Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 277

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 5 januari 2015
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Ministers van Defensie en van Buitenlandse Zaken over de brief
van 14 oktober 2014 inzake Aanbieding evaluatie van de Nederlandse
inzet in de antipiraterijoperaties Atalanta van de EU en Ocean Shield van
de Navo in 2013 (Kamerstuk 29 521, nr. 264).
De Ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 15 december
2014. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
Mittendorff

kst-29521-277
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

1

Vraag 1
Welke andere landen hebben op dit moment, net als Nederland,
geen private beveiligers aan boord?
Vraag 5
Welke EU-landen staan de private beveiligers toe en wat is de
actuele stand van zaken?
Antwoord vraag 1 en 5
In Europa is de inzet van gewapende particuliere beveiligers aan boord
van koopvaardijschepen wettelijk mogelijk in België, Cyprus, Denemarken,
Duitsland, Finland, Griekenland, Italië, Kroatië, Luxemburg, Malta,
Noorwegen, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Zweden. Italië
beschikt over een duaal systeem; de inzet van gewapende particuliere
beveiligers is hier een aanvulling op de inzet van vessel protection
detachments (VPD’s). Ook in Frankrijk is medio 2014 wetgeving aangenomen die de inzet van gewapende particuliere beveiligers naast VPD’s
mogelijk maakt. Naar verwachting zijn de hiervoor benodigde uitvoeringsregelingen voor het einde van het jaar voltooid en kunnen Franse reders
vanaf 2015 gebruik maken van gewapende particuliere beveiliging aan
boord van hun schepen.
Vraag 2
Heeft u inzicht in hoeverre geen private beveiliging leidt tot het
uitvlaggen van schepen? Heeft u inzicht wat de economische
gevolgen hiervan zijn?
Antwoord
De Inspectie Leefomgeving en Transport/Scheepvaart registreert het in- en
uitvlaggen voor het Nederlandse scheepsregister. De redenen waarom
reders in-of uitvlaggen worden niet geregistreerd.
Op basis van gesprekken van het Ministerie van Infrastructuur & Milieu
met de redersvereniging kan worden afgeleid dat van de schepen die
jaarlijks door het risicogebied nabij Somalië varen tussen de vijftien en
twintig Nederlandse schepen, al dan niet tijdelijk, uitvlaggen om onder
andere vlag legaal particuliere beveiligers in te huren. Uit informatie van
de redersvereniging blijkt dat er buitenlandse reders zijn die overwegen
een schip in Nederland te registreren, maar dit uiteindelijk niet doen
omdat in Nederland het gebruik van private gewapende beveiligers aan
boord van schepen niet wordt toegestaan.
Reders die schepen hebben uitgevlagd, hebben aangegeven dat dit zijn
weerslag heeft op de locatie waar het management van de schepen zich
bevindt, alsmede op de locatie van hun aanbestedingen voor reserveonderdelen en reparaties, de financieringen bij banken en het gebruik van
accountants en maritieme advocatuur. Verder zijn er effecten voor
zeevarenden. Nederlands personeel, waarvoor bepaalde belastingvoordelen gelden indien een schip onder Nederlandse vlag vaart (teneinde dat
personeel in de mondiale concurrentie betaalbaar te houden), zal minder
aantrekkelijk zijn als het schip niet onder Nederlandse vlag vaart.
Vraag 3
Hoe beoordeelt de koopvaardij de bescherming van de marine?
Antwoord
De Koninklijke Marine (KM) beschermt de nationale handelsbelangen door
de bescherming van de internationale handelsvloot in het zeegebied nabij
Somalië. Hiertoe levert de KM staven, schepen en VPD’s. Mede dankzij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

2

inspanningen van de KM, in combinatie met internationale maritieme
inspanningen en
zelfbeschermingsmaatregelen door de scheepvaartbranche, is het aantal
kapingen en aanvallen op koopvaardijschepen sterk teruggebracht.
Reders zijn zeer tevreden over de bescherming van de marine, maar
geven wel aan dat VPD’s niet in alle gevallen aan de eisen van de
koopvaardij ten aanzien van flexibiliteit, omvang, kosten en reikwijdte
tegemoet komen. Als gevolg hiervan zijn er reders die geen aanvragen
indienen en worden incidenteel VPD-aanvragen afgewezen.
Vraag 4
Kunt u aangeven hoeveel schepen onder de Nederlandse vlag tot
op heden in 2014 door de gevaarlijke gebieden in de wateren bij
Somalië zijn gevaren?
Antwoord
Jaarlijks varen circa 175 Koninkrijksgevlagde schepen door het risicogebied nabij Somalië. Het exacte aantal dat tot op heden in 2014 door het
gebied is gevaren, is niet bekend. Deze gegevens worden niet systematisch door het Ministerie van Defensie geregistreerd.
Vraag 6
Bent u bekend met incidenten door het optreden van private
beveiligers in de afgelopen periode?
Antwoord
Nee.
Vraag 7
Wat valt er te zeggen over de dreiging van piraterij in 2014?
Antwoord
De internationale antipiraterijoperaties, alsmede de zelfbeschermingsmaatregelen van de scheepvaartbranche en het gebruik van beveiligers
(vessel protection detachments en, in het geval van buitenlandse schepen,
gewapende particuliere beveiligers), hebben het aantal incidenten sterk
teruggebracht. Sinds halverwege 2012 is het aantal geregistreerde
kapingen en kapingspogingen op koopvaardijschepen door Somalische
piraten sterk afgenomen en is er geen succesvolle kaping van een
koopvaardijschip meer geweest.
Rond de Hoorn van Afrika is op dit moment sprake van een zekere
ongestoorde en vrije scheepvaart, maar het is waarschijnlijk dat kapingen
en pogingen daartoe weer zullen toenemen wanneer de genoemde
maatregelen niet meer worden nageleefd of de inzet wordt beëindigd.
Hoewel verschillende Somalische piratenleiders zijn overgestapt op
andere (criminele en niet-criminele) activiteiten, is de voedingsbodem
voor piraterij nog altijd aanwezig. Bij de zwakke federale Somalische
regering ontbreekt het aan de middelen, het gezag en de prioriteitszin om
effectief op te treden tegen piratennetwerken. Piraterij blijft een aantrekkelijk verdienmodel in een land dat wordt gekenmerkt door chronische
armoede, werkloosheid en een gebrek aan economische kansen.
Vraag 8
Mogen Nederlandse militairen binnen operatie Ocean Shield het
Somalische land betreden, indien noodzakelijk?
Antwoord
Het mandaat en de Rules of Engagement (ROE) staan dit niet toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

3

Vraag 9
Wat zijn de productiekosten voor een Scan Eagle?
Antwoord
Over commercieel vertrouwelijke informatie wordt in het openbaar geen
informatie verstrekt.
Vraag 10
Is er een stijgende lijn in het gebruik van civiele beveiliging?
Antwoord
Het kabinet beschikt zelf niet over gegevens over het gebruik van private
beveiligers.
Vraag 11
Heeft u ideeën voor het inzetten van nieuw materiaal en/of
instrumenten voor de volgende antipiraterijoperaties?
Antwoord
Van eind augustus tot eind november 2015 wordt voor het eerst een
Oceangoing Patrol Vessel (OPV) ingezet in een antipiraterijoperatie. Het
schip, met de daarbij behorende instrumenten, kan als nieuw materiaal in
dit type operatie worden beschouwd. De OPV’s zijn de afgelopen jaren
meerdere malen succesvol ingezet in operaties in het Caribisch gebied.
Vraag 12
Wat zijn de kosten van piraterij voor de Nederlandse economie?
Vraag 13
Welke regio’s zorgen met de aanwezige piraterijdreiging voor de
grootste kosten en hoe hoog zijn deze?
Antwoord vraag 11, 12 en 13
De Wereldbank1 concludeert dat voor de handel tussen werelddelen
waarbij de kortste verbindende zeeweg via de Hoorn van Afrika loopt, de
opgelopen schade tussen de 0,7 en 1,5 procent (gemiddeld 1,1 procent)
van het handelsvolume ligt. Wanneer dit percentage wordt toegepast op
de totale in- en uitvoer van Nederland naar Azië en Oceanië (129 miljard
euro in 2012) dan komen de kosten voor Nederland neer op een bedrag
van 1,3 miljard euro (zie beleidsdoorlichting, pagina 48). Door Oceans
Beyond Piracy zijn tevens schattingen gemaakt van de kosten in andere
regio’s. Hieruit blijken de geschatte kosten in de wateren bij Somalië het
hoogst.
Vraag 14
Wat zijn volgens u de huidige oorzaken van de piraterij? Speelt
het illegaal vissen en afval dumpen in Somalische wateren nog
een rol?
Antwoord
Toen het aantal piraterij-gerelateerde incidenten na 2005 toenam, werd in
eerste instantie een relatie gelegd met illegale visserij en de grote
hoeveelheden giftig afval die als gevolg van de tsunami in Somalië
aanspoelden. Somaliërs, zo werd gesteld, namen met piraterij het recht in
eigen handen. De oorzaak van piraterij is echter vooral gelegen in het feit
dat het een aantrekkelijk verdienmodel is in een land dat wordt gekenmerkt door chronische armoede, werkloosheid en een gebrek aan
economische kansen. Bij de zwakke federale Somalische regering
1

The Pirates of Somalia, Ending the threat, rebuilding a nation, 2013, 15–27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

4

ontbreekt het aan de middelen, het gezag en de prioriteitszin om effectief
op te treden tegen piratennetwerken.
Vraag 15
Welke rol speelt corruptie in de zwakte van de Somalische
instituties? Wat wordt daar aan gedaan?
Antwoord
Corruptie speelt een zeer grote rol in het functioneren van Somalische
instituties. Somalië staat al jarenlang onderaan de Corruption Perception
Index van Transparency International. Ook de periodieke rapporten van de
Somalia-Eritrea Monitoring Group (SEMG), ingesteld door de
VN-Veiligheidsraad en met een verregaand mandaat om de naleving van
sancties tegen Somalië te onderzoeken, documenteren keer op keer
gevallen van grootschalige corruptie met medeweten van de hoogste
politiek kringen.
In reactie op zorgen van donoren over corruptie is in april 2014 het
Financial Governance Committee (FGC) opgericht. Hierin hebben de
Somalische regering en een aantal vertegenwoordigers van de
Wereldbank, de Afrikaanse Ontwikkelingsbank en het IMF zitting. Doel van
het FGC is de Somalische overheid te helpen bij het verbeteren van de
financiële beheerssystemen en zo het vertrouwen van donoren te
vergroten.
Ook de VN-Veiligheidsraad reageert op de corruptie in Somalië in de
resoluties die naar aanleiding van de SEMG-rapporten zijn aangenomen.
In deze resoluties wordt de Somalische regering opgeroepen corruptie en
andere misstanden aan te pakken. Tegelijkertijd blijft internationale steun
aan de federale regering van Somalië noodzakelijk om een terugval naar
de staat waarin Somalië voor 2012 verkeerde, te voorkomen. Ook
Nederland zet de steun aan de Somalische regering voort via de bijdrage
aan de New Deal. Het is daarnaast van belang dat de internationale
gemeenschap de Somalische regering blijft wijzen op haar verantwoordelijkheden. Nederland doet dit bilateraal en via de EU.
Vraag 16
Is Somalië nog steeds een «failed state»?
Antwoord
Er zijn vele definities van een failed state. Het ontbreken van een
geweldsmonopolie van de Staat komt in vrijwel elke definitie aan bod. In
Somalië beschikt de Staat niet over dit monopolie; Al- Shabaab en
clanmilities maken in delen van Somalië de dienst uit en daarbij is de
Somalische regering afhankelijk van de legermacht van AMISOM voor
bescherming. Andere definities van een failed state spreken van situaties
waarin de overheid niet in staat is de meest basale dienstverlening aan
haar burgers te verlenen. Ook op dat punt scoort Somalië niet goed.
Anderzijds staat het land er nu beter voor dan op enig moment gedurende
de afgelopen 25 jaar. De internationale gemeenschap heeft zich door
middel van de New Deal gecommitteerd aan de wederopbouw van
Somalië. Het beeld binnen de internationale gemeenschap is dat de
wederopbouw van Somalië een kwestie van lange adem is en dat het land
zonder voortgezette steun terug zou kunnen vallen naar de staat waarin
het voor 2012 verkeerde.
Vraag 17
Welk deel van het, in het kader van het New Deal Compact
wederopbouwprogramma tot en met 2016 door de internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

5

donorgemeenschap toegezegde, bedrag van 1,8 miljard euro is
daadwerkelijk door de Somalische regering ontvangen?
Antwoord
Er bestaat geen volledig overzicht van de hulpstromen die in het kader
van de New Deal worden geboden, omdat de hulpstromen divers zijn en
niet via één kanaal worden aangeboden. Financiële hulp kan direct aan de
overheid worden verstrekt, maar kan ook in de vorm van goederen, zoals
voertuigen, worden geleverd, of via NGO’s. Daarnaast is een deel van de
hulp die nu wordt verstrekt al voor de New Deal toegezegd en valt
daarmee niet binnen de toegezegde 1,8 miljard euro.
Vraag 18
Hoe staat het met de ontwikkeling van de Somalische
kustwacht?
Antwoord
Toen de huidige federale regering van Somalië aantrad was er geen
kustwacht. Somalië wordt door de internationale gemeenschap ondersteund bij de opbouw van de kustwacht, onder andere via de capaciteitsopbouwmissie EUCAP Nestor en UNODC. In oktober 2014 werd de
kustwacht na 23 jaar afwezigheid nieuw leven ingeblazen door de Somali
Federal Goverment (SFG). Dit is positief nieuws, maar er is nog een lange
weg te gaan voordat de kustwacht in staat is piraterij en andere vormen
van maritieme criminaliteit aan te pakken.
Zo ontbreekt het de kustwacht nog aan voldoende (getraind) personeel, is
er geen juridisch kader waarbinnen de kustwacht kan opereren en is er
onvoldoende materieel. De kustwacht in de regio’s Somaliland, Puntland
en Galmadug is verder ontwikkeld dan de federale kustwacht. In deze
gebieden hebben EUCAP Nestor en UNODC al meer trainingen kunnen
geven en zijn meer stappen gezet om de kustwacht van een juridische
basis te voorzien.
Vraag 19
Hoeveel berechte piraten verblijven er in Nederland?
Antwoord
In totaal zijn ongeveer 25 personen in Nederland berecht. Van deze
berechte piraten bevinden zich nog ongeveer vijf personen in detentie in
Nederland. Alle overige berechte piraten zijn inmiddels teruggekeerd naar
Somalië.
Vraag 20
Wordt het boorden van piratenschepen of gekaapte schepen
gezien als «boots on the ground»?
Antwoord
Nee.
Vraag 21
Hoeveel operaties zijn er onder Atalanta geweest met effect op
land?
Antwoord
In mei 2012 is in operatie Atalanta één keer een logistiek kamp van piraten
vanuit de lucht aangevallen. Het begrip «met effect op land» moet in een
bredere context worden bezien. Met engagement- en trainingsactiviteiten
wordt vanaf schepen bijgedragen aan draagvlak onder de bevolking en
wordt een bijdrage geleverd aan regionale capaciteitsopbouw. Ook dit zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

6

effecten op het land. De antipiraterijoperaties laten zien dat effecten op
het land en op zee niet los van elkaar moeten worden beschouwd.
Vraag 22
Wie bepaalt welke operaties worden ondernomen door Combined
Maritime Forces (CMF)? Welk soort operaties zijn dat?
Antwoord
Het operationele programma van de CMF-eenheden wordt vastgesteld
door het CMF-hoofdkwartier in Bahrein. Dit hoofdkwartier bestaat uit
personeel van alle landen die meedoen aan CMF. Nederland levert wel
stafofficieren aan de CMF-staf en de staf van de CMF-taskforce CTF 151 op
zee, maar geen schepen. De CTF 151-eenheden voeren gelijksoortige
operaties uit als de Navo en EU taskforces. Het verschil is dat de CTF 151
relatief meer patrouilles in de Golf van Aden uitvoert.
Vraag 23
Worden in de Shared Awareness en Deconfliction (SHADE)
vergaderingen ook bewapende drone operaties besproken? Zo ja,
kan de Kamer hier een overzicht van krijgen?
Antwoord
In de SHADE vergaderingen wordt niet gesproken over bewapende
drone-operaties.
Vraag 24
Gaat Nederland in het vervolg van de bijdrage aan de piraterijbestrijding wederom intensief samenwerken met China?
Antwoord
Het bestrijden van piraterij nabij Somalië is een inspanning van de
internationale gemeenschap. China draagt regelmatig bij aan deze
inspanning. Het is mogelijk dat er in de nabije toekomst wederom zal
worden samengewerkt met China in antipiraterijoperaties.
Vraag 25
Heeft er, naast de geïntensiveerde samenwerking met China, ook
samenwerking plaatsgevonden met andere externe actoren, in
het bijzonder Rusland? Zo ja, hoe is deze samenwerking
verlopen? Zal deze samenwerking worden voortgezet?
Antwoord
Tijdens de antipiraterijoperaties in 2013 hebben Nederlandse eenheden
samengewerkt met independent deployers, waaronder Russische
marineschepen die in de Golf van Aden konvooien begeleidden. Deze
samenwerking was beperkt tot het delen van de eigen posities en het
afstemmen van de bewegingen van de vliegende eenheden. Sinds het
ontstaan van de spanningen heeft Rusland geen konvooi-operaties meer
laten uitvoeren. Rusland neemt nog wel deel aan het SHADE-overleg.
Vraag 26
Kunt u een overzicht geven van het aantal apparaten/systemen
die minder functioneerden tijdens de operaties door de warme en
vochtige klimaatomstandigheden?
Antwoord
Er is geen standaard overzicht van apparaten en/of systemen die worden
beïnvloed door warme en vochtige klimaatomstandigheden. In 2013
waren de koudwatermakers, die de koeling van de sensoren en communicatieapparatuur verzorgen, tijdens de inzet van Zr.Ms. Van Speijk als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

7

gevolg van de zware belasting gedurende zes uur defect. In die periode
waren radars en een deel van de communicatieapparatuur niet inzetbaar.
De klein-kaliber wapens die permanent aan de buitenlucht zijn blootgesteld blijken lastig te onderhouden vanwege de vochtigheid, zout en zand
in de lucht. Tot slot werd Zr.Ms. Johan de Witt geconfronteerd met een
langdurige storing in het ventilatiesysteem.
Vraag 27
Kunt u een kostenoverzicht geven van de herstelmaatregelen
voor kapot materiaal en/of systemen, die zijn veroorzaakt door
het warme vochtige klimaat?
Antwoord
Scheepssystemen zijn veelal ontworpen voor extreme omstandigheden.
De in vraag 26 genoemde storingen vallen binnen de te verwachten
defecten en vallen daarom binnen het reguliere exploitatiebudget.
Vraag 28
Wie zijn de «independent deployers»? Kan de Kamer hiervan een
overzicht krijgen?
Antwoord
Tijdens de aanwezigheid van Nederlandse marine-eenheden in 2013
hebben marineschepen van China, India, Iran, Japan, Rusland en
Zuid-Korea als independent deployer koopvaardijschepen begeleid.
Vraag 29
Is het tekort aan patrouillevliegtuigen opgelost?
Antwoord
Het tekort aan patrouillevliegtuigen bij de Navo-operatie Ocean Shield
neemt toe. Dit wordt deels veroorzaakt door het feit dat de Verenigde
Staten haar patrouillevliegtuigen momenteel inzet in de strijd tegen ISIS.
Ook hebben andere landen het aantal eenheden en/of vluchten teruggebracht, veelal om budgettaire redenen. Vanaf medio december 2014 zijn er
geen patrouillevliegtuigen beschikbaar voor het zuidelijke deel van de
High Risk Area.
Voor de taken van de EU-operatie Atalanta zijn momenteel voldoende
patrouillevliegtuigen beschikbaar. De EU hanteert een minimum van drie
toestellen. De prognose voor 2015 is dat er sporadisch slechts twee
toestellen beschikbaar zijn; daarentegen zijn er langere periodes vier
toestellen beschikbaar.
Vraag 30
Wat is de precieze indeling van patrouillevliegtuigen van de
deelnemende landen over het gehele operatiegebied?
Antwoord
Duitsland, Japan en Spanje opereren met patrouillevliegtuigen vanuit
Djibouti en patrouilleren het noordelijke gedeelte van het operatiegebied.
Italië opereert met een aantal onbemande vliegtuigen vanuit Djibouti en
het Verenigde Koninkrijk heeft maritieme helikopters in Muscat.
Denemarken, Nieuw-Zeeland en Noorwegen vlogen en vliegen enkele
weken of maanden per jaar vanaf de Seychellen. De Seychellen vliegen
lokaal zelf ook.
Vraag 31
Hoeveel (functionerende) patrouillevliegtuigen heeft Nederland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

8

Antwoord
Sinds de sluiting van Marine Vliegkamp Valkenburg (juli 2006), heeft
Nederland geen maritieme patrouillevliegtuigen meer.
Vraag 32
Hoeveel onbemande vliegtuigen kan Nederland inzetten voor
piraterijbestrijding?
Antwoord
Er zijn op dit moment twee digitale Scan Eagle systemen. Een systeem is
voor operationele inzet, het tweede systeem is voor opleiding en training.
Het operationele systeem wordt thans ingezet in Mali.
Vraag 33
Is er een structurele oplossing voor de problematiek inzake de
operationele inzetbaarheid van de NH-90 helikopter gevonden?
Ligt het in de lijn der verwachting dat de helikopter tijdens
toekomstige missies zonder problemen kan worden ingezet?
Antwoord
Bij operaties aan boord heeft de NH-90 laten zien dat het een krachtig
wapensysteem is dat maritieme operaties goed ondersteunt. In 2015 zijn
twee eenheden toegewezen aan de EU-operatie Atalanta. Voor beide
eenheden is gedurende de uitzendduur van het schip een NH-90
beschikbaar. Voor verdere bijzonderheden wordt u verwezen naar de
14e jaarrapportage van het helikopterproject NH-90.
Vraag 34
Hoe is het momenteel gesteld met de beschikbare helikoptercapaciteit voor antipiraterijmissies?
Antwoord
In 2015 worden alle deelnemende Nederlandse schepen in antipiraterijoperaties voorzien van helikoptercapaciteit.
Vraag 35
Verwacht u een oplossing voor de schaarste aan organieke
bevoorradingschepen? Zo nee, zijn er mogelijkheden om de niet
organieke bevoorradingsschepen op te nemen in de NAVO- en
EU-vlootverbanden?
Antwoord
Ook in 2015 is het aantal beschikbare organieke bevoorradingschepen
schaars. Waar een specifieke operatie niet zelf in de behoefte aan
bevoorradingscapaciteit kan voorzien, wordt, net als voorgaande jaren,
intensief samengewerkt met de overige aanwezige internationale
vlootverbanden.
Vraag 36
Hoeveel Amerikaanse bevoorradingsschepen waren er vanaf 2006
nodig om de operaties te kunnen uitvoeren?
Antwoord
Gemiddeld varen er zes of zeven Amerikaanse bevoorradingsschepen
rond in het operatiegebied. Deze schepen ondersteunen Amerikaanse
marine-eenheden en antipiraterijoperaties in het gebied.
Vraag 37
Waarom worden er geen patrouillevaartuigen ingezet voor de
piraterij bestrijding?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

9

Antwoord
Nederland zet van eind augustus tot eind november 2015 een Oceangoing
Patrol Vessel (OPV) in. Andere deelnemende landen leveren ook soortgelijke patrouillevaartuigen.
Vraag 38
Is het gebruik van vijf schepen voor de NAVO- en EU-inspanning
voldoende om in de komende jaren piraterij rond Somalië in te
dammen en/of te voorkomen?
Antwoord
De NAVO, de EU en de CMF hebben een evaluatie uitgevoerd over het
aantal benodigde schepen in het operatiegebied nabij Somalië. Hierbij is
onderscheid gemaakt tussen de periodes in het regenseizoen (de
moessonperiodes, waarin de omstandigheden voor kleine bootjes zeer
ongunstig zijn) en daarbuiten. Buiten het regenseizoen, in de periodes van
ruwweg maart tot juni en september tot december, is piraterij het meest
waarschijnlijk.
Tijdens de moessonperiodes zijn vijf schepen voldoende. Buiten het
regenseizoen zijn negen schepen wenselijk. Er wordt prioriteit gegeven
aan stationering en inzet in de Golf van Aden, vooral wanneer er relatief
weinig schepen beschikbaar zijn.
Vraag 39
Wat is de stand van zaken inzake de vervolging van piraten op de
Seychellen?
Antwoord
De Seychellen tonen zich zeer actief in de vervolging en berechting van
door de internationale marines onderschepte verdachten van piraterij.
Nederland waardeert de inspanningen van de Seychellen op dit terrein
zeer. Ook de in totaal 26 aan de Seychellen overgedragen verdachten door
Nederland zijn in het land vervolgd.
Vraag 40
Wanneer verwacht u dat het aangepaste mandaat, waaraan de EU
en de NAVO werken, uitgewerkt zal zijn?
Antwoord
Het mandaat van EU Atalanta is op 21 november verlengd tot eind 2016.
In het nieuwe mandaat zijn enkele secundaire taken aan het mandaat
toegevoegd. Deze taken zijn gericht op het ondersteunen, waar mogelijk,
van onder andere EUTM Somalië en EUCAP Nestor. Daarnaast zijn
secundaire taken op het gebied van het monitoren van illegale activiteiten,
zoals mensen- en wapensmokkel, toegevoegd om de bredere maritieme
veiligheid in de Golf van Aden te bevorderen.
De NAVO verlengde in juni 2014 het mandaat van Ocean Shield tot eind
2016. Daarbij werd besloten dat de operatie wordt voortgezet met een
focused presence. Dit houdt in dat de NAVO in beginsel alleen buiten de
moessonperiodes actief is in het gebied.
Vraag 41
Zijn er landen die wel opereren met «boots on the ground»? Zo
ja, welke zijn dat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

10

Antwoord
Naast de antipiraterijmissies op zee zijn er twee EU-missies op land waar
ook Nederland aan bijdraagt. Nederland draagt stafofficieren en trainers
bij
aan de EU-trainingsmissie in Somalië en civiele experts aan de regionale
capaciteitsopbouwmissie EUCAP Nestor. AMISOM, de missie van de
Afrikaanse Unie, gemandateerd door de VN, is de enige missie in Somalië
die offensief optreedt. AMISOM heeft als doel gebieden op Al-Shabaab
terug te veroveren en de invloedsfeer van Al-Shabaab terug te dringen.
Afrikaanse landen die militairen bijdragen aan AMISOM zijn Burundi,
Djibouti, Ethiopië, Kenia, Sierra Leone en Uganda.
Vraag 42
Hoeveel stafofficieren heeft Nederland bij de hoofdkwartieren in
Northwood?
Vraag 44
Hoe groot is de bijdrage van de Nederlandse stafofficieren bij de
hoofdkwartieren van Ocean Shield en Atlanta?
Antwoord op vraag 42 en 44
Er zijn zeven Nederlandse stafofficieren actief op het hoofdkwartier van
Atalanta in Northwood. De operatie Ocean Shield wordt geleid vanuit het
maritieme hoofdkwartier van de NAVO, waar ook andere taken worden
uitgevoerd. Van de veertien daar aanwezige Nederlandse stafofficieren
zijn zeven officieren te kwalificeren als stafofficier voor Ocean Shield.
Vraag 43
Waarom is er geen diagram van de CMF-commandostructuur?
Antwoord
De evaluatie betreft de inzet van Nederlandse marine-eenheden aan
Atalanta en Ocean Shield. Deze commandostructuren zijn beschreven in
het rapport. Nederland heeft geen marine-eenheden bijgedragen aan
CMF-operaties. Deze commandostructuur is derhalve niet opgenomen in
het rapport.
Vraag 45
Hoeveel personeelsleden hebben sociaal-medische klachten opgelopen
tijdens de operaties?
Antwoord
Voor zover bekend zijn er drie militairen geweest die zich met psychosociale problemen voortkomend uit Ocean Shield/Atalanta bij het Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk (DC BMW) hebben gemeld. Twee
militairen zijn vervolgens doorverwezen naar de militaire geestelijke
gezondheidszorg (MGGZ).
Vraag 46
Hoe kan het dat de uitgaven lager waren dan begroot?
Antwoord
Het verschil tussen de raming en de daadwerkelijke uitgaven kan
grotendeels worden verklaard door het feit dat Zr.Ms. Van Speijk, anders
dan voorzien, niet met een helikopter kon worden uitgerust. Ook zijn er in
aanloop naar de missie nog kostenbesparende keuzes gemaakt. Een
voorbeeld hiervan is de strategische herbevoorrading van het schip door
middel van zeecontainers in plaats van luchttransport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

11

Vraag 47
Bij welke organisatie berust de verantwoordelijkheid voor de
naleving van de Best Management Practices (BMP), zijn dat de
reders of de kapiteins of er is een overkoepelende organisatie? Is
het u bekend of men zich binnen de scheepvaartsector bewust is
van de gevolgen van de verslechterende discipline in de naleving
van de BMP? Zo nee, heeft u mogelijkheden dit onder de
aandacht te brengen van de scheepvaartsector?
Antwoord
De verantwoordelijkheid voor het toepassen van de BMP ligt bij de reder
en de kapitein. Periodiek komt een overzicht beschikbaar van het EU
MARSEC (Maritime Security Committee) van schepen die zich niet hebben
aangemeld bij MSCHOA (Maritime Security Centre Horn of Africa),
hetgeen een onderdeel is van de BMP. Dat betreft slechts enkele Nederlandse schepen. De KVNR wijst de reders van deze schepen op het belang
van naleving van alle BMP’s. Schepen met een Nederlands VPD aan boord
voeren de BMP-maatregelen altijd volledig uit.
Vraag 48
Wat is de reden dat de BMP-maatregelen verslechteren?
Antwoord
Verschillende instanties, waaronder Oceans Beyond Piracy, geven aan dat
de verleiding om het minder nauw te nemen met de BMP’s op de loer ligt
als gevolg van de daling van het aantal incidenten. Schepen varen
langzamer om brandstof te besparen. Hierdoor varen schepen langer door
de High Risk Area. Ook varen schepen dichter langs de kust van Somalië,
teneinde de af te leggen afstand te reduceren. Alle partijen sporen de
industrie aan de aandacht voor de BMP’s niet te laten verslappen.
Vraag 49
Op welke wijze zullen binnen de NAVO en EU de operatieplannen
worden aangepast en wanneer verwacht u daarover duidelijkheid?
Antwoord
De mandaten van Ocean Shield en Atalanta zijn inmiddels verlengd tot
eind 2016. Deze mandaten zijn vertaald naar operatieplannen. Deze zien
toe op de werkwijze en hierover worden in het openbaar geen mededelingen gedaan.
Vraag 50
Welke mogelijkheden zijn er om de trend te doorbreken dat het
aantal eenheden in het theater afneemt, zodat de force
commander steeds vaker gedwongen is tot minder efficiënte
inzet van zeer capabele eenheden? Zijn er alternatieve mogelijkheden om een minder efficiënte inzet te voorkomen?
Antwoord
Een minder efficiënte inzet is voor een deel inherent aan de afname in de
totale bijdrage van lidstaten en bondgenoten aan de operaties Atalanta en
Ocean Shield. Om een minder efficiënte inzet te voorkomen, wordt tijdens
het force generation proces zorgvuldig gekeken naar de samenstelling van
de beschikbare eenheden.
Vraag 51
Kunt u een overzicht geven van het aantal keren dat een militaire
of civiele beveiliging is ingezet sinds 2010?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

12

Antwoord
Sinds het voorjaar van 2011 (tot 27 november 2014) heeft Defensie 129
VPD’s ingezet. Het aantal keren dat civiele beveiliging is ingezet is niet
bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 521, nr. 277

13