Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2024

Nr. 7

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 september 2023
Het binden en behouden van voldoende personeel is één van de grootste
uitdagingen waar Defensie voor staat. In een veranderende wereld waarin
de dreiging eerder toe dan afneemt is de krijgsmacht voor Nederland van
groot belang. Om te beschermen wat ons dierbaar is en om onze
bondgenoten bij te staan. Ik vind het dan ook van groot belang om een
aantrekkelijke werkgever te zijn en te blijven voor alle mensen die zich aan
ons willen verbinden, als militair, als burger of als reservist. Zo hebben we
onlangs de eerste lichting van deelnemers aan het Dienjaar kunnen
verwelkomen. Daarnaast willen we inspireren door beter zichtbaar te zijn
en iedereen die dit wil op een laagdrempelige manier te laten kennismaken met Defensie.
Op 1 september 2022 stuurde ik uw Kamer mijn Contourenbrief
behouden, binden en inspireren (BBI) (Kamerstuk 36 200 X, nr. 8). In die
brief heb ik mijn plannen uiteengezet om de personele gereedheid bij
Defensie te verhogen. In het Commissiedebat Personeel van 13 juni jl.
(Kamerstuk 36 200 X, nr. 90) heb ik u een aantal toezeggingen gedaan die
hiermee verband houden. Zo heb ik toegezegd u schriftelijk nader te
zullen informeren over de doorontwikkeling van de werkwijze van
Defensie met betrekking tot personeel en over de geboekte resultaten in
kwantitatieve zin1. Daarnaast heb ik toegezegd u nader te zullen informeren over de eventuele extra BBI-maatregelen, voor zover mogelijk2.
Ook heb ik in dat debat toegezegd u nader te informeren over samenwerking met de bonden in algemene zin en ten aanzien van reorganisaties, vaste aanstellingen voor manschappen en korporaals, en de
rechtspositie van dienjaarmilitairen. In deze brief geef ik u een stand van
zaken ten aanzien van de BBI-maatregelen en ga ik in op de toezeggingen.

1
2

kst-36410-X-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Toezegging bij Commissiedebat Personeel Defensie aan de heer Valstar op 13 juni 2023.
Toezegging bij Commissiedebat Personeel Defensie aan de heer Hammelburg op 13 juni 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 X, nr. 7

1

Ten aanzien van de geboekte resultaten in kwantitatieve zin verwijs ik u
naar de Stand van Defensie die op 19 september jl. aan uw Kamer is
gestuurd (Kamerstuk 36 410 X, nr. 6). Kort samengevat laten de realisatiecijfers over de eerste helft van 2023 een lichte verbetering zien ten
opzichte van 2022: de instroom van militair personeel is gestegen en de
uitstroom is licht gedaald. Het is nog te vroeg om te stellen dat deze
ombuiging het gevolg is van de diverse maatregelen. Deze positieve
ontwikkeling is nog niet terug te zien in de bezettingsgraad: de formatie
van Defensie groeit en op dit moment groeit het aantal arbeidsplaatsen
net iets harder dan de instroom van het aantal militairen, waardoor de
bezettingsgraad ten opzichte van midden 2022 procentueel licht is
gedaald.
De BBI-maatregelen bevinden zich in diverse stadia van uitvoering en
waarneembare positieve effecten worden vanaf 2024 verwacht. Voor nu
acht ik het van belang om de genomen maatregelen de kans te geven
effect te hebben. Ten aanzien van de uitvoering van de maatregelen heeft
Defensie prioriteiten gesteld. In deze brief ga ik in op die maatregelen
waarover concrete ontwikkelingen te delen zijn.
Behouden: uitstroom huidig personeel verlagen
Om voor onze mensen een aantrekkelijke werkgever te zijn en hen voor de
organisatie te behouden, heeft Defensie de volgende maatregelen
genomen:
• Vaste aanstellingen manschappen/korporaals: vooruitlopend op een
nieuw arbeidsvoorwaardenakkoord hebben Defensie en de vakbonden
afspraken gemaakt over de vaste aanstelling van manschappen en
korporaals. Defensie verleent hen bij voldoende functioneren een vaste
aanstelling. Daarmee gaan Defensie en deze belangrijke groep
militairen een lange en duurzame werkrelatie met elkaar aan. Ik hoop
dat deze maatregel bijdraagt aan het vertrouwen in de werkgever en
aan het behoud van zoveel mogelijk militairen voor de krijgsmacht.
• AV-akkoord: op 10 juli jl. zijn de onderhandelingen voor een nieuw
arbeidsvoorwaardenakkoord gestart. Het huidige akkoord loopt eind
dit jaar af. Defensie zet onder meer in op:
o Loonontwikkeling. Gezien de negatieve effecten van de inflatie die
iedere Nederlander ervaart wil ik, binnen de beschikbare loonruimte en rekening houdend met andere arbeidsvoorwaardelijke
keuzes, krachtig inzetten op loonontwikkeling.
o Het in lijn brengen van actuele vormen van inzet met de rechtspositie en de toelagen die daarmee samenhangen.
o Het maken van afspraken over de beloningspositie van burgerpersoneel, aanpassingen in buitenlandtoelagen voor defensiepersoneel en een mobiliteitsplan dat beter aansluit bij de huidige manier
van plaats- en tijdonafhankelijk werken.
o Het maken van afspraken over nieuwe aanstellingsvormen.
• Reorganisaties: om de doelstellingen van de Defensienota 2022
(Kamerstuk 36 124, nr. 1) te behalen is het noodzakelijk een groot
aantal reorganisaties door te voeren. Om het reorganisatieproces te
versnellen wordt regie gevoerd op een aantal dringende reorganisaties
die in dit najaar met de bonden worden behandeld. We willen met de
bonden spreken over de benodigde expertise voor reorganisaties bij
de Defensieonderdelen en de tenuitvoerlegging van het Uitvoeringsreglement Defensie (URD). Ik zal u voor de begrotingsbehandeling
informeren over de actuele stand van zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 X, nr. 7

2

Binden: instroom nieuw personeel verhogen
Om meer personeel aan Defensie te binden zijn de volgende maatregelen
genomen:
Verbeteren selectieproces en verhogen opleidingsrendement
•

•

•

Regionale campagnevoering en selectie en keuring: Defensie heeft de
regionale campagnevoering geïntensiveerd en de website
www.werkenbijdefensie.nl daarop aangepast. Op 1 juli jl. is Defensie
begonnen met het opzetten van een regionale (defensiebrede) selectieen keuringshub in Havelte die op 1 januari 2024 opent. Een vergelijkbare hub in Oirschot staat gepland voor 1 april 2024. Als gevolg van
intensievere samenwerking tussen de recruiters van het Dienstencentrum Personeelslogistiek en de defensieonderdelen in de regio wordt
meer persoonlijke begeleiding gerealiseerd gedurende het
instroomtraject.
Differentiatie in keuringen: de Defensieonderdelen inventariseren
onder leiding van de CDS de mogelijkheden om meer te differentiëren
in keuringseisen voor specifieke functiegroepen binnen de bestaande
wettelijke kaders. Daarnaast vindt een herbeschouwing plaats van de
militaire basiseisen die gelden als basis voor elke startfunctie. Deze
acties worden naar verwachting begin volgend jaar afgerond.
Verhogen opleidingsrendement: Defensie verbetert de samenwerking
en -waar mogelijk- integratie met de eenheid waar een leerling
geplaatst gaat worden. Door opleidingen meer modulair in te richten,
wordt beter gebruik gemaakt van de capaciteit van de scholen en is
personeel beter in staat om de benodigde opleidingen te volgen. Een
andere manier om aan het opleidingsrendement te werken is de
intensivering van het project PsyCap. Door PsyCap worden instructeurs in een meer coachende rol gebracht, exitgesprekken begeleid en
wordt gezorgd voor een betere feedbackloop tussen de opleidingen en
het selectietraject. Met de intensivering van PsyCap willen we bereiken
dat de uitval in initiële opleidingen wordt teruggedrongen en zoveel
mogelijk leerlingen de eindstreep halen.

Aandacht voor schaarstecategorieën:
•

•

Samenwerking ROC’s: op 12 juni jl. is het Convenant MBO-Defensie
2023–2028 getekend waarmee de samenwerking met 21 ROC’s is
uitgebreid. Nieuw is dat Defensieonderdelen, voortaan bij de betrokken ROC’s in gesprek kunnen gaan over behoeften die verder gaan dan
het bestaande VeVa-traject. Zo kunnen bijvoorbeeld aanvullende
opleidingen worden ingericht die leiden tot een startfunctie bij
Defensie of gericht zijn op het behalen van aanvullende kwalificaties.
Ook door- en uitstromend personeel kan hier gebruik van maken.
Optimalisatie studiedeals: dit project, dat in juni jl. is gestart, beoogt
een uitbreiding van het aantal studiedeals van 100 naar 300 en heeft
tot doel om een verhoogde instroom van schaarstecategorieën te
realiseren. Hierbij solliciteert een student op een startfunctie met
studiedeal optie, waarbij Defensie de kosten van de opleiding vergoed.
Op dit moment is een uitbreiding naar 150 studiedeals reeds gerealiseerd. Het onderzoeksrapport dat adviseert over een verdere groei van
deze studiedeals wordt eind 2023 verwacht.

Binden jongeren:
•

Dienjaar: de eerste lichting is op 9 september jl. gestart en bestaat uit
138 deelnemers. Voor 2024 wordt gewerkt aan drie lichtingen, met in
totaal 625 deelnemers. Er is veel belangstelling voor het programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 X, nr. 7

3

•

•

•

•

Deelnemers aan het Dienjaar vervullen na een opleiding gedurende
een jaar een functie bij Defensie. Over de rechtspositie van deze
deelnemers wordt in het laatste kwartaal van dit jaar met de bonden
nader overlegd. Hoewel het Dienjaar geen baangarantie biedt, is de
verwachting dat een significant deel van de dienjaarmilitairen zal
willen doorstromen naar een reguliere functie als beroepsmilitair,
burger of reservist. Voor iedere individuele deelnemer zal gedurende
het jaar gezocht worden naar een passende doorstroomoptie. Het
Dienjaar groeit door naar 1000 deelnemers per jaar vanaf 2025. Begin
2024 wordt ook gestart met het zogeheten specialistisch Dienjaar
waarbij sollicitanten individueel worden gematcht binnen schaarstecategorieën. Ook voor het Specialistisch Dienjaar is de interesse groot,
waarbij de opleidingsachtergrond van sollicitanten uiteenloopt van
techniek tot zorg en welzijn, en van geschiedenis tot rechten.
VeVa-premie: Defensie wil een VeVa-premie invoeren voor militairen
die binnen een jaar na afronding van de VeVa-opleiding aangesteld
worden bij Defensie. Defensie gaat hierover het gesprek aan in het
georganiseerd overleg met de centrales van overheidspersoneel. De
doelstelling is om het voor personen met een voltooide VeVa-opleiding
aantrekkelijker te maken om aangesteld te worden bij Defensie.
Verhogen capaciteit stagebureaus: het verbeteren van de stagecapaciteit is van belang omdat uit ervaringscijfers blijkt dat minimaal 25%
van de stagiaires na afloop van de stage verbonden blijft aan Defensie.
Op 20 april jl. is een stagepact gesloten met alle Defensieonderdelen
waarmee zij zich committeren aan een goed ingerichte stageorganisatie. Daarnaast is een interne campagne gestart om het aantal stageplekken voor studenten te vergroten, van 1.200 naar 2.400 op jaarbasis.
Bij alle Defensieonderdelen worden of zijn stagebureaus opgericht. In
2024 is een overkoepelend Defensie Stagebureau operationeel.
Maatschappelijke Diensttijd-Missie: dit programma is opgeschaald en
dit verloopt volgens planning. Tot en met 2025 zullen in totaal circa
3000 jongeren (17–30 jaar) worden verwelkomd bij Defensie. Het
programma biedt deelnemers een inkijkje in de wereld van Defensie,
terwijl zij zichzelf beter leren kennen en zij wat terug doen voor een
ander. Hoewel het programma geen wervingsdoel heeft, heeft circa
20% van de voorgaande 500 deelnemers bij Defensie gesolliciteerd.
Defensity College: de beoogde groei wordt dit jaar ruimschoots
gehaald; het programma groeit door van 300 naar 450 militaire
werkstudenten voor HBO- en WO- niveau vanaf 1 januari 2025. Eind
2023 wordt naar verwachting de accreditatie van het vormingsprogramma voltooid. Defensity College studenten die het volledige
programma hebben afgerond, krijgen hun officiersdiploma als
reservist en worden bevorderd tot tweede luitenant. Daarnaast wordt
in 2024 een pilot gestart om de mogelijkheden te onderzoeken welke
verkorting binnen de reguliere officiersopleiding kan worden verkregen op basis van de reeds behaalde kwalificaties in het vormingsprogramma.

Diversiteit & inclusie
•

Het aandeel vrouwen in het gehele personeelsbestand vergroten: zoals
beschreven in de Stand van Defensie (Kamerstuk 36 410 X, nr. 5) is in
de eerste helft van 2023 het aandeel vrouwen in het gehele personeelsbestand van Defensie gestegen van 17,4% naar 17,8%. Met deze
stijging is de ambitie voor 2023 gehaald, maar aandacht blijft nodig
om de stijgende lijn te bestendigen. Zo heeft de Landmacht onlangs
een bureau ingericht dat zich gaat richten op de ondersteuning van
levensfasebewust personeelsbeleid en het ondersteunen bij de
inrichting van deeltijd- en duobanen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 X, nr. 7

4

•

•

•

•

Werving en selectie: Defensie sluit aan bij rijksbrede initiatieven om de
gehele wervings- en selectieketen inclusiever te maken.3 Een belangrijk onderdeel daarvan is ook meer inclusieve communicatie. De
wervingscampagne zoals hierna genoemd bij Generatie D geeft hier
reeds invulling aan.
Versterking van en inzicht in culturele diversiteit en sensitiviteit:
Defensie vindt het belangrijk om de grote groep Nederlanders met een
biculturele achtergrond aan te spreken en aan Defensie te binden. Dat
vraagt om versterking van de culturele sensitiviteit van de Defensieorganisatie. Dit wordt ondersteund door zichtbaarheid van de top van de
organisatie op belangrijke momenten, zoals Keti Koti, Canal Parade en
Diversity Week. Defensie stelt een duidelijke en concrete sociale norm
tegen discriminatie en uitsluiting, die actief wordt uitgedragen door
alle leidinggevenden. Waar nodig scherpen we de kaders hiervoor aan.
We ontwikkelen omstandertrainingen om alle medewerkers hier
actiever bij te betrekken. In de aangescherpte beleidslijn D&I worden
culturele diversiteit en de maatregelen in dit kader expliciet verankerd.
Om culturele diversiteit beter in kaart te brengen voert Defensie samen
met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) een vervolgmeting uit
naar de personele samenstelling. Deze inzichten worden verwerkt in de
Stand van Defensie mei 2024. Ook zal Defensie in 2024 de beleving van
inclusie onderzoeken onder medewerkers om ook de kwalitatieve kant
hiervan in beeld te brengen, ook in dit onderzoek is veel aandacht voor
culturele sensitiviteit.
Met dit alles wordt invulling gegeven aan de motie van het lid
Hammelburg c.s. over culturele diversiteit als pijler van het
personeelsbeleid4.
Doorontwikkelen LHBTI+-sensitief beleid: Defensie onderzoekt de
mogelijkheden om aan te sluiten bij de Rijksbrede pilot transitieverlof.
Verder wil Defensie de bewustwording verder vergroten met als
voorbeeld de deelname met de Defensieboot tijdens de Amsterdam
Canal Parade. Om te blijven monitoren waar verbetering van LHBTI+sensitief beleid nodig is, nemen we deel aan de Global Benchmark van
Workplace Pride.

Inspireren: zichtbaarheid in de samenleving
Defensie vergroot de zichtbaarheid in de samenleving vanuit een
wervingsoogmerk, maar ook om het draagvlak voor de krijgsmacht te
vergroten. Hieronder informeer ik u over de genomen maatregelen. Dit
doe ik mede in het licht van de motie van het lid Valstar c.s.5 die,
overwegende dat zichtbaarheid een positief effect kan hebben op de
werving van militairen, de regering verzocht om in gesprek te gaan met
de NS over de mogelijkheid om net als in Duitsland militairen in uniform
gratis met de trein te laten reizen en daarnaast verzocht om vaker
oefeningen in steden te houden. Ik heb in het laatste commissiedebat
toegezegd om nog specifiek terug te komen op de zichtbaarheid van
militairen in relatie tot reizen in het openbaar vervoer.
In het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021–2023 is afgesproken dat alle
medewerkers van Defensie voor werkgerelateerde reizen (inclusief
3

Kamerbrief Aanpak (institutioneel) racisme, 25 januari 2023 (Kamerstuk 30 950, nr. 325);
Kamerbrief Breed werven en objectief selecteren binnen de Rijksoverheid, 23 februari 2023
(Kamerstuk 31 490, nr. 327).
4
Motie van het lid Hammelburg c.s. over culturele diversiteit als pijler van het personeelsbeleid,
22 december 2022 ingediend tijdens Tweeminutendebat Personeel Defensie (Handelingen II
2022/23, nr. 39, item 44), Kamerstuk 36 200 X, nr. 56.
5
Motie Valstar c.s. over gratis reizen met de trein voor militairen in uniform en vaker oefeningen
houden door defensie in steden, 17 november 2022, ingediend tijdens de Begrotingsbehandeling (Handelingen II 2022/23, nr. 24, item 12), Kamerstuk 36 200 X, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 X, nr. 7

5

woon-werkverkeer) gratis gebruik kunnen maken van het openbaar
vervoer. Sinds 1 maart 2023 voert Defensie deze afspraak uit. Feitelijk
maken 3000 defensiemedewerkers gebruik van deze regeling. De helft
hiervan betreft burgermedewerkers. De met het openbaar vervoer
reizende groep militairen is vrij klein ten opzichte van de gehele populatie.
De reden hiervoor is dat veel defensielocaties op afgelegen plekken liggen
en niet goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer. Een verschil met
Duitsland is dat het daar alleen voor militairen in uniform tijdens werktijd
gratis is om te reizen met de trein. Uitbreiding van onze eigen regeling
lijkt op dit moment geen significante bijdrage aan zichtbaarheid te leveren
gezien de geringe populatie die hier momenteel gebruik van maakt en het
feit dat de voorwaarden al relatief gunstig zijn.
Dit laat onverlet dat de zichtbaarheid van Defensie in de samenleving van
groot belang is. Hiertoe neemt Defensie andere maatregelen met een naar
verwachting groter effect:
• Lesprogramma’s: het Veteraneninstituut werkt samen met scholen aan
het intensiveren van het project Veteraan voor de Klas. Op dit moment
wordt het bestaande materiaal aangevuld en geprofessionaliseerd. In
het schooljaar 2022–2023 zijn hiermee reeds 60.000 leerlingen in het
basis-, voortgezet en vervolgonderwijs bereikt. Defensie voorziet een
groei van 110.000 leerlingen in het schooljaar 2024–2025. Daarnaast
wordt lesmateriaal ontwikkeld ten behoeve van de vakken geschiedenis, maatschappijleer en burgerwetenschappen voor de bovenbouw
van HAVO en VWO. Aankomend schooljaar wordt dit materiaal
geïntroduceerd. Tot slot is Defensie in het verlengde hiervan bezig met
een samenwerking met de Stichting Nederlands Debat Instituut. In dit
partnerschap zal Defensie twee jaar lang onderwerp zijn van alle
debattrainingen en -toernooien.
• Campagne «Generatie D»: om verschillende wervingsdoelgroepen
beter te bereiken heeft Defensie de Generatie D-campagne doorontwikkeld. Hierin staan gedeelde waarden en competenties centraal, een
mentaliteit die aansluit bij het werken bij Defensie. Defensie zet hierbij
ook nadrukkelijk in op diversiteit en inclusie. Sinds de lancering van de
nieuwe Generatie D-campagne in april 2022, is het aantal unieke
websitebezoekers fors gestegen met 85% naar 3,7 miljoen. Ook in 2023
blijft het sitebezoek vooralsnog op een hoog peil. De campagne-inzet is
dit jaar verder geïntensiveerd: elke zes weken is een nieuwe campagne
te zien. De Generatie D-campagne wordt bovengemiddeld goed
gewaardeerd en de bekendheid neemt steeds verder toe.
• Evenementen: naast het online bereik blijft Defensie ook onverminderd
inzetten op offline zichtbaarheid. De Marinedagen hebben dit jaar weer
plaatsgevonden en waren een succes. Ook de aanwezigheid bij
evenementen als Keti Koti, het Kwaku festival en de Canal Parade
dragen bij aan draagvlak en zichtbaarheid in de samenleving.
Daarnaast is de aanwezigheid van Defensie bij (lokale) herdenkingen
vaak van groot belang en worden veel mensen bereikt. Steeds vaker
vinden ook beëdigingen van militairen plaats in de openbare ruimte.
HR-Vernieuwing
De BBI-maatregelen zijn gericht op het verbeteren van de personele
gereedheid met resultaten op relatief korte termijn. De HR-vernieuwing
introduceert stapsgewijs een nieuw personeels- en beloningsmodel (het
nieuwe HR-model) met nieuwe werkwijzen. Hierover heb ik u in de
Kamerbrief Van HR-Transitie naar HR-Vernieuwing (Kamerstuk 36 200 X,
nr. 83) van 24 mei jl. gemeld dat de focus sinds dit jaar primair ligt op het
realiseren van de elementen die op korte(re) termijn bijdragen aan het
wegnemen van het tekort aan menskracht, in nauwe verbinding met de
BBI-maatregelen. Concrete voorbeelden hiervan die in deze brief zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 X, nr. 7

6

genoemd zijn de afspraken over vaste contracten voor manschappen en
korporaals en de ambitie om in een nieuw AV-akkoord met de bonden
afspraken te maken in het kader van het beloningsmodel en over nieuwe
aanstellingsvormen. Ook regionaal keuren en selecteren, differentiëren in
keuringseisen en de D&I-maatregelen zijn onderdeel van het toekomstbestendige nieuwe HR-model. Met het oog op behouden en binden zijn
vanuit de HR-vernieuwing daarnaast diverse beproevingen uitgevoerd van
strategische personeelsplanning (SPP), Strategisch Talent Management
(STM) en Gedragsverandering (GV). Die beproefde nieuwe werkwijzen
worden volgend jaar verder uitgerold en stellen Defensie in staat om de
kwaliteiten van (potentiële) medewerkers beter te kunnen matchen met de
behoefte van de organisatie. De dit jaar gestarte «continue dialoog» in de
nieuwe gesprekscyclus tussen leidinggevenden en medewerkers is ook
een onderdeel van het HR-model dat bijdraagt aan het behouden van
personeel.
Tot slot
Defensie heeft er vertrouwen in dat de BBI-maatregelen zullen bijdragen
aan de personele gereedheid. De uitdaging is echter enorm. Hoewel het
van belang is om de maatregelen de kans te geven om effect te hebben,
blijft Defensie nadenken over aanvullende maatregelen en wordt er
bijgestuurd op de huidige BBI-maatregelen om de gewenste effecten te
bereiken.
De Staatssecretaris van Defensie,
C.A. van der Maat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 X, nr. 7

7