Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1692

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 september 2013
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij vijf fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Horizon 2020 investeringspakket onderzoek en innovatie
Fiche 2: Mededeling internationalisering van hoger onderwijs (Kamerstuk
22 112, nr. 1693)
Fiche 3: Mededeling De blauwe gordel, naar een scheepvaartruimte
zonder grenzen (Kamerstuk 22 112, nr. 1694)
Fiche 4: Mededeling en richtlijn pakketreizen en geassisteerde reisarrangementen (Kamerstuk 22 112, nr. 1695)
Fiche 5: Wijziging verordening overbrenging afvalstoffen (EVOA)
(Kamerstuk 22 112, nr. 1696)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1692
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

1

Fiche: Horizon 2020 investeringspakket onderzoek en innovatie
1. Algemene gegevens
Nr. Commissiedocumenten en titel voorstellen.
• COM(2013) 494 Mededeling van de Commissie aan het Europees
Parlement, de Raad, het Europees Economische en Sociaal Comité en
het Comité van de Regio’s betreffende publiek-private partnerschappen in Horizon 2020: Een krachtig instrument voor innovatie en groei
in Europa.
De voorstellen:
Publiek-publieke partnerschappen op basis van artikel 185 VWEU:
1. COM(2013) 493 Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement
en de Raad betreffende de deelname van de Unie aan een door
verscheidene lidstaten gezamenlijk opgezet programma voor
onderzoek en ontwikkeling ter ondersteuning van onderzoek verrichtende midden- en kleinbedrijf (Eurostars-2).
2. COM(2013) 497 Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement
en de Raad betreffende de deelneming van de Unie aan een door
verscheidene lidstaten gezamenlijk opgezet Europees programma voor
innovatie en onderzoek op het gebied van de Metrologie (EMPIR,
vervolgprogramma op EMRP).
3. COM(2013) 498 Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement
en de Raad betreffende de deelname van de Unie aan een tweede,
door verscheidene lidstaten gezamenlijk opgezet partnerschapprogramma voor klinische proeven tussen Europese en ontwikkelingslanden (EDCTP-2).
4. COM(2013) 500 Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement
en de Raad over de deelname van de Unie aan het door verschillende
lidstaten opgezette gezamenlijke onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma actief en ondersteun(en)d leven (AAL-2).
Publiek-private partnerschappen op basis van artikel 187 VWEU:
5. COM(2013) 495 Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de gemeenschappelijke onderneming voor het initiatief
innovatieve medicijnen 2 (IMI-2).
6. COM(2013) 496 Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de gemeenschappelijke onderneming biogebaseerde industrieën
(BBI).
7. COM(2013) 501 Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de gemeenschappelijke onderneming op het gebied van
elektronische componenten en systemen (ECSEL, vervolgprogramma
op Eniac en Artemis).
8. COM(2013) 505 Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de gemeenschappelijke onderneming op het gebied van
luchtvaart (Clean Sky-2).
9. COM(2013) 506 Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de gemeenschappelijke onderneming brandstofcellen en
waterstof 2 (FCH-2).
10. COM(2013) 503 Voorstel voor een verordening van de Raad houdende
wijziging van Verordening (EG) nr. 219/2007 betreffende de oprichting
van een gemeenschappelijke onderneming voor de realisering van het
Europese nieuwe luchtverkeersbeveiligingssysteem (SESAR), voor wat
de verlenging van de looptijd van de gemeenschappelijke onderneming tot 2024 betreft.
Vanwege de samenhang in deze documenten worden de voorstellen in
één BNC-fiche behandeld.
Datum ontvangst Commissiedocumenten
11 juli 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

2

Prelex
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=1041083
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=1041082
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=1041085
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=1041086
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=1041080
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=1041084
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=1041081
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=COM:2013:0501:FIN:NL:HTML
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=COM:2013:0505:FIN:NL:HTML
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=COM:2013:0506:FIN:NL:HTML
http://eur-lex.europa.eu/
Result.do?T1=V1&T2=2013&T3=503&RechType=RECH_naturel
Nr. Impact Assessment Commissie en Opinie Impact Assessment Board
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=SWD:2013:0243:FIN:NL:PDF
http://new.eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/
?uri=SWD:2013:250:FIN&rid=24
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=SWD:2013:0254:FIN:NL:PDF
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=SWD:2013:0251:FIN:en:PDF
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=SWD:2013:0246:FIN:nl:PDF
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=SWD:2013:0247(52):FIN:EN:PDF
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=CELEX:52013SC0255:NL:NOT
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=SWD:2013:0257:FIN:EN:PDF
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=SWD:2013:0260:FIN:en:PDF
Behandelingstraject Raad
Voorstellen 1 tot en met 9: Raad voor Concurrentievermogen. Voorstel 10:
Transportraad.
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken (Eurostars-2, EMPIR, Clean Sky-2,
ECSEL, FCH-2, BBI) in nauwe samenwerking met de Ministeries van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (AAL-2, IMI-2), Buitenlandse Zaken
(EDCTP-2), Infrastructuur en Milieu (SESAR, FCH-2) en Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (Horizon 2020).
Rechtsbasis, besluitvormingsprocedure Raad, rol Europees Parlement,
gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
a) Rechtsbasis
De voorstellen 1 tot en met 4 (betreffende een besluit van het Europees
Parlement en de Raad) zijn gebaseerd op artikel 185 van het Verdrag
betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU). De voorstellen
5 tot en met 10 (betreffende een verordening van de Raad) zijn
gebaseerd op artikel 187 van het VWEU.
b) Besluitvormingsprocedure Raad en rol Europees Parlement
Voorstellen 1 tot en met 4 (betreffende een besluit van het Europees
Parlement en de Raad): gekwalificeerde meerderheid in de Raad,
medebeslissing Europees Parlement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

3

Voorstellen 5 tot en met 10 (betreffende een verordening van de Raad):
gekwalificeerde meerderheid in de Raad.
c) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Artikel 1(3) van de regels voor deelname aan Horizon 20201 geeft de
Commissie de bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te
stellen waarmee voor de artikel 187 verordening kan worden afgeweken van de standaardregels voor deelname.
2. Samenvatting BNC-fiche
De Commissie beschrijft de verschillende vormen van publiek-publieke en
publiek-private partnerschappen die zijn voorzien in het Europese
onderzoek- en innovatieprogramma Horizon 2020 (2014–2020). Voortbouwend op de ervaringen van het huidige zevende kaderprogramma
voor onderzoek en technologische ontwikkeling (KP7) worden strategische
onderzoek- en innovatieprogramma’s ontwikkeld tussen de Commissie en
de lidstaten (publiek-publieke partnerschappen op basis van artikel 185
VWEU) en tussen de Commissie, het bedrijfsleven en in sommige
gevallen de lidstaten (publiek-private partnerschappen op basis van artikel
187 VWEU). Voor deze partnerschappen heeft de Commissie wetgevingsvoorstellen gepresenteerd.
Nederland is van mening dat investeringen in onderzoek en technologische ontwikkeling om te komen tot nieuwe inzichten en innovatieve
producten, processen en diensten belangrijk zijn om de concurrentiekracht van Europa te versterken en maatschappelijke opgaven te kunnen
adresseren. De gecombineerde inzet van de Commissie en de lidstaten in
de publiek-publieke partnerschappen en van de Commissie en de
industrie in de publiek-private partnerschappen leidt tot grensoverschrijdende samenwerking en zorgt voor focus en kritische massa. Nederland
acht de nu voorliggende voorstellen dan ook van belang om de Europese
onderzoeksruimte verder gestalte te geven, belangrijke maatschappelijke
opgaven te adresseren, de participatie van het bedrijfsleven, met name
het mkb, in Horizon 2020 te verbeteren en de concurrentiepositie van
Europa op de betreffende gebieden te versterken. Daarnaast zijn de
programma’s ook voor Nederlandse stakeholders van belang. Het
Nederlandse bedrijfsleven en de kennisinstellingen zijn stevig gepositioneerd in alle programma’s. Zo doen de Nederlandse universiteiten,
onderzoeksinstellingen en bedrijfsleven volop mee met de lopende
programma’s. Deze Europese onderzoek- en innovatieprogramma’s
passen goed bij het topsectorenbeleid, evenals bij de smart specialisation
strategies van de regio’s.
Bij de artikel 187 initiatieven, die een eigen governance en financieringsstructuur hebben, is de sturing van de lidstaten meer op afstand.
Nederland steunt dit maar wil daarbij wel voldoende inspraak kunnen
hebben in de deelprogramma’s. Bij de implementatie vindt Nederland het
van belang dat de programma’s open staan voor nieuwe leden, op
voorwaarde dat deze met eigen middelen bijdragen aan het behalen van
de doelstellingen. Daarnaast heeft Nederland, bij zowel de artikel 185 als
187 initiatieven, aandacht voor de volgende drie punten:

1

De «Verordening bepalende de regels voor de deelname aan acties en de verspreiding van
resultaten in het kader van Horizon 2020», maakt onderdeel uit van het totale wetgevingspakket
Horizon 2020. Het informele proces van de onderhandelingen over Horizon 2020 is afgerond.
Wat volgt is de formele afhandeling. De bereikte akkoorden worden in een definitieve tekst
omgezet die ter goedkeuring wordt voorgelegd aan het Europees Parlement. Het totale
wetgevingspakket Horizon 2020 zal vervolgens door de Raad worden aangenomen
(waarschijnlijk eind 2013).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

4

•

•

•

Administratieve lasten moeten zoveel mogelijk beperkt blijven. De
overgang moet soepel verlopen voor de deelnemers aan de bestaande
initiatieven die gecontinueerd worden;
Synergie met andere initiatieven als de Europese innovatiepartnerschappen en de gezamenlijke programmeringinitiatieven moet actief
geborgd worden. Binnen de initiatieven dienen de voor de maatschappij en economie belangrijkste onderwerpen geadresseerd te worden;
Lidstaten moeten voldoende zeggenschap houden om bovenstaande
te kunnen bewaken.

Nederland acht de Europese Unie bevoegd en oordeelt de voorstellen
voor de partnerschappen als positief ten aanzien van subsidiariteit en
proportionaliteit.
3. Samenvatting voorstel
Een belangrijk onderdeel van het Europese onderzoek- en innovatieprogramma Horizon 2020 is het bundelen van krachten in publiek-publieke en
publiek-private partnerschappen om de Europese beleidsdoelstellingen te
bereiken voor onder andere groei, ontwikkeling, klimaat, energie en zorg
zoals die zijn geformuleerd in de Europa 2020 strategie. Horizon 2020
bouwt daarmee voort op de partnerschappen die zijn ontstaan in KP7.
Voorbeelden zijn de programma’s «fabrieken van de toekomst», «energieefficiënte gebouwen» en de ambitieuze Future and Emerging Technolgies
(FET) vlaggenschipprojecten «grafeen» (materiaalonderzoek) en
«menselijk brein». Voor deze partnerschappen is geen aparte besluitvorming nodig, omdat ze worden opgezet middels de reguliere procedures van Horizon 2020. Een aantal andere partnerschapvormen is vooral
adviserend ten aanzien van de programmering van Horizon 2020, zoals de
Europese innovatiepartnerschappen, de gezamenlijke programmeringinitiatieven en de Europese technologieplatforms. In het kader van Horizon
2020 zal het Europees Instituut voor innovatie en technologie een aantal
nieuwe kennis- en innovatiegemeenschappen opzetten, voor langdurige
en gestructureerde partnerschappen tussen onderwijs, de onderzoekssector en het bedrijfsleven.
Met de vier voorstellen op basis van artikel 185 VWEU geeft de
Commissie een nieuwe impuls aan de huidige publiek-publieke samenwerking met de lidstaten voor de gezamenlijke uitvoering van onderzoeken innovatieprogramma’s. Deze programma’s hebben betrekking op
klinische proeven tussen Europa en ontwikkelingslanden (EDCTP-2),
metrologisch onderzoek en innovatie (EMPIR), het bevorderen van het
onderzoek verrichtende midden- en kleinbedrijf (Eurostars-2) en actief en
ondersteun(en)d leven (AAL-2). Ook heeft de Commissie zes voorstellen
gepubliceerd voor publiek-private partnerschappen op basis van artikel
187 VWEU. Vijf daarvan gaan om samenwerking middels de gezamenlijke
technologie-initiatieven (de joint technology initiatives, JTI’s). Vier JTI’s
zijn een vervolg van KP7: innovatieve geneesmiddelen (IMI-2), brandstofcellen en waterstof (FCH-2), luchtvaart (Clean Sky-2) en elektronische
componenten en systemen (ECSEL, de voortzetting van de in KP7
afzonderlijke JTI’s Artemis en Eniac). Het vijfde, nieuwe, partnerschap is
de JTI voor de biobased industrie (BBI). Het zesde, aan de JTI’s gerelateerde, voorstel betreft de eveneens op artikel 187 gebaseerde verlenging
van de gezamenlijke onderneming (joint undertaking, JU) voor de
realisering van het Europese nieuwe luchtverkeersbeveiligingssysteem
SESAR.
De JTI’s zijn gericht op strategische technologieën die de groei en
werkgelegenheid in wereldwijd concurrerende sectoren bevorderen.
Hiertoe stellen de private sector (bedrijfsleven, kennisinstellingen) en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

5

publieke sector (Commissie en in enkele gevallen lidstaten) gezamenlijk
een meerjaren strategische onderzoeksagenda voor een bepaald
technologiegebied op. De ervaring met de huidige JTI’s bevestigt dat deze
vorm van partnerschap, ondanks de korte looptijd, al eerste resultaten
oplevert. Zo heeft de JTI FCH al enkele markttoepassingen (bijvoorbeeld
vorkheftrucks) ontwikkeld. Daarbij werkt de investering door de
Commissie als hefboom op private middelen. Zo hebben de Europese
Unie en het bedrijfsleven onder KP7 respectievelijk € 3,12 miljard en
€ 4,66 miljard bijgedragen aan de JTI’s. Het mkb vormt 28% van de
betrokken bedrijven. Er zijn ook verbeterpunten geconstateerd. Om het
hefboomeffect van de Europese investering nauwkeuriger te kunnen
bepalen, moet de financiële betrokkenheid van de industrie beter
meetbaar worden gemaakt. Ook moeten duidelijkere doelstellingen
worden geformuleerd en de openheid ten aanzien van nieuwe deelnemers
worden vergroot. Vanuit de deelnemers is gepleit voor een vereenvoudiging en stroomlijning van het beheer van regels en procedures voor de
JTI’s. In de wetgevende teksten over Horizon 2020 zijn deze verbeterpunten geadresseerd. Zo is er nu één set regels voor alle onderdelen van
Horizon 2020 (inclusief de JTI’s) tenzij er een goed gemotiveerde reden is
voor een specifieke uitzondering (derogatie). Ook de nu gepubliceerde
verordeningen komen tegemoet aan de onder KP7 geconstateerde
verbeterpunten. Alle voorstellen worden hieronder apart besproken
inclusief impact assessments.
Eurostars-2
De Commissie stelt een verlenging voor van het programma Eurostars.
Het Eurostars-2 programma bouwt voort op het gemeenschappelijke
onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma Eurostars, dat in 2007 werd
geïnitieerd door verschillende lidstaten (waaronder Nederland) en de
Europese Commissie binnen het kader van het Eureka-netwerk2. Het
programma is gericht op het vergroten van de internationale
R&D-samenwerking door het innovatieve mkb, en daarmee het versterken
van het concurrentievermogen van de Europese economie.
De gecombineerde inzet van de lidstaten en de Commissie binnen
Eurostars zorgt voor kritische massa, een gezamenlijke strategie en
geharmoniseerde en grensoverschrijdende financiering om de specifieke
behoefte van de doelgroep te ondersteunen. Dit programma heeft als
meerwaarde dat het leidt tot een bundeling van nationale inspanningen in
een Europese context.
Impact assessment Commissie
Uit het ex-ante impact assessment van de Commissie volgt, mede op
basis van positieve evaluaties van het eerste Eurostars programma, een
voorstel voor een nieuw en versterkt partnerschap om de concurrentiekracht van het mkb met eigen R&D activiteiten verder te bevorderen.
Centraal staat de ambitie om met dit programma méér mkb dat zich actief
met onderzoek en ontwikkeling bezighoudt te ondersteunen. Lidstaten,
inclusief Nederland, delen deze ambitie en hebben overeenkomstig
toegezegd hun nationale bijdragen aan dit programma te verhogen. Dit
leidt tevens tot een hogere bijdrage van de Unie aan het programma.

2

Intergouvernementeel netwerk opgezet in 1985 voor marktgericht technologieonderzoek en
-ontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

6

EMPIR
Metrologie is de wetenschap van metingen, nauwkeurigheid en precisie.
EMPIR (European metrology programme for innovation and research) is
een vervolgprogramma op het huidige gezamenlijke Europees
programma voor metrologisch onderzoek (European Metrology Research
Programme, EMRP, een initiatief van 22 nationale meetinstituten dat in
2009 is vastgesteld). Het aantal aan EMPIR deelnemende landen stijgt
naar 28 en daarmee zal EMPIR de grondslag leggen voor een Europees
geïntegreerd systeem voor metrologisch onderzoek met een kritische
massa en actieve betrokkenheid op nationaal, Europees en internationaal
niveau.
EMPIR zal voorzien in de toenemende behoefte aan geïntegreerde
metrologische maatoplossingen ter ondersteuning van innovatie en
economische groei in onze op kennis gebaseerde economie. Betrouwbare
en traceerbare metingen stellen de wetenschappelijke gemeenschap in
staat betere instrumenten te ontwikkelen en de kwaliteit van onderzoek te
verbeteren. Ook bij het oplossen van grote maatschappelijke uitdagingen
speelt de metrologie een rol. Dit is met name het geval op het terrein van
de gezondheidszorg, het milieu en de energievoorziening, maar ook op
andere gebieden zoals vervoer (automatisch geleidevoertuigen, emissiereducties), landbouw (voedselveiligheid) of veilige samenlevingen
(chemische en stralingsmetingen, verbetering van gegevensbeveiliging).
Impact assessment Commissie
Uit het ex-ante impact assessment van de Commissie volgt dat, mede op
basis van de tussentijdse evaluatie van het EMRP, er sprake is van een
verbeterd initiatief voor een gezamenlijk metrologisch onderzoek- en
innovatieprogramma. Metrologie speelt een belangrijke rol bij het
bevorderen van wetenschappelijke uitmuntendheid, echter gezien de
hoogte van de benodigde investeringen kan één lidstaat of zelfs een groep
van samenwerkende landen niet wereldwijd concurreren. In het kader van
verbeteringen ten opzichte van het voorgaande programma omvat EMPIR
activiteiten voor innovatie en benutting door de industrie, voor onderzoek
ten behoeve van normen en standaarden en voor capaciteitsopbouw.
Vanwege de gewijzigde reikwijdte van het programma is de naam
«Europees programma voor metrologisch onderzoek» gewijzigd in
«Europees metrologisch programma voor onderzoek en innovatie».
EDCTP-2
Dit tweede programma voor klinische proeven tussen Europese en
ontwikkelingslanden, het «European and Developing Countries Clinical
Trials Partnership» programma (EDCTP-2), streeft naar betere mogelijkheden voor de EU om efficiënter te investeren in onderzoek en ontwikkeling van nieuwe en betere medische interventies tegen armoedegerelateerde ziekten. Dit ten behoeve van – en in samenwerking met –
ontwikkelingslanden, met name sub-Saharisch Afrika. Vanwege de grote
impact van armoedegerelateerde ziekten op de mondiale gezondheid is
dit streven nog steeds opportuun. EDCTP-2 draagt dan ook bij aan het
behalen van de door de Verenigde Naties vastgestelde millenniumdoelen.
De aanpak, waarbij capaciteit in ontwikkelingslanden wordt opgebouwd,
draagt bij aan vergroting en verduurzaming van het onderzoekspotentieel
in de wereld. Ook biedt EDCTP-2 volop kansen voor de private sector voor
publiek-private samenwerking aan producten met een (beperkt) marktpotentieel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

7

Impact assessment Commissie
Uit het impact assessment van EDCTP-1 blijkt dat er een flinke impuls is
gegeven aan klinisch onderzoek. Zo is een nieuwe anti-retrovirale
formulering voor kinderen getest en goedgekeurd door de Amerikaanse
toezichthouder. Er zijn nationale toezichthouders opgeleid en de mogelijkheden voor ethisch toezicht in Afrika zijn verbeterd. Er zijn «Networks of
Excellence» voor klinisch onderzoek opgericht. Ten slotte heeft EDCTP-1
bijgedragen aan de oprichting van het (door de Wereldgezondheidsorganisatie erkende) «Pan-African Clinical Trials Registry». De lessen van
EDCTP-1 zijn gebruikt bij de vormgeving van het nieuwe programma. Zo
wordt EDCTP-2 bijvoorbeeld uitgebreid naar andere ziekten en fases van
klinisch onderzoek, omdat de huidige beperking van het programma – tot
HIV, tuberculose en malaria – niet tot een integraal antwoord op armoedegerelateerde ziekten leidt.
AAL-2
Het «Active and Assisted Living» programma (AAL-2) is een vervolg op
het lopende EU innovatieprogramma «Ambient Assisted Living» (AAL).
AAL vergroot met name de mogelijkheden voor het samenbrengen van
innovatie door bedrijven (vooral op mkb gericht, maar ook grote bedrijven
doen mee) in samenwerking met zorgaanbieders en cliëntenorganisaties.
De aanpak via Europese consortia zorgt voor internationale samenwerking
en bundeling van kennis. AAL-2 kent drie algemene doelstellingen. De
eerste doelstelling is om de beschikbaarheid van op informatie- en
communicatietechnologie (ICT) gebaseerde producten en diensten voor
het actief en gezond ouder worden te vergroten, de levenskwaliteit van
ouderen en hun verzorgers te verbeteren en bij te dragen aan duurzamere
zorgstelsels. De tweede doelstelling is om een kritische massa te
behouden van trans-Europese toegepaste onderzoek-, ontwikkeling- en
innovatieactiviteiten, met name door het mkb en de gebruikers hierbij te
betrekken. De derde doelstelling is om particuliere investeringen aan te
trekken en de voorwaarden voor industriële exploitatie te verbeteren, door
te voorzien in een coherent rechtskader om een Europese aanpak en
oplossing te ontwikkelen. Dit rechtskader omvat gemeenschappelijke
minimumnormen die voldoen aan de uiteenlopende nationale en
regionale maatschappelijke voorkeuren en regelgevingaspecten.
AAL-2 zal tevens een belangrijke component gaan vormen in de ondersteuning van het Europese Innovatie Partnerschap «Active and Healthy
Ageing» (EIP AHA) en complementair moeten zijn aan het Joint
Programming Initiative «More Years, Better Lives» (JPI MYBL). Met name
vanwege de nadrukkelijke link met EIP AHA zal de reikwijdte van AAL-2
breder worden, bijvoorbeeld richting preventie.
Impact assessment
Het ex-ante impact assessment van de Commissie heeft, mede op basis
van evaluatie van het huidige AAL programma en consultatie met o.a. de
lidstaten, geleid tot een voorstel tot voortzetting van het programma. Wel
wordt het programma op een aantal punten verbeterd. Zo heeft AAL tot
op heden nog te weinig zichtbare, concrete producten opgeleverd. Dat
heeft deels te maken met de relatief lange (voorziene) looptijd van de
projecten (gemiddeld 24–36 maanden + 2 tot 3 jaar time-to-market). Deels
heeft het te maken met het feit dat in de eerste jaren van het programma
te weinig aandacht is besteed aan het tijdig formuleren van een business
case en benutten van business models. Met het oog daarop zijn inmiddels
zogenaamde support actions gestart waarin met name de kritische punten
van het lopende AAL-programma geadresseerd zijn. Naast de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

8

businesskant richten de verbeterpunten zich ook op het beter en tijdig
betrekken van de eindgebruikers, samenwerking met regio’s en interoperabiliteit en standaardisatie.
IMI-2
Dit voorstel behelst de oprichting van de publiek-private gemeenschappelijke onderneming voor de tweede fase van de JTI Innovatieve Geneesmiddelen (IMI-2). Ten opzichte van het huidige IMI is het initiatief verbreed
met de terreinen van biomedische beeldvorming en medische informatietechnologieën. De partners in de gemeenschappelijke onderneming zijn
de Europese Commissie en EFPIA3.
IMI-2 borduurt voort op de successen van het huidige IMI in de verbetering van de samenwerking bij het onderzoek- en ontwikkelingsproces
van nieuwe en effectievere diagnostiek en (bio)farmaceutische behandelingen. IMI-2 zal zo bijdragen aan de Horizon 2020 doelen die zijn
omschreven in de maatschappelijke uitdaging op het gebied van
gezondheid, demografische verandering en welzijn. Ook draagt IMI-2 bij
aan de aanpak van de uitdagingen zoals deze zijn omschreven in het
verslag van de Wereldgezondheidsorganisatie over prioritaire geneesmiddelen voor Europa en de Wereld. Tenslotte moet met verbeterde samenwerking en risicodeling tussen de verschillende belanghebbenden het
toekomstige internationale concurrentievermogen van de Europese
(bio)farmaceutische en (bio)wetenschappelijke industrie op terreinen als
diagnostiek, vaccins, medische beeldvorming en medische informatietechnologieën worden gewaarborgd.
Hoewel de regels voor de deelname aan acties en de verspreiding van
resultaten in het kader van Horizon 2020 van toepassing zullen zijn, zullen
er voor IMI-2 afwijkingen van deze regels van kracht zijn met betrekking
tot beperking van deelneming en intellectuele-eigendomsregels.
Impact assessment Commissie
Waar risicovermijding door het zich richten op de ontwikkeling van
bestaande gelijksoortige therapieën als bedrijfsbeslissing gangbaar is, zijn
de maatschappelijke uitdagingen veel meer gediend bij een industrie die
zich – met het nodige bedrijfsrisico – richt op nieuwe en effectievere
diagnostiek en (bio)farmaceutische behandelingen. Gebleken is echter dat
de daarvoor noodzakelijke samenwerking en risicodeling tussen de
verschillende belanghebbenden niet tot stand komt zonder het creëren
van een gecontroleerde omgeving. Uitblijven van samenwerking is niet in
het belang van de Europese volksgezondheid, maar ook niet van de
Europese concurrentiepositie. Het lopende IMI-initiatief inzake innovatieve
geneesmiddelen heeft geleid tot een aanzienlijke mobilisatie van
middelen en heeft een groot aantal partners uit de farmaceutische
industrie, de academische wereld, het mkb, patiëntenorganisaties en
toezichthouders bijeengebracht in doelgerichte projecten. Binnen de
gecontroleerde omgeving van IMI is een overgang zichtbaar van een
gesloten naar een open innovatiemodel op het gebied van biomedisch en
farmaceutisch onderzoek.
Wel constateert de Commissie dat bij IMI-2 een aantal aanpassingen
nodig zijn ten opzichte van IMI. Zo moet het toezicht op en de evaluatie
van de doelstellingen van de strategische onderzoeksagenda en de
technische werkplannen worden verbeterd. Ook kan de horizontale
beleidscoördinatie, denk hierbij aan het benutten van het adviespotentieel

3

European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

9

van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), worden versterkt.
Tevens moet meer en beter in- en extern worden gecommuniceerd.
BBI
De oprichting van de gemeenschappelijke onderneming voor de implementatie van de JTI «Biobased Industries» (BBI) is een nieuw initiatief
onder Horizon 2020. Biobased industrieën zijn industrieën waar gebruik
wordt gemaakt van hernieuwbare biologische grondstoffen voor de
productie van biobased producten en biobrandstoffen. Steeds meer
verwerkingsindustrieën, zoals de leveranciers van chemische stoffen,
biobrandstoffen, pulp en papier, suiker en zetmeel en technologie (met
name op het gebied van industriële biotechnologie en engineering) zijn
geïnteresseerd om deels of volledig over te schakelen op duurzame,
hernieuwbare biobased hulpbronnen en/of producten. BBI beoogt een
aanzienlijke impuls te geven aan private investeringen in onderzoek en
innovatie activiteiten, met als doel om de concurrentie van Europese
biobased industrieën te stimuleren en werkgelegenheid te creëren, met
name in rurale gebieden.
Impact assessment Commissie
Uit het ex-ante impact assessment van de Commissie blijkt dat een
publiek-privaat partnerschap, inclusief een belangrijke rol voor het mkb,
het meest doeltreffende mechanisme voor het bereiken van de doelstellingen van Horizon 2020 en de Europese strategie voor de bioeconomie is.
Hiermee wordt een significante toename in private onderzoeksinvesteringen bereikt, gericht op nieuwe biobased materialen en bioraffinagefabrieken. Daarmee wordt ingezet op een snellere time-to-market zodat in
2020 30 nieuwe producten beschikbaar zijn voor consumenten en 10
nieuwe waardeketens zijn ontwikkeld.
ECSEL
De JTI ECSEL (Electronics Components and Systems for European
leadership) vervangt en volgt tegelijkertijd op de gezamenlijke ondernemingen ARTEMIS (embedded software) en ENIAC (nano-elektronica)
opgericht onder KP7. Tevens wordt het European Technology Platform
(ETP) EpoSS (smart systems) in ECSEL opgenomen.
Ondanks de sterke aanwezigheid in belangrijke verticale markten
(automotive, energie, betalingssystemen, enz.), wordt de elektronische
componenten en embedded systemen sector in Europa geconfronteerd
met grote uitdagingen die de hele economie zullen beïnvloeden. Ten
eerste is dat behoud van de controle over de belangrijkste elementen van
de waardeketen (dat wil zeggen het ontwerp, de productie en integratie in
eindproducten), die essentieel zijn om de duurzaamheid van waardecreatie van elektronica in Europa te garanderen. Ten tweede is dat het
overbruggen van belangrijke lacunes in de innovatieketen om toponderzoek beter om te zetten in commerciële successen.
De doelstellingen van ECSEL zijn er op gericht om bovenstaande
uitdagingen aan te pakken, zodat Europa kan omgaan met felle wereldwijde concurrentie, dalende marktaandelen van haar industrie, hoge
kosten van onderzoek en innovatie en snelle technologische ontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

10

Impact assessment Commissie
Het ex-ante impact assessment concludeert dat een gemeenschappelijke
onderneming voor het opzetten van een JTI de meest effectieve en
efficiënte manier is om de doelstellingen te bereiken. De JTI ECSEL is
complementair aan de activiteiten van de pijler Industrieel Leiderschap
van Horizon 2020. Verder worden twee sets aanbevelingen gedaan, op
basis van de ervaringen van de JTI’s Eniac en Artemis en de uitgebreide
evaluatie en stakeholder consultatie. De eerste set aanbevelingen
betreffen de ontwikkeling van een onderzoek- en innovatie agenda. De
tweede set aanbevelingen gaan over de implementatie van die agenda en
gerelateerde beheers- en financieringszaken. De Commissie heeft deze
aanbevelingen in het uiteindelijke voorstel verwerkt.
Clean Sky 2
De JTI Clean Sky is een publiek-private samenwerking die zich richt op het
minimaliseren van de invloed van het groeiende aantal vliegbewegingen
op het milieu en op het terugbrengen van de emissies in de luchtvaart.
Specifieke doelstellingen zijn het vergroten van brandstofefficiëntie in de
luchtvaart waardoor de CO2 emissies worden gereduceerd met 20 tot 30%
en reductie van NOx en geluidsemissies van 20 tot 30% ten opzichte van
volgens de huidige techniek gebouwde vliegtuigen die per 2014 in gebruik
worden genomen.
Aan deze doelstellingen zal worden bijgedragen door geavanceerd
onderzoek en grootschalige demonstratieprojecten op het gebied van
groene technologie in de luchtvaart. De horizon die hierbij wordt
gehanteerd is 2050. De JTI Clean Sky-2 is een vervolg op en bouwt deels
voort op de JTI Clean Sky die in 2008 van start ging onder de vlag van
KP7. Daarnaast worden voor een deel nieuwe technologieën en onderzoekslijnen ontwikkeld en is grootschalige demonstratie voorzien (door
middel van vliegend materiaal).
Impact assessment Commissie
De voorgestelde verordening is gebaseerd op een ex-ante impact
assessment, waarin een consultatie is uitgevoerd. Daaruit blijkt dat er zeer
grote steun is voor een publiek-privaat partnerschap voor de luchtvaarttechnologie. Een grote meerderheid hecht daarbij belang aan een focus
op grootschalige demonstratieprogramma’s gericht op kansrijke nieuwe
technologie. Op basis van verschillende opties concludeert de Commissie
dat de gestelde R&D doelstellingen beter bereikt kunnen worden door de
leerpunten van het eerste programma te verwerken in Clean Sky-2. Een
leerpunt is bijvoorbeeld dat er behoefte is aan een aangepaste juridische
structuur met een verbeterd bestuur en een lichtere regulering.
FCH-2
De Commissie stelt een verlenging voor van de termijn van de JTI «Fuel
Cells and Hydrogen» (FCH-2). De Commissie heeft de JTI FCH onder KP7
opgezet omdat er sprake is van marktfalen door de hoge kosten van
brandstofceltechnologie en het ontbreken van een infrastructuur voor de
distributie van waterstof. Ook zijn de kosten en de benodigde onderzoekscapaciteit voor de verdere ontwikkeling van de brandstofceltechnologie te
hoog om enkel door bedrijven of landen te worden gedragen. Daarnaast
is de expertise en sector sterk verspreid over industriële actoren en de
lidstaten zodat coördinatie op EU niveau gewenst is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

11

In FCH-2 wil het partnerschap zich richten op het verder ontwikkelen van
de brandstofceltechnologie voor transporttoepassingen. De Commissie
wil de kostprijs reduceren, de efficiëntie verbeteren en de levensduur
verlengen zodat de technologie competitief wordt met conventionele
voertuigen. Daarnaast ligt de focus op het demonstreren van de rol van
waterstof bij het inpassen van duurzame elektriciteit in het energiesysteem, en in het bijzonder op de productie van waterstof via elektriciteit
(elektrolyse).
Impact assessment Commissie
In het ex-ante impact assessment wordt duidelijk aangegeven wat de
resultaten van FCH in de periode 2008–2013 zijn geweest. Ondanks de
technologische vooruitgang, lagere kosten en grotere efficiëntie is er nog
geen sprake van grootschalige toepassing. Daarom wordt een nieuwe
termijn en een vernieuwde structuur voor JTI FCH-2 voorgesteld. De JTI
FCH-2 zal gestructureerd worden over twee innovatiepijlers: energie en
transportsystemen. Er wordt ook een cluster ingericht voor doorsnijdend
onderzoek gericht op energieproductie, de rol van waterstof bij het
inpassen van duurzame energie en grootschalige marktintroducties.
Consultaties van de stakeholders (bedrijven, instituten, lidstaten) laten
overwegend enthousiasme zien en geven ook aan dat een verdere
versimpeling van de procedures en administratie wenselijk is.
SESAR-2
De Commissie stelt een verlenging voor van de joint undertaking «Single
European Sky Air Traffic Management Research» (SESAR JU, oftewel
SJU) van 2016 naar 2024. De SJU is een publiek-private samenwerking die
in 2007 is ingericht om het technologische aspect van de Single European
Sky (SES) te realiseren. Daarmee draagt de SJU bij aan de algemene
doelstellingen van de SES. Deze doelstellingen zijn om de luchtruimcapaciteit te verdrievoudigen, de veiligheid met een factor tien verbeteren, een
afname van 10% van milieueffecten per vlucht en een halvering van de
kosten voor luchtverkeersleiding.
Het Air Traffic Management (ATM) Masterplan is het stappenplan dat de
link legt tussen onderzoeks- en ontwikkelactiviteiten die bijdragen aan het
behalen van de SES doelstellingen en de modernisering van
ATM-technologieën en -procedures. Het plan onderscheidt drie stappen
waarvan de eerste stap zich richt op ontwikkelingen op een specifiek
onderdeel van een vlucht, terwijl ontwikkelingen in stap 2 en 3 steeds
breder zijn en op netwerkniveau zijn ingestoken4. De te ontwikkelen
technieken en procedures worden daarmee per stap complexer.
De huidige verordening 219/2007 stelt dat de SJU bestaat tot eind 2016 en
wordt gefinancierd vanuit de EU, Eurocontrol en de ATM luchtvaartindustrie. De SJU zal naar verwachting eind 2016 stap 1 en 70 tot 80% van
stap 2 van de in het ATM Masterplan genoemde onderzoeks- en validatiewerkzaamheden hebben uitgevoerd. De ontwikkelde technologieën en
procedures worden vervolgens onder leiding van de Deployment
Manager geïmplementeerd.

4

Stap 1 (time based operations) richt zich op het optimaliseren van het huidige netwerk door
met name informatie-uitwisseling te verbeteren, in stap 2 (trajectory based opertions) worden
ontwikkelingen op trajectschaal bekeken, terwijl in de meest complexe derde stap (performance based improvements) ontwikkelingen worden ontwikkeld op netwerkniveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

12

Het functioneren van de SJU wordt positief beoordeeld5, dat wil zeggen
het opzetten van de organisatie en het uitvoeren van haar taken. De
uitvoering van taken loopt conform tijd- en geldplanning van het ATM
Masterplan6. De publieke consultatie7 geeft ook aan dat de scope van de
SJU niet hoeft te worden gewijzigd. Ten opzichte van de scope in 2007
heeft het management van de SJU al een belangrijke aanpassing van de
scope doorgevoerd, namelijk dat de SJU zich meer richt op het leveren
van producten die klaar zijn voor implementatie door bijvoorbeeld
demonstraties in de praktijk.
Impact assessment Commissie
De Commissie heeft geen impact assessment uitgevoerd; wel een ex-ante
evaluatie en publieke consultatie. De evaluatie geeft aan dat het nuttig en
efficiënt is de SJU te verlengen onder Horizon 2020 om de prestatiedoelstellingen van de SES te bereiken. De consultatie concludeert dat de
organisatie van het ATM-onderzoek op Europees niveau relevant is en zou
moeten worden voortgezet na 2016 zonder de scope nog meer te
verbreden. Meer communicatie met de belangrijkste stakeholders en
eenvoudigere administratieve procedures zijn belangrijke punten voor
verbetering.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid
De overkoepelende mededeling is een uitvloeisel van Horizon 2020,
dat is gebaseerd op de onderdelen van het verdrag die te maken
hebben met «Industrie» en «Onderzoek, technologische ontwikkeling
en Ruimtevaart» (artikel 173 en 182, VWEU). De afzonderlijke voorstellen zijn gebaseerd op artikel 185 en artikel 187 VWEU. Artikel 185 stelt
dat de Unie kan voorzien in deelname aan door verscheidene lidstaten
opgezette onderzoek- en ontwikkelingsprogramma’s met inbegrip van
deelname aan de voor de uitvoering van die programma’s tot stand
gebrachte structuren. Artikel 187 stelt dat de Unie gemeenschappelijke
ondernemingen of andere structuren in het leven kan roepen die
noodzakelijk zijn voor de goede uitvoering van programma’s voor
onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie in de Unie.
Nederland acht dit de juiste rechtsbases.
b) Subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Voorstellen op basis van artikel 185
• Het Nederlandse oordeel ten aanzien van subsidiariteit is positief.
Artikel 185 voorziet uitdrukkelijk in deelneming van de Unie aan de
door verscheidene lidstaten opgezette onderzoeksprogrammas
door alle operationele aspecten indien mogelijk op nationaal niveau
uit te voeren en er tegelijkertijd voor te zorgen dat het gezamenlijke
programma op Europees niveau op samenhangende wijze wordt
uitgevoerd. Samenwerking brengt schaal- en efficiencyvoordelen
met zich mee.
• Het Nederlandse oordeel ten aanzien van proportionaliteit is
positief. De voorstellen zijn in overeenstemming met het proportionaliteitsbeginsel omdat de lidstaten verantwoordelijk zullen zijn
voor het ontwikkelen van hun gezamenlijke programma en alle
operationele aspecten. De voorstellen gaan niet verder dan nodig is
om de beoogde doelstellingen te verwezenlijken. De Unie zal de
coördinatie stimuleren, instaan voor synergie met en een bijdrage
5

Zie tussentijdse evaluatie SJU door COWI (TREN/A2/143–2007), eindverslag, 2010.
Zie verslag jaarrekeningen van de SJU voor het financieel jaar 2010 (2011/C 368/05).
7
Dit betreft een publieke consultatie van DG MOVE.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

13

aan EU-beleid en de prioriteiten van Horizon 2020, toezicht houden
op de uitvoering van het programma en de bescherming van de
financiële belangen van de EU garanderen.
Voorstellen op basis van artikel 187
• Het Nederlandse oordeel ten aanzien van subsidiariteit is positief.
De sectoren en technologiegebieden zijn van groot belang voor het
behoud en versterking van de industriële capaciteit van Europa. De
doelstellingen en activiteiten vragen een dermate grote inspanning
dat deze de mogelijkheden van een enkele lidstaat te boven gaan.
Het bundelen van middelen in een Europees programma levert
Europese meerwaarde op.
• Het Nederlandse oordeel ten aanzien van proportionaliteit is
positief. Overeenkomstig het proportionaliteitsbeginsel gaan de
bepalingen van deze verordeningen niet verder dan hetgeen nodig
is om de doelstellingen ervan te bereiken.
c) Nederlands oordeel over de voorstellen op het gebied van gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen
waarmee voor artikel 187 verordeningen kan worden afgeweken van
de standaardregels voor deelname aan Horizon 2020 is de compromisuitkomst van de onderhandeling met het Europees Parlement.
Nederland beoordeelt de gedelegeerde handeling als acceptabel,
aangezien de delegatiebevoegdheid aan de Commissie is ingekaderd.
In de voorstellen wordt alleen waar noodzakelijk gebruik gemaakt van
de mogelijkheid om af te wijken. Een voorbeeld is dat voor EDCTP-2 de
samenwerking met Afrikaanse landen mogelijk moet worden gemaakt.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
Bijdragen vanuit de EU-begroting komen geheel uit het budget van
Horizon 2020 en zijn als volgt:
Beoogde1 investeringen (miljoen euro)
Artikel 185
Eurostars-2
Metrologie (EMPIR)
Klinische proeven (EDCTP-2)
Actief en ondersteun(end)
wonen (AAL-2)
Artikel 187

Innovatieve geneesmiddelen
(IMI-2)
Biobased industrie (BBI-2)
Elektronische componenten
en systemen (ECSEL-2)
Luchtvaart (Clean Sky-2)
Brandstofcellen en waterstof
(FCH-2)
Luchtvaart (SESAR-2)

Door de EU (Horizon 2020)
287
210
683

Door de lidstaten –
861
270
683

175
Door de EU (Horizon 2020)

175
Door partners uit het
bedrijfsleven en andere
bronnen (incl. lidstaten)

1725
1000
1215

1725
2800
3600 (waarvan 1200 miljoen
van de lidstaten
2250

1800
700
600

700
1000 (waarvan 50% Eurocontrol en 50% ATM
luchtvaartindustrie)

1

Investeringen door lidstaten en private partijen (zie rechterkolom) betreffen schattingen. In de
linkerkolom staan de in de EU-begroting maximaal opgenomen bijdragen, welke nooit meer zijn
dan de bedragen genoemd in de corresponderende rechterkolom.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

14

Zowel aan de kant van de Commissie als aan de kant van de partners gaat
het hier om beoogde investeringen. De Commissie geeft aan, conform
Nederlands standpunt, de middelen te zullen vinden binnen de in de
Europese Raad afgesproken financiële kaders9 van de EU begroting
2014–2020. Nederland is tevens van mening dat de middelen moeten
passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
b) Financiële consequenties (inclusief personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
De publiek-publieke partnerschappen op basis van artikel 185 VWEU
betreffen gezamenlijke programmering door de lidstaten met cofinanciering door de Commissie. De budgettaire gevolgen worden ingepast op
de begrotingen van de beleidsverantwoordelijke departementen. Voor de
Nederlandse financiering van de programma’s Eurostars-2 en EMPIR zijn
middelen beschikbaar op de begroting van het Ministerie van EZ. Voor de
Nederlandse financiering van AAL-2 zijn middelen beschikbaar op de
begroting van het Ministerie van VWS. De financiering van het
programma EDCTP-2 wordt primair gevormd door «in natura» bijdragen
van de kennisinstellingen met een bescheiden «cash» bijdragen op de
begroting van het Ministerie van BZ. De bijdragen leiden niet tot extra
kosten voor Nederland.
Financiering van de publiek-private partnerschappen op basis van artikel
187 komt van de EU-begroting en de industriële partners (bipartiete
partnerschappen). Uitzondering is het tripartiete partnerschap ECSEL,
waar naast de EU en de industriepartners ook de lidstaten cofinanciering
leveren. Voor de Nederlandse cofinanciering van de ECSEL JTI zijn
middelen beschikbaar op de begroting van het Ministerie van EZ in het
kader van het innovatiecontract HTSM.
Nederland staat positief ten aanzien van nationale cofinanciering van
ECSEL omdat middels de bestuursorganen de invloed van Nederland
duidelijk tot zijn recht kan komen en daarmee de mogelijkheden voor
Europese cofinanciering op voor Nederland strategische thema’s kunnen
worden benut. Dit leidt tot de gewenste synergie-effecten tussen
Europese- en Nederlandse beleidsdoelstellingen én financiële middelen,
hetgeen een belangrijke impuls kan betekenen voor de topsector High
Tech Systems en Materials (HTSM).
De rijksoverheid heeft geen directe kosten aan de voorgestelde verlening
van de SJU. Wel betaalt Nederland indirect mee aan de financiering
middels zijn lidmaatschap van de EU en Eurocontrol. De Eurocontrol
contributie is verwerkt in het Nederlandse tarief voor de en route
luchtverkeersbegeleiding.
Budgettaire gevolgen worden ingepast op begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties (inclusief personele) voor bedrijfsleven en
burger
Op basis van de lopende programma’s kan worden gesteld dat deze een
positieve consequentie kennen voor Nederland. Zowel universiteiten,
kennisinstellingen, bedrijfsleven als overheden kunnen de keuze maken
om al dan niet deel te nemen en financieel bij te dragen aan een initiatief.
Zij kunnen daarnaast in aanmerking komen voor de middelen die ter
9

De onderhandelingen over het MFK hebben inmiddels geleid tot een principeakkoord, maar zijn
formeel nog niet afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

15

beschikking worden gesteld ten behoeve van het bereiken van de
doelstellingen. Nederlandse organisaties zijn goed gepositioneerd in de
huidige programma’s.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Op het moment dat organisaties besluiten mee te doen aan de Europese
programma’s worden zij geconfronteerd met de administratieve en
financiële regelgeving. Wel is de regelgeving van Horizon 2020 verbeterd
ten opzichte van KP7. Zo is er nu een uniforme toepassing van de
deelnemingsvoorwaarden van Horizon 2020 om de voorspelbaarheid te
vergroten, met alleen uitzonderingen in zeer uitzonderlijke en naar
behoren gemotiveerde gevallen. Een dergelijke uitzondering is dat bij
AAL-2 zoveel mogelijk wordt geregeld via de bij de deelnemers goed
bekende nationale regels en beheersorganisatie. Nederland zal in alle
gevallen kritisch kijken naar de uitzonderingen om te voorkomen dat
procedures teveel van elkaar gaan afwijken en stelt als voorwaarde dat
het niet ten koste mag gaan van adequaat financieel beheer.
6. Implicaties juridisch
Voor een aantal programma’s en thema’s zullen nieuwe subsidieregelingen moeten worden opgesteld dan wel aangepast worden. In andere
gevallen zal het juridisch kader door convenanten en civiele overeenkomsten in relatie tot de uitvoering van de programma’s en thema’s
worden vastgelegd al dan niet met behulp van Europese entiteiten.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid
De vier artikel 185 voorstellen bouwen voort op bestaande programma’s en uitvoeringsorganisaties. Weliswaar zijn de nieuwe programma’s omvangrijker in doelstellingen en (financiële) omvang, maar
Nederland acht de efficiëntie en effectiviteit van de huidige uitvoeringsorganisaties voldoende aangetoond. Wel is Nederland van
mening dat de EU bijdrage aan de administratieve implementatiekosten op een dusdanig niveau moet zijn dat de lasten worden gedeeld
tussen de lidstaten en Commissie. Zo mag bij de initiatieven AAL-2 en
EDCTP-2 maximaal 6% van de EU-bijdrage worden besteed aan de
administratieve implementatiekosten, terwijl bij EMPIR en Eurostars-2
dat respectievelijk 0% en 2% is. Behalve de nieuwe JTI BBI bouwen alle
voorgestelde artikel 187 initiatieven voort op bestaande programma’s
waarvoor de uitvoeringsorganisaties al zijn opgezet en getest. De
uitvoeringsorganisatie voor de JTI BBI zal volgens dezelfde structuur
als de bestaande JTI’s worden opgezet. Nederland is dan ook van
mening dat de uitvoering gerealiseerd kan worden. Bij het merendeel
van de artikel 187 programma’s zijn er geen directe consequenties
voor de Nederlandse uitvoeringsorganisaties, omdat de uitvoering in
zijn geheel ligt bij de gezamenlijke onderneming en de governing
board. De lidstaten hebben hier een adviserende rol. Het bewaken van
de samenhang met andere initiatieven op Europese en nationale
schaal zal moeten worden gediend met goede en tijdige informatieuitwisseling met en betrokkenheid van de verschillende belanghebbenden, inclusief provincies en gemeenten.
Uitzondering is de JTI ECSEL, dat naast financiering door de Commissie en de partners ook cofinanciering door de lidstaten kent. Ook hier
zal de uitvoering voor het overgrote deel plaatsvinden op Europees
niveau door de ECSEL gezamenlijke onderneming. Het toekennen van
de financiële ondersteuning op nationaal niveau gebeurt door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

16

Agentschap NL. Hiertoe zal, zoals ook bij de JTI’s Eniac en Artemis is
gebeurd, een administratief arrangement tussen de ECSEL gezamenlijke onderneming en Agentschap NL worden afgesloten. Nederland
acht deze uitvoeringsconstructie haalbaar, mede gezien de ervaring die
de afgelopen jaren is opgedaan.
b) Handhaafbaarheid
Bij de artikel 185 onderzoek- en innovatieprogramma’s is handhaafbaarheid niet van toepassing. Met uitzondering van de JTI ECSEL is
handhaafbaarheid bij de artikel 187 programma’s ook niet van
toepassing. Bij ECSEL wordt Agentschap NL belast met het toezicht en
de uitvoering in Nederland. De bevoegdheden en verantwoordelijkheden worden in een administratief arrangement tussen de ECSEL
gemeenschappelijke onderneming en Agentschap NL beschreven. Ook
waar Nederlandse uitvoeringsorganisaties niet direct verantwoordelijk
zijn voor de uitvoering, is Nederland van mening dat de gemeenschappelijke ondernemingen de lidstaten en de Commissie goed moeten
betrekken bij de uitvoering.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Conform de doelstellingen van Horizon 2020 zal samenwerking met derde
landen worden gestimuleerd op basis van gemeenschappelijk belang en
wederzijds voordeel. Internationale samenwerking in wetenschap,
technologie en innovatie moet bijdragen aan de Europa
2020-doelstellingen om concurrentiekracht te versterken, maatschappelijke uitdagingen aan te pakken en om het externe en ontwikkelingsbeleid
van de Unie te ondersteunen.
De onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten van EDCTP-2 dragen bij aan
het bestrijden van armoede gerelateerde ziekten. Door de samenwerking
met name Sub-Sahara Afrika, wordt tevens capaciteit opgebouwd in
ontwikkelingslanden.
IMI-2 sluit nadrukkelijk aan bij het verslag van de Wereldgezondheidsorganisatie «Priority Medicines for Europe and the World». De JTI richt zich
onder meer op het leveren van bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe
therapieën waarin niet is voorzien door een gebrek aan marktprikkels,
zoals in het geval van het overwinnen van antimicrobiële resistentie. Het
uitgangspunt van het huidige IMI programma dat, met inachtneming van
de rechten van de diverse belanghebbenden, kennis publiekelijk toegankelijk wordt gemaakt voor kennisdeling met ontwikkelingslanden, blijft
voor zover nu te overzien van toepassing op IMI-2.
9. Nederlandse positie
Nederland heeft er voor gepleit dat er binnen een sober budget adequate
middelen zouden zijn voor onderzoek en innovatie en dat daarbinnen
geïnvesteerd zou moeten worden in grensoverschrijdende publiekpublieke en publiek-private samenwerking op thema’s met een grote
maatschappelijke en/of economische impact. Nederland is van mening dat
investeringen in onderzoek en technologische ontwikkeling om te komen
tot nieuwe inzichten en innovatieve producten, processen en diensten
– zeker nu – belangrijk zijn om de concurrentiekracht van Europa te
versterken en maatschappelijke opgaven te kunnen adresseren. De
gecombineerde inzet van de Commissie en de lidstaten in de publiekpublieke partnerschappen en van de Commissie en de industrie in de
publiek-private partnerschappen leidt tot grensoverschrijdende samenwerking en zorgt voor focus en kritische massa. Nederland acht de nu
voorliggende voorstellen dan ook van belang om de Europese onderzoeksruimte verder gestalte te geven, belangrijke maatschappelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

17

opgaven te adresseren, de participatie van het bedrijfsleven, met name
het mkb, in Horizon 2020 te verbeteren en de concurrentiepositie van
Europa op de betreffende gebieden te versterken. Daarnaast zijn de
programma’s ook voor Nederlandse stakeholders van belang. Nederlandse industrie en kennisinstellingen zijn stevig gepositioneerd in alle
programma’s. Zo doen de Nederlandse universiteiten, onderzoeksinstellingen en bedrijfsleven volop mee met de lopende programma’s. Deze
Europese onderzoeks- en innovatieprogramma’s passen ook goed bij het
topsectorenbeleid. In het Meerjarig Financieel Kader (MFK) voor de
periode 2014–2020 zijn de budgetten voor onderzoek, innovatie en
onderwijs gestegen ten opzichte van de voorafgaande periode. Met de
wetenschap dat in het Zevende Kaderprogramma Nederlandse partijen
altijd goed in staat zijn geweest gebruik te maken van Europese middelen,
is de verwachting dan ook dat Nederland uit Horizon 2020 meer zal
ontvangen dan uit het Zevende Kaderprogramma.
Bij de artikel 187 initiatieven, die een eigen governance en financieringsstructuur hebben, is de sturing van de lidstaten meer op afstand.
Nederland steunt dit maar wil daarbij wel voldoende inspraak kunnen
hebben in de deelprogramma’s. In de implementatie vindt Nederland het
van belang dat de programma’s open staan voor nieuwe leden, op
voorwaarde dat deze met eigen middelen bijdragen aan de uitkomsten
van de doelstellingen. Daarnaast heeft Nederland, bij zowel de artikel 185
als 187 initiatieven, aandacht voor de volgende punten:
• Administratieve lasten moeten zoveel mogelijk beperkt blijven. De
overgang moet soepel verlopen voor de deelnemers aan de bestaande
initiatieven die gecontinueerd worden;
• Synergie met andere initiatieven als de Europese innovatiepartnerschappen en de gezamenlijke programmeringinitiatieven moet actief
geborgd worden. Binnen de initiatieven dienen de voor de maatschappij en economie belangrijkste onderwerpen geadresseerd te worden;
• Lidstaten moeten voldoende zeggenschap houden om bovenstaande
te kunnen bewaken.
Publiek-publieke partnerschappen op basis van artikel 185 VWEU:
Nederland is voorstander van gezamenlijke Europese publiek-publieke
programma’s en steunt de vier artikel-185 voorstellen. Dergelijke
programma’s hebben als meerwaarde dat ze leiden tot een bundeling van
nationale en regionale inspanningen in een Europese context. Dat past
goed in de filosofie van Horizon 2020 en is complementair aan de
nationale en regionale (zoals de smart specialisation strategies) beleidsprogramma’s van de lidstaten.
Eurostars-2
Nederland was zelf mede-initiatiefnemer van Eurostars als gezamenlijk
Europees programma ter stimulering van het innovatief mkb. Ruim 98%
van de Nederlandse bedrijven behoren tot het mkb en dragen substantieel
bij aan de economische ambities van zowel dit kabinet als van de
Europese Unie. Met name het onderzoek en ontwikkeling uitvoerend mkb
kan een belangrijke bijdrage leveren aan het omzetten van kennis en
nieuwe technologieën in innovatieve producten, processen of diensten en
substantieel bijdragen aan de ambities van het kabinet zoals neergelegd
in het bedrijfsleven- en topsectorenbeleid.
Samenwerking biedt met name voor het onderzoek en ontwikkeling
uitvoerend mkb kansen om te vernieuwen en te verbeteren. Daarbij is het
mkb gebaat bij zo min mogelijk administratieve lasten om internationale
samenwerking mogelijk te maken. Nederland verwelkomt dan ook de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

18

initiatieven in Eurostars-2 om het programma slimmer en beter vorm te
geven, bijvoorbeeld het verkorten van de time to contract en harmonisering van de regelgeving. Het huidige voorstel biedt echter nog
onvoldoende ruimte om geassocieerde Eureka-lidstaten, dan wel andere
landen die geen lidstaat of aan Horizon 2020 geassocieerde landen zijn,
deel te laten nemen aan Eurostars 2. Daarbij blijft voorwaarde dat
deelnemende landen bijdragen met eigen middelen aan de projecten die
door de internationale jury worden goedgekeurd.
EMPIR
Door betrokkenheid van de Unie in EMPIR zal het Europese potentieel in
metrologisch onderzoek beter benut worden. Geen van de lidstaten heeft
voldoende middelen om in de toenemende behoefte aan metrologische
ondersteuning te voorzien. EMPIR zal de nationale systemen integreren
tot een effectief Europees programma, waardoor effectiever kan worden
ingespeeld op wetenschappelijke en technologische Europese uitdagingen. Betrouwbare en vergelijkbare meetstandaarden en gevalideerde
meet- en testmethoden zijn de fundamenten van de processen voor
wetenschappelijke vooruitgang en hebben een aanzienlijke impact op het
innovatiepotentieel en de levenskwaliteit binnen Europa. Door op
Europees niveau te opereren worden doublures in de inspanning van de
lidstaten voorkomen en wordt er een kritische massa van mensen en
middelen bereikt om de voornaamste uitdagingen inzake metrologie op
Europees niveau aan te pakken.
AAL-2
Nederland is voorstander van een gezamenlijk Europees programma
gericht op de houdbaarheid van de langdurige zorg en steunt het voorstel
voor het nieuwe AAL programma. Nederland draait volop mee in het
huidige programma. Het (financiële) multiplier effect van het AAL
programma is in totaal maar zeker ook voor Nederland substantieel te
noemen.
EDCTP-2
Nederland is sinds de oprichting van EDCTP in 2003 deelnemer; het
secretariaat is in Nederland gevestigd. Nederland hecht veel belang aan
de doelstellingen van EDCTP-2. Internationale publieke samenwerking op
dit terrein ligt voor de hand omdat er onvoldoende investeringen door de
private sector plaatsvinden vanwege onvoldoende rendement (marktfalen), er beperkte capaciteit is voor klinisch onderzoek in Sub-Sahara
Afrika en omdat de ondersteuning vanuit (Europese) overheden
versnipperd is. Inhoudelijk sluiten de doelstellingen aan bij de Topsector
Life Sciences and Health en specifiek de roadmap Global Health.
Publiek-private partnerschappen op basis van artikel 187 VWEU:
Nederland is voorstander van gezamenlijke Europese publiek-private
programma’s en steunt de keuze van het instrument om lange termijn
strategische onderzoeksagenda’s tot stand te brengen. Nederland
beoordeelt de voorstellen van de Commissie op hoofdlijnen als positief.
IMI-2
Nederland is voorstander van een vervolg op IMI zoals verwoord in het
voorstel van IMI-2. Ook de doelstellingen van IMI-2 sluiten inhoudelijk aan
op de doelstellingen zoals die nationaal ook in de topsector Life Sciences
& Health (roadmaps Pharmacotherapy, Molecular Diagnostics en One

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

19

Health, Imaging and Image-guided therapies) gedefinieerd zijn. Daarnaast
sluit IMI-2 uitstekend aan bij het verslag van de Wereldgezondheidsorganisatie «Priority Medicines for Europe and the World», dat door Nederland
wordt omarmd.
Voor de praktische invulling vraagt Nederland blijvende aandacht voor het
bewaken van de samenhang met andere initiatieven op Europese en
nationale schaal, voor een doelmatige informatievoorziening en voor het
benutten van adviespotentieel. Ook moet er worden gewaakt voor
onbillijkheden in de regeling voor intellectueel eigendom en voor een
contraproductieve beperking van de subsidiabiliteit. Tevens zal Nederland
zich ervoor inzetten dat voldoende rekening wordt gehouden met de
belangen van kennisinstellingen voor zover het intellectuele eigendomsrechten betreft.
BBI
Nederland is voorstander van de oprichting van de JTI «Biobased
Industries» (BBI) als nieuw initiatief onder Horizon 2020. Deze JTI BBI
brengt een breed en langetermijn partnerschap tot stand voor de verdere
ontwikkeling van de biobased economy in Nederland en Europa. Het
Nederlandse bedrijfsleven (DSM, Unilever, CSM) en de kennisinstellingen
(Wageningen Universiteit, TU Delft) zijn sterk vertegenwoordigd in de JTI
BBI. Het voorstel versterkt de Europese concurrentiekracht van sectoren
die onderdeel vormen van een bioeconomie, waaronder chemie,
landbouw, agro-food, bosbouw en energie.
Het budget voor de publieke cofinanciering is afkomstig uit het thema
«food security, sustainable agriculture and forestry, marine, maritime and
inland water research and the bioeconomy’(pijler maatschappelijke
uitdagingen) en het technologieonderzoek (pijler industrieel leiderschap)
van Horizon 2020. Nederland steunt het programma van deze JTI, maar
hecht wel aan een gebalanceerde verdeling van activiteiten en budget.
ECSEL
Nederland acht het van belang dat de ECSEL JTI tot stand komt. Zowel het
economisch belang van de betreffende sectoren zelf voor Europa, als ook
hun rol als sleuteltechnologie voor vele andere toepassingsgebieden
rechtvaardigen een dergelijk initiatief. Bovendien staat het belang van
embedded systemen en nano-elektronica bij de aanpak van maatschappelijke opgaven buiten kijf.
Samen met Frankrijk, Duitsland, België, Spanje en Finland behoort
Nederland tot de landen met grote economische belangen op dit gebied,
zowel qua industriële capaciteit als ten aanzien van hoogwaardige
kennisontwikkeling. ASML, Philips, NXP en vele Nederlandse mkb
bedrijven en kennisinstellingen hebben een sterke positie op dit terrein.
Deze bedrijven en instellingen hebben ook in de voorgaande JTI’s ENIAC
en ARTEMIS substantieel geparticipeerd en zijn ook voornemens dat in
ECSEL te doen. Deelneming in Europese initiatieven zoals de ECSEL JTI
vormt een substantieel onderdeel van de internationale onderzoeks-,
ontwikkelings- en innovatieagenda van de Nederlandse topsector High
Tech Systems en Materials (HTSM).
Nederland vindt het een goede zaak dat de terreinen van de JTI’s
ARTEMIS en ENIAC en het ETP EPoSS (European Technology Platform on
Smart Systems) worden geïntegreerd in de JTI ECSEL. Dit biedt naast
schaalvoordelen vooral ook voordelen op het terrein van synergie, die te
behalen zijn uit de combinatie van de terreinen embedded systemen,
nano-elektronica en smart systems. De samenvoeging biedt, naast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

20

ondersteuning van kleine projecten, ook ruimte voor de ontwikkeling van
grote strategische projecten, die invulling geven aan de nieuwe ambities
van de Europese Unie op het gebied van industrieel leiderschap,
excellente kennis en maatschappelijke uitdagingen zoals deze in Horizon
2020 zijn verwoord.
Clean Sky-2
Nederland oordeelt positief over het vervolg op de JTI Clean Sky. De JTI
Clean Sky-2 biedt een gezamenlijk kader voor technologieontwikkeling en
toepassing voor Europese bedrijven en kennisinstellingen, wat de
efficiëntie van kennisontwikkeling en -benutting en samenwerking tussen
deze partijen ten goede komt. De Nederlandse luchtvaartsector heeft daar
ook baat bij en heeft daardoor de mogelijkheid haar relaties op Europees
schaalniveau te versterken.
Het budget voor de publieke cofinanciering is afkomstig uit het corresponderende thema «smart, green and integrated transport» in de pijler
maatschappelijke uitdagingen van Horizon 2020. Nederland hecht aan een
gebalanceerde verdeling van activiteiten en budget gericht op de
volledige cyclus van onderzoek en technologieontwikkeling. In de
luchtvaart is zo’n volledige cyclus essentieel. Er moet worden ingezet op
middellange- en langetermijn onderzoeksprojecten (middels collaborative
research in het reguliere werkprogramma «smart, green and integrated
transport» van Horizon 2020), de grootschalige demonstratieprojecten
(middels de JTI Clean Sky-2), als op het onderzoek en de validatie van de
technieken en procedures uit het ATM Masterplan voor de SJU. In KP7
was een dergelijke balans aanwezig en deze dient te worden voortgezet
bij Horizon 2020. Voor wat betreft de governance is het van belang een
bestuursvorm te hebben die de onafhankelijkheid van de verschillende
lichamen waarborgt. Ook moet de Commissie een zorgvuldige overgang
bewaken tussen contracten die zijn opgesteld door de gemeenschappelijke onderneming die is opgericht voor Clean Sky (onder de regels van
KP7) en de gemeenschappelijke onderneming Clean Sky-2 (onder de
regels van Horizon 2020) zodat de deelnemers niet halverwege een project
met nieuwe spelregels worden geconfronteerd.
FCH-2
Nederland vindt het voorstel van de commissie om de FCH JTI een
nieuwe termijn en structuur te geven positief en wenselijk. Het biedt de
Nederlandse bedrijven en instituten die actief zijn op het gebied van
waterstof- en brandstofceltechnologie de gelegenheid om in Europees
verband samen te werken aan deze nieuwe technologie en zo hun positie
mondiaal te versterken. Het is op dit moment een kleine sector. Nederland
heeft duidelijk expertise op het gebied van waterstofproductie en
brandstofcellen.
In het Impact Assessment wordt aangegeven dat waterstof wordt
geproduceerd uit fossiele (96%) en duurzame energiebronnen (4%). Men
schrijft dat in de toekomst waterstof vooral vanuit windenergie en de
vergassing van biomassa geproduceerd moet worden vanwege de CO2
uitstoot. In het voorstel echter heeft de Commissie ten aanzien van de
productie van waterstof bij de doelstellingen van FCH JU alleen de
technologie «elektrolyse» genoemd. Dit betekent dat onderzoek en
implementatie van waterstofproductie uitgaande van biogas, biomassa en
aardgas geen onderwerp in het FCH JU zijn. Nederland heeft juist veel
expertise op deze gebieden en kan in de EU een belangrijke rol spelen bij
de productie van waterstof. Bovendien is het produceren van waterstof
uitgaande van een schone (fossiele) bron zoals aardgas of biogas veruit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

21

de goedkoopste methode en draagt zo bij aan de betaalbaarheid van
waterstof als transportbrandstof. Nederland acht het dan ook van belang
dat óók onderzoek en implementatie van waterstofproductie uitgaande
van biogas, biomassa en aardgas mogelijk wordt gemaakt.
SESAR-2
Nederland vindt het van groot belang dat de SES wordt gerealiseerd en
stemt in met de doelstellingen van de SES. De Commissie geeft nu aan
dat deze tegen 2020 gerealiseerd moeten zijn. Echter, vanwege sterk
verlaagde verkeersprognoses wordt door vrijwel alle betrokken partijen
gedeeld dat de doelen pas rond 2035 behaald zullen worden. Om de SES
te realiseren vindt Nederland het van groot belang dat de SESAR JU
(SJU) blijft werken aan de ontwikkeling van technologieën en procedures
zoals beschreven in het ATM Masterplan. Onderzoek en validatie van het
Masterplan moet aan het einde van de voorgestelde termijn van de SJU
gerealiseerd zijn. Nederland kan eventueel instemmen met een termijn
van verlenging tot 2024. Echter, een verlenging tot 2020 zou wat
Nederland betreft passender zijn gezien het eerdere mandaat van zeven
jaar. Evaluatie van de SJU is dan op kortere termijn mogelijk en
bovendien loopt het mandaat van de SJU dan gelijk met de termijn van
het financieringsprogramma van de Commissie.
Nederland vindt het belangrijk dat het publiek-private aspect van de SJU
blijft bestaan. De voorgestelde cofinanciering vanuit Eurocontrol en de
ATM luchtvaartindustrie moet toegezegd zijn, voordat Nederland kan
instemmen met de verlenging. Met de voorgestelde verlenging van de
SJU krijgen Nederlandse stakeholders de kans om opdrachten vanuit de
SJU uit te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1692

22