2019D04653

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft enkele vragen en
opmerkingen over de brieven van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van 19 december 2018, met bijlage, over de resultaten
van de flitspeiling inzak de omschakeling tussen zomer- en wintertijd en
de interviews met de sectoren «zomertijd-wintertijd» (Kamerstuk 35 066,
nr. 3 en Kamerstuk 35 066, nr. 4).
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De adjunct-griffier van de commissie,
Kouwenhoven

nds-tk-2019D04653

1

Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Inleiding
Betrouwbaarheid van de resultaten
Nader onderzoek
Weging van de onderzoeksresultaten
Het proces
Overige vragen

blz.
2
3
3
4
4
5

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
brief waarin o.a. de resultaten van de flitspeiling beschreven staan. De
leden van de VVD-fractie hebben het kabinet bij de begrotingsbehandeling
Binnenlandse Zaken gevraagd naar het voorstel van de Europese
Commissie om de zomer- en wintertijd af te schaffen. Daarna hebben zij
een behandelvoorbehoud op deze voorgestelde richtlijn aangevraagd.
Hier is met elkaar over gesproken tijdens een algemeen overleg in
december jl. Het onderwerp roept veel reacties op uit het land en de leden
van de VVD-fractie vinden het dan ook goed dat het kabinet aandacht
heeft voor het onderwerp en de Kamer hierover periodiek informeert.
Naar aanleiding hiervan hebben de leden van de VVD-fractie de volgende
vragen over de flitspeiling en vervolgproces.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de resultaten van de flitspeiling en de interviews met sectoren inzake
omschakeling tussen zomer- en wintertijd. De leden van de CDA-fractie
beschouwen de wisseling van de seizoenen en het dag- en nachtritme als
natuurlijk gegeven en niet als voorwerp van overheidsbeleid. Deze leden
hebben dan ook de indruk dat de invoering van de zomertijd een vrucht is
geweest van maakbaarheidsdenken.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan aangeven, wat in
1977 de aanleiding is geweest voor invoering van de zomertijd? In
hoeverre hebben de overwegingen die in 1977 hebben geleid tot
invoering van de zomertijd, hun geldigheid behouden? In hoeverre
hebben de bezwaren die in 1977 werden aangevoerd tegen invoering van
de zomertijd hun geldigheid behouden of juist verloren?
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de resultaten van de flitspeiling en interviews sectoren «zomertijdwintertijd». De genoemde leden vinden het positief dat de Minister een
peiling heeft uitgevoerd. Wel willen de leden nog wat extra toelichting bij
een aantal punten.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de resultaten van de flitspeiling over de zomer- en wintertijddiscussie.
Deze leden hebben naar aanleiding van de uitkomsten enkele vragen aan
de regering.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennis
genomen van de resultaten van de flitspeiling naar inzake omschakeling
tussen zomer- en wintertijd. Zij hebben daar enkele vragen over. Zij willen
graag een uiteenzetting van de manier waarop de besluitvorming over dit
thema plaats zal vinden. Dit is volgens deze leden vooral van belang
omdat ook uit dit onderzoek blijkt dat de keuze van omliggende landen
leidend is voor Nederland.
De leden van de SGP-fractie steunen de visie van de regering dat een
besluit over eventuele verandering van de wisseling van de zomer- en
wintertijd alleen moet worden genomen na zorgvuldig onderzoek.

2

2. Betrouwbaarheid van de resultaten
De leden van de VVD-fractie hebben kennis genomen van het feit dat er
een fout is gemaakt in het onderzoek flitspeiling inzake «zomer- en
wintertijd». De Minister schrijft in haar tweede brief van 19 december 2018
dat deze fout geen gevolgen zal hebben voor de conclusie van het
rapport. De leden van de VVD-fractie hebben over de invloed van deze
fout op de conclusies van het rapport nog enkele vragen. Hoe is de fout in
het onderzoek ontstaan? Wanneer in het onderzoek van de flitspeiling is
de fout ontdekt? Hoe is tot de slotsom gekomen dat deze fout geen
gevolgen zal hebben voor de eindconclusie? In welke mate heeft deze fout
invloed gehad op andere vragen in het onderzoek van de flitspeiling? Hoe
weet de Minister zeker dat de fout geen invloed heeft gehad op de
resultaten van de peiling? Weet de Minister zeker dat er geen nieuwe
flitspeiling nodig is? Zo ja, hoe weet de Minister dat? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de D66-fractie vinden het jammer dat er een fout is gemaakt
bij vraag Q3b van het onderzoek. De Minister geeft aan dat dit echter geen
effecten heeft op de uitslag van het onderzoek. Kan de Minister nader
toelichten wat de reden is dat zij denkt dat de gemaakte fout niet van
invloed is op de uitkomst?
In het onderzoek komt onder meer aan de orde of Nederland eenzelfde tijd
moet kennen als omliggende landen. De leden van de SGP-fractie vragen
zich af of een dergelijke vraag niet veel te onbepaald is. Het maakt immers
behoorlijk wat uit of er hierbij gekeken wordt naar de tijd in GrootBrittannië, België of Duitsland. Wordt er wel voldoende specifiek
gesproken over het land of de landen waarmee een gezamenlijke tijd
wordt nagestreefd? Wordt hiernaar ook wel uitdrukkelijk onderzoek
gedaan? Wat zijn de belangrijkste criteria om te bepalen naar welk land
vooral gekeken wordt?
Het lijkt erop dat in het voorleggen van de drie vragen («spontaan»; na
informatie; na voor- en nadelen) eerst de voordelen zijn benoemd en
daarna de nadelen. Is het ook denkbaar dat die volgorde invloed heeft op
de uiteindelijke beoordeling van het handhaven van de huidige situatie?
De leden van de SGP-fractie vragen zich af of bij nieuw onderzoek ook
gekeken wordt naar het effect van de volgorde waarin de voordelen
respectievelijk nadelen worden benoemd.
3. Nader onderzoek
De Minister beschrijft in haar brief van 19 december 2018 hoe de volgende
stappen in het proces vorm gaan krijgen en noemt een multidisciplinair
onderzoek naar de drie tijdsystemen. Welke drie tijdsystemen worden hier
bedoeld? De leden van de VVD-fractie ontvangen graag meer informatie
over de stand van zaken van dit onderzoek. Worden de resultaten van dit
onderzoek met de Kamer gedeeld? Zo ja, wanneer kan de Kamer de
resultaten van dit onderzoek verwachten? Zo nee, waarom niet?
De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen heeft
aangegeven dat voor een wetenschappelijke onderbouwing van de keuze
voor een bepaald tijdssysteem een breder scala aan disciplines en
perspectieven nodig is. De leden van de CDA-fractie delen de opvatting
van de regering dat het opportuun is de drie tijdsystemen nader multidisciplinair te onderzoeken, waarbij in ieder geval ook wordt gekeken naar de
financiële gevolgen, grenseffecten en het milieu.

3

De leden van de D66-fractie vragen wanneer de regering de uitkomsten
van dit onderzoek verwacht?
4. Weging van de onderzoeksresultaten
In het onderzoek naar zomer- en wintertijd zijn de volgende twee
resultaten aan het licht gekomen. Ten eerste: de keuze voor een bepaald
tijdsysteem in Nederland leeft sterk onder de bevolking. Ten tweede: de
meeste Nederlanders denken de gevolgen te kunnen overzien en zijn
overtuigd van hun mening. Over beide resultaten hebben de leden van de
VVD-fractie vragen. Wat gaat de Minister doen met deze resultaten, hoe
worden deze gebruikt in de aangekondigde vervolgstappen? Hebben deze
resultaten gevolgen voor de opzet van het multidisciplinair onderzoek,
genoemd in de brief van 19 december jl.? Wat is de relatie tussen beiden
onderzoeken?
De leden van de D66-fractie zijn positief over de uitkomst dat een
meerderheid van de Nederlanders af wil van het schakelen tussen zomeren wintertijd. Ook valt het de eerder genoemde leden op dat de
meerderheid van de ondervraagden aangeeft (zeer) positief te zijn over
het overleggen met buurlanden over de te kiezen tijdzone. Kan de Minister
aangeven welke conclusies zij hieruit trekt, en welke acties de Minister
gaat verbinden aan de meerderheid die positief is over afstemming met
buurlanden? Op welke wijze heeft deze peiling invloed op de standpuntbepaling van de Minister?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd naar hoe de regering de
uitkomsten van de flitspeiling en het wetenschappelijk onderzoek samen
gaan wegen? Welke uitkomst weegt uiteindelijk voor de regering het
zwaarst? En hoe gaat de regering de standpunten van de buurlanden
wegen wanneer bijvoorbeeld Duitsland en België een ander standpunt
hebben?
De leden van de ChristenUnie-fractie willen weten in hoeverre de
positiebepaling over dit onderwerp volgens het kabinet zou moeten
afhangen van de voorkeuren over het hanteren van zomer- dan wel
wintertijd en de omschakeling daartussen, of van een meer feitelijke
analyse van de voor- en nadelen van de verschillende opties.
5. Het proces
De Minister beschrijft in haar brief van 19 december 2018 hoe de volgende
stappen in het proces vorm gaan krijgen en benoemt de consultatie van
andere EU-lidstaten. De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de
Minister alle drie de opties met de andere lidstaten bespreekt en dus ook
de mogelijkheid «»het tijdsysteem te houden zoals het is»»? Zo nee,
waarom niet? Welke landen zijn er tot nu toe reeds gesproken? Wat zijn de
posities van deze landen? Zijn er al lidstaten die een keuze hebben
gemaakt over het al dan niet afschaffen van de bestaande richtlijn? Welke
landen is de Minister voornemens nog te gaan spreken? Gaat de Minister
de Kamer informeren over deze gespreken? Zo ja, hoe gaat de Minister de
Kamer informeren en wanneer? Zo nee, waarom niet? De Minister heeft
eerder gedeeld dat er wordt gesproken met Duitsland en de Benelux. Met
welke andere lidstaten wordt gesproken? Wordt ook een grote handelspartner als het Verenigd Koninkrijk betrokken bij de strategische positionering van Nederland als het gaat om deze richtlijn? Hoe beoordeelt de
Minister deze gesprekken in de besluitvorming voor zomer- en wintertijd?
Wat doet de Minister met de informatie over de positie van andere
lidstaten die uit deze gesprekken komt?

4

Het proces over zomer- en wintertijd kent drie stappen: (1) flitspeilingen;
(2) overleg met andere landen; (3) experts. Wat als die tegenstrijdige
resultaten opleveren? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een
reactie van de Minister.
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen betreft het proces en
hoe de Kamer hier bij betrokken is en geïnformeerd wordt. Komt er een
beslismoment dat «houden zoals het is» niet mogelijk is en Nederland
zich moet voorbereiden op een keuze? Zo ja, wanneer moet er een keuze
worden gemaakt? Hoe staat dit in relatie tot het tijdspad in Europa?
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de Minister.
De leden van de GroenLinks-fractie vernemen graag wat de huidige stand
van zaken is op Europees niveau. In de brief van 19 december 2018 geeft
de regering aan dat op dat moment nog niet duidelijk was hoe het
onderwerp in Europees verband verder zou worden besproken. Is dit nu
wel bekend? Zo ja, wanneer verwacht de regering de dat er volgende
stappen in dit vraagstuk worden gezet?
6. Overige vragen
De leden van de CDA-fractie hechten eraan, dat de keuze voor een
tijdsysteem niet alleen wordt onderbouwd met meningen, maar ook met
feitelijke gegevens. Kan de Minister aangeven welke kosten zijn gemoeid
met het halfjaarlijks verzetten van de klok. Deze leden vragen in dit
verband niet alleen naar de kosten van publiekscampagnes, maar ook
naar de lasten (in tijd en geld) voor burgers en bedrijven. Is het halfjaarlijks verzetten van de klok meegenomen in het Onderzoek naar de
Administratieve Lasten Burger voortvloeiend uit de regelgeving van het
Ministerie van BZK? Zo ja, wat waren de uitkomsten? Zo nee, waarom
niet?
In het onderzoeksrapport wordt gesproken over het Europese onderzoek,
waarbij 84% van de deelnemers – die zichzelf aangegeven hebben –
voorstander is van het afschaffen van de wisselende tijden. De leden van
de SGP-fractie vragen zich af of er nauwkeuriger bekend is hoe de
opvattingen in de verschillende andere Europese landen zijn, mede in het
licht van het gegeven dat dit onderzoek alleen uitgaat van mensen die
zichzelf aangemeld hebben.

5