Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3780

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 29 september 2023
De vaste commissie voor Europese Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 25 augustus 2023 over het Fiche: Herziening verordening
Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021–2027 (Kamerstuk 22 112, nr. 3757).
De vragen en opmerkingen zijn op 1 september 2023 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 11 september 2023 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Bromet
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-22112-3780
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

1

Vragen en opmerkingen uit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Inbreng van de leden van de VVD-fractie en reactie van de
bewindspersoon
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het BNC-fiche
herziening verordening MFK 2021–2027. Zij hebben hierover nog enkele
vragen.
Deze leden lezen dat de Europese Commissie in totaal 66 mld. euro aan
extra vastleggingen en 33 mld. euro aan leningen voorstelt voor de
periode 2024–2026 ter herziening van het MFK. Voornoemde leden zijn
verbaasd over de hoogte van de beoogde bedragen. Zij delen de kritische
houding van het kabinet en onderschrijven dat de Europese Commissie
optimaal gebruik moet maken van bestaande middelen, en waar nodig
ruimte moet vinden via herprioritering en flexibilisering binnen het MFK.
Deze leden zijn benieuwd of de Minister kan duiden hoeveel ruimte er nog
hiervoor binnen het huidige MFK is.
1. Antwoord van het kabinet:
De Minister van Financiën heeft hierover via het verslag van de
Eurogroep en Ecofinraad eerder informatie verstrekt.1 Van de in
totaal ca. 1.210 miljard euro voor de periode 2021–2027 ligt het
grootste gedeelte van de middelen (ruim 60%) vast in landenenveloppen, wat betekent dat deze middelen specifiek toebedeeld zijn
aan de lidstaten. Dit gaat met name om de cohesie- en landbouwmiddelen uit het MFK. Deze middelen worden door de Europese
Commissie (de Commissie) samen met de lidstaten in «gedeeld
beheer» uitgegeven. Het is mogelijk om bestedingsdoelen binnen
de cohesiefondsen te flexibiliseren; de Commissie stelt dat ook
voor. Wel is het grootste deel van deze middelen door de lidstaten
al gecommitteerd aan projecten.
De overige middelen uit het MFK zijn gereserveerd voor verschillende beleidsuitgaven, die grotendeels door de Commissie
worden uitgevoerd, bijvoorbeeld op het terrein van onderzoek en
innovatie, gezondheid, migratie, defensie, klimaat en milieu,
extern beleid en de administratieve uitgaven van de EU. Bij een
tussentijdse herziening van het MFK dienen volgens de
MFK-verordening (artikel 13) de mogelijkheden voor een
herschikking van middelen tussen programma’s en begrotingscategorieën onderzocht te worden.
Naast de mogelijkheid voor flexibilisering en herprioritering kent
het MFK vrije ruimte. Een relatief klein deel van de middelen in
het MFK is gereserveerd als «ongealloceerde marge». Dit wil
zeggen dat voor deze middelen vooraf geen bestedingsdoel is
vastgesteld. Dit is bedoeld om in te kunnen spelen op onvoorziene omstandigheden. De totale vastleggingenmarge in het MFK
bedroeg bij vaststelling 5,5 miljard euro, verdeeld per jaar en over
de zeven begrotingscategorieën van het MFK. Van deze marge
resteert nog een klein deel. In de jaren 2025–2027 is de resterende marge zeer beperkt (81 miljoen euro).
Naast de marges binnen de MFK-plafonds kent het MFK verschillende speciale instrumenten. Deze vallen buiten de MFK-plafonds,
1

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1969

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

2

maar zijn wel onderdeel van de MFK-verordening. Het Enkelvoudige marge-instrument (Single Margin Instrument; SMI) kan
ingezet worden om in een jaar niet gebruikte middelen onder het
MFK-plafond mee te nemen naar toekomstige jaren. Dit
instrument kan daardoor de marge in toekomstige jaren
vergroten. Omdat op voorhand niet te zeggen is hoeveel geld in
een jaar niet uitgegeven wordt, is het niet goed mogelijk daarvan
een inschatting te geven. Ter illustratie, in 2024 heeft het SMI
geleid tot een extra uitgavenruimte onder het MFK-plafond van
566 miljoen euro.
Een volledig overzicht van het bovenstaande en de beschikbare
middelen staat op de website van de Commissie, in het werkdocument dat door de Commissie is gepubliceerd als bijlage bij het
voorstel voor de MFK-herziening.2 In de bijlagen van dit
document (pagina’s 49–67) staan overzichten van de geldstromen
in relatie tot het MFK 2021–2027. Hier is ook een overzichtstabel
te vinden van wat resteert van de flexibel inzetbare middelen in
het MFK, zijnde de speciale instrumenten (met name het Flexibiliteitsinstrument en het Enkelvoudige marge-instrument) en de
marges onder de uitgavenplafonds van het MFK.
De door de Commissie voorgestelde verhoging van de vastleggingen en betalingen zijn te groot om binnen de ongealloceerde
marge en nog beschikbare ruimte binnen de speciale instrumenten ingepast te worden. Voor de rente-uitgaven betekent dit
dat een verlaging van de huidige programmabudgetten nodig is
als deze binnen de MFK-plafonds ingepast moeten worden.
Hetzelfde geldt voor de voorgestelde hogere uitgaven in het
kader van een Strategic Technologies for Europe Platform (STEP) en
voor migratie en extern beleid. Als de Europese Unie (EU) die zou
willen doen zonder de MFK-plafonds te verhogen dan vergt dit
een verlaging van de uitgaven van de huidige programma’s
binnen het MFK. Het kabinet vindt daarom dat terughoudendheid
moet worden omgegaan met de mogelijkheid van een tussentijdse herziening van het MFK. Alleen in uitzonderlijke en
onvoorziene gevallen hoort dit plaats te vinden. Uitgaven die
voorzienbaar waren tijdens de onderhandelingen over het huidige
MFK passen niet bij een tussentijdse herziening.
Hoe zal het kabinet invloed proberen uit te oefenen op de herprioritering
van het MFK?
2. Antwoord van het kabinet:
Het uitgangspunt van het kabinet is dat terughoudend moet
worden omgegaan met de mogelijkheid om de MFK-plafonds
tussentijds te herzien. Indien dit voor onvoorziene uitgaven toch
nodig blijkt, dan moet zoveel mogelijk gebruik gemaakt worden
van bestaande middelen via herprioritering en flexibilisering.
Deze inzet draagt het kabinet actief uit.
Daarnaast vragen de aan het woord zijnde leden of de Minister verwacht
dat alle oorspronkelijk begrootte middelen voor NextGenerationEU
(NGEU) daadwerkelijk tot uitkering komen, aangezien bijvoorbeeld Italië
als grootste ontvanger een groot deel van het toegedeelde budget nog
2

Betreft het document «Annex to the Commission communication «Mid-term revision of the
MFF 2021–2027», te vinden op de website van de Commissie: https://commission.europa.eu/
strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/2021–2027/documents_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

3

niet heeft aangewend. Hoe groot is het kostendrukkende effect hiervan
volgens de regering op de rentebetalingen die door de Europese
Commissie voorzien zijn?
3. Antwoord van het kabinet:
Het is op dit moment nog niet te voorspellen in hoeverre alle
oorspronkelijk begrote middelen voor het Recovery and
Resilience Facility (RRF) daadwerkelijk gebruikt zullen gaan
worden. Enerzijds blijft de implementatie in sommige lidstaten
achter, anderzijds kan verwacht worden dat die landen er sterk
op zullen inzetten om deze middelen op tijd te kunnen gebruiken.
Andere factoren die van belang zijn voor de omvang van de
rentebetalingen zijn de hoogte van de marktrente de komende
jaren en het moment waarop lidstaten het geld ontvangen. Als
lidstaten geld later ontvangen dan oorspronkelijk geraamd was,
kunnen de rentekosten tot die tijd lager uitvallen. Daar staat
tegenover dat als de marktrente in de tussentijd stijgt (of daalt)
de rentekosten daarna juist hoger (of nog lager) uitvallen.
Vanwege deze onzekerheden kan het kabinet geen goede
inschatting maken van het kostendrukkende effect op de
rentebetalingen van het eventueel niet volledig benutten van het
subsidiedeel van het RRF.
Op welke manier wordt de Tweede Kamer de komende periode betrokken
in de besluitvorming over de herprioritering van het MFK?
4. Antwoord van het kabinet:
De Tweede Kamer is middels het BNC-fiche geïnformeerd over de
kabinetsinzet. De komende periode wordt uw Kamer op de
gebruikelijke wijze geïnformeerd via de geannoteerde agenda’s
en verslagen van de Raad Algemene Zaken (RAZ) en de Europese
Raad (ER). De betrokkenheid van uw Kamer bij de besluitvorming
is gewaarborgd met de betreffende commissiedebatten en het
debat ter voorbereiding op de ER.
De leden van de VVD-fractie hebben begrip voor het feit dat de Russische
agressie-oorlog in Oekraïne noopt tot financiële steun aan Oekraïne. Zij
vragen wel om een nadere duiding hoe de garanties en financiering voor
dit instrument nu door de Europese Commissie worden voorgesteld,
welke verdeelsleutels hierbij van toepassing zijn en of nu alleen de
rentekostensubsidie of de gehele faciliteit onderdeel van het MFK wordt in
het voorstel.
5. Antwoord van het kabinet:
In het voorstel van de Commissie is sprake van een indicatieve
verdeling van 33 miljard euro aan leningen en 17 miljard euro aan
niet-terugbetaalbare steun. Op moment van schrijven is de
precieze verdeling leningen en niet-terugbetaalbare steun nog
niet bekend. Wel schrijft de Commissie in het voorstel dat sprake
is van een minimum van 2,5 miljard euro niet-terugbetaalbare
steun per jaar, dus 10 miljard euro in de gehele looptijd van de
faciliteit. In het maximale scenario is alle steun die onder de
faciliteit wordt verleend niet-terugbetaalbare steun, wat
neerkomt op 50 miljard euro voor de gehele looptijd van de
faciliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

4

Voor de financiering van de faciliteit stelt de Commissie twee
aanpassingen voor in de MFK-verordening 2021–2027. Ten eerste
wordt bovenop de MFK-plafonds een nieuw speciaal instrument
opgericht (de Oekraïne-reserve) van maximaal 50 miljard euro
voor de periode 2024–2027. Deze reserve kan worden ingezet in
het kader van het vaststellen van de jaarlijkse EU-begroting door
de ER en het Europees Parlement en wordt gebruikt voor het
verstrekken van niet terugbetaalbare steun, subsidies en de
voorziening van garanties. De rentekostensubsidie maakt
onderdeel uit van de reserve. De Oekraïne-reserve wordt boven
de MFK-plafonds gefinancierd maar maakt wel onderdeel uit van
de MFK-verordening en bijbehorende afspraken. Ten tweede
wordt de mogelijkheid gecreëerd om de headroom 3 te gebruiken
om financiële steun in de vorm van leningen aan Oekraïne te
faciliteren tot en met 2027. De relevante verdeelsleutel voor de
nationale bijdragen aan de faciliteit is het BNI-aandeel van een
lidstaat in het totale BNI van de EU.
Voornoemde leden hechten groot belang aan het nog te sluiten Asiel- en
Migratiepact. Zij lezen dat het kabinet aangeeft dat voor financiering
hiervan gekeken moet worden naar herprioritering van bestaande
MFK-plafonds en bestaande instrumenten. Deze leden menen dat het
oplossen van de huidige migratieproblematiek een belangrijke prioriteit is.
Financiering van een mogelijk Asiel- en Migratiepact is van groot belang
en indien nodig moeten hiervoor wat deze leden betreft financiële
middelen van andere prioriteiten ingezet worden. Deelt de Minister deze
positie?
6. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet ziet dat er op het gebied van de interne dimensie van
het EU-migratiebeleid grote uitdagingen liggen. Het uitgangspunt
van het kabinet is dat deze uitdagingen opgelost dienen te
worden binnen de bestaande MFK-plafonds en speciale
instrumenten.
De aan het woord zijnde leden wijzen hierbij op de motie van de leden
Brekelmans en Peters over er bij de Europese Commissie op aan dringen
alle beschikbare middelen in te zetten om EU-lidstaten de Dublinverordening te doen naleven (Kamerstuk 32 317, nr. 794). Ook zijn deze
leden benieuwd naar het krachtenveld rond herprioritering voor een
mogelijk Asiel- en Migratiepact.
7. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet deelt het belang dat de leden hechten aan de
implementatie van de Dublin-verordening. Veel lidstaten hebben
(nog) geen formele positie ingenomen of zich uitgesproken over
een herprioritering voor een mogelijk Asiel- en Migratiepact.
De leden van de VVD-fractie zijn verbaasd te lezen dat de Europese
Commissie nog geen impact-analyse heeft uit laten voeren en de
noodzaak hier ook niet van inziet. Deze leden achten het van belang dat
3

Dit betreft de budgettaire ruimte tussen het uitgavenplafond van de EU-begroting zoals
vastgelegd in het Meerjarig Financieel Kader (MFK) en het Eigenmiddelenplafond zoals
vastgelegd in het Eigenmiddelenbesluit (EMB). Dit EMB-plafond maximeert het financiële
beroep dat de EU mag doen op lidstaten en ligt hoger dan het MFK-plafond. Deze marge,
oftewel de headroom, dient als zekerheid voor de markt dat de EU kan voldoen aan de
aflossings- en renteverplichtingen op leningen die zij aangaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

5

een voorstel voor een MFK-verhoging een goede onderbouwing heeft.
Kan de Minister zich blijven inzetten voor het laten uitvoeren van een
impact-analyse?
8. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet heeft de Commissie reeds verzocht alsnog een
impact assessment op te stellen. De Commissie geeft echter aan
deze noodzaak niet te zien, omdat het voorstel alleen aanpassing
van bestaande instrumenten betreft. De Commissie geeft in
onder andere het bijbehorende staff working document 4 een
toelichting op de uitdagingen ten opzichte van het eerder
vastgestelde MFK en de implementatie van programma’s en
instrumenten.
Is het anders mogelijk zelf een analyse uit te voeren?
9. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet voert nadere analyse van het voorstel uit op basis
van door de Commissie beschikbaar gestelde informatie. Op dit
moment vinden technische besprekingen plaats over naderere
uitwerking. Op basis van door de Commissie beschikbaar
gestelde informatie heeft het kabinet een eerste analyse gemaakt
en deze verwerkt in de appreciatie die verwerkt is in het
BNC-fiche.
Hoe stellen andere lidstaten zich op ten overstaande van deze houding
van de Europese Commissie?
10. Antwoord van het kabinet:
Diverse lidstaten hebben de Commissie verzocht om nadere
toelichting op de noodzaak van een tussentijdse herziening van
het MFK. Een kleinere groep lidstaten heeft zich niet uitgesproken of aangegeven de herziening noodzakelijk te achten. De
Commissie verwijst voor een onderbouwing naar de voorstellen
zelf.
De aan het woord zijnde leden lezen dat de Europese Commissie voorstelt
om 1,9 mld. euro voor administratieve uitgaven van de Europese Unie te
reserveren. Zij zijn tevreden dat de Minister een onderbouwing voor de
885 nieuwe fulltimeposities heeft gevraagd. Als deze beschikbaar is,
worden deze leden hier graag over geïnformeerd.
11. Antwoord van het kabinet:
De Commissie heeft aangegeven voor de 885 extra fte de kosten
346 miljoen euro bedragen. De benodigde posten vloeien voort
uit de extra taken die de Commissie en andere instellingen
hebben gekregen. Volgens de laatste Financiële Programmering
van de Commissie zijn 600 extra fte bij de Commissie nodig om
aan de extra werkzaamheden te kunnen voldoen. Het getal van
600 fte is gebaseerd op de zogenaamde «legislative financial
statements» bij deze voorstellen, waarin staat hoeveel fte nodig
zouden zijn om de extra taken uit te voeren. De Commissie heeft
hierbij al rekening gehouden met herplaatsingen die eerder zijn
4

SWD, juni 2023, 336 final, https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/longterm-eu-budget/2021–2027/documents_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

6

gedaan (volgens de Commissie gaat het om ca. 900 fte. die intern
herplaatst zijn). De Commissie noemt de voornaamste nieuwe
wetsvoorstellen waar extra medewerkers voor nodig zijn, zoals
het Fit-for-55 pakket, REPowerEU, EU-energieplatform, de Digital
Markets Act en de Digital Services Act, HERA, de Verordening
inzake verstorende buitenlandse subsidies, het Schengenevaluatiemechanisme en de Europese Vredesfaciliteit. Daarnaast zijn
volgens de Commissie 113 fte nodig voor andere instellingen en
172 extra fte voor cyberveiligheid voor alle instellingen. Dit getal
is door de Commissie geëxtrapoleerd uit de eerder genoemde
getallen en is niet van onderaf opgebouwd of gebaseerd op de
«legislative financial statements».
Voornoemde leden hebben zich reeds uitgesproken over de ruime
salarisindexatievoorwaarden voor EU-ambtenaren in de motie van het lid
Van Wijngaarden (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2544). Worden deze indexaties
ook toegepast op de salarissen van de Eurocommissarissen en eventuele
wachtgelden?
12. Antwoord van het kabinet:
De salarissen van Eurocommissarissen zijn gebaseerd op de
EU-ambtenarensalarissen en daarmee volgen zij de aanpassingen
in de bezoldiging van EU-ambtenaren en -gepensioneerden. Het
wachtgeld heet in dit geval een overbruggingstoelage (artikel 10
van de Verordening van de geldelijke regeling voor hoge ambtsdragers van de EU). De indexatie voor de bezoldiging van
EU-ambtenaren en -gepensioneerden geldt niet voor de overbruggingstoelage voor hoge ambtsdragers.
Ze zijn benieuwd naar de uitvoering van de motie en het krachtenveld
binnen de EU. Is er bij de huidige MFK-herzieningsvoorstellen al sprake
van versobering?
13. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet vindt dat gekeken moet worden in hoeverre de
methode van salarisindexatie duurzaam is in het geval van hoge
inflatieperioden. Om die reden heeft Nederland samen met
andere lidstaten de Commissie gevraagd dit te bestuderen en
eventueel maatregelen te nemen5. De Commissie heeft laten
weten nu geen noodzaak te zien om maatregelen te treffen.
Versobering is dan ook geen onderdeel van het Commissievoorstel voor een tussentijdse herziening van het MFK.
Inbreng van de leden van de D66-fractie en reactie van de
bewindspersoon
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
BNC fiche. Zij hebben daarover nog enkele vragen.
Ten eerste lezen deze leden dat de Europese Commissie aangeeft dat de
mogelijkheden om te herprioriteren of flexibiliseren nagenoeg uitgeput
zijn. Voornoemde leden vragen of de Minister kan toelichten welke

5

Council of the European Union, 13 juli 2022, Draft general budget of the European Union for
the financial year.
2023: Councli position https://data.consiiium.europa.eu/doc/documentjST-11075–2022-ADD-1REV-1/en/pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

7

herprioriteringen wel hebben plaatsgevonden. Kan dat schematisch in
kaart worden gebracht?
14. Antwoord van het kabinet:
De Commissie heeft in het staff working document6 dat is
gepubliceerd bij het voorstel voor de MFK-herziening op pagina
52–53 een overzicht gegeven van de herprioriteringen en flexibilisering in de EU-begroting sinds 2020. De tabel van de Commissie
is hieronder weergegeven. De tabel laat zien dat met name ten
behoeve van de COVID-19 pandemie en de gevolgen van de
Russische militaire agressie de doelen van de cohesiefondsen zijn
geflexibiliseerd (voor CRII, CRII Plus, CARE, CARE 2, FAST-CARE,
SAFE). Dit betreft grotendeels middelen uit de vorige
MFK-periode. Daarnaast hebben herprioriteringen plaatsgevonden
ten behoeve van enkele specifieke programma’s in de
EU-begroting. Dit betreft met name het ASAP voorstel van de
Commissie voor de bevordering van de productie van munitie in
de EU (herprioriteringen vanuit EDIRPA en het Europees Defensiefonds), de Chips Act (herprioritering vanuit Horizon Europe,
Digital Europe, ITER en inzet van marges en decommiteringen) en
het Union Secure Connectivity Programma (herprioriteringen
vanuit Space Programme, NDICI en het Europees Defensiefonds).
In miljarden euro
Proposal

Flexibility-redeployment

PeriodFinanced

Total Commission
proposal

CRII – EU 2020/460

Non-recovery of unspent
pre-financing
100% co-financing –
accounting year 2020–2021
100% co-financing –
accounting year 2021–2022
Amounts re-programmed
to address the migration
challenges stemming from
Russia’s military aggression
REACT-EU increased
pre-financing
Cohesion programmes
increased pre-financing
Amounts programmed to
address the migration
challenges stemming from
Russia’s military aggression
Amounts that can
re-programmed to address
the energy crisis
Redeployments from
EDIRPA
Redeployments from
European Defence Fund
Redeployments and
reallocations from Horizon
Europe and Digital Europe
Redeployments from ITER
Margin
De-commitments

2014–2020

8.0

2014–2020

14.6

2014–2020

10.0

2014–2020

1.11

NextGenerationEU
2021–2027

3.5

2021–2027

15.7

2014–2020

40.0

2021–2027

0.2

2021–2027

0.3

2021–2027

2.9

2021–2027
2021–2027
2021–2027

0.05
0.35
0.08

CRII Plus – EU
2020/558
CARE – EU 2022/562

CARE 2 – EU 2022/613
FAST-CARE – EU
2022/2039

SAFE 2023/435

ASAP COM (2023) 237
final

Chips Act COM (2022)
46 final. Political
agreement reached
on 18/04/2023

6

3.5

Betreft het document «Annex to the Commission communication «Mid-term revision of the
MFF 2021–2027», te vinden op de website van de Commissie: https://commission.europa.eu/
strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/2021–2027/documents_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

8

Proposal

Flexibility-redeployment

PeriodFinanced

Total Commission
proposal

Union Secure
Connectivity COM
(2023)588

Redeployments, earmarking and reallocations
from Space Programme,
Horizon Europe, CEFDigital, Digital Europe
Programme, NDICI-Global
Europe and European
Defence Fund
Loans

2021–2027

1.93

NextGenerationEU
2022–2026
2021–2027
2021–2027

2252

2021–2027

1.1

REPowerEU

Decentralised
agencies

Grants
BAR
CPR transfers – existing
transfer possibility from
cohesion policy funds
Redeployments from
programmes for additional
tasks in decentralised
agencies

20.03
5.4
17.9

1

Actual re-programming
from remaining loans
3
ETS resources (12bn from Innovation Fund and 8 bn from Member States allowances)
2

Voornoemde leden zijn van mening dat het niet meer bij deze tijdsgeest
past om ruim een derde van het Europees budget te besteden aan het in
stand houden van verouderde landbouwsystemen. Is de Minister bereid
de Europese Commissie te verzoeken opties in kaart te brengen op welke
wijze steun voor verouderde of inefficiënte landbouwsystemen
afgebouwd kan worden als invulling van de budgettaire doelstelling?
15. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is van mening dat eventueel benodigde middelen
gevonden dienen te worden binnen de kaders van het MFK. Daar
horen ook de middelen voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid bij. Dit was ook de oorspronkelijke inzet voor het MFK.
Gelet op de terughoudende inzet van het kabinet ten aanzien van
deze tussentijdse herziening, acht het kabinet het niet opportuun
om de discussie te verbreden naar andere beleidsterreinen.
Welke opties hiertoe heeft het kabinet zelf opgesteld om te kunnen
voorstellen richting de Europese Commissie? Is onderzocht hoeveel geld
vanuit de Common Agricultural Policy (CAP) geherprioriteerd zou kunnen
worden richting Strategic Technologies for Europe Platform (STEP)?
16. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet heeft niet onderzocht hoeveel geld vanuit het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid geherprioriteerd zou kunnen
worden richting STEP. Dit is primair een politieke vraag, want
voor herprioritering moet draagvlak zijn bij de lidstaten. Een
relevant aspect daarbij is het onderscheid tussen de middelen uit
het MFK die reeds zijn vastgelegd in landenenveloppen en de
programma’s die worden uitgevoerd door de Commissie. Van de
in totaal ca. 1.210 miljard euro voor de periode 2021–2027 ligt
het grootste gedeelte van de middelen (ruim 60%) vast in
landenenveloppen. Dit wil zeggen dat deze middelen specifiek
toebedeeld zijn aan de lidstaten. Dit gaat met name om de
cohesie- en landbouwmiddelen uit het MFK. Deze middelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

9

worden door de Commissie samen met de lidstaten in «gedeeld
beheer» uitgegeven. Lidstaten zullen deze middelen niet snel
willen verlagen.
De overige middelen uit het MFK zijn gereserveerd voor verschillende beleidsuitgaven, die grotendeels door de Commissie
worden uitgevoerd, bijvoorbeeld op het terrein van onderzoek en
innovatie, gezondheid, migratie, defensie, klimaat en milieu,
extern beleid en de administratieve uitgaven van de EU.
Het is volgens de MFK-verordening (artikel 13) mogelijk om voor
een herziening van het MFK te kijken naar het herprioriteren van
middelen tussen programma’s en begrotingscategorieën. Echter,
een verschuiving van middelen uit landenenveloppen naar andere
programma’s zal naar verwachting bij een tussentijdse herziening
lastig te realiseren zijn.
De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre de steun aan Oekraïne via
de Europese Unie meetelt voor de defensie-uitgaven van EU-lidstaten die
tevens lid zijn van de NAVO, ten behoeve van de NAVO-norm. Indien dit
niet het geval is, welk effect zou het hebben als deze uitgaven wel zouden
meetellen voor de NAVO-norm?
17. Antwoord van het kabinet:
De NAVO hanteert een richtlijn voor het definiëren van Defensieuitgaven. Hierin is opgenomen dat alleen uitgaven voor militaire
steun aan NAVO-bondgenoten mogen worden meegerekend. De
militaire steun van de EU aan Oekraïne, die loopt via de Europese
Vredesfaciliteit (EPF), wordt niet meegenomen in de berekening
van de NAVO-norm van 2%. Voor Nederland zou toerekening van
de uitgaven aan de EPF-steunmaatregel Oekraïne marginaal tot
geen effect hebben op de 2%-norm.
Deze leden lezen ook dat het innovatiefonds met 5 mld. euro verhoogd
wordt om 17 lidstaten te helpen die op dit moment een lager dan
gemiddeld BBP hebben. Voornoemde leden begrijpen dat de EU zo sterk
is als haar zwakste lidstaten, maar willen wel voorkomen dat dit innovatiefonds uiteindelijk voornamelijk gebruikt wordt als cohesie instrument. De
aan het woord zijnde leden vragen de Minister nader uiteen te zetten wat
de specifieke doelstelling is van het innovatiefonds en hoe de EU deze in
wil gaan zetten als antwoord op de Amerikaanse Inflation Reduction Act
(IRA).
18. Antwoord van het kabinet:
Het Innovatiefonds is gericht op het op de markt brengen van
industriële oplossingen om Europa koolstofvrij te maken en richt
zich op zeer innovatieve technologieën en processen. Het doel is
om de juiste financiële prikkels te creëren voor bedrijven om te
investeren in schone technologie. Het Innovatiefonds wordt ook
ingezet voor het ondersteunen van specifieke sleuteltechnieken
in de transitie onder de Net Zero Industry Act, bijvoorbeeld via de
Europese Waterstofbank. Het Innovatiefonds wordt primair
gefinancierd uit de veiling van emissierechten in het kader van
het emissiehandelssysteem van de EU. De huidige omvang van
het Innovatiefonds is ca. 43 miljard euro bij een gemiddelde prijs
van 80 euro per emissierecht. De Commissie stelt in het voorstel
voor een STEP onder meer dat de omvang van het Innovatiefonds
met 5 miljard euro moet worden verhoogd, door ophoging van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

10

het MFK-plafond, om tegemoet te komen aan de toenemende
behoefte aan innovatie om het concurrentievermogen van de EU
op de wereldmarkten in stand te houden. De Commissie stelt
voor om deze aanvullende financiële middelen enkel beschikbaar
te stellen aan bedrijven in lidstaten met een gemiddeld BBP per
hoofd van de bevolking dat lager is dan het EU-gemiddelde van
de EU-27. Dit draagt volgens de Commissie bij aan het
waarborgen van cohesie, het bevorderen van de interne markt en
het ondersteunen van de groene transitie en de ontwikkeling van
schone technologieën in de hele EU. De Commissie stelt dat het
STEP-voorstel in lijn is met de ambities van EU-partners.
Het kabinet onderstreept het strategisch belang van het Innovatiefonds voor de ondersteuning van innovatieve industriële
technologie en het aantrekken (en behouden) van groene
industrie in de EU7, mede in het licht van ontwikkelingen in derde
landen zoals de Inflation Reduction Act 8 in de Verenigde Staten. In
de EU wordt al langer volop geïnvesteerd in technologie voor de
duurzame transitie via het Green Deal Industrial Plan. Investeringen hiervoor komen uit bestaande fondsen, waaronder het
Innovatiefonds. De uitwerking van het Green Deal Industrial Plan,
waaronder de ophoging van het Innovatiefonds, draagt bij aan
het verder versterken van het Europese vestigingsklimaat en de
duurzame transitie. Het kabinet staat, zoals beschreven in het
BNC-fiche, echter negatief tegenover het oormerken van
eventuele additionele middelen onder het Innovatiefonds voor
landen met een lager dan gemiddeld BBP per hoofd van de
bevolking. Het kabinet is van mening dat het excellentiecriterium
bij het beoordelen van projectvoorstellen leidend moet blijven en
zal dit tijdens de onderhandelingen ook actief inbrengen.
De leden van de D66-fractie constateren dat er een nieuw instrument
opgesteld wordt ten behoeve van de financieringskosten van Next
Generation EU. Kan uiteengezet worden waarom hier gekozen is voor een
nieuw instrument? Was het niet logisch om deze kosten te koppelen aan
eventuele nieuwe eigen middelen, aangezien er parallel aan Next
Generation EU een routekaart is afgesproken voor nieuwe eigen
middelen?
19. Antwoord van het kabinet:
In het huidige MFK is voor de periode 2021–2027 in totaal 14,9
miljard euro gereserveerd voor de financieringskosten van NGEU.
Door de rentestijgingen sinds 2022 zijn deze financieringskosten
sterk gestegen. De Commissie verwacht dat het gehele gereserveerde bedrag voor eind 2023 volledig is uitgeput. Daardoor is
volgens de Commissie 18,9 miljard euro extra nodig vanwege de
gestegen rente. Deze inschatting is echter indicatief en de
Commissie noemt een bandbreedte van 17–29 miljard euro.
De Commissie stelt een nieuw speciaal instrument voor buiten de
MFK-plafonds dat tijdens de procedure voor de Europese jaarbegroting ingezet kan worden afhankelijk van de verwachte
rentekosten per jaar. In de mededeling stelt de Commissie dat de
huidige financieringswijze van de rente (dekking van de rente
7
8

Kamerstuk 22 112, nr. 3759
De Amerikaanse Inflation Reduction Act bevat een stimuleringspakket voor de verduurzaming
van de Amerikaanse economie en infrastructuur, verlaging van zorgpremies en medicijnprijzen,
en nieuwe belastingregels voor zeer grote bedrijven. Inflation Reduction Act (rvo.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

11

binnen vaste jaarlijkse plafonds) niet geschikt is voor dit type
uitgaven. Hiervoor noemt de Commissie een aantal redenen. Ten
eerste hangen de kosten sterk af van fluctuaties in de rentekosten. Deze volatiliteit wordt tot 2026 verder versterkt door de
onzekerheid over de benodigde te lenen bedragen die afhankelijk
zijn van de uitkering van middelen uit het RRF. Ten tweede
kunnen zodra leningen door de EU worden uitgegeven de
uitgaven aan de rentekosten niet uitgesteld of geannuleerd
worden, aangezien dit een wanbetaling van de EU zou betekenen.
De EU moet op elk moment aan haar financiële verplichtingen
kunnen voldoen. Ten derde is het bedrag volgens de Commissie
te groot om binnen de bestaande vrije ruimte van het MFK gedekt
te kunnen worden.
De introductie van eigen middelen zonder een verhoging van de
MFK-plafonds of de introductie van een speciaal instrument stelt
de EU niet in staat om de benodigde rentebetalingen te doen. Dit
komt omdat de beperkte factor aan de uitgavenkant in de
MFK-verordening ligt, niet aan de inkomstenkant in het Eigenmiddelenbesluit. De introductie van nieuwe eigen middelen is niet
noodzakelijk om de rentebetalingen te kunnen doen. Indien
daarvoor aanvullende middelen noodzakelijke zouden zijn, biedt
het bestaande eigen middel op basis van bruto nationaal inkomen
(BNI) als sluitpost van het eigenmiddelensysteem daarvoor
voldoende zekerheid. De plafonds in het Eigenmiddelenbesluit
liggen hoog genoeg om de benodigde bijdragen van de lidstaten
op basis van het BNI op te kunnen vragen.
Deze leden lezen ook dat de Europese Commissie stelt 885 nieuwe
medewerkers nodig te hebben. Voornoemde leden kunnen deze wens
goed begrijpen aangezien de Europese Commissie en de Europese Unie
in de afgelopen vijf jaar op een aantal beleidsterreinen meer taken heeft
gekregen, en de Europese Commissie voor de tijd al relatief klein was
voor de omvang van het werk dat de Europese Commissie doet. De aan
het woord zijnde leden zijn van mening dat er op dit moment te weinig
Nederlanders werkzaam zijn bij de Europese instellingen, en specifiek bij
de Europese Commissie. Zuid- en Oost-Europeanen daarentegen zijn
oververtegenwoordigd bij de Europese instellingen. Om de effectiviteit
van de Nederlandse beïnvloeding in Brussel te verhogen, is het nuttig om
meer Nederlanders op sleutelposities in de Europese instellingen te
krijgen. Zal de Nederlandse regering pleiten voor een betere verdeelsleutel van nationaliteiten bij de Europese Commissie?
20. Antwoord van het kabinet:
Het is de inzet van het kabinet om meer Nederlanders bij de
Europese instellingen te hebben. Dit staat los van het voornemen
van de Commissie om 885 extra medewerkers aan te nemen.
Deze inzet is uiteengezet in een brief die op 6 maart 2020 aan uw
Kamer is gezonden.9 De inzet van de Nederlandse regering om
het percentage Nederlanders bij de Commissie te vergroten
wordt op dit moment geëvalueerd door de Directie Internationaal
Onderzoek en Beleidsevaluatie. Uw kamer zal daar naar
verwachting begin 2024 over worden geïnformeerd. Er is geen
verdeelsleutel, maar wel een streefcijfer waarbij ernaar wordt
gestreefd dat 3,9% van de medewerkers bij de Europese instellingen Nederlands is. Nederland is er voorstander van dat de

9

Kamerstukken: 35 078, nr. 34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

12

Commissie en andere instellingen extra inspanningen verrichten
voor landen die het streefpercentage niet halen.
Op welke andere manieren zal de Nederlandse overheid proberen zoveel
mogelijk Nederlanders onderdeel van de 885 nieuwe Commissieambtenaren te laten zijn?
21. Antwoord van het kabinet:
Zie het antwoord op vraag 20. Er wordt op dit moment door
Nederland en de Commissie gewerkt aan een gezamenlijk
actieplan. Onderdeel hiervan is een actieve campagne om meer
Nederlanders te interesseren voor een baan bij de Europese
Instellingen (WerkenbijdeEU) en dat er beurzen worden aangeboden aan Nederlandse studenten om aan het Europacollege te
studeren. De Commissie overweegt bij selectieprocedures op zijn
minst één kandidaat van een ondervertegenwoordigde lidstaat uit
te nodigen.
De leden van de D66-fractie constateren dat het Nederlands kabinet in
eerste instantie geen voorstander was van de tussentijdse herziening van
het MFK. Hoe kijkt de Minister hier tegen aan nu zij het voorstel van de
Europese Commissie gelezen heeft en er concreet een voorstel tot
herziening op tafel ligt?
22. Antwoord van het kabinet:
Artikel 13 van de MFK-verordening voorziet in de mogelijkheid
van een tussentijdse herziening van de plafonds in geval van
onvoorziene omstandigheden. Het kabinet vindt dat deze
herzieningsclausule met terughoudendheid gebruikt moet worden
en alleen in uitzonderlijke en onvoorziene gevallen. Uitgaven die
voorzienbaar waren tijdens de onderhandelingen over het huidige
MFK passen niet bij een tussentijdse herziening. Dit is van
toepassing op een groot deel van de voorgestelde aanpassingen,
met uitzondering van Oekraïne. Het kabinet is daarom ook na
publicatie van het voorstel in principe geen voorstander van een
tussentijdse herziening van het MFK. De steun aan Oekraïne
vormt daarop zoals gezegd een uitzondering. Het kabinet zet in
op meer structurele vormgeving van de steun aan Oekraïne.
In de brief valt te lezen dat er inmiddels meerdere lidstaten zijn die
aangegeven hebben de herziening wel wenselijk te vinden. Kan de
Minister uiteen zetten welke lidstaten dit zijn?
23. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet kan niet ingaan op de standpunten van individuele
lidstaten. Bij de (openbare) RAZ van 10 juli jl. hebben diverse
lidstaten hun bedenkingen geuit over de noodzaak van een
tussentijdse herziening van het MFK en extra middelen voor de
EU-begroting. De voorgestelde Oekraïne-faciliteit is een uitzondering en kan op brede steun rekenen.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister herziening waar nodig
voor het Oekraïne-fonds wel kan steunen, maar dat voor alle andere
voorstellen van de Europese Commissie geld gevonden moet worden op
de al bestaande begroting. De Europese Commissie geeft aan dat die
financiële flexibiliteit er niet is. Waar zou volgens dit kabinet die financiële
ruimte gevonden moeten worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

13

24. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is van mening dat bij een tussentijdse herziening van
het MFK terughoudendheid betracht moet worden. Uitgaven die
voorzienbaar waren tijdens de onderhandelingen over het huidige
MFK passen volgens het kabinet niet bij een tussentijdse
herziening. In geval van eventuele hogere uitgaven moet hiervoor
binnen de bestaande plafonds eerst gekeken worden naar
herprioritering. De steun aan Oekraïne vormt daarop zoals gezegd
een uitzondering. Het kabinet zet in op meer structurele
vormgeving van de steun aan Oekraïne. Het kabinet bestudeert
de voorstellen en verschillende financieringsopties nader.
Als er te weinig geld gevonden wordt zal de Europese Commissie
uiteindelijk keuzes moeten maken welke van de voorstellen zij wil
doorvoeren. Welke voorstellen verwacht de Minister dat dan uitgevoerd
zullen worden? Wat deze leden betreft moet op de eerste plaats de
Oekraïne-reserve gerealiseerd worden en heeft het realiseren van STEP
daarna de grootste prioriteit voor Nederland. Deelt de Minister die
inschatting?
25. Antwoord van het kabinet:
Het Nederlandse beleid ten aanzien van het huidige MFK is dat de
conclusies van de ER van 17-21 juli 202010 dienen te worden
gerespecteerd. In de conclusies staat opgenomen dat er geen
tussentijdse evaluatie van het MFK komt. Dat blijft het
uitgangspunt. Een eventuele tussentijdse herziening dient enkel
plaats te vinden in uitzonderlijke, onvoorziene omstandigheden.
Dat is enkel van toepassing op de oorlog in Oekraïne en de
voorgestelde Oekraïne-faciliteit. Betaling van de gestegen
rentekosten is een juridische verplichting. De overige voorgestelde intensiveringen zijn een politieke keuze. Bij de verdere
uitvoering van het MFK streeft het kabinet naar prudente,
realistische en moderne EU-jaarbegrotingen met meer nadruk op
voor Nederland prioritaire beleidsterreinen, zijnde onderzoek en
innovatie, klimaat, migratie en veiligheid.
De aan het woord zijnde leden onderschrijven de doelstelling van de
aangenomen motie van de leden Van Weyenberg en Van der Lee
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1931) dat Nederland dient te streven naar een
moderne begroting waarbij eventuele wijzigingen niet ten koste gaan van
voor Nederland prioritaire beleidsterreinen, zoals het kabinet ook
benoemt in het BNC-fiche. Is de Minister het eens met deze leden dat de
herziening van het MFK zoals hier voorgesteld voldoet aan de richting die
de motie uitspreekt en wijzigingen bevat die niet ten koste gaan van voor
Nederland prioritaire beleidsterreinen?
26. Antwoord van het kabinet:
Inhoudelijk dragen onderdelen van het Commissievoorstel bij aan
modernisering van de EU-begroting in lijn met de Nederlandse
prioriteiten, met meer nadruk op onder andere migratie,
veiligheid en concurrentiekracht. Dat laat echter onverlet dat het
kabinet zeer terughoudend staat tegenover een tussentijdse
herziening van het MFK en dat daarom voor de financiële

10

Europese Raad conclusies, juli 2020, via: https://www.consilium.europa.eu/media/45128/
210720-euco-final-conclusions-nl.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

14

ondersteuning van deze prioriteiten gekeken moet worden naar
herprioritering van bestaande middelen.
Is de Minister het tevens met de aan het woord zijnde leden eens dat het
daarom niet wenselijk zou zijn als de inzet van Nederland om meer
verplichtingen binnen de kaders van het bestaande MFK op te vangen,
ertoe zou leiden dat dit ten koste gaat van voor Nederland prioritaire
beleidsterreinen en het voorstel daarmee wel tegen de aangenomen
motie van het lid Van Weyenberg in zou gaan?
27. Antwoord van het kabinet:
Herprioritering binnen de kaders van het huidige MFK hoeft niet
ten koste te gaan van voor Nederland prioritaire beleidsterreinen.
De inzet van het kabinet is om dat te vermijden.
Inbreng van de leden van de PVV-fractie en reactie van de
bewindspersoon
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het BNC fiche en
hebben hierover nog een aantal vragen.
De Minister geeft aan geen voorstander te zijn van een herziening van het
MFK. Betekent dit dan ook dat de Minister niet met een herziening zal
instemmen in de Raad?
28. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet spant zich in voor de in het BNC-fiche beschreven
inzet. Het is in deze fase te vroeg om in te gaan op het mogelijke
eindresultaat van de komende onderhandelingen.
De Minister geeft aan dat de potentiële gevolgen van deze herziening voor
de Nederlandse afdracht op basis van de huidige informatie een strop van
zo’n 3,2 mld. euro extra betekent voor de Nederlandse schatkist. Gaat de
Minister hiermee akkoord? Zo nee, wat is het maximale bedrag dat het
demissionaire kabinet bereid is extra te betalen aan de EU tot 2027?
Zo nee, wat is het maximale bedrag dat het demissionaire kabinet bereid
is extra te betalen aan de EU tot 2027?
29. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet spant zich in voor de in het BNC-fiche beschreven
inzet. Het is in deze fase te vroeg om in te gaan op het mogelijke
eindresultaat van de komende onderhandelingen.
Indien er extra geld door de Nederlandse belastingbetalers moet worden
opgehoest om de linkse hobby’s, zoals ontwikkelingshulp en een hoger
salaris voor eurocraten, te bekostigen, waar gaat de Minister dit dan van
betalen? Bij welke begrotingsposten in Nederland worden deze centen
weggehaald?
30. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is van mening dat de voorgestelde middelen
gevonden dienen te worden binnen de afgesproken financiële
kaders van de EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten
passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting. De
precieze budgettaire gevolgen van het pakket zijn in deze fase
nog niet bekend, en afhankelijk van verdere Europese besluit-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

15

vorming en nationale politieke keuzes bij de uitwerking. Deze
gevolgen zullen, indien aan de orde, conform de regels van
budgetdiscipline worden ingepast op de Rijksbegroting. De
dekking van de Oekraïne-faciliteit wordt toegelicht in het
separate BNC-fiche over deze faciliteit (Kamerstuk 22 112, nr.
3758 ).
Kan de Minister toelichten op welke wijze de 3,2 mld. euro die Nederland
extra moet betalen is berekend?
31. Antwoord van het kabinet:
De potentiële financiële gevolgen van het Commissievoorstel
worden toegelicht in het BNC-fiche bij onderdeel 5.
Het uitgangspunt voor de vaststelling van de raming van de
Nederlandse afdrachten aan de EU op de begroting van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (artikel 3.1) is de omvang van
het jaarlijkse betalingenplafond uit het MFK 2021–2027 plus de
maximale inzet van de speciale instrumenten die boven dit
plafond worden gefinancierd. De kosten voor Nederland kunnen
worden ingeschat op basis van het aandeel van Nederland in het
EU-BNI, momenteel ca. 5,9%.
De volgende onderdelen van de voorstellen van de Commissie
hebben een (potentieel) effect op de raming van de
EU-afdrachten:
1. De ophoging van het MFK-betalingenplafond;
2. De ophoging van de bestaande speciale instrumenten (SEAR,
Flexibiliteitsinstrument);
3. De introductie van een speciaal instrument «de Oekraïnereserve» (niet terug te betalen deel van de Oekraïne-faciliteit);
4. De introductie van een speciaal instrument voor de rentekosten van NGEU.
De onderstaande tabel geeft per onderdeel een overzicht van de
verwachte gevolgen voor de raming van de Nederlandse
EU-afdrachten (miljoenen, lopende prijzen). In de tabel is het
indicatieve bedrag voor het niet terug te betalen deel van de
Oekraïne-reserve (17 miljard euro) opgenomen. Het effect hiervan
op de Nederlandse afdracht zou ca. 1 miljard euro zijn (2024–
2027). Echter, het kan ook zo zijn dat het maximale bedrag van
50 miljard euro ingezet wordt als niet-terugbetaalbare steun. In
dit geval is het effect van het voorstel voor de Oekraïne reserve
op de raming van de Nederlandse EU-afdrachten 2,9 miljard euro
(uitgaande van een gelijkmatige verdeling over de jaren
2024–2027 is dit 0,7 miljard euro per jaar).
In de tabel is ook voor het rente-instrument het indicatieve
bedrag uit het Commissievoorstel opgenomen (18,9 miljard euro).
Het effect hiervan op de raming van de Nederlandse afdracht zou
ca. 1,1 miljard euro zijn (2024–2027). In het voorstel is echter
geen maximum opgenomen voor de rente-uitgaven. Het effect
kan dus groter zijn als de rente verder stijgt. De Commissie geeft
een bandbreedte van 17 tot 29 miljard euro voor de periode
2024–2027. Het effect op de raming van de Nederlandse afdracht
zou in dit geval 1 tot 1,7 miljard euro zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

16

Verwacht effect NL-afdracht

2024

2025

2026

2027

Totaal

Betalingenplafonds
SEAR
Flexibiliteitsinstrument
Oekraïne-reserve
Rente-instrument NGEU
Totaal

36
43
250
278
607

36
44
249
277
607

541
37
44
249
277
1.148

198
38
45
248
276
805

738
147
176
997
1.108
3.166

*alle bedragen zijn voorlopig en onder voorbehoud van nadere onderbouwing door de Commissie. Er is voor de Oekraïne-reserve en het rente-instrument gebruik gemaakt van de indicatieve inschattingen van de Commissie.

Kan per lidstaat worden aangegeven hoeveel er extra afgedragen zal
worden, inclusief verdeelsleutel?
32. Antwoord van het kabinet:
Op basis van het voorstel van de Commissie met een totaalbedrag van 65,8 miljard euro in vastleggingen, is de verdeelsleutel en het bedrag per lidstaat als in de onderstaande tabel. De
verdeelsleutel is gebaseerd op het BNI-aandeel van elke lidstaat,
zoals geraamd in de Lenteraming 2023 van de Commissie. In
onderstaande tabel gaat de Commissie uit van de extra kosten op
basis van de vastleggingen uit het Commissievoorstel. In het
BNC-fiche is voor Nederland een bedrag van 3,2 miljard euro
opgenomen. De reden voor dit verschil is dat de raming van de
Nederlandse EU-afdrachten is gebaseerd op het betalingenplafond van de EU-begroting plus de maximale inzet van de
speciale instrumenten. Bovendien worden de betalingen in het
Commissievoorstel minder verhoogd dan de vastleggingen. Een
deel van de beoogde verhoging van de vastleggingen zal pas na
2027 leiden tot hogere betalingen en afdrachten van de lidstaten.
De hoogte van het betalingenplafond na 2027 is onderdeel van de
onderhandelingen over het volgende MFK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

17

Nederland staat ook nog eens voor 1,9 mld. euro garant. Waarom zijn de
rentekosten hierin niet meegenomen en hoeveel hoger kan dit bedrag
uitvallen als gevolg van de rentekosten? Kan tevens worden aangegeven
voor hoeveel euro alle andere lidstaten garant staan?
33. Antwoord van het kabinet:
Onder pijler 3 van de Oekraïne-faciliteit zijn middelen gereserveerd voor de rentesubsidie en compensatie voor de administratieve kosten waar Oekraïne jaarlijks aanspraak op kan maken. Dit
betreft de periode 2024–2027. De dekking van de rentesubsidie in
de jaren daarna maakt onderdeel uit van de onderhandelingen
over het volgende MFK (vanaf 2028). In de tabel hieronder wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

18

een inschatting gegeven van het deel dat andere lidstaten garant
staan in de leningen aan Oekraïne, uitgaande van het indicatieve
bedrag van 33 miljard euro uit het Commissievoorstel. De
garantstelling is gebaseerd op het gemiddelde aandeel van het
BNI van het land in het totale EU-bni in de periode 2024–2027.
Garantie per lidstaat in leningendeel Oekraïnefaciliteit (miljarden euro)
lidstaat

BNI-aandeel 2023

garantie

BE
BG
CZ
DK
DE
EE
IE
EL
ES
FR
HR
IT
CY
LV
LT
LU
HU
MT
NL
AT
PL
PT
RO
SI
SK
FI
SE
totaal

3,5%
0,5%
1,8%
2,3%
25,1%
0,2%
2,4%
1,3%
8,4%
17,1%
0,4%
12,2%
0,2%
0,3%
0,4%
0,3%
1,1%
0,1%
5,9%
2,8%
4,2%
1,5%
1,9%
0,4%
0,7%
1,6%
3,4%
100,0%

1,2
0,2
0,6
0,8
8,3
0,1
0,8
0,4
2,8
5,6
0,1
4,0
0,1
0,1
0,1
0,1
0,4
0,0
1,9
0,9
1,4
0,5
0,6
0,1
0,2
0,5
1,1
33,0

Klopt het dat het kabinet in beginsel positief staat tegenover de uitgaven
aan Oekraïne? Hoeveel bedragen deze inmiddels en hoeveel bedraagt de
Nederlandse blootstelling?
34. Antwoord van het kabinet:
Het succes van Oekraïne in het verweer tegen huidige, en
mogelijke toekomstige, Russische agressie bepaalt de Europese
en daarmee Nederlandse veiligheid op fundamentele wijze. Het
kabinet is daarom voornemens Oekraïne zolang als nodig te
blijven steunen op alle nodige terreinen.
In lijn met de eerder ingezette Nederlandse koers voor blijvende
solidariteit met Oekraïne11 en in lijn met de moties van de leden
Piri12 en Amhaouch13, staat het kabinet in beginsel positief
tegenover respectievelijk het structureler vorm geven van de
financiële EU-steun aan Oekraïne en een Europees herstelprogramma gericht op het herstel en de wederopbouw van Oekraïne.
Daarbij kijkt het kabinet naar de meest gepaste omvang,
voorwaarden en vorm van die steun.
Via de EU gaf Team Europe – de EU en de EU lidstaten – tot nu toe
38,8 miljard euro aan steun voor de economische, sociale en
11

Kamerstuk 36 045, nr. 165.
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1829
13
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1768
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

19

financiële weerbaarheid van Oekraïne, het soort steun wat nu
onderdeel uitmaakt van de voorgestelde Oekraïne-faciliteit.
Militaire steun, maar ook andere vormen van steun zoals bijvoorbeeld de opvang van Oekraïense vluchtelingen in de EU maken
hier geen onderdeel van uit. Van deze 38,8 miljard euro is 7,8
miljard euro bilaterale steun van EU lidstaten (leningen, giften en
garanties). In deze som zit daarnaast 25,2 miljard euro aan
macro-financiële steun, 685 miljoen euro aan humanitaire steun,
620 miljoen euro aan begrotingssteun, 330 miljoen aan
noodsteun, 2,4 miljard euro aan EIB leningen en 1.6 miljard aan
andere typen steun14.
Nederland heeft in het kader van macro-financiële bijstand aan
Oekraïne in 202215 en 202316 een garantie verleend met een
omvang van respectievelijk ca 215 miljoen euro en 1.000 miljoen
euro. Deze garanties worden verantwoord op artikel 4 van de
begroting van het Ministerie van Financiën. Daarnaast bedraagt
de bijdrage aan de rentesubsidies voor Nederland op dit moment
41 miljoen euro per jaar van 2024 tot en met 2027.
Voor het meest recente overzicht van de niet-militaire steun die
Nederland aan Oekraïne verleend heeft verwijs ik u graag naar de
Kamerbrief van 4 juli jl. over het tweede steunpakket Oekraïne
2023.17
De leden van de PVV-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van
het voornemen van de Europese Commissie om 1,7 mld. euro te begroten
om onder andere Syrische vluchtelingen op te vangen in Syrië.
35. Antwoord van het kabinet:
De 1,7 miljard euro in de begroting van de Commissie omvat
financiering van steun aan de opvang van vluchtelingen in
Libanon en Jordanië, alsmede financiering van steun aan de 15
miljoen mensen binnen Syrië die humanitaire noden hebben,
waaronder 6,8 miljoen mensen die binnen Syrië zijn gevlucht
(interne ontheemden) waarvan velen leven in kampen in het
noorden die door de grote aardbeving van 6 februari zijn
getroffen.
Kunnen, gezien de overvolle asielzoekerscentra, de overlast en alle kosten
die hiermee gepaard gaan, niet alle asielzoekers uit Syrië in Syrië worden
opgevangen? Zo nee, waarom niet? Kan de Nederlandse belastingbetaler
er van op aan dat de Nederlandse overheid geen extra geld naar de EU
overmaakt voor de opvang van migranten/asielzoekers?
36. Antwoord van het kabinet:
De grote meerderheid van de Syrische vluchtelingen wordt
opgevangen in de buurlanden van Syrië, waaronder 3,5 miljoen
vluchtelingen in Turkije en 1,5 miljoen vluchtelingen in Libanon.
De begroting van de Commissie ziet op het ondersteunen van de
opvang van vluchtelingen in Libanon en Jordanië. Vooral de
opvang in Libanon staat erg onder druk vanwege de voortdurende
14

Eu-assistentie voor Oekraine. Via Website Commissie: https://eu-solidarityukraine.ec.europa.eu/eu-assistance-ukraine_en
Kamerstukken 21 501-07 en 36 045, nr. 1876
16
Kamerstuk 22 112, nr. 3557
17
Kamerstuk 36 045, nr. 165.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

20

diepgaande economische en politieke crisis en omdat het aantal
vluchtelingen ongeveer 25% van de bevolking vormt. Meer dan
90% van de Syrische vluchtelingen daar leeft in extreme
armoede. Daarnaast probeert de Commissie de humanitaire
noden van de interne ontheemden in Syrië te verlichten en de
weerbaarheid van Syriërs in hun eigen land te verbeteren. Dit
alles doet de Commissie ook om het risico te beperken dat door
de zeer moeilijke levenssituatie van Syriërs in Syrië en in de
buurlanden Syriërs zich gedwongen voelen verder te reizen naar
Europa. Dit is ook een grondslag voor de Nederlandse steun van
opvang in de regio. Syriërs die wel doorreizen naar Europa
kunnen conform de bestaande wet- en regelgeving te allen tijde
een asielaanvraag indienen.
De leden van de PVV-fractie constateren dat de Europese Commissie een
carte blanche heeft gevraagd om in de toekomst onvoorziene rentestijgingen te kunnen betalen. Hiervoor moet een fonds buiten de begroting
worden opgetuigd waaruit de Europese Commissie kan gaan putten zodra
de rente te veel oploopt. Dit fonds kent geen plafond/maximum. De
Minister geeft aan hier geen voorstander van te zijn en pleit voor een
maximumbedrag voor dit nieuw op te richten instrument.
Kan de Minister aangeven hoeveel aanvullende rente de Europese
Commissie straks uit dit fonds mag gaan trekken? Wat is voor de Minister
aanvaardbaar?
37. Antwoord van het kabinet:
Het voorstel van de Commissie is om een speciaal instrument op
te richten voor het betalen van de rente. Dit speciale instrument
zou enkel en alleen gebruikt mogen worden om de rentekosten
voor NGEU te betalen. De inzet van het kabinet, zoals ook
toegelicht in het BNC-fiche over de herziening van het MFK, is
echter dat een speciaal instrument hiervoor niet de gewenste
oplossing is. Het uitgangspunt van het kabinet is dat eerst
gekeken moet worden naar herprioritering en dekking binnen de
bestaande MFK-plafonds, net zoals nationaal wordt omgegaan
met tegenvallers op rentekosten. Het is hierbij van belang om te
benoemen dat indien de rente niet gedekt kan worden uit de
EU-begroting, ook in de huidige situatie een juridische
verplichting bestaat voor de lidstaten om de rentelasten te
betalen. Als de Commissie in de begroting onvoldoende middelen
heeft om aan de financiële verplichtingen van de EU te voldoen
kan een beroep worden gedaan op de aanvullende bijdragen van
de lidstaten via de specifieke ruimte die hiervoor is gereserveerd
in het Eigenmiddelenbesluit. Ook daarom zet het kabinet in de
onderhandelingen in op beperking van de omvang en verdere
inkadering van het voorstel.
Was de Minister niet van mening dat er geen nieuwe instrumenten buiten
het MFK om moesten worden opgetuigd? Gaat hij hier een uitzondering
voor maken?
38. Antwoord van het kabinet:
Zoals aangegeven in het BNC-fiche over de herziening van het
MFK is het kabinet geen voorstander van een nieuw speciaal
instrument. Tegelijkertijd is daarin ook aangegeven dat, ongeacht
de vormgeving van een voorziening voor de rentebetalingen voor
het NGEU, er een juridische verplichting bestaat voor de EU, en
via het Eigenmiddelen besluit voor de lidstaten, om de rente-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

21

lasten te betalen. Het kabinet zet in op beperking van de omvang
en verdere inkadering van het voorstel, met name op het
toevoegen van een duidelijk maximum bedrag.
De Europese Commissie legt ook de rekening van 1,6 mld. euro aan
salarisverhogingen om de eurocraten van het inflatiespook te behoeden,
neer bij de lidstaten. Wat vindt de Minister hiervan? Kan de Minister
garanderen dat er geen cent extra naar de Brusselse zakkenvullers gaat?
39. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is kritisch over de voorgestelde forse verhoging van
de administratieve uitgaven en is op dit moment niet overtuigd
van de noodzaak. Uitgangspunt voor het kabinet is dat voor deze
uitgaven eerst gekeken moet worden naar herprioritering binnen
bestaande middelen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het voornemen
van de Europese Commissie om de vastleggingen voor de rest van het
MFK te verhogen.
Vindt de Minister het vreemd dat als er continu hogere vastleggingen
door de Europese Commissie worden gemaakt, die uiteindelijk ook
betaald moeten worden en dat dus uiteindelijk de betalingen dienen mee
stijgen, zij het met een vertraging van een aantal jaren?
40. Antwoord van het kabinet:
De systematiek van de Europese begroting is inderdaad dat op
het moment dat de vastleggingen hoger worden, dit ook leidt tot
verhoging van de betalingen enige tijd later. De exacte hoogte
van de betalingenplafonds na 2027 is onderdeel van de onderhandelingen over het volgende MFK.
De Minister spreekt in het BNC fiche over «Team Europe» dat de capaciteit
moet hebben om tegemoet te kunnen komen aan een redelijk deel van de
mondiale humanitaire noden. Wat is «Team Europe» en is Nederland daar
onderdeel van?
41. Antwoord van het kabinet:
Team Europe is het geheel van de EU, Europese lidstaten –
inclusief hun publieke ontwikkelingsbanken en (indien van
toepassing) uitvoeringsorganisaties voor ontwikkelingssamenwerking –, de Europese Investeringsbank en de Europese Bank
voor Wederopbouw en Ontwikkeling. Bij een Team Europe aanpak
worden de krachten gebundeld om zo tot sterkere gezamenlijke
actie te komen. Nederland maakt als EU lidstaat onderdeel uit
van Team Europe. Bij een Team Europe Initiatief werkt (een deel
van) Team Europe samen om gezamenlijke ontwikkelingsimpact
te bereiken.
Hoeveel euro is er volgens de Minister nodig om aan een redelijk deel van
de humanitaire noden van de wereld tegemoet te komen? Wie mag dat
allemaal betalen?
42. Antwoord van het kabinet:
De juni update van de jaarlijkse Global Humanitarian Overview die
door de VN is gepubliceerd, schat het aantal mensen dat
wereldwijd behoefte heeft aan noodhulp op 362 miljoen. Mede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

22

door de hoge kosten die gepaard gaan met het leveren van
noodhulp, heeft de VN voor 2023 het doel om 249 miljoen
mensen van enige vorm van humanitaire hulp te voorzien.
Daarvoor is naar schatting 54,8 miljard Amerikaanse dollars
benodigd. Nederland levert met 554 miljoen euro in 2023 een
aanzienlijke bijdrage en gebruikt ook bilaterale contacten om
andere landen aan te sporen verantwoordelijkheid te nemen.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie en reactie van de
bewindspersoon
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel van
de Europese Commissie en het bijbehorende BNC-fiche en hebben hier
nog enkele vragen en opmerkingen over.
Deze leden begrijpen dat er verschillende onvoorziene ontwikkelingen zijn
waardoor er discussie is over de herziening van het Meerjarig Financieel
Kader. Desalniettemin zouden fluctuaties en onvoorziene omstandigheden
opgevangen moeten worden binnen het huidige MFK. Een uitzondering
hierop kan Oekraïne zijn, aangezien dit op geen enkele manier voorzien
had kunnen zijn tijdens de onderhandelingen. Zowel in het voorstel als in
het fiche wordt aangegeven dat de Europese Commissie aangeeft dat de
mogelijkheden om bestaande middelen te herprioriteren of flexibiliseren
nagenoeg zijn uitgeput. Voornoemde leden vragen of de Minister deze
interpretatie deelt. Zijn alle mogelijkheden uitgeput alvorens over is
gegaan tot een ophoging van het MFK?
43. Antwoord van het kabinet:
Zoals in het antwoord op vraag 1 is uitgewerkt, is een groot deel
van de middelen in het MFK reeds vastgelegd en is de vrije ruimte
in het MFK beperkt. De door de Commissie voorgestelde
verhoging van de vastleggingen en betalingen zijn te groot om
binnen de ongealloceerde marge en nog beschikbare ruimte
binnen de speciale instrumenten ingepast te worden. Voor de
rente-uitgaven betekent dit dat een verlaging van de huidige
programmabudgetten nodig is als deze binnen de MFK-plafonds
ingepast moeten worden. Hetzelfde geldt voor de voorgestelde
hogere uitgaven in het kader van STEP, migratie en extern beleid.
Als de EU die zou willen doen zonder de MFK-plafonds te
verhogen dan vergt dit een verlaging van de uitgaven van de
huidige programma’s binnen het MFK.
De aan het woord zijnde leden maken zich zorgen om de bedragen welke
extra nodig zijn, waarbij rentebetalingen indicatief zijn en de rentepercentages aan het stijgen zijn. Zij vragen daarom in hoeverre de risicoschatting
is gemaakt of er voldoende middelen nu vrij worden gemaakt waarmee
eventuele tegenvallers tot het einde van dit MFK opgevangen kunnen
worden. In hoeverre is het realistisch dat met deze extra investering het
MFK tot het einde van de looptijd sluitend gemaakt kan worden?
44. Antwoord van het kabinet
Het indicatieve bedrag uit het Commissievoorstel voor de
omvang van het rente-instrument is 18,9 miljard euro. De
Commissie geeft aan dat gelet op de volatiliteit van onder andere
de rentes de bandbreedte 17 tot 29 miljard euro is voor de
periode 2024–2027. Vanwege de onzekerheid over de toekomstige rentelasten heeft de Commissie geen maximum opgenomen
voor het instrument. Indien de toekomstige rentelasten hoger

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

23

uitvallen dan de indicatieve 18,9 miljard euro zal de Commissie
extra-afdrachten opvragen bij de lidstaten.
De Commissie heeft het indicatieve bedrag van 18,9 miljard euro
onder andere gebaseerd op de gemiddelde kosten per leningencompartiment, de lange-termijn ontwikkeling van de rentes en
volledige uitputting van het subsidiedeel van NGEU.
De leden van de CDA-fractie lezen in het voorstel dat er voor verschillende
doeleinden extra geld wordt voorgesteld in het MFK. Het gaat om
migratie, Oekraïne, nabuurschap en de wereld en voor de strategische
technologieën ter versterking van de Europese concurrentiekracht. Dit zijn
veel uiteenlopende doelen en fondsen waardoor de indruk wordt gewekt
dat het niet om een kleine herziening gaat, maar om een herziening waar
veel wensen in zijn toegevoegd. Deze leden vragen in hoeverre er
rekening is gehouden om de ophoging zo laag als noodzakelijk te laten
zijn, en in hoeverre de ophoging nog versoberd kan worden. Graag
ontvangen zij een reactie hierop.
45. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is kritisch over de reikwijdte en omvang van de
Commissievoorstellen. Het kabinet is van mening dat een
tussentijdse herziening van het MFK alleen geoorloofd is voor
uitzonderlijke en onvoorziene uitgaven. De oorlog in Oekraïne is
daar een voorbeeld van. Voor andere onderdelen van het Commissievoorstel is het kabinet er niet van overtuigd dat er sprake is
van onvoorziene of uitzonderlijke omstandigheden die tot hogere
uitgaven zouden moeten leiden.
Voornoemde leden kunnen zich over het algemeen vinden in het
kabinetsstandpunt welke blijkt uit het BNC fiche. Zij vragen in hoeverre
Nederland bijval krijgt van andere lidstaten in het enkel herzien van
noodzakelijke aspecten en niet het vormen van nieuwe fondsen. Hoe
beoordelen andere lidstaten dit?
46. Antwoord van het kabinet
Er is een brede groep van gelijkgezinde lidstaten die eveneens
kritisch is over de Commissievoorstellen en die erop aandringt
dat eerst de mogelijkheden voor herprioritering en flexibilisering
binnen de bestaande kaders benut worden. Het kabinet trekt
nauw met deze gelijkgezinde lidstaten op.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het verwachte effect op de
Nederlandse begroting geschat wordt op ongeveer 3,1 miljard euro
zonder een verdere rentestijging. Deze leden achten dit een grote stijging,
waarbij een gedeelte gebruikt zal worden om bijvoorbeeld extra
werknemers aan te nemen. Voornoemde leden vragen of er inmiddels een
analyse bezig is van noodzakelijke ophogingen door bijvoorbeeld de rente
en Oekraïne, en de ophoging welke voortkomt uit de mogelijkheid van de
herziening zoals het creëren van fondsen, aannemen van extra
werknemers, en verdere subsidies voor landen voor technologische
innovaties. Is hier een overzichtelijke uitsplitsing van?
47. Antwoord van het kabinet
Het kabinet heeft in het BNC-fiche een uitsplitsing gegeven van
de effecten op de raming van de EU-afdrachten van verschillende
onderdelen van het Commissievoorstel. De onderstaande tabel uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

24

het BNC-fiche geeft per onderdeel het effect op de raming van de
Nederlandse EU-afdrachten weer. In totaal is het effect (op basis
van de indicatieve inschattingen van de totale kosten door de
Commissie) van het rente-instrument ca. 1,1 miljard euro. De
kosten voor de Oekraïne-reserve (op basis van de indicatieve
verdeling tussen leningen en niet-terugbetaalbare steun)
bedragen circa 1 miljard euro. De verhogingen van de speciale
instrumenten bedragen ca. 0,1 miljard euro voor SEAR en 0,2
miljard euro voor het flexibiliteitsinstrument.
Voor de overige voorgestelde verhogingen is het effect op de
raming van de Nederlandse EU-afdrachten beperkt tot de
verhoging van het MFK-betalingenplafond (ca. 0,7 miljard euro).
Verwacht effect NL-afdracht

2024

2025

2026

2027

Totaal

Betalingenplafonds
SEAR
Flexibiliteitsinstrument
Oekraïne-reserve
Rente-instrument NGEU
Totaal

36
43
250
278
607

36
44
249
277
607

541
37
44
249
277
1.148

198
38
45
248
276
805

738
147
176
997
1.108
3.166

*alle bedragen zijn voorlopig en onder voorbehoud van nadere onderbouwing door de Commissie. Er is voor de Oekraïne-reserve en het rente-instrument gebruik gemaakt van de indicatieve inschattingen van de Commissie.

Inbreng van de leden van de SP-fractie en reactie van de
bewindspersoon
De leden van de SP-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen van
het BNC-Fiche over de voorgenomen verhoging van de Europese
Meerjarenbegroting (MFK), waarin de beoordeling van het kabinet staat
over het voorstel van de Europese Commissie. Deze leden maken zich
zorgen over het gemak waarmee het kabinet meegaat in de «never waste
a good crisis»-gedachte van de Europese Commissie, die nu wordt
aangewend om de bevoegdheden en financiële ruimte van de Europese
Unie uit te breiden. Dit heeft bij deze leden geleid tot de volgende vragen
en opmerkingen.
Voornoemde leden lezen in het BNC-fiche dat «Het kabinet vindt dat deze
herzieningsclausule [van de Europese begroting] met terughoudendheid
gebruikt moet worden en alleen in uitzonderlijke en onvoorziene
gevallen.» Dit zijn woorden waarin de aan het woord zijnde leden zich
kunnen vinden. Zij zijn dan ook teleurgesteld dat het kabinet dit principe
nauwelijks lijkt te hanteren.
Van de 66 mld. euro voorgestelde verhoging is 50 mld. euro bedoeld voor
steun aan Oekraïne. De leden van de SP-fractie veroordelen de Russische
inval in Oekraïne en vinden dat Oekraïne onze steun verdient. Dat dit
gepaard dient te gaan met het opzetten van Europese geldstromen, zoals
de Europese Commissie beweert, bestrijden deze leden. De Europese
lidstaten zijn zelf in staat om Oekraïne van steun te voorzien. De Europese
Unie zou hier eventueel een coördinerende rol in kunnen spelen. Het
verhogen van de afdracht aan de Europese Unie is echter een afkalving
van de financiële zeggenschap van lidstaten en daarmee een afkalving
van democratische controle. Dat hiervoor 885 extra fte moet worden
ingehuurd, is voor voornoemde leden het bewijs dat dit ook een inefficiënte manier is om het geld uit te geven. Over deze efficiëntie schrijft de
Minister «Bovendien is het alternatief, namelijk het verstrekken van 27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

25

individuele bilaterale garanties, minder efficiënt en vereist het meer tijd.»
Een uitleg ontbreekt. Kan de Minister deze stelling hard maken?
48. Antwoord van het kabinet
De financiële steun via de Oekraïne-faciliteit kan volgens de
Commissie doelmatigheidswinst op leveren om de volgende
redenen:
1) Door het poolen van financiële steun op Europees niveau
wordt zowel de financiering (de Commissie kan goedkoper
lenen dan de meeste lidstaten) als de besteding efficiënter.
2) De administratieve lasten voor de Oekraïense autoriteiten
worden zo veel mogelijk beperkt doordat ze maar met één
partij (de Commissie) afspraken hoeven te maken.
3) De zachte voorwaarden van de leningen onder de Oekraïnefaciliteit (lange looptijden, een aflossingsvrije periode van
tien jaar en een rentesubsidie) zorgen ervoor dat de toekomstige financieringslast voor Oekraïne zo veel mogelijk
beperkt wordt.
4) De Commissie is, gelet op de aanwezige expertise en
contacten, goed in staat om de leningen onder de Oekraïnefaciliteit te monitoren en hierover te rapporteren aan de
EU-lidstaten. Er is tevens doelmatigheidswinst van garanties
via de headroom ten opzichte van bilaterale garanties.
5) Gezien de uitzonderlijke omstandigheden is het van belang
dat de middelen zo snel mogelijk beschikbaar worden gesteld
aan Oekraïne. Voor het afgeven van bilaterale garanties
moeten lidstaten vaak lange nationale procedures doorlopen.
Dit tijdrovende proces werd duidelijk bij de macro financiële
bijstand aan Oekraïne in 2022.18 De Commissie kan onder het
Eigenmiddelenbesluit de headroom direct benutten als
garantie voor de leningen onder de Oekraïne-faciliteit.
Daarnaast is een bijkomend voordeel van coördinatie via de EU
dat alle lidstaten bijdragen.
Voor de leden van de SP-fractie staat vast dat de bevoegdheden en de
financiële ruimte van de Europese Unie alleen kunnen worden uitgebreid
na een breed maatschappelijk. Helaas hebben deze leden de afgelopen
jaren moeten zien hoe verschillende crises, zoals de coronacrisis en de
oorlog in Oekraïne, worden aangewend om uitbreiding van bevoegdheden te bewerkstelligen. Wat voornoemde leden betreft, hebben de
Europese beleidsmakers op een onbehoorlijke manier gebruik gemaakt
van deze gebeurtenissen om te pleiten voor uitbreiding van het Europese
budget (zowel in de vorm van het programma NextGenerationEU en deze
MFK-verhoging). De Europese Unie ontwikkelt zich hierdoor langzaam
maar zeker in de richting van een federale staat, terwijl, wat deze leden
betreft, hier geen democratisch legitiem proces aan ten grondslag ligt.
Verder is in het voorstel 15 mld. euro gereserveerd voor Europees
Asielbeleid en extern beleid. Het kabinet schrijft hierover in haar beoordeling: «Het kabinet onderschrijft allereerst het door de Commissie
geschetste belang van goede uitvoering van het nog tot stand te komen
Asiel- en Migratiepact, inclusief ondersteuning van lidstaten bij de
daarvoor benodigde capaciteitsopbouw voor screening- en grensprocedures, opvangcapaciteiten, relocatie, en terugkeer.» De leden van de
SP-fractie zijn van mening dat het reserveren van financiële middelen
voor de uitvoering van een Asiel- en Migratiepact dat nog moet worden
18

Kamerstukken 21 501-07 en 36 045, nr. 1876

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

26

gesloten, lijkt op het paard achter de wagen spannen. Zij zijn dan ook
verbaasd over de houding van het kabinet. Kan de Minister uitleggen
waarom middelen gereserveerd worden voor plannen die nog onduidelijk
zijn?
49. Antwoord van het kabinet
De onderhandelingen over het Asiel- en Migratiepact (het Pact)
zijn inderdaad nog niet afgerond, maar door het akkoord op twee
belangrijke Raadsposities (de AMMR en APR) tijdens de Raad
Justitie en Binnenlandse Zaken in juni jl. zijn grote stappen
voorwaarts gezet. Indien de instellingen een akkoord in de
trilogen bereiken, betekent het Pact een grote stelselwijziging op
het vlak van asielwetgeving in alle lidstaten. De implementatie
hiervan zou dan ook een grote opgave zijn. Het kabinet acht het
van belang dat lidstaten daarbij worden ondersteund, om zo te
zorgen voor correcte naleving vanaf het moment dat de
wetgeving in werking treedt, inclusief ondersteuning van
lidstaten bij de daarvoor benodigde capaciteitsopbouw voor
screening- en grensprocedures, opvangcapaciteiten, relocatie, en
terugkeer. Daarnaast is het kabinet van mening dat het Europees
Asielagentschap goed geëquipeerd moet zijn om coherente
implementatie en naleving van de nieuwe regelgeving te
monitoren. Het kabinet is van mening dat eventueel benodigde
aanvullende middelen gevonden dienen te worden binnen de
kaders van het huidige MFK.
Wat de leden van de SP-fractie betreft zou ook kritisch moeten worden
gekeken naar de uitgaven die de Europese Unie momenteel doet. Veel
zaken die als grote uitgavenposten gelden binnen het huidige MFK, zoals
directe inkomenssteun aan boeren, fondsen voor regionale ontwikkeling
en investeringsfondsen, vallen niet onder het evident internationale beleid
waar de Europese Unie, wat deze leden betreft, voor is bedoeld. Wat hen
betreft wordt eerst gekeken naar de noodzaak van de bestaande Europese
uitgaven, voordat de lidstaten om een extra bijdrage worden gevraagd.
Bovendien is het kabinet momenteel aan het voorsorteren op bezuinigingen. Deze bezuinigingen zullen hoogstwaarschijnlijk de mensen met de
laagste inkomens het hardste raken. Hoe verdedigt het kabinet haar
voornemen tot bezuinigingen, wanneer het tegelijkertijd akkoord gaat met
het verhogen van de afdracht aan de Europese begroting?
50. Antwoord van het kabinet
De inzet is om stijging van de EU-afdrachten te beperken ten
opzichte van het Commissievoorstel. Daarbij wordt ingezet op
herprioritering binnen de bestaande kaders. Voor een toelichting
op nationale begrotingsmaatregelen verwijst het kabinet naar de
komende Miljoenennota 2024 (Kamerstuk 36 410, nrs. 1 en 2).
De leden van de SP-fractie komen hiermee tot de conclusie dat zij het
kabinet niet steunen in het gekozen standpunt zoals dit is verwoord in het
BNC-fiche. Deze leden zijn daarmee ook van mening dat een schriftelijk
overleg onvoldoende is om een wijziging van deze schaal te bespreken.
Uitbreiding van bevoegdheden en financiële ruimte van de Europese Unie
zou gepaard moeten gaan met een uitvoerig debat in het parlement en de
samenleving, niet op een achternamiddag via een mailwisseling. De leden
van de SP-fractie zullen zich inzetten voor een aparte behandeling in een
debat met de bewindspersoon.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3780

27