Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 477

Geneesmiddelenbeleid

Nr. 744

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 februari 2022
In de reactie van mijn ambtsvoorganger op de initiatiefnota van het lid
Veldman over structurele weerbaarheid van de medische industrie in
crisistijd, is toegezegd om enkele maatregelen, die helemaal aan het begin
van de coronacrisis zijn ingesteld om geneesmiddelentekorten te
voorkomen, te evalueren.1 Specifiek gaat het hier om het periodieke
Coronaberaad en de oprichting en werkzaamheden van het Landelijk
Coördinatiecentrum Geneesmiddelen.
Evaluatierapport
In de bijlage2 vindt u het rapport over deze maatregelen, met daarin de
evaluatie, conclusies en aanbevelingen. Het onderzoek is verricht door
een intern beleidsevaluatieteam van het Ministerie van VWS, dat geen
inhoudelijke betrokkenheid heeft met de directie die de maatregelen heeft
opgezet en uitgevoerd. Hierbij is expliciet in de opdracht opgenomen dat
als uit de evaluatie bleek dat er uit de afgenomen interviews wezenlijke
klachten over de handelwijze van het ministerie bestonden, dit door
middel van extern onderzoek nader zou worden onderzocht. Deze opzet is
voorafgaand aan de interviews met veldpartijen gedeeld en heeft niet
geleid tot bezwaren. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode
juni-december 2021 en beslaat de activiteiten in het jaar 2020. De wijze
waarop het onderzoek is uitgevoerd staat beschreven in het rapport en
bestond primair uit kwalitatieve interviews met alle betrokken partijen. Dit
leidde tot de volgende conclusies en aanbevelingen:
1. Coronaberaden
In het eerste kwartaal van 2020 zijn met enige regelmaat zogenoemde
Coronaberaden georganiseerd, waarbij partijen uit het geneesmiddelenveld snel met elkaar konden schakelen over de beschikbaarheid en
inzet van geneesmiddelen. De beraden werden gebruikt om informatie
1
2

kst-29477-744
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 35 537, nr.4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 477, nr. 744

1

uit te wisselen, afspraken te maken en na te denken over oplossingen
voor mogelijke geneesmiddelentekorten. De algemene tendens uit de
interviews is dat deze overleggen als positief zijn ervaren, omdat er
korte lijnen ontstonden in een periode van hoge tijdsdruk en grote
onzekerheid. Het overleg werd met name als nuttig ervaren tijdens de
eerste maanden in de crisis. Wat de effectiviteit van de overleggen
volgens de geïnterviewden verminderde, was een onduidelijke
doelstelling van het overleg en het verschil in informatieposities
tussen de verschillende aanwezigen. Ook benoemen de partijen uit de
eerstelijnszorg hun latere betrokkenheid als een aandachtspunt. Ten
slotte geven partijen aan soms meer terugkoppeling over wat VWS
met de opbrengsten van het overleg ging doen te missen. Met
inachtneming van deze commentaren, zijn de geïnterviewden van
mening dat de Coronaberaden verankerd zouden moeten worden in
het beleid rondom toekomstige crisissituaties.
2. Instelling van het Landelijk Coördinatiecentrum Geneesmiddelen (LCG)
Op 31 maart 2020 heeft het Ministerie van VWS bekend gemaakt dat
om de sterk groeiende vraag aan geneesmiddelen op de intensive care
voor de behandeling van coronapatiënten het hoofd te bieden, er een
landelijk coördinatiecentrum voor geneesmiddelen zou worden
opgericht.3 Dit landelijk coördinatiecentrum werd het Landelijk
Coördinatiecentrum Geneesmiddelen (LCG). Het LCG werkte nauw
samen met het Meldpunt geneesmiddelentekorten en -defecten bij het
CBG en de IGJ en met de veldpartijen in de geneesmiddelensector. Het
LCG heeft verschillende activiteiten uitgevoerd of gecoördineerd en
kreeg verdere bevoegdheden in noodsituaties: het monitoren van
voorraden van essentiële ic-geneesmiddelen, het bieden (namens het
Ministerie van VWS) van garantie op inkoopkosten en het centraal
coördineren van nieuwe voorraden, (doorgeleverde) apothekersbereidingen en inkoop van geneesmiddelen. De geïnterviewden partijen zijn
unaniem positief over de effectiviteit van het LCG. Sommige partijen
geven ook aan dat dergelijke activiteiten ook nuttig zouden kunnen zijn
buiten crisistijd. Wel gaven zij hier wederom aan dat het gebrek aan
afspraken rondom het delen van informatie impact had op de
effectiviteit. Ook noemen zij voor de toekomst de organisatie van het
LCG als aandachtspunt. Ten slotte werden er kanttekeningen geuit over
de inzet van apotheekbereidingen en het afgeven van garanties. De
gecoördineerde inzet van apotheekbereidingen werd door zorgverleners als positief ervaren, de marktpartijen ervoeren deze echter in
sommige gevallen marktverstorend doordat er gelijktijdig door
marktpartijen ook werd gewerkt aan geïntensiveerde inkoop. Heldere
afspraken over de inzet van apotheekbereidingen (in welke gevallen,
op welke wijze) zouden hierbij kunnen helpen. Ten slotte werd het
afgeven van garanties als nuttig ervaren, sommige partijen gaven
echter aan dat ook hier informatie over de randvoorwaarden van de
inzet van het instrument nuttig zouden zijn. Ook geven zij aan dat het
instrument mogelijk eerder ingezet had kunnen worden.
Appreciatie
Mijn eigen ervaringen met deze beide maatregelen zijn ook positief, en ik
vind het bemoedigend om te zien dat dit inzicht breed gedeeld wordt door
de deelnemende partijen. In een stressvolle en chaotische tijd hebben het
Coronaberaad en het LCG bijgedragen aan het creëren van overzicht en
rust. In de minimale tijd waarbinnen beide maatregelen zijn opgezet, is
dat meer dan we misschien hadden durven hopen. Ik ben ook positief
over de wens van partijen om deze maatregelen te verankeren voor de
toekomst. Hierbij erken ik de kritiek van de deelnemende partijen over
3

Kamerstuk 25 295, nr. 200.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 477, nr. 744

2

onder andere de informatiepositie en het niet tijdig meenemen van de
eerste lijn en zal ik deze meenemen als verbeterpunten in de volgende
stappen.
De coronacrisis heeft ook aanleiding gegeven voor bezinning over het
huidige gezondheidsbeleid. Niet alleen binnen mijn eigen ministerie, maar
ook in Europa, hebben we onszelf afgevraagd of ons huidige beleid
bestand is tegen de unieke uitdagingen die een pandemie – of een andere
gezondheidscrisis – biedt. In de afgelopen maanden heeft dit tot
meerdere, brede initiatieven geleid om tot meer weerbaarheid en
wendbaarheid te komen in de gehele gezondheidssector. De aanbevelingen die zijn gedaan in dit rapport, wil ik een belangrijke plaats geven
binnen deze trajecten.
Specifiek zie ik voor de aanbeveling die toeziet op de intensiveren van
monitoring en de verankering van het LCG veel ruimte om deze te
behandelen in de context van uitbreiding van het EMA-mandaat. Zoals in
de brief van 10 juni 2021 is toegelicht, wordt het mandaat van de EMA
uitgebreid met het centraal monitoren en mitigeren van tekorten van
geneesmiddelen en medische hulpmiddelen bij een gezondheidscrisis of
andere ingrijpende gebeurtenissen met ernstig risico voor de volksgezondheid; het evalueren van informatie en adviseren over maatregelen
betreffende de veiligheid, kwaliteit en werkzaamheid van geneesmiddelen
en adviseren over (klinische studies voor) geneesmiddelen, en; het
ondersteunen van deskundigenpanels voor medische hulpmiddelen. Voor
veldpartijen en lidstaten, waaronder Nederland, zullen ook nieuwe taken
komen, waaronder het aanleveren aan het EMA van vraag- en
voorraaddata van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen voor het
monitoren van tekorten.4 Een deel van deze taken komt ook overeen met
de werkzaamheden die tijdens de coronacrisis verricht zijn door het LCG,
ik bekijk dit daarom in samenhang met de ontwikkelingen in de EU in de
voorbereiding op mogelijke gezondheidscrises. Dit traject is momenteel in
de voorbereidende fase: na publicatie van de definitieve tekst worden de
plannen voor de implementatie uitgewerkt. Hierbij zal ik overleg voeren
met het veld. Ik houd uw Kamer op de hoogte van de ontwikkelingen en
op welke wijze ik daarbij rekening heb gehouden met de bevindingen uit
de nationale evaluatie.
De aanbeveling voor het crisishandboek wil ik graag meenemen in de
huidige, bredere trajecten rondom pandemische paraatheid, waar ook
aandacht is voor de doorlopende beschikbaarheid van medische
producten. Ik merk daarbij op dat uit de evaluatie blijkt dat er vooral veel
behoefte is aan duidelijkheid over welke instrumenten ingezet kunnen
worden en binnen welke, voor alle partijen heldere, randvoorwaarden. Uw
Kamer wordt dit voorjaar geïnformeerd over de bredere inzet rondom
pandemische paraatheid.
Daar waar het geneesmiddelentekorten buiten crisistijd betreft, is er reeds
in 2017 een routekaart opgesteld in samenspraak met de Werkgroep
Geneesmiddelentekorten. Deze routekaart wordt komend jaar in samenspraak met de veldpartijen geactualiseerd. Hierbij bekijk ik ook graag
samen met veldpartijen in hoeverre de lessen geleerd tijdens de crisis
invloed moeten hebben op de afspraken die gemaakt zijn voor geneesmiddelentekorten buiten crisistijd. Ook wil ik hierin specifiek aandacht
hebben in hoe het versterken van leveringszekerheid van medische
producten bij kan dragen aan het voorkomen van geneesmiddelentekorten.

4

Kamerstuk 21 501-31, nr. 617.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 477, nr. 744

3

De laatste twee jaar heeft ons geleerd dat de partijen in de geneesmiddelensector de handen ineen kunnen slaan en bergen kunnen verzetten. Het
is ook aan hun flexibiliteit te danken dat we in de afgelopen twee jaar
ernstige tekorten van corona-gerelateerde geneesmiddelen hebben
kunnen voorkomen. Ik kijk ernaar uit om deze ervaringen te gebruiken om
de geneesmiddelensector in Nederland nog weerbaarder en wendbaarder
te maken.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 477, nr. 744

4