September 2022

Jaarrapportage 2021
Wet afbreking zwangerschap (Wafz)

In deze factsheet staan de cijfers over de zwangerschaps-­
afbrekingen in abortusklinieken en ziekenhuizen in Nederland
en de BES­-eilanden in 2021. Deze klinieken en ziekenhuizen
leveren deze cijfers elk kwartaal aan bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). De Wet afbreking zwangerschap (Wafz)
verplicht hen hiertoe.
2021 was het tweede jaar waarin COVID-19 het leven beïnvloedde
door bijvoorbeeld tijdelijke lockdowns en beperkingen in
internationaal reizen.
Tegelijk met deze factsheet zijn op onze website de kerncijfers van
de afgelopen vijf jaar gepubliceerd en een overzicht van de
definities en alle Wafz registraties over 2021.
Totaalcijfer abortus verder gedaald tot 31.049; ook
abortusratio gedaald
In 2021 werden in totaal 31.049 zwangerschapsafbrekingen
uitgevoerd, 315 minder dan in 2020. Het aantal zwangerschapsafbrekingen bij vrouwen die in Nederland wonen was 28.089,
dat is 443 minder dan in 2020.
In 2021 was het aantal geboortes hoger dan in voorgaande jaren.
Doordat het aantal zwangerschapsafbrekingen tegelijkertijd, in hetzelfde jaar afnam, daalde de abortusratio van 169 in 2020 naar 157
in 2021. De abortusratio is het aantal zwangerschapsafbrekingen per
1.000 levend geboren kinderen in het betreffende jaar.

De meeste zwangerschapsafbrekingen in absolute zin waren net
als vorig jaar bij vrouwen woonachtig in de provincies Noord- en
Zuid-Holland. Relatief gezien vond bij vrouwen uit Flevoland het
hoogste aantal zwangerschapsafbrekingen plaats.
Meer zwangerschapsafbrekingen bij buitenlandse vrouwen1
In 2021 werden in totaal 31.049 zwangerschapsafbrekingen uitgevoerd. Daarvan vielen 2.954 behandelingen in de categorie
‘buitenlandse vrouwen’ . Dat zijn er 136 meer ten opzichte van
2020. Het aandeel van deze categorie komt daarmee op 9,5%.
Daling aantal zwangerschapsafbrekingen bij tieners stagneert
In 2021 waren er 2.383 afbrekingen bij tieners (tot 20 jaar), 28 meer
dan in 2020. Sinds 2002 vertoonde het aantal afbrekingen bij tieners
een dalende lijn. Het aantal zwangerschapsafbrekingen bij tieners
steeg in 2019 voor het eerst sinds jaren. Opvallend in 2021 is de toename bij tieners onder 15 jaar, deze categorie is om die reden aan de
tabel Kerncijfers toegevoegd.
Zowel absoluut als relatief gezien vonden de meeste zwangerschapsafbrekingen plaats bij vrouwen in de leeftijdscategorie 30 tot en met
34 jaar, kort daarop gevolgd door de leeftijdscategorie 25 tot en met
29 jaar. Afgelopen jaren was dit andersom.
1 Buitenlandse vrouwen: Categorie vrouwen zonder Nederlandse zorgverzekering, denk aan buitenlandse
vrouwen die voor een abortus naar Nederland afreizen, arbeidsmigranten of buitenlandse studenten.
Vooralsnog is aparte registratie niet mogelijk voor vrouwen woonachtig op de BES-eilanden, zij
worden tot op heden geregistreerd bij de optie ‘ander land’ en vallen daardoor volledig in de categorie
‘buitenlandse vrouwen’.

1 Jaarrapportage 2021 Wet afbreking zwangerschap (Wafz) - IGJ - september 2022
1 - Thematisch Toezicht op beschermd wonen - IGJ - februari 2021

Kerncijfers zwangerschapsafbrekingen
Jaarlijks rapporteert de inspectie over de zwangerschapsafbrekingen.
Het gaat om afbrekingen tot 24 weken zwangerschapsduur2 .
In navolging van de Wafz zijn abortusklinieken en ziekenhuizen
verplicht ieder kwartaal deze behandelingen aan de inspectie
te melden. De registratie heeft een dekking van 100%.

Abortuszorg in Nederland
De abortuszorg in Nederland is geregeld bij wet. De Wet
afbreking zwangerschap (Wafz, 1984) https://wetten.overheid.
nl/BWBR0003396/2020-03-19 bepaalt het kader waarbinnen
de zorgverlening kan plaatsvinden. Een instelling moet over een
vergunning in het kader van de Wafz beschikken om een
zwangerschap te mogen afbreken.

Kerncijfers zwangerschapsafbrekingen
in Nederland

2020

2021

Aantal zwangerschapsafbrekingen
-		Bij Nederlandse vrouwen
-		Bij buitenlandse vrouwen
-		Onbekend

31.364
28.532
2.818
14

31.049
28.089
2.954
6

Jaarlijks maakt de inspectie de aan de Wafz gekoppelde
registraties openbaar. U vindt alle rapportages op de website van
de inspectie. Het aantal zwangerschapsafbrekingen ligt al jaren
rond de 30.000 per jaar. Ruim 90% vindt plaats in abortusklinieken, de overige zwangerschapsafbrekingen in ziekenhuizen.

8,9

8,7

169,2

156,5

Abortuscijfer
Aantal zwangerschapsafbrekingen
per 1.000 vrouwen 15-45 jaar
		
Abortusratio
Aantal zwangerschapsafbrekingen
per 1.000 levendgeborenen
Zwangerschapsduur bij de afbreking
- Eerste trimester t/m 12+6 weken
- Tweede trimester 13 t/m 23+6 weken

26.688
4.676

26.290
4.759

Zwangerschapsafbrekingen bij
2.355
tieners < 20 jaar
- Waarvan bij tieners < 15 jaar
58
		
Aantal zwangerschapsafbrekingen
28.383
in een abortuskliniek		
Aantal zwangerschapsafbrekingen
2.981
in een ziekenhuis

2.383
101		

Zwangerschappen kunnen medicamenteus, instrumenteel of
gecombineerd worden afgebroken.
Bij de instrumentele of gecombineerde behandelingen krijgt de
vrouw meestal sedatie (PSA) of algehele anesthesie. Ook lokale
anesthesie met verdoving van de baarmoederhals is mogelijk.
Zwangerschapsafbrekingen naar duur en leeftijd
Van alle zwangerschapsafbrekingen vond 65% plaats in de eerste acht
weken (tot en met zeven weken en zes dagen) van de zwangerschap.
En 19% later in het eerste trimester. Vijftien procent van alle afbrekingen
vond plaats in het tweede trimester (vanaf 13 weken).
In 2021 waren 2.383 afbrekingen een tienerzwangerschap (tot 20 jaar),
waarvan 101 bij meisjes jonger dan 15 jaar.
De meeste zwangerschapsafbrekingen (24%) vonden afgelopen jaar
voor het eerst plaats bij een categorie vrouwen, van 30 tot 35 jaar.

28.094

Locatie zorgverlening
Het overgrote deel van de zwangerschapsafbrekingen vond plaats in
abortusklinieken: 90,5%. Het aandeel van ziekenhuizen bleef met
2.955
9,5% stabiel. Ziekenhuizen in Nederland hebben allemaal een Wafzvergunning. In 2021 waren daarnaast 16 abortusklinieken3 en twee
Behandelwijze			
zelfstandige behandelcentra actief met een Wafz-vergunning.
- Instrumentele behandelingen
2.388
1.084
- Medicamenteuze behandelingen
9.750
10.664
Behandeling en nazorg
- Combinatie medicamenteus/
19.198
19.298
De behandelmethode voor zwangerschapsafbrekingen is in de loop van
instrumenteel
de jaren wat vaker medicamenteus: 34% in 2021, in 2020 was dat 31%.
In 2021 vond bij 67% van de zwangerschapsafbrekingen een vorm van
Anesthesie
pijnstilling plaats, die in 57% van de behandelingen intraveneus was.
- Lokale anesthesie
3.805
3.152
In hetzelfde jaar trad bij 2,6% van de vrouwen met een zwangerschaps- Intraveneuze anesthesie
18.084
17.529
afbreking één of meer complicaties op. Hierbij ging het meestal om
een incomplete abortus en soms om overmatig bloedverlies. In 2021
Zwangerschapsafbreking op basis van
7,0%
10,6%
ver­wezen de abortusklinieken 43% van de bij hen behandelde vrouwen
resultaten prenatale diagnostiek (ex otb)
voor nacontrole naar de verwijzer (meestal de huisarts). Voor anti­
conceptie verwezen de abortusklinieken 49%4 van de bij hen
Vrouwen met één of meer complicaties
2,5%
2,6%
behandelde vrouwen naar de huisarts.
bij de behandeling
2 De zogeheten ‘late zwangerschapsafbrekingen’ (vanaf 24 weken) worden gemeld bij de Beoordelings­
commissie Late Zwangerschapsafbreking en Levensbeëindiging bij pasgeborenen https://www.lzalp.nl
3 Daarnaast heeft Women on Waves voor haar zeiljacht ‘Adelaide’ een vergunning in het kader van de Wafz.
4 In de factsheet Jaarrapportage 2020 is abusievelijk 5% in plaats van 51% opgenomen.

2 Jaarrapportage 2021 Wet afbreking zwangerschap (Wafz) - IGJ - september 2022
2 - Thematisch Toezicht op beschermd wonen - IGJ - februari 2021