woonzorgarrangementen leiden tot minder zorg en/of ondersteuning, dat
de woonzorgvormen leiden tot ontmoeting (sociale cohesie) en dat van uit
de initiatieven diensten en zorg in de omgeving goed toegankelijk zijn. De
regeling bestaat uit drie onderdelen:
1. De Staat verstrekt een subsidie voor de initiatieffase van woonzorgarrangement. Deze fase is vooral gericht op het toetsen van de
haalbaarheid van het initiatief. Hiervoor is jaarlijks 1 miljoen
beschikbaar. Hiermee kunnen naar schatting tussen de 70 en 90
plannen mee worden gesubsidieerd (maximale subsidiebedrag is
20.000 per plan).
2. De Staat stelt zich borg voor een lening in de planontwikkelfase; de
lening van banken worden voor 90% geborgd door de overheid. Met
de regeling wordt mogelijk dat tot 10 miljoen aan leningen wordt
geborgd. Per plan is de borging maximaal 200.000. Hiermee kunnen
jaarlijks minimaal 50 projecten in de planontwikkelfase worden
geborgd.
3. De Staat stelt zich borg voor een achtergestelde lening van 15% van
de stichtingskosten bij de bouwfase. Met deze extra borgstelling
wordt het voor bewonersinitiatieven en sociale ondernemers veel
eerder mogelijk om de financiering rond te krijgen. We verwachten
dat hier ca. jaarlijks 50 projecten mee zouden kunnen worden
gefinancierd. Voor 2019 zal dit mede door de lange doorlooptijd van
deze projecten lager zijn.
Werking regeling planontwikkel- en bouw- en nafinancieringsfase
Voor de planontwikkel- en bouw- en nafinancieringsfase wordt door de
bank beoordeeld of een woonzorgarrangement een lening kan krijgen.
Voordat een bank een lening kan verstrekken die wordt geborgd wordt
door de overheid, moet de bank hiertoe eerst een overeenkomst afsluiten
met de RVO.
Komende weken wordt hard gewerkt aan de voorbereidingen op de
uitvoering van de regeling met het oog op openstelling per april. Daarbij
hoort ook het gesprek met banken over onder meer hun gereedheid om
projecten te financieren met gebruikmaking van deze regeling.
Leegstand verzorgingshuizen
Tijdens de behandeling van de initiatiefnota Lachend Tachtig van
mevrouw Ellemeet, vroeg mevrouw Agema naar de leegstand van
verzorgingshuizen.
Ik ben nagegaan in hoeverre deze cijfers bestaan. Bij mijn ministerie zijn
geen leegstandspercentages bekend. Dit komt mede omdat zorgaanbieders in de sector Verpleging en Verzorging (V&V) zelf verantwoordelijk
zijn voor het beheer van hun vastgoed. Van een rapportage van Actiz in
2016 weten we wel dat ongeveer de helft van de zorgaanbieders is
overgegaan tot het verhuren van leeggekomen intramurale plaatsen.9 Zij
bieden een arrangement op basis van scheiden van wonen en zorg aan,
binnen de muren van het verpleeg-/verzorgingshuis. De meeste
aanbieders doen dit op één locatie. Het aanbieden van dergelijke
arrangementen vindt plaats zowel in gebouwen die eigendom zijn van een
woningcorporatie als in gebouwen van de zorgaanbieder zelf. Een ander
deel van de verzorgingshuizen richt zich op een zwaardere doelgroep en
transformeert richting verpleeghuis, terwijl weer een ander deel kiest voor

8
9

Kamerstuk 34 849, nr. 6
Actiz, 2016, Resultaten kwalitatieve analyse Leegstand Verzorgingshuizen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 361

8

een mix van bewoners: ouderen, jongeren en mensen die beschermd
wonen vanuit een psychische kwetsbaarheid.
Slechts weinig organisaties voorzien over te gaan tot sluiting. De
organisaties die wel sluitingsplannen hebben, vervangen deze plaatsen
meestal niet met scheiden van wonen/zorg-arrangementen, maar laten
deze vervallen. Op basis van TNO gegevens blijkt dat tot voor kort het
grootste gedeelte (ca. 2/3) van de verzorgingshuizen voor 1985 gebouwd
is.10 Deze woningen zullen naar alle waarschijnlijkheid voor een
aanzienlijk deel niet toekomstbestendig blijken te zijn. Renovatie bij deze
instellingen, waarbij woningen zeer klein zijn, is vaak niet rendabel.
Belangrijke redenen om een locatie te sluiten zijn dan ook dat een gebouw
verouderd of ongeschikt wordt gevonden.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

10

Kamerstuk 32 847, nr. 121

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 765, nr. 361

9