Commissie BZK
Aan de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties

Plaats en datum:
Betreft:
Ons kenmerk:

Den Haag, 28 mei 2009
Verzoek over jaarrapportage ICT-projecten bij de overheid
2009Z09512/2009D26288

Geachte mevrouw Ter Horst,
In de procedurevergadering van de vaste commissies voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en
Economische Zaken op 28 mei 2009 is gesproken over de door u toegezegde jaarrapportage van ICTprojecten bij de overheid.
De commissies verzoeken u ten behoeve van deze jaarrapportage om een reactie op bijgaande brief die de
commissies op voorstel van de werkgroep ICT, samengesteld uit leden van deze commissies, aan u
voorlegt. U wordt verzocht uw reactie en de jaarrapportage begin september 2009 aan de Kamer te zenden
ten behoeve van een eind september te plannen algemeen overleg ICT.
Bij deze breng ik u het verzoek van de commissies over.
Hoogachtend,
De griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

G.F.C. van Leiden

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.bzk@tweedekamer.nl

In de brief aan de Kamer d.d. 12 december 2008 informeert u de Kamer over een rapportagemodel
voor grote ICT-projecten bij het Rijk en over de positionering en kwaliteitsverbetering van
informatiemanagement bij het Rijk (26643, nr. 135). U heeft in deze brief de toezegging gedaan de
Kamer jaarlijks een rapportage conform het voorgenomen rapportagemodel aan te bieden, waarvan de
eerste in het voorjaar van 2009 wordt verstuurd. Daarnaast zullen grote ICT-projecten worden
onderworpen aan reviews en heeft u een voorstel voor de opzet van een projectplan bij een groot ICTproject meegezonden.
De commissies van BZK en EZ hebben uw bovengenoemde voorstellen en voornemens met
belangstelling in ontvangst genomen. Beide commissies hechten een grote waarde aan een juiste
informatievoorziening over grote ICT-projecten. Ook het verder verbeteren van de kwaliteit van grote
ICT-projecten middels onder andere het gebruik van een model projectplan en het tussentijds reviewen
van projecten zijn stappen in de juiste richting.
In deze brief wordt nader ingegaan op het rapportagemodel, de reviews, de opzet van een model
projectplan en de positionering en kwaliteitsverbetering van informatiemanagement bij het Rijk.
Hierbij komt een aantal specifieke vragen en verzoeken aan de orde met betrekking tot uw voorstellen.
De commissies van BZK en EZ verzoeken u om de jaarlijkse rapportage over grote ICT-projecten aan
te vullen met deze verzoeken en om de vragen te beantwoorden. De commissies van BZK en EZ
realiseren zich dat deze vragen en extra informatie-eisen aan de rapportage een nadere uitwerking
behoeven. Hier zal tijd mee gepaard gaan. Het voornemen om in het voorjaar 2009 een eerste
rapportage op te leveren komt hiermee in het geding. De commissies van BZK en EZ verzoeken u
derhalve om de Kamer een eerste rapportage in september 2009 aan te bieden. Op basis van deze
eerste rapportage zal worden beoordeeld of in voldoende mate tegemoet wordt gekomen aan de
informatiebehoefte van de Kamer over grote ICT-projecten.
Informatie in het voorstel rapportagemodel minister van BZK
De kosten van grote ICT-projecten zullen inzichtelijk worden gemaakt in de jaarlijkse rapportage. Dit
geldt voor nieuwe projecten en waar mogelijk met terugwerkende kracht voor lopende projecten. De
jaarlijkse rapportage zal gaan over ICT-projecten bij het Rijk die meer dan 20 miljoen euro kosten.
Hieronder zijn enkele aanvullingen en vragen met betrekking tot de rapportage c.q. het
rapportagemodel opgenomen. De door de commissies BZK en EZ gewenste aanvullingen in acht
nemend, zijn beide commissies positief over de opzet van de rapportage over grote ICT-projecten,
Overkoepelend beeld
De rapportage voorziet nu in een informatievoorziening per groot ICT-project. Wat ontbreekt is een
overkoepelend beeld van alle grote ICT-projecten tezamen. Dit beeld moet de samenhang van de
individuele ICT-projecten, de tijdpadafhankelijkheid, de koppeling met het ICT-beleid bij het Rijk, de
cruciale projecten die als basisbouwsteen fungeren en alle overige relevante overkoepelende aspecten
weergeven. De commissies van BZK en EZ wensen in de jaarlijkse rapportage ook geïnformeerd te
worden over dit overkoepelende beeld.
Wij zien dat u als coördinerend minister op het gebied van ICT bij het Rijk een belangrijke rol kunt
vervullen voor de departement en overheidslagen overstijgende ICT-projecten die betrekking hebben
op de bedrijfsvoering van overheidsorganisaties. Wij begrijpen dat RWT’s en ZBO’s een eigen
verantwoordelijkheid kennen voor de bedrijfsvoering. Echter voor ICT-projecten die bij RWT’s en
ZBO’s worden uitgevoerd kunt u een meer toetsende rol vervullen, zodat onder andere kan worden
voorkomen dat projecten worden opgestart die op rijksniveau of bij andere overheidslagen in
toekomstige situaties voor aansluitingsproblemen zullen zorgen. Ook op dit gebied wensen wij door u
op de hoogte te worden gehouden van de ontwikkelingen middels de jaarrapportage.

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.bzk@tweedekamer.nl

Kostenoverzicht
De kostensoorten die in de rapportage zullen worden opgenomen zijn:
o Ingekochte apparatuur en standaard software
o Extern personeel
o Intern personeel
o Bij ontwikkeling en bouw gebruikte hard- en software (licentiekosten)
o Implementatiekosten als scholing en voorlichting
Het inrichten van een uniform kostenoverzicht voor grote ICT-projecten is een nieuw en waardevol
initiatief. In de rapportage zullen de geplande kosten worden afgezet tegen de gerealiseerde kosten. Dit
geeft inzicht in de afwijkingen van projectbudgetten. Het kostenoverzicht heeft een heldere structuur.
Onduidelijk is echter of hiermee alle ICT-kosten per project worden meegenomen of er wellicht nog
een extra kostensoort “overige kosten” aan moet worden toegevoegd. Dit is een punt van aandacht. De
commissies van BZK en EZ wensen een dergelijke post “overige kosten” toe te voegen aan het
kostenoverzicht, zodat alle kosten gemoeid met het ICT-project integraal worden vermeld.
Een tweede punt dat aandacht behoeft is het verschil in ramingen en realisaties. In de rapportage zou
toelichting moeten worden gegeven op de verschillen. Dat is in de voorgestelde opzet niet voorzien.
Kunt u ook de verschillen in raming en realisatie toelichting in de jaarlijkse rapportage?
Een laatste aandachtspunt betreft de kosten van lopende projecten. U geeft aan dat het onderscheid in
kostensoorten voor lopende projecten zoveel mogelijk wordt meegenomen in de rapportage.
Onduidelijk is echter hoe gerapporteerd zal worden over de lopende projecten waar dit niet voor
mogelijk is. Het is ook onduidelijk om hoeveel projecten het hier gaat. In het kader van een juist en
volledig kostenbeeld wenst de Kamer ook deze lopende projecten in het overzicht terug te zien. Zijn er
andere mogelijkheden, los van de bestaande departementale administraties, om de kosten van lopende
ICT-projecten in kaart te brengen, zodat de Kamer een volledig inzicht in de kostensoorten krijgt van
alle ICT-projecten bij het Rijk boven de 20 miljoen? Kunt u er voor zorgen dat ook de kosten van deze
lopende projecten worden meegenomen in de jaarlijkse rapportage?
Definitie begin- en eindfase van een project.
Om de eenduidigheid van de behandeling van grote ICT-projecten te bepalen, dient er een duidelijke
definitie te komen van de startfase en de eindfase van een project. Is de start van een project het
moment waarop er budget geraamd is in de begroting? Of is de start het moment waarop het
projectteam van het ICT-project voor het eerst bijeenkomt? Soortgelijke vragen kunnen worden
gesteld bij de eindfase. Dit is ook van belang om de gerealiseerde kosten af te kunnen zetten tegen de
geplande kosten. Hierover dient duidelijkheid te komen, vooral in interdepartementaal verband. Het
verzoek aan u is om deze eenduidigheid rijksbreed te bewerkstelligen.
RWT’s en ZBO’s.
ICT-projecten bij RWT’s en ZBO’s vallen onder de rijksuitgaven en zouden daarmee ook onderdeel
van de jaarlijkse rapportage moeten zijn. Uiteindelijk gaat het hier ook om gemeenschapsgeld en lopen
er vaak bij deze instellingen grote projecten (UWV, IBG). U geeft aan dat het mogelijk moet zijn om
de ICT-projecten bij RWT’s en ZBO’s mee te nemen in het overzicht. Bij de behandeling van de
eerste jaarlijkse voortgangsrapportage die u de Kamer aanbiedt, zal worden bezien of aanvulling van
de rapportage voor grote ICT-projecten bij RWT’s en ZBO’s gewenst is.
Projectplan
In de rapportage zullen ook criteria worden opgenomen waaraan afzonderlijke projectplannen moeten
voldoen. U reikt uw collega ministers een model projectplan aan. Een projectplan bevat de eisen die
voorafgaand aan het ICT-project worden gesteld. Het zijn de afspraken over bijvoorbeeld de
uitvoering, oplevering, business case, risicoanalyse en exit-strategie. Een projectplan kan worden
Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.bzk@tweedekamer.nl

gezien als een ex-ante toets waarin zaken worden vastgelegd die bij de uitvoering van het project zeer
relevant kunnen zijn. De commissies van BZK en EZ erkennen het nut van een projectplan. Vraag is
echter of het gebruik van het projectplan facultatief is. Indien dit het geval is, dan verliest het gebruik
van dit instrument aanzienlijk aan kracht. De commissies van BZK en EZ wensen het gebruik van het
model projectplan verplicht te maken.
In het rapportagemodel wordt vastgelegd of er een projectplan is opgesteld conform de door u gestelde
eisen. Naast informatie hierover is, is het eveneens belangrijk om te weten of er veranderingen zijn ten
opzichte van het oorspronkelijke projectplan. De commissies van BZK en EZ wensen naast de
aanwezigheid van een projectplan ook hierover te worden geïnformeerd.
Tenslotte hebben de commissies van BZK en EZ nog een aantal andere aspecten die in een projectplan
zou moeten worden meegenomen. Met name vragen over de geleerde lessen van het project en de
informatievoorziening aan de Kamer over het project zijn niet opgenomen in het model projectplan.
Het verzoek is om de voorgestelde opzet van het projectplan aan te vullen met deze niet opgenomen
vragen. 1
Reviews
In het rapportagemodel zijn momenten en toetspunten van reviews aangegeven. Het invoeren van
reviewmomenten bij grote ICT-projecten is een belangrijke positieve stap. Er kan worden bijgestuurd
of het project zou zelfs kunnen worden beëindigd. Een review wordt uitgevoerd voor het
beslismoment van een volgende projectfase door de departementale auditdienst of in de vorm van een
collegiale toets via de Gateway-systematiek. Voor de commissies van BZK en EZ is het van belang
om inzicht te krijgen in de bevindingen van de reviews. De jaarlijkse rapportage zou per ICT-project
moeten ingaan op deze bevindingen. Overigens is het onduidelijk wat het verschil in gebruik is van de
Gateway-systematiek en de reviews door auditdiensten. Het lijkt er op dat het hier gaat om twee
wezenlijk andere oordelen, respectievelijk een collegiale toets versus een oordeel van een auditdienst.
Kunt u het verschil in deze reviewmethoden toelichten? Bent u voornemens om deze twee
reviewmethoden als alternatief van elkaar te (laten) gebruiken?

1

Het gaat hier om de volgende vragen.
Informatievoorziening: Moet het parlement geïnformeerd worden over het voorstel? Zo ja, hoe? Hoe wordt het
parlement op de hoogte gehouden over de voortgang? Welke prestatie -indicatoren worden gebruikt? Zijn deze
toereikend? Moeten ze worden gekoppeld aan beleidsdoelstellingen? Moeten er normen zijn voor gebruikers?
Moet er feedback georganiseerd worden om te leren van klachten? Geleerde lessen: Welke informatie over de
activiteiten wordt gepubliceerd? Hoe en hoe vaak?Wanneer en hoe wordt het beleid of project geëvalueerd om
zicht te krijgen op de kosten en baten en op de vraag of het beleid of project moet worden gecontinueerd,
aangepast, vervangen of beëindigd?
Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.bzk@tweedekamer.nl

Van bevindingen in het algemeen die majeure gevolgen hebben voor het verloop (of de beëindiging)
van een groot ICT-project moet de betreffende vakcommissie van de Kamer via de reguliere
informatievoorziening door een vakminister op de hoogte worden gebracht. Dit staat derhalve los van
de informatie over reviews in de jaarlijkse rapportage.
Positionering en kwaliteitsverbetering informatiemanagement
U geeft aan dat ICT-projecten vaak meer geld kosten dan geraamd, langer duren dan voorgenomen en
soms mislukken. Het kabinet wil de i-functie bij ministeries professionaliseren. Een belangrijke stap
die daartoe is genomen, is het aanwijzen van een Chief Information Officer (CIO) per departement, het
ontwikkelen en onderhouden van rijksbrede methoden en technieken, zoals een model projectplan en
het bevorderen van het gebruik van de ICT-haalbaarheidstoets en de van de Gateway-systematiek.
De acties in het kader van positionering van informatiemanagement binnen het Rijk zouden niet alleen
gericht moeten zijn op de interne processen binnen de rijksdienst. Van belang is om het
maatschappelijke nut in ogenschouw te nemen. Primair is de rijksdienst georganiseerd om burgers en
bedrijven te dienen. Wij verzoeken u dan ook om de acties in het kader van de positionering aan te
vullen met acties om het perspectief van nut en noodzaak voor burgers en bedrijven als primair
uitgangspunt te nemen bij nieuwe ICT-projecten.
Het is onduidelijk in hoeverre de acties die in het kader van rijksbrede verbetering van
informatiemanagement worden genomen nu ook zullen leiden tot een efficiëntere en effectievere inzet,
sturing en beheersing van ICT bij het Rijk. In uw brief lijkt bijvoorbeeld het gebruik van het model
voor een projectplan en de Gateway-systematiek niet verplicht te worden. In hoeverre zijn de ingezette
instrumenten sturend? Kunt u toelichting geven op de mate van effectiviteit en efficiency van de in
gang gezette activiteiten en uw sturing hierop?

Tot slot
De commissies van BZK en EZ verzoeken u om de rapportage over grote ICT-projecten aan te vullen
met bovenstaande aanvullende informatie-eisen. Daarnaast verzoeken beide commissies u de
onduidelijkheden over het rapportagemodel, de reviews, het projectplan en de positionering en
kwaliteitsverbetering van de informatievoorziening middels een schriftelijke reactie te verhelderen en
de gestelde vragen te beantwoorden.

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.bzk@tweedekamer.nl