Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

762
Vragen van de leden Wörsdörfer (VVD) en Westerveld (GroenLinks) aan de
Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Rechtsbescherming over
het bericht «Jeugdzorg wil actie tegen agressie: «Je bent gewaarschuwd, ik
maak je kapot» (ingezonden 6 november 2019).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming), mede namens de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen 19 november
2019).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Jeugdzorg wil actie tegen agressie: «Je bent
gewaarschuwd, ik maak je kapot»»?
Antwoord 1
Ik ben bekend met het bericht.
Vraag 2 en 3
Heeft u zicht op de mate waarin medewerkers binnen de jeugdhulp te maken
krijgen met geweld en agressie? Zo ja, op welke manier?
Zijn het aantal bekende gevallen van geweld tegen hulpverleners binnen de
jeugdhulp toegenomen in de afgelopen vijf jaar? Zo ja, welke stappen heeft u
ondernomen om het geweld tegen hulpverleners binnen de jeugdhulp tegen
te gaan?
Antwoord 2 en 3
In het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW) worden
door het Ministerie van VWS met sociale partners trends en ontwikkelingen
op het gebied van de arbeidsmarkt gevolgd. Een van de onderdelen is het
periodiek bevragen van werknemers en werkgevers in de zorg over allerlei
thema’s rond werkbeleving en arbeidsomstandigheden. Het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) heeft op 30 september jl. de resultaten van de meest
recente meting gepubliceerd, hierin wordt ook de jeugdzorg als branche
onderscheiden. Uit de werknemersenquête 2019 komt naar voren dat ruim 8
op de 10 werknemers (81%) in de jeugdzorg in de afgelopen 12 maanden
minimaal één keer te maken heeft gehad met een vorm van agressie of
geweld tijdens het werk. Dit kan variëren van verbale agressie, intimidatie/
bedreiging, discriminatie tot fysieke agressie/geweld. In de werknemersenquête 2015 was dit percentage 73%.

ah-tk-20192020-762
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Voorts komt uit de werknemersenquête 2019 naar voren dat bijna drie op de
tien (29%) werknemers ervaart dat agressie en geweld in het afgelopen jaar is
toegenomen. In de werknemersenquête 2015 was dit percentage 44%.
Het terugdringen van agressie en geweld is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle betrokken partijen. Cruciaal hierbij is een actieve rol van
werkgevers. In 2018 zijn gesprekken gevoerd tussen JenV, VWS, BZK, Raad
voor de Kinderbescherming (RvdK), Jeugdzorg Nederland en het gezamenlijke arbeidsmarktfonds FCB. Deze gesprekken hebben geleid tot een aantal
constateringen en maatregelen zoals gemeld aan uw Kamer in de brief van
16 april 2018.1
Jeugdzorg Nederland geeft aan dat medewerkers geweld en agressie nog te
vaak zien als «normaal» onderdeel van hun werk, maar dat hoort het niet te
zijn. Ook bij de RvdK is dit het geval. Hierop moet blijvend geïnvesteerd
worden. Ook gaan bij de Raad medewerkers nog weinig tot melding over.
Maatregelen die zijn getroffen:
– Organisaties in de jeugdhulp en jeugdbescherming zijn concreet aan de
slag gegaan met een anti-agressiebeleid in hun instellingen. Ook de RvdK
heeft anti-agressiebeleid ontwikkeld en er is een agressieprotocol wat te
doen in situaties van agressie jegens een medewerker. Tevens maakt de
RvdK gebruik van het Agressie Registratiesysteem Overheden, een
systeem waar medewerkers agressie kunnen melden. Binnen de Raad zijn
daarnaast raadsmedewerkers die gespecialiseerd zijn in het doen van
onderzoeken waarbij er sprake is van een (zeer) hoog risico op agressie
jegens de medewerker of locatie.
– In het najaar van 2019 zijn er twee instrumenten beschikbaar gekomen die
door sociale partners betrokken bij het arbeidsmarktfonds FCB ontwikkeld
zijn. Een richtlijn voor het handelen van de medewerker zelf en het
ontwikkelen en in de praktijk toetsen van een training (train de trainer)
waarin jeugdzorgwerkers en HRM-functionarissen van organisaties
getraind worden om de handreikingen, uit de cursus over het omgaan
met online agressie, in de eigen organisatie toe te passen. Daarnaast is
een digitale etalage ingericht met praktische informatie over omgaan met
agressie, met onder andere een koppeling naar het beschikbare materiaal
van «Veilig werken in de Zorg».
Het beëindigde Programma Veilige Publieke Taak onder coördinatie van het
Ministerie van BZK (2007–2017) heeft diverse instrumenten opgeleverd
waarmee werkgevers aan de slag kunnen om werknemers een veilige
werkomgeving te bieden. Alle opgedane kennis is geborgd via de website
www.agressievrijwerk.nl. Ook is de website http://
www.duidelijkoveragressie.nl voor de zorg -en jeugdzorg beschikbaar.
Daarnaast hebben de politie en het OM de «Eenduidige Landelijke Afspraken
(ELA) gemaakt. Deze afspraken gelden nog steeds. Momenteel wordt door het
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) onderzoek
verricht naar de uitvoering van de «eenduidige landelijke afspraken». De
resultaten hiervan worden begin 2020 verwacht.
Vraag 4
Deelt u nog steeds de mening dat met betrekking tot geweld in de jeugdzorg
«de mogelijkheden voor een effectieve aanpak in voldoende mate aanwezig
zijn en is ons geen behoefte aan nieuwe, aanvullende instrumenten gebleken.»? Zo ja, welke maatregelen zijn genomen naar aanleiding van de stelling
dat de mogelijkheden voor een effectieve aanpak in voldoende mate
aanwezig zijn? Kunt u daarbij uiteenzetten in hoeverre deze maatregelen
effect hebben gehad in het terugbrengen van het geweld tegen hulpverleners
binnen de jeugdhulp?
Antwoord 4
De actualiteit maakt duidelijk dat betrokken partijen onverminderd aandacht
moeten blijven hebben voor agressie en geweld in de jeugdzorg. Zoals ik
hierboven heb aangegeven, zijn er maatregelen genomen ter preventie van
agressie en geweld. Ook zijn er maatregelen genomen die bijdragen aan
eenduidige opvolging als er onverhoopt toch sprake is van geweld. Naast het
onderzoek van het WODC ga ik, om inzicht te krijgen in de uitvoering en
1

Kamerstuk 34 880, nr. 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

effecten van de «eenduidige landelijke afspraken» op korte termijn met de
politie en het OM in gesprek. Ook ga ik in gesprek met bestuurders van GI’s,
Veilig Thuis, RvdK en professionals om te bespreken welke maatregelen in
hun ogen effect hebben en te bespreken welke maatregelen aanvullend nodig
zijn. Tevens ga ik in gesprek met Facebook, om na te gaan welke randvoorwaarden geregeld moeten worden om berichten eenvoudiger van het internet
af te krijgen als duidelijk is dat er sprake is van overtreding van de wet.
Vraag 5
Kan het kabinet aangeven of geweld tegen hulpverleners binnen de jeugdhulp in de praktijk strenger wordt bestraft? Zo ja, kunt u aangeven waarom
de Gecertificeerde Instellingen hier in de praktijk niets van merken?
Antwoord 5
Het OM volgt in het geval van geweld of agressie tegen hulpverleners de
specifiek verzwarende factor uit de Aanwijzing kader voor strafvordering toe.
Het uitgangspunt daarbij is dat de sanctie met 200% wordt verhoogd. De
vraag wat een passende straf is, wordt uiteindelijk door de rechter bepaald.
Vraag 6
Hoe heeft u het aangifteproces voor geweld tegen hulpverleners in de
jeugdhulp gecommuniceerd naar de Gecertificeerde Instellingen en jeugdsector? Bent u bereid om in samenspraak met de Gecertificeerde Instellingen
extra stappen te ondernemen om de contacten met politie en OM te
verbeteren zoals als tip wordt gegeven op de website www.duidelijkoveragressie.nl?2
Antwoord 6
Het FCB heeft met hun website www.jeugdzorg-werkt.nl bekendheid gegeven
aan alle genomen maatregelen die te maken hebben met agressie en geweld
in de jeugdzorg. Als het gaat om het creëren van bekendheid met de
afspraken hebben werkgevers en werknemers een belangrijke verantwoordelijkheid. Ik ga in gesprek met de branche, de politie en het OM te achterhalen
of extra stappen nodig zijn.
Vraag 7
Hoeveel van de in het artikel genoemde 18.000 klachten over het optreden
van jeugdzorg zijn gegrond verklaard? Is het klachtenaantal de afgelopen vijf
jaar toegenomen? Bent u van mening dat klachtenprocedures in de jeugdzorg
adequaat werken? Bent u bereid om stappen te ondernemen om het
klachtrecht beter te laten aansluiten op het werk van jeugdbeschermers? Zo
ja, welke stappen?
Antwoord 7
Het Advies- en Klachtbureau Jeugdzorg (AKJ) biedt onafhankelijk vertrouwenswerk aan iedereen die te maken heeft met jeugdhulp. In het jaarverslag
van 2018 rapporteert het AKJ over 2018 een totaal aantal van 18.519 bij hen
geuite klachten. Bij het overgrote deel van deze klachten, ruim 80%, adviseert
de vertrouwenspersoon de cliënt over het indienen van de klacht en
ondersteunt de vertrouwenspersoon de cliënt bij een informele klachtroute
zoals ondersteuning bij gesprekken met de betrokken medewerker en
eventueel diens leidinggevende of de directie van de instelling. Hiermee
wordt vaak een formele route richting de klachtencommissie voorkomen.
15% van het aantal ondersteunde klachten kwam in 2018 uiteindelijk bij de
klachtencommissie van de betreffende instelling terecht. Dat betrof 1.834
klachten. Het AKJ meldt mij dat van deze 1.834 klachten er 23% (deels)
gegrond zijn bevonden, 35% ongegrond zijn bevonden en 23% is ingetrokken
of niet-ontvankelijk verklaard. 19% bleek ten tijde van de meting nog niet
afgerond als dossier.
Het aantal klachten dat uiteindelijk bij een externe klachtencommissie wordt
ingediend varieert. Het AKJ meldt mij dat in 2016 er 1.642 klachten zijn
ingediend, in 2017 lag dit aantal op 1.464, en in 2018 op de genoemde 1.834.

2

https://opvolging.duidelijkoveragressie.nl/downloads/uitnodigen-van-politie-en-openbaarministerie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Het AKJ verricht in de periode 2019/2020 in mijn opdracht een praktijkonderzoek naar de informele en formele klachtenprocedures en de uitvoering
hiervan bij de GI’s, de RvdK en de instellingen voor Veilig Thuis, met als doel
te komen tot concrete verbeterpunten en handvatten voor deze organisaties,
die zij kunnen gebruiken om hun aanpak op het gebied van klachtenprocedures te verbeteren. Hiermee kunnen deze klachtenprocedures geoptimaliseerd
worden voor alle partijen, te weten kinderen, (pleeg)ouders en professionals.
Mijn verwachting is dat het verbeteren van de klachtprocedures een stuk
frustratie bij cliënten zal wegnemen. De verwachting is dat zij zich meer
gehoord zullen voelen. Dit zal naar verwachting ook een positieve uitwerking
hebben in het terugdringen van agressie en geweld richting jeugdbeschermers.
Vraag 8
Zijn de persoonlijke gegevens van hulpverleners binnen de jeugdzorg
voldoende afgeschermd tegen intimidatie, stalking, bedreiging en geweld? Zo
ja, waarom zijn de persoonlijke gegevens van hulpverleners niet standaard
afgeschermd bij de Stichting Kwaliteitsregister Jeugd? Kunt u de persoonlijke
gegevens van hulpverleners bij de Stichting Kwaliteitsregister Jeugd
standaard afschermen?
Antwoord 8
Informatieveiligheid is van groot belang. Het is in eerste instantie aan
organisaties in de sector zelf om te zorgen dat dit in orde is. Zij dienen te
voldoen aan de vereisten van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de Jeugdwet. In de sector is de afgelopen jaren veel
geïnvesteerd in het verhogen van kennis en bewustzijn op het gebied van
privacy en beveiliging. Gegevensbescherming blijft permanent onderhoud en
aandacht vragen.
Ook Stichting Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ) is er verantwoordelijk voor dat
persoonsgegevens op een behoorlijke en zorgvuldige wijze worden verwerkt
in overeenstemming met de AVG. Jeugdprofessionals die geregistreerd zijn
in het SKJ zijn standaard met hun voorletters, achternaam, vestigingsplaats
van de organisatie, registratienummer, inschrijfdatum, beroep en een
eventuele tuchtmaatregel zichtbaar in het openbare register. Op deze manier
kan iedereen nagaan of een jeugdprofessional SKJ geregistreerd is. SKJ biedt
jeugdprofessionals de mogelijkheid om meer gegevens te tonen in het
openbaar register. De professional kan deze optie zelf aan- en uitzetten. Van
deze mogelijkheid maken vooral zelfstandigen gebruik die dit als extra
reclame zien.
SKJ heeft aangegeven dat ze op 1 augustus heeft ontdekt dat in het openbaar
register adresgegevens en telefoonnummer van professionals onbedoeld zijn
getoond door een fout in de software. Dit is gemeld bij de Autoriteit
Persoonsgegevens. SKJ heeft de professionals waarvan bedoeld of onbedoeld de adresgegevens zichtbaar zijn geweest in het openbaar register
geïnformeerd en heeft aan hen verontschuldigingen aangeboden. Momenteel
wordt de aanpassing gedaan dat wanneer professionals hun adresgegevens
en/of telefoonnummer aanvullend in het openbaar register getoond willen
hebben zij deze gegevens zelf moeten invullen. Wanneer zij de zichtbaarheid
van deze gegevens in het openbaar register weer uitzetten, worden de velden
automatisch gewist.
Vraag 9
Kunt u uw appreciatie geven op de aangedragen aanbevelingen in het
pamflet «Handen af van onze jeugdbeschermers!»?3
Antwoord 9
Jeugdzorgmedewerkers doen dagelijks belangrijk en zwaar werk. Zij moeten
hun werk veilig kunnen doen. Agressie tegen mensen met een publieke taak
is onacceptabel. In het pamflet worden een aantal concrete maatregelen
voorgesteld. Zoals hierboven aangegeven ga ik in gesprek met de jeugdzorginstellingen, de politie, het OM en met facebook om met hen te bespreken

3

https://www.jeugdzorgnederland.nl/wp-content/uploads/2019/11/Pamflet-Handen-af-van-onzejeugdbeschermers.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

welke verdere verbeteringen in de bescherming van jeugdzorgwerkers nodig
en mogelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5