Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2797

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 januari 2024
Mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid, de Minister voor
Rechtsbescherming, de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, deel ik hierbij graag met uw Kamer de Nederlandse
inzending op de vragenlijst van de Europese Commissie (hierna: de
Commissie) in het kader van de toetsingscyclus voor de rechtsstaat 2024.
In het jaarlijkse rechtsstaatrapport doet de Commissie verslag van de
rechtsstatelijke situatie in de Europese Unie als geheel en in de lidstaten
afzonderlijk, waarbij wordt in gegaan op belangrijke ontwikkelingen in
elke lidstaat sinds juli 2023. Dit doet de Commissie aan de hand van
vier pijlers: 1) justitieel stelsel, 2) corruptiebestrijding, 3) pluriformiteit en
vrijheid van de media en 4) andere institutionele kwesties die verband
houden met checks and balances. Het rapport vormt de basis van het
rechtsstaatmechanisme: een instrument waarmee de rechtsstaat in de
Unie preventief en structureel gemonitord wordt om in een vroeg stadium
eventuele problemen in de Unie te kunnen identificeren, te bespreken en
gezamenlijk tot oplossingen te komen. Dit jaar zijn hiervoor 59 indicatoren
opgesteld.
In de vragenlijst wordt aan de lidstaten specifiek gevraagd welke stappen
er worden genomen om opvolging te geven aan de aanbevelingen die
vanaf 2022 in de landenhoofdstukken van het rechtsstaatrapport zijn
opgenomen. Nieuw is dat de lidstaten worden verzocht om, waar van
toepassing, aan te geven wanneer de beschreven ontwikkelingen zijn
gekoppeld aan investeringen uit de Herstel-en Veerkrachtfaciliteit. Ook is
er in vergelijking met vorig jaar een aantal vragen verder uitgebreid en/of
nader gespecificeerd. De specifieke vragen over COVID-19 zijn verwijderd
en vervangen met een meer algemene vraag (vraag 47) over de regels
rondom de toepassing van de noodtoestand. Ook is er een vraag
(vraag 53) toegevoegd over het nationale proces rondom de prejudiciële

kst-21501-02-2797
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2797

1

procedure (artikel 267 TEU). In de beantwoording is rekening gehouden
met wat Nederland voorgaande jaren reeds indiende, en wordt nader
ingegaan op de aanbevelingen die Nederland in 2023 ontving.1
Het (virtuele) landenbezoek van de Commissie aan Nederland zal
plaatsvinden op 18 en 19 maart 2024, waarbij de Commissie op ambtelijk
niveau zal sprekenmet de meest betrokken vakdepartementen en met
relevante (beroeps-)organisaties die actief zijn op het terrein van de
rechtsstaat. De Commissie is voornemens om, op basis van onder meer
de verkregen input, het rapport in juli 2024 te publiceren. De horizontale
ontwikkelingen op het gebied van de rechtsstaat in de EU worden
vervolgens besproken tijdens de jaarlijkse rechtsstaatdialoog in de Raad
Algemene Zaken. Ook de landenhoofdstukken worden tijdens landenspecifieke dialogen besproken in de Raad Algemene Zaken. In lijn met de
voorzitterschapsconclusies over de evaluatie van de rechtsstaatdialogen
aangenomen tijdens de Raad Algemene Zaken van 12 december 2023,
wordt de frequentie van de landenspecifieke dialogen verhoogd naar
drie per jaar, waarbij per keer de staat van de rechtsstaat van vier lidstaten
wordt besproken.2 De bespreking van het Nederlandse landenhoofdstuk is
voorzien voor het najaar van 2024. Daarnaast is de verwachting dat, in lijn
met de Nederlandse inzet, ook dit jaar thematische onderwerpen uit het
rapport bij de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken aan de orde komen.
Het kabinet blijft zich er voor inzetten dat het rechtsstaatrapport ook in
deze vakraad op structurele basis wordt besproken.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

1

Zie ook de kabinetsreactie op het rechtsstaatsrapport 2023, Kamerstukken, 2022–2023, 21
501-02, nr. 2772.
2
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2791.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2797

2