Trendrapportage Arbeidsmarkt
Leraren po, vo en mbo 2023

December 2023

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Colofon

Directie

Kennis

Contact

Rijnstraat 50 | Den Haag
Postbus 16375 | 2500 BJ Den Haag

Pagina 2 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Inhoud

Colofon—2
Inhoud—3
Belangrijkste ontwikkelingen—6
Samenvatting primair onderwijs—8
Samenvatting voortgezet onderwijs—13
Samenvatting middelbaar beroepsonderwijs—19
Inleiding en leeswijzer—22
1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

Ontwikkelingen in de werkgelegenheid per sector—25
Werkgelegenheid en leerling-leraar ratio—25
Leraren, deeltijd en aandeel vrouwen en mannen—26
Leeftijd leraren—30
Vaste en tijdelijke contracten—34
Beloning leraren in het po, vo en mbo—38

2
Ontwikkeling personeel, leerlingen en scholen over langere termijn en
pensioengerechtigde werknemers—41
2.1
Het po in de afgelopen 10 jaar—41
2.2
Het vo in de afgelopen 10 jaar—42
2.3
Het mbo in de afgelopen 10 jaar—43
2.4
De keuze van het referentiejaar—43
2.5
Opkomst gepensioneerden die in het onderwijs werken—44
2.6
Veranderingen voor leraren bij bereiken pensioenleeftijd—48
3
3.1
3.2
3.3
3.4

Personeel niet in loondienst (PNIL)—51
De financiële jaarverslagen—51
Gegevensverzameling door DUO—52
Resultaten gebaseerd op de uitvraag—52
Koppeling uitvraag en cijfers jaarrekeningen—56

4
4.1
4.2
4.3

Vacatures in het onderwijs—59
Het CBS onderzoek—59
Ontwikkeling vacatures de laatste 10 jaar—60
Vacaturegegevens in 2022—61

5
5.1
5.2
5.2.1
5.2.2
5.3
5.3.1
5.3.2
5.3.3

Actuele leraren tekorten in het primair onderwijs—66
Tekorten: regulier/vervanging en openstaand/verborgen—66
Het landelijke beeld van de lerarentekorten—67
Tekorten aan leraren—67
Tekorten aan schoolleiders—72
Situatie in de G5—74
Totale tekorten leraren per stad—74
Invulling verborgen tekorten in de G5—77
Tijdreeks tekorten G5—78
Pagina 3 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

5.3.4
5.4
5.4.1
5.4.2
5.4.3
5.5

Tekorten in onderwijssoorten, schoolleiders en NP Onderwijs in de G5—80
Situatie buiten de G5—83
De tekorten—84
Invulling verborgen tekorten—86
Tekorten in onderwijssoorten, schoolleiders en NP Onderwijs buiten de G5—86
Samenhang tekorten met schoolweging—89

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

Actuele leraren tekorten in het voortgezet onderwijs—92
Inleiding—92
Tekort aan leraren—92
Tekorten aan schoolleiders—96
Verdeling leraren tekorten naar vakken—98
Achtergrondkenmerken scholen en tekorten—100

7
7.1
7.2
7.2.1
7.2.2
7.2.3
7.2.4
7.3
7.3.1
7.3.2
7.3.3
7.3.4
7.4
7.5

Ramingen over de arbeidsmarkt per sector: po, vo en mbo—102
Behoefte aan leraren—102
Ramingen primair onderwijs plus tekorten in het onderwijs—104
Verwachte tekorten de komende jaren—104
Vergelijking met vorige raming—106
Tekorten per regio—107
De ontwikkelingen in grote lijnen—107
Ramingen Voortgezet Onderwijs—108
Verwachte tekorten de komende jaren—109
Tekorten per regio—111
Tekorten per vak—113
De ontwikkelingen in grote lijnen—118
Ramingen Middelbaar Beroepsonderwijs—119
Regionale rapportages po en vo—121

8
8.1
8.2
8.3
8.3.1
8.3.2

De lerarenopleidingen—122
Instroom in de lerarenopleidingen—122
De pabo—123
Lerarenopleiding hbo 2e graads—125
Algemene instroom en diploma’s—126
Instroom en diploma’s permanente tekortvakken—128

9
9.1
9.2
9.3

Ontwikkelingen in de loopbaan van jonge leraren—130
Situatie een half jaar na afstuderen lerarenopleiding—130
Aandeel afgestudeerden werkzaam in het onderwijs—131
Soort aanstelling starters—135

10
10.1
10.2
10.3
10.4
10.5
10.6
10.7
10.8

Studenten werkend op de school—139
De aantallen door de jaren heen—139
Deeltijd en voltijd studenten—142
Functie—142
Jaar van de lerarenopleiding waar men zit—144
De kip of het ei—145
Bijbaantje of serieus aan de slag—147
Regionale verdeling—147
Ten slotte—148

11
11.1

De mythe van het lerarenlek—150
Uitval beginnende leraren po—150
Pagina 4 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

11.2
11.3

Uitval beginnende leraren vo—153
Beschouwing lerarenlek—156

12
12.1
12.2
12.3
12.4
12.5

Mobiliteit leraren—158
Uitstroom leraren po en vo—158
Aantallen overstappers naar andere sectoren—160
Mobiliteit binnen de sector—161
G5: Overstappers naar andere gemeente—162
Mobiliteit afgestudeerde leraren—163

13
13.1
13.2

Zij-instromers in het beroep leraar—165
Aantallen zij-instromers in het beroep—165
Zij-instromers in de Loopbaanmonitor—169

14

Beschouwing van de tekorten—173

15
15.1
15.1.1
15.1.2
15.1.3
15.1.4
15.2

Bevoegdheid en Lessen—179
Bevoegdheid in het vo—179
In het vo gegeven lessen—179
Bevoegdheid en onderwijssoort—182
Ontwikkeling bevoegdheid laatste jaren—183
Bevoegdheden voor verschillende vakken—186
Bevoegdheid in het po—188

16
16.1
16.2
16.3
16.4
16.5

Arbeidsomstandigheden en welbevinden—191
Gezondheid—191
Arbeidsvoorwaarden—192
Beleving van werkdruk—194
Mobiliteit—194
Algemeen oordeel—196

17
17.1
17.2
17.3
17.4
17.5

Uitkeringen, ziekteverzuim en cao’s—197
WW-uitkeringen—197
Re-integratie uit werkloosheid—199
Ziekteverzuim—202
Arbeidsongeschiktheid—203
Stand van zaken cao’s onderwijssectoren—204

18
18.1
18.2
18.3

Verantwoording—206
Keuze onderwerpen in de Trendrapportage—206
Verantwoording gebruikte gegevens—206
Rapporten waar deze rapportage mede op is gebaseerd—208

19

Begrippenlijst—209

20

Bijlage: tabellen van de figuren in de tekst—210

Pagina 5 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Belangrijkste ontwikkelingen

1

•

In deze rapportage wordt bericht over de belangrijkste ontwikkelingen over
leraren en hun arbeidsmarkt. Nederland heeft 240 duizend mensen als
leraar werken in het po, vo en mbo, die samen 181 duizend voltijdsbanen
vervullen.

•

Vanzelfsprekend is de actuele stand van het lerarentekort in het onderwijs
een belangrijk onderwerp in deze rapportage. In het primair onderwijs was
er in oktober dit jaar sprake van een tekort van 9.800 fte bij de reguliere
banen en langdurige vervangingen. Daarvan is drie kwart (74%) een
zogenaamd verborgen1 tekort. Het tekort aan schoolleiders bedraagt 1.270
fte, waarvan 55% een verborgen tekort is.
In het voortgezet onderwijs is dit ook voor het eerst gemeten, met als
resultaat een tekort van 3.800 fte bij de reguliere banen en langdurige
vervangingen. Daarvan is 59% een verborgen tekort. Voor schoolleiders
geldt dat er een tekort is van 125 fte, waarvan 63% een verborgen tekort
is.
In het mbo loopt dit schooljaar een pilot onderzoek, hopelijk kunnen we
volgend jaar daar ook de actuele tekortencijfers laten zien.

•

Naar verwachting zijn we de komende 10 jaar niet verlost van het
lerarentekort. Bij gelijkblijvende omstandigheden wordt verwacht dat het
tekort in het po de komende jaren iets lager wordt maar daarna weer gaat
stijgen en hoger dan nu uitkomt, mede door de stijging van het aantal
leerlingen. In het vo blijft het tekort de komende 10 jaar, bij ongewijzigde
omstandigheden, ongeveer op dezelfde hoogte, met een lichte stijging. Maar
als verder ingezoomd wordt betekent dit wel dat de vakken die nu al als
tekortvak worden bestempeld nog grotere tekorten zullen krijgen, terwijl de
vakken die er nu rooskleuriger voorstaan het in de toekomst nog
makkelijker zullen krijgen. De tekortvakken zijn Wiskunde, Natuurkunde,
Scheikunde, Informatica, Nederlands, Duits, Frans en Klassieke talen. Bij de
tekortvakken geldt dat de instroom in de lerarenopleidingen harder daalt
dan die bij de gehele lerarenopleiding 2e graads. Voor het mbo worden geen
grote tekorten verwachten behalve voor de vakken die hier net voor het vo
werden genoemd.

•

Dat het steeds slechter gaat, juist waar het lerarentekort al hoog is blijkt uit
verschillende zaken. We zien het aan de actuele tekorten in het po, waar de
grote steden met een hoog tekort te maken hebben en het aantal scholen
met een zeer hoog tekort stijgt (terwijl het aantal scholen zonder tekort
eveneens toeneemt). Ook zien we in het vo dat de tekortvakken meer te
maken hebben met onbevoegdheid dan andere vakken.

•

De grote steden verliezen jaarlijks meer leraren aan de rest van Nederland
dan zij er uit die gebieden bij krijgen. In het vo was die trend omgekeerd,
maar is het saldo op dat gebied nu ook negatief geworden. Tevens zien we
als alarmbellen voor het tekort een toename van vacatures in de sectoren,
een toename van de onbevoegd gegeven lessen, meer
pensioengerechtigden die doorwerken en meer studenten van de
lerarenopleidingen die in het onderwijs werken. De laatste twee
onderwerpen komen hierna aan de orde.

Dat betekent dat er wel iemand voor de klas staat maar niet degene die men zou willen (een onbevoegde, een
ingehuurde kracht, een overwerkende collega enzovoorts).
Pagina 6 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

•

In de Trendrapportage is voor het eerst aandacht besteed aan mensen die
de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt en toch nog doorwerken. Dit
aantal is de laatste jaren flink aan het toenemen, al is hun aandeel op het
totale lerarenkorps nog niet zo groot. Voor po, vo en mbo samen gaat dat in
2022 om ruim 900 fte, vervuld door bijna 2.500 mensen. Bijna 1.600 van
deze mensen werken als leraar. Daarnaast zullen er nog
pensioengerechtigden zijn die als invalkracht werken, maar dat is nu nog
niet in beeld.

•

Een ander nieuw onderwerp is studenten van de lerarenopleidingen die
steeds vaker in het onderwijs werken. In 2022 werkten zo’n 7.500
studenten van de Pabo (28% van het totaal) in het po. Het grootste deel
(77%) had een aanstelling als onderwijsondersteuner, 9% als leraar. In het
vo werkten bijna 6.000 van de studenten van de 2e graads lerarenopleiding
(20%) in het vo. Deze studenten hebben in 82% van de gevallen een
aanstelling als leraar.

•

Het laatste nieuwe onderwerp betreft wat in de publiciteit het ‘lerarenlek’
heet. Vaak wordt beweerd dat een groot deel van de nieuwe docenten na
een jaar al weg is omdat zij het niet volhouden in het onderwijs. Dat is
echter niet het geval. Uit analyses voor het po en het vo blijkt dat personen
die na een jaar niet meer op dezelfde plek zitten in meerderheid in de jaren
daarna weer wel in het onderwijs te vinden zijn. Dat kan weer als leraar in
dezelfde onderwijssoort zijn, maar ook in een andere functie in dezelfde
en/of in een andere onderwijssoort. Tevens gaat een deel verder met een
studie waar men reeds mee bezig was en begint een deel aan een nieuwe
studie. Uit onderzoek onder pas afgestudeerde leraren die in het onderwijs
werken blijkt ook dat maar een gering deel op zoek is naar een andere baan
en dat men doorgaans tevreden is over de baan en de begeleiding die men
krijgt.

•

De zij-instroom in het beroep leraar levert nog steeds een structurele
bijdrage aan het lerarenkorps. In 2022 zijn er ruim 2.000 subsidies
toegekend in het kader van deze regeling. Bijna de helft daarvan is voor het
mbo, ruim 2een derde voor het po en een zesde voor het vo. In 2023 zijn
voor alle onderwijssoorten de meeste aanvragen voor de subsidie gedaan
sinds de start van de regeling.

In de rapportage worden de meeste onderwerpen tegelijk behandeld voor alle drie
de onderwijssoorten. Hierna volgen samenvattingen waarin de belangrijkste trends
per onderwijssoort op een rijtje worden gezet.

2

Pagina 7 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Samenvatting primair onderwijs

Algemeen
In deze rapportage worden de belangrijkste, meest actuele cijfers over leraren en
hun arbeidsmarkt op een rij gezet. De belangrijkste resultaten uit deze rapportage
ook terug te vinden op onze website
https://www.ocwincijfers.nl/themas/arbeidsmarkt-en-leraren.
In het schooljaar 2022/2023 werd er door 129 duizend leraren voor 93 duizend fte
in het po gewerkt.
Kenmerken van de leraren en de baan
De gemiddelde leeftijd van leraren in het po vertoont over langere tijd gezien de
laatste jaren een dalende lijn en ligt nu op 42,7 jaar. Inmiddels is 21% van de
leraren 55 jaar of ouder.
In het po werkt 9% van de leraren in een deeltijdbaan kleiner dan 0,5 fte. 32%
werkt in een fulltimebaan van meer dan 0,8 fte. De gemiddelde werktijdfactor is
0,72.
Van de leraren heeft 88% een vast contract. Dat aandeel is de laatste jaren iets
gedaald omdat met nieuwe leraren vaak eerst een tijdelijk contract wordt
afgesloten. Aangezien er de afgelopen jaren relatief veel instroom van nieuwe
leraren was is daarmee ook het percentage tijdelijke contracten toegenomen. Een
meerderheid van deze contracten wordt afgesloten met de belofte dat men uitzicht
op vast werk heeft.
Een leraar in het po (basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en speciaal
(voortgezet) onderwijs) verdient tussen € 3.840 en € 7.890 bruto per maand. Dat is
inclusief onder andere vakantiegeld en een eindejaarsuitkering. De gemiddelde
beloning voor een leraar in het po is € 5.800 bruto per maand.
Ontwikkeling personeelsaantallen
De afgelopen tien jaar is het aantal leerlingen met 7% gedaald en het aantal
scholen met 9%. In dezelfde tijd is het aantal fte leraren met 2% gedaald en het
aantal fte directie met 16%. Het aantal fte ondersteunend personeel is met 76%
gestegen.
Het maakt echter wel uit over welke periode wordt vergeleken, mede door
veranderingen in beleid. Als we kijken naar de verhouding leerlingen en leraren, dan
zien we dat de leerlingen-leraar ratio (aantal leerlingen gedeeld door aantal fte
leraren) in het po in de tienjarige periode 2013-2022 is afgenomen met 0,9, oftewel
meer fte leeraren per leerling. Maar kijken we over de 14-jarige periode 2009-2022
dan zien we juist een stijging met 0,3.
Gepensioneerden in het po
In het po wordt 476 fte vervuld door mensen die de pensioengerechtigde leeftijd
hebben bereikt. Hierbij gaat het om 1.317 personen. Een ruime meerderheid van
deze mensen is leraar. Dit aantal is in de laatste 5 jaar verdubbeld en zal naar
verwachting nog verder stijgen. Na het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd
wordt meestal de aanstellingsomvang verkleind en krijgt men een tijdelijk contract
bij dezelfde werkgever en voor dezelfde functie.
Pagina 8 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Personeel niet in loondienst
De scholen besteden 4,4% van het personeelsbudget aan personeel dat niet in
loondienst is, wat flink hoger is dan de 3,8% van vorig jaar. DUO vraagt
tegenwoordig uitsplitsingen van de uitgaves op bij scholen. De meting die in het
afgelopen jaar werd gehouden laat zien dat 54% van dit bedrag aan leraren wordt
uitgegeven, 10% aan directeuren en 24% aan ondersteunend personeel.
Binnen het bedrag voor Personeel Niet In Loondienst zijn detacheringen en
uitzendingen via commerciële bureaus de grootste bestemming met 37% van de
uitgaven. Verdere bestemmingen zijn onder andere Zzp’ers, (20%), payroll (4%),
detacheringen van andere scholen (5%) en detacheringen van andere
rechtspersonen (3%).
Als de gegevens van het onderzoek naar Personeel Niet In Loondienst onder scholen
gecombineerd worden met de gegevens uit de jaarverslagen van de scholen kan
geschat worden dat ongeveer 0,8% (86 miljoen euro) van het totale
personeelsbudget wordt besteed aan leraren via uitzend- en detacheringsbureaus.
Naar schatting 0,3% (37 miljoen euro) wordt besteed aan leraren die als zzp’er
werken.
Vacatures
Vacatures worden met ingang van dit jaar gebaseerd op CBS cijfers. Het aantal
vacatures dat in het schooljaar ontstond is de afgelopen 10 jaar verdriedubbeld in
het po. Een trend die ook al bij onze vorige onderzoeken te zien was.
In het basisonderwijs ontstonden in 2022 14.650 vacatures, waarvan twee derde
voor leraren. Hiermee werd in totaal naar 6.650 fte aan leraren gezocht. In het
speciaal basisonderwijs werd via vacatures naar 440 fte aan leraren gezocht, in het
(voortgezet) speciaal onderwijs naar 490 fte.
Actuele tekorten
In de uitvraag naar actuele tekorten bij alle scholen wordt niet alleen gevraagd naar
vacatures die momenteel open staan maar ook naar zogenaamde ‘verborgen
vacatures’. Dit gaat om lerarenvacatures die men uit nood op een andere dan de
gewenste manier heeft ingevuld. De meerderheid van de verborgen vacatures
worden intern ingevuld, een minderheid wordt via uitzendbureaus ’s en dergelijke
ingevuld. Naast openstaande en verborgen vacatures bij de reguliere banen voor
leraren, wordt ook gevraagd naar openstaande en verborgen vacatures bij
vervangingen van langer dan 6 weken. Kortere vervangingen zijn vanwege de
mogelijk seizoensgebonden factoren niet meegenomen.
Als alle gegevens worden gecombineerd, is de schatting dat er momenteel een
lerarentekort is van 9,7% van de gemelde werkgelegenheid. Dit komt neer op 9.800
fte tekort (vorig jaar 9.700 fte). Hiervan is 6.800 fte het tekort voor openstaande en
verborgen vacatures voor reguliere lerarenbanen. Voor langdurige vervanging is dit
totaal 3.000 fte.
Het totale landelijk gemiddelde tekort aan schoolleiding (directeuren en adjunctdirecteuren) bedraagt ongeveer 15,1% van de werkgelegenheid voor schoolleiding.
Dit vertaalt zich in een tekort aan schoolleiding van ongeveer 1.270 fte.
Uit het onderzoek bleek verder:
•
De G5 heeft duidelijk een hoger lerarentekort dan de rest van
Nederland. In de G5 is het totale tekort 18,0%, in de rest van
Nederland 8,0%. In de gebieden rond de grote steden is het tekort ook
hoger dan gemiddeld.
Pagina 9 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

•
•
•
•
•

Het tekort in de G5 is ten opzichte van vorig jaar toegenomen, het
tekort buiten de G5 is licht gedaald.
Er is géén arbeidsmarktregio in Nederland zonder lerarentekort.
In de G5 heeft 14% van de vestigingen geen lerarentekort. Buiten de
G5 is dat 49% van de scholen.
Het sbo heeft gemiddeld hogere tekorten dan het basisonderwijs en het
(v)so.
Hoe groter de complexiteit van de leerlingenpopulatie van een school,
hoe hoger ook gemiddeld het tekort aan leraren op een school is.

Verwachte tekorten
De actuele meting van de tekorten geeft een goed startpunt voor het berekenen van
de ramingen voor toekomstige tekorten. Daarbij worden de tekorten op reguliere
banen als uitgangspunt genomen, inclusief de verborgen vacatures. De
vervangingstekorten worden niet meegenomen, omdat anders in de raming een
dubbeltelling ontstaat (voor een bestaande baan worden dan de oorspronkelijke
werknemer en een vervanger meegenomen).
Zonder veranderingen in de omstandigheden of beleid staat het po in de komende
jaren landelijk een geringer tekort in vergelijking met de huidige situatie te
wachten. Kijken we 5 jaar vooruit dan is te zien dat in schooljaar 2028/2029, het
tekort in vergelijking met de huidige situatie lager is: het starttekort voor de raming
bedraagt in 2023 5.433 fte en in 2028 is er een tekort van 4.584 fte leraren en
directeuren po, bij ongewijzigde omstandigheden. Dit is 849 fte lager dan nu. Een
voorname reden hiervoor is dat het aantal geraamde leerlingen lager is dan eerder
was verwacht.
Op de wat langere termijn wordt weer een stijging van de tekorten verwacht. Dit
komt met name omdat het aantal leerlingen, dat de afgelopen jaren afnam, weer
gaat groeien.
Pabo
De instroom op de pabo was in 2020 flink gestegen, een effect van de door corona
veroorzaakte omstandigheden. Door de ruime diplomering in het vo was er een
groter potentieel aan studenten beschikbaar. Daarnaast was het fenomeen van
potentiële studenten die een tussenjaar namen vrijwel afwezig. In 2021 en 2022 is
er sprake van een lagere instroom dan in 2020. Maar als de lijn doorgetrokken
wordt zonder de uitschieter van 2020 mee te nemen is er sprake van een gestage
stijging van het aantal pabo instromers, met in 2022 een aantal van 7.779.
Jonge leraren
Pas afgestudeerde leraren krijgen de afgelopen jaren vaker dan voorheen een baan
in het onderwijs, vaker een grote aanstelling (0,8 fte of meer) en ook vaker (uitzicht
op) een vast contract. Dit past bij het huidige lerarentekort, waardoor werkgevers
afgestudeerden vaker een aanbieding doen en deze gemiddeld ook voor meer uren
is en ook vaker voor een vast contract.
Pabo studenten die op scholen werken
Steeds meer pabo studenten, die ook geen andere lesbevoegdheid hebben, hebben
tijdens de opleiding een dienstverband met de school. In 2022 is dit opgelopen tot
bijna 7.500, 28% van het totale aantal pabo studenten. Het gaat hier relatief vaak
om deeltijd studenten, maar 30% van hen volgt de voltijd opleiding.
Ruim drie kwart van hen heeft een aanstelling als onderwijsassistent, 10% heeft
een aanstelling als leraar. Het gaat zeker niet alleen om mensen die aan het eind
Pagina 10 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

van hun studie zitten. 50% is drie jaar of korter geleden aan de studie begonnen.
Ook gaat het in één op de zes gevallen om iemand die al op een school werkte en
daarna met de pabo is begonnen. Één op de vijf is tegelijk aan de pabo en de baan
begonnen en twee derde was al met de studie bezig toen men in het onderwijs ging
werken.
Wat betreft aanstellingsomvang doen de pabo-studenten niet veel voor het overige
personeel onder, met respectievelijk 0,6 fte en 0,7fte. De grote steden en de
omliggende gebieden, waarvan bekend is dat ze de grootste tekorten hebben,
hebben in het po een hoger percentage studenten onder het personeel dan het
landelijke aandeel.
Lerarenlek in het po?
In de publiciteit is geregeld te horen dat er in sprake zou zijn van een lerarenlek in
het po, waarmee bedoeld wordt dat beginnende leraren vaak weer snel uit het
onderwijs verdwenen zijn. Als sec naar een uitstroomgegeven van DUO wordt
gekeken lijkt er een groot verloop: van de nieuwe leraren in het po is na een jaar
11% niet meer in het bestand te vinden als leraar po. Maar hieronder vallen ook
mensen die een andere functie binnen het po gaan vervullen en mensen die in het
vo of mbo gaan werken. Tevens blijkt uit nadere analyses dat tussen de 44% en
62% van de ‘uitvallers’ in latere jaren weer terugkomt in po, vo of mbo. Een groot
deel is na een jaar al terug, sommigen na enkele jaren. Bij terugkomst kan men
weer leraar zijn, maar soms keren mensen ok terug in een andere functie.
(naarmate later gekeken wordt neemt dit percentage toe). Bij de ‘uitvallers’ komen
relatief veel personen zonder bevoegdheid voor, wat bijvoorbeeld studenten kunnen
zijn die de studie verder oppakken. Ook gaat het vaak om mensen met een tijdelijk
contract. Het is zeker mogelijk dat een deel van hen de carrière in het onderwijs
vervolgd met een volgend tijdelijk contract via een uitzendbureau of een andere
externe constructie. Deze mensen kunnen dus nog in het onderwijs blijven werken
zonder dat we dit zien, aangezien dergelijke contracten niet in de administratie van
DUO staan.
Als aan pas afgestudeerden, die als leraar po werken, wordt gevraagd of zij op zoek
zijn naar een functie buiten het onderwijs beantwoordt maar 2% met ja en geeft
4% aan dat men zowel binnen als buiten het onderwijs zoekt.
Mobiliteit
De uitstroom van de totale groep leraren uit de onderwijssectoren is al jaren vrij
constant en ligt in het po op 6%. Een belangrijk deel daarvan wordt door personen
van 60 jaar en ouder voor hun rekening genomen. Van deze groep verlaat jaarlijks
21% het onderwijs, waarschijnlijk grotendeels omdat zij met pensioen gaan.
Leraren kunnen op verschillende manieren mobiel zijn op de arbeidsmarkt. Een
grote overstap van leraren in het po naar het vo is daarbij niet zo vaak aan de orde.
Procentueel stappen er meer leraren van het vo naar het po over dan omgekeerd.
In het po verlaat jaarlijks 0,5% van de leraren de sector om naar het vo of het mbo
te gaan. In het vo verlaat 1,1% de sector voor een van de twee andere sectoren, in
het mbo dit 1,3%.
Een overstap naar een ander schoolbestuur komt wel wat vaker voor. In de
overgangen tussen de schooljaren 2020/2021 en 2021/2022 kwam dit bij bijna circa
5% van de leraren voor. In de twee jaren daarvoor was dit, waarschijnlijk als gevolg
van corona, wat lager.
In de G5 zijn door overstappen tussen scholen in de periode 2018-2022 in totaal
bijna 1.263 leraren meer van de G5 naar andere gemeenten overgestapt dan
omgekeerd.
Pagina 11 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Zij-instroom
De forse toename van de zij-instroom in het beroep leraar van de afgelopen jaren
lijkt na een kleine stagnatie weer in een groeicurve beland met een aantal
instromers in 2022 van 878. Voor 2023 kan nog geen getal van de instroom worden
gegeven, aangezien aanvragen vaak in een later kalenderjaar worden gedaan. Het
aantal aanvragen in kalenderjaar 2023 laat zien dat hierbij geen daling wordt
verwacht.
Bevoegdheid leraren
Om de bevoegdheid van de leraren te bepalen is gekeken naar de groep geboren
vanaf 1970.3 Van deze groep leraren in het po heeft in 2022 92,1% een pabo
diploma en 2,3% een bewegingsonderwijs of kunst bevoegdheid. Verder is 3,0% via
de zij-instroom in het beroep in het po terecht gekomen en 0,6% studeert nog aan
de Pabo (waarschijnlijk grotendeels toegestane Leraren In Opleiding). Resteert bijna
2,0% waarvan geen bevoegdheid bepaald kan worden. Voor een deel zal het gaan
om toegestane uitzonderingssituaties die niet in het diplomabestand staan
(waaronder goedgekeurde buitenlandse diploma's).
Arbeidsomstandigheden
Over dit onderwerp zijn gegevens opgenomen uit de Nationale Enquête
Arbeidsomstandigheden, waarbij extra vragenlijsten zijn uitgezet om uitspraken
over het po en vo te kunnen doen.
Voor de behandelde arbeidsvoorwaarden geldt dat po leraren en directeuren in grote
meerderheid tevreden zijn. Men ook iets positiever dan de vo leraren en
directeuren. De leraren en directeuren zijn overal iets vaker tevreden dan de
werknemers in de rest van Nederland.
Een punt waarop de leraren en directeuren wat negatiever scoren dan de overige
sectoren is de werkdruk. 45% van de leraren in het po vindt dat men vaak extra
hard moet werken, in heel Nederland geldt dat voor 27% van de werknemers. Ook
vindt 66% dat men vaak heel veel werk moet doen, wat voor heel Nederland maar
voor 42% geldt.
84% van de leraren en directeuren in het po is, alles bij elkaar genomen, tevreden
met de baan. Voor Nederland en het vo is dat percentage 78%.

3

Aangezien voor eerdere groepen geen goede diplomabestanden bestaan.
Pagina 12 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Samenvatting voortgezet onderwijs

Algemeen
In deze rapportage worden de belangrijkste, meest actuele cijfers over leraren en
hun arbeidsmarkt op een rij gezet. De belangrijkste resultaten uit deze rapportage
ook terug te vinden op onze website
https://www.ocwincijfers.nl/themas/arbeidsmarkt-en-leraren.
In schooljaar 2022/2023 werd er door 77 duizend leraren voor 61 duizend fte in het
vo gewerkt. Ondanks de leerling daling is was het aantal fte leraren in 2021 met
zo’n 1.500 fte gestegen, voor 2022 is daar nog een stijging met 100 fte bovenop
gekomen.
Kenmerken van de leraren en de baan
De gemiddelde leeftijd van de leraren vertoont de laatste jaren een dalende lijn en
ligt nu op 43,1 jaar. In het vo werkt 6% van de leraren in een deeltijdbaan kleiner
dan 0,5 fte. 43% werkt in een fulltimebaan van meer dan 0,8 fte. De gemiddelde
werktijdfactor is 0,79.
Van de leraren heeft 78% een vast contract, vorig jaar was dat 80%. Nieuwe
leraren krijgen vaak eerst een tijdelijk contract. Een meerderheid van deze
contracten wordt afgesloten met uitzicht op vast werk. Als we alleen kijken nar
leraren die langer dan een jaar in dienst zijn is het aandeel vaste contracten 91%.
Een leraar in het vo verdient tussen € 3.840 en € 7.890 bruto per maand. Dat is
inclusief onder andere vakantiegeld en een eindejaarsuitkering. De gemiddelde
beloning is € 6.200 euro bruto per maand.
Ontwikkeling personeelsaantallen
De afgelopen tien jaar is het aantal leerlingen met 4% gedaald en het aantal
scholen met 2% gestegen (mede door administratieve regels waardoor het
gunstiger is een vestiging als zelfstandig te benoemen). In dezelfde tijd is het aantal
fte leraren met 1% gestegen, het aantal fte directie met 16% gedaald en het aantal
fte ondersteunend personeel is met 15% gestegen.
Zoals bij het po al is aangegeven, maakt het wel uit over welke periode vergeleken
wordt, mede door veranderingen in beleid. Als we kijken naar de verhouding
leerlingen en leraren, dan zien we dat de leerlingen-leraar ratio (aantal leerlingen
gedeeld door aantal fte leraren) in het vo in de tienjarige periode 2013-2022 is
afgenomen met 0,8, oftewel meer fte leraren per leerling. Maar kijken we over de
14-jarige periode 2009-2022 dan zien we juist een stijging met 0,4.
Gepensioneerden in het vo
In het vo wordt 343 fte vervuld door mensen die de pensioengerechtigde leeftijd
hebben bereikt. Het gaat hierbij om 801 personen. Een ruime meerderheid van deze
mensen is leraar. Dit aantal is in de laatste 5 jaar flink toegenomen en zal naar
verwachting nog verder stijgen. Na het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd
wordt meestal de aanstellingsomvang verkleind en krijgt men een tijdelijk contract
bij dezelfde werkgever en voor dezelfde functie.

Pagina 13 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Personeel niet in loondienst
De scholen besteden 4,4% van het personeelsbudget aan personeel dat niet in
loondienst is. Dat is over 2022 een forse toename ten opzichte van het jaar
daarvoor, toen was het 3,9%.
DUO vraagt tegenwoordig uitsplitsingen van de uitgaves op bij scholen. Deze meting
laat zien dat 47% van dit bedrag in het vo aan leraren wordt uitgegeven, 7% aan
directeuren en middenmanagement en 24% aan ondersteunend personeel. Bij de
bedragen voor Personeel Niet In Loondienst zijn detacheringen en uitzendingen via
commerciële bureaus de grootste bestemming met 58% van de uitgaven. Verdere
bestemmingen zijn onder andere Zzp’ers, (13%), payroll (4%) en detacheringen
van andere scholen (6%).
Als de gegevens van het onderzoek onder scholen gecombineerd worden met de
gegevens uit de jaarverslagen van de scholen kan geschat worden dat ongeveer
1,4% (115 miljoen euro) van het totale personeelsbudget wordt besteed aan leraren
via uitzend- en detacheringsbureaus. Naar schatting 0,2% (16 miljoen euro) wordt
besteed aan leraren die als zzp’er werken.
Vacatures
Vacatures worden met ingang van dit jaar gebaseerd op CBS cijfers. Het aantal
vacatures dat in het schooljaar ontstond is de afgelopen 10 jaar in de CBS categorie
vo+mbo verdubbeld. Een trend die ook al bij onze vorige onderzoeken te zien was.
In het vo ontstonden in 2022 18.380 vacatures, waarvan twee derde voor leraren.
Hiermee werd in totaal naar 8.150 fte aan leraren gezocht.
Actuele tekorten
Voor het eerst is een landelijke uitvraag bij scholen uitgevoerd naar de actuele
lerarentekorten. Hierbij is niet alleen gevraagd naar vacatures die momenteel open
staan maar ook naar zogenaamde ‘verborgen vacatures’. Dit gaat om
lerarenvacatures die men uit nood op een andere dan de gewenste manier heeft
ingevuld. De meerderheid van de verborgen vacatures worden intern ingevuld, een
minderheid wordt via uitzendbureaus ’s en dergelijke ingevuld. Naast openstaande
en verborgen vacatures bij de reguliere banen voor leraren, wordt ook gevraagd
naar openstaande en verborgen vacatures bij vervangingen van langer dan 6
weken.
Als alle gegevens worden gecombineerd, is de schatting dat er momenteel een
lerarentekort is van 5,8% van de gemelde werkgelegenheid. Dit komt neer op 3.800
fte tekort. Hiervan is 2.100 fte het tekort voor openstaande en verborgen vacatures
voor reguliere lerarenbanen. Voor langdurige vervanging is dit totaal 700 fte.
Het totale landelijk gemiddelde tekort aan schoolleiding (directeuren en adjunctdirecteuren) bedraagt ongeveer 4,3% van de werkgelegenheid voor schoolleiding.
Dit vertaalt zich in een tekort aan schoolleiding van ongeveer 125 fte.
Als nader ingezoomd wordt op de vakken dan blijken daar grote verschillen tussen
te bestaan. De hoogste tekorten, van 10% van de werkgelegenheid, zijn te vinden
bij Techniek (avo), Informatica en Nederlands. Kort daarop volgen met 9% tekort
de beroepsgerichte vakken in het vmbo en het combinatievak Natuurkunde /
scheikunde. Alle andere vakken hebben een tekort van 7% of lager.
In geschatte aantallen tekorten in fte’s komt er een heel andere rangorde uit, waar
Nederlands met 710 fte tekort koploper is, gevolgd door wiskunde met 500 fte,
beroepsgerichte vakken in het vmbo met 350 fte en Engels met 270 fte tekort.
Informatica en techniek in het avo staan hier laag op de lijst, met respectievelijk 50
en 90 fte tekort.
Pagina 14 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Ook in het vo blijkt bij achtergrondanalyse de ‘weegfactor’ van de scholen een grote
rol te spelen. In deze door het CBS ontwikkelde maat wordt de mate van
complexiteit van de leerlingenpopulatie aangegeven. Hoe hoger de gemiddelde
score van de school, hoe hoger het verwachte tekort.
Verwachte tekorten
De ramingen voor toekomstige tekorten werden tot voor kort uitgevoerd met als
resultaat een tekort ‘bovenop het huidige tekort’. Aangezien het aantal onbevoegd
gegeven lessen nauwkeurig bekend is, is dit omgewerkt naar een starttekort voor
het vo. Met ingang van volgend jaar zullen de ramingen als starttekort het hiervoor
vermelde actuele tekort hebben. Voor de ramingen van dit jaar was dit gegeven te
laat bekend.
De verwachting bij de ramingen is dat het tekort de komende jaren na een kleine
daling een stijging laat zien, die na een periode van stabiliteit overgaat in een
grotere stijging. Een belangrijke reden voor de aanvankelijke daling en de beperkte
stijging die we zien is de leerling daling in het vo. Als we 5 jaar vooruit kijken zien
we in het vo voor 2028 een verwachting van 2.943 fte tekort, inclusief het
meegenomen starttekort van de onbevoegd gegeven lessen. Als de huidige raming
met die van vorig jaar wordt vergeleken, is het verschil dat er vooral de eerste jaren
hogere tekorten worden voorspeld. Dit is grotendeels het gevolg van een verbeterde
referentieraming van OCW voor de afgestudeerden in het hbo, wat een kleiner
aantal afgestudeerden van de lerarenopleidingen voor het vo oplevert.
Verschillen per vak
In het vo is in mindere mate sprake van regionale verschillen in de tekorten en
grote steden problematiek. Toch heeft het westen op termijn wel meer iets last van
de tekorten, omdat daar geen sprake zal zijn van een leerling daling, in de grote
steden zal er zelfs sprake zijn van een leerling stijging.
In het vo zijn de tekorten meer per vak verschillend. Een indeling van de
belangrijkste vakken:
•
Permanente tekortvakken: Nederlands, Duits, Frans, Informatica,
Natuurkunde, Scheikunde, Wiskunde en Klassieke Talen. (Het tekort van
Nederlands lijkt na 2027 procentueel wel af te nemen, maar omdat het een
omvangrijk vak is zal dit in aantallen toch een groot probleem blijven)
•

Vakken met een afnemend tekort: Engels, Aardrijkskunde, Economie en
Maatschappijleer.

•

Vakken met permanent lage tekorten: Biologie, Geschiedenis,
Levensbeschouwing, CKV, Kunstvakken, Gezondheidszorg en Welzijn,
Lichamelijke Opvoeding, Overige Vakken.

In het algemeen is de verwachting dat de komende jaren de problemen van de
tekortvakken toe zullen nemen, terwijl de andere vakken nauwelijks problemen op
zullen leveren.
Lerarenopleiding
De totale instroom in de tweedegraads lerarenopleiding op het hbo is de laatste
jaren teruggelopen, op een stijging in 2020 na die door corona werd veroorzaakt
(net als het hele hbo: meer vo diploma’s en vrijwel geen tussenjaren). Gezien de
spreiding van de tekorten is belangrijker hoe dit zich vertaalt naar de verschillende
vakken. De laatste jaren is bij alle tekortvakken een daling van de instroom te zien.
Pagina 15 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Het zorgwekkende is dat de instroom in de tekortvakken juist een relatief groot deel
van de totale daling in de instroom betreft.
Studenten van de lerarenopleiding die op scholen werken
Steeds meer studenten van de 2e graads HBO lerarenopleiding (die ook geen andere
lesbevoegdheid hebben) hebben tijdens de opleiding een dienstverband met de
school. In 2022 is dit opgelopen tot 5.900, 20% van het totale aantal studenten.
Het gaat hier relatief vaak om deeltijd studenten, maar 50% van hen volgt de
voltijd opleiding.
In het po hebben deze studenten meestal een aanstelling als
onderwijsondersteuner, maar in het vo heeft 82% van hen een aanstelling als leraar
(en 5% als Leraar in Opleiding).
Het gaat maar voor een deel om mensen die aan het eind van hun studie zitten.
59% is drie jaar of langer geleden aan de studie begonnen. 12% zit in het eerste
verblijfsjaar van de studie. Ook gaat het slechts in één op de zeven gevallen om
iemand die al op een school werkte en daarna met de pabo is begonnen. Één op de
acht is tegelijk aan de pabo en de studie begonnen en drie kwart was al met de
studie bezig toen men in het onderwijs ging werken.
Wat betreft aanstellingsomvang doet men iets voor het overige personeel onder,
met respectievelijk 0,6 fte en 0,8fte. Voor het vo geldt dat de grote steden
Rotterdam, Den Haag en Utrecht een bovengemiddeld aandeel studenten onder het
personeel hebben, Amsterdam en Almere niet. Ook zit Groningen en omgeving bij
de koplopers.
Lerarenlek in het vo?
In de publiciteit is geregeld te horen dat er in sprake zou zijn van een lerarenlek in
het vo, waarmee bedoeld wordt dat beginnende leraren vaak weer snel uit het
onderwijs verdwenen zijn. Als sec naar een uitstroomgegeven van DUO wordt
gekeken lijkt er een groot verloop: van de nieuwe leraren in het vo is na een jaar
20% niet meer in het bestand te vinden als leraar po. Maar hieronder vallen ook
mensen die een andere functie binnen het vo gaan vervullen en mensen die in het
po of mbo gaan werken. Tevens blijkt uit nadere analyses dat tussen de 37% en
48% van de ‘uitvallers’ in latere jaren weer terugkomt in po, vo of mbo, hetzij als
leraar hetzij in een andere functie (naarmate later gekeken wordt neemt dit
percentage toe).
Van 28% van de uitvallers weten we dat ze een studie volgen. Voor een kwart van
deze personen is dat een nieuwe studie. Voor het overige gaat het om mensen die
hun studie al eerder begonnen waren. Hierbij zitten dus ook studenten van de
lerarenopleiding uit de vorige paragraaf die een aanstelling in het onderwijs hadden.
Bij de ‘uitvallers’ gaat het vaak om mensen met een tijdelijk contract. Het is zeker
mogelijk dat een deel van hen de carrière in het onderwijs vervolgt met een volgend
tijdelijk contract via een uitzendbureau of een andere externe constructie. Deze
mensen kunnen dus nog in het onderwijs blijven werken zonder dat we dit zien,
aangezien dergelijke contracten niet in de administratie van DUO staan.
Als aan pas afgestudeerden, die als leraar vo werken, wordt gevraagd of zij op zoek
zijn naar een functie buiten het onderwijs beantwoordt maar 4% met ja en geeft
5% aan dat men zowel binnen als buiten het onderwijs zoekt.
Mobiliteit
De uitstroom van de totale groep leraren uit de onderwijssectoren (dus niet allen de
pas begonnen leraren van hiervoor) is al jaren vrij constant en ligt in het vo het
afgelopen jaar wel iets hoger dan daarvoor met 9%. Een belangrijk deel daarvan
wordt door personen van 60 jaar en ouder voor hun rekening genomen. Van deze
Pagina 16 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

groep verlaat jaarlijks 21% het onderwijs, waarschijnlijk grotendeels omdat zij met
pensioen gaan.
Ook voor het vo geldt dat er procentueel gezien weinig leraren overstappen naar
een andere onderwijssoort. Jaarlijks gaat dat om ongeveer 1,2% van de leraren,
waarvan ongeveer 60% naar het mbo gaat en 40% naar het po. Maar van beide
onderwijssoorten stappen ook weer leraren over naar het vo, wat het totale saldo in
aantal leraren ongeveer neutraal maakt.
De mobiliteit van leraren tussen scholen neemt in het vo het laatste jaar toe naar
5%. In het po zagen we dat de G5 jaarlijks per saldo leraren verliezen aan de
overige gemeenten. In het vo leverde de verhuizingen van school de G5 in het
verleden een overschot op, maar het afgelopen jaar voor het eerst een tekort van
126 leraren. Over de totale periode 2018-2022 komt dit neer op een overschot voor
de G5 van 53 leraren.
Jonge leraren
Pas afgestudeerde leraren krijgen de afgelopen jaren in grotere mate dan voorheen
een baan in het onderwijs, vaker een grote aanstelling en ook weer vaker (uitzicht
op) een vast contract. Allemaal passend bij een toenemend lerarentekort.
Zij-instroom
In het vo was jaren sprake van een zij-instroom in het beroep van maximaal 220
leraren per jaar. Dat is inmiddels flink toegenomen en in 2021 en 2022 boven de
350 gekomen. Voor 2023 kan nog geen getal van de instroom worden gegeven,
aangezien aanvragen vaak in een later kalenderjaar worden gedaan. Maar afgaand
op de aanvragen voor subsidie dit kalenderjaar is deze groei bestendigd. Zijinstromers in het beroep zijn vaker te vinden in de tekortvakken.
Onbevoegd gegeven lessen
Het percentage onbevoegd gegeven lessen is de laatste jaren gestaag gedaald.
Alleen in het laatste jaar is te zien dat de onbevoegdheid overal hoger ligt dan het
vorige jaar, al is het nog steeds duidelijk lager dan de vroegere jaren. Momenteel
gaat het om 4,0% van de lessen die onbevoegd worden gegeven. Zoals elk jaar is
dit percentage in het vmbo iets hoger en bij het vwo en de havo wat lager, met als
tussencategorie de ‘combinatieklassen’, wat veelal brugklassen zijn.
Het percentage bevoegd gegeven lessen is licht gedaald en staat nu op 86%, De
derde onderscheiden categorie, benoembaar gegeven lessen, wordt gegeven door
leraren die (nog) niet de bevoegdheid hebben deze lessen te geven maar dat wel
mogen doen, bijvoorbeeld omdat zij daarvoor in opleiding zijn. Dit percentage is
gestegen naar 10%. Ongetwijfeld zullen hierbij ook de aantallen studenten van de
lerarenopleiding die een aanstelling als leraar hebben een rol spelen.
De hoogste percentages onbevoegd gegeven lesuren zijn te vinden bij Techniek, het
combinatie vak Natuurkunde/Scheikunde, Maatschappijleer, Wiskunde en
Nederlands. Overigens gaat het bij het merendeel van de onbevoegd gegeven
lessen om iemand die wel een lesbevoegdheid heeft, maar dan in een ander vak,
een andere graad of een andere onderwijssoort.
In het vmbo zijn er ook beroepsgerichte vakken. Daarvoor is gemiddeld een wat
hoger percentage onbevoegd gegeven lessen te zien. Bij deze vakken dient bedacht
te worden dat ze landelijk gezien vaak een relatief kleine omvang hebben, wat het

Pagina 17 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

vinden van een docent met een specifieke bevoegdheid voor dit vak kan
bemoeilijken
Arbeidsomstandigheden
Over dit onderwerp zijn gegevens opgenomen uit de Nationale Enquête
Arbeidsomstandigheden, waarbij extra vragenlijsten zijn uitgezet om uitspraken
over het po en vo te kunnen doen.
Voor de behandelde arbeidsvoorwaarden geldt dat vo leraren en directeuren in grote
meerderheid tevreden. Men is vaak wel iets minder positief dan de po leraren en
directeuren. De leraren en directeuren in het vo zijn doorgaans iets vaker tevreden
dan de werknemers in de rest van Nederland.
Een punt waarop de leraren en directeuren wat negatiever scoren dan de overige
sectoren is de werkdruk. 42% van de leraren in het vo vindt dat men vaak extra
hard moet werken, in heel Nederland geldt dat voor 27% van de werknemers. Ook
vindt 60% dat men vaak heel veel werk moet doen, wat voor heel Nederland maar
voor 42% geldt.
78% van de leraren en directeuren in het vo is, alles bij elkaar genomen, tevreden
met de baan. Dit is hetzelfde percentage als voor heel Nederland.

Pagina 18 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Samenvatting middelbaar beroepsonderwijs

Algemeen
In deze rapportage worden de belangrijkste, meest actuele cijfers over leraren en
hun arbeidsmarkt op een rij gezet. De belangrijkste resultaten uit deze rapportage
ook terug te vinden op onze website
https://www.ocwincijfers.nl/themas/arbeidsmarkt-en-leraren.
In studiejaar 2022/2023 werd er door 35 duizend docenten voor 28 duizend fte in
het mbo gewerkt. Het aantal fte leraren dat vorig jaar met 1200 was gestegen is nu
met 400 afgenomen.
Kenmerken van de docenten en de baan
De gemiddelde leeftijd van docenten in het mbo vertoont de laatste jaren een
duidelijk dalende lijn en ligt nu in het mbo op 45,8 jaar. De gemiddelde leeftijd van
de mbo-docent is ongeveer 2 jaar hoger dan die in het po en vo omdat docenten
vaker op latere leeftijd in het mbo komen werken. 27% van de mbo-docenten is
tussen 55 en 65 jaar oud, 3% is 65 jaar of ouder.
In het mbo werkt 6% van de docenten in een deeltijdbaan kleiner dan 0,5 fte. 41%
werkt in een fulltimebaan van meer dan 0,8 fte. De gemiddelde werktijd factor is
0,80.
Van de docenten heeft 78% een vast contract. Nieuwe docenten krijgen geregeld
eerst een tijdelijk contract. Een meerderheid van deze contracten wordt afgesloten
met de belofte dat men uitzicht op vast werk heeft.
Een docent in het mbo verdient tussen de € 4.030 en € 7.610 bruto per maand. Dat
is inclusief onder andere vakantiegeld en een eindejaarsuitkering. De gemiddelde
beloning is € 6.000 bruto per maand.
Ontwikkeling personeelsaantallen
De afgelopen tien jaar is het aantal BBL studenten met 3% gedaald, het aantal BOL
studenten met 13% gestegen en het aantal instellingen met 16% gedaald. In
dezelfde tijd is het aantal fte docenten met 16% toegenomen, het aantal fte directie
met 13% en het aantal fte ondersteunend personeel is met 24% gestegen. Zoals
hiervoor bij po en vo reeds vermeld, maakt het voor de trends wel uit over welke
periode vergeleken wordt.
Gepensioneerden in het mbo
In het mbo wordt 118 fte vervuld door mensen die de pensioengerechtigde leeftijd
hebben bereikt. Het gaat hierbij om 373 personen. Een ruime meerderheid van deze
mensen is docent. Na het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd wordt
meestal de aanstellingsomvang verkleind en krijgt men een tijdelijk contract bij
dezelfde werkgever en voor dezelfde functie.
Personeel niet in loondienst
In het mbo wordt 7% van het personeelsbudget besteed aan personeel dat niet in
loondienst is. Dit percentage is hetzelfde als vorig jaar. In het mbo is overigens
hierbij geregeld sprake van mensen die deels in het bedrijfsleven werken en als
hybride docent gedetacheerd zijn bij de opleiding.
Pagina 19 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Vacatures
Vacatures worden met ingang van dit jaar gebaseerd op CBS cijfers. Het aantal
vacatures dat in het schooljaar ontstond is de afgelopen 10 jaar in de CBS categorie
‘vo+mbo’ verdubbeld. Een trend die ook al bij onze vorige onderzoeken te zien was.
In het mbo ontstonden in 2022 5.530 vacatures, waarvan 43% voor docenten.
Hiermee werd in totaal naar 1.750 fte aan docenten gezocht. De top 5 van meest
gezochte vakken in de vacatures:
-

Nederlands (300)
Gezondheidszorg en welzijn (230)
Economie en handel (210)
Metaal, elektro en overige materiaaltechnieken (170)
Wiskunde (150)

Ramingen
Ramingen voor toekomstige tekorten zijn voor het mbo lastiger te maken. Deels
heeft dat te maken met het open karakter van de arbeidsmarkt voor docenten in het
mbo, waarbij veel mensen vanuit het bedrijfsleven worden aangetrokken. Daarnaast
zijn er geen bestanden beschikbaar met de lessen die docenten geven, waardoor
een uitsplitsing van gegevens naar vakken niet mogelijk is. Het mbo kent überhaupt
geen landelijk vastgestelde vakkenstructuur maar een kwalificatiestructuur. Door de
leeftijdsverdeling van docenten in het mbo worden de komende jaren veel
pensioneringen verwacht waardoor nieuw personeel nodig is. Vooralsnog ziet het er
naar uit dat het mbo kan voorzien in de benodigde docenten, mede omdat op
termijn de studenten aantallen zullen dalen.
Wel zullen voor vakken waarvoor de tekorten toenemen in het vo ook in het mbo
problemen worden ervaren (Nederlands, Informatica), alsmede voor specialistische
technische vakken waarvoor ook op de reguliere arbeidsmarkt grote tekorten
ontstaan. In het mbo is minder sprake van een toename van het tekort als gevolg
van extra toegekende middelen. Het mbo kent in tegenstelling tot het funderend
onderwijs geen specifieke werkdrukmiddelen of andere grote investeringen in
personeel.
Dat deze toename er niet zal zijn is geen reden om aan te nemen dat er geen
tekorten in het mbo zijn, Komend voorjaar wordt dan ook een pilot uitgevoerd om te
kijken of er de komende jaren ook een zinvolle uitvraag naar tekorten in het mbo
plaats kan vinden.
Zij-instroom in het beroep
Het aantal zij-instromers in het beroep docent in het mbo is zowel dit jaar als vorig
jaar op een hoger niveau dan de periode daarvoor. Het mbo heeft in absolute zin de
meeste zij-instromers, terwijl in totale omvang van docenten de populatie in het
mbo veel kleiner is dan de leraren in het po en het vo. In 2022 is aan 900 zijinstromers de zij-instroomsubsidie toegekend. Voor 2023 kan nog geen getal van de
instroom worden gegeven, aangezien aanvragen vaak in een later kalenderjaar
worden gedaan. Maar het aantal aanvragen in 2023 is hoger dan ooit tevoren.
Jonge leraren
Ook in het mbo zijn de vaste aanstellingen voor net afgestudeerden van de
lerarenopleiding toegenomen. In totaal is het aandeel (met uitzicht op) vast contract
bij de aanstelling van pas afgestudeerden van de lerarenopleiding tussen 2018 en
2023 gestegen van 79% naar 88%. De overige 12% bestaat voornamelijk uit
tijdelijke aanstellingen zonder uitzicht op vast, met een klein deel flexibele
contracten.
Pagina 20 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Mobiliteit
In het mbo is het verloop van personeel het hoogste van de drie onderwijssoorten.
Nadat dit enkele jaren rond de 9% lag is het nu gestegen naar 11%, Echter, als
naar leeftijd wordt uitgesplitst verschilt het mbo niet zo veel meer van met name
het vo. De reden voor de totale hoge uitstroom is dat er in het mbo relatief veel 60plussers werken. Deze groep heeft veruit de hoogste uitstroom, wat met pensioen
te maken zal hebben.
Als we naar de mobiliteit kijken zien we dat ongeveer 1,5% van de mbo-docenten
jaarlijks overstapt naar een andere onderwijssoort, voornamelijk het vo. Er gaan de
laatste vier jaar gemiddeld 374 docenten per jaar naar het vo, maar jaarlijks komen
gemiddeld 489 leraren uit het vo in het mbo werken, wat dus een netto winst
oplevert. Tussen het mbo en het po liggen de overstapcijfers nog lager, zo’n 206
docenten uit het po stappen jaarlijks over naar het mbo en zo’n 91 leraren maken
de omgekeerde overstap. Daarmee ontvangt het mbo van beide sectoren in totaal
jaarlijks netto 230 docenten meer dan men er kwijtraakt.
Overstappen naar een andere instelling binnen de sector komt binnen het mbo veel
minder voor dan bij de andere sectoren. Bij het mbo gaat dit jaarlijks om 1,6% van
de docenten (tegen in 2022 5% in het vo en het po).

Pagina 21 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Inleiding en leeswijzer

De Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren bevat de meest actuele gegevens rond
de arbeidsmarkt voor leraren in het primair onderwijs (po), voortgezet onderwijs
(vo) en middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Scholen en hun besturen zijn
weliswaar verantwoordelijk voor het aantrekken van leraren om het onderwijs te
geven, OCW voelt zich ook verantwoordelijk voor de arbeidsmarkt voor leraren als
geheel. Niet voor niets worden er op dit gebied door het ministerie in nauwe
samenspraak met alle betrokkenen in de betreffende onderwijssectoren en met
grote gemeenten veel beleidsinspanningen gepleegd. Over deze beleidsinspanningen
gaat de Trendrapportage nadrukkelijk niet: hiervoor wordt verwezen naar de
Lerarenbrief waar deze rapportage een bijlage bij is.
In deze trendrapportage presenteert het Ministerie van OCW een feitelijk en
cijfermatig overzicht over de arbeidsmarkt van leraren. Deels is dit een
samenvatting van relevante gegevens uit enkele in opdracht van OCW uitgevoerde
monitor-onderzoeken die tegelijk hiermee verschijnen. Daarnaast worden
verschillende analyses getoond die op DUO gegevens zijn uitgevoerd en worden
actuele cijfers uit andere bronnen opgenomen.
Geregeld zullen gegevens van het mbo niet voorkomen of in mindere mate
gedetailleerd zijn. Dat heeft simpelweg te maken met de beschikbaarheid van deze
gegevens. Er is voor het mbo geen landelijk ‘lessenoverzicht’ zoals in het vo: het
mbo kent überhaupt geen landelijk vastgestelde vakkenstructuur maar een
kwalificatiestructuur. En het mbo heeft ook een bredere arbeidsmarkt voor docenten
dan het po en vo. Wel is het de bedoeling met ingang van volgend jaar inzicht in de
actuele tekorten te geven.
Urgentie van het monitoren
Het ministerie van OCW laat verschillende monitor-onderzoeken uitvoeren om een
vinger aan de pols te houden op het gebied van de arbeidsmarkt voor leraren.
Daarnaast monitort OCW ook zelf de stand van zaken rondom de arbeidsmarkt voor
leraren aan de hand van beschikbaar cijfermateriaal. De naam Trendrapportage
betekent ook dat de meest recente cijfers in perspectief worden gezet en worden
vergeleken met afgelopen jaren om eventuele ontwikkelingen op het spoor te
komen. Deze ontwikkelingen kunnen aangeven in hoeverre bestaand beleid werkt,
maar ook aanleiding zijn om het beleid bij te sturen of nieuw beleid te ontwikkelen.
De rapportage is bedoeld om de Tweede Kamer te informeren over de belangrijkste
ontwikkelingen, maar daarnaast ook als naslagwerk voor het onderwijsveld en
andere belangstellenden die de gegevens van de verschillende rapporten en
analyses hier in handzaam formaat kunnen lezen. Veel cijfers hebben een jaarcyclus
en zullen daarom nog enige tijd de meest actuele gegevens beschikbaar zijn. Waar
dat niet zo is wordt verwezen naar de website www.OCWinCijfers.nl waarop door
OCW, in samenwerking met DUO en het CBS, de meest actuele cijfers worden
bijgehouden over onder andere de arbeidsmarkt voor leraren.
Uitgangspunt bij het opstellen van gegevens
Om scholen en leraren zo veel mogelijk te ontlasten wordt voornamelijk gewerkt
met registerdata en openbare bronnen. Waar dit niet mogelijk was, is op zo efficiënt
mogelijke wijze gegevens verzameld via internet-bevragingen.
Pagina 22 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Naast het voorkomen van bevragingslast hebben registerdata als groot voordeel dat
er geen sprake is van non-respons die de resultaten minder betrouwbaar kan
maken. Een nadeel is dat registerdata per definitie enige tijd achterlopen op de
actualiteit, waardoor de meeste gegevens over afgelopen schooljaar gaan.
Leeswijzer
In het eerste hoofdstuk worden de feitelijke gegevens over personeelsaantallen
en achtergrondgegevens van de aanstellingen van leraren weergegeven,
gebaseerd op gegevens uit de personeelsbestanden waar DUO over beschikt.
Hoofdstuk twee sluit daarop aan met analyses in de ontwikkelingen van de
aantallen personeel en leerlingen over een periode van 10 jaar en over een
periode van meer dan 25 jaar.
In hoofdstuk drie kunnen, op basis van een uitvraag van DUO bij de scholen, voor
de tweede maal gedetailleerde gegevens worden gegeven over de bestedingen van
scholen in het po en vo aan personeel dat niet bij de school in loondienst is.
Hoofdstuk vier behandelt het onderzoek naar vacatures dat het CBS uitvoert, vanaf
dit jaar in de sector onderwijs uitgebreid door een financiële bijdrage van OCW. De
Kwartaalenquête Vacatures en Ziekteverzuim (KVZ) wordt onder scholen in het po,
vo en mbo uitgezet. Deze gegevens worden gekoppeld en aangevuld met vacatures
van internet.
Hoofdstuk vijf levert inzichten in actuele tekorten in het primair onderwijs. De
basis hiervoor vormt een landelijke uitvraag bij de schoolbesturen. Het gaat hier om
actuele gegevens van oktober 2023. Naast een landelijk beeld worden hier de
gegevens van de grote steden en de rest van Nederland apart gerapporteerd.
Hoofdstuk zes bevat de première van de actuele tekorten in het voortgezet
onderwijs. De basis hiervoor vormt de eerste landelijke uitvraag bij de schoen en
besturen. Het gaat hier eveneens om actuele gegevens van oktober 2023. Naast
een landelijk beeld worden hier de gegevens ook op vak niveau gepresenteerd.
In hoofdstuk zeven worden de jaarlijkse arbeidsmarktramingen van Centerdata
behandeld. Hier wordt voor de onderwijssectoren voorspeld hoe het lerarentekort
zich gaat ontwikkelen en waar de meeste problemen worden verwacht.
Hoofdstuk acht laat zien wat de ontwikkelingen zijn bij de lerarenopleidingen. Aan
de hand van DUO gegevens wordt gekeken naar aantallen diploma’s, instroom in de
opleiding en doorstroom op de opleiding.
In hoofdstuk negen komen de jonge leraren aan bod. Voornamelijk aan de hand
van de Loopbaanmonitor van Centerdata en MOOZ wordt inzicht gegeven in de
ontwikkelingen van recent afgestudeerden van de lerarenopleiding op de
onderwijsarbeidsmarkt. Ook worden hier gegevens weergegeven over de uitval van
jonge leraren op basis van de DUO-bestanden. Tevens wordt hierbij ingegaan op
wat in discussies het lerarenlek is gaan heten.
In hoofdstuk tien een nieuw thema: studenten van lerarenopleidingen die in het
onderwijs werken. Gekeken wordt naar de aantallen, hun aanstellingen en wat
voor functie zij vervullen.

Pagina 23 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk elf behandelt een fenomeen dat in de publiciteit geregeld wordt
benoemd: het lerarenlek. Is het inderdaad zo dat veel nieuwe leraren weer snel
het onderwijs verlaten? Met cijfers uit de DUO-bestanden wordt aangetoond dat de
werkelijkheid een stuk genuanceerder is.
In hoofdstuk twaalf wordt aandacht besteed aan de mobiliteit van leraren. Met
gebruikmaking van DUO gegevens wordt nagegaan in welke mate leraren
overstappen naar andere onderwijssoorten en hoe vaak ze overstappen naar een
andere school. Hierbij wordt ook nagegaan wat dit voor de G5 betekent. Ook wordt
gekeken naar de uitstroom van leraren uit het onderwijs.
In hoofdstuk dertien worden de zij-instromers in het beroep van leraar
geanalyseerd. Uitgangspunt hiervoor is de aanvraag van subsidie voor zij-instroom
door de werkgevers van de zij-instromer, het schoolbestuur of de mbo-instelling,
gekoppeld aan andere bij DUO beschikbare gegevens. Daarnaast worden enkele
gegevens gepresenteerd uit de Loopbaanmonitor op basis van een enquête onder de
zij-instromers.
Hoofdstuk veertien bevat een bespreking van de tekorten in het po en het vo op
basis van een combinatie van gegevens uit eerdere hoofdstukken. Ook wordt
ingegaan op de vraag hoe de tekorten kunnen toenemen terwijl er meer leraren in
het onderwijs werken.
De mate waarin lessen in het po en het vo bevoegd worden gegeven wordt in
hoofdstuk vijftien behandeld. Voor het vo is daar ook te vinden wat de omvang van
de verschillende vakken is. Voor het mbo zijn hierover geen gegevens beschikbaar.
In hoofdstuk zestien wordt in deze Trendrapportage een selectie getoond van
gegevens voor po en vo uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van
TNO en CBS.
Als laatste nieuw materiaal zijn in hoofdstuk zeventien enkele zaken opgenomen die
jaarlijks aan de Tweede Kamer worden gemeld. Het gaat daarbij om uitkeringen
voor werkloosheid en arbeidsongeschiktheid, het ziekteverzuim, de stand van
zaken van geldende cao’s en een overzicht van de stand van zaken van de functieen salarismix.
In hoofdstuk achttien is een verantwoording opgenomen over de gebruikte
gegevens in deze rapportage.
Hoofdstuk negentien bevat een begrippenlijst van gebruikte termen en
afkortingen.
Het rapport wordt afgesloten met een bijlage waar in tabelvorm de cijfers staan
voor grafieken waar deze cijfers niet in worden gepresenteerd.
Rapporten
De onderzoeksrapporten waar de Trendrapportage op is gebaseerd (naast eigen
analyses van DUO gegevens) zijn te vinden op de website www.rijksoverheid.nl.

Pagina 24 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

1

Ontwikkelingen in de werkgelegenheid per sector

In het afgelopen schooljaar 2021/22 waren de sectoren primair onderwijs (po),
voortgezet onderwijs (vo) en middelbaar beroepsonderwijs (mbo) gezamenlijk
werkgever voor in totaal 272 duizend fte4 waarvan 181 duizend fte aan leraren.
Twee kanttekeningen hierbij:
•
•

1.1

Het gaat om de gegevens van werkzame personen exclusief vervangers
(omdat er anders een dubbeltelling voor de werkgelegenheid plaats zou
vinden).
De gegevens zijn aan DUO verstrekt uit de salarissystemen van de scholen.
Dit betekent dat gegevens over payrollers, uitzendkrachten, andere
ingeleende krachten en zzp’ers ontbreken, aangezien deze op een andere
manier betaald worden. Zie hiervoor hoofdstuk 3.

Werkgelegenheid en leerling-leraar ratio
In de onderstaande tabel wordt weergegeven hoeveel fte (=voltijdseenheden) de
instellingen in het po, vo en mbo de afgelopen drie jaar in dienst hadden voor de
verschillende functies.
Tabel 1.1 FTE onderwijsgevend personeel werkzaam in de sectoren schooljaren
2020/21, 2021/22 en 2022/2023 peildatum 1 oktober 2022 (Bron: DUO)
X
1.000
fte
PO

Directie

Onderwijsgevend
personeel

Onderwijsondersteunend
personeel

Leraren
in
opleiding

Onbekend

Totaal

2020
2021
2022

7,9
7,9
8,0

92,7
93,4
92,6

27,8
31,8
35,0

0,4
0,5
0,5

0,0
0,0
0,0

128,8
133,6
136,1

2,7
2,7
2,6

59,3
60,8
60,9

21,1
22,3
23,0

0,2
0,2
0,2

0,1
0,1
0,2

83,4
86,1
86,9

1,0
0,9
0,9

27,0
28,2
27,8

18,4
19,6
19,6

0,2
0,2
0,2

0,7
0,1
0,1

47,3
49,0
48,6

VO

2020
2021
2022
MBO

2020
2021
2022

In het po, dat bestaat uit het (speciaal) basisonderwijs en (voortgezet) speciaal
onderwijs, is na de lichte toename van fte onderwijsgevend personeel van vorig jaar
het aantal fte weer vrijwel terug op het niveau van 2 jaar geleden. Tevens is nog
steeds een constante en forse toename van het ondersteunend personeel te zien.
De stijgingen zijn toe te wijzen aan de gelden die scholen toegekend hebben
gekregen voor de bestrijding van de werkdruk bij leraren en het geld van het
Nationaal Programma Onderwijs (NPO-gelden) om de corona achterstanden weg te
werken. De trend van een afname van directiefuncties blijft zich doorzetten.
In het vo is dezelfde ontwikkeling te zien. Een stijging van leraren vorig jaar en nu
een stabilisatie plus een voortdurende stijging van de fte ondersteunend personeel.
Ook hier kan worden verwezen naar de werkdrukgelden en de NPO-gelden.
Fte=full time equivalent, oftewel voltijds eenheid. 1 fte is het aantal uur dat een volledige baan beslaat. Door in fte
te rekenen wordt de hoeveelheid gewerkte uren weergegeven, onafhankelijk van het feit of mensen die deze uren
werken deeltijdbanen hebben.
4

Pagina 25 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

In het mbo is na een toename van onderwijsgevend personeel vorig jaar nu een
lichte daling te zien. Het onderwijsondersteunend personeel nam in omvang vorig
jaar toe en is dit jaar gestabiliseerd.
Overigens hebben de lerarenaantallen natuurlijk ook rechtstreeks te maken met de
aantallen leerlingen. In het po en vo is daar al jaren sprake van een daling. In het
mbo speelt dat er een verschuiving is van BOL naar BBL studenten, die doorgaans
dag per week les krijgen.

1.2

Leraren, deeltijd en aandeel vrouwen en mannen
De personeelssterkte in het onderwijs is ook uit te drukken in het aantal personen
dat de bovengenoemde fte’s invult. Dat levert voor afgelopen schooljaar de
volgende resultaten op van personen in loondienst:
Tabel 1.3 Personen werkzaam in de sectoren po, vo en mbo, schooljaar 2022/23
peildatum 1 oktober 2022 (Bron: DUO)
X 1.000 personen
Directie
Onderwijsgevend personeel
Onderwijsondersteunend personeel
(OOP/OBP)
Leraren in opleiding (LIO)
Onbekend
Totaal

PO
8,9
128,1
52,7

VO
2,7
76,8
30,5

MBO
1
34,8
24,6

Totaal
12,6
239,7
107,8

0,9
8,9
190,6

0,4
2,7
110,4

0,3
1
60,7

1,6
12,6
361,7

In het onderwijs is er relatief vaak sprake van deeltijdwerk. De 181 duizend fte aan
onderwijsgevend personeel in de drie sectoren wordt door 240 duizend mensen
ingevuld.

Pagina 26 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 1.1 Deeltijdfactor van leraren in de sectoren per 1 oktober 2022 (Bron: DUO)

Om de indeling in fte iets tastbaarder te maken: het gaat hier respectievelijk om
gemiddeld 1-2, 3, 4 of 5 dagen per week.
In het po werkt momenteel ruim één op de drie leraren in voltijd, drie op de tien
leraren zo’n 0,7 tot en met 0,8 fte en vier op de tien leraren werkt minder dan 0,7
fte. In het vo en het mbo liggen de percentages wat anders, met duidelijk meer
mensen die een grotere aanstelling hebben en minder mensen die een aanstelling
kleiner dan 0,7 fte hebben. De groep 0,7 t/m 0.8 fte is in het onderwijs overal
ongeveer even groot. In zowel het po, vo als mbo zien we dat het aantal voltijders
relatief afneemt met zo’n vijf à zes procentpunt tussen 2017 en 2022.
In de volgende grafiek de gemiddelde aanstellingsomvang van de leraren in de
laatste 10 jaar.

Pagina 27 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 1.2 Gemiddelde omvang aanstelling leraren in fte per onderwijssoort op 1
oktober 2013-2022 (Bron: DUO)

In bovenstaande grafiek is ter wille van de leesbaarheid bij de schaal alles onder de
0,70 weggelaten. Daardoor worden de verschillen tussen de jaren sterk uitvergroot,
terwijl het in feite om marginale veranderingen gaat. De algehele trend is dat,
ondanks een stijging bij alle onderwijssoorten in het vorige jaar, de deeltijdfactor in
het po en vo over de afgelopen 10 jaar is afgenomen en die in het mbo licht is
gestegen.
Voor het po en vo is in een belangrijk deel van de verklaring dat de uitstroom voor
een groot deel uit pensioen bestaat, waaronder zich relatief veel mannen met grote
aanstellingen bevinden. Bij de instroom bevindt zich een hoger percentage vrouwen,
die gemiddeld een kleinere aanstelling hebben dan mannen.
Onderstaand een overzicht van de aandelen mannen en vrouwen bij de leraren door
de jaren heen.

Pagina 28 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 1.3 Aandeel vrouwen en mannen onder de leraren in de onderwijssoorten,
jaren 2013, 2018 en 2022 (Bron: DUO)

In het po is al jaren sprake van een forse oververtegenwoordiging van vrouwen in
het lerarenberoep. In het vo en het mbo is pas in de laatste 10 jaar sprake van een
meerderheid van vrouwen, die nog steeds aan het toenemen is.
In het onderwijs is een weerslag te zien van wat de Nederlandse arbeidsmarkt van
veel Westerse landen onderscheidt: er is een relatief hoge arbeidsparticipatie van
vrouwen, maar een relatief laag aantal uur dat deze vrouwen per week werken.
Onderstaand de gemiddelde fte’s van mannen en vrouwen in 2013 en 2022.
Figuur 1.4 Gemiddelde fte mannen en vrouwen voor leraren po, vo mbo in 2013 en
2022 (Bron: DUO)

Pagina 29 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Bij alle drie de onderwijssoorten is duidelijk te zien dat mannen gemiddeld een
hoger aantal fte vervullen dan vrouwen, in het po is het verschil het grootst. De
gemiddelde fte van de mannen komt over de onderwijssoorten vrij goed overeen,
net als dat van de vrouwen.
De vergelijking met 10 jaar geleden laat ook zien dat de gemiddelde fte van
mannen licht aan het dalen is. Het gemiddelde aantal fte voor vrouwen is gelijk
gebleven, met uitzondering van een lichte stijging in het mbo.
1.3

Leeftijd leraren
De afgelopen jaren is vaak gesproken over de vergrijzing van de Nederlandse
beroepsbevolking. Voor de Nederlandse beroepsbevolking in zijn algemeen geldt dat
de gemiddelde leeftijd al jaren aan het toenemen is en momenteel op 42 jaar ligt5.
Onderstaand de gemiddelde leeftijd van leraren in de afgelopen jaren
Figuur 1.5 Gemiddelde leeftijd in jaren van leraren po, vo en mbo per 1 oktober,
2013 tot en met 2022 (Bron: DUO)

Voor het onderwijs geldt nog steeds de conclusie dat de gemiddelde leeftijd van
leraren hoger ligt dan de gemiddelde leeftijd van de beroepsbevolking, al hebben vo
en mbo deze leeftijd vrijwel bereikt. De cijfers van de meest recente jaren laten zien
dat bij alle drie de onderwijssoorten de vergrijzing al jaren is omgezet in een daling
van de gemiddelde leeftijd. Om na te gaan in hoeverre het onderwijs de komende
tijd rekening moet houden met pensionering van leraren is de verdeling van leraren
over verschillende leeftijdsgroepen van belang.
Onderstaand deze verdeling voor de drie onderwijssoorten in het schooljaar
2022/2023.

5

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2019/25/de-gemiddelde-leeftijd-van-de-werkzame-beroepsbevolking
Pagina 30 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 1.6 Verdeling over leeftijdsgroepen leraren po, vo en mbo schooljaar
2022/2023 (Bron: DUO)

Voor alle drie de onderwijssoorten geldt dat er een aanzienlijke groep van 55plussers aanwezig is. Voor het po, vo en mbo is dat respectievelijk 21%, 23% en
30% van de leraren.
Met de vereenvoudiging van de bekostiging po6 is de bekostigingsindicator Gewogen
Gemiddelde Leeftijd (GGL) afgeschaft. Met de GGL werd bij de personele
bekostiging rekening gehouden met de leeftijd van docenten. Door de GGL kregen
po scholen met een oud lerarenbestand relatief meer bekostiging dan scholen waar
de gemiddelde leeftijd lager ligt. De vereenvoudiging van de bekostiging po wordt
vanaf kalenderjaar 2023 toegepast. Vanaf dan heeft de leeftijd van de docenten,
behoudens de overgangsregeling, geen invloed meer op de hoogte van de
bekostiging. In onderstaande tabel is te zien wat de in- en uitstroom is per
leeftijdscohort7.
Tabel 1.4 De in- en uitstroom van leraren in fte in het primair onderwijs naar
leeftijdsgroep (Bron: DUO)
Leeftijdsgroep

< 30 jaar

Uitstroom

Instroom

Saldo in-

fte 2021

fte 2022

Saldo in

in fte

in fte

en

in beide

in beide

beide

uitstroom

jaren

jaren

jaren

aanwezig

aanwezig

aanwezig

753

1.739

986

16.405

14.962

-1.444

30 tot 40 jaar

1.015

945

-70

25.394

24.919

-474

40 tot 50 jaar

806

739

-67

20.736

21.492

756

50 tot 60 jaar

636

419

-216

16.787

16.691

-96

60 jaar +

1.876

218

-1.658

8.309

9.729

1.421

Totaal

5.086

4.061

-1.025

87.631

87.794

163

Stb. 2021, 171.
Naar aanleiding van de motie van het lid Rog c.s. (Kamerstukken II, 2018/19, 31 293, nr. 456) wordt in de
Trendrapportage jaarlijks de leeftijdssamenstelling van het personeel in het po gepresenteerd.
6
7

Pagina 31 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

In de tabel is te zien dat er bij docenten van 60 jaar en ouder relatief veel uitstroom
is, maar dat is vanwege pensionering logisch. De komende jaren zal hier de
ontwikkeling van leeftijdssamenstelling van de docenten worden gevolgd om
mogelijke gevolgen van het afschaffen van de GGL te monitoren. Voor nu is te zien
dat de groep ‘50-60 jaar’ licht gedaald is en de groep ‘60 jaar en ouder’ in omvang
duidelijk is toegenomen.
Onderstaand de ontwikkeling van de leeftijdsverdeling over de afgelopen jaren voor
alle drie de onderwijssoorten.
Figuur 1.7 Verdeling over leeftijdsgroepen leraren po, schooljaren 2013/2014 t/m
2022/2023 (Bron: DUO)

In het po is te zien dat de afgelopen jaren het aandeel van de groep 45-55 jaar
aanzienlijk kleiner is geworden, terwijl de groep 35-45 jaar het meeste is gegroeid.
Ondanks de afname van de gemiddelde leeftijd blijft daarmee de groep 55-plussers
die de komende 12 jaar met pensioen zal gaan omvangrijk.
Onderstaand de leeftijdsverdeling voor het vo.

Pagina 32 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 1.8 Verdeling over leeftijdsgroepen leraren vo schooljaren 2013/2014 t/m
2022/2023 (Bron: DUO)

De ontwikkeling in het vo is vergelijkbaar met die in het po: de groep beneden de
45 is in omvang toegenomen, maar de groep die de komende 12 jaar met pensioen
zal gaan is nog steeds groot.
Figuur 1.9 Verdeling over leeftijdsgroepen leraren mbo schooljaren 2013/2014 t/m
2022/2023 (Bron: DUO)

Het mbo heeft de afgelopen jaren een flinke aanwas gekregen in de leeftijdsgroep
25-35 jaar en ook de groep 35-45 jaar is wat gegroeid. De groep 45-55 jaar beslaat
een flink minder deel van het personeel. Het aandeel van de groep 55-plussers is de
laatste jaren tevens gedaald. Maar in vergelijking met de andere onderwijssoorten is
deze groep wel vrij omvangrijk.
Pagina 33 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Op de in alle onderwijssoorten in omvang toenemende groep boven de 65 wordt in
het volgende hoofdstuk teruggekomen.
1.4

Vaste en tijdelijke contracten
In onderstaande grafiek is weergegeven in welke mate leraren in de
onderwijssoorten een vast contract hebben.
Figuur 1.10 Percentage vast contract leraren po, vo en mbo per 1 oktober, 2013 tot
en met 2022. (Bron: DUO)

Het aandeel leraren met een vast contract is in alle drie de onderwijssoorten in de
periode 2013-2022 afgenomen. In het po bedraagt daardoor de totale afname van
vaste contracten over deze 10 jaar 4% (van 93% vast naar 89% vast), waarbij er
sinds 2018 een stabilisatie lijkt te zijn. In het vo was er oorspronkelijk niet zo veel
ontwikkeling maar is het aandeel vaste contracten juist sinds 2020 gedaald
waardoor het over de hele periode met 6% is afgenomen. In het mbo is een
constant dalende tendens te zien die uiteindelijk leidt tot de grootste daling, een
afname van de vaste contracten met 10%.
Op het eerste gezicht zou de conclusie kunnen zijn dat hier sprake kan zijn van een
verslechtering van de arbeidsvoorwaarden. Echter, er zijn achterliggende redenen
om deze afname in ieder geval deels te verklaren. De sectoren hebben de afgelopen
jaren te maken gehad met veel pensioneringen, waardoor er nieuwe mensen
moesten worden aangenomen. Net als in veel andere sectoren krijgen nieuwe
mensen vaak een jaarcontract met uitzicht op een vaste aanstelling. Mede daarom
is het percentage vaste contracten teruggelopen.
Een andere belangrijke verklaring in het po en vo is de stijging van de
werkgelegenheid, door extra middelen die scholen de afgelopen twee jaar hebben
ontvangen. Met name de werkdrukmiddelen en het NPO hebben scholen in staat
gesteld meer personeel aan te trekken. Mede daardoor is het percentage vaste
contracten teruggelopen. Dit heeft ook te maken met het tijdelijke karakter van het
NPO.
Beide verklaringen hebben hun weerslag op de aantallen vaste contracten, maar
dan specifiek voor mensen die pas kort in het onderwijs werken. Daarom in de
Pagina 34 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

volgende figuur de aandelen tijdelijke contracten voor mensen die langer dan een
jaar in het onderwijs werken. De grafiek is gemaakt met dezelfde schaalverdeling
(70% tot 100% op de linker as) om het verschil goed te laten zien.
Figuur 1.11 Percentage vast contract leraren po, vo en mbo die langer dan een jaar
in dienst zijn per 1 oktober, 2013 tot en met 2022. (Bron: DUO)

Onmiddellijk zien we een ander beeld met bijzonder kleine verschuivingen in de loop
der jaren. In het vo is het percentage vaste contracten gelijk gebleven, in het po is
het percentage met 1 procentpunt gedaald en in het mbo met 3 procentpunt
gedaald. Voor de groep die korter dan een jaar in dienst is liggen de cijfers totaal
anders.
Figuur 1.12 Percentage vast contract leraren po, vo en mbo die korter dan een jaar
in dienst zijn per 1 oktober, 2013 tot en met 2022. (Bron: DUO) (NB: 2013 lijkt een
bestandmatige uitbijter en is daarom weggelaten)

Pagina 35 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Alleen in het mbo zien we hier een flinke daling, voor po en vo zijn de cijfers over de
jaren constant.
Er is overigens nog een derde mogelijke verklaring voor de stijging in tijdelijke
contracten bij de totale groep. Zij-instromers in het beroep en studenten van de
lerarenopleidingen die nog niet zijn afgestudeerd nemen een steeds grotere plaats
onder de leraren. Mensen die de opleiding nog niet hebben afgerond zullen
doorgaans ook geen vaste aanstelling als leraar krijgen. Dit zal ook gelden voor
andere onbevoegden. In het vo zal zeker meespelen dat daar steeds meer
studenten van de lerarenopleiding werken (zie hoofdstuk 9), die vaak een tijdelijk
contract zullen hebben.
In paragraaf 1.3. (leeftijd leraren) is reeds ingegaan op de vereenvoudiging
bekostiging po en de afschaffing van de GGL. Vanaf de eerste toepassing van de
vereenvoudigde bekostigingssystematiek in 2023 gaat de leeftijd van de docenten
geen invloed meer hebben op de hoogte van de bekostiging. In onderstaande tabel
is te zien in welke mate er sprake is van een vast of tijdelijk contact per
leeftijdscohort8.
Tabel 1.5 Percentage vaste en tijdelijke contracten bij leraren in het primair
onderwijs per leeftijdsgroep (Bron: DUO)
Leeftijdsgroep

< 30 jaar

Type

Uitstroom

Instroom

fte 2021

fte 2022

contract

in fte

in fte

in beide jaren

in beide jaren

aanwezig

aanwezig

78%
22%
90%
10%
92%
8%
95%
5%
96%
4%
90%
10%

85%
15%
92%
8%
94%
6%
96%
4%
96%
4%
93%
7%

Vast
Tijdelijk

30 tot 40 jaar

Vast
Tijdelijk

40 tot 50 jaar

Vast
Tijdelijk

50 tot 60 jaar

Vast
Tijdelijk

60 jaar +

Vast
Tijdelijk

Totaal

Vast
Tijdelijk

64%
36%
79%
21%
78%
22%
77%
23%
93%
7%
81%
19%

18%
82%
26%
74%
25%
75%
29%
71%
16%
84%
22%
78%

Voor oudere docenten die zowel op 1 oktober 2021 als 1 oktober 2022 in dienst
waren, is het aandeel tijdelijke contracten gedaald bij de groep 50 tot 60 jaar en
gelijk gebleven bij de 60-plussers. Voor beiden geldt dat het aandeel tijdelijke
contracten lager is dan in alle andere leeftijdsgroepen.
Bij de nieuwe instroom geldt voor 60+ docenten dat zij minder dan gemiddeld een
vast contract krijgen, docenten in de groep 50 tot 60 jaar krijgen echter het vaakst
een vast contract vergeleken met de andere leeftijdsgroepen.
De komende jaren zal hier de ontwikkeling van het aandeel vaste en tijdelijke
contracten per leeftijdscohort worden gevolgd.
Het effect van het dalende percentage vaste contracten bij de totale groep leraren is
overigens nog sterker te zien bij het onderwijsondersteunend personeel in het po,

Naar aanleiding van de motie van de leden Kwint en Van den Hul (Kamerstukken II, 2018/19, 31 293, nr. 454) zal
voortaan op deze plaats het aandeel vaste contracten per leeftijdscohort gepresenteerd worden.
8

Pagina 36 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

dat met relatief veel nieuwe mensen is uitgebreid (zie tabel 1.1). In onderstaande
grafiek wordt dat aangetoond.

Figuur 1.13 Percentage vast contract ondersteunend personeel po, vo en mbo per 1
oktober, 2013 tot en met 2022. (Bron: DUO)

Hier is duidelijk te zien dat vooral de extra instroom van ondersteunend personeel
heeft geleid tot een flink daling van het percentage vaste contracten. De
verwachting is dat bij een stabilisering van de hoeveelheid ondersteunend personeel
veel van de tijdelijke contracten met-uitzicht-op-vast dan daadwerkelijk in een vast
contract worden omgezet.
In de personeelsbestanden van DUO kan niet worden gezien of er bij een tijdelijk
contract de afspraak is gemaakt dat dit met uitzicht op een vaste aanstelling is
afgesloten. In onderzoek dat verderop in deze rapportage aan de orde komt hebben
we daar echter wel informatie over.
Onderstaand gegevens van de Loopbaanmonitor, waarbij in een enquête onder pas
afgestudeerden van de lerarenopleidingen die in het onderwijs werken gevraagd
wordt wat voor contract zij hebben (zie hoofdstuk 8).

Pagina 37 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 1.14 Arbeidscontracten in 2022 voor leraren die in 2021 zijn afgestudeerd
aan de lerarenopleiding, op basis van enquête (Bron: Loopbaanmonitor,
Centerdata/Mooz)

Hier zijn twee voor dit onderwerp relevante conclusies uit te trekken:
•
•

1.5

De meerderheid van degenen die na hun opleiding als leraar in het
onderwijs zijn gaan werken hebben een tijdelijk contract gekregen (57%,
58% en 59%).
Voor deze groep is tevens duidelijk te zien dat het overgrote deel van de
tijdelijke contracten alsmede de bepaling ‘uitzicht op vast’ in zich heeft
(respectievelijk 88%, 72% en 71% van de tijdelijke contracten biedt uitzicht
op een vast contract).

Beloning leraren in het po, vo en mbo
Leraren in het po, vo en mbo verdienen vanaf 1 januari 2024 tussen de € 3.840 en
€ 7.890 bruto per maand (incl. vakantiegeld, eindejaarsuitkering en andere vaste
toelagen). Dat is als een leraar voltijd werkt. De taken en verantwoordelijkheden
van een leraar bepalen de salarisschaal (LB, LC of LD) en de trede binnen de schaal
bepaalt het brutosalaris. In het po, vo en mbo bestaat elke schaal uit 12
salaristreden. Doorgaans wordt het salaris van een leraar elk jaar volgens de voor
hem geldende salarisschaal met één trede verhoogd. In de praktijk kan dat
verschillen, mede afhankelijk van het functioneren.
In het onderwijs maken sociale partners de cao-afspraken. Sociale partners zijn
vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers. De PO-Raad, VO-raad en MBO
Raad maken met de vakbonden afspraken in de cao over de beloning.
Funderend onderwijs
•
Leraren in het po (basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en speciaal
(voortgezet) onderwijs) en vo verdienen tussen € 3.840 en € 7.890 per
maand.
•
Een leraar in het po verdient gemiddeld ongeveer € 5.800 per maand.
Pagina 38 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

•
•

Een leraar in het vo verdient gemiddeld ongeveer € 6.200 per maand.
Alle leraren verdienen op basis van een voltijdscontract boven modaal.
Modaal is € 3.458 bruto per maand inclusief vakantiegeld9.

Tabel 1.6 Beloning leraren primair en voortgezet onderwijs
PO/ VO

Salaris

(per mnd.) (bruto)

Beloning
(bruto)

LB

aandeel leraren PO: 60% / VO:44%

LB-start
LB-10jr.
LB-max

€ 3.301
€ 4.534
€ 5.030

LC

aandeel leraren PO: 38% / VO: 33%

LC-start
LC-10jr.
LC-max

€ 3.321
€ 5.231
€ 5.862

LD

aandeel leraren PO 2% / VO: 23%

LD-start
LD-10jr

€ 3.334
€ 5.812
€ 6.665

LD-max

€ 3.840
€ 5.280
€ 5.990
€ 3.870
€ 6.090
€ 6.960
€ 3.880
€ 6.770
€ 7.890

Gemiddelde beloning po: € 5.800
Gemiddelde beloning vo: € 6.200
De gemiddelde beloning houdt rekening met de inschaling
en in welke trede leraren in de praktijk betaald krijgen.
Bron: CAO PO 2023-2024 en DUO data, onderhandelaarsakkoord VO 2023-2024,
bewerking OCW
Middelbaar beroepsonderwijs
•
Een docent in het middelbaar beroepsonderwijs verdient tussen € 4.030 en
€ 7.610 per maand.
•
Gemiddeld verdient een docent zo’n € 6.000 per maand.
•
Alle docenten verdienen op basis van een voltijdscontract boven modaal.
Modaal is € 3.458 bruto per maand inclusief vakantiegeld10.

9

CPB Macro Economische Verkenning 2024 (19 september 2023)
CPB Macro Economische Verkenning 2024 (19 september 2023)

10

Pagina 39 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel 1.7 Beloning docenten middelbaar beroepsonderwijs
Mbo

Salaris

Beloning

(bruto)

(bruto)

LB

aandeel leraren 53%

LB-start
LB-10jr.

€ 3.431
€ 4.779

€ 4.030
€ 5.600

LB-max

€ 5.078

€ 5.950

LC

aandeel leraren 43%

LC-start
LC-10jr.

€ 3.906
€ 5.405

€ 4.590
€ 6.330

LC-max

€ 5.740

€ 6.760

LD

aandeel leraren 4%

LD-start
LD-10jr

€ 4.452
€ 6.118

€ 5.220
€ 7.160

LD-max

€ 6.488

€ 7.610

Gemiddelde beloning mbo: € 6.000
De gemiddelde beloning houdt rekening met de inschaling
en in welke trede leraren in de praktijk betaald krijgen.
Bron: CAO mbo 2023-2024 en DUO data, bewerking OCW
Technische toelichting bij de tabellen:
•
In de tabellen wordt informatie over salaris en beloning van leraren in het
po, vo en mbo weergegeven.
•
Het salaris is het maandelijkse bedrag dat volgens de cao bij een specifieke
schaal en trede hoort.
•
De beloning (bruto inkomen) bestaat uit het salaris, het vakantiegeld, de
eindejaarsuitkering en (een benadering van) toelagen die iedere leraar in de
desbetreffende schaal en trede krijgt.
•
Eenmalige uitkeringen horen wel bij de beloning, maar zijn niet
meegenomen, omdat die niet structureel zijn.
•
De maandelijkse beloning is berekend door het jaarbedrag te delen door
twaalf en af te ronden op tientallen euro’s.
•
De gemiddelde beloning betreft een gewogen gemiddelde per maand
waarbij rekening wordt gehouden met de schalen en treden van alle leraren
in loondienst.

Pagina 40 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

2

Ontwikkeling personeel, leerlingen en scholen over langere
termijn en pensioengerechtigde werknemers

In dit hoofdstuk staan gegevens over toenames en dalingen van:
-

aantal leerlingen
aantal scholen
aantal personeel in fte van leraren, directeuren en ondersteunend personeel
verhouding leerlingen en leraren (leerling-leraar ratio)

In de volgende paragrafen worden deze gegevens per onderwijssoort over de
laatste 10 jaar bekeken. De ontwikkelingen in aantallen personeel en aantallen
scholen zijn een rechtstreekse resultaten van de ontwikkelingen in leerlingaantallen.
Mechanismes als bekostiging op leerlingaantallen en normen voor het sluiten van
kleine scholen dragen daartoe bij.
Vervolgens wordt aandacht besteed aan de toename van het aantal personen dat de
pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt en nog werkzaam zijn in de
onderwijssectoren

2.1

Het po in de afgelopen 10 jaar
Als we voor de laatste 10 jaar de ontwikkelingen op een rij zetten levert dat de
volgende grafiek op:
Figuur 2.1 Ontwikkeling aantallen leerlingen, scholen en personeel (in fte) in de
periode 2013-2022 primair onderwijs (Bron: DUO)

De leerling daling van de afgelopen 10 jaar bedraagt 7%. Daarmee hangt samen dat
het aantal scholen in dezelfde periode met 9% is afgenomen. Dit heeft voornamelijk
als reden dat er weinig leerlingen waren, waardoor scholen zijn opgeheven of
gefuseerd.
Het aantal fte leraren is in deze periode minder afgenomen, met 2%. Het aantal
directie fte is een zesde (16%) afgenomen, meer dan op grond van de daling van
Pagina 41 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

het aantal scholen kon worden verwacht. Het aantal ondersteuners is flink
toegenomen, waarbij het grootste deel van deze toename vrij recent is.
2.2

Het vo in de afgelopen 10 jaar
Voor het vo leveren de ontwikkelingen van de verschillende categorieën over de
laatste 10 jaar het volgende beeld op:
Figuur 2.2 Ontwikkeling aantallen leerlingen, scholen en personeel (in fte) in de
periode 2013-2023 voortgezet onderwijs (Bron: DUO)

Ook in het vo zien we een daling van het aantal leerlingen, met 4%. In tegenstelling
tot bij het po is het aantal scholen gestegen, wat hier echter ook te maken heeft
met de wijze van financiering waarbij het benoemen van een aparte vestiging
financieel aantrekkelijker werd. De ontwikkeling van het aantal fte leraren in deze
periode is tegengesteld aan die van de leerlingen, met zelfs een stijging van een
procent. Evenals het po laat het vo een forse daling van het aantal fte
directiefuncties zien met een zesde. De stijging van het aantal fte ondersteuners is
eveneens waar te nemen, hier echter fors kleiner dan in het po. Dit zal ook te
maken hebben met het feit dat er in het verleden, in vergelijking met het po,
relatief veel ondersteuners in het vo waren, waardoor een toename een minder
hoog stijgingspercentage veroorzaakt.

Pagina 42 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

2.3

Het mbo in de afgelopen 10 jaar
Voor het mbo staan de ontwikkelingen van de laatste 10 jaar in onderstaande
figuur.
Figuur 2.3 Ontwikkeling aantallen studenten, scholen en personeel (in fte) in de
periode 2013-2023 middelbaar beroepsonderwijs (Bron: DUO)

Alhoewel het totaal aantal studenten in het mbo vrijwel gelijk is gebleven heeft er
de afgelopen 10 jaar wel een verschuiving plaatsgevonden. Er is sprake van een
daling van het aantal BBL-studenten terwijl het aantal BOL-studenten is gestegen11.
Voor BOL studenten zijn meer docenten nodig dan voor BBL studenten.
Het aantal fte docenten in het mbo is de laatste 10 jaar met 13 procent gestegen.
Het aantal fte voor directiefuncties is, tegengesteld aan de ontwikkelingen in po en
vo, met 33% gestegen, waarbij het aantal instellingen met 13% afnam. Dit laatste
hoeft niet te betekenen dat er minder vestigingen zijn waar onderwijs kan worden
gevolgd. Het aantal instellingen wordt ook beïnvloedt door fusies en vergaande
samenwerkingen.
2.4

De keuze van het referentiejaar
Bij een vergelijking door de tijd in een dynamisch speelveld als de aantallen
leerlingen/studenten en personeelsleden in het onderwijs, kan de keuze voor de
vergelijkingsperiode sterk van invloed zijn op de uitkomsten. In de vorige
paragrafen is gekozen voor de vergelijking over 10 jaar, met als voornaamste

BBL = Beroeps Begeleidende Leerweg. De nadruk ligt op een werkplek waar ervaring wordt opgedaan, aangevuld
met een dag per week onderwijs op de instelling.
BOL - Beroeps Opleidende Leerweg. De nadruk ligt op onderwijs op de instelling, waarbij ook ervaring in het
werkveld in de vorm van stages wordt opgedaan.

11

Pagina 43 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

argument dat dit een rond getal is. Maar als we bijvoorbeeld het primair onderwijs
over een iets langere periode zouden vergelijken, 14 jaar in plaats van 10 jaar, zien
we direct een ander beeld.
Voor po en vo kunnen we deze ontwikkeling ook duidelijk maken met de leerlingleraar ratio (het aantal leerlingen gedeeld door het aantal fte leraren).
Figuur 2.4 Ontwikkeling leerling-leraar ratio in po en vo 2009-2022. (Bron: DUO)

In de grafiek zijn naast de trendlijnen de getallen voor de jaren 2009, 2013 en 2022
weergegeven. Als de tienjarige periode 2013 en 2022 wordt vergeleken kunnen we
voor po en vo concluderen dat de leerling-leraar ratio duidelijk is afgenomen. (po
0,9 - vo 0,8. Oftewel overal meer fte leraar per leerling.
Maar kijken we over 14 jaar in plaats van over 10 jaar dan ligt het anders. Een
vergelijking tussen de jaren 2009 en 2022 levert op dat er voor po en vo sprake van
een kleine stijging (po 0,3, vo 0,4).
Voor mbo ligt dit iets ingewikkelder, omdat er wat ontwikkelingen zijn die de ratio
beïnvloeden (opname AOC’s in het mbo en een andere definitie van de ratio),
daarom is deze hier achterwege gelaten.
De ontwikkeling van de verhouding aantallen leerlingen en leraren heeft voor een
groot deel te maken met (al dan niet tijdelijke) investeringen in het onderwijs die de
scholen extra armslag geven. Het vat buiten het bestek van deze rapportage om
daar uitgebreid op in te gaan.

2.5

Opkomst gepensioneerden die in het onderwijs werken
In het vorige hoofdstuk werd al gewezen op het feit dat, ondanks een daling van de
gemiddelde leeftijd van de leraren, het aantal 65-plussers toeneemt.
Voorheen werd dit gebruikt als een aanduiding van gepensioneerden, aangezien de
pensioenleeftijd voor iedereen vast lag op 65. Met de huidige, verschuivende
wettelijke pensioenleeftijd ligt dat iets anders. Onderstaand een overzicht van het
aantal gepensioneerden dat in de onderwijssoorten po, vo en mbo als leraar
Pagina 44 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

werkzaam is in de laatste 5 jaar. Daarbij was in 2018 de pensioengerechtigde
leeftijd 66 jaar, in de periode 2019-2021 ging het om 66 jaar en 4 maanden, in
2022 was dat 66 jaar en 7 maanden.
Figuur 2.5 Aantal fte pensioengerechtigden in po, vo en mbo werkzaam in de
periode 2018-2022 voor alle functies (Bron: DUO)

In 2022 gaat het nog niet om enorme aantallen, de 938 fte in de drie
onderwijssoorten vormt 0,35% van het totale aantal fte. Veel pensioengerechtigden
werken een beperkt aantal uur per week. Als de aantallen bekeken worden op
persoonsniveau komen we op het volgende uit:
Figuur 2.6 Aantal pensioengerechtigden in personen po, vo en mbo werkzaam in de
periode 2018-2022 voor alle functies (Bron: DUO)

Pagina 45 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Er werken dus bijna 2.500 pensioengerechtigden in het po, vo en mbo. Er is sprake
van een duidelijke stijging in de laatste jaren. Dat deze stijging ook te maken heeft
met het lerarentekort kan worden afgeleid uit de volgende grafieken:
Figuur 2.7 FTE pensioengerechtigde werknemers per onderwijssoort, periode 20182022 (Bron: DUO)

Figuur 2.8 Aantallen pensioengerechtigde werknemers in personen per
onderwijssoort, periode 2018-2022 (Bron: DUO)
PO

VO

MBO
1.317

1.400
1.121

1.200
1.000
813
620
600
400

801

723

800
537

619

561

512

393
299

446

373

293

200
0
2018

2019

2020

2021

2022

In het po, waar het lerarentekort als het meest nijpend wordt ervaren, is er in 5 jaar
tijd sprake van een ruime verdubbeling van het aantal fte werknemers die
pensioengerechtigd zijn. In het vo is er met name het laatste jaar een forse stijging.
In het mbo is er het laatste jaar sprake van een daling.

Pagina 46 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 2.9 Fte pensioengerechtigden naar functie in po, vo en mbo, periode 20182022 (Bron: DUO)

Figuur 2.10 Aantal pensioengerechtigden naar functie in po, vo en mbo, periode
2018-2022 (Bron: DUO)

In de grafieken is te zien dat de functie leraar een belangrijke plaats inneemt bij de
pensioengerechtigden die in het onderwijs werken. Zowel het aantal fte als het
aantal personen is bij deze functie in 5 jaar tijd verdubbeld. Voor de andere functies
zijn de ontwikkeling minder sterk.

Pagina 47 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 2.11 Fte pensioengerechtigden naar leeftijd voor de onderwijssoorten, 1
oktober 2022 (Bron: DUO)

Het gaat niet alleen om mensen van 66 die nog even doorwerken. Van de 938 fte
wordt bijna een kwart vervuld door mensen van 70 jaar of ouder.

2.6

Veranderingen voor leraren bij bereiken pensioenleeftijd
In deze paragraaf is er aandacht voor wat er gebeurt met de aanstelling als leraren
de pensioengerechtigde leeftijd bereiken en doorwerken.
Deze zaken worden alleen weergegeven voor de leraren, aangezien dat de groep is
waar deze rapportage zich op richt.
Als eerste is nagegaan of er veranderingen plaatsvinden in de omvang van het
arbeidscontract als mensen na hun pensioengerechtigde leeftijd door blijven
werken.

Pagina 48 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 2.12 Omvang aanstelling in arbeidscontract leraren in uren per week na
bereiken pensioendatum en het jaar daarvoor. Gegevens over 2022 en gemiddelde
van periode 2015-2022 (Bron: DUO)

Drie kwart van de leraren die de pensioengerechtigde leeftijd bereiken, en
vervolgens doorwerken, grijpen dit moment aan om minder uren per week te gaan
werken. In 2022 was zichtbaar dat 11% juist meer uren gaat werken. Gemiddeld
over de periode 2015-2022 was dit aandeel 8%.
Figuur 2.13 Verandering van bestuur bij doorwerken na bereiken
pensioengerechtigde leeftijd 2922 en gemiddelde 105-2022 (Bron: DUO)

Bij deze analyse stuiten we op een onverwacht fenomeen: mensen die in het jaar
voordat zij de pensioengerechtigde leeftijd bereiken niet in de personeelsbestanden
van DUO staan, hier aangeduid met ‘nieuw’. En zo te zien is deze groep flink aan het
toenemen. Het kan hier gaan om personen die in een andere sector werkten (en wel
een onderwijsbevoegdheid hadden) of personen die voorheen via een externe
constructie (uitzendbureau, zzp) werkten, maar ook om personen die al een
vroegtijdig pensioen hadden maar besloten toch weer te gaan werken.
Pagina 49 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Voor de overige groep geldt dat men in grote meerderheid bij hetzelfde bestuur
blijft werken, maar 11% kiest toch voor een ander bestuur.
Tevens is nagegaan of men hetzelfde soort aanstelling, vast of tijdelijk, houdt na het
bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Voor het grootste deel (bijna 80%)
geldt dat deze situatie veranderd, waarbij men doorgaans van een vast naar een
tijdelijk contract zal gaan.
Tenslotte is voor de gehele groep, dus niet alleen de leraren, nagegaan of men van
functie veranderd bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Dit is maar
voor 5% van de personen het geval.
Bovenstaande gegevens bieden slechts een gedeeltelijk beeld van het werk van
pensioengerechtigden in het onderwijs. Er is alleen gekeken naar reguliere
aanstellingen op 1 oktober van het schooljaar. Van scholen horen wij geregeld dat
pensioengerechtigden van de eigen school nog als vervangers voor afwezige
reguliere krachten werkzaam zijn. De vervangers worden in de analyses voor deze
rapportage nergens meegenomen. Dat zou dubbeltellingen veroorzaken en totalen
onder andere afhankelijk maken van het feit of er op dat moment een griepgolf is of
niet.
Mede gezien de interesse in de gepensioneerden in het onderwijs zal komend jaar
gekeken worden welke relevante gegevens er uit de personeelsbestanden van DUO
kunnen worden gehaald over de vervangers.

Pagina 50 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

3

Personeel niet in loondienst (PNIL)

De in de vorige hoofdstukken gepresenteerde personeelsgegevens voor de
onderwijssectoren worden door DUO verzameld op basis van gegevens van de
bureaus die de salarisbetalingen voor de scholen verrichten. Personeel dat niet in
loondienst van de scholen is, zoals uitzendkrachten, payrollers, gedetacheerden en
zzp’ers, zit daar niet bij.
3.1

De financiële jaarverslagen
In de financiële jaarverslagen die scholen bij DUO indienen dient te worden
opgenomen welk bedrag er aan personeel niet in loondienst wordt uitgegeven. Het
gaat hierbij om de totale uitgaven aan personeel, inclusief die voor vervangers.
Figuur 3.1 Uitgaven aan personeel niet in loondienst als percentage van de totale
personeelslasten 2013-2022 op basis financiële jaarverslagen scholen (bron: DUO)

In zowel het po als het vo is het aandeel personeel niet in loondienst in de periode
tot 2018 flink gestegen. In 2022 is het percentage ten opzichte van 2021 gestegen
met 0,6% voor het po en 0,5% voor het vo. In het po begon een daling in 2019, die
in 2021 weer door een stijging werd gevolgd. In het vo is alleen in 2020 een kleine
daling waar te nemen, verder is er sprake van een constant stijgende trend. Voor
beide onderwijssoorten geldt dat het niet uit te sluiten dat bij eerder waargenomen
dalingen of stabilisering corona een rol speelde (bijvoorbeeld minder inhuur van
externe dienstverleners ten tijde van afstandsonderwijs of meer inhuur door extra
NPO-middelen).
In het mbo is er in eerste instantie sprake van een stijging, waarna het (weliswaar
relatief hoge percentage) vijf jaar is gedaald. Voor de laatste twee jaar is het
percentage weer iets hoger dan in 2020.
Bovenstaande gegevens over PNIL zijn niet zondermeer te koppelen aan de
gegevens over leraren in de vorige paragrafen. Zo is niet bekend wat de functie is
van het ingehuurde personeel. Dat het hier deels onderwijsgevend personeel betreft
weten we, maar op basis van de jaarverslagen van de scholen weten we niet in
welke mate.
Verder betekent PNIL dat de persoon in kwestie niet bij de school zelf in dienst is,
maar het kan ook gaan om een inhuur van een gemeenschappelijke pool of van een
andere school. Dan is er dus sprake van inhuur binnen het onderwijs. In het
beroepsonderwijs is er bovendien veel samenwerking met het bedrijfsleven. Een
deel van het daar ingehuurde personeel is ingehuurd in het kader van deze
samenwerking.
Pagina 51 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

3.2

Gegevensverzameling door DUO
Op basis van de beschikbare bestanden uit de jaarverslagen kunnen we geen inzicht
verwerven in de inhoud van de PNIL. Daarom is OCW op zoek gegaan naar andere
manieren om hier gegevens over te verzamelen. Na een pilotperiode zijn besturen
vanaf 2022 verplicht PNIL-gegevens te leveren. De aanlevering van de gevraagde
PNIL-gegevens blijkt tot grotere administratieve lasten te leiden dan verwacht.
Daarom heeft de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs onlangs besloten om
vanaf volgend jaar de PNIL-gegevens op een meer geaggregeerd niveau op te
vragen.
Bij de uitvraag naar gegevens over het kalenderjaar 2022 zijn dit jaar van 743
besturen in het po en vo een goedgekeurde leveringen binnengekomen. Daarnaast
zijn de leveringen van 199 besturen afgekeurd omdat er technische en/of
functionele fouten in zaten.
Na controle en opschoning van de database resteren de PNIL-gegevens van 712
besturen. Van deze bruikbare meldingen hebben 43 besturen aangegeven dat zij
geen PNIL-kosten hadden in 2022.
De PNIL-gegevens van de 712 besturen zijn als volgt verdeeld over het po en vo:
556 besturen in het po en 148 besturen in het vo. Dit betekent een respons van 65
procent in het po en 60 procent in het vo, aanzienlijk hoger dan vorig jaar (37%
resp. 26%).
Met deze responsaantallen gaan wij er van uit dat de resultaten een redelijke
weerspiegeling geven van het landelijke beeld. Wij hebben geen indicatie dat de
respons vertekend is door een specifieke groep die geen of onvolledige gegevens
heeft aangeleverd.

3.3

Resultaten gebaseerd op de uitvraag
In deze paragraaf staan de resultaten gebaseerd op de PNIL-uitvraag over 2022.
Deze resultaten zijn in lijn met de resultaten uit de uitvraag over 2021.
Een belangrijk inzicht uit de gegevensverzameling is voor welke functies de
categorie PNIL wordt ingezet.

Pagina 52 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 3.2 Percentages uitgaven aan ingehuurde PNIL functies op het totale bedrag
in 2022 door de scholen uitgegeven aan PNIL (Bron: DUO).

Bij deze figuur dient bedacht te worden dat het hier niet om fte of personen gaat
maar om bedragen.12 Het ligt voor de hand dat directeuren gemiddeld meer kosten
dan ondersteunend personeel, waardoor eenzelfde percentage voor directeuren over
minder fte zal gaan dan dit percentage voor ondersteuners.
Voor zowel po als vo is de grootste kostenpost onderwijsgevend personeel, grofweg
de helft. Voor beide onderwijssoorten staat het bedrag voor ondersteunend en
beheer- en administratief personeel samen op de tweede plaats, met respectievelijk
32% en 39%. Directie en management komen het minste voor, maar daar zijn
natuurlijk ook de minste functies van aanwezig.
Onderstaand is te zien van welke externe partij het PNIL afkomstig is.

12

Gegevens over fte en personen zijn wel uitgevraagd, maar de respons hierop is niet betrouwbaar genoeg om hier
weer te geven.
Pagina 53 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 3.3 Leverancier van PNIL, percentages op het totale PNIL-bedrag 2022
(Bron: DUO)

Bij zowel het vo als het po gaat het voor een groot deel van het bedrag om inhuur
van uitzend- en andere commerciële bureaus. Voor het vo is dat ruim de helft van
het bedrag met 58% en voor het po 37%. Voor beide staan de zzp’ers op de tweede
plaats met respectievelijk 20% voor het po en 13% voor het vo. Een deel van de
bestedingen aan PNIL blijft binnen het onderwijs: respectievelijk 5% en 6% van het
bedrag gaat naar detacheringen van andere scholen en 3% respectievelijk 1% naar
(inval)pools die men met andere scholen heeft.
De scholen is ook gevraagd wat de (voornaamste) reden was voor de inhuur van het
PNIL. De antwoorden daarop, wederom gepercenteerd op de bedragen, staan in de
volgende grafiek.
Figuur 3.4 Reden inhuur PNIL, percentages op totaal bedrag aan PNIL 2022 (Bron:
DUO).

Pagina 54 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

In po en vo is ‘vervanging’ respectievelijk voor een zesde en een kwart van het
uitgegeven bedrag een reden om PNIL in te huren. Bij het po is ook expertise voor
ongeveer een vijfde van de inhuur de reden. In het vo komt ‘moeilijk invulbare
vacature’ daar nog in de buurt met 18%. De andere redenen die genoemd zijn
komen minder vaak voor, maar zijn niet onbelangrijk.
Bij de percentages onder ‘overig’ zitten ook gevallen waar men meer dan één reden
had om PNIL in te huren.
De functies van personen die via de verschillende kanalen als PNIL bij de scholen
werken zijn voor de twee onderwijssectoren in onderstaande grafieken
weergegeven. Daarbij zijn alleen de grotere kanalen weergegeven, voor kleinere
kanalen zijn de gegevens minder betrouwbaar.
Figuur 3.5 Functies PNIL in het po naar verschillende kanalen 2022. Percentages
gaan om uitgegeven bedragen, aantal fte is niet bekend (Bron: DUO).

In het po is bij uitzend- en detacheringsbureaus 46% van het betaalde bedrag voor
de inzet van leraren. Bij detacheringen van andere scholen is dat percentage hoger
met 76%. De categorie directie komt, gezien het geringe aantal per school, relatief
vaak voor met 14% bij uitzend- en detacheringsbureaus. Bij de zzp’ers is 15% van
het bestede bedrag bestemd voor mensen met een directiefunctie.
Ondersteunend personeel komt relatief vaak voor bij zzp-ers (30%).

Pagina 55 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 3.6 Functies PNIL in het vo naar verschillende kanalen 2022. Percentages
gaan om uitgegeven bedragen, aantal fte is niet bekend (Bron: DUO).

Dat bij het vo meer dan de helft van de PNIL bestedingen voor leraren bestemd is,
is ook te zien aan het feit dat leraren bij alle hier opgenomen categorieën inhuur de
grootste groep zijn, oplopend van 33% van de zzp’ers tot 74% van de inhuur van
andere scholen. Ondersteunend personeel is relatief hoog met ruim een kwart bij
zzp-ers.
3.4

Koppeling uitvraag en cijfers jaarrekeningen
Het bedrag van PNIL dat opgegeven wordt is geregeld lager dan dat wat dezelfde
school in het financieel jaarverslag heeft opgegeven. Het totaal van de aangeleverde
PNIL-kosten benadert het totaal van de in het jaarverslag opgenomen PNIL-kosten:
83 procent in het po en 76 procent in het vo (dat was respectievelijk 84 en 74
procent vorig jaar). Dit beeld verschilt echter sterk van bestuur tot bestuur. Deels
zal dit verschil er zijn omdat niet alles goed terug te rekenen is, deels zal dat ook
veroorzaakt worden door rekeningen voor diensten van externe partijen waarbij
men niet precies weet welk deel om personele inzet ging.
Onderstaand worden de gevonden percentages waar het geld voor PNIL aan uit
wordt gegeven gekoppeld aan de gegevens die uit de jaarverslagen komen. Met
deze koppeling kan een inschatting gegeven worden welke bedragen scholen voor
leraren (en directie en middenmanagement) uitgeven aan commerciële bureaus (de
uitzend- en detacheringsbureaus en zzp’ers). Wat in het kort gedaan wordt is het
percentage van de doelen van het geld dat we uit de uitvraag weten, toepassen op
de bedragen die we uit de jaarverslagen weten. Omdat we hier twee bronnen met
elkaar vermengen en de ene ook geen 100% respons heeft, spreken we
nadrukkelijk van een schatting.

Pagina 56 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel 3.1 Landelijke uitgaven 2022 PNIL uit de jaarverslagen en daarbinnen, op
basis van de uitvraag bij besturen, een schatting van het percentage van het bedrag
dat aan personeel, leraren en directeuren via uitzend- en detacheringsbureaus
wordt besteed (Bron: DUO).
PO
Bedrag
(x €1.000)

Uitgaven totaal PNIL
(Jaarverslag)
Schatting uitgaven alle
personeel uitzend- en
detacheringsbureaus
Schatting uitgaven
leraren uitzend- en
detacheringsbureaus
Schatting uitgaven
directeuren en
middenmanagement
uitzend- en
detacheringsbureaus

PO
% van
totale
kosten
personeel

VO
Bedrag
(x €1.000)

VO
% van
totale
kosten
personeel

€ 503.355.949

4,4%

€ 369.532.222

4,4%

€ 187.812.979

1,7%

€ 212.635.413

2,5%

€ 86.065.489

0,8%

€ 115.390.756

1,4%

€ 27.226.223

0,2%

€ 16.232.910

0,2%

Dat het om grote bedragen gaat heeft natuurlijk ook te maken met het feit dat het
om een groot aantal scholen gaat, 6.581 in het po en 1.458 vestigingen in het vo in
2022. Als naar de percentages gekeken wordt, geven in het po de scholen
gemiddeld 0,7% van hun personeelsbudget uit aan leraren via uitzend- en
detacheringsbureaus en 0,2% aan directeuren via uitzend- en detacheringsbureaus.
In het vo zijn deze percentages iets hoger: 1,0% voor de leraren en 0,4% voor de
directeuren.
Voor de zzp’ers kan de volgende tabel gepresenteerd worden.
Tabel 3.2 Landelijke uitgaven 2022 PNIL uit de jaarverslagen en daarbinnen, op
basis van de uitvraag bij besturen, een schatting van het percentage van het bedrag
dat aan personeel, leraren en directeuren via zzp’ers wordt besteed (Bron: DUO).

Uitgaven totaal PNIL
(Jaarverslag)
Schatting uitgaven alle
personeel zzp
Schatting uitgaven
leraren zzp
Schatting uitgaven
directeuren en
middenmanagement
zzp

PO

PO

VO

VO

Bedrag
(x €1.000)

% van
totale
kosten
personeel

Bedrag
(x €1.000)

% van
totale
kosten
personeel

€ 503.355.949

4,4%

€ 369.532.222

4,4%

€ 101.332.692

0,9%

€ 47.573.068

0,6%

€ 37.243.273

0,3%

€ 15.735.528

0,2%

€ 14.863.122

0,1%

€ 8.437.929

0,1%

Pagina 57 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

De uitgaven aan leraren en directeuren via een zzp-constructie zijn beduidend lager
dan via uitzend- en detacheringsbureaus. Bij beide onderwijssoorten gaat het voor
leraren en directeuren om 0,1% van de totale personeelslasten in het geval van
leraren en 0,2% in het geval van directeuren en middenmanagement.

Pagina 58 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

4

Vacatures in het onderwijs

OCW laat liet voorheen jaarlijks uitgebreid vacatureonderzoek uitvoeren. Vacatures
werden daarbij in eerste instantie ook gezien als een afgeleide van eventuele
tekorten. Inmiddels worden de tekorten rechtstreeks bij de scholen opgevraagd,
inclusief de verborgen tekorten. Deze tekorten worden in het volgende hoofdstuk
gepresenteerd.
Het zicht op de vacatures is daardoor iets minder urgent geworden. Maar om toch
zicht te houden op de vacatures is door OCW besloten aan te sluiten bij onderzoek
dat het CBS reeds naar vacatures doet. Met een financiële bijdrage van OCW is dit
voor het onderwijs uitgebreid.13

4.1

Het CBS onderzoek
Het CBS spoort vacatures in het onderwijs op twee manieren op, via online
vacatures en via de eigen kwartaal enquête vacatures bij bedrijven.
-

Online vacatures : Er wordt door het CBS een bestand aangekocht met
vacatures voor alle sectoren in Nederland die op internet kunnen worden
gevonden. In dit bestand worden voor dit onderzoek de onderwijsvacatures
geselecteerd. Tevens kunnen met tekstanalyses nog specifieke zaken uit de
advertenties worden gehaald, zoals bijvoorbeeld de functiegroep, het aantal
uur dat in de vacature wordt aangeboden, om welk vak het gaat enzovoorts.

-

Kwartaal enquêtes vacatures : Het CBS publiceert elk kwartaal cijfers over
openstaande, ontstane, vervulde en vervallen vacatures op basis van de
zogenaamde KVZ: Kwartaalenquête Vacatures en Ziekteverzuim. Voor OCW
is het aantal respondenten voor de enquête uitgebreid, waardoor nu alle
scholen in het po, vo en mbo bevraagd worden. Er wordt door het CBS vier
maal per jaar een korte enquête afgenomen met daarin de vragen hoeveel
vacatures er het afgelopen kwartaal ontstaan zijn, hoeveel vacatures er
vervuld zijn en hoeveel vacatures er vervallen zijn.

Vervolgens worden door het CBS de gegevens van de aantallen vacatures op
instellingsniveau gekoppeld aan de gevonden online vacatures. Dit maakt een
verdieping van de aantallen mogelijk met de kenmerken die bij de online vacatures
gevonden zijn. Door middel van weging worden de resultaten landelijk toepasbaar
gemaakt. Door de weging en andere statistische correcties zijn de uitkomsten een
goede benadering van de werkelijkheid.

13

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2023/40/vacatures-in-het-onderwijs-2022-23

Pagina 59 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

4.2

Ontwikkeling vacatures de laatste 10 jaar
Voordat het onderzoek naar vacatures in het po, vo en mbo werd geïntensiveerd
hield het CBS ook jaar een wat grovere telling van de vacatures in het onderwijs bij.
Hierbij werden de voor deze rapportage relevante vacatures in kaart gebracht in de
categorieën ‘Basisonderwijs en speciaal onderwijs’ (vergelijkbaar met po) en
‘Voortgezet Onderwijs’ (waaronder vo en mbo vallen)14.
De in deze paragraaf gepresenteerde gegevens zijn niet helemaal vergelijkbaar met
die van de verderop gepresenteerde gegevens, aangezien hier ook het niet door
OCW bekostigde onderwijs is meegenomen.
De aantallen in de kwartaal enquêtes gemelde vacatures in de twee onderscheiden
onderwijssoorten ontwikkelden zich de afgelopen 10 jaar als volgt:
Figuur 4.1 Ontstane vacatures x1.000 op jaarbasis PO en VO+MBO uit CBS kwartaal
enquêtes (Bron: CBS Statline)

In zowel het po als de gecombineerde sector vo+mbo is het aantal ontstane
vacatures de afgelopen 10 jaar fors toegenomen. In het po is zelfs sprake van een
verdriedubbeling van 6 duizend naar 18 duizend vacatures die volgens de
instellingen in het jaar ontstaan. In het vo+mbo is sprake van een verdubbeling.
Bij beide onderwijssoorten is te zien dat het coronajaar 2020 voor een dip in de
constant stijgende lijn heeft gezorgd.
De stijgende lijn is overigens in overeenstemming met de trend die zichtbaar was in
het onderzoek Arbeidsmarktbarometer dat OCW voorheen jaarlijks liet uitvoeren.
Een vermoedelijke reden is dat de scholen in de loop der jaren veel mensen met
pensioen hebben zien gaan waardoor er vervanging nodig was. Dit is ook in lijn met
de eerder getoonde daling van de gemiddelde leeftijd van leraren, tegen de trend
van de vergrijzing van de beroepsbevolking in. Maar ook de toename van het
14

https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/80472ned/table?dl=9748A
Pagina 60 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

lerarentekort zal hierbij een rol hebben gespeeld: om personeel te vinden zijn
scholen actiever moeten worden in het zoeken.
Onderstaand een jaargemiddelde van het aantal openstaande vacatures dat door de
opleidingen in de kwartaal enquêtes is gemeld. Nadrukkelijk wordt vermeld dat hier
geen tekorten mee worden bedoeld. Een openstaande vacature kan reeds langere
tijd open staan, maar ook pas net open zijn gesteld.
Figuur 4.2 Openstaande vacatures, jaargemiddelde afgerond op honderdtallen PO en
VO+MBO uit CBS kwartaal enquêtes (Bron: CBS Statline)

De aantallen per kwartaal gemelde openstaande vacatures zijn nog sterker gestegen
dan de aantallen ontstane vacatures in de vorige grafiek, Voor po is het aantal in 10
jaar 7 keer zo groot geworden, voor vo+mbo bijna 4 keer zo groot.

4.3

Vacaturegegevens in 2022
Vanaf deze paragraaf de gegevens die het CBS in opdracht van OCW heeft verdiept,
waarbij we op meer details van de vacatures in kunnen gaan. Als eerste de
aantallen vacatures die in 2022 zijn ontstaan in de verschillende onderwijssoorten.

Pagina 61 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 4.3 Aantallen vacatures ontstaan in de onderwijssoorten

In totaal zijn er in de onderwijssoorten ruim 41 duizend vacatures ontstaan. De
verdeling van de vacatures over de verschillende functies is hieronder te zien.
Figuur 4.4 Ontstane vacatures in 2022 naar functie (bron: CBS)

In bijna alle onderscheiden onderwijssoorten is de grootste groep vacatures voor de
functie leraar, de functie die ook het meeste voorkomt. In het mbo en vavo is de
categorie ‘overige ondersteuners’ iets groter, daarin zit ook de in het mbo veel
voorkomende functie van instructeur. In de andere onderwijssoorten is de óverige
ondersteuner’ de categorie die na leraar het meeste voorkomt.
In de volgende grafiek de aantallen lerarenvacatures die in het jaar zijn ontstaan
naar aantal fte.

Pagina 62 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 4.5 Aantal fte in lerarenvacatures voor de onderwijssoorten in 2022 (Bron:
CBS)

Bij de lerarenvacatures is nagegaan hoe groot de aanstelling is die aangeboden
wordt. Daarbij is uitgegaan van het maximum aantal uur per week dat in de
advertenties stond.
Figuur 4.6 Maximum aantal fte in de vacatures voor leraar in de onderwijssoorten
2022 (Bron: CBS)

Als we de vacatures waarbij geen maximum omvang werd vermeld gemakshalve
meerekenen als full time aanstellingen, geldt voor het hele po dat ruim de helft van
de vacatures een aanstelling van meer dan 0,8 fte aanbiedt. Dit aandeel is het
laagste in het vo, waar iets meer dan een derde van de vacatures wordt aanboden
voor meer dan 0,8 fte. Voor het basisonderwijs en het vo geldt dat bijna een kwart
Pagina 63 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

van de vacatures wordt aangeboden voor 0,4 fte of minder, in de andere
onderwijssoorten is dat lager.
In het vo is een onderscheid gemaakt naar de vakken waarvoor vacatures voor
leraren zijn ontstaan.
Figuur 4.7 Vakken van de ontstane vacatures in het vo voor leraren 2022 (Bron
CBS).

De grote categorie ‘Overig (inclusief onbekend)’ is terug te voeren op advertenties
waarin vakken werden gevraagd die niet zo vaak voorkwamen en de advertenties
waar geen eenduidige voorkeur voor een specifiek vak werd uitgesproken.
Dat de vakken Nederlands, Wiskunde en Engels hoog in de lijst staan is niet raar, dit
zijn de meest gegevens vakken in het vo. Verder staat ‘CKV, kunstvakken’ wellicht
hoog omdat het hier een verzameling van vakken betreft, het kan echter ook te
maken hebben met een grote doorstroom binnen deze vakken. Lichamelijke
opvoeding staat eveneens hoog in de lijst.
Ook voor het mbo en vavo is een lijst met vakken uit de advertenties opgesteld.

Pagina 64 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 4.8 Vakken van de ontstane vacatures in het mbo en vavo voor docenten
2022 (Bron CBS).

Nederlands staat hier bovenaan als het vak waar veruit de meeste vacatures voor
zijn ontstaan. Vervolgens staan in de lijst typische grote mbo vakken:
Gezondheidszorg en welzijn, Economie en handel plus Metaal, elektro en overige
materiaaltechnieken.

Pagina 65 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

5

Actuele leraren tekorten in het primair onderwijs

De arbeidsmarkt voor de hier besproken onderwijssectoren is een van de best
gedocumenteerde arbeidsmarkten in Nederland. Een weergave welk tekort er op dit
moment is, is echter complex. Inzicht in het actuele tekort is alleen mogelijk door
scholen te vragen om de tekorten te registreren en vraagt om heldere definities om
verschil in interpretatie zoveel mogelijk te voorkomen.
Een uitvraag naar tekorten bij de scholen vindt in 4 van de grote steden
(Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Almere) sinds 2020 plaats. In 2021 heeft
Amsterdam zich hierbij aangesloten15. Vanaf dat jaar is ook, in samenwerking met
de PO Raad deze uitvraag landelijk uitgevoerd. In oktober 2023 is de landelijke
uitvraag voor de derde keer uitgevoerd. De resultaten van deze uitvraag zijn in
detail te vinden in een rapportage die tegelijk met deze Trendrapportage wordt
gepubliceerd.16 Onderstaand een korte beschrijving van het onderzoek en de
resultaten in samenvatting.
Bij de G5 is, net als bij de vorige metingen, een bijzonder hoge respons behaald:
95%. Alleen in het (v)so blijft de respons iets achter met 70%.17 De resultaten
kunnen dan ook worden gezien als geldig voor de gemeenten.
Ook bij de meting in de rest van Nederland is een zeer bevredigende respons
behaald: 58%. Over het verschil met het respons percentage in de G5 kan
opgemerkt worden dat de meting in de G5 is ontstaan op initiatief van de
schoolbesturen zelf. De uitvraag wordt daar ook via de besturen verspreid, die zelf
actief navragen als de uitvraag nog niet is ingevuld.
5.1

Tekorten: regulier/vervanging en openstaand/verborgen
De scholen is gevraagd aan te geven welk deel van de fte van hun reguliere
vacatures open staat en welk deel van de formatie een verborgen vacature bevat.
Hetzelfde is apart gevraagd voor de vervangingen: openstaande en verborgen
vacatures. Het gaat hierbij om vervangingen voor een periode van minimaal zes
weken. Kortdurende vervangingen zijn niet meegenomen, vooral omdat deze op een
specifiek meetmoment verstorend kunnen werken voor het algemene beeld.
Bij verborgen vacatures wordt als mogelijkheden aangegeven:
•
•
•
•
•
•
•
•

Zij-instroom die ongewenst zelfstandig voor de klas staat
Bevoegd ambulant
Onbevoegd
Groep verdeeld
Uitzendkracht bevoegd
Uitzendkracht onbevoegd
Zzp'er
Anders extern

De zij-instroom behoeft enige uitleg. Het gaat hier volgens de uitvraag om een zijinstromer die volgens het schoolbestuur of de schoolleiding ongewenst zelfstandig
voor de klas staat. Om praktische redenen wordt deze groep verder in dit hoofdstuk

Amsterdam gebruikte in de periode hiervoor een andere methode om de plaatselijke tekorten vast te stellen.
Centerdata, Personeelstekorten in het primair onderwijs peildatum 1 oktober 2023. Tilburg, 2023,
17
Al geldt hier wel dat door het kleine aantal scholen een non responderende school gelijk een grote invloed op het
percentage heeft.
15
16

Pagina 66 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

simpelweg met zij-instroom aangeduid, waarbij dus in gedachten moet worden
gehouden dat dit niet om de gehele zij-instroom gaat. Een zij-instromer staat
immers wettelijk bevoegd voor de klas en kan dus ook een goede oplossing zijn.
Onderstaand eerst een schatting van de landelijke resultaten. Daarna
achtereenvolgens de twee onderzoeken waar deze schatting op is gebaseerd, Eerst
de resultaten in de G5, daarna volgt een overzicht van de resultaten in de rest van
Nederland. De gegevens worden gepresenteerd zonder de fte voor de extra
maatregel NP Onderwijs.

5.2

Het landelijke beeld van de lerarentekorten
Als we er van uitgaan dat de enquêtegegevens geen vertekening bevatten in de
respons dan kunnen de gegevens van de G5 en de rest van Nederland met elkaar
gecombineerd worden. Onderzoekstechnisch heeft dit nog wel een bezwaar omdat
de enquêtes niet op precies dezelfde manier zijn uitgevoerd. Maar zeker is dat het
de gepresenteerde resultaten de werkelijkheid zullen benaderen.

5.2.1

Tekorten aan leraren
Onderstaand de percentages tekorten, waarbij openstaande en verborgen tekorten
bij elkaar zijn opgeteld.
Figuur 5.1 Schatting landelijke percentages tekorten aan leraren primair onderwijs
op basis van de enquêtegegevens, inclusief verborgen tekorten (Bron: Centerdata)

Het landelijke lerarentekort in het primair onderwijs komt hiermee op 9,7% van de
totale werkgelegenheid in fte voor leraren (vorig jaar: 9,5%). Bij de reguliere banen
is er een tekort van 6,7% van de werkgelegenheid, aangevuld met de 3,0% tekort
van de werkgelegenheid voor langdurige vervangingen levert dit het totaal op van
9,7%. Het speciaal basisonderwijs heeft duidelijk een hoger tekort dan het overige
primair onderwijs met 12,1% tekort op de werkgelegenheid.
Pagina 67 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Onderstaan in tabelvorm een schatting van de absolute aantallen actuele tekorten,
wederom onderscheiden naar onderwijssoort.
Tabel 5.1 Schatting actuele landelijke tekorten aan fte leraren per oktober 2023
(Bron: Centerdata)
schooltype

tekort
regulier
5.442

tekort
vervanging
2.555

speciaal basisonderwijs

393

154

700

(voortgezet) speciaal onderwijs

942

272

1.100

6.777

2.982

9.759

Basisonderwijs

Totaal

Totaal
7.900

Het totale landelijke openstaande en verborgen tekort voor reguliere banen en
langdurige vervangingen bedraagt bijna 9.800 fte. Hiervan is 69% een tekort bij
reguliere banen.
Het tekort is in totaal bijna even groot als vorig jaar. In 2022 werd het totale tekort
aan fte afgerond geschat op 9.700.
De landelijke verdeling van de tekorten wordt in de volgende landkaartjes
inzichtelijk gemaakt. Daar is alleen het basisonderwijs opgenomen, omdat de
verdeling van de andere onderwijssoorten over de regio’s anders te veel van invloed
kan zijn.

Pagina 68 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.2 Landelijke verdeling totale tekorten fte leraren basisonderwijs in
percentages van de werkgelegenheid, oktober 2023 (Bron: Centerdata)

Al zijn er veel scholen zonder een tekort, er is geen arbeidsmarktregio waar het
tekort afwezig is (de kleur groen). Bij de totale tekorten springen met name Almere,
Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en de omliggende gebieden er uit met relatief
hoge tekorten. Bij de totale tekorten zien we in brede zin dat in de Randstad de
hogere tekorten zitten, maar ook niet alleen daar.
De volgende landkaartjes laten apart de verschillen zien tussen regio’s bij de
reguliere banen en de langdurige vervangingen.

Pagina 69 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.3 Landelijke verdeling tekorten reguliere banen en tekorten langdurige
vervanging basisonderwijs in percentages van de werkgelegenheid, oktober 2023
(Bron: Centerdata)
REGULIER

VERVANGING

De grootste tekorten bij de reguliere banen vinden we in de grote steden en
omliggende gebieden. De tekorten bij langdurige vervanging liggen doorgaans wat
lager. De gebieden die relatief hoge tekorten hebben bij de reguliere banen zitten
ook relatief hoog bij de tekorten op vervangingsbanen.
Een vergelijking over de tijd laat zien dat de tekorten zich meer en meer lijken te
concentreren in de G5. Het verschil tussen de G5 en de rest van Nederland dat in
het voorgaande rapport werd geconstateerd, is nog pregnanter geworden.
Vooruitlopend op de volgende paragrafen de tekorten voor het hele po:
-

Oktober 2022: 15,2% tekort binnen de G5 versus 8,5% buiten de G5
Oktober 2023: 18,0% tekort binnen de G5 versus 8,0% buiten de G5

We zien bijvoorbeeld dat de tekorten in Almere, Amsterdam en ’s-Gravenhage sinds
1 oktober 2020 ieder jaar gestegen zijn, en tegelijk dat de tekorten in bijvoorbeeld
arbeidsmarktregio’s Achterhoek, Regio Zwolle, Rijk van Nijmegen, West-Brabant en
Noord-Limburg voor het tweede jaar op rij gedaald zijn.
Ook binnen regio’s zijn er overigens grote verschillen in het tekort aan leraren. Zo
geeft bijvoorbeeld 49% (tegen 37% bij de voorgaande meting) van de scholen
buiten de G5 aan geen tekort te hebben. Binnen de G5 is dit 14% (11% bij de
voorgaande meting). Deze verschillen in tekortpercentages tussen scholen zijn maar
beperkt te herleiden tot in dit onderzoek bekende kenmerken van een school. Wel is
een duidelijk verband gevonden met de schoolweging.18 Daarbij geldt algemeen

18

Een maat tussen 19 en 41 voor de complexiteit van een school zoals berekend door het CBS op basis van
achtergrondkenmerken van de leerlingen, die rekening houden met het risico op onderwijsachterstanden. Daarbij
geldt dat hoe hoger het getal, hoe complexer de leerlingenpopulatie. Zie ook: De schoolweging: een nieuwe maat
voor de leerlingenpopulatie (onderwijsinspectie.nl).

Pagina 70 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

gesproken dat hoe groter de complexiteit van de leerlingenpopulatie van een school,
hoe hoger ook het tekort aan leraren op een school is.
Bovenstaand zijn de tekorten onderverdeeld naar tekorten voor reguliere banen en
de langdurige vervangingen. We kunnen ook een onderverdeling maken naar
openstaande banen en verborgen vacatures, oftewel plekken waar die de school wel
heeft ingevuld, maar op een manier die men eigenlijk niet wil.
Tabel 5.2 Totale tekorten (regulier en vervanging) naar openstaand en verborgen
(Bron: Centerdata)

schooltype

openstaand

verborgen

totaal

basisonderwijs

2,3%

7,1%

9,4%

speciaal basisonderwijs

3,7%

8,4%

12,1%

(voort.) spec. onderwijs

3,5%

7,1%

10,6%

totaal

2,5%

7,2%

9,7%

Bij het totaal is te zien dat ongeveer een kwart van het gehele tekort in het po
bestaat uit openstaande vacatures en drie kwart uit verborgen vacatures.
Het speciaal basisonderwijs heeft een hoger percentage tekort bij zowel de
openstaande als de verborgen vacatures dan het basisonderwijs. Het voortgezet
speciaal onderwijs heeft een hoger openstaand tekort dan het basisonderwijs.
Als we de indelingen regulier/vervanging en openstaand/verborgen combineren is
het landelijk tekort als volgt onder te verdelen:
Figuur 5.4 Landelijke onderverdeling tekorten leraren po in regulier/vervanging en
openstaand/verborgen vacatures (Bron: Centerdata)

Een maat tussen 19 en 41 voor de complexiteit van een school zoals berekend door het CBS op basis van
achtergrond-kenmerken van de leerlingen, die rekening houden met het risico op onderwijsachterstanden.
Daarbij geldt dat hoe hoger de schoolweging, hoe complexer de leerlingenpopulatie. Zie ook: De schoolweging:
maat voor de leerlingenpopulatie (onderwijsinspectie.nl).

Pagina 71 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hier is goed te zien dat ongeveer de helft van het tekort bestaat uit verborgen
vacatures bij de reguliere banen, We kunnen ons overigens niet rijk rekenen met
het feit dat ‘slechts’ 2,5% van het totale tekort (regulier + vervanging) open staat.
De verborgen tekorten zijn serieuze problemen voor de scholen waar men in feite
met noodoplossingen werkt die men liever niet zou hanteren. De nu gekozen
oplossingen voor de verborgen vacatures zijn in de vorige paragraaf te zien. Zeker
als deze noodoplossingen voor langere tijd moeten worden gehanteerd legt dit een
groot beslag op de organisatie.
5.2.2

Tekorten aan schoolleiders
Naar aanleiding van signalen uit het veld dat er een tekort aan schoolleiders is
ontstaan wordt aan deze groep de laatste jaren apart aandacht besteed bij de
uitvraag van de tekorten. Onderstaand de geschatte landelijke tekorten aan
schoolleiders in percentages.

Pagina 72 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.5 Schatting landelijke percentages tekorten aan schoolleiders po op basis
van de enquêtegegevens, inclusief verborgen tekorten (Bron: Centerdata)

Het totale landelijk gemiddelde tekort aan schoolleiding (directeuren en adjunctdirecteuren) bedraagt in 2023 15,1% van de werkgelegenheid voor schoolleiding.
In fte gaat het om de volgende aantallen.
Tabel 5.3 Schatting actuele landelijke tekorten aan fte schoolleiders per oktober
2023 (Bron: Centerdata)
basisonderwijs
spec. basisond.
(voort.) spec. ond.
totaal

Regulier
730
40
60
830

Vervanging
390
20
30
440

Totaal
1.120
60
90
1.270

Het tekortenpercentage vertaalt zich in een tekort aan schoolleiding van ongeveer
1.270 fte (vorig jaar 1.100 fte), waarvan twee derde reguliere functies betreft.
In overzicht de soorten tekorten aan schoolleiders voor het hele po

Pagina 73 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.6 Landelijke onderverdeling tekortenschoolleiders po in regulier/vervanging
en openstaand/verborgen vacatures (Bron: Centerdata)

Bij de schoolleiders staat, in vergelijking met de leraren, een relatief groter deel van
de tekorten open. In totaal is 6,6% van de werkgelegenheid niet ingevuld, ook niet
met noodmaatregelen.
5.3

Situatie in de G5
Voor de G5 zit het onderzoek technisch iets anders in elkaar en is er met een
respons van 95% een zeer accuraat beeld van de situatie te schetsen. Maar de
belangrijkste reden om een aparte paragraaf aan de G5 te besteden is dat de
situatie daar veel ernstiger is dan in de rest van het land.

5.3.1

Totale tekorten leraren per stad
In de 5 grote gemeenten (Almere, Amsterdam, ’s-Gravenhage, Rotterdam en
Utrecht) is de tekortmeting op een paar punten anders verlopen dat in de rest van
Nederland. De verschillen zitten niet in de gestelde vragen, maar in wie bevraagd
zijn (de bevraging geschiedt op vestigingsniveau in plaats van op schoolniveau), en
de mate van deelname. Omdat het oorspronkelijke initiatief tot de metingen uit de
G5 kwam bestaat hier een grote bereidheid tot medewerking en wordt door
besturen en gemeenten de deelname aan het onderzoek bevorderd. Dit heeft geleid
tot een respons van 96% gemeten op het aantal leerlingen van de scholen en 93%
op het aantal vestigingen.
In de onderstaande figuren de door de scholen gemelde tekorten. De vermelde
percentages beschouwen we als geldend voor de complete gemeente, de aantallen
fte zijn van de onderzoeksgroep.

Pagina 74 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.7 Aantallen FTE vacatures, verborgen vacatures en naar wens vervulde
formatie leraren in de G5, gepercenteerd op totale formatie, gemeten in oktober
2023, cijfers van deelnemende scholen, exclusief NP Onderwijs (Bron: Centerdata)

Omdat de grafiek anders onleesbaar zou worden is de onderste 70% van de naar
wens vervulde vacatures in het plaatje weggelaten. Ondanks de veelheid aan
informatie in de grafiek zijn enkele conclusies eenvoudig te trekken:
•
•
•

In omvang het grootste gemelde probleem is in alle steden de verborgen
reguliere vacatures (gele vlak).
Op de tweede plaats komen de verborgen vervanging vacatures.
Utrecht lijkt van de steden relatief de minste problemen te ervaren, Almere
heeft procentueel de grootste tekorten, gevolgd door Den Haag.

Om deze getallen nog inzichtelijker te maken hieronder nog een grafiek met
percentages op het totaal aantal fte. De hoge percentages van de naar wens
vervulde vacatures zijn voor de overzichtelijkheid niet in de grafiek opgenomen.

Pagina 75 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.8 Percentages openstaande en niet (naar wens) vervulde fte leraren in de
G5 voor reguliere vacatures en vervangingen langer dan 6 weken, oktober 2023
(Bron: Centerdata)

Deze percentages zijn de ‘vertalingen’ van de gegevens in de vorige figuur. Hier is
nog duidelijker te zien dat in alle vijf de steden de grootste tekorten zitten bij de
verborgen reguliere vacatures.
Als we de gegevens van de G5 combineren zien we de volgende verdeling:
Figuur 5.9 Onderverdeling tekorten leraren po G5 in regulier/vervanging en
openstaand/verborgen vacatures (Bron: Centerdata)

Pagina 76 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

De verborgen tekorten bij de reguliere banen nemen hier een nog groter deel van
het totaal in beslag dan bij de gegevens over heel Nederland. Maar bij het grote
deel van de tekorten dat door de scholen met noodmaatregelen wordt ingevuld,
blijft staan dat in totaal 3,8% van de werkgelegenheid onvervuld is.
Er zijn niet alleen regionale verschillen tussen de G5 en de rest van Nederland, zoals
eerder al aangegeven, er zin ook grote verschillen tussen scholen binnen de steden.
Ook in de 5 grote steden zijn er scholen die geen tekorten hebben. Daar staan weer
scholen tegenover die hele hoge tekorten hebben. In de volgende grafiek een
verdeling van de scholen over de mate waarin ze tekorten ervaren.
Figuur 5.10 Percentages openstaande en niet (naar wens) vervulde fte leraren in de
G5 voor reguliere vacatures en vervangingen langer dan 6 weken, oktober 2023
(Bron: Centerdata)

Een op de zeven scholen meldt geen enkel tekort te hebben (14%, vorig jaar was
dit 11%). Bijna één op de vijf scholen meldt meer dan 30% tekort te hebben (19%,
vorig jaar was dat 13% van de scholen). Dus in beide extremen is een toename te
zien.

5.3.2

Invulling verborgen tekorten in de G5
Bij het invullen van de verborgen vacatures konden de scholen uit verschillende
categorieën kiezen. Onderstaand in een figuur welke invulling aan de verborgen
vacatures is gegeven in de steden. De cijfers zijn gebaseerd op de reguliere
basisscholen.

Pagina 77 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.11 Percentages interne en externe invulling verborgen tekorten bij
reguliere vacatures en vervangingsvacatures, voor oktober 2023 G5, alleen voor
reguliere basisscholen (Bron: Centerdata)

De conclusies uit bovenstaande grafiek:

5.3.3

•

Verborgen vacatures worden meestal intern ingevuld. Dit geldt in totaal voor
de G5 voor drie kwart van de gevallen.

•

Verborgen vacatures worden in de helft van de gevallen met een
onbevoegde leraar ingevuld. Voornamelijk via interne werknemers (45%) en
deels via uitzendbureaus (6%).

•

Ook de zij-instromer die ongewenst zelfstandig voor de klas staat komt
geregeld voor. Dit geldt voor 22% van de verborgen vacatures.

•

In totaal wordt 13% van de verborgen vacatures via een uitzendbureau
ingevuld. Zzp-ers nemen 9% van de verborgen vacatures voor hun
rekening.

Tijdreeks tekorten G5
Aangezien er inmiddels 6 metingen zijn verricht (waarbij Amsterdam alleen aan de
laatste twee metingen deelnam) kan een tijdreeks worden gegeven hoe de tekorten
zich de laatste 4 jaar hebben ontwikkeld. Twee van de zes metingen zijn in februari
verricht, waarbij wellicht sprake is van seizoen effecten, bijvoorbeeld omdat in de
loop van het jaar leraren uitvallen. Om dergelijke effecten te vermijden hieronder
een grafiek met alleen de metingen die in oktober zijn afgenomen, daaruit ontstaat
een eenduidiger beeld:

Pagina 78 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.12 Totale percentages tekorten oktober metingen in de afgelopen 4 jaar in
de G5. Percentage op totaal aantal fte werkgelegenheid, exclusief NP Onderwijs en
EHK. (Bron: Centerdata)

Het tekort in oktober 2022 is voor vier van de vijf steden het hoogste in de hele
meetperiode, alleen voor Utrecht is dit niet zo. Voor alle steden is een flinke stijging
te zien in de relatief korte periode van 4 jaar,
Uit de steden wordt aangeven dat het vermoeden is dat de huidige hoge
tekortcijfers ook komen door een combinatie van eerder uitgestelde mobiliteit, de
toegenomen krapte op de arbeidsmarkt en de effecten van de extra middelen die
beschikbaar zijn gekomen in het kader van het NP Onderwijs. Tekorten bij dit
laatste programma zijn weliswaar hier niet meegenomen (zie verderop in dit
hoofdstuk), maar de leraren die er in de G5 voor zijn aangenomen kunnen ten koste
gaan van de rest van het lerarencorps op de scholen. En leraren die in andere
regio’s worden aangenomen zorgen voor meer druk op de arbeidsmarkt voor de G5.
Als we nagaan waar de grote stijging bij het tekort in zit is de volgende figuur
behulpzaam. Daarin wordt voor alle vijf de steden weergegeven wat de ontwikkeling
is bij de verschillende soorten tekorten.

Pagina 79 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.13 Ontwikkeling G5 percentages verschillende tekorten op totale
werkgelegenheid, exclusief NPO (Bron: Centerdata).

De grote rol van de reguliere verborgen tekorten bij het totaal is in alle jaren overal
goed te zien. Opvallend is de grote stijging hiervan in Almere en de gestage stijging
in Den Haag. De openstaande reguliere vacatures zijn over de gehele periode
gestegen. Als alleen naar het laatste jaar wordt gekeken zijn er in Den Haag en
Utrecht hier wel kleine dalingen in te zien. De verborgen vervangingsvacatures
vertonen in drie steden een stijging, maar in Utrecht lijkt deze stabiel en in
Amsterdam is er zelfs een kleine daling te zien.

5.3.4

Tekorten in onderwijssoorten, schoolleiders en NP Onderwijs in de G5
Bovenstaand zijn de tekorten in de G5 gepresenteerd voor het hele po. Hieronder
wordt onderscheid gemaakt naar het (s)bao en (v)so. Omdat het bij het sbao en
(v)so om kleine aantallen gaat zijn hier de vijf steden van de G5 tezamen genomen.

Pagina 80 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.14 Aantallen FTE vacatures, verborgen vacatures en naar wens vervulde
formatie leraren, gepercenteerd op totale formatie, G5 naar onderwijssoorten,
oktober 2023, cijfers van deelnemende scholen, exclusief NP Onderwijs (Bron:
Centerdata)

In aantallen neemt het basisonderwijs de belangrijkste plaats in. Maar hier is te zien
dat in het speciaal basisonderwijs bij alle soorten tekorten een hoger percentage
heeft. De relatief iets minder ernstige positie van het (voortgezet) speciaal
onderwijs is vooral terug te voeren op een lager aandeel verborgen reguliere
vacatures.
Bij de scholen is ook navraag gedaan naar de tekorten aan schoolleiders. Over het
totaal van de scholen in de steden levert dit het volgende beeld op:

Pagina 81 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.15 Aantallen FTE vacatures, verborgen vacatures en naar wens vervulde
formatie schoolleiders in de G5, oktober 2023 (Bron: Centerdata)

Ook hier nemen de verborgen tekorten een grote plaats in, maar in Almere,
Amsterdam en Rotterdam zijn ook de openstaande reguliere tekorten aanzienlijk.
In percentages is het beeld als volgt:
Figuur 5.16 Percentages openstaande en niet (naar wens) vervulde fte schoolleiders
in de G5, oktober 2023 (Bron: Centerdata)

Pagina 82 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Almere heeft met bijna een derde van de gewenste fte schoolleiders een probleem,
Amsterdam met ruim een kwart. De overige steden zitten iets lager, met als
minimum 14% in Den Haag.
De tekorten aan schoolleiding zijn binnen de G5 al drie keer eerder gemeten, op 1
februari 2021, 1 oktober 2021 en 1 oktober 2022. In de tijd zien we opvallende
verschillen tussen de gemeenten in de G5. In ’s-Gravenhage zijn de tekorten aan
schoolleiding over de tijd gestaag afgenomen. In alle andere gemeenten van de G5
zijn de tekorten aan schoolleiding met name sinds peildatum 1 oktober 2022 sterk
toegenomen.
Tot slot in deze paragraaf cijfers over de inzet van leraren voor het NP Onderwijs.
Aan de scholen is gevraagd in hoeverre in de plannen die zijn gemaakt voor deze
programma’s fte’s aan leraren ingepland zijn en in welke mate deze fte’s vervuld
zijn of nog open staan.
Tabel 5.1 Totale werkgelegenheid leraren voor NP Onderwijs in fte, deel dat vervuld
is en deel dat open staat en tekortpercentage. G5, oktober 2023 deelnemende
scholen. (Bron: Centerdata)
gemeente

Fte
werkgel.
84

Fte
vervuld
69

Fte open
15

Tekort
(%)
17,5%

143

132

12

8,0%

's-Gravenhage

91

80

11

11,7%

Rotterdam

126

95

31

24,4%

Utrecht

101

94

7

6,5%

Totaal

545

471

74

13,6%

Almere
Amsterdam

Van de plannen die in de G5 zijn gemaakt om extra mensen aan te nemen voor de
extra gelden van het NP Onderwijs kan niet alles gerealiseerd worden. In totaal
staat bijna een op de zeven vacatures nog open. Dat is wel ongeveer even veel als
vorig jaar. De verschillen tussen de gemeenten zijn aanzienlijk, waarbij vooral de
hoge tekortenpercentages van Rotterdam en Almere opvallen.
Wegens de relatief kleine aantallen heeft dit op het totale tekort maar weinig
invloed, als het tekort bij het NPO bij het overige tekort opgeteld wordt komt het
totale tekort ongeveer een half procent lager uit.
5.4

Situatie buiten de G5
Aan het begin van dit hoofdstuk is vermeld dat de respons buiten de G5 58% was.
Dat betekent dat de uitkomsten een betrouwbaar beeld geven voor Nederland
buiten de G5.

Pagina 83 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

5.4.1

De tekorten
In de onderstaande figuren de door de scholen gemelde tekorten.
Figuur 5.17 Aantallen FTE vacatures, verborgen vacatures en naar wens vervulde
formatie leraren buiten de G5, gepercenteerd op totale formatie, gemeten in
oktober 2023, fte-cijfers van deelnemende scholen, exclusief NP Onderwijs (Bron:
Centerdata)

Wederom is de onderste 86% van de naar tevredenheid vervulde werkgelegenheid
weggelaten ter wille van de leesbaarheid. In de grafiek staan zoals gezegd de fte’s
zoals die door de scholen zijn opgegeven. Dit zijn dus niet alle fte’s van het gebied
buiten de G5, aangezien 42% van de scholen de gegevens niet heeft ingevuld. De
percentages zijn door de grote en representatieve respons wel geldig voor het hele
gebied.
Uit de figuur blijkt dat er ook in de rest van Nederland duidelijk lerarentekorten zijn.
Net als bij de G5 is te zien dat het grootste deel van het tekort in beslag wordt
genomen door het verborgen reguliere tekort. In de volgende grafiek de
percentages die bij de verschillende tekorten horen.

Pagina 84 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.18 Onderverdeling tekorten leraren po G5 in regulier/vervanging en
openstaand/verborgen vacatures (Bron: Centerdata)

Ook in het gebied buiten de G5 is het grootste deel van het tekort reguliere
vervanging. In totaal staat 2,2% van de werkgelegenheid open.
Het totale tekort van 8,0% is beduidend lager dan dat van de G5 (18,0%). Een
vergelijking met de vorige metingen buiten de G5 laat zien dat 2022 iets hoger was
met 8,5% tekort en 2021 hetzelfde resultaat als 2023 opleverde met 8,0% tekort.
Dus na een kleine stijging in 2022 nu een kleine daling.
De tekorten zijn niet gelijk verdeeld over alle scholen buiten de G5. In de volgende
grafiek is te zien welk deel van de scholen tekorten hebben, en om welke
percentages dat gaat.
Figuur 5.19 Percentages openstaande en niet (naar wens) vervulde fte leraren
buiten de G5 voor reguliere vacatures en vervangingen langer dan 6 weken, oktober
2023 (Bron: Centerdata)

Pagina 85 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

In totaal 49% heeft geen tekorten, een flinke stijging ten opzichte van vorig jaar,
toen was dit 37%. Daartegenover staat 4% dat een tekort hoger dan 30% heeft,
dat was vorig jaar 3%.
Buiten de G5 zijn er wel verschillen tussen regio’s te zien (zie ook de landkaartjes in
onderdeel 5.2.1 Tekorten aan leraren). Maar er is geen enkele regio waarin er geen
tekorten worden gemeld.

5.4.2

Invulling verborgen tekorten
Hoe in de gebieden buiten de G5 de verborgen tekorten worden ingevuld is in de
volgende figuur te zien.
Figuur 5.20 Percentages interne en externe invulling verborgen tekorten bij
reguliere vacatures en vervangingsvacatures, voor oktober 2023 buiten de G5,
alleen voor reguliere basisscholen (Bron: Centerdata)

Ook buiten de G5 worden verborgen tekorten meestal intern opgevangen, in totaal
geldt dit voor 76% van de oplossingen. Gecombineerd met de uitzendkrachten is in
totaal 36% onbevoegd, een duidelijk lager aantal dan in de G5.

5.4.3

Tekorten in onderwijssoorten, schoolleiders en NP Onderwijs buiten de G5
Onderstaand de tekorten aan schoolleiders die gemeld zijn, onderscheiden naar de
schoolsoorten in het primair onderwijs.

Pagina 86 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.21 Aantallen FTE vacatures, verborgen vacatures en naar wens vervulde
formatie, gepercenteerd op totale formatie, G5 naar onderwijssoorten, oktober
2023, cijfers van deelnemende scholen, exclusief NP Onderwijs (Bron: Centerdata)

Het patroon dat de reguliere verborgen tekorten het grootste deel van de tekorten
vormen is ook hier zichtbaar. Wel valt op dat het Sbao en het (v)so relatief veel
reguliere openstaande tekorten hebben. Beide onderwijssoorten hebben een hoger
totaal tekort dan het basisonderwijs,
De schoolleiders tekorten buiten de G5 staan in de volgende figuur.

Pagina 87 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.22 Aantallen FTE vacatures, verborgen vacatures en naar wens vervulde
formatie schoolleiders buiten de G5 per onderwijssoort, gepercenteerd op totale
formatie, gemeten in oktober 2023, cijfers van deelnemende scholen (Bron:
Centerdata)

De schoolleiders tekorten liggen met 13,3% duidelijk hoger dan de lerarentekorten
(8,5%). Ook het verschil met het gemiddelde van de G5 is hier vrijwel afwezig. De
geringe aantallen fte tekorten in het sbao en (v)so betekenen dat voorzichtigheid
geboden is om hier conclusies over verschillen te trekken.
Tot slot in deze paragraaf gegevens over de inzet van leraren voor het NP Onderwijs
en EHK. Aan de scholen is gevraagd in hoeverre, in de plannen die zijn gemaakt
voor deze programma’s, fte’s aan leraren nodig zijn en in welke mate deze fte’s
vervuld zijn of nog open staan.
We zien dat op de responderende basisscholen 4.822 fte werkgelegenheid leraren is
ontstaan naar aanleiding van het NPO, en dat daarvan 98 fte niet ingevuld is. Dat
betekent dat 2,0% van de door het NPO ontstane werkgelegenheid voor leraren niet
kon worden vervuld. Dat is aanzienlijk lager dan het tekort aan leraren naar
aanleiding van het NPO van 7,6% bij de voorgaande meting. Bij onderwijs
ondersteunend personeel is het tekort naar aanleiding van het NPO twee keer zo
groot als bij leraren, te weten 4,0%. Dat is overigens ook lager dan bij de
voorgaande meting (5,3%).

Pagina 88 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

5.5

Samenhang tekorten met schoolweging
Ondanks dat de kortdurende vervangingen niet eens in dit onderzoek zijn
meegenomen, kunnen we met zekerheid concluderen dat een aanzienlijk deel van
de scholen in de Nederland een serieus probleem heeft met het rond krijgen van de
formatie. Dit geldt niet voor alle scholen (in de G5 meldt 14% van de scholen geen
tekorten te hebben, daarbuiten 49%), waaruit blijkt dat de pijn niet gelijk verdeeld
is. Niet over het land maar ook niet binnen de G5 of de arbeidsmarktgebieden.
Met de grote hoeveelheid verzameld materiaal zijn statistische analyses gedaan met
welke kenmerken de tekorten samenhangen. Belangrijk hierbij is voor ogen te
houden dat de statistische analyse alleen een samenhang aanduiden, en niet een
oorzakelijk verband.
•

Het belangrijkste element dat uit de analyses komt is de regio waar de
school gevestigd is. Sowieso zijn er in de G5 hogere tekorten dan in de rest
van het land (waarbij Utrecht een tussenpositie inneemt), maar ook in de
rest van Nederland zijn er duidelijke verschillen tussen regio’s te zien. Dit is
ook in de landkaarten eerder in dit hoofdstuk te zien (zie onderdeel 5.2.1
Tekorten aan leraren). Maar ook geldt dat binnen regio’s er nog grote
verschillen zijn (Dus de regio is zeker niet de enige factor die van invloed is.

•

Een tweede belangrijk element is de schoolweging, oftewel de mate van
complexiteit van de leerlingenpopulatie van een school19. Een hogere
schoolweging hangt samen met hogere tekorten. Hiermee zeggen we niet
dat een school met een complexere leerlingenpopulatie altijd hogere
tekorten heeft, maar de kans is zeker groter.

•

Verder zijn in heel Nederland ook verbanden gevonden met de hoogte van
het ziekteverzuim en de hoeveelheid tijdelijke en kleine contracten voor
leraren. Bij deze factoren is bij uitstek de vraag gerechtvaardigd of dit
veroorzakers of juist gevolgen van een lerarentekort zijn. Het is ook goed
mogelijk dat tekorten leiden tot grotere werkdruk voor de leraren en
daarmee gepaard gaand ziekteverzuim. En scholen kunnen tekorten
proberen op te vullen met tijdelijke en kleine contracten.

Voor de schoolweging kunnen we nog enkele gegevens toevoegen. Het Centraal
Bureau voor de Statistiek (CBS) berekent de schoolweging van een school op basis
van de volgende kenmerken:
•
•
•
•
•

19

het opleidingsniveau van de ouders
het gemiddeld opleidingsniveau van alle moeders op school
het land van herkomst van de ouders
de verblijfsduur van de moeder in Nederland
of ouders in de schuldsanering zitten.

Een maat tussen 19 en 41 voor de complexiteit van een school zoals berekend door het CBS op basis van
achtergrondkenmerken van de leerlingen, die rekening houden met het risico op onderwijsachterstanden. Daarbij
geldt dat hoe hoger het getal, hoe complexer de leerlingenpopulatie. Zie ook: De schoolweging: een nieuwe maat
voor de leerlingenpopulatie (onderwijsinspectie.nl).
Pagina 89 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Een hoger getal betekent daarbij een complexere leerling populatie. Voor we de
gegevens presenteren naar schoolweging eerst een overzicht van de
schoolwegingen binnen en buiten de G5.

Figuur 5.23 Verdeling scholen naar schoolwegingen in het basisonderwijs voor G5 en
buiten G5 (Bron: Centerdata)

Bovenstaande onderverdeling is voor de G5 gemaakt, met een enigszins
vergelijkbaar aandeel voor de verschillende klassen. Daardoor is de verdeling buiten
De G5 wat onevenwichtig met een grote middengroep.
Dan de samenhang tussen de schoolweging en de tekortenpercentages. Aangezien
we de schoolweging voor het basisonderwijs gebruiken dient hier vergeleken worden
met de tekortpercentages voor het basonderwijs.

Pagina 90 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 5.24 Percentage tekort op werkgelegenheid in fte op de totale
werkgelegenheid in het basisonderwijs naar schoolweging, uitgesplitst naar binnen
en buiten de G5 (Bron: Centerdata)

Het verband tussen schoolweging en tekort is zeker niet rechtlijnig.
•
•
•

Bij beide groepen is te zien dat een hoge schoolweging samenhangt met een
hoog tekort. Binnen de G5 is dit effect al te zien vanaf de gemiddelde
schoolweging.
Voor de meeste groepen geldt dat het tekort binnen de G5 duidelijk hoger is
dan dat buiten de G5
Tevens geldt buiten de G5 dat de groep met een lage schoolweging een
hoger tekort heeft dan het gemiddelde tekort buiten de G5

Los van deze verbijzonderingen kan na de analyse op schoolweging gesteld worden
dat de tekorten overal voorkomen, maar dat de groep met een hogere schoolweging
duidelijk de grootste problemen heeft.

Pagina 91 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

6

Actuele leraren tekorten in het voortgezet onderwijs

6.1

Inleiding
Na een pilot vorig jaar in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam is dit jaar voor het
eerst een landelijke uitvraag bij de scholen gedaan naar de tekorten die zij op 1
oktober hebben. Deze uitvraag is succesvol verlopen met een responspercentage
van 54% als we kijken naar het aantal responderende vestigingen en een
responspercentage van 60% als we kijken naar de leerlingenpopulatie.
De respons is voldoende van omvang en is ook voldoende representatief om
landelijke uitspraken te kunnen doen. In onderstaande figuren kunnen percentages
daarom als landelijk geldend worden beschouwd. De opgenomen aantallen fte zijn,
tenzij anders vermeld, een weergave van de door de scholen ingevulde aantallen.
Tot nu toe was bij de raming van de toekomstige tekorten (zie volgend hoofdstuk)
uitgegaan van de hoeveelheid onbevoegd gegeven lessen die werden aangetroffen
voor de vakken. In vergelijking met de resultaten in dit hoofdstuk blijkt dat
daarmee sowieso de tekorten zoals verwacht onderschat werden. De onderlinge
verhoudingen van de meeste vakken werden daarbij wel redelijk goed ingeschat.
De scholen is gevraagd aan te geven welk deel van de fte van hun reguliere
vacatures open staat en welk deel van de formatie een verborgen vacature bevat.
Hetzelfde is apart gevraagd voor de vervangingen: openstaande en verborgen
vacatures. Het gaat hierbij om vervangingen voor een periode van minimaal zes
weken. Kortdurende vervangingen zijn niet meegenomen, vooral omdat deze op een
specifiek meetmoment verstorend kunnen werken voor het algemene beeld.
Bij verborgen vacatures wordt als mogelijkheden aangegeven:
•
•
•
•
•

Intern opgevangen, bevoegd
Intern opgevangen, onbevoegd
Extern opgevangen, bevoegd
Extern opgevangen, onbevoegd
Klassen gecombineerd

Met extern wordt daarbij een van buiten ingehuurde kracht bedoeld die niet bij de
school zelf in dienst is.

6.2

Tekort aan leraren
Evenals in het po is scholen gevraagd naar tekorten op reguliere functies en
tekorten voor vervangingen die langer dan 6 weken duren. Tevens is gevraagd aan
te geven of het gaat om openstaande tekorten of verborgen tekorten, oftewel
plaatsen die ingevuld zijn op een manier die men liever niet zou willen.
Dit alles resulteert in de volgende gegevens:

Pagina 92 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 6.1 Percentages tekorten aan fte leraren in het vo gepercenteerd op de totale
werkgelegenheid, oktober 2023 (Bron: Centerdata)

In totaal heeft het vo een tekort van 5,8% van de totale werkgelegenheid.
De verborgen tekorten nemen een iets grotere plaats in dan de openstaande
tekorten. Maar de openstaande tekorten zijn bijna even hoog als die in het po (hier
2,4%, in het po 2,6%).
Ook in lijn met het po is dat de reguliere tekorten groter zijn dan de tekorten voor
langdurige vervanging. Die verhouding is hier nog schever door het relatief geringe
aandeel van de vervangingstekorten.
Figuur 6.2 Schatting landelijke aantallen fte tekorten aan leraren in het vo op basis
van percentages uit de uitvraag, oktober 2023 (Bron: Centerdata)

Het totale tekort van 5,8% vertaalt zich naar een landelijk tekort van ongeveer
3.800 fte, waarvan ruim 1.500 fte bestaat uit openstaande plekken.
Uit eerdere arbeidsramingen kwam naar voren dat de regionale verdeling die zo
scherp is in het po in het vo een minder grote rol speelt. Toch zijn er wel degelijk
verschillen tussen de regio’s.

Pagina 93 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 6.3 Landelijke verdeling totale tekorten fte leraren vo in percentages van de
werkgelegenheid, oktober 2023 (cijfers per regio zie bijlage) (Bron: Centerdata)

Opvallend is dat hier niet het standaard beeld van het po te zien is met de
Randstedelijke tekorten die lager zijn in de overige provincies. De totale tekorten
zijn het hoogste in de regio’s Achterhoek en Midden-Holland en het laagste in de
regio’s Rijk van Nijmegen en Midden-Gelderland. Bij de regio Achterhoek is het
vermelden waard dat daar bij de deelname aan het onderzoek relatief veel isk’s
(internationale schakelklassen voor nieuwkomersonderwijs) zitten, waarvoor in
figuur 6.5 wordt getoond dat daar hoge tekorten bestaan.
Een belangrijke conclusie uit de bovenstaande figuur is dat er geen regio in
Nederland is waar geen tekorten zijn in het vo. Dat wil nog niet zeggen dat er geen
scholen zonder tekorten zijn, zoals te zien is in de volgende figuur.

Pagina 94 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 6.4 Verdeling scholen over mate van tekorten aan fte leraren 2023 (Bron:
Centerdata)

Een kwart van de scholen heeft geen tekorten. Bij nog eens een kwart zijn de
tekorten lager dan 4%. Als we kijken naar de scholen met hoge tekorten is te zien
dat in totaal 5% een tekort heeft van meer dan 20%. In totaal heeft 29% van de
scholen een tekort van meer dan 10%.
Zoals eerder geschetst is er een verborgen tekort van 3,4% van de
werkgelegenheid. Hoe dit is opgevuld is te zien in de volgende figuur.
Figuur 6.5 Percentages interne en externe invulling verborgen tekorten bij reguliere
en vervangingsvacatures, voor oktober 2023 (Bron: Centerdata)

Twee derde van de verborgen vacatures worden intern opgelost, ruim een kwart
met extern personeel. In 5% van de gevallen worden klassen samengevoegd.
In totaal wordt voor de verborgen vacatures in 59% van de gevallen personeel
ingezet dat onbevoegd of benoembaar is.
Pagina 95 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

In de volgende figuur is te zien welke verschillen er tussen de schoolsoorten zijn bij
de verschillende tekorten. In de figuur zijn de aantallen FTE opgenomen zoals die
door de respondenten van het onderzoek zijn ingevuld, het betreft dus geen
landelijke aantallen.
Figuur 6.6 Tekorten aan leraren naar schoolsoort in het vo, fte gemeld door scholen
in de uitvraag (Bron Centerdata)

Voor de leesbaarheid is de laagste 84% van de naar tevredenheid ingevulde
vacatures niet in de figuur opgenomen. In de figuur is duidelijk te zien dat de
internationale schakelklassen te maken hebben met de grootste tekorten, in totaal
meer dan 14%. Naast 4% openstaande reguliere tekorten hebben zij ook 10%
verborgen tekorten bij de reguliere functies.
Het totale percentage voor het vo wordt voornamelijk bepaald door de grootste
groep, het vmbo/havo/vwo onderwijs. In het praktijkonderwijs is de tekortensituatie
iets gunstiger dan in deze sector, vooral door minder openstaande vacatures voor
reguliere banen.

6.3

Tekorten aan schoolleiders
Bij het opstellen van de vragenlijst voor de uitvraag naar de tekorten is uitvoerig
overleg gepleegd met scholen om de vragen mogelijke antwoorden goed herkenbaar
te maken voor de invullers. Schoolleider is een punt waarop nogal wat discussie is
Pagina 96 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

gevoerd, mede omdat hier in het vo verschillende benamingen en invullingen voor
bestaan. Uiteindelijk is besloten gebruik te maken van de volgende definitie: onder
'schoolleiding' verstaan we personeel dat onderwijskundig en/of organisatorisch
leiding geeft, tevens personele verantwoordelijkheid draagt in school en minimaal
een leraren salarisschaal heeft.
In onderstaande figuur worden de tekorten aan schoolleiders weergegeven.
Figuur 6.7 Tekorten aan schooleider in het vo gepercenteerd op de totale fte
werkgelegenheid voor schoolleiders 2023 (Bron: Centerdata)

Het totale tekort aan schoolleiders is met 4,3% wat lager dan het tekort aan leraren
(5,8%). Ook bij de schoolleiders is het grootste deel van het tekort bij de reguliere
banen en is er sprake van een groter verborgen dan openstaand tekort.
Het percentage tekorten vertaalt zich naar een landelijk tekort aan schoolleiding van
ongeveer 125 fte.

Op de volgende bladzijde een overzicht van de tekorten naar schoolleiders in de
verschillende regio’s.

Pagina 97 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 6.8 Tekorten schoolleiders per arbeidsmarktregio, gepercenteerd op totaal
aantal fte werkgelegenheid, 2023 (Bron: Centerdata)

De tekorten zijn het hoogst in Flevoland (30,8%) en Amersfoort (13,9%). Hierbij
moet wel worden aangetekend dat in Flevoland de respons relatief laag was,
waardoor deze cijfers kunnen zijn vertekend.
In totaal 7 regio’s hebben geen schoolleiders tekort.

6.4

Verdeling leraren tekorten naar vakken
Uit onder andere de jaarlijkse bevoegdheidsgegevens was al duidelijk geworden dat
de belangrijkste factor bij de lerarentekorten in het vo niet de regio is maar het vak
dat de leraar geeft. Onderstaand de totale tekorten (regulier en vervanging,
openstaand en verborgen) onderscheiden naar vak.

Pagina 98 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 6.9 Percentage tekorten leraren naar vak in het vo. Gepercenteerd op de
totale werkgelegenheid per vak, 2023 (Bron: Centerdata)

De ranglijst van tekorten vertoont een grote overeenkomst met de lijst die we al
langer kennen van de bevoegdheidsmetingen via IPTO (zie hoofdstuk 15).
Opvallend zijn de relatief lage tekorten voor Natuurkunde (net boven het
gemiddelde tekort), Frans (net er onder) en Scheikunde (een procent er onder).
Bij het hoge tekort voor Nederlands hoort een kanttekening. In het onderzoek zijn
zoals eerder te zien was ook de isk’s meegenomen, waar de tekorten relatief hoog
zijn. Daarbij is vaak het vak Nederlands aangegeven. Maar dat is in wezen een
ander vak dan het Nederlands dat in vmbo/havo/vwo gegeven wordt. Bij de isk’s zal
het vaak gaan om een vorm van Nederlands als tweede taal, waarvoor ook een
specifieke aantekening bestaat. Dit neemt in totaal overigens maar een heel klein
deel in van het vak Nederlands.
De hoge plaats van beroepsgerichte vakken in het vmbo is zorgelijk. Niet alleen
omdat het hier om kernvakken zal gaan, maar ook omdat het hier een gemiddelde
over alle beroepsgerichte vakken gaat, wat zal betekenen dat het tekort voor
sommige beroepsgerichte vakken nog (veel) hoger is.
Als we de percentages van de scholen omzetten naar aantallen fte, en hier weer een
volgorde op basis van het grootste tekort van maken, ontstaat een ander beeld:

Pagina 99 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 6.10 Schatting landelijk aantal fte leraar tekorten naar vak in het vo,
gebaseerd op de gegevens van de responderende scholen bij de uitvraag tekorten.
2023 (Bron: Centerdata)

Aangezien het hier bij de berekening voor sommige onderdelen om op kleine cijfers
gebaseerde gegevens betreft en de vertaling naar landelijke gegevens lastig is, kan
hier niet meer dan een schatting worden gegeven. Deze geeft echter wel een goede
indicatie van de werkelijke aantallen.
Nederlands, waar eerder een kanttekening bij is geplaatst, staat op grote afstand
van de overige vakken met 600 fte tekort. Ook de grote vakken wiskunde en Engels
zien we nu hoog in de lijst. En de beroepsgerichte vakken in het vmbo staan nog
steeds hoog in de lijst.
De koplopers bij de percentages, informatica en techniek (avo), nemen nu relatief
bescheiden plaatsen in met respectievelijk 40 en 80 fte tekort.

6.5

Achtergrondkenmerken scholen en tekorten
Net als in het primair onderwijs is er een analyse uitgevoerd naar de samenhang
van achtergrondkenmerken van scholen met de mate van tekorten die men heeft.
Pagina 100 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Om de vestigingen goed te kunnen vergelijken is gekozen alleen een analyse te
doen op vestigingen die vmbo/havo/vwo aanbieden.
De verschillen in tekortpercentages tussen vestigingen zijn maar beperkt te
herleiden tot in dit onderzoek bekende kenmerken van de schoolvestigingen.
Een van de elementen die in de analyse is meegenomen is de gemiddelde
achterstandsscore van de leerlingen. Deze score toon ook een verband met het
tekort in het po. Voor degenen die het daar nog niet hebben gelezen wordt deze
score nogmaals uitgelegd: Het CBS berekent de achterstandsscore van een leerling
als het verschil tussen de landelijke gemiddelde onderwijsscore en de verwachte
onderwijsscore van de leerling op basis van omgevingskenmerken. De gemiddelde
achterstandsscore per leerling van een vestiging is meegenomen in de analyse. De
omgevingskenmerken die zijn meegenomen zijn het opleidingsniveau van de vader,
het opleidingsniveau van de moeder, de herkomst van de ouders, de verblijfsduur in
Nederland van de moeder, en of de ouders in de schuldsanering zitten.
De belangrijkste uitkomst van de analyse is dat hoe groter de complexiteit van de
leerlingenpopulatie van een vestiging is (hogere achterstandsscore), hoe hoger ook
het tekort aan leraren op een vestiging is.
Een tweede punt dat wordt gevonden is het ziekteverzuimpercentage van de
leraren. Een hoger ziekteverzuimpercentage hangt samen met een hoger tekort.
Daar zit natuurlijk ook de logica in dat er dan ook meer vervangingsvacatures zijn.
Verder is ook niet duidelijk welke kant het oorzakelijk verband op gaat, het zou ook
kunnen zijn dat een hoger tekort juist een hoger ziekteverzuimpercentage
veroorzaakt.
Een laatste punt dat werd gevonden is dat het aantal leerlingen ook een rol speelt.
Kleinere vestigingen lijken over het algemeen lastiger leraren te kunnen vinden

Pagina 101 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

7

Ramingen over de arbeidsmarkt per sector: po, vo en mbo

De arbeidsmarktramingen20 worden jaarlijks geactualiseerd. De vorige versie van de
ramingen is in december 2022 aan de Kamer gezonden. Bij het opstellen van de
ramingen is gebruik gemaakt van de meest actuele informatie en inzichten over de
arbeidsmarkt voor leraren en omstandigheden die daarbij een rol spelen.21
Waarde van de ramingen
De in deze paragraaf gepresenteerde ramingen geven een beeld van de
arbeidsmarkt voor leraren in de komende jaren, uitgaande van de huidige situatie.
Als daarbij tekorten worden geraamd, houdt dit in dat, onder de nu bekende
omstandigheden, er meer personen met de juiste diploma’s nodig zijn om aan de
vraag te voldoen dan er gevonden kunnen worden. Omdat de ramingen ook een
signaalfunctie hebben, zorgen zij er daarmee voor dat de uitgangspunten waarop ze
gebaseerd zijn veranderd kunnen worden. Als tekorten zich in de praktijk voordoen
zijn er doorgaans verschillende mechanismes die in werking treden. Een krappe
arbeidsmarkt kan meer mensen naar de opleiding trekken en wervingskracht
hebben op zij-instromers. Verder zijn veranderingen in de leerling-leraar ratio en de
mate waarin bevoegd les wordt gegeven natuurlijk ook factoren die een rol spelen.

Gekozen voor scenario met neutrale economische ontwikkeling
Bij de uitstroom van leraren uit de sector speelt de economische ontwikkeling van
Nederland een belangrijke rol. Naarmate het economisch beter gaat zijn er voor
leraren meer en gunstiger mogelijkheden om een baan buiten het onderwijs te
vinden. Er zijn drie verschillende ramingsscenario’s voor de vraag naar leraren
doorgerekend, gebaseerd op verschillende economische scenario’s. Hierbij is gebruik
gemaakt van de meest actuele ramingen van het CPB, waarin verwachtingen rond
gewijzigd beleid en de gevolgen van de coronacrisis en de huidige energiecrisis zijn
verwerkt.
In deze samenvatting gaan we uit van het neutrale economische scenario, dat op
het moment het meest realistisch lijkt. In de economisch meer pessimistische
scenario’s, komen verwachtingen voor tekorten die in de volgende paragrafen
worden genoemd lager uit. In het optimistische economische scenario komen de
ramingen uit op hogere tekorten.

7.1

Behoefte aan leraren
Door het ministerie van OCW wordt jaarlijks geraamd wat de leerling- en
studentenaantallen in het onderwijs de komende tien jaar zullen zijn, onder andere
op basis van bevolkingsgegevens van het CBS. Deze zogeheten Referentieramingen
De toekomstige arbeidsmarkt voor personeel in po, vo en mbo 2023-2024 Centerdata, Tilburg 2023. Zie
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/12/05/rapporten-bij-trendrapportage-arbeidsmarktleraren-po-vo-en-mbo-2022
21
Er is rekening gehouden met de functiemix, verhoging AOW-leeftijd, salarisgegevens voor bruto werkgeverslasten
en recentste raming van het CPB voor wat betreft de economische groei en werkloosheid. Tevens worden vaste
voeten gebruikt in de bepaling van het verband tussen het aantal leerlingen en het aantal fte. Met name voor (zeer)
kleine scholen in het primair onderwijs is dit relevant. Ook zijn afspraken uit de cao’s po, vo en mbo meegenomen in
het ramingsmodel.
20

Pagina 102 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

van leerlingen zijn met de begroting van OCW naar de Kamer gestuurd.22 Uitgaande
van dezelfde verhouding tussen leerlingen en leraren (en een vaste voet voor met
name kleinere scholen) kan hierop berekend worden hoeveel leraren er de komende
jaren nodig zijn. In de onderstaande figuur is te zien wat de geraamde aantallen
benodigde leraren de komende jaren zullen zijn.
Figuur 7.1 Ramingen benodigde fte leraren x1.000 op basis van aantal leerlingen en
studenten voor po, vo en mbo periode 2023-2033 (Bron: Centerdata)

De leerlingendaling in het po is grotendeels voorbij en in de loop van de jaren wordt
weer een stijgende trend voorzien. Uiteindelijk zal er in 2033 ongeveer 5% meer
leerlingen in het po aanwezig zijn dan in 2022, wat de behoefte aan eenzelfde
percentage aan extra fte leraren betekent.
Voor het vo en mbo geldt dat de verminderde leerlingen en studenten aantallen, en
daarmee de verminderde behoefte aan leraren, die de afgelopen jaren al in het po
zichtbaar waren, nu doorschuiven naar deze sectoren. Voor de komende 10 jaar
wordt voor beide sectoren een daling verwacht. In het vo was deze daling al aan de
gang, maar resteert er nog steeds een effect dat er in 2033 6% minder fte leraren
nodig zullen zijn dan in 2023. Voor het mbo gaat het om 3% minder fte leraren
waar behoefte aan zal zijn in 2033.
Bij het bestaande lerarenkorps vindt uitstroom plaats om verschillende redenen
(met als belangrijkste pensioen). Om aan de bovenstaande aantallen te kunnen
komen wordt, met name in het po en vo, bij de instroom in de sector voornamelijk
geleund op de afgestudeerden van de lerarenopleidingen. Als er onvoldoende

22

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/05/01/referentieraming-ocw-2023
Pagina 103 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

gediplomeerde instroom mogelijk is, ontstaat er onvervulde werkgelegenheid
oftewel een lerarentekort.

7.2

Ramingen primair onderwijs plus tekorten in het onderwijs
In het recente verleden werden de ramingen gepresenteerd als de ‘extra tekorten
bovenop de huidige situatie’, aangezien niet bekend was wat de actuele situatie op
het gebied van de tekorten was. Sinds twee jaar geleden is dit echter wel bekend, in
het vorige hoofdstuk is al de derde meting van de actuele tekorten gepresenteerd.
In de ramingen zijn de actuele tekorten van de tweede meting van vorig jaar
meegenomen. Buiten het feit dat de nieuwste meting net klaar is en daarom niet in
de raming mee zou kunnen, is de logica hiervoor ook dat de raming uitgaat van de
personeelsbestanden per oktober 2022, hetzelfde moment als de meting van vorig
jaar.
Als starttekort zijn alleen de reguliere banen meegenomen, vervangingen worden
nooit in de ramingen meegenomen. Tevens zijn de verborgen tekorten aan zijinstromers, die naar oordeel van de scholen te snel zelfstandig voor de klas staan,
niet als tekort meegenomen. Deze hebben namelijk ook een aanstelling als leraar en
zouden dan dubbel geteld worden bij de raming.
De verborgen tekorten, oftewel de plekken die de scholen op hebben weten vullen
op een manier die ze liever niet zouden doen, zijn verder wel meegenomen.

7.2.1

Verwachte tekorten de komende jaren
Onderstaand voor het po de verwachte uitstroom aan leraren en directeuren (veelal
pensioen) en de mogelijke instroom (voornamelijk afgestudeerden aan de pabo,
maar ook instroom uit de stille reserve en zij-instroom in het beroep) de komende
jaren.
Figuur 7.2 Raming uitstroom en instroom van leraren en directeuren in het po 20232033 in fte (bron: Centerdata)

Pagina 104 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

In de figuur is te zien dat de komende jaren verwacht wordt dat de uitstroom even
in evenwicht zal zijn en daarna zal de uitstroom de instroom overtreffen, met aan
het eind van de periode weer een evenwicht.
In de volgende figuur staan de geraamde tekorten bovenop de huidige bekende
situatie aan benodigde fte met de juiste diplomering ter vervanging van de
uitstroom uit het onderwijs en de uitbreidingsvraag. Zoals gezegd gaan we verder
uit van het neutrale economische conjunctuurscenario. Om de invloed van de
economische conjunctuur zichtbaar te maken zijn alleen in onderstaande figuur ook
het optimistische en het pessimistische scenario opgenomen.
Figuur 7.3 Raming tekorten aan leraren en directeuren in het po 2023-2033 in fte
met de drie economische conjunctuur scenario’s (bron: Centerdata)

Zonder veranderingen in de omstandigheden staat het po in de komende jaren
landelijk een geringer tekort in vergelijking met de huidige situatie te wachten.
Kijken we 5 jaar vooruit dan is te zien dat in schooljaar 2028/2029, het tekort in
vergelijking met de huidige situatie lager is: het starttekort bedraagt 5.433 fte en in
2027 is er met het neutrale economische scenario een tekort van 3.597 fte leraren
en directeuren po, bij ongewijzigde omstandigheden. Dit is 1.836 fte lager. Zoals
eerder vermeld is het begrip ‘bij ongewijzigde omstandigheden’ cruciaal. Door
bekendmaking van ramingen kunnen omstandigheden al wijzigen en bij de
bestaande tekorten zullen vanzelfsprekend zowel op landelijk als lokaal niveau
beleidsinspanningen plaatsvinden.
En een van deze veranderde omstandigheden is al bekend: het NP Onderwijs. Uit de
vorige tekortmeting kunnen we nu wel grofweg berekenen dat er in het po ongeveer
6 duizend fte extra aan leraren is gezocht voor het NP Onderwijs (waarvan echter
niet alles gevonden is). Dat betekent een grotere druk op het lerarentekort dan nu
in de raming is meegenomen.

Pagina 105 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

7.2.2

Vergelijking met vorige raming
Het verschil met de ramingen van eerdere jaren is aanzienlijk. Daar werd vrijwel
alleen een stijging van de tekorten verwacht. De reden dat voor de komende jaren
eerst een daling van de tekorten wordt verwacht heeft te maken met:
een hogere raming van de afgestudeerden van de Pabo (volgens de
Referentieramingen van OCW)
bijgestelde leerlingaantallen (bevolkingsprognose CBS)
gedragsveranderingen bij leraren de afgelopen jaren, zoals minder
vertrekkers en meer uren werken, die in het model voor de toekomst
worden meegerekend.
Als vergeleken wordt met de vorige raming23, die in juli aan de Kamer is gestuurd,
ontstaat het volgende beeld.
Figuur 7.4 Vergelijking arbeidsmarktraminging 2023 met arbeidsmarktraming 2022,
tekorten in fte (Bron: Centerdata)

Te zien is dat de trend ongeveer hetzelfde is, maar dat de huidige raming tot 2028
een groter tekort laat zien dan de vorige raming. Dit was al voorspeld in het vorige
ramingsrapport, met name omdat toen de gevolgen van de NPO-middelen nog niet
konden worden ingeschat. Het verschil in de komende jaren is ongeveer 2.000 extra
fte tekort meer dan eerder werd ingeschat.
Ongeveer de helft van deze verhoging in de eerste jaren van het tekort komt door
herschattingen van de instroom, de doorstroom en de uitstroom van leraren. Dit is
voornamelijk gebaseerd op gedragingen van de afgelopen jaren. Verder is als
tweede factor aan te wijzen het verhoogde starttekort in de huidige raming,
gebaseerd op de uitvraag naar tekorten bij de scholen.
In de loop der jaren heffen de gevolgen van de verschillende factoren die van
invloed zijn op het tekort elkaar op en ontstaat een gelijk beeld voor de raming van
vorig jaar en dit jaar vanaf 2029.

23

Zie De toekomstige arbeidsmarkt voor personeel in po, vo en mbo 2022-2032, Centerdata, Tilburg 2022.
Pagina 106 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

7.2.3

Tekorten per regio
Zoals ook in het vorige hoofdstuk over de actuele tekorten duidelijk werd, zijn de
tekorten in het po regionaal sterk verschillend. Een goed beeld van de geraamde
tekorten is te zien in de verwachte vacaturedruk voor de verschillende regio’s: het
percentage van de verwachte tekorten op het totaal aantal banen, beiden in fte
gemeten. Onderstaand de vacaturedruk over 5 en 10 jaar per arbeidsmarktregio.
Figuur 7.5 Tekorten in procenten van de werkgelegenheid naar arbeidsmarktregio
po leraren plus directeuren, volgens neutreaal conjunctuurverloop, in 2023 (links)
2028 (midden) en 2033 (rechts) (Bron: Centerdata) (NB: de schaal loopt van 0%,
groen, tot 12%, donkerrood)

Zoals te zien in het linker kaartje zijn er momenteel door het hele land tekorten,
maar zijn deze niet gelijk verdeeld over de regio’s. De hoogte van de regionale
tekorten hangt sterk samen met de ontwikkeling van het aantal leerlingen. Ook de
leeftijdsopbouw van het lerarenkorps (uitstroom van ouderen) speelt een rol.
Amsterdam, Almere, Den Haag en Rotterdam hebben op alle drie de getoonde
peilmomenten de hoogste tekorten.
De verwachting is overigens dat in de praktijk de toekomstige regionale verschillen
kleiner zullen zijn dan hier voorspeld omdat compenserende mechanismen gaan
optreden (regionale stromen), vooral tussen nabijgelegen regio’s. Deze
mechanismes zijn niet in het voordeel van de tekortgebieden, aangezien de cijfers
laten zien dat deze al jaren leraren aan andere gebieden verliezen (zie paragraaf
9.3).
De problematiek zal dus zoals verwacht groter zijn in de regio’s met groei en neemt
af naarmate de krimp groter is.

7.2.4

De ontwikkelingen in grote lijnen
In het primair onderwijs is er de afgelopen jaren sprake geweest van een oplopend
tekort, dat voornamelijk te maken had met een grote golf aan pensioneringen die
onvoldoende kon worden opgevangen door de belangrijkste instroom: de
afgestudeerden aan de lerarenopleiding. De hoogte van het tekort werd nog
enigszins gedempt door een teruglopend aantal leerlingen en een forse stijging van
de aantallen zij-instromers in het beroep.
Op dit moment lijkt de arbeidsmarkt voor leraren in het po op een kantelpunt
beland, waarbij de factoren die het tekort verkleinen een daling van het totale tekort
Pagina 107 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

kunnen veroorzaken, voornamelijk omdat het aantal pensioneringen terugloopt en
de leerlingaantallen nog steeds dalen.
Echter, al snel zal het aantal leerlingen weer gaan oplopen, waardoor de tekorten
weer gaan stijgen en uiteindelijk hoger uitkomen dan het huidige niveau.

(Voortgezet) Speciaal Onderwijs
Bij de meeste onderwerpen in de Trendrapportage wordt het po als een geheel
behandeld, zonder aandacht voor de specifieke onderdelen waar het uit bestaat. Het
is goed om hier even stil te staan bij de afwijkende leeftijdsverdeling die in het
(voortgezet) speciaal onderwijs, oftewel (v)so, wordt aangetroffen in vergelijking
met het (speciaal) basonderwijs, oftewel (s)bao.
Figuur 7.6 Leeftijdsverdeling (v)so vergeleken met het hele po in 2023, percentage
leraren van elk leeftijdsjaar in het personeelsbestand (Bron: Centerdata, gebaseerd
op DUO-gegevens)

In de figuur is te zien dat in het (v)so ten opzichte van het po de groep boven de 40
jaar is oververtegenwoordigd en de groep onder de 35 jaar is
ondervertegenwoordigd. Dit betekent automatisch dat de uitstroom in het (v)so de
komende jaren relatief wat hoger zal zijn dan in het po als geheel. Ook is duidelijk
dat men in het (v)so pas op wat latere leeftijd gaat werken dan in de rest van het
po. Veel leraren in het (v)so hebben dan ook een aanvullende studie gevolgd. Dit
alles zou de komende jaren kunnen leiden tot hogere tekorten in het (v)so
vergeleken met het po als geheel.

7.3

Ramingen Voortgezet Onderwijs
Ook in het vo zijn momenteel in de praktijk geluiden te horen over tekorten en
moeilijk vervulbare vacatures. Daarom hebben ook de ramingen in het vo als
uitgangspunt dat er voorspeld wordt of en in welke mate er sprake is van tekorten
aan gekwalificeerde leraren bovenop de huidige situatie. Nieuw is sinds twee jaar
geleden dat we ook uitgaan van een aanvangssituatie met een tekort. Hiervoor
worden de onbevoegd gegeven lessen genomen zoals deze uit de IPTO-meting

Pagina 108 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

komen24. Er wordt van uitgegaan dat lessen onbevoegd worden gegeven omdat men
geen bevoegde docent kan vinden. Bij het interpreteren van de uitkomsten met
betrekking tot de tekorten moet er rekening mee gehouden worden dat tekorten
onder vervangers niet zijn meegenomen. Daarnaast kan sprake zijn van verborgen
tekorten. Als een school een vak niet aanbiedt omdat het daarvoor geen leraren kan
vinden (denk bijvoorbeeld aan klassieke talen) of er sprake is van grotere groepen
dan wenselijk is dan is er ook sprake van een (in de ramingen niet zichtbaar) tekort.
Daarmee is het in deze ramingen meegenomen ‘starttekort’ een onderschatting van
het werkelijke tekort.
Vanaf komend jaar kunnen we gebruik gaan maken van de uitvraag naar tekorten
bij de scholen zoals deze in het vorige hoofdstuk staat vermeld. De resultaten van
deze eerste landelijke uitvraag waren op het moment van het opstellen van deze
raming nog niet beschikbaar.
7.3.1

Verwachte tekorten de komende jaren
Als eerste de raming van de leraren die uitstromen in de komende jaren en de
instroom van de komende jaren.
Figuur 7.7 Raming uitstroom aan leraren en directeuren in het vo en reëel
beschikbare instroom 2023-2033 in fte (bron: Centerdata)

Te zien is dat de uitstroom de periode jaren duidelijk hoger zal zijn dan de
verwachte instroom. Deels valt dit bij de tekorten weg omdat dat er in het vo sprake
is van een leerlingendaling die er voor zorgt dat er naar verwachting in 2033 6%
minder fte nodig is (zie Figuur 6.1). Tevens geeft bovenstaande geen inzicht in de
effecten voor de verschillende vakken.

Onderstaand de ramingen van de tekorten voor het vo in de komende 10 jaar, met
als starttekort de huidige onbevoegd gegeven lessen25. Ook hier worden de drie
Dit is de jaarlijkse meting naar in het vo gegeven vakken en bevoegdheden van leraren die deze vakken geven.
Voor het voortgezet onderwijs geldt dat de onbevoegd gegeven lesuren zoals die bekend zijn uit het IPTOonderzoek als het aanvangstekort worden gehanteerd. De bijdrage van de onbevoegd gegeven lesuren van een
persoon aan het tekort is daartoe (per vak) benaderd door het aandeel van de onbevoegd gegeven lesuren op het
totaal door de leraar gegeven lesuren te vermenigvuldigen met diens betrekkingsomvang in fte.
24
25

Pagina 109 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

economische scenario’s weergegeven, verder wordt in deze paragraaf uitgegaan van
het neutrale scenario.
Figuur 7.8: Raming tekorten onder leraren plus directeuren in het vo 2023-2033 in
fte met de drie economische conjunctuur scenario’s (bron: Centerdata)

In het po was de verwachting dat de tekorten op korte termijn zullen dalen. Daar is
in het vo geen sprake van. in het vo gaan we juist uit van een lichte stijging die in
later jaren zal afvlakken en voor het optimistische conjunctuurscenario overgaat in
een lichte daling. Aan het eind van de periode is in alle scenario’s weer een stijging
te zien.
‘Dat de scenario’s zo dicht bij elkaar liggen kan grotendeels verklaard worden door
de oorzaken van de ontwikkelingen. Er is een tekort aan aanbod uit de
afgestudeerden, zij-instroom en stille reserve voor bepaalde vakken. En dit tekort is
niet gevoelig voor economische ontwikkelingen. Belangrijk is ook dat de tekorten
zich bij specifieke vakken afspelen.
Als we 5 jaar vooruit kijken zien we in het neutrale scenario voor 2028 een
verwachting van 2.943 fte tekort.
In de volgende grafiek is een vergelijking met de vorige raming uit 2022 te zien.
Ook voor die raming is gewerkt met een starttekort op basis van de onbevoegd
gegeven lessen.

Pagina 110 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 7.9. Tekorten leraren vo, vergelijking voorgaande raming en huidige raming
(beiden neutraal conjunctuurverloop, Bron: Centerdata)

Te zien is dat de huidige raming afwijkt van de voorgaande raming en ongunstiger,
waarbij het verschil in de ramingsperiode oploopt. Dit verschil wordt voornamelijk
veroorzaakt door een lagere schatting van de aantallen afgestudeerden aan de
lerarenopleiding in de studentenraming van OCW. Hier is gewerkt met een
verbeterde raming die hiervoor lagere aantallen oplevert, wat het tekort doet
toenemen. Daarnaast is er nog een kleine bijdrage van de herschatting van het
voorspelde arbeidsmarktgedrag van leraren op basis van de afgelopen jaren.
Net als in het po volgt hieronder een overzicht van de tekorten naar regio. De
tekorten zijn in het vo echter minder naar regio verdeeld maar meer per vakgebied
verschillend. Ook daar zal op in worden gegaan.
7.3.2

Tekorten per regio
Voor we de tekorten in het vo per regio bekijken is het goed eerst naar de
verwachte leerling dalingen per regio te kijken.

Pagina 111 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 7.10 Groei/krimp van het aantal leerlingen in het vo naar arbeidsmarktregio
in 2028 (links) en 2033 (rechts) ten opzichte van 2023 (Bron: Centerdata)

Het is duidelijk dat de leerling daling in het vo niet gelijk over de regio’s verdeeld is,
net als dat de afgelopen jaren in het po het geval was. In het westen van het land,
en meer in bijzonder in de grote steden, is er zelfs sprake van een leerling stijging.
Dit heeft ook zijn weerslag op verdeling van de tekorten over het land.
Onderstaand de verwachte vacaturedruk (tekorten gedeeld door de totale
werkgelegenheid) in het vo naar regio.

Pagina 112 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 7.11 Onvervulde vraag in procenten van de werkgelegenheid naar
arbeidsmarktregio vo leraren in 2027 (links) en 2032 (rechts) (Bron: Centerdata)

Voor het vo gold altijd dat de tekorten regionaal niet zozeer verschilden. Dat lijkt
echter wel iets te veranderen. Voor 2028 en zeker voor 2033 is te zien dat er in het
oosten minder vacaturedruk lijkt te zijn. De hoogste vacaturedruk lijkt in 2033 in de
Randstad te liggen.
7.3.3

Tekorten per vak
Problemen met moeilijk te vinden onderwijspersoneel zijn in het vo minder verdeeld
over regio maar wel over de verschillende vakken. Onderstaand daarom een
overzicht van de hoofdvakken, waarbij respectievelijk vermeld staat hoeveel fte
tekort er in dit vak in 2023 is op basis van de onbevoegd gegeven lessen en hoeveel
tekort er naar verwachting in 2028 en 2033 zal zijn.

Pagina 113 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 7.12 Onvervulde vraag in fte leraren in 2022, 2027 en 2032 op het niveau
van individuele vakken, gesorteerd op tekort in 2027 (bron: Centerdata).

Te zien is dat er in 2028 en in 2033 voor Wiskunde het grootste tekort in fte zal zijn.
Nederlands neemt in 2027 de tweede plaats in, waarbij dit tekort 5 jaar later flink
lager is. Voor beide vakken zullen de tekorten naar verwachting in omvang vrij
aanzienlijk zijn de komende jaren.
In 2027 zijn na wiskunde de vakken Frans, Duits, natuurkunde, scheikunde en
informatica koplopers bij de aantallen fte verwachte tekorten.
Voor Engels en Economie geldt dat de tekorten naar verwachting behoorlijk minder
zullen worden,

Een andere indicatie voor het tekort is de eerder gepresenteerde vacaturedruk,
oftewel het percentage onvervulde fte’s op het totaal aantal fte’s. In de volgende
Pagina 114 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

tabel de vacaturedruk voor de verschillende vakken momenteel en over 5 en 10
jaar.
Tabel 7.1 Vacaturedruk (onvervulde vraag als percentage van de totale
werkgelegenheid in fte) in 2023, 2028 en 2033 op het niveau van individuele
vakken, op volgorde van percentage in 2028 (Bron: bewerking gegevens
Centerdata)
2023
2028
2033
Informatica
21,3%
41%
59%
Scheikunde
8,3%
14%
20%
Natuurkunde
7,9%
13%
18%
Frans
5,3%
13%
21%
Klassieke Talen
4,6%
13%
20%
Duits
6,4%
11%
15%
Wiskunde
7,4%
10%
14%
Nederlands
7,1%
10%
11%
Levensbeschouwing
3,4%
4%
5%
Economie
4,9%
4%
2%
Aardrijkskunde
4,6%
4%
3%
Biologie
3,7%
3%
2%
Maatschappijleer
5,9%
2%
1%
Engels
4,1%
2%
1%
Gezondheidszorg en Welzijn 6,7%
1%
1%
Geschiedenis
1,2%
1%
1%
CKV, Kunstvakken
0,4%
0%
0%
Lichamelijke Opvoeding
0,3%
0%
0%
Overige Vakken
0,0%
0%
0%
Hier is een wat andere volgorde te zien. Informatica liet in de grafiek geen grote
aantallen fte zien bij de tekorten, maar gedeeld op de gehele werkgelegenheid in
informatica is dit wel een fors percentage. En zo staan de in omvang grote vakken
wiskunde en Nederlands hier lager dan in de grafiek.
Ook is nog relevant te vermelden dat de vacaturedruk voor het eerstegraads gebied
(bovenbouw havo en vwo) ongeveer gelijk is aan die in het tweedegraadsgebied
(onderbouw havo en vwo plus geheel vmbo).
Op de volgende bladzijde zijn aparte grafieken te vinden van de grootste
tekortvakken en de vakken met een middelgroot tekort.

Pagina 115 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 7.13 Vacaturedruk grootste tekortvakken in 2023, 2028 en 2033. Informatica
is uit de grafiek gehouden omdat deze grote percentages de rest onleesbaar maken.
Vakken op volgorde van tekort in 2028 (Bron: Centerdata)

Voor alle tekortvakken is de verwachting dat er de komende tien jaar een gestage
verhoging van het tekort staat te wachten, eindigend in minimaal een verdubbeling
van het huidige tekort in 2032. De meeste tekortvakken hebben deze verdubbeling
in 2018 al bereikt en stijgen daarna nog door,
Voor Nederlands is de verwachting iets minder somber dan voor de andere vakken,
maar door de grote omvang van het vak zullen hier ook omvangrijke problemen
zijn.
Bovenstaande cijfers staat in contrast met de lagere cijfers voor de overige vakken,
die in de volgende grafiek te zien zijn.

Pagina 116 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 7.14 Vacaturedruk overige vakken in 2022, 2027 en 2032. (Bron:
Centerdata)

Veel percentages komen door de afronding op nul procent terecht, deze liggen
tussen de 0,1 en 0,5 procent. Voor bovenstaande groep vakken is goed te zien dat
tekorten die op dit moment ervaren worden in de komende jaren sterk zullen
verminderen. In 2032 wordt voor geen van deze vakken een tekort boven de 1%
verwacht, in 2027 voor de meeste vakken ook niet.
De vergelijking met het totale cijfer van het vo laat hier zien dat de toekomstige
tekorten bij andere vakken te vinden zullen zijn.
Evenals vorige jaren volgt hieronder een grafische weergave van de tekorten voor
de verschillende vakken en hun ontwikkeling in de tijd.

Pagina 117 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 7.15 Ontwikkeling onvervulde vraag in fte inclusief onbevoegd gegeven
lessen per vak. Groen is gering tekort, geel gematigd en rood groot tekort (Bron:
Centerdata)
202
3

202
4

202
5

202
6

202
7

202
8

202
9

203
0

203
1

203
2

203
3

Nederlands
Duits
Engels
Frans
Biologie
Informatica
Natuurkunde
Scheikunde
Wiskunde
Aardrijkskunde
Economie
Geschiedenis
Levensbeschouwing
Maatschappijleer
CKV, Kunstvakken
Gezondheidszorg en
Welzijn
Klassieke Talen
Lichamelijke
Opvoeding
Overige Vakken
totaal*
We kunnen de vakken op grond van de ontwikkelingen in de figuur als volgt
classificeren:

7.3.4

•

Permanente tekortvakken: Nederlands, Duits, Frans, Informatica,
Natuurkunde, Scheikunde, Wiskunde en Klassieke Talen.

•

Vakken met een afnemend tekort: Engels, Biologie, Aardrijkskunde,
Economie, Maatschappijleer en Gezondheidszorg en Welzijn;

•

Vakken met permanent lage tekorten: Geschiedenis, Levensbeschouwing,
CKV, Kunstvakken, Lichamelijke Opvoeding en Overige Vakken.

De ontwikkelingen in grote lijnen
Op dit moment heeft het vo al te maken met tekorten. In een deel van Nederland
zullen deze tekorten de komende jaren minder hard aankomen omdat er daar
sprake is van leerling daling. In de grote steden en een deel van de Randstad is dit
echter niet het geval, en is er zelfs sprake van een leerling stijging. Dit betekent dat
de tekorten meer dan voorheen regionaal verschillend zullen zijn.
De tekorten in het vo zijn geconcentreerd bij een achttal vakken: Nederlands, Duits,
Frans, Informatica, Natuurkunde, Scheikunde, Wiskunde en Klassieke Talen, Naar
verwachting worden de tekorten voor deze vakken groter, terwijl ze voor andere
vakken geen belangrijke rol zullen spelen.
Pagina 118 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

7.4

Ramingen Middelbaar Beroepsonderwijs
Voor het mbo gelden deels andere regels voor de kwalificatie van leraren dan voor
de hiervoor behandelde sectoren. Een deel van de docenten is afkomstig van
dezelfde lerarenopleidingen als in het vo en geeft gedeeltelijk dezelfde vakken. Een
groot deel van de instroom van docenten in het mbo is echter niet afkomstig van de
lerarenopleiding maar van het bedrijfsleven. Daarom is het mbo ook geen ‘gesloten
systeem’ waarover exacte ramingen kunnen worden gemaakt als voor het po en vo.
Wel kunnen enkele belangrijke factoren voor de arbeidsmarkt in kaart worden
gebracht.
Omdat mbo docenten vaak uit andere arbeidsmarktsectoren afkomstig zijn is de
leeftijd van deze leraren relatief hoog. Door de leeftijdsverdeling van docenten in
het mbo worden de komende jaren veel pensioneringen verwacht waardoor nieuw
personeel nodig is. Dit kan worden geïllustreerd met de leeftijdsverdeling van
docenten in het mbo in de komende jaren die in de volgende grafiek te zien is.
Figuur 7.16 Verwachte leeftijdsverdeling docenten mbo in 2023, 2028 en 2033
(bron: Centerdata)

Te zien is dat er in 2023 een grote groep oudere docenten is die de komende jaren
met pensioen zal gaan. Daarnaast vindt nog uitstroom plaats wegens andere
redenen. Voor vraag op de arbeidsmarkt vanuit het mbo is daarnaast nog belangrijk
wat de uitbreidingsvraag is, in hoeverre zijn er extra mensen nodig door
uitbreidingen of vervallen er vacatures door krimp.
In de volgende figuur zijn deze ontwikkelingen weergegeven.

Pagina 119 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 7.17 Uitstroom en uitbreidingsvraag docenten in het mbo periode 2022-2032
in fte (Bron: Centerdata)

De uitbreidingsvraag in het mbo is de komende 10 jaar in de meeste jaren negatief
door de verwachte daling in aantallen studenten, waardoor de totale vraag naar
leraren lager wordt (zie paragraaf 6.1). De uitstroom wordt geschat op basis van de
laatste jaren en bestaat zoals gezegd voor een groot deel uit pensioneringen. Dit
levert bij elkaar de volgende vraag naar docenten op de komende 10 jaar:
Figuur 7.18 Benodigde instroom van docenten in het mbo periode 2022-2032 in fte
(Bron: Centerdata)

Indien we het bovenstaande vertalen naar krapte op de arbeidsmarkt voor docenten
mbo, dan is een voorzichtige conclusie dat in tussen 2024 en 2027 de krapte op zijn
hoogst is, vanwege toenemende benodigde instroom. De inzet van NPO-middelen
leidt daarbij de komende tijd mogelijk nog tot extra krapte vanwege toenemende
vraag, maar dat zal er sterk van afhangen hoe men deze middelen inzet. Als we
afgaan op de benodigde instroom die in de figuur getoond wordt, wordt de
Pagina 120 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

arbeidsmarkt na 2027 gedurende de rest van de ramingsperiode alsmaar ruimer. Er
moet daarbij wederom worden opgemerkt dat in deze analyse het effect van
mogelijke ontwikkelingen in het aanbod van docenten buiten beschouwing blijft.
Over vakspecifieke tekorten in het mbo kunnen momenteel met Mirror geen
uitspraken gedaan worden, al ligt het voor de hand dat er parallellen met het vo
optreden en sprake zal zijn van vakspecifieke tekorten bij de vakken Nederlands en
Informatica, die zowel op het vo als op het mbo gegeven worden. Analoog zullen de
tekorten die voor het vak Techniek in het vmbo spelen waarschijnlijk ook spelen bij
de vele technische vakken in het mbo. Gegeven de tekorten die momenteel spelen
in het bedrijfsleven in bijna alle sectoren, zal ook dit zijn effect hebben op de
tekorten in de beroepsgerichte vakken in het mbo.
Dit najaar wordt een pilot uitgevoerd om te kijken of er de komende jaren ook een
zinvolle uitvraag naar tekorten in het mbo plaats kan vinden.

7.5

Regionale rapportages po en vo
In het voorgaande is duidelijk geworden dat niet iedere regio voor dezelfde
problemen staat. Voor zowel het po als het vo worden de arbeidsmarktramingen
daarom elk jaar uitgesplitst naar regionale rapportages op het niveau van de
arbeidsmarktregio’s zoals deze zijn gebruikt in de landkaartjes eerder in dit
hoofdstuk. Hiervoor worden 14 deelrapporten per sector gemaakt waarin doorgaans
enkele arbeidsmarktregio’s tezamen worden genomen. Ook de G5 gemeenten
worden hier apart in behandeld. Deze rapporten hebben ook als doel de ramingen
herkenbaarder te maken voor scholen in hun eigen regio.

De rapporten zijn te downloaden via de website van de rijksoverheid
(www.rijksoverheid.nl) en de websites van de arbeidsmarktfondsen
Arbeidsmarktplatform PO en Voion.

Pagina 121 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

8

De lerarenopleidingen

In dit hoofdstuk volgt informatie over de instroom, doorstroom en uitstroom met
diploma van de lerarenopleidingen. Aangezien inschrijvingen tot iets na het begin
van het studiejaar kunnen plaatsvinden beschikken we nog niet over de definitieve
gegevens van studiejaar 2023/2024. Daarom lopen de gegevens tot en met 2022,
waarmee studiejaar 2022/2023 wordt aangeduid. Voor diploma’s geldt een zelfde
verhaal, diploma’s tot half oktober kunnen bij het vorige jaar worden geteld,
waardoor we de definitieve cijfers over vorig studiejaar 2022/2023 nog niet hebben
en uitgaan van de diploma’s tot en met 2021/2022. Definitieve cijfers over de
instroom in dit studiejaar en de diploma’s van vorig studiejaar worden in januari
2024 verwacht.
Ter wille van de leesbaarheid wordt in de Trendrapportage voornamelijk gewerkt
met grafieken en minder met tabellen. Voor degenen die de cijfers bij de grafiek
behorende bij dit hoofdstuk exact wil weten wordt derhalve verwezen naar de
bijbehorende tabellen in de bijlage.
8.1

Instroom in de lerarenopleidingen
Onderstaand een grafiek met de instroom in de voor dit rapport belangrijkste
lerarenopleidingen in de afgelopen 10 jaar. Het gaat hier om de volgende
lerarenopleidingen:
•
•
•
•
•

hbo primair onderwijs, pabo (voor po)
wo primair onderwijs (voor po, niet te verwarren met Academische pabo,
deze valt onder de pabo)
hbo lerarenopleiding voor 2e graads leraar (voor vo en mbo)
hbo lerarenopleiding voor 1e graads leraar (vo, mbo)
ulo: Universitaire lerarenopleiding voor 1e graads leraren (vo, mbo)

Figuur 8.1 Instroom eerstejaars in opleidingen voor leraar 2013-2022 (Bron: DUO)

Pagina 122 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Onder instroom eerstejaars wordt hier verstaan: iedereen die aan de opleiding
begint in dat jaar, waaronder ook personen die eerder delen van de opleiding
hebben gevolgd, degenen die switchen van andere opleidingen en degenen die met
vrijstellingen door eerdere opleidingen instromen.
Het jaar 2020 laat bij de pabo een forse stijging van de instroom zien, die gevolgd
wordt door een daling, waarna de stijging weer wordt ingezet. Bij de
lerarenopleiding voor 2e graads leraar wordt na een kleine stijging in 2020 de
dalende trend uit de jaren daarvoor voortgezet.
De totale aantallen instroom in de lerarenopleidingen (in 2022 ruim 17 duizend
personen) worden grotendeels bepaald door de pabo en de hbo 2e graads opleiding.
In het navolgende wordt geconcentreerd op deze twee opleidingen. Voor de overige
opleidingen geldt dat zij als een master vaak een vervolgopleiding zijn voor degenen
die al een lerarenbevoegdheid hebben (hbo eerstegraads), niet alleen als doelgroep
het po, vo en mbo hebben (Kunst en Lichamelijke Opvoeding) of dat de huidige
opzet geen uitgesplitste analyses toelaat (ULO, in de diplomaregistratie staan
tegenwoordig algemene kwalificaties als Taal en Cultuur en geen specifieke vakken).
8.2

De pabo
Figuur 8.2 Instroom pabo 2013-2022 (inclusief wo opleiding voor po PWPO26 met
jaarlijks een instroom vanaf 2018 (in 2022: 68), exclusief internationale opleiding
voor basisschool, inclusief academische pabo (ALPO)) (Bron: DUO)

In het studiejaar 2015/2016 vond een ontwikkeling plaats die ongunstig voor de
omvang van de instroom was: de invoering van toelatingstoetsen op de pabo. Na de
grote daling in 2015 is een constant stijgende lijn ingezet. Als we 2020 als een
uitschieter beschouwen is de stijgende lijn door te trekken en is sinds 2011 een
instroom bereikt die hoger is dan die in 2014.

26

Pedagogische Wetenschappen van Primair Onderwijs.
Pagina 123 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Bij welke vooropleidingen de daling van 2015 voornamelijk plaats vond, en in
hoeverre dat aan het herstellen is, kan geconstateerd worden met een analyse naar
vooropleiding van de instromers.
Figuur 8.3 Opleidingsachtergrond instroom pabo 2013-2022 (Bron: DUO)

De daling van de instroom in de pabo is terug te voeren op de twee belangrijkste
bronnen voor de pabo. In 2015 bleek de instroom van studenten met een mbo
achtergrond meer dan gehalveerd. En die van de havo bleek ook flink afgenomen.
Daarna is bij beiden een stijgende trend ingezet, waarmee het oude niveau echter
nog niet bereikt is, met uitzondering van de uitschieter in 2020. Het vwo is
ongeveer op de stand van 2013. Hbo en wo gecombineerd laat in 2022 bijna een
verdubbeling ten opzichte van de instroom van 2013 zien. Deze is iets meer op het
hbo terug te voeren.
Dat de eerdere daling van de instroom zijn weerslag heeft op de aantallen
gediplomeerden is in de onderstaande grafiek te zien.

Pagina 124 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 8.4 Gediplomeerden pabo 2012-2021 (inclusief wo opleiding voor po PWPO
met 8 in 2019 en 13 in 2020, exclusief internationale opleiding voor basisschool,
inclusief academische pabo) (Bron: DUO)

Het aantal gediplomeerden is de laatste 10 jaar jaren gedaald, al is er sinds 2018
wel sprake van een licht stijgende lijn.
Overigens dient te worden bedacht dat bij de instroom en gediplomeerden de zijinstroom in het beroep niet is opgenomen. Deze groep, die zoals in hoofdstuk 13 is
te zien de laatste jaren een flinke ontwikkeling heeft doorgemaakt in het po, volgt
contractonderwijs (i.t.t. bekostigd onderwijs), waardoor inschrijvingen en
getuigschriften niet in de statistieken van DUO voorkomen.
8.3

Lerarenopleiding hbo 2e graads
In deze paragraaf worden de gegevens over de lerarenopleiding voor tweedegraads
leraar weergegeven. Eerst worden wat algemene gegevens getoond, daarna volgen
uitsplitsingen voor verschillende vakken.

Pagina 125 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

8.3.1

Algemene instroom en diploma’s
Figuur 8.5 Instroom hbo opleidingen 2e graads leraar 2013-2022 (Bron: DUO)

Over het geheel van de 10 jaar kan geconstateerd worden dat het aantal
inschrijvingen aan het dalen is. De stijging wegens de speciale omstandigheden in
2020 wordt gevolgd door een voortzetting van de dalende lijn in 2021 en 2022.
Uitgesplitst naar de vooropleidingen ontstaat voor de 2e graads lerarenopleiding het
volgende beeld
Figuur 8.6 Opleidingsachtergrond instroom lerarenopleiding 2 e graads 2017-2022
(Bron: DUO)

In deze grafiek zijn de getallen vanaf 2017 te zien omdat dit het eerste jaar is
waarop de ho-cijfers goed zijn uitgesplitst. Ook bij de lerarenopleiding 2e graads
Pagina 126 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

daalden hiervoor van 2014 op 2015 de aantallen vanuit het mbo en havo, maar in
vergelijking met de pabo was dit een heel geringe daling. De twee van origine
grootste instroom bronnen, havo en hbo, leveren beiden een dalend beeld op (op
het uitzonderlijke jaar 2020 na). Het mbo laat een vrij stabiele tendens zien en is
inmiddels in aantallen hoger dan het hbo als instroombron.
De volgende figuur toont de diploma’s voor de lerarenopleiding tweede graads voor
de afgelopen jaren.
Figuur 8.7 Diploma’s opleidingen 2e graads leraar 2012-2021 (Bron: DUO)

Het aantal diploma’s vertoont na 2012 eerst een langzame stijging en na 2017 een
daling. Wederom is coronajaar 2020 hier een uitbijter. Mede daardoor is de daling
naar 2021 fors.
Ook voor deze diploma’s geldt dat de zij-instroom in het beroep hier niet is
meegerekend (zie hiervoor hoofdstuk 10).
Met het lerarentekort in specifieke vakken als belangrijk thema op de arbeidsmarkt
voor vo leraren, zijn algemene gegevens van de lerarenopleiding voor 2e graads
leraar wat minder bruikbaar voor analyses. Daarom in de volgende paragraaf een
overzicht van de diploma’s en de instroom bij de permanente tekortvakken zoals die
aan het eind van paragraaf 7.3.3. worden onderscheiden.

Pagina 127 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

8.3.2

Instroom en diploma’s permanente tekortvakken
Figuur 8.8 Instroom permanente tekortvakken in hbo lerarenopleiding 2e graads
2013-2022 (Bron: DUO)

Voor de meeste tekortvakken (behalve Frans) is het patroon te zien dat er
aanvankelijke een stijging van de instroom plaats vond (die dan ook mede ten
grondslag lag aan de piek in diplomering in 2017). Maar de laatste jaren is bij alle
tekortvakken een daling van de instroom te zien. Vooral de grote dalingen bij
Nederlands, wiskunde en ook Duits en Frans lijken zorgwekkend.
De dalingen bij de tekortvakken bepalen ook voor een onevenredig groot deel de
daling van de totale instroom. Op de totale instroom in 2022 vormen bovenstaande
vakken 23% van het totaal. Maar als gekeken wordt naar de daling van de instroom
sinds 2013 dan komt 42% van deze daling voor rekening van deze tekortvakken.

Pagina 128 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 8.9 Diploma’s permanente tekortvakken hbo lerarenopleiding 2e graads27
2012-2021 (Bron: DUO)

Voor veel vakken zijn in 2017 de hoogste aantallen diploma’s te zien, wat ook voor
de hele 2e graads opleiding het geval is (zie vorige figuur). Wiskunde en Nederlands
zijn de grootste vakken, die ook het meeste gegeven worden in het vo (samen met
Engels).
Als, ondanks de verschillende ontwikkelingen in de jaren, geprobeerd wordt een
grote lijn te ontdekken, dan kan geconstateerd worden dat Nederlands, Duits en
Wiskunde een licht stijgende lijn hebben, die met enige goede wil ook bij
natuurkunde te zien is. Scheikunde heeft na een dip de stijgende lijn weer te
pakken, hetzelfde lijkt voor Frans te gelden.

Informatica en Klassieke Talen zijn ook permanente tekortvakken, maar daar zijn geen 2e graads opleidingen
voor.
27

Pagina 129 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

9

Ontwikkelingen in de loopbaan van jonge leraren

Vanwege het belang van de instroom van pas afgestudeerden van de
lerarenopleidingen laat OCW jaarlijks een monitoronderzoek naar deze groep
uitvoeren, getiteld Loopbaanmonitor28.
Voor het onderzoek worden via CBS gegevens de loopbanen van pas afgestudeerden
in de eerste 5 jaar na hun afstuderen gevolgd. Op deze manier kunnen alle
afgestudeerden in kaart worden gebracht.
Tevens worden enquêtes gehouden onder pas afgestudeerden, waarin zaken aan de
orde worden gesteld die niet in bestanden te vinden zijn. Al enkele jaren zijn daar
voor het mbo ook de zij-instromers in het beroep aan toe gevoegd. Gezien de
toenemende aantallen is dat sinds vorig jaar ook voor het po en vo gebeurd.

9.1

Situatie een half jaar na afstuderen lerarenopleiding
De gegevens van het CBS zijn gebaseerd op diplomabestanden van
lerarenopleidingen en informatie die bekend is van de werkgever bij de
Belastingdienst. Dit laatste betekent dat het niet om de meest recente informatie
gaat, maar het geeft wel een goed beeld van ontwikkelingen over de langere
termijn. Hiermee kunnen we complete cohorten (jaargangen) afgestudeerden door
de tijd volgen.
Aanvullend daarop worden, zoals gezegd, enquêtes gehouden onder recent
afgestudeerden aan de opledingen voor leraar, zodat we vinger aan de pols kunnen
houden. In de enquête worden altijd hogere percentages gevonden voor het deel
dat werkzaam is binnen het onderwijs dan bij de analyses met de CBS microdata.
Hier is mogelijk sprake van een selectie-effect in de deelname aan de enquête.
Personen die in het onderwijs werken zouden vaker deel kunnen nemen aan de
enquête. Een andere verschil is dat leraren via uitzendbureaus of payroll
constructies in het onderwijs werkzaam zijn. Deze personen zijn niet als ‘werkend in
het onderwijs’ herkenbaar in de CBS data29. De CBS data geven daarmee een
ondergrens voor de aantallen die in het onderwijs werkzaam zijn.
Uit de enquetes blijkt dat het aantal afgestudeerden dat volgens eigen melding na
een half jaar in het onderwijs werkt zowel voor de pabo als voor de lerarenopleiding
de afgelopen jaren is toegenomen.

Loopbaanmonitor onderwijs 2023, Centerdata/Mooz, Tilburg, Nijmegen, 2023.
Alles bij elkaar gaat het hierbij slechts om enkele procenten, vorig jaar bleek dit bij de enquête nog geen 3% van
de populatie te zijn.
28
29

Pagina 130 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 9.1 Aandeel afgestudeerden lerarenopleidingen (mede) werkzaam in het
onderwijs een half jaar na het afstuderen voor verschillende afstudeercohorten
(Bron: Centerdata/MOOZ, gegevens enquête)

Van degenen die in 2017 afstudeerden aan de pabo was 88% een half jaar later in
het onderwijs werkzaam, voor afstudeerjaar 2022 is dat percentage gestegen naar
93%. Voor de lerarenopleidingen vo/mbo en de universitaire lerarenopleidingen is
dit percentage gestegen van 82% naar 89%. In vaktermen kan hier gesproken
worden van een bijzonder hoog opleidingsrendement.
Uit de enquête onder de pas afgestudeerden komen in deze periode ook positieve
ontwikkelingen voor deze groep aan het licht als het gaat om het type aanstelling
(en het type dienstverband). Zo vertoont het percentage gediplomeerden dat recent
na afstuderen een reguliere baan (in tegenstelling tot een vervangingsbaan) in het
onderwijs heeft een duidelijke stijging (zie verderop). Hetzelfde geldt voor het
percentage met een vast dienstverband of uitzicht op een vast dienstverband. Op
beide gegevens wordt verderop verder ingegaan.

9.2

Aandeel afgestudeerden werkzaam in het onderwijs
In deze paragraaf worden gegevens getoond die op CBS bestanden zijn berekend,
gebaseerd op diplomabestanden van lerarenopleidingen en informatie over de
werkgever.
Pagina 131 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Als eerste een grafiek met de mate waarin men na respectievelijk 1, 3 en 5 jaar in
het onderwijs werkt. Het gaat hier niet telkens om dezelfde mensen. Het komt
geregeld voor dat iemand 1 of 3 jaar na het afstuderen niet in het onderwijs werkt
maar na 5 jaar wel, of omgekeerd. Een deel van de mensen die in het onderwijs
werken stroomt (tijdelijk) uit en een deel van degenen die in eerste instantie niet in
het onderwijs werken stroomt later in.
Figuur 9.2 Aandeel pabo-afgestudeerden werkzaam in het onderwijs voor
verschillende afstudeercohorten (Bron: Centerdata/MOOZ)

De eerste conclusie is dat in de loop der jaren het aandeel van de afgestudeerden
met een onderwijsbaan tussen de cohorten behoorlijk is toegenomen. Niet alleen de
mensen die recent zijn afgestudeerd hebben vaker een baan in het onderwijs, ook
van de oudere cohorten is te zien dat er in de loop der jaren een hoger percentage
van hen in het onderwijs werkt dan bij vorige cohorten het geval was. Ook is binnen
de lichtingen te zien dat afgestudeerden van de pabo 3 of 5 jaar na het afstuderen
vaker in het onderwijs werken dan 1 jaar na het afstuderen. Voor het laatste
meetjaar geldt dat de resultaten iets naar beneden gaan, waarvoor geen verklaring
voorhanden is.
Onderstaande gegevens gaan over de lerarenopleidingen vo/mbo. De percentages
afgestudeerden die in het onderwijs terecht komen voor de pabo zijn altijd hoger
dan voor de lerarenopleidingen voor vo en mbo.

Pagina 132 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 9.3 Aandeel afgestudeerden Lerarenopleiding vo en mbo werkzaam in het
onderwijs voor verschillende afstudeercohorten (Bron: Centerdata/MOOZ)

Van de hbo Lerarenopleiding vo/mbo is al jaren een stijgend percentage na een jaar
in het onderwijs te vinden. Voor het cohort 2021 is dat inmiddels 75%, een
duidelijke verbetering ten opzichte van de 60% van 10 jaar terug. De laatste jaren
is het percentage dat na drie jaar en na vijf jaar nog in het onderwijs werkt
eveneens gestegen. Ook hier is goed te zien dat per cohort de percentages die na 3
en 5 jaar in het onderwijs werken overal hoger zijn dan de percentages die na 1 jaar
in het onderwijs werken. Dit kan hier ook te maken hebben met mensen die na het
afstuderen eerst nog de kopopleiding voor een eerstegraads bevoegdheid volgen.
Tevens een kanttekening dat het beroepsrendement hier negatief beïnvloed wordt
door het feit dat dat afgestudeerden in de creatieve/culturele vakken en lichamelijke
opvoeding vaak hun beroep buiten het hier behandelde onderwijs uitoefenen. Dat is
ook te zien in de cijfers per vak/richting die hieronder worden behandeld.

Pagina 133 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 9.4 Aandeel afgestudeerden Universitaire Lerarenopleiding werkzaam in het
onderwijs voor verschillende afstudeercohorten (Bron: Centerdata/MOOZ)

Van de universitaire lerarenopleiding lag het percentage dat in het onderwijs gaat
werken voor de verschillende cohorten en meetmomenten iets hoger dan voor de
lerarenopleiding vo en mbo, in het laatste jaar is dat bijgetrokken. Over de
afgelopen jaren is er weinig ontwikkeling te zien in de percentages die in het
onderwijs gaan werken, al is het percentage van het een na laatste cohort na 1 jaar
wel iets hoger. Ook is bij deze opleiding als enige te zien dat het percentage dat in
de latere jaren in het onderwijs werkt niet hoger is dan het percentage na 1 jaar.
Gegevens naar vak
Het aandeel van de afgestudeerden dat een jaar na afstuderen werkzaam is binnen
het onderwijs verschilt per vakgebied en type lerarenopleiding. Onderstaand de
ontwikkelingen op dat gebied voor de afstudeercohorten 2016 t/m 2021.
Bij de tweedegraads lerarenopleidingen ligt het percentage afgestudeerden van
cohort 2021 met een onderwijsbaan met gemiddeld ongeveer 87% het hoogst bij de
exacte vakken, gevolgd door de economische vakken met zo’n 85%. Het percentage
is het laagst onder afgestudeerden die zijn opgeleid voor onderwijs in
culturele/creatieve vakken (gemiddeld 43%), gevolgd door lichamelijke opvoeding
(57%), maatschappijvakken (71%), verzorgende vakken (76%) en technische
vakken (80%).
Voor het cohort 2021 ligt het beroepsrendement een jaar na afstuderen met 83%
zo’n 9 procentpunten hoger dan voor cohort 2016. Per saldo ligt het rendement voor
het cohort 2021 voor de technische vakken met 77% vrijwel even hoog als voor
cohort 2016. Voor de exacte vakken en de economische vakken ligt het rendement
voor het cohort 2021 daarentegen zo’n 5 procentpunten hoger dan voor het cohort
2016. Bij de overige vakken is per saldo een wat grotere toename waarneembaar,
variërend van 9 procentpunten voor de verzorgende vakken tot 17 procentpunten
voor lichamelijke opvoeding. Overigens zeggen de rendementsverschillen niet alles
Pagina 134 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

over de beroepsperspectieven van de afgestudeerden in de diverse vakken: de
opleidingen in de culturele/creatieve vakken richten zich bijvoorbeeld niet uitsluitend
op een carrière in het (door OCW gefinancierde) onderwijs.
Bij de ulo-afgestudeerden30 is het beroepsrendement een jaar na afstuderen het
hoogst bij de talen (gemiddeld 82%), gevolgd door de exacte vakken (73%) en de
economische vakken (73%). Het aandeel van de afgestudeerden met een
onderwijsbaan is gemiddeld het laagst bij de culturele/creatieve vakken 31. Bij de
exacte vakken valt de daling van het beroepsrendement een jaar na afstuderen (van
80% naar 64%) tussen cohort 2020 en 2021 op.

9.3

Soort aanstelling starters
Met name in het po was het enkele jaren geleden heel gebruikelijk dat
afgestudeerden van de lerarenopleiding via tijdelijke vervangingsbanen langzaam
een reguliere baan in het onderwijs verwerven. De afgelopen jaren is dat behoorlijk
aan het veranderen.
Figuur 9.5. Pas afgestudeerde leraren die in het onderwijs werken, percentage naar
soort baan (regulier/vervanging) cohort 2018-2023 (Bron: Centerdata/Mooz).

Bij de afgestudeerden van de pabo was de verhouding regulier-vervanging flink
veranderd tot aan afstudeercohort 2018. Inmiddels heeft een ruime meerderheid die
na een half jaar in het onderwijs werkt een reguliere baan. Het feit dat steeds meer
pabo-afgestudeerden een reguliere baan verwerven heeft natuurlijk ook zijn
weerslag op het steeds geringere aantal beschikbare vervangers in het po.
Van een aantal ulo-afgestudeerden is niet precies duidelijk voor welk vak zij een bevoegdheid hebben behaald. Het
gaat daarbij bv. om personen die de masteropleiding ‘Educatie en Communicatie in Taal en Cultuurwetenschappen’
hebben gevolgd. De betreffende personen zijn buiten de analyses gehouden die een onderscheid maken naar
vakgebied als hun vakgebied niet op grond van hun vooropleiding kon worden vastgesteld
31
Dit betreft in het begin voornamelijk de opleiding tot leraar voortgezet onderwijs van de eerste graad in
Kunstgeschiedenis en later ook de masteropleiding Leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs in Kunstgeschiedenis en
Culturele en Kunstzinnige Vorming/Kunst Algemeen, en de masteropleiding Kunsteducatie. Bij de verschillende
cohorten laten de geringe aantallen afgestudeerden aan deze ulo opleidingen het niet toe de beroepsrendementen
afzonderlijk te tonen.
30

Pagina 135 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

In het vo en mbo is er altijd al minder sprake van vervangingsbanen geweest. Dat
heeft ook te maken met het feit dat kortdurende afwezigheid van leraren daar
doorgaans niet vervangen wordt. Het levert ook geen onoverkomelijke problemen
op aangezien er geen klassen naar huis hoeven te worden gestuurd. En invallers
dienen zich even in te werken, wat bij een kortdurende vervanging de moeite niet
altijd loont.
De stijging van het aandeel reguliere banen bij de afgestudeerden van de pabo
heeft ook zijn weerslag op het soort arbeidscontract dat de startende leraren
krijgen. In de onderstaande grafieken wordt voor de drie onderwijssoorten
weergegeven in hoeverre pas afgestudeerden na een half jaar een vast of tijdelijk
contract hebben.
Figuur 9.6 Pas afgestudeerde leraren die na het afstuderen in het po werken,
percentage naar soort contract (vast/tijdelijk) peiljaar 2018-2023 (Bron:
Centerdata/Mooz).

In vijf jaar tijd is in het po het aandeel (uitzicht op) vast contract flink gestegen van
65% naar 88%. Zowel de tijdelijke als de flexibele contracten zijn flink in aantal
gereduceerd. De flexibele contracten zijn daarbij van bijna 20% teruggebracht naar
6%.

Pagina 136 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 9.7 Pas afgestudeerde leraren die na het afstuderen in het vo werken,
percentage naar soort contract (vast/tijdelijk) peiljaar 2018-2023 (Bron:
Centerdata/Mooz).

Ook in het vo is een soortgelijke beweging te zien. Het aandeel (uitzicht op) vast
contract is hier gestegen van 75% naar 87%. De flex-contracten zijn teruggegaan
van 6% naar 2 %, de tijdelijke zonder vooruitzicht op vast van 20% tot 11%.
Figuur 9.8 Pas afgestudeerde leraren die na het afstuderen in het mbo werken,
percentage naar soort contract (vast/tijdelijk) peiljaar 2018-2023 (Bron:
Centerdata/Mooz).

Ook in het mbo zijn de aanstellingen die vast of met uitzicht op vast zijn
toegenomen, van 79% naar 88%. Tijdelijk zonder vooruitzicht op vast en flexibel
contract zijn allebei gedaald.
Pagina 137 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Overigens moet hier onder flexibele contracten niet worden verstaan dat al deze
mensen via uitzendbureaus en dergelijke zijn ingehuurd. Het gaat hier doorgaans
om een contract met een of meer scholen waarbij men op oproepbasis wordt
ingezet, vaak als invaller. Dit kan als freelancer of als zelfstandige zijn.
Het aandeel starters dat als uitzendkracht werkt of op basis van detachering is
beperkt. Alles bij elkaar gaat het hierbij om 2 procent van de pabo-gediplomeerden
(0,9% uitzendkracht, 1,1% detachering, 0% payroll), 1,5 procent van de
afgestudeerden van de lerarenopleidingen vo (inclusief payroll) en 0,8 procent van
de afgestudeerden van de lerarenopleidingen mbo (ook inclusief payroll).
Het laatste onderwerp bij de contracten is de aanstellingsomvang. In onderstaande
grafieken is te zien in welke mate er in voltijd wordt gewerkt, een jaar na het
afstuderen.
Figuur 9.9 Pas afgestudeerde leraren die een jaar na het afstuderen in het onderwijs
werken percentage naar full time aanstelling (>0,8 fte), afstudeercohort 2016-2021
(Bron: Centerdata/Mooz)

Voor de Pabo was bij de afgestudeerden die in het onderwijs werkten het
percentage dat een vast contract had een jaar na het afstuderen in 2016 nog 49%.
De laatste jaren is dat tussen de 70% en 80%. Voor zowel de lerarenopleiding
vo/mbo als de ulo is het percentage vaste contracten onder de afgestudeerden die
in het onderwijs werken toegenomen van ruim 50% naar ruim 60%
Bij afgestudeerden aan de 2e graads lerarenopleiding en de universitaire
lerarenopleiding is lag dit percentage redelijk constant onder de 60%, maar is het
afgelopen jaar gestegen naar 62% voor de lerarenopleiding vo/mbo en naar 63%
voor de ulo’s. Dat is respectievelijk een stijging met 6 en 8 procentpunten ten
opzichte van 2016.

Pagina 138 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

10

Studenten werkend op de school

Steeds vaker komen er signalen over studenten van de lerarenopleidingen die
werkzaam zijn op de scholen tijdens de studie. In dit hoofdstuk een eerste poging
hier meer systematisch inzicht in te krijgen, op basis van de personeelsbestanden
van DUO.
Deze bestanden komen rechtstreeks van de salarisbureaus en administraties van de
scholen. Hierin is gezocht naar personen die:
•
•
•

Geen lesbevoegdheid hebben gehaald
Als student zijn ingeschreven aan een Pabo of een tweedegraads
lerarenopleiding voor vo/mbo
Op 1 oktober 2022 een aanstelling hebben bij een school in het po of het vo.

Met deze laatste voorwaarde worden mensen uitgesloten die ergens in het jaar een
(korte) invalbaan hebben. Onderstaande gegevens vormen daarmee een ondergrens
van de aantallen studenten van de lerarenopleiding die in het onderwijs werkzaam
zijn.

10.1

De aantallen door de jaren heen
Als eerste het aantal studenten van de Pabo dat werkzaam is in het primair
onderwijs in de afgelopen jaren. Om dit aantal in perspectief te plaatsen zijn in de
grafiek ook de totale aantallen pabostudenten opgenomen. En met een lijn is tevens
aangegeven welk percentage van de pabostudenten in het onderwijs werkt.
Figuur 10.1 Totaal aantal pabostudenten en pabostudenten werkend in het po 20152022 (Bron: DUO)

In de grafiek is te zien dat het aantal studenten dat een anstelling heeft in de
afgelopen jaren behoorlijk is toegenomen, van ruim duizend in 2015 naar bijna

Pagina 139 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

7.500 in 2022. Het percentage Pabo studenten dat in het po een aanstelling heeft is
daarmee ook flink gestegen:
Figuur 10.2 Percentage pabostudenten met een aanstelling in het po, 2015-2022
(Bron: DUO)
30%
28%
25%
20%

23%

17%
17%

15%
13%

10%
5%
5%

8%
6%

0%
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Percentage pabostudenten werkzaam in primair onderwijs

Werkte in 2015 nog 1 op de 20 pabostudenten in het po, inmiddels is dat aandeel
opgeschoven naar ruim een kwart.
Voor de 2e graads lerarenopleiding en het werken in het vo zijn de aantallen als
volgt:
Figuur 10.3 Totaal aantal studenten 2e graads lerarenopleiding en aantal studenten
werkend in het vo 2015-2022 (Bron: DUO)

Pagina 140 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Ook in het vo is een stijging te zien van het aantal studenten van een tweedegraads
lerarenopleiding dat in het onderwijs werkt, zij het wat minder spectaculair. Een
belangrijke reden daarvoor is dat in het vo de aanvangssituatie in 2015 al flink
hoger was.
De percentages van de studenten die in het onderwijs werken op het totaal aantal
studenten laten het volgende beeld zien:
Figuur 10.4 Percentage studenten 2e graads lerarenopleiding met een aanstelling in
het vo, 2015-2022 (Bron: DUO)

Het percentage in het vo was in 2015 al 16%, dat is nu 20% geworden.
Pagina 141 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

10.2

Deeltijd en voltijd studenten
Onderstaand een overzicht in welke mate de pabostudenten die al dan niet in het
onderwijs werken in deeltijd, voltijd of duaal studeren (duaal: deels studeren en
deels in het onderwijs werken).
Figuur 10.5 Studie in deeltijd, voltijd of duaal voor pabostudenten die al dan niet in
het po werken (Bron: DUO)

Bij de rechter grafiek is te zien dat degenen die niet in het po werken maar voor een
klein deel (10%) de deeltijd opleiding volgen. Bij degenen die in het po werken
neemt de deeltijdstudie, en in het kielzog daarvan de duale studie, een steeds
belangrijker plaats in, de laatste drie jaar is het aandeel deeltijd studenten, onder
degenen die tijdens de opleiding een aanstelling in het onderwijs heeft, groter dan
het aantal voltijd studenten.
Figuur 10.6 Studie in deeltijd of voltijd studenten 2e graads lerarenopleiding die al
dan niet in het vo werken (Bron: DUO)

Voor het vo zien we in grote lijnen hetzelfde beeld, al zijn de details iets anders.
Ook hier is het aandeel deeltijd studenten onder degen die niet in het onderwijs
werken niet zo groot, maar het gaat wel om bijna 20% tegen 10% in het po. Bij
degenen die wel in het onderwijs werken houden de aandelen deeltijd- en
voltijdstudenten elkaar door de jaren heen ongeveer in evenwicht.
10.3

Functie
Onderstaand de functie die de studenten volgens de administratie vervullen.
Pagina 142 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 10.7 Functie pabostudenten die in het onderwijs werken

Ruim drie kwart is aangesteld als ondersteunend personeel, 9% als leraar. 10%
heeft de wettelijk geregelde aanstelling van Leraar in opleiding (oftewel LIO, die
men in de laatste maanden van de lerarenopleiding mag hebben),
Figuur 10.8 Functie studenten 2e graads lerarenopleiding die in het onderwijs
werken

Hier is een compleet andere verdeling te zien, 82% heeft een aanstelling als leraar
en 11 procent als ondersteuner. De Leraar in opleiding komt slechts bij 5% voor.
Deze verschillen zijn ook in de salarisschalen te zien. Bij de pabostudenten heeft
76% een aanstelling in schaal 8 of lager, waarvan de helft in schaal 6 of lager, wat
ook past bij een ondersteunende functie. Bij de studenten 2e graads lerarenopleiding
heeft 79% de hogere lerarenschaal LB.
De regelgeving voor het po en het vo is verschillend, wat bovenstaande gegevens
zal verklaren. In het vo is het mogelijk om iemand aan te stellen als leraar als deze
Pagina 143 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

persoon in opleiding is en de verwachting is dat dit binnen 2 jaar is afgerond. En dit
kan zelfs een maal verlengd worden.
Zoals eerder vermeld is dit onderzoek uitgevoerd op salarisbestanden. Hierdoor
weten we de officiële functie, maar niet wat mensen in de praktijk doen. Of een
pabostudent aangesteld als onderwijsondersteuner geregeld zelfstandig les geeft
kunnen wij niet zien, evenmin of een student 2e graads lerarenopleiding die
aangesteld is als leraar in feite assisteert bij een klas.
10.4

Jaar van de lerarenopleiding waar men zit
Zoals hiervoor gezegd bestaat de constructie Leraar In Opleiding voor de laatste
maanden van de studie. In de DUO-gegevens is niet te zien in welke fase van de
studie mensen zitten, maar wel hoe lang ze de studie al aan het volgen zijn.
Een overzicht hoe lang men aan het studeren is voor degenen die de laatste jaren in
het onderwijs werken.

Pagina 144 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 10.9 Verblijfsjaar (=aantal jaren dat men de studie volgt) studenten pabo die
in het po werken 2015-2022. (Bron: DUO)

Voor een groot deel gaat het om studenten die al langer de studie volgen, al neemt
het aandeel van deze personen in snel tempo af. In de grafiek is te zien dat de
‘lagere’ jaren een steeds grotere rol gaan spelen. Zowel de percentages voor het
eerste als het tweede verblijfsjaar zijn in de loop der tijd bijna verdubbeld.
Figuur 10.10 Verblijfsjaar (=aantal jaren dat men de studie volgt) studenten 2 e
graads lerarenopleiding die in het vo werken 2015-2022. (Bron: DUO)

Wederom in het vo een ander beeld, met minder veranderingen door de jaren heen.
Meer dan de helft komt uit de verblijfsjaren 4 en hoger, maar de eerste twee jaren
zorgen wel ieder jaar voor ruim een kwart van degenen die werken in het onderwijs.
10.5

De kip of het ei
In de DUO bestanden kunnen we ook nagaan of iemand eerst de lerarenopleiding
volgde en daarna in het onderwijs ging werken, of dat het juist andersom was. Zo
kunnen mensen die onderwijsassistent zijn in het primair onderwijs ook na verloop
van tijd de pabo gaan volgen, of kunnen mensen zelfs tegelijkertijd met het starten
van de baan een lerarenopleiding gaan volgen. En dan spreken we eigenlijk van

Pagina 145 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

onderwijswerknemers die tevens studeren, in plaats van studenten die in het
onderwijs werken.
Figuur 10.11 Plek waar men eerst is begonnen voor studenten pabo die in het po
werken, 2015-2022 (Bron: DUO)

Bijna twee derde van degenen die in 2022 in het po werken is pas later in het
onderwijs gaan werken. Het aandeel personen dat eerst in het onderwijs werkte of
tegelijkertijd aan beiden begon is wel toegenomen, van totaal 29% tot 36%.
Figuur 10.12 Plek waar men eerst is begonnen voor studenten 2e graads
lerarenopleiding die in het vo werken, 2015-2022 (Bron: DUO)

Ook in het vo gaat het, bij de studenten van de tweedegraads lerarenopleiding die
daar werken, grotendeels om personen die eerder aan de opleiding begonnen dan
Pagina 146 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

aan de baan in het onderwijs. Het aandeel is wel groter dan in het po, in 2022 bijna
drie kwart. Dat komt ook omdat de aandelen personen die eerst in het onderwijs
werkten in de loop de jaren flink zijn afgenomen.
10.6

Bijbaantje of serieus aan de slag
Mede omdat ongeveer de helft van de studenten die in het onderwijs werken een
voltijds studie volgen, is nagegaan in hoeverre er sprake is van een kleine bijbaan
naast de studie of een grotere baan.
Tabel 10.1 Gemiddelde aanstellingsomvang in fte in het po voor studenten pabo,
vergeleken met overig personeel in dezelfde functies (Bron: DUO)
Functie
onderwijzend personeel, leraren
onderwijsondersteunend personeel
directie/beheer- en administratief personeel
leraren in opleiding
Totaal

FTE studenten
0,6
0,6
0,6
0,5
0,6

FTE Overig personeel
0,7
0,7
0,8
0,7

De gemiddelde aanstellingsomvang voor de pabo studenten bedraagt ongeveer 3
dagen per week, waarbij er geen groot verschil tussen de functies is. Dit is slechts
een beetje lager dan de 3½ dag per week van het overig personeel.
Tabel 10.2 Gemiddelde aanstellingsomvang in fte in het vo voor studenten 2 e graads
lerarenopleiding, vergeleken met overig personeel in dezelfde functies (Bron: DUO)
Functie
onderwijzend personeel, leraren
onderwijsondersteunend personeel
directie/beheer- en administratief personeel
leraren in opleiding
Totaal

FTE studenten
0,6
0,6
0,7
0,5
0,6

FTE Overig personeel
0,8
0,7
0,8
0,8

Het aantal fte van de studenten tweedegraads lerarenopleiding doet ook niet veel
onder voor dat van het overige personeel, men heeft gemiddeld een aanstelling van
3 dagen per week tegen het overige personeel 4 dagen.
Voor beide groepen studenten geldt dus dat men meestal een serieuze aanstelling
heeft en doorgaans geen kleine bijbaantjes.
10.7

Regionale verdeling
De mate waarin studenten van lerarenopleidingen in het onderwijs werkzaam zijn
zal naar verwachting ook te maken hebben met de mate waarin er tekorten zijn in
de regionale arbeidsmarkt. Een indicatie hiervoor kunnen we krijgen uit het aandeel
van studenten onder het personeel in de arbeidsmarktregio.
Voor het po geldt dat het landelijke aandeel pabo studenten onder het personeel 4%
is.
Pagina 147 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

De arbeidsmarktregio’s die het hoogste aandeel hebben met 6% van het personeel
zijn:
-

Haaglanden excl. Den Haag, Den Haag, Rotterdam en Almere

De arbeidsmarktregio’s met een aandeel van 5% studenten zijn:
-

Amsterdam, Zuidelijk Noord-Holland excl. Amsterdam, Gooi & Vechtstreek,
Utrecht-Midden excl. Utrecht, Rijn-Gouwe, Rijnmond excl. Rotterdam en
Zeeland.

Oftewel alle grote steden en de omliggende gebieden, waarvan bekend is dat ze de
grootste tekorten hebben, hebben in het po een hoger percentage studenten onder
het personeel dan het landelijke aandeel.
In het vo is het landelijke aandeel studenten onder het personeel hoger dan in het
po met 6%.
De arbeidsmarktregio’s met het hoogte aandeel van 9% is:
-

Rotterdam

De regio’s die een aandeel van 8% hebben zijn:
-

Rijnmond excl. Rotterdam, Utrecht en Noord Groningen

De regio’s die ook boven het gemiddelde zitten met 7% zijn:
-

Den Haag, Rijn-Gouwe en Centraal Groningen

Voor het vo geldt dat de grote steden Rotterdam, Den Haag en Utrecht wel boven
het gemiddelde zitten, Amsterdam (6%) en Almere (5%) niet. Groningen en
omgeving zijn hier een verrassing bij de ‘koplopers’.
Bij het vo is er nog een manier om te kijken in hoeverre tekorten op de
arbeidsmarkt van invloed kunnen zijn op de mate waarin studenten bij de scholen
werken. Dat is door te kijken in hoeverre zij voorkomen bij de tekortvakken
(Nederlands, Duits, Frans, Informatica, Natuurkunde, Scheikunde, Wiskunde en
Klassieke Talen). In totaal blijkt 7% van de lessen in de tekortvakken door
studenten van de lerarenopleiding te worden gegeven. Afgezet tegen het landelijke
percentage van 6% van het personeel dat student is, is dit een aanwijzing dat
studenten bij de tekortvakken vaker voorkomen.
Een laatste feit dat nog van belang is voor het vo is het aantal uur dat men les
geeft. De studenten van de 2e graads lerarenopleiding die in het vo een aanstelling
als leraar hebben gaven 12,6 uur per week les, tegen 14,0 uur voor de overige
leraren. Deze verschillen zijn vergelijkbaar met de eerdere constatering dat de
studenten als leraar een gemiddelde aanstelling van 0,6 hebben en de overige
leraren een aanstelling van 0,7 fte.
10.8

Ten slotte
In dit hoofdstuk is aangetoond dat een fors deel van de studenten aan de
lerarenopleidingen in het onderwijs werken. In het po doorgaans met een
aanstelling en salaris van onderwijsondersteuner, in het vo doorgaans als leraar.
De vraag is in hoeverre dit zorgwekkend is.
In het po lijkt het voornamelijk te gaan om mensen die een positie hebben als
onderwijsondersteuner. Of deze mensen in de praktijk ook (al dan niet zelfstandig)
Pagina 148 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

les geven kunnen wij niet zien in de administratieve bestanden. Dan zou het ook
kunnen gaan om mensen die op deze manier aan een deel van de
stageverplichtingen van de opleiding voldoen. En, zoals eerder aangetoond, deels
gaat het natuurlijk om mensen die al in het onderwijs werkten en daarbij een
lerarenopleiding zijn gaan volgen. Dan blijft nog over dat een groot tijdsbeslag van
het werk (gemiddeld 3 dagen per week) er wel voor kan zorgen dat mensen later
afstuderen. Maar in het algemeen lijken de gegevens die nu bekend zijn niet voor
grote problemen te zorgen.
In het vo ligt de situatie duidelijk anders. Er wordt hier door grote groepen
studenten les gegeven voordat men de bevoegdheid heeft. De wetgeving biedt
daartoe in het vo ook mogelijkheden. Een klein deel zal een duaal traject ingaan
waarbij men tijdens het werken de benodigde kennis en vaardigheden vergaart. Dit
is dan engszins vergelijkbaar met mensen die een officieel zij-instroom traject
doormaken. Maar voor degenen die eerder aan de studie waren begonnen dan aan
de baan zal toch gelden dat het hier om een vorm van ‘groenpluk’ gaat die de
kwaliteit van het onderwijs aan kan tasten. Nog niet gediplomeerde mensen geven
les zonder dat we weten of daar een officieel netwerk van begeleiding en
ondersteuning bij bestaat. En uit de cijfers blijkt dat het hier zeker niet alleen om de
tekortvakken gaat. Ook hier bestaat het gevaar dat men langer over de opleiding
doet of deze wellicht niet af maakt.
Voor beide onderwijssoorten is het voornemen dat wij ons verder in deze materie
verdiepen dan de huidige administratieve gegevens toelaten.

Pagina 149 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

11

De mythe van het lerarenlek

Steeds vaker wordt gesproken over het ‘Lerarenlek’, waarmee doorgaans bedoeld
wordt dat nieuwe leraren die in het beroep aan de slag gaan daar vervolgens al snel
mee stoppen. Als dat zo zou zijn, dan is dat vanzelfsprekend een belangrijke
oorzaak van het lerarentekort.
In dit hoofdstuk wordt nagegaan waar de verhalen over het lerarenlek vandaan
komen en wordt cijfermatig aangetoond dat het hier om een misverstand gaat. In
werkelijkheid verlaat maar een klein gedeelte van de nieuwe leraren het onderwijs.

11.1

Uitval beginnende leraren po
In hoofdstuk 8 staan gegevens over de mate waarin afgestudeerden van de
lerarenopleidingen in het onderwijs werken. Deze zijn op basis van CBS-gegevens
gemaakt. Daarbij worden alle afgestudeerden meegenomen die hun eerste
onderwijsdiploma hebben gehaald en wordt gekeken in hoeverre men in het
onderwijs werkt, waarbij geen onderscheid gemaakt wordt naar sector en ook niet
naar functie (die laatste is in de CBS-gegevens niet aanwezig).
Figuur 11.1 (herhaling van 9.2) Aandeel pabo-afgestudeerden werkzaam in het
onderwijs voor verschillende afstudeercohorten (Bron: Centerdata/MOOZ)

Het aandeel van de afgestudeerden met een onderwijsbaan is tussen de cohorten
behoorlijk toegenomen. En er is ook te zien dat naarmate over een langere periode
wordt gekeken (3 of 5 jaar) het percentage van de afgestudeerden dat in het
onderwijs werkt toeneemt. Uit analyses blijkt dat na 5 jaar grotendeels mensen
worden aangetroffen die ook in het eerste jaar al in het onderwijs werkten, maar
ook mensen die dat jaar niet in het onderwijs werkten. Ook zitten er mensen tussen
die tussendoor een jaar of langer niet in het onderwijs hebben gewerkt.

Pagina 150 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Er is ook een andere manier om naar het succes van jonge leraren in het onderwijs
te kijken, hiervoor heeft DUO analyses gemaakt op eigen bestanden. Van alle
leraren die instromen, gekeken in welke mate ze de jaren daarna als leraar in
dezelfde onderwijssector werkzaam zijn. Hieronder wordt dat voor alle leraren
gedaan, in DUO publicaties wordt soms ook alleen naar de groep tot 30 jaar
gekeken als beginnende leraren. Echter, steeds vaker stromen ouderen ook in, als
zij-instromer in het beroep of de opleiding. Overigens zijn de ‘uitval’ percentages
voor ouderen in het algemeen wat hoger.
Dit verschilt wezenlijk van de hiervoor gepresenteerde meting omdat het om
beginnende leraren gaat, los van het feit of ze op dat moment net een diploma van
een Nederlandse lerarenopleiding hebben gehaald. Zij-instromers in het beroep
hebben dat diploma bijvoorbeeld niet, omdat zij niet bekostigd contractonderwijs
volgen. Ook mensen met een buitenlandse lerarenopleiding die hier erkend wordt
hebben dat diploma niet. Tevens wordt alleen gekeken naar de onderwijssoort waar
men begint en alleen naar de functie leraar. Deze analyse levert voor het po de
volgende resultaten op:
Figuur 11.2 Mate waarin beginnende leraren po na een jaar zijn niet meer te vinden
zijn als leraar. Percentage 2022 is welk deel van de nieuwe leraren uit ‘21 niet te
vinden is in ‘22. (Bron: DUO)

Een percentage van 11% lijkt op het eerste gezicht zorgelijk, als zoveel mensen na
een jaar het onderwijs al voor gezien houden. Maar deze conclusie is niet
zondermeer uit deze gegevens te trekken. Het gaat om het voor het eerst ‘aanwezig
zijn’ in het personeelsbestand in 2021 en dan ook aanwezig zijn in het bestand van
2022. Het is heel goed mogelijk dat men na de eerste baan even geen nieuwe kon
vinden maar later wel. Ook is het mogelijk dat men tussentijds via een
uitzendbureau of in een andere constructie heeft gewerkt, wat in de DUO bestanden
niet als leraar zichtbaar is. Oftewel er is sowieso niet te constateren dat 11% van de
nieuwe leraren voor het onderwijs verloren gaat.

Pagina 151 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Onderstaande gegevens tonen dat aan: in de volgende grafiek wordt gekeken in
hoeverre mensen die ooit na een jaar ‘verdwenen’ waren uit het lerarenbestand
later weer terug te vinden zijn in de personeelsbestanden.
Figuur 11.3 Arbeidsmarktpositie in 2022 van personen die in de vermelde jaren
werden aangeduid als ‘na een jaar uitgevallen leraar po’. (Bron: DUO)

NB Alle percentages van deze en andere grafieken, die hier niet vermeld staan, zijn
opgenomen in tabellen in de bijlagen.
Van degenen die in 2020 begonnen als leraar, en in 2021 werden aangemerkt als
‘uitgevallen’, blijkt 17% inmiddels weer leraar in het po te zijn. 7% heeft een andere
functie in het po, en 20% werkt als leraar of in een andere functie in het vo of mbo.
56% is ook in 2021 niet in de personeelsbestanden te vinden.
Als verder terug wordt gekeken worden deze cijfers alleen maar gunstiger, van
degenen die in 2016 als uitvaller werden aangemerkt is de helft 6 jaar later weer
aanwezig als leraar po. Van de uitgevallen leraren in 2016-2021 zien we 44% tot
62% weer terug als onderwijspersoneel in 2022
Overige zaken die nog opvallen bij de analyse van de groep die na een jaar niet
meer als leraar po te vinden is:
-

-

Er is een duidelijk verband met leeftijd, hoe ouder de startende leraar is hoe
groter de kans dat deze ‘uitvalt’. Dit kan onder andere te maken hebben
met een grotere kans op een andere baan binnen het po naarmate men
ouder is.
7 % van de uitvallers begint in dat jaar aan een nieuwe studie, waarvan
minder dan de helft een onderwijs-gerelateerde studie.
7% van de uitvallers volgde reeds een studie die men voortzet. Deels gaat
het daarbij om de pabo.
Het aantal mensen dat (nog) geen pabo diploma heeft is bij de uitvallers 2
maal zo hoog dan bij degenen die niet uitvallen.
Pagina 152 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

-

-

11.2

Degenen die uitvallen hebben veel vaker een tijdelijk contract dan degenen
die wel terug te vinden zijn. Dit kan er mee te maken hebben dat men na
een tijdelijk contract even moet zoeken naar een nieuwe baan of via een
uitzendbureau o.i.d. werkt, en daardoor in de DUO-bestanden onzichtbaar
is.
Degenen die uitvallen hebben gemiddeld een lagere aanstellingsomvang dan
degenen die niet uitvallen. Dus als de uitval op aantal fte wordt bekeken is
deze lager dan zoals nu op personen.

Uitval beginnende leraren vo
Dezelfde gegevens als hiervoor zijn ook voor het vo gemaakt. In het vo lijkt er iets
meer aan de hand en hier wordt ook vaker de term ‘lerarenlek’ gebruikt.
Onderstaand is te zien dat de nuanceringen uit het po ook hier weer terugkomen.
Als eerste weer een herhaling van de mate waarin afgestudeerden van de relevante
lerarenopleidingen in het onderwijs gaan werken uit de Loopbaanmonitor.
Figuur 11.4 (herhaling van 9.3) Aandeel afgestudeerden Lerarenopleiding vo en mbo
werkzaam in het onderwijs voor verschillende afstudeercohorten (Bron:
Centerdata/MOOZ)

Van de hbo Lerarenopleiding vo/mbo is al jaren een stijgend percentage na een jaar
in het onderwijs te vinden. Voor het cohort 2021 is dat inmiddels 75%, een
duidelijke verbetering ten opzichte van de 60% van 10 jaar terug. De laatste jaren
is het percentage dat na drie jaar en na vijf jaar nog in het onderwijs werkt
eveneens gestegen. Ook hier is goed te zien dat per cohort de percentages die na 3
en 5 jaar in het onderwijs werken overal hoger zijn dan de percentages die na 1 jaar
in het onderwijs werken. Dit kan hier ook te maken hebben met mensen die na het
afstuderen eerst nog de kopopleiding voor een eerstegraads bevoegdheid volgen.
Tevens een kanttekening dat het beroepsrendement (welk percentage van de
opleiding komt in het beroep terecht) hier negatief beïnvloed wordt door het feit dat
Pagina 153 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

dat afgestudeerden in de creatieve/culturele vakken en lichamelijke opvoeding vaak
hun beroep buiten het hier behandelde onderwijs uitoefenen. Dat is ook te zien in de
cijfers per vak/richting die in hoofdstuk 8 worden behandeld.
Een tweede opleiding die belangrijk is voor het vo is de universitaire
lerarenopleiding.
Figuur 11.5 (herhaling van 9.4) Aandeel afgestudeerden Universitaire
Lerarenopleiding werkzaam in het onderwijs voor verschillende afstudeercohorten
(Bron: Centerdata/MOOZ)

Van de universitaire lerarenopleiding lag het percentage dat in het onderwijs gaat
werken voor de verschillende cohorten en meetmomenten iets hoger dan voor de
lerarenopleiding vo en mbo, in het laatste jaar is dat bijgetrokken. Over de
afgelopen jaren is er weinig ontwikkeling te zien in de percentages die in het
onderwijs gaan werken, al is het percentage van het een na laatste cohort na 1 jaar
wel iets hoger. Ook is bij deze opleiding als enige te zien dat het percentage dat in
de latere jaren in het onderwijs werkt niet hoger is dan het percentage na 1 jaar.
Vervolgens gaan we over naar de DUO gegevens over ‘uitval’ van beginnende
leraren in het vo. Hierbij is geen onderscheid gemaakt naar de soort
lerarenopleiding die men gevolgd heeft. Ook is de leeftijdsgrens van 30 jaar
losgelaten, omdat het tegenwoordig steeds vaker voorkomt dat mensen pas op
latere leeftijd in het onderwijs gaan werken (zijinstromers in het beroep en in de
opleiding). Hiermee wordt overigens het percentage uitvallers wat vergroot,
aangezien ouderen vaker na 1 jaar uitvallen uit de functie die men had.
Onderstaand de mate waarin beginnende leraren na een jaar niet meer als leraar in
het vo werken.

Pagina 154 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 11.6 Mate waarin beginnende leraren vo na een jaar zijn niet meer te vinden
zijn als leraar. Percentage 2022 is welk deel van de nieuwe leraren uit ‘21 niet te
vinden is in ‘22. (Bron: DUO)

Het ‘uitstroompercentage’ in het vo is in 2022 bijna twee keer zo hoog als dat in het
po. In eerste instantie zien deze cijfers er dus zorgwekkend uit.
Maar net als in het po kunnen we hier beter zicht op krijgen door meer zaken te
bekijken. Als eerste het aandeel dat weliswaar een jaar afwezig was maar daarna
weer in het onderwijs te vinden is:
Figuur 11.7 Arbeidsmarktpositie in 2022 van personen die in de vermelde jaren
werden aangeduid als ‘na een jaar uitgevallen leraar vo’. (Bron: DUO)

De primaire focus in dit rapport is gericht op de studenten die in 2022 voor het eerst
een lerarenopleiding hebben afgerond. We richten ons daarbij op de situatie in
mei/juni 2023, ruim een half jaar na afstuderen.

Pagina 155 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Van de uitval in 2016-2020 is in 2022 ruim een vijfde weer als leraar vo te vinden.
Voor de uitval in 2021 is dat nog maar 14%, maar waarschijnlijk zal dat in latere
jaren ook hoger worden. Als we kijken welk deel van de uitvallers in totaal later
weer in het onderwijs (po, vo of mbo) werkt dan is dat voor 2021 vooralsnog 37%
en voor de andere jaren 43% tot 48%. Dat betekent dit deel van de personen die
als uitval worden aangewezen in werkelijkheid niet voor het onderwijs verloren zijn.
Geen leraar meer wegens studie
In het vo geldt dat de lerarenopleiding in vroegere tijden de ‘universiteit light’ was.
Iemand wilde bijvoorbeeld Engels studeren, maar vond de universitaire studie te
zwaar, of had alleen een havo diploma, en ging dan de lerarenopleiding volgen. Dan
was degene die dit koos toch inhoudelijk met het vak bezig en werd er onderwijl ook
een eventueel te gebruiken diploma behaald. Vaak gaan dergelijke mensen daarna
alsnog naar de universiteit. Ook kan het zijn dat men om een andere reden door
gaat studeren (bijvoorbeeld de behoefte aan verdieping van het vak). Uit een
analyse van de groep die in 2021 instroomde en in 2022 geen leraar meer was
bleek dat 7% een nieuwe studie was begonnen die men daarvoor nog niet deed.
Van degenen die uitvallen volgt 28% een studie. Een kwart daarvan (de 7% die
hiervoor genoemd is) is net begonnen aan deze studie, maar voor drie kwart gaat
het om personen die een studie vervolgen waar ze al eerder aan begonnen waren.
Daar zitten ook studenten van de lerarenopleiding vo tussen die tijdens hun studie
als leraar hebben gewerkt (zie vorige hoofdstuk). 30% volgt namelijk een onderwijs
gerelateerde studie. Ook zitten hier de mensen tussen die met een educative minor
in het onderwijs hebben gewerkt. Via deze constructie werken
universiteitsstudenten in het voortgezet onderwijs, waarna ze doorgaans hun studie
gaan vervolgen.
Overige bevindingen
-

11.3

Net als in het po is te zien dat de ‘uitval’ hoger is naarmate mensen ouder
zijn. De kans dat ze dan een andere functie in het onderwijs gaan vervullen
is dan vanzelfsprekend ook groter.
Mensen met een tijdelijk contract vallen vaker uit. De kans is aanwezig dat
deze personen langer moeten zoeken of een volgend tijdelijk contract via
een uitzendbureau o.i.d. vervullen, wat dan bij DUO niet in beeld is.
Net als in het po hebben degenen die uitvallen gemiddeld een kleinere
aanstellingsomvang. Dat betekent ook hier dat op fte berekend het
uitvalpercentage lager is.

Beschouwing lerarenlek
Het is voor zowel het po als het vo onverantwoord om te spreken over een
lerarenlek op basis van de uitvalcijfers van DUO. Deze cijfers laten alleen zien wie er
het jaar na aanvang niet aanwezig is als docent in dezelfe onderwijssoort. Maar in
zowel po als vo is te zien dat een flink aandeel van deze mensen niet als uitval uit
het onderwijs kunnen worden gezien. Ongeveer de helft is in de jaren daarna in het
onderwijs te zien, zij het soms in een andere functie of in een andere
onderwijssoort.
Daarnaast zien we dat 14% in het po en en 28% in het vo een studie volgt, waarvan
een deel ook een onderwijsgerelateerde studie.
Vooral in het vo zijn er daarnaast ook gevallen van ‘uitval’ die logisch zijn:
-

Studenten van de lerarenopleiding die al een tijdje als leraar hebben
gewerkt en zich vervolgens richten op het afmaken van de studie.
Pagina 156 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

-

Studenten van de universiteiten die met een educative minor in het
onderwijs hebben gewerkt en hun studie vervolgen.

Precieze schattingen van wat dan wel de ‘echte’ uitval van beginnende leraren is zijn
moeilijk te geven, ook omdat het bij de groepen die geen echte uitval zijn deels om
overlappingen gaat.
Een beter inschatting van de mate waarin beginnende docenten niet meer in het
onderwijs willen werken is daarom te maken met de enquete uit de
Loopbaanmonitor onder pas afgestudeerden. Aan degenen die in het onderwijs
werken (voor percentages zie het vorige hoofdstuk) is gevraagd of men ook uitkijkt
naar een andere baan. De enquete is afgenomen onder studenten die in 2022 voor
het eerst een lerarenopleiding hebben afgerond. De vragen gaan over de periode in
mei/juni 2023, minimaal een half een half jaar na afstuderen. Onderstaand de
antwoorden, met deze keer ook het mbo meegenomen.
Figuur 11.8 ‘Bent u op zoek naar een andere baan’, enquêtegegevens pas
afgestudeerden van lerarenopleidingen die in het onderwijs werken uit de
Loopbaanmonitor 2023 (Bron: Centerdata/Mooz)

Het aandeel pas afgestudeerde startende leraren dat op zoek is naar een andere
baan neemt al een aantal jaar op rij af. Het daalt in 2023 met name in vo en mbo.
Het aandeel starters dat alleen een baan zoekt buiten het onderwijs is zeer beperkt:
po 2%, vo 4% en mbo 3%. Zelfs als daarbij nog de mensen worden opgeteld die
zowel binnen als buiten het onderwijs kijken zijn de percentages voor po, vo en mbo
niet zo hoog met respectievelijk 6%, 9% en 9%.
Uit arbeidsmarktonderzoeken blijkt tevens dat het percentage dat bevestigend
antwoord op de vraag ‘zoekt u naar een andere baan?’ een overschatting is van
degenen die daadwerkelijk actief op zoek zijn. En dat is weer een overschatting van
het aandeel mensen dat daadwerkelijk de huidige baan verlaat.

Pagina 157 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

12

Mobiliteit leraren

In dit hoofdstuk wordt begonnen met een vervolg op het vorige: het vertrek van
leraren uit het onderwijs, maar dan voor de gehele groep leraren en niet alleen de
starters.
Verder het gegeven dat sinds enkele jaren door DUO wordt berekend in hoeverre
leraren van de drie onderwijssectoren overstappen naar de andere sectoren. Tevens
wordt vastgesteld hoeveel leraren overstappen naar een ander bestuur binnen de
eigen sector. Hierbij wordt ook nagegaan wat dit voor de G5 betekent.

12.1

Uitstroom leraren po en vo
Als eerste vorm van mobiliteit de uitstroom, oftewel leraren die het hier behandelde
onderwijs verlaten.
Figuur 12.1 Gemiddelde percentage leraren dat jaarlijks de onderwijssectoren po, vo
mbo verlaat, overgangen 2018-2019 tot en met 2021-2022. Exclusief degenen die
naar een van de andere twee onderwijssectoren overstappen (Bron: DUO)

De percentages voor het po zijn duidelijk lager dan die in het vo en het mbo, voor
alle drie de onderwijssoorten valt de uitstroom het laatste jaar het hoogste uit.
Bij de bovenstaande gegevens horen enkele flinke aantal nuances.
•

Het gaat hier om administratieve gegevens uit de salarisadministraties.
Oftewel iemand die op 1 oktober van een bepaald jaar in het bestand
voorkomt en het jaar daarna niet voorkomt. Zoals eerder in deze rapportage
is aangetoond, het feit dat leraren in een bepaald jaar het onderwijs
verlaten betekent lang niet altijd dat ze nooit meer terugkomen. Het is dus
ook mogelijk dat deze persoon later weer wel in het onderwijs voorkomt of
via een andere constructie in het onderwijs werkt (uitzend of detachering).
Pagina 158 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

•

•

Uitstroom naar het hoger onderwijs is hier meegerekend als uitstroom uit de
sector, terwijl deze mensen natuurlijk niet voor de sector onderwijs verloren
gaan. Evenals mensen die overstappen naar bijvoorbeeld de Inspectie of het
ministerie.
Bij het bekijken van de uitstroom moet bedacht worden dat het hier om een
mix van veel verschillende bestemmingen gaat. Een belangrijke is pensioen.
Een baan elders kan ook een reden zijn. Verder kan de oorzaak ook buiten
het beroep liggen zoals ziektes en emigratie.

DUO beschikt niet over pensioen bestanden om dit deel van de uitstroom inzichtelijk
te maken, maar we kunnen wel een overzicht geven van de uitstroom naar leeftijd
waaruit dit aandeel duidelijk wordt.
Figuur 12.2 Gemiddelde percentage leraren per leeftijdsgroep dat jaarlijks de
onderwijssectoren po, vo mbo verlaat, overgangen 2018-tot en met 2022. Exclusief
degenen die naar een van de andere twee sectoren overstappen (Bron: DUO)

Pagina 159 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Bij alle drie de sectoren ligt het uitstroompercentage van de 60-plussers boven de
20%. De overige leeftijdsgroepen liggen vrijwel allemaal onder het totaal van de
gehele groep leraren. Alleen de jongeren in het vo liggen boven het gemiddelde.
Hiervoor wordt verwezen naar het vorige hoofdstuk.
Ook is te zien dat de lagere uitstroom in het po terug te voeren is op het lage
uitstroompercentage bij de groep van 29 jaar of jonger in vergelijking met het vo en
het mbo. Voor het overige hebben de sectoren uitstroompercentages die elkaar niet
veel ontlopen.

12.2

Aantallen overstappers naar andere sectoren
In de gegevens waar DUO over beschikt is in de laatste schooljaren bekeken in
hoeverre personeel met een aanstelling, die niet voor vervanging is bedoeld, een
overstap maakt naar een andere onderwijssoort. Hiervoor zijn gegevens bekeken
van leraren in het po, vo en mbo over de jaren 2018 tot en met 2022. Als we naar
de gemiddelde aantallen personen kijken dan blijkt dat het hier om relatief kleine
aantallen gaat.
Figuur 12.3 Gemiddeld aantal leraren per jaar dat in de periode 2018-2022 (vier
overgangen) overstapt naar een andere onderwijssector vanuit en naar po, vo en
mbo. (bron: DUO)

Het grootste aantal overstappers is te vinden tussen po en vo en vo en mbo.
Gemiddeld 517 po-ers gaan naar het vo en 347 vo-ers gaan in de omgekeerde
richting. Enerzijds kan de conclusie zijn dat het po jaarlijks per saldo 170 docenten
aan het vo verliest. Maar de conclusie kan ook zijn dat er, gezien het verschil in
aantallen leraren (zie hoofdstuk 1) procentueel iets meer vo-leraren naar het po
gaan dan omgekeerd het geval is. Deze percentages liggen op 0,48% voor vo
leraren naar het po en op 0,41% voor po leraren naar het vo.
Tussen vo en mbo geldt een soortgelijk verhaal: 489 vo-ers gaan per jaar naar het
mbo, 374 mbo-ers naar het vo. In percentages is dit echter: 0,67% van de vo
leraren gaat naar het mbo en 1,23% van de mbo leraren gaat naar het vo.

Pagina 160 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

De uitwisseling tussen po en mbo is het geringst in omvang. Als gekeken wordt naar
de totale mobiliteitscijfers binnen de onderwijssoorten dan is die van het po het
laagst met 0,6% van het personeel dat jaarlijks naar een andere onderwijssoort
gaat, in het vo is dit 1,2% en in het mbo 1,5%.
Bovenstaande cijfers zijn zoals gezegd gemiddelden over de laatste vier jaren, mede
omdat het hier om lage getallen gaat. De vermelde percentages geven aan dat deze
overstappen op de arbeidsmarkt een geringe rol spelen. Als we kijken naar de
ontwikkelingen over de afgelopen jaren dan vertonen deze cijfers geen grote
ontwikkelingen.
12.3

Mobiliteit binnen de sector
De mobiliteit binnen de sector is lastiger in beeld te brengen. Wat we in het DUObestand goed waar kunnen nemen zijn overgangen naar andere besturen, in het
bestand herkenbaar als BRIN32 nummers. Als iemand binnen een bestuur overstapt
naar een andere vestiging met hetzelfde BRIN nummer dan is dat voor DUO niet
goed te zien. Met name binnen grote besturen kunnen dit ook overgangen naar
scholen op een behoorlijke afstand zijn. Voor zowel het po en vo geldt dat de
mobiliteit naar een ander bestuur veel groter is dan de mobiliteit naar een andere
sector.
Figuur 12.4 Ontwikkeling aantal overstappers: leraren die naar een ander bestuur
gaan 2018-202233 (Bron: DUO)

Waar de mobiliteit naar een andere onderwijssector in het zowel het po als het vo
vrij constant en laag is, neemt de mobiliteit naar andere besturen een veel
belangrijker plaats in. In het mbo is dat in mindere mate het geval.

32
33

BRIN = Basisregistratie Instellingen.
In het verleden werd op deze plaats een figuur gegeven met de veranderingen per BRIN-code. Besturen kunnen 1
BRIN-code hebben maar er kunnen ook meerder codes per bestuur zijn. En dan is het ook nog zo dat leraren een
bestuursaanstelling kunnen hebben of een aanstelling bij een aparte vestiging met eigen BRIN nummer. Om de
cijfers het meest zuiver te presenteren is besloten dit vanaf nu op voor alle leraren op bestuur BRIN te doen, dus
hier staan alleen de veranderingen van leraren die overstappen nar een ander bestuur.
Pagina 161 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

In zowel po als vo was de mobiliteit tussen besturen in de covid jaren wat
afgenomen, maar inmiddels iets boven het niveau van voor covid. Ook in het mbo is
de het percentage overstappers binnen de sector toegenomen.
De stijgingen kunnen te maken kan hebben met de grotere bewegingen op de
arbeidsmarkt in zijn geheel na de COVID maatregelen, alsmede tekorten die het
makkelijker maken om van bestuur te veranderen.
Overigens zal het feit dat er meer overstappen tussen besturen zijn in het po en vo
ook te maken hebben met het feit dat er daar nu eenmaal veel meer besturen zijn
om naar over te stappen dan in het mbo, waardoor er meer alternatieven in de
buurt zijn.
12.4

G5: Overstappers naar andere gemeente
De afgelopen jaren bleek dat bij de mobiliteit naar andere scholen, met name in het
po, het fenomeen zich voordeed dat de G5 meer leraren bij de scholen in de
gemeenten zag vertrekken naar scholen in andere gemeenten, dan er leraren vanuit
scholen in andere gemeenten in de G5 kwamen werken.
Uit analyses bleek dat de G5 met relatief grote vertrekoverschotten te kampen had.
Dit was een tegenstelling met de situatie van enkele jaren geleden, toen het
lerarentekort in de grote steden nog mensen aantrok uit gebieden waar een
overschot aan leraren was.
In de volgende grafiek is te zien in hoeverre de afgelopen jaren leraren overstapten
vanuit de rest van Nederland naar de G5 en omgekeerd.
Figuur 12.5 Ontwikkeling aantal overstappers onder leraren die in de sector blijven,
naar een andere school vanuit de G5 naar een andere gemeente (‘Vertrek uit G5’)
en vanuit andere gemeenten naar de G5 (‘naar G5’) 2018-2022 (Bron: DUO)

Pagina 162 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Duidelijk is te zien dat in het po de uitstroom van de G5 naar andere gemeenten,
die eerder al fors was toegenomen, na de ‘covid-dip’ weer aan het toenemen is. De
instroom naar de G5 volgt hetzelfde patroon, maar in veel minder sterke mate.
Daardoor is de uitstroom de laatste jaren veel groter dan de instroom.
Voor het vo is zichtbaar dat de uitstroom van de G5 naar andere gemeenten de
laatste jaren na jaren van stabiliteit het laatste jaar sterk gestegen is, waardoor de
uitstroom uit de G5 voor het eerst hoger is dan de instroom.
Voor het mbo is de voornaamste conclusie dat het hier om kleine aantallen gaat,
zowel wat uit- als instroom betreft. De uitstroom uit de G5 is iets groter dan de
instroom.
In de volgende tabel zijn de resultaten opgenomen van het verschil tussen de uiten instroom van leraren voor de G5.
Tabel 12.1 In- en uitstroom saldo G5 en overige gemeenten periode 2017-2021
(Bron: DUO)
PO

VO

MBO

2018-2019

-361

+102

-31

2019-2020

-289

+42

-28

2020-2021

-306

+34

-21

2021-2022

-307

-126

-52

Totaal 2018-2022

-1.263

+53

-132

De G5 verliest in het po de laatste jaren gemiddeld ruim driehonderd leraren per
jaar aan de overige gemeenten. Over de vierjarige meetperiode gaat het om 1.263
leraren.
In het vo heeft op dit gebied een positief saldo van 53 leraren die meer naar de G5
komen dan er uit vertrekken, maar dankt dit saldo alleen aan de eerdere jaren uit
de afgelopen periode, het laatste jaar levert een negatief saldo van 126 op. Voor het
mbo gaat het ook hier om lage aantallen, maar die tellen in de vier jaar wel op tot
een verlies van 132 docenten.

12.5

Mobiliteit afgestudeerde leraren
De gebieden waar nu geen tekorten zijn hebben blijkbaar gebruik gemaakt van hun
financiële mogelijkheden om meer leraren aan te nemen. Als er meer
werkdrukgelden beschikbaar komen bestaat de kans dat zij dit in grotere mate
doen.
Een ruimer lerarencorps en een nog lagere leerling leraar ratio maken deze scholen
daarmee aantrekkelijker voor pas afgestudeerde leraren. Ook leraren die in het
verleden na de pabo naar de grote steden trokken, omdat er in de eigen regio geen
werk als leraar was, zullen in de verleiding komen terug te keren naar een gebied
waar nu wel banen te vinden zijn, de werkdruk lager is, waar familie en oude
vrienden wonen en waar woningen goedkoper zijn.
Ook zal een toegankelijker regionale arbeidsmarkt het voor pabo afgestudeerden
minder aantrekkelijk maken na het afstuderen naar de tekortregio’s te trekken. Een
indicatie hiervoor is dat de gemiddelde afstand tussen de woonplaats tijdens het
afstuderen aan de pabo en de woonplaats van de eerste baan in het onderwijs.
Pagina 163 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 12.6. Gemiddelde afstand in kilometers tussen de woongemeente ten tijde
van afstuderen en de werkgemeente 1 jaar na afstuderen voor verschillende
afstudeerjaren (Bron: Loopbaanmonitor Centerdata/Mooz)

Voor afgestudeerden van de pabo is de gemiddelde afstand tussen de woonplaats
tijdens het afstuderen en de plaats van de eerste baan tussen de cohorten 2016 en
208 afgenomen van 17 naar 15 kilometer, en sindsdien stabiel gebleven. Oftewel de
afgestudeerden vinden sinds cohort 2018 een baan die gemiddeld dichter bij de
plaats ligt waar men tijdens het afstuderen woonde dan vroeger het geval was. Dit
betekent in de praktijk ook dat er minder trek naar de tekortgebieden plaats vindt
na het afstuderen.
Voor de lerarenopleiding vo/mbo is dit effect minder goed zichtbaar maar lijkt het
wel enigszins een rol te spelen. Voor de ulo’s is deze conclusie niet te trekken,
gezien de grote stijging van de afstand voor het laatste cohort.
Sowieso is de afstand voor de afgestudeerden van de lerarenopleiding vo/mbo en de
ulo gemiddeld groter dan die van de Pabo omdat er veel minder van deze
opleidingen in Nederland zijn dan Pabo’s.

Pagina 164 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

13

Zij-instromers in het beroep leraar

Het klassiek patroon voor een leraar is dat deze na het vo of het mbo naar de
lerarenopleiding gaat en vervolgens op jonge leeftijd aan een lange carrière in het
onderwijs begint. Steeds meer mensen blijken geïnteresseerd om op latere leeftijd
als leraar in het onderwijs te gaan werken. Deze toename is de laatste jaren
dusdanig dat het ook een significante betekenis voor de arbeidsmarkt heeft.
In het mbo is de zij-instroom van oudsher ook van belang om beroepsgerichte
deskundigheid van docenten in huis te krijgen.
In dit hoofdstuk wordt op basis van bestandsgegevens van de subsidieaanvragen
gerapporteerd over de zij-instroom van leraren in het onderwijs (po, vo en mbo).
De analyses zijn verricht door DUO en gebaseerd op de combinaties van bestaande
bestanden. Vervolgens wordt een aanvulling gegeven met de ervaringen van de zijinstromers zelf op basis van enquêtes die onder deze groep zijn gehouden voor het
onderzoek Loopbaanmonitor.
13.1

Aantallen zij-instromers in het beroep
Zij-instromers in het beroep zijn na een geschiktheidsonderzoek beoordeeld als
geschikt om al les te gaan geven terwijl zij tegelijkertijd scholing en begeleiding
krijgen om hiaten in de kennis en vaardigheden aan te vullen. Schoolbesturen en
mbo-instellingen kunnen hiervoor een beroep doen op een subsidie regeling zijinstroom van OCW.
Onderstaand de ontwikkeling in de tijd van de aantallen aanvragen voor subsidie
voor zij-instromers.
Figuur 13.1 Aangevraagde subsidie voor zij-instromers in het beroep met
aanvraagjaar 2014-2023 voor de onderwijssoorten (Bron: DUO)

De belangrijkste conclusie uit de grafiek is dat dat de belangstelling voor de subsidie
zij-instroom enorm is gegroeid in de loop der jaren. In 2014 werden er in alle drie
de onderwijssoorten bij elkaar 453 aanvragen ingediend, in 2023 was dat 2.485,
oftewel bijna zes maal zo veel.
Pagina 165 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

De meeste spectaculaire stijging is te zien in het po, van 31 naar 980. Het mbo
heeft elk jaar het hoogste aantal aanvragen, terwijl het in lerarenaantallen de
kleinste sector is. In het vo is met name in de laatste drie jaar de stijging van de
aantallen waar te nemen. Voor alle drie de onderwijssoorten geldt dat er in 2023 het
hoogste aantal aanvragen werd gedaan sinds de start van de regeling.
In de volgende grafiek de aantallen toegekende subsidies uitgesplitst naar
onderwijssoort.
Figuur 13.2 Toegekende subsidie voor zij-instromers in het beroep naar
onderwijssoort aanvraagjaar 2018 tot en met 2023 (Bron: DUO)

Ook hier is de stijging van de aantallen te zien, met een dip in coronajaren en voor
2023 het hoogste aantal ooit voor iedere onderwijssoort. Tevens val het grote
aantal toegekende aanvragen op voor de sector met de minste leraren, het mbo.
Omdat de zij-instroom voor de grote steden met hun hoge tekorten een speciale rol
speelt hierbij de cijfers specifiek voor deze groep in het primair onderwijs. Hiervoor
zijn de subsidiegegevens gekoppeld aan het personeelsbestand dat OICW heeft, en
is gekeken in hoeverre degene waar een subsidie voor is aangevraagd daarin
voorkomt, en in welke gemeente de school in kwestie staat. Dat levert voor de grote
steden tot en met 2022 het volgende beeld op:

Pagina 166 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 13.3 Aantal toegekende aanvragen po in de G5 naar jaar aanvraag die
teruggevonden zijn in de personeelsbestanden (Bron: DUO)

In totaal zijn er in 2022 voor de G5 261 aanvragen gehonoreerd, wat ruim een
derde van de gehonoreerde aanvragen is. Als we bedenken dat de G5 ongeveer
15% van de leerlingen in het po in huis heeft is dit dus een relatief hoog aantal.
Voor Den Haag, Utrecht en Almere was 2022 het jaar met de hoogste instroom en is
er sprake van een gestage stijging van het aantal. In Amsterdam is het aantal na
het topjaar 2021 weer gedaald naar het niveau van 2020. Rotterdam lijkt met een
stagnatie in de groei te maken te hebben.
Voor het VO is een onderverdeling naar vakken gemaakt, net name naar de
tekortvakken. Die zijn in onderstaande grafiek in groepen ingedeeld, waarbij de
tekortvakken alfa, tekortvakken bèta en de technische beroepsprofielen vmbo
worden onderscheiden. Voor de eerste twee groepen wordt ook uitgesplitst naar de
eerste- en de tweedegraads vakken.

Pagina 167 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 13.4 Aantal toegekende aanvragen zij-instroom subsidie voor tekortvakken
vo in 2023 en 2018 (Bron: DUO)

De totalen voor de tekortvakken opgeteld voor 2023 (95 bèta vakken, 98 alfa
vakken en 62 profielvakken vmbo) levert samen 255 goedgekeurde aanvragen op.
Dat betekent dat 72% van de goedgekeurde aanvragen voor het vo bedoeld zijn
voor tekortvakken.
Voor alle soorten tekortvakken geldt dat er een flinke groei in het aantal
goedgekeurde aanvragen heeft plaatsgevonden in de afgelopen 5 jaar.
Als we willen weten hoeveel zij-instromers jaarlijks het onderwijs instromen voldoet
een overzicht van de aangevraagde subsidies niet. In de praktijk worden aanvragen
voor zij-instroomsubsidie in een aanzienlijk deel van de gevallen pas een jaar na de
start van de scholing ingediend. De regeling laat hier ook de ruimte voor. Zo waren
van de aanvragen ingediend in 2023 er in totaal 750 voor mensen met startjaar
2022.
In de volgende figuur zijn de toegekende aanvragen per onderwijssoort
weergegeven op het jaar dat men het zij-instroomtraject is gestart.

Pagina 168 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 13.5 Zij-instromers in het beroep leraar met startjaar 2014-2023 (Bron:
DUO) *2023 is een voorlopig cijfer

Het feit dat het cijfer voor 2023 nog voorlopig is heeft zoals gezegd te maken met
het feit dat er in 2024 nog aanvragen en toekenningen zullen volgen die betrekking
hebben op instroom in 2023.
In het po is wederom te zien dat er nauwelijks sprake was van zij-instroom in het
beroep totdat dit in 2017 op gang kwam en in de jaren daarna een grote vlucht
nam. Voor het mbo, dat door de beroepsgerichte vakken al een traditie van zijinstroom heeft, is te zien dat er een gestage stijging plaatsvindt. In het vo is er
eveneens een stijging ingezet, die wat later begint.
Gezien de verschillen in personeelsaantallen heeft het mbo procentueel steeds het
grootste aantal zij-instromers.
Voor het vo is vermeldenswaardig dat de grootste aandelen door zij-instromers
gegeven lessen te vinden is bij de tekortvakken. Omgekeerd is het niet zo dat alle
tekortvakken per definitie grote aantallen zij-instromers tellen.

13.2

Zij-instromers in de Loopbaanmonitor
In het onderzoek Loopbaanmonitor, waarvan de arbeidsmarktresultaten in
hoofdstuk 8 worden behandeld, zijn ook enquêtes uitgezet onder pas afgestudeerde
leraren en onder de zij-instromers in het beroep. Van die laatste groep worden in
deze paragraaf enkele resultaten getoond.
Voor het onderzoek zijn alle personen benaderd die in schooljaar 2021/22 met de
zij-instroom zijn begonnen. Tevens zijn alle personen bevraagd die in het mbo in
schooljaar 2020/2021 met hun PDG-traject zijn begonnen. Het gaat dus om zijinstromers die op het moment van enquêteren al enige tijd in het onderwijs
werkzaam zijn.
Als eerste de motieven die men had om zij-instromer te worden. Daarbij waren
meerdere antwoordmogelijkheden tegelijk mogelijk.
Pagina 169 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 13.6 Motieven om als zij-instromer in het onderwijs te gaan werken, naar
sector (Bron: Centerdata/MOOZ)

De verschillen tussen de sectoren zijn niet zo groot. Duidelijk is dat de meer ideële
motieven overheersen. De wat meer materiele zaken scoren ook, maar duidelijk
minder. De instroommotieven van zij-instromers in het beroep sluiten in grote lijnen
ook aan bij die van pas afgestudeerde leraren.
Figuur 13.7 Percentage tevreden over de begeleiding tijdens het zij-instroomtraject
in 2023 (Bron: Centerdata/Mooz)

Zij-instromers zijn in meerderheid niet alleen tevreden over de begeleiding op de
werkplek, maar ook over de ondersteuning die zij vanuit hun school of instelling
hebben gekregen om het traject zo goed mogelijk te kunnen volgen. In het po is
Pagina 170 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

men vaker tevreden over de begeleiding vanuit de school en op de werkplek dan bij
de onderwijssoorten. Bij de begeleiding vanuit de instelling is dit andersom. Het vo
neem overal een tussenpositie in tussen po en mbo.
Een bijzonder aspect van de zij-instroom in het beroep is dat deze leraren direct
voor de klas staan. Hoe dat er in de praktijk uitziet is te zien in de volgende grafiek.
Figuur 13.8 Percentages antwoorden op de vraag “Bent u, toen u startte als zijinstromer, direct voor de klas gaan staan?” (Bron: Centerdata/Mooz)

In het vo en mbo staan veruit de meeste zij-instromers direct zelfstandig voor de
klas bij aanvang van hun traject. In het primair onderwijs gebeurt dat in een derde
van de gevallen. In het po loopt bijna een kwart eerst een tijdje mee met een
ervaren collega en geeft ruim de helft eerst een tijdje samen met een collega les (in
dubbele bezetting).
In de onderstaande grafiek is te zien in welke mate de zij-instromers in het beroep
ondersteuning vanuit de organisatie krijgen bij hun werk.

Pagina 171 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 13.9 Aandeel zij-instromers dat het eens is met de volgende stellingen over
begeleiding 2023 (Bron: Centerdata/Mooz)

Tot slot van deze samenvatting de mate waarin men tevreden is over de
beroepssituatie in het algemeen. Onderstaand de rapportcijfers voor een aantal
aspecten van het werk.
Figuur 13.10 Werktevredenheid zij-instromers in het beroep naar sector 2023
(Bron: Centerdata/Mooz)

Zeker voor de eerste drie punten zijn dit hoge cijfers, waarbij de verschillen tussen
de sectoren niet groot zijn. Het salaris krijgt een relatief lage score, maar nog altijd
een ruime voldoende.

Pagina 172 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

14

Beschouwing van de tekorten

In de voorgaande hoofdstukken zijn telkens zaken aan bod gekomen die te maken
hebben met het lerarentekort. In dit hoofdstuk wordt een poging gedaan een
overkoepelende analyse van dit complexe probleem te geen.
De simpele verklaring van het lerarentekort
Als het ontstaan van het lerarentekort in één zin moet worden uitgelegd dan is het
de volgende: in zowel het po als het vo hebben we de afgelopen jaren te maken met
relatief veel oudere leraren die met pensioen gaan, waar tegenover te weinig
nieuwe aanwas vanuit de lerarenopleiding staat. Net als in de meeste landen om ons
heen lijkt de belangstelling bij jongeren voor het lerarenberoep achter te blijven bij
de vraag.
Vervolgens zijn er diverse nuanceringen en andere zaken die hier invloed op
hebben, zoals te lezen valt in de verschillende hoofdstukken van de
Trendrapportage. Een belangrijke invloed daarbij zijn de leerlingaantallen, die
voornamelijk bepalen hoeveel leraren er nodig zijn.
Het tekort zal voorlopig niet verdwijnen, de grootste problemen worden
juist groter, maar wel bijgestelde verwachtingen
Ondanks inspanningen op vele niveaus (lokaal, regionaal, sociale partners en
overheid) is er een lerarentekort te zien in het po en het vo dat, zoals te zien is in
de ramingen, niet snel zal verdwijnen. Naast de openstaande vacatures laten zowel
po als vo flinke aantallen verborgen vacatures zien, oftewel noodmaatregelen die
genomen zijn om plekken niet open te laten staan. Dit betekent dat achter het
zichtbare tekort er bij de scholen een nog groter tekort is dat de onderwijskwaliteit
bedreigt. Deels worden gaten opgevuld door mensen die eigenlijk andere taken
zouden moeten doen, deels worden onbevoegden ingezet. Dit alles legt
vanzelfsprekend een groot beslag op de organisatie.
Een belangrijke overkoepelende conclusie is dat op gebieden in het po en het vo
waar eerder de grootste problemen zijn geconstateerd, deze problemen alleen maar
toenemen en op grotere afstand komen te staan van de gebieden waar de
problemen minder groot zijn.
In het po hebben de grote steden aanzienlijk hogere tekorten dan de rest van
Nederland, met de nieuwe tekortenmeting is te zien dat dit verschil is toegenomen.
Uit de tekortenmeting blijkt ook dat scholen met een complexe leerlingenpopulatie
vaker en harder dan gemiddeld getroffen worden door tekorten. Deze scholen
komen in de grote steden relatief vaker voor dan in de rest van Nederland. Ook
binnen de grote steden en de rest van Nederland zijn de verschillen verscherpt. Er is
overal een groter aandeel dat geen tekorten heeft dan vorig jaar en een groter
aandeel dat bijzonder veel tekorten heeft.
Er is ook wederom geconstateerd dat de grote steden jaarlijks netto ruim 300
leraren verliezen aan de gebieden er buiten. Tel daarbij op dat het grootste deel van
Nederland nog te maken heeft met een leerling daling maar dat de grote steden
Pagina 173 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

juist te maken hebben met een leerling stijging, en de we weten dat de verschillen
bij ongewijzigde omstandigheden zullen blijven toenemen.
In het vo is de regionale verdeling van de tekorten niet gelijk aan die in het po. De
vraag is echter of dat zo zal blijven. Een eerste indicatie is al dat de grote steden
afgelopen jaar voor het eerst meer leraren zagen vertrekken naar de rest van
Nederland dan er uit dat gebied werd aangetrokken. En de leerling dalingen die het
vo de komende jaren zullen blijven raken zullen hetzelfde patroon volgen als ze in
het po hebben gevolgd: geen daling maar eerder een stijging in de grote steden, de
grote daling vindt daarbuiten plaats. Dus meer behoefte aan leraren in de grote
steden terwijl daar juist leraren uit vertrekken.
Waar we nu de vinger al op kunnen leggen is dat de tekorten in het vo zich
voornamelijk concentreren op de zogenaamde tekortvakken Nederlands, Duits,
Frans, Wiskunde, Natuurkunde en Scheikunde. Daaraan kunnen worden toegevoegd
de Klassieke Talen en Informatica, al hebben deze laatste twee vakken een kleiner
volume. De ramingen laten zien dat de tekorten daar zullen toenemen. Ook de
ontwikkelingen bij de lerarenopleidingen ondersteunen dit vermoeden.
Nog maar een paar jaar geleden was de verwachting dat het lerarentekort in het po,
bovenop het bestaande tekort (dat destijds niet bekend was) in 10 jaar zou
uitgroeien tot 10 duizend fte. Daarmee werd niet het getal bedoeld van 9.800 fte
voor het po dat nu uit de tekortenmeting komt. In het getal uit de huidige
tekortenmeting zitten ook de vervangingen, die bij de ramingen niet worden
meegenomen in verband met dubbeltellingen. Dus als we vergelijken moeten we
uitgaan van de tekorten op reguliere banen, en dat komt in 2023 uit op 6.800 fte.
En de geraamde 10 duizend fte was dus ook nog ‘bovenop de reeds bestaande
tekorten’ die toen nog niet in beeld waren. Zonder dat we een precieze cijfermatige
vergelijking kunnen maken kan wel gesteld worden dat de huidige en binnenkort te
verwachte tekorten in het po lager zijn dan voorheen werd verwacht. Dat maakt de
bestaande tekorten echter niet minder problematisch.
Meer leraren erbij in het po, ondanks dalende leerlingaantallen,
en toch tekorten?
In het primair onderwijs doet zich de situatie voor dat er de laatste jaren vrijwel
ieder jaar relatief meer fte leraren in de sector werken, terwijl de leerling aantallen
dalen. In eerste instantie zou de conclusie daaruit dan zijn dat de lerarentekorten
afnemen. En toch blijft de Trendrapportage bol staan van de indicatoren dat er
tekorten zijn in het po en dat die ook niet zo eenvoudig zullen verdwijnen. Wat is
hier aan de hand?
Heel in het kort is hierop het antwoord: de Werkdrukgelden, NPO-gelden en andere
specifieke subsidies. Op veel plaatsen is dit geld (deels) ingezet om extra
leerkrachten aan te trekken. De keuze hiervoor is natuurlijk mede bepaald door de
mogelijkheden die de scholen hadden op de arbeidsmarkt.
Maar meer personeel in het po betekent niet altijd dat dit leraren zijn die in de
tekortregio’s terecht komen. Personeelsaantallen van verschillende jaren vergelijken
is wat lastig, omdat we ook te maken hebben met verschillen in ontwikkelingen van
leerlingen. In veel regio’s zijn er dalende aantallen leerlingen, in de grote steden is
er juist sprake van groei.
Een goede maat daarbij is dan om te kijken naar de leerling-leraar ratio, zoals ook
in hoofdstuk2 wordt gedaan. Simpelweg is dit het aantal leerlingen gedeeld door het
Pagina 174 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

aantal fte leraren. Een hoog getal betekent daarbij dat er relatief veel fte leraar
beschikbaar is per leerling. Onderstaand laten we de ontwikkeling van de grote
steden zien ten opzichte van heel Nederland.
Figuur 14.1 Ontwikkeling leerling-leraar ratio primair onderwijs in G5 (gemiddeld
over de steden) en in heel Nederland (inclusief de G5, 15% van de leerlingen).
Bron: DUO

In de beginjaren van de grafiek ligt het gemiddelde van de G5 onder de ratio voor
heel Nederland. Dat komt omdat de G5 relatief veel leerlingen met een hoger
‘gewicht’ hebben, oftewel; meer kinderen met een grotere kans op een
onderwijsachterstand. Daar wordt in de toekenning van geld voor de scholen voor
gecompenseerd.
Daarna zien we echter in Nederland een constant dalende lijn (met uitzondering van
het laatste jaar), oftewel meer fte leraar per leerling. Het gemiddelde in de G5 is vrij
constant aan het stijgen.
De grafiek laat zien dat in de grote steden sinds 2015 jaarlijks minder fte per
leerling beschikbaar zijn dan het vorige jaar, terwijl dat er over heel Nederland
gemeten juist meer fte per leerling beschikbaar is.
De relatieve stijging van de leraren aantallen gebeurt dus in de gebieden waar geen
of minder tekorten zijn.
Verschillen tussen scholen
Het lerarentekort is geen simpel verhaal van de G5 versus de rest van Nederland.
Bij de meting van de actuele tekorten in het primair onderwijs in oktober 2022 bleek
dat er tekorten werden ervaren in alle 34 arbeidsmarktregio’s. Echter, in de G5
bleek 14% van de scholen geen tekort te ervaren. Buiten de G5 meldde 49% van de
scholen geen tekort te ervaren. Dus ook binnen steden verschilt de situatie van
scholen op het gebied van tekorten.
Pagina 175 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Een van de oorzaken kan daarbij gezocht worden in de aantrekkelijkheid van de
school voor leraren. In de uitvraag naar tekorten komt naar voren dat het
belangrijkste kenmerk dat samenhangt met de hoogte van de tekorten de regio is
waar men gevestigd is. Simpelweg: een school in de G5 heeft een grotere kans op
een tekort dan een school daarbuiten.
In deze analyse komt op de tweede plaats van de factoren die samenhangen met de
hoogte van de tekorten de hoogte van de schoolweging: oftewel de mate waarin er
kinderen met een weegfactor vanwege een achterstandssituatie op de school zitten.
Deze factor wordt ook in het vo gevonden als de belangrijkste factor die verband
houdt met de hoogte van et lerarentekort op een school.
En hoe zit dit in het vo?
Als we naar de ontwikkeling van de leerling-leraar ratio in het vo kijken zien we het
volgende beeld
Figuur 14.2 Ontwikkeling leerling-leraar ratio voortgezet onderwijs in G5 (gemiddeld
over de steden) en in heel Nederland (inclusief de G5). (Bron: DUO)

De ontwikkeling van de leerling-leraar ratio loopt hier in de G5 grotendeels parallel
met die van geheel Nederland, met uitzondering van de periode 2014-2017. Maar
voor het totaal is wel te zien dat de grote steden de afgelopen 10 haar een kleinere
daling van de ratio laten zien dan die voor heel Nederland (0.4 t.o.v. 0,9). Oftewel
per leerling is er meer fte leraar ter beschikking, en dat geldt in grotere mate voor
heel Nederland dan voor de G5..
Dit kan voor een deel te maken hebben met de dalende leerling aantallen, waarbij
de scholen deze niet volledig hebben vertaald in kleinere fte’s. Een kleinere klas die
in het vo een vak volgt heeft nog steeds evenveel uren nodig als een grotere, dus
minder leerlingen biedt een school niet altijd de mogelijkheid om dit te vertalen in
minder leraren. Overigens is de leerling daling in de G5 niet te constateren.
Pagina 176 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Het vo heeft sinds dit jaar ook te maken met Werkdrukmiddelen en het NP
Onderwijs. Dus ook in het vo is er de mogelijkheid om extra personeel aan te
nemen. De verschillen daarbij tussen de G5 en de rest van Nederland zijn hier niet
te zien. Maar als we kijken naar de verschillen bij de ramingen van de leerling
dalingen (zie paragraaf 7.3.2) staat het vo wel te wachten dat de tekorten in de
grote steden hoger zullen zijn dan die in de rest van Nederland.
Wat vergroot of verkleint het lerarentekort in po en vo?
Onderstaand enkele factoren die het lerarentekort in de afgelopen jaren hebben
beïnvloed en de komende jaren zullen beïnvloeden. Dit is nadrukkelijk niet bedoeld
als een evaluatie van het beleid, aangezien dan vele andere factoren en
maatregelen mee zouden moeten worden genomen, waarvan ook (nog) lang niet
altijd met cijfers is aan te tonen wat het effect er van is. Onderstaand worden
bewegingen op de arbeidsmarkt genoemd, waarbij de oorzaken van deze
bewegingen niet aan de orde komen.
Het tekort is vergroot door:
•

Relatief oude populatie leraren waardoor er de afgelopen jaren veel mensen
met pensioen zijn gegaan

•

Daling totaal aantal afgestudeerden lerarenopleidingen voor vo en mbo

•

Stijging leerlingaantallen in de grote steden/Randstad

•

Stijging vraag naar leraren door extra financiële middelen (o.a.
Werkdrukgelden, NP Onderwijs)

•

Concurrentie van de gespannen arbeidsmarkt

•

Afname gemiddelde aanstellingsomvang

Het tekort is verkleind door:
•

Landelijke daling leerling aantallen (is over enkele jaren voor po niet of
minder het geval)

•

Grote toename aantal zij-instromers in het beroep in po, toename in het vo

•

Stijging aantal afgestudeerden van de pabo

•

Groter percentage afgestudeerden van lerarenopleidingen dat in het
onderwijs gaat werken en blijft werken

•

Gemiddeld grotere aanstellingsomvang van afgestudeerden die in het
onderwijs gaan werken

•

Verhoging pensioenleeftijd

•

Meer mensen met pensioen die doorwerken

•

Toename studenten van 2e graads lerarenopleidingen die in het vo werken

Het tekort wordt waarschijnlijk verkleind door:
Pagina 177 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

•

De salarisverhogingen in het po en de recente cao’s in po en vo

•

Aanname meer ondersteunend personeel waardoor de werkdruk verlicht
wordt

Pagina 178 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

15

Bevoegdheid en Lessen

In dit hoofdstuk uitgebreid aandacht voor in het vo gegeven lessen en de mate
waarin deze bevoegd worden gegeven. Tevens is aan het eind van het hoofdstuk
een overzicht van de bevoegdheden in het po. Hier nogmaals de vermelding dat
cijfers die niet in de grafieken staan in de bijlagen te vinden zijn.
15.1

Bevoegdheid in het vo
De afgelopen periode heeft weer een meting van de gegeven lessen in het vo
plaatsgevonden via het onderzoek IPTO34. IPTO staat daarbij voor de Integrale
Personeelstelling Onderwijs die het ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap jaarlijks laat uitvoeren. Het betreft een telling op alle scholen in het vo,
waarbij voor al het lesgevend personeel35 gegevens worden verzameld over vakken
en bevoegdheden op 1 oktober van het vorige schooljaar.
IPTO is de enige bron waaruit precies bekend is welke lessen en hoeveel van deze
lessen worden gegeven in het vo. Daarom wordt ook veel energie in het onderzoek
en de medewerking van de scholen gestopt. Dit jaar is Centerdata er weer in
geslaagd 100% van de scholen mee te laten werken aan het onderzoek.
Onderstaande cijfers zijn daarom geen schattingen uit steekproefonderzoek maar
een directe weergave van de bestaande situatie in 2022.

15.1.1

In het vo gegeven lessen
Onderstaand een overzicht van de belangrijkste vakken en hun aandeel in het totaal
van de lessen. Deze gegevens zijn gebaseerd op de roosters van alle vo scholen per
1 oktober 2022.

34

35

IPTO, vakken en bevoegdheden peildatum 1 oktober 2022, Centerdata, Tilburg, 2023. Zie www.rijksoverheid.nl/
exclusief pro en isk.
Pagina 179 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 15.1: Aandeel van de 20 algemeen vormende vakken in het totaal aantal
gegeven lesuren (Bron: Centerdata)

Samen zijn bovenstaande vakken goed voor 75% van het totaal aantal gegeven
lesuren in het vo. De drie grootste vakken zijn Wiskunde, Nederlands en Engels, hun
gezamenlijk aandeel is 29% van het totaal aantal lesuren in het vo. Het aandeel
lesuren van het vak Lichamelijke Opvoeding is ook relatief groot en volgt op de
vierde plaats.
In de volgende figuur is de ontwikkeling van het aantal gegeven uren van de avovakken in de afgelopen vijf jaar weergegeven. Daarin staat een daling van 2% voor
het totaal. Dit betekent niet dat er in totaal 2% minder les wordt gegeven op de
scholen. Het gaat hier alleen om het aandeel vakken met een duidelijk aanwijsbare
bevoegdheidseis.

Pagina 180 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 15.2 Toename en afname van het aantal gegeven uren van de avo vakken in
de periode schooljaar 2015/16 tot en met schooljaar 2022/2023 (Bron: Centerdata)

Het vak Techniek wordt steeds minder gegeven, het heeft de afgelopen jaren bijna
de helft van de lesuren ingeleverd. Deels heeft dit te maken met de invoering van
de profielvakken in het vmbo. Ook in havo en vwo is er een forse daling, die te
maken zal hebben met het feit dat het geen verplicht vak meer is voor
examenprofielen. Ook Tekenen en Godsdienst/levensbeschouwing worden duidelijk
minder gegeven. De daling van Tekenen en ook Muziek heeft vermoedelijk te maken
met de groei van het vak Beeldende vorming. Zo zijn er meer verbanden te leggen:
de daling van het combinatie vak NASK (Natuurkunde en Scheikunde) is terug te
vinden in de stijging van Scheikunde, maar vreemd genoeg niet bij Natuurkunde. En
minder Godsdienst/levensbeschouwing zal waarschijnlijk een vertaling vinden in
meer Maatschappijleer.
Vakken die 4% of meer dalen zonder dat daarbij een stijging van een soortgelijk vak
kan worden aangewezen zijn het al genoemde Techniek, Frans, Duits, Klassieke
Talen, Nederlands en Economie.
Op het vmbo worden naast de avo-vakken ook nog verschillende beroepsgerichte
vakken gegeven. Onderstaand een overzicht van het aandeel van deze vakken in
het totaal aantal lesuren op het vmbo.
Pagina 181 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 15.3: Percentage lesuren voor de 14 meest gegeven beroepsgerichte vakken
(vmbo), gesorteerd van groot naar klein, 2022 (Bron: Centerdata)

De grootste beroepsgerichte vakken op het vmbo zijn de profielvakken Zorg en
welzijn en Dienstverlening en producten.
15.1.2

Bevoegdheid en onderwijssoort
Bij het weergeven van de bevoegdheidspercentages wordt alleen gekeken naar
vakken waarvoor een bevoegdheid kan worden bepaald (bijna 90% van gegeven
lesuren). Van de lessen waar dit voor kan worden berekend werd op 1 oktober 2022
88,0% bevoegd gegeven, zie Figuur 11.4. Dit betreft vooral personen met het juiste
diploma voor zowel het vak als de graadsector (eerste- of tweedegraads lesgebied)
waarin men lesgeeft, maar het kan bijvoorbeeld ook een zogeheten
teambevoegdheid betreffen. 8,4% van de lesuren wordt benoembaar gegeven. De
personen die deze lessen geven zijn veelal in opleiding, maar men kan ook
onderbevoegd zijn, dat wil zeggen eerstegraads les geven met een tweedegraads
bevoegdheid voor dat vak. Dit mag (onder voorwaarden) gedurende één jaar. Bij
3,7% van het totaal aantal lesuren gaat het om lesuren die onbevoegd gegeven
worden.
Tussen de verschillende onderwijssoorten zijn duidelijke verschillen waar te nemen,
zoals aangetoond in onderstaande figuur.

Pagina 182 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 15.4 Percentage bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lesuren naar
onderwijstype, 2019. De categorie ‘Combinaties’ betreft voornamelijk brugklassen.
(Bron: Centerdata)

Voor het vmbo geldt dat er relatief veel onbevoegdheid te vinden is in de
beroepsgerichte vakken die daar gegeven worden, wat een belangrijke oorzaak is
voor het hogere percentage onbevoegd gegeven lessen. De geringere
onbevoegdheid in havo en vwo is ook terug te voeren op een geringere
onbevoegdheid in het eerstegraadsgebied dat daarbinnen zit.
Voor de onbevoegd gegeven lesuren geldt overigens voor het overgrote merendeel
dat deze worden gegeven door personen die wel een lesbevoegdheid hebben of
daarvoor in opleiding zijn, maar niet voor het juiste vak. Daarom spreken we ook
over onbevoegd gegeven lessen en niet over onbevoegde docenten.
15.1.3

Ontwikkeling bevoegdheid laatste jaren
Bij de huidige manier van onderzoek doen wordt voor alle personen, waarbij een
bevoegdheid niet op basis van bronnen (diplomabestand of oudere metingen) kan
worden vastgesteld, aan de school gevraagd wat de benoemingsgrondslag voor de
betreffende lessen is. Deze manier van meten is voor het schooljaar 2014/2015 het
eerst gebruikt, daarom kan een goede vergelijking over negen schooljaren
presenteren.

Pagina 183 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 15.5 Percentage onbevoegd gegeven lesuren 2014-2022 (schooljaren
2014/2015 tot en met 2022/2023) naar onderwijstype (bron: Centerdata)

In de grafiek is te zien dat het percentage onbevoegd gegeven lessen overal
gestaag is gedaald. Alleen in het laatste jaar is te zien dat de onbevoegdheid overal
hoger ligt dan het vorige jaar, al is het nog steeds duidelijk lager dan de vroegere
jaren. Zeker gezien de toenemende krapte voor sommige vakken is dit een goede
prestatie te noemen. De grootste daling is waar te nemen in het vmbo, waar ook de
meeste winst op dit gebied te behalen is.
Onderstaand de ontwikkeling van het aandeel bevoegd gegeven lessen.

Pagina 184 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 15.6 Percentage bevoegd gegeven lesuren 2014-2023 (schooljaren
2014/2015 tot en met 2022/2023) naar onderwijstype (bron: Centerdata)

Voor alle onderwijssoorten is te zien dat er na 2014 eerst sprake was van een daling
in het aandeel bevoegd gegeven lessen, gevolgd door een stijging en daarna weer
een daling. Inmiddels zijn de cijfers overal iets lager dan het niveau van 2014.
Het laatste stukje in de puzzel is het aandeel benoembaar gegeven lessen.

Pagina 185 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 15.7 Percentage benoembaar gegeven lesuren 2014-2022 (schooljaren
2014/2015 tot en met 2022/2023) naar onderwijstype (bron: Centerdata)

Als we de ontwikkeling van de bevoegdheid van alle drie de grafieken samen nemen
is de conclusie dat in eerste instantie de percentages bevoegdheid en
onbevoegdheid zijn gedaald en de benoembaarheid is toegenomen. Met name het
laatste jaar is daar op de meeste plaatsen een forse stijging in te zien.

15.1.4

Bevoegdheden voor verschillende vakken
Als onderscheid gemaakt wordt naar de verschillende algemeen vormende (avo)
vakken is te zien dat het percentage onbevoegd gegeven lessen hoger is voor de
vakken die als tekortvakken zijn aangewezen. Uitzonderingen daarop zijn Techniek
en Maatschappijleer. Het is mogelijk dat lessen in deze laatste vakken geregeld
gegeven worden door personen die reeds een ander vak bevoegd geven en zo meer
uren aanstelling kunnen krijgen.

Pagina 186 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 15.8 Percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen naar
avo-vak 2022 (Bron: Centerdata)

De drie vakken met het hoogste percentage onbevoegd gegeven lesuren wordt
gevormd door Techniek (10,5%), NASK (7,7%), en Maatschappijleer36 (6,1%). Uit
de cijfers blijkt dat de (qua lesuren) grote vakken Nederlands en Wiskunde een iets
hoger dan gemiddeld percentage onbevoegd gegeven lesuren kennen
(respectievelijk 4,6% en 5,0%, tegen een gemiddelde van 4,0% over alle vakken).
Het eveneens veel gegeven vak Engels ligt met 3,9% rond het gemiddeld
percentage onbevoegd gegeven lesuren. Bevoegdheidspercentages van 85% of
lager vinden we bij de vakken Techniek, Maatschappijleer, NASK, Wiskunde,
Nederlands en Natuurkunde. Relatief hoog (>95%) is het bevoegdheidspercentage
bij onder meer Lichamelijke opvoeding en Tekenen. Benoembaarheidspercentages
hoger dan 10% vinden we bij de vakken Maatschappijleer, Techniek, NASK,
Wiskunde, Natuurkunde, Nederlands, Scheikunde en Economie.
Vakken waarbij het bevoegdheidspercentage is toegenomen zijn NASK, Duits en
Tekenen. Voor de andere avo-vakken is sprake van een afname in het
bevoegdheidspercentage. De grootste afname zien we bij Techniek, Nederlands en
Muziek. Het benoembaarheidspercentage is afgenomen bij Duits en voor de andere
avo-vakken toegenomen. De grootste toename in het benoembaarheidspercentage
zien we bij Techniek, Nederlands, Muziek, Biologie, Aardrijkskunde en Engels. De
grootste afname van het percentage onbevoegd gegeven lesuren ten opzichte van
2021 zien we bij NASK en de grootste toename bij Techniek, Frans,
Maatschappijleer, Nederlands, Muziek, Beeldende vorming en Duits.
36

Personen die Maatschappijleer geven doen dit voor gemiddeld 45% van hun lesuren. Ze geven daarnaast vaak
ook andere vakken, met name het vak Geschiedenis.
Pagina 187 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

In het vmbo is er naast de hiervoor behandelde avo-vakken ook een belangrijke rol
weggelegd voor de beroepsgerichte vakken. Daarvoor is gemiddeld een wat hoger
percentage onbevoegd gegeven lessen te zien. Bij deze vakken dient bedacht te
worden dat ze landelijk gezien vaak een relatief kleine omvang hebben, wat het
vinden van een bevoegde docent kan bemoeilijken.
Figuur 15.9 Percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven lessen naar
beroepsgericht vak in het vmbo 2020 (Bron: Centerdata)

Percentages onbevoegd gegeven lesuren groter dan 10% zien we bij de vakken
Maritiem en techniek en Dienstverlening en producten. Van het hoogste
benoembaarheidspercentage is sprake bij Media, vormgeving en ICT (25,5%)
15.2

Bevoegdheid in het po
Het onderzoek naar de bevoegdheid in het vo roept ook de vraag op naar de
bevoegdheid van de leraren in het po. Een dergelijk onderzoek in het po op te
zetten zou een grote belasting zijn voor het veld voor slechts dit ene aspect.
Daarom is bestandsonderzoek uitgevoerd om toch gedeeltelijk inzicht in de
bevoegdheidssituatie in het po te krijgen.
Dit onderzoek is uitgevoerd met behulp van het diplomabestand van DUO. Dit
bestand is betrouwbaar voor degenen die vanaf 1970 zijn geboren. Voor ouderen
geldt dat de diploma’s hoger onderwijs niet werden bijgehouden.
Verdere restricties die zijn aangebracht is dat er uitsluitend gekeken is naar het
basisonderwijs. Tevens is alleen gekeken naar personen met een onderwijsnummer,
dat wil zeggen dat ze in Nederland onderwijs genoten hebben. Dat betekent dat
mensen die in het buitenland een opleiding gevolgd hebben die al of niet tot een
bevoegdheid leraar basisonderwijs heeft geleid niet in de analyse voorkomen. De
groep waarop de percentages gebaseerd zijn is daarom lager dan het totale aantal
leraren.

Pagina 188 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 15.10 Bevoegdheidssituatie leraren geboren vanaf 1970 in het basisonderwijs
(bron: DUO)

Het leeuwendeel van de leraren in het basisonderwijs (waar de diplomering van
bekend is) heeft een bevoegdheid van de pabo. Wel zien we dat dit percentage
enigszins is teruggelopen, omdat andere manieren van toegestaan les geven, buiten
de pabo-route, aan belang toenemen.
Van de 2,3% die in oktober 2022 geen pabo diploma heeft, maar wel een
bevoegdheid voor bewegingsonderwijs of kunstvakken, gaan we er van uit dat deze
personen hiermee bevoegd les geven in deze vakken in het basisonderwijs. Dit
percentage is licht toegenomen de laatste vijf jaar.
Degenen die ingeschreven staan bij de pabo zullen deels bestaan uit leraren in
opleiding (LIO), die het toegestaan is in het laatste opleidingsjaar les te geven. Dit
percentage is gestegen van afgerond 0,0% in 2018 tot 0,6% in 2022.
Dan is er nog een groep waarvan wij weten dat er voor hen de afgelopen jaren een
zij-instroom subsidie is aangevraagd. Hier zien we een stijging van 0,4% in 2018
naar 3,0% in 2022. Deze personen mogen zowel tijdens als na hun opleiding les
geven in het basisonderwijs. Voor deze analyse is nadelig dat zij geen officieel pabo
diploma krijgen, aangezien zij contractonderwijs volgen in plaats van de reguliere
bekostigde opleiding. Daarom zijn zij niet in de diplomabestanden te vinden.
Resteert dus maximaal 2,0% onbevoegden in de laatste jaren. Hierbij zullen ook
nog personen zitten die onder een andere toegestane uitzonderingsregel vallen. In
werkelijkheid zal het percentage onbevoegden dus lager liggen.
Het percentage onbevoegden dat hier wordt gevonden is beduidend lager dan
doorgaans in het vo wordt gevonden. We hebben geen aanwijzingen dat de situatie
voor leraren die voor 1970 geboren zijn, en waarvoor we geen diplomagegevens
hebben, anders is.
Zoals in een vorige Trendrapportage reeds werd aangetoond zijn de
bevoegdheidspercentages in het speciaal onderwijs wat lager dan in het
basisonderwijs. Deels komt dat door een relatief grote aanwezigheid van mensen
met een bevoegdheid als een gym- of kunstvakleraar. Ook is het percentage
ingeschreven bij de pabo iets hoger, waarbij het voornamelijk zal gaan om mensen
Pagina 189 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

die al een pabo diploma hebben en de kopopleiding voor speciaal onderwijs volgen
(Master Special Educational Needs).
Tenslotte is ook het percentage onbevoegden wat hoger, wat deels terug te voeren
zal zijn op mensen die een andere specifieke opleiding dan de Pabo hebben gehad
hebben waar behoefte aan is.

Pagina 190 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

16

Arbeidsomstandigheden en welbevinden

De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden37 (NEA) volgt veranderingen van
werk en de werkomstandigheden van Nederlandse werknemers en de gevolgen
daarvan voor de gezondheid en duurzame inzetbaarheid. De NEA wordt, al meer
dan vijftien jaar, jaarlijks uitgevoerd door TNO en CBS.
In opdracht van het ministerie van OCW wordt de reguliere NEA steekproef sinds
2018 uitgebreid, zodat in de sectoren ‘primair en speciaal onderwijs’ (po) en
‘algemeen vormend vo’ (vo) meer bruikbare responsen kunnen worden gerealiseerd.
Voor het po was dit aantal in 2022 4.938, voor het vo 4.398, voldoende om
betrouwbare antwoorden te berekenen.
De vragenlijst van de NEA 2022 is eind 2022 afgenomen. In 2022 heeft het totale
onderzoek een responspercentage van 36,9%, wat een aantal van ruim 64.700
respondenten opleverde. Door statistische weging wordt de NEA representatief
gemaakt voor de Nederlandse populatie.
Onderstaand worden gegevens weergegeven waarbij de leraren in het po en vo
vergeleken worden met de overige Nederlandse beroepsbevolking, in de grafieken
afgekort tot Overig Nederland.

16.1

Gezondheid
Onderstaande gegevens hebben betrekking op de gezondheid van de leraren. De
ziekteverzuimcijfers zijn in hoofdstuk 15 te vinden. Aangezien de NEA jaarlijks wordt
afgenomen, is in de grafieken gekozen voor een vergelijking tussen 2021 en 2022.

De resultaten in vogelvlucht en het methodologische rapport zijn via Nationale Enquête
Arbeidsomstandigheden 2022 - Resultaten in vogelvlucht (tno.nl) te vinden.
37

Pagina 191 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 16.1 Hoe typeert men de eigen gezondheid, percentages ‘goed’ of ‘zeer goed’
voor leraren po en vo en overig Nederland 2021-2022 (Bron: TNO)

Leraren in het po en vo typeren de algemene gezondheidstoestand in grote
meerderheid als goed of zeer goed. Het aandeel met een positief gevoel over de
algemene gezondheidstoestand is voor het po in 2022 iets hoger dan overig
Nederland; voor het vo is dit aandeel iets lager dan overig Nederland.

16.2

Arbeidsvoorwaarden
De leraren zijn, net als de andere werknemers in Nederland, bevraagd over de mate
waarin zij tevreden zijn over verschillende arbeidsvoorwaarden. De antwoorden op
deze vragen staan gecombineerd in de volgende grafiek.

Pagina 192 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 16.2 Mate van tevredenheid over verschillende arbeidsvoorwaarden,
percentages ‘tevreden’ en ‘zeer tevreden’ 2022 (Bron: TNO)

Als we naar de vermelde arbeidsvoorwaarden kijken is ten eerste te zien dat voor
alle onderwerpen geldt dat er zowel bij de leraren als de rest van Nederland een
grote meerderheid bestaat die er (zeer) tevreden over is. Daarbij valt op dat de
leraren bij vrijwel alle arbeidsvoorwaarden in nog iets grotere aantallen (zeer)
tevreden zijn dan de rest van Nederland, waarbij de leraar po doorgaans nog vaker
tevreden is dan de leraar vo. Voor de leraren vo zijn de uitzonderingen dat men iets
minder vaak tevreden is over de reisafstand dan de rest van Nederland en dat men
over de contractvorm iets minder vaak tevreden is, al is ook daar nog een overgrote
meerderheid (zeer) tevreden.

Pagina 193 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

16.3

Beleving van werkdruk
In deze paragraaf worden gegevens weergegeven die betrekking hebben op de
beleving van werkdruk door de leraren.
Figuur 16.3 Beleving van werkdruk voor leraren po en vo en overig Nederland: moet
men heel veel werk doen + moet men extra hard werken, percentages ‘vaak’ en
‘altijd’ 2022 (Bron: TNO)

Bij beide onderwerpen is duidelijk te zien dat een groter deel van de leraren
werkdruk ervaren dan voor de gemiddelde Nederlandse werknemer het geval is.
Ruim een kwart van de Nederlandse werknemers ervaren dat ze extra hard moeten
werken. Dit gevoel bij de leraar van po en vo ligt duidelijk hoger dan die van overig
Nederland, al geldt het wel voor ruim minder dan de helft. Dit gevoel bij de leraar is
bijna hetzelfde vergeleken met vorig jaar.
Een meerderheid van de leraren vindt dat men heel veel werk moet doen; dit is
aanmerkelijk hoger dan overig Nederland. Voor het po gaat het om twee derde van
de leraren, voor het vo ligt dat iets lager. Ten opzichte van vorig jaar is deze
beleving bij de leraren bijna hetzelfde.

16.4

Mobiliteit
In hoeverre de leraren menen dat er vraag is naar hun vaardigheden op de
arbeidsmarkt en in hoeverre zij ook daadwerkelijk op zoek zijn naar een andere
baan blijkt uit onderstaande grafieken.

Pagina 194 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 16.4 Kansen op de arbeidsmarkt en interesse in een andere baan (Bron:
TNO)

De leraren po zijn vaker dan de leraren vo en de rest van Nederland er van
overtuigd dat zij makkelijk elders een baan kunnen vinden, het geen gezien het
lerarentekort in het po geen rare gedachte is. Desondanks zien we bij de vragen of
men over een andere baan heeft daadwerkelijk stappen heeft ondernomen dat dit in
het po bij het kleinste deel zo is, vergeleken met de leraar vo en de rest van
Nederland. De laatste twee liggen ongeveer op één lijn.
Vervolgens twee vragen over het willen blijven bij de huidige werkgever.
Figuur 16.5 Blijven bij de huidige werkgever (Bron: TNO)

Rond drie kwart van de leraren in het po en het vo voelen zich verbonden met de
organisatie waarbij ze werken. De verbondenheid van de leraar van po en vo ligt
Pagina 195 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

boven die van overig Nederland. Leraren in het po voelen zich vaker verbonden met
hun organisatie dan hun collega’s in het vo.
Een overgrote meerderheid wil niet naar een andere werkgever voor hetzelfde
salaris. Bij het de leraar po is dit nog iets hoger dan de rest van Nederland, bij de
leraar vo iets lager.

16.5

Algemeen oordeel
Aan het eind van de vragenlijst zijn de respondenten ook naar algemene conclusies
gevraagd.
Figuur 16.6 Algemeen oordeel over werk (Bron: TNO)

De meerderheid van de Nederlandse werknemers is enthousiast over de eigen baan.
Voor de leraren geldt dat een groter deel enthousiast is, waarbij de leraar in het po
nog iets vaker enthousiaster is dan de leraar in het vo (drie kwart versus twee
derde).
De algemene tevredenheid met de arbeidsomstandigheden is aanwezig in de
meerderheid van de Nederlandse werknemers. De leraar vo scoort daar met twee
derde wat lager dan de scores van de po leraar en de rest van Nederland (beiden
drie kwart).
De grote meerderheid van de Nederlandse werknemers zijn tevreden met hun werk.
Voor de leraren geldt dat hetzelfde of een iets groter deel tevreden is, waarbij de
leraar po nog iets vaker tevreden is dan de leraar vo.

Pagina 196 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

17

Uitkeringen, ziekteverzuim en cao’s

In dit hoofdstuk worden aanvullende arbeidsmarkt gegevens aan de Kamer
gerapporteerd. Achtereenvolgens komen de werkloosheidsuitkeringen, het
ziekteverzuim, uitkeringen wegens arbeidsongeschiktheid en de stand van zaken
van de cao’s aan de orde.

17.1

WW-uitkeringen
Het aantal WW-ers is een indicator van de ontwikkeling van de werkgelegenheid in
het onderwijs. Wel moet in gedachten worden gehouden dat dit niet gelijk is aan het
totaal aantal werklozen of werkzoekenden. Zowel de werkzoekenden die (nog) niet
via een baan in het onderwijs in de WW zijn terechtgekomen, als mensen die zonder een nieuwe baan te vinden - het einde van hun WW-rechten hebben bereikt,
komen in deze cijfers niet voor.
In Figuur 17.1 is de ontwikkeling van het totale aantal WW-uitkeringen aan het eind
van ieder kwartaal per sector zichtbaar gemaakt in de laatste vier jaar. De gegevens
over de WW-uitkeringen betreffen al het personeel uit de sector, dus niet alleen
leraren.
Figuur 17.1 Ontwikkeling totaal aantal WW-uitkeringen per einde kwartaal (Q1 t/m
Q4) over de periode 2019 t/m 2022 (bron: www.kennisopenbaarbestuur.nl/cijfers
en BZK38)

38

De aantallen WW uitkeringen voor 2022 hier getoond zijn een benadering omdat dat er sprake is van enige
onzekerheid bij de toedeling van de uitkeringen aan getoonde sectoren.

Pagina 197 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Te zien is dat het aantal WW-uitkeringen jaarlijks daalt, in lijn met de ontwikkeling
in heel Nederland. Voor het onderwijs betreft dit forse dalingen. In deze periode
daalt het aantal WW-uitkeringen in het po van Q4 2018 naar Q4 2022 met 71%.
Voor het vo is de daling 46%, voor het mbo 28%.
De WW-instroom in het onderwijs wordt gekenmerkt door relatief sterke
seizoensinvloeden, met name door de zogenoemde “zomerpiek” in het derde
kwartaal, een moment waarop veel tijdelijke jaarcontracten aflopen.
Onderstaand de cijfers van de instroom in de laatste vier jaar per einde kwartaal.
Figuur 17.2 Instroom in de WW in de kwartalen van de jaren 2019 t/m 2022 vanuit
het po, vo en mbo (bron: www.kennisopenbaarbestuur.nl/cijfers en BZK39)

De zomerpiek in het po is al een aantal jaar aan het dalen. Ook in het vo is deze
tendens sinds vorig jaar duidelijk waar te nemen. De afname van de zomerpiek in
Q3 2022 ten opzichte van Q3 2019 bedraagt in het po 42%en in het vo 36%. In het
mbo is de zomerpiek in deze periode met 9% gestegen.
De grote daling van het aantal WW uitkeringen in het po is een positieve
ontwikkeling. Het aantal personen met een aansluitende uitkering in het po zal de
komende jaren echter toenemen. Na de piek in de instroom in de voorbije jaren,
stromen met name de oudere werklozen vanuit een WW-uitkering door naar de
aansluitende uitkering op basis van de WOPO40.
In het onderwijs is ook nog sprake van een bovenwettelijke uitkering die volgt op
het aflopen van de WW-uitkering: de zogenaamde aansluitende uitkering. In het po
gaat het daarbij eind 2022 om 3.278 aansluitende uitkeringen, in het vo om 1.115.
In het mbo gaat het om gemiddeld 252 aansluitende uitkeringen over heel 2022.
39

40

De aantallen WW uitkeringen voor 2022 hier getoond zijn onzeker omdat ongeveer 7% van de uitkeringen
behorend bij het onderwijs in den brede, niet kan worden toegedeeld aan één van de onderwijssectoren. De
getoonde aantallen kunnen daarom een onderschatting van de werkelijkheid zijn
Werkloosheidsregeling onderwijspersoneel primair onderwijs. Onderdeel van de cao po.
Pagina 198 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

17.2

Re-integratie uit werkloosheid
Een van de reguliere activiteiten van het Participatiefonds is bemiddeling naar
werkhervatting van mensen uit het po die een (verlengde) werkloosheidsuitkering
hebben. Onderstaand de resultaten van dit project in de afgelopen vier jaar.

Tabel 17.1 Bemiddeling uitkeringsgerechtigden primair onderwijs naar werk, per
sector waar men geplaatst is door Participatiefonds, 1-7-2018 t/m 31-10-2023
(Bron: Participatiefonds)
Aantal

Gemiddeld

Aanstelling

Aanstelling

bemiddeling

aantal uren

gevonden

>6 maanden

per week

PO leraar

1.483

22,1

1.277

955

PO ondersteuning

759

20,4

558

445

PO directie

112

31,7

102

91

PO bestuursfunctie

17

29,6

10

8

PO invaller

52

23,1

47

36

(V)SO docent

23

22,5

13

9

VO

317

22,7

19

14

MBO

116

23,3

5

3

HBO

30

16,2

1

0

WO

7

19,8

0

0

NT2 Docent

21

18,8

0

0

Kinderopvang

9

19,9

0

0

Detachering/ZZP

356

18,5

31

23

Buiten onderwijs

1.534

20,4

48

34

9

13,5

1

1

4.845

20,4

2.112

1.619

Onbekend
Totaal

Benadering Stille reserve door Vervangingsfonds/Participatiefonds
Daarnaast benadert het Participatiefonds de zogenaamde stille reserve. Dit is hier
gedefinieerd als alle uitkeringsgerechtigden die voor 1 augustus 2018 werkloos zijn
geworden. Doel van de benadering is in eerste instantie de kenmerken van de groep
in kaart te brengen en daarna op grond van de kenmerken passende vervolgstappen
voor re-integratie of anderszins te zetten.
Aanmeldingen
Aantal aanmeldingen totaal: 1.100 aanmeldingen.

Pagina 199 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel 17.2 Specificatie 230 werkhervattingen (Bron: Participatiefonds)
Werkhervattingen
Aantal
Werkhervatting binnen PO

97

Werkhervatting buiten PO

133

Totaal

230

Traject niet gestart
Van de 1.100 personen die zijn aangemeld bij de bureaus, zijn er 146 niet gestart
met een traject.
Tabel 17.3 Redenen niet gestarte trajecten (Bron: Participatiefonds)
Trajecten niet gestart
Reden

Aantal

Vanwege werkhervatting*

45

Vanwege ziekmelding

54

Vanwege vroegpensioen

27

Vanwege ontheffing**

15

Vanwege overige redenen***

5

Totaal

146

*Kandidaat bleek na het hernieuwde contact een baan te hebben gevonden
**Ontheffing sollicitatieplicht i.v.m. bijvoorbeeld mantelzorg, opleiding, calamiteit
*** O.a. stopzetten uitkering door kandidaat, samenloop met WIA/WAO uitkering.
NB. Als er sprake is van samenloop ligt de re-integratie verantwoordelijkheid bij het
UWV.
Tabel 17.4 Specificatie redenen beëindigde trajecten 230 werkhervattingen (Bron:
Participatiefonds)
Beëindigde trajecten
Reden

Aantal

Beëindigd i.v.m. werkhervatting

230

Beëindigd i.v.m. ziekmelding

236

Beëindigd i.v.m. vroegpensioen

85

Beëindigd i.v.m. ontheffing *

36

Beëindigd i.v.m. overige reden**

18

Traject doorlopen, geen
werkhervatting
Totaal

217
822

* Ontheffing sollicitatieplicht i.v.m. bijvoorbeeld mantelzorg, opleiding, calamiteit
** O.a. stopzetten uitkering door kandidaat, samenloop WIA
Pagina 200 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Ervaringen met doelgroep Stille Reserve
De gemiddelde kandidaat is 59 jaar of ouder en is 5 jaar of langer uit het
arbeidsproces. Dit maakt de afstand tot de arbeidsmarkt groot. Veelgehoorde
signalen uit deze groep zijn:
Kandidaat heeft al vaak afwijzingen ontvangen o.b.v. vermoedelijk de leeftijd en is
daarom gedemotiveerd/heeft zich erbij neergelegd;
Geen motivatie voor begeleiding naar werk. Ze geven aan het weggegooid geld te
vinden. Ze willen met rust gelaten worden omdat ze vinden daar recht op te hebben
(op de rust, zoals afgesproken in de vso, ook op de uitkering: altijd hard voor
gewerkt);
Er is bij een groot deel van de kandidaten sprake van fysieke en mentale
beperkingen. Kandidaten zijn onzeker over hun belastbaarheid. Ze waren ziek, in
veel gevallen is er sprake geweest van burn- out/overspannenheid, en hersteld
gemeld om vervolgens via een vso met ontslag te gaan.
Er is in de ogen van de kandidaat geen aandacht meer geweest voor nazorg.
Hierdoor is men ervan overtuigd dat de oude klachten herleven zodra ze werk weer
op gaan pakken, zeker werk voor de klas.
Voorlopige conclusie
Op basis van de cijfers en de ervaringen van de re-integratiebureaus kunnen we
voorlopig te conclusie trekken dat het potentieel dat terug kan en wil keren uit de
stille reserve binnen het PO klein is. Van de onderzochte groep is 21% weer aan het
werk, waarvan tot nu toe 9% is teruggekeerd binnen PO na het volgen van het reintegratietraject. En dat is, gelet op de achtergronden van de groep een goed
resultaat te noemen.
De belangrijkste redenen die worden aangegeven als oorzaak om niet terug te
keren:
Te hoge werkdruk;
De administratieve last is te groot;
Te veel extra taken naast het lesgeven;
Het cliëntvolgsysteem: Minder oog voor het kind, meer voor het systeem;
Verandering in de verhouding tussen docent – ouders – kind;
Weerstand tegen digitalisering;
Moeite met het bijhouden van de mediawijsheid van de leerlingen;
Terugkeer in de oude functie van groepsleerkracht is voor de meeste
uitkeringsgerechtigden een afgesloten boek. Voor de Stille reserve maar ook bij
uitkeringsgerechtigden die na 2018 zijn ingestroomd in de WW, zien we als de wens
er is om weer terug te keren als groepsleerkracht dit relatief snel gebeurt na
instroom in de WW (< 1 jaar) al dan niet met ondersteuning vanuit het
Participatiefonds.
Het Vervangingsfonds/Participatiefonds onderzoekt een combinatie van de
uitkomsten met die van een aantal onderzoeken. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om
beschikbare informatie over motivatiefactoren van verschillende leeftijdsgroepen en
de mate waarin de werkgever hieraan tegemoet kan komen. Vanuit het
Vervangingsfonds/Participatiefonds worden gesprekken gevoerd met schoolbesturen
om te vragen in hoeverre werk anders georganiseerd kan worden zodat drempels
weggenomen kunnen worden. Op deze manier kunnen de mogelijkheden m.b.t. reintegratie mogelijk worden vergroot.
Pagina 201 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

17.3

Ziekteverzuim
Onderstaand de ziekteverzuimpercentages (aantal verzuimde uren op totale
werkuren) in de verschillende sectoren in de laatste vijf jaar.
Figuur 17.3 Ziekteverzuimpercentage in de onderwijssectoren over de laatste 5 jaar
(Bronnen: Regioplan, DUO, het Arboservicepunt BVE en SOM)

Het ziekteverzuim in de onderwijssectoren is in de afgelopen jaren voor het speciaal
onderwijs het hoogst. Voor alle sectoren geldt dat er in 2022 een duidelijk hoger
ziekteverzuim was dan in 2021.
Het niveau van het ziekteverzuim in de onderwijssectoren po, vo en mbo ligt boven
het landelijk cijfer voor ziekteverzuim van de werkende beroepsbevolking, 5,2% in
2021 naar eigen melding van werknemers volgens het CBS 41. Dit was ook duidelijk
hoger dan in 2021, toen was het 4,6%.
Een algemeen gangbare deelverklaring voor de stijging van het ziekteverzuim is dat
de openstelling van de maatschappij, na de isolerende maatregelen tijdens de covid
periode, er voor heeft gezorgd dat griepvirussen die daarvoor minder kans kregen
zich te verspreiden als het ware een ‘inhaalslag’ hebben gemaakt.
Dat het ziekteverzuim in het onderwijs hoger is dan voor de gemiddelde
Nederlandse werknemer kan deels worden verklaard doordat de registratie in met
name de sectoren po en vo zeer volledig is. Verder spelen ook
41

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83056NED/table?ts=1668172992467
Pagina 202 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

achtergrondkenmerken van het personeel een rol zoals geslacht en leeftijd. Voor
mannen is het CBS percentage bijvoorbeeld 4,2% en voor vrouwen 6,3%.

17.4

Arbeidsongeschiktheid
Onderstaand de aantallen personen afkomstig uit het onderwijs die de afgelopen
jaren een ongeschiktheidsuitkering hadden.
Figuur 17.4 Arbeidsongeschiktheid WAO en WIA in aantallen personen per jaar per
onderwijssoort 2013-2022 (bron: www.kennisopenbaarbestuur.nl en BZK42)

De daling van het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen is een landelijke trend.
Op het totale aantal personen met een ongeschiktheidsuitkeringen (eind 2022 in
totaal 780 duizend volgens het CBS43) neemt het onderwijs met een totaal van bijna
16 duizend personen met een dergelijke uitkeringen een bescheiden plaats in.
De arbeidsongeschiktheid in de sectoren po, vo en mbo neemt de laatste jaren in
zijn totaliteit af, mede vanwege de strengere toelating tot de WIA-uitkeringen die
ook zichtbaar is in het onderwijs. Overigens laat het aantal in het vo in de laatste
twee jaar wel een kleine stijging zien.
In de volgende grafiek is een onderverdeling te vinden naar de specifieke
uitkeringen die mensen afkomstig uit het onderwijs in 2022 ontvingen.

De aantallen WIA- en WAO-uitkeringen voor 2022 hier getoond zijn onzeker omdat ongeveer 7% van de
uitkeringen behorend bij het onderwijs in den brede, niet kan worden toegedeeld aan één van de
onderwijssectoren. De getoonde aantallen kunnen daarom een onderschatting van de werkelijkheid zijn
43
https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/83963NED?q=arbeidsongeschiktheid%20arbeidongeschiktheid
42

Pagina 203 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Figuur 17.5 Specifieke arbeidsongeschiktheidsuitkeringen in aantallen personen in
2022 per onderwijssoort (bron: BZK44)

Toelichting: De WIA vervangt als wet de WAO, waardoor de WAO-uitkeringen oude
rechten betreffen en per jaar minder vaak voor zullen komen. De WIA is verdeeld in
twee uitkeringen: de WGA-uitkering en de IVA-uitkering.
WGA staat voor: Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten. Deze regeling is
bedoeld voor mensen die 2 jaar of langer ziek zijn en (in de toekomst) kunnen
werken. De IVA staat voor Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten en is
bedoeld voor mensen die niet of nauwelijks kunnen werken en een kleine kans op
herstel hebben.
In de grafiek is te zien dat de meerderheid van de mensen die vanuit het onderwijs
een uitkering krachtens de WIA hebben een WGA-uitkering hebben en dat van hen
dus een herstel in geschiktheid voor arbeid op termijn wordt verwacht.
17.5

Stand van zaken cao’s onderwijssectoren
Looptijd Cao en loonsverhoging PO
Looptijd cao: 1 mei 2023 tot en met 30 september 2024
•
M.i.v. 1 juli 2023 structurele loonstijging van 10%
•
Eenmalige uitkering afhankelijk van schaal:
o Schaal 1 t/m 5: € 1.000 bruto (naar rato)
o Schaal 6 t/m 9: € 600 bruto (naar rato)
•
Schaal 10/LB en hoger: € 350 bruto (naar rato)

44

De aantallen WIA- en WAO-uitkeringen hier getoond zijn onzeker omdat ongeveer 7% van de uitkeringen
behorend bij het onderwijs in den brede, niet kan worden toegedeeld aan één van de onderwijssectoren. De
getoonde aantallen kunnen daarom een onderschatting van de werkelijkheid zijn
Pagina 204 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Looptijd Cao en loonsverhoging VO
Looptijd cao: 1 mei 2023 tot 1 oktober 2024
•
M.i.v. 1 juli 2023 structurele loonstijging van 10%
•
Eenmalige uitkering afhankelijk van schaal:
o Schaal 1 t/m 5: € 1.000 bruto (naar rato)
Schaal 6 t/m 9: € 600 bruto (naar rato)
•
Schaal 10/LB en hoger: € 350 bruto (naar rato)

Looptijd Cao en loonsverhoging MBO
Looptijd cao: 1 juni 2023 tot 1 juni 2024
•
M.i.v. 1 juli 2023 structurele loonstijging van gemiddeld 7% (€ 100 +
4,57%)
•
M.i.v. 1 januari 2024 structurele loonstijging van 3%
•
Eenmalige uitkering van € 1.000 bruto (naar rato)

Looptijd Cao en loonsverhoging HBO
Looptijd cao: 1 april 2023 tot en met 30 juni 2024
• M.i.v. 1 juli 2023 structurele loonstijging van tussen de 6,36 en 13,8%
afhankelijk van schaal:
o Schaal 1-10: € 150 + 6,36%
o Schaal 11-12: € 100 + 6,36%
o Schaal 13 en hoger: 6,36%
• Eenmalige uitkering van € 833 bruto (naar rato)

Looptijd Cao en loonsverhoging WO
Looptijd cao: 1 april 2023 tot en met 30 juni 2024
• M.i.v. 1 augustus 2023 structurele loonsverhoging van 9%
• Eenmalige uitkering afhankelijk van schaal:
Werknemers die het sectorale minimumuurloon ontvangen: €
1200 bruto (naar rato)
t/m schaal 9: € 1000 bruto (naar rato)
Schaal 10 en hoger: € 800 (naar rato)

Looptijd Cao en loonsverhoging OI
Looptijd cao: 1 juli 2023 tot en met 30 juni 2024
• M.i.v. 1 september 2023 structurele loonsverhoging van 5%
• M.i.v. 1 januari 2024 structurele loonsverhoging van 2,25%
• Eenmalige uitkering van € 1.500 bruto (naar rato)

Pagina 205 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

18

Verantwoording

18.1

Keuze onderwerpen in de Trendrapportage
In deze rapportage wordt uitgebreid ingegaan op de arbeidsmarkt voor leraren in
het po, vo en mbo. Docenten uit het hbo en wo zijn hier niet opgenomen omdat de
verzameling van personeelsgegevens en het verspreiden van informatie hierover
door de Vereniging Hogescholen en de Universiteiten van Nederland gebeurt. OCW
heeft over deze groepen ook veel minder informatie.
Op de scholen komen natuurlijk ook andere beroepen dan leraar voor. Voor leraren
geldt echter dat zij een specifieke opleiding nodig hebben om bevoegd les te mogen
geven, terwijl voor de meeste andere beroepen een divers opleidings- en
ervaringspalet beschikbaar is. En voor die andere beroepen geldt doorgaans ook dat
er door de scholen met de algemene arbeidsmarkt geconcurreerd moet worden, iets
wat voor leraren in veel geringere mate geldt.
De specifieke bevoegdheidseisen voor leraren, gekoppeld aan een beperkt aantal
opleidingen hiervoor, maken dat de arbeidsmarkt voor leraren het risico loopt in
disbalans te raken. Daarom is het noodzakelijk de vinger aan de pols te houden. Het
voordeel voor deze rapportage is dat deze eigenschappen er voor zorgen dat de
arbeidsmarkt voor leraren in hogere mate dan andere arbeidsmarkt sectoren
inzichtelijk kan worden gemaakt. Ook kunnen hierdoor ramingen gemaakt worden
die, bij onveranderde omstandigheden, een hoge mate van betrouwbaarheid bieden.

18.2

Verantwoording gebruikte gegevens
Bij veel analyses in dit rapport staat vermeld dat deze gebaseerd zijn op DUO
gegevens. Hiervoor is gebruik gemaakt van de volgende bestanden:
•

•
•
•
•

Personeelsgegevens van alle scholen in het po, vo en mbo. Vier maal per
jaar wordt door de scholen, doorgaans via een extern salarisbureau,
gegevens over personeel dat in dienst is aan DUO vertrekt. Jaarlijks wordt
door DUO een personeelsbestand voor analyses samengesteld op basis van
de peildatum 1 oktober, de datum die ook gebruikt wordt voor de leerling
tellingen.
Aanvragen en toekenning van subsidies voor zij-instroom in het beroep.
Diploma’s hoger onderwijs van personen geboren na 1970. Eerder werden
diploma’s landelijk niet goed bijgehouden.
Studenten van lerarenopleidingen
Regionale leerling ramingen, door DUO gemaakt op basis van de leerling
ramingen van OCW.

Het CBS spoort vacatures in het onderwijs op twee manieren op:
•

•

Online vacatures : Er wordt door het CBS een bestand aangekocht met
vacatures voor alle sectoren in Nederland die op internet kunnen worden
gevonden. In dit bestand worden voor dit onderzoek de onderwijsvacatures
geselecteerd.
Kwartaalenquêtes Vacatures en Ziekteverzuim (KVZ): Het CBS publiceert elk
kwartaal cijfers over openstaande, ontstane, vervulde en vervallen
vacatures op basis van de zogenaamde KVZ. Speciaal voor OCW is het
aantal respondenten voor de enquête uitgebreid, waardoor nu alle scholen
in het po, vo en mbo bevraagd worden. Er wordt door het CBS vier maal per
jaar een korte enquête afgenomen met daarin de vragen hoeveel vacatures
Pagina 206 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

er het afgelopen kwartaal ontstaan zijn, hoeveel vacatures er vervuld zijn en
hoeveel vacatures er vervallen zijn.
Vervolgens worden door het CBS de gegevens van de aantallen vacatures op
instellingsniveau gekoppeld aan de gevonden online vacatures. Dit maakt een
verdieping van de aantallen mogelijk met de kenmerken die bij de online vacatures
gevonden zijn. Door middel van weging worden de resultaten landelijk toepasbaar
gemaakt. Door de weging en andere statistische correcties zijn de uitkomsten een
goede benadering van de werkelijkheid.
De meting van het actuele lerarentekort is door het bureau Centerdata verzorgd op
basis van een uitvraag die in en met de G5 is ontwikkeld. Voor het landelijke
onderzoek is ook met de PO-raad samengewerkt. Vestigingen van scholen in alle
gemeenten hebben in oktober 2022 een uitnodiging ontvangen om een internet
vragenlijst in te vullen. Centerdata heeft deze gegevens vervolgens verwerkt. De
gegevens per school zijn teruggekoppeld aan de besturen en in de G5 ook aan de
gemeenten. OCW beschikt niet over de individuele gegevens van de scholen, dit om
te voorkomen dat scholen gegevens als onbevoegd gegeven lessen niet invullen.
De arbeidsramingen zijn gemaakt met het model MIRROR. In simpele bewoordingen
komt dit model op het volgende neer. Er wordt gekeken hoeveel leraren de
komende jaren nodig zijn in het po en vo op basis van door OCW gemaakt leerling
ramingen. Dan wordt voor de eigenlijke raming het meest recente volledige DUO
personeelsbestand genomen. Alle individuen krijgen kansen toegekend om leraar te
blijven, van school te veranderen, het onderwijs te verlaten, de aanstellingsomvang
te veranderen enzovoorts. Deze kansen worden toegekend op basis van
verschillende kenmerken, zoals omvang huidige aanstelling, geslacht, leeftijd,
werkervaring en soort school waarop men werkt. Dan wordt als het ware voor ieder
individu in een computerprogramma met een reuze dobbelsteen gegooid waarin al
deze kansen zijn verwerkt en volgt er voor iedereen een uitkomst voor het komend
jaar en de jaren daarna. De uitkomsten voor alle mensen samen vormen een
mogelijk situatie voor de komende jaren. Met deze reuze dobbelsteen wordt voor
iedereen 100 keer gegooid, waarna het gemiddelde van alle uitkomsten wordt
genomen en dat wordt de raming voor het zittend personeel. Vervolgens wordt
gekeken in welke mate openstaande plaatsen ingevuld kunnen worden met
gediplomeerden van de lerarenopleidingen, zij-instroom in het beroep en instroom
uit de stille reserve. Dit levert de eventuele extra tekorten op die voor de komende
jaren worden verwacht. Voor meer uitleg rond de raming systematiek wordt
verwezen naar het rapport (zie hieronder). Ook is er een website beschikbaar waar
nog veel meer uitleg wordt gegeven: www.mirrorpedia.nl.
De gegevens voor de loopbaan van de jonge leraren worden in het onderzoek
Loopbaanmonitor op twee manieren verzameld. Een deel van de informatie wordt
opgesteld door gegevens uit de diplomabestanden van DUO in een CBS omgeving te
koppelen aan het zogenaamde POLIS-bestand, waarin op basis van gegevens van
de Belastingdienst staat aangegeven waar mensen werkzaam zijn. Het tweede
onderdeel van het onderzoek bestaat uit internet enquêtes onder pas
afgestudeerden van de lerarenopleidingen en zij-instromers uit het beroep. De
adresgegevens van deze personen komen van DUO. Ook voor dit onderzoek wordt
naar het in paragraaf 15.3 genoemde rapport verwezen voor verder informatie.
Gegevens over het welbevinden en mobiliteitswensen van leraren in het po en vo is
afkomstig uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA). De NEA wordt, al
Pagina 207 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

meer dan vijftien jaar, jaarlijks uitgevoerd door TNO en CBS onder een groot deel
van de beroepsbevolking.
De gegevens over uitkeringen e.d. in hoofdstuk 15 zijn gebaseerd op gegevens van:
•
•
•
•
•

18.3

Ministerie van BZK – www.kennisopenbaarbestuur.nl
Participatiefonds
Regioplan, DUO, het Arboservicepunt BVE en SOM (ziekteverzuim)
www.functiemix.nl
Cao’s uit openbare bronnen

Rapporten waar deze rapportage mede op is gebaseerd
Onderstaande rapporten verschijnen jaarlijks en zijn tevens opgenomen op de site
rijksoverheid.nl. Het gaat om:
•

IPTO: vakken en bevoegdheden in het voortgezet onderwijs – Peildatum 1
oktober 2022. Centerdata, Tilburg 2023.

•

Loopbaanmonitor onderwijs, Centerdata en MOOZ, Tilburg/Nijmegen 2023

•

Mirror, De toekomstige arbeidsmarkt voor personeel in po, vo en mbo 20232033, Centerdata, Tilburg 2023

•

Personeelstekorten primair onderwijs, Peildatum 1 oktober 2023,
Centerdata, Tilburg 2023

•

Personeelstekorten voortgezet onderwijs, Peildatum 1 oktober 2023,
Centerdata, Tilburg 2023

De rapporten zijn te vinden op: www.rijksoverheid.nl
Tevens zijn de regionale rapporten van de arbeidsmarktramingen voor het vo te
vinden op www.rijksoverheid.nl
Gegevens uit deze Trendrapportage zijn ook terug te vinden op onze website
https://www.ocwincijfers.nl/themas/arbeidsmarkt-en-leraren, daar zijn ook
verwijzingen naar de oorspronkelijke rapporten terug te vinden.

Pagina 208 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

19

Begrippenlijst

Avovakken
bao
BBL

BOL
BRIN
fte

havo
isk
IVA
leerlingleraar ratio

mbo
NPO
OOP
pabo
po
PNIL
pro
pwpo
sbao
UNL
vavo
vmbo
vo
vwo
WAO
WGA
WIA
WOPO
WVO
WW

Algemeen vormende vakken
Basisonderwijs
Beroeps begeleidende leergang, de mbo variant waarbij men een
arbeidsovereenkomst heeft met een werkgever en daarnaast
meestal een dag per week les volgt op het mbo
Beroeps opleidende leerweg, de mbo variant waarbij men studeert
aan het mbo en daarnaast 1 of 2 stages loopt
Basisregistratie Instellingen
Full time equivalent, oftewel voltijds eenheid. 1 fte is het aantal uur
dat een volledige baan beslaat. Door in fte te rekenen wordt de
hoeveelheid gewerkte uren weergegeven, onafhankelijk van het feit
of mensen die deze uren werken deeltijdbanen hebben
Hoger algemeen voortgezet onderwijs
Internationale schakelklas, klassen in vo bedoeld voor nieuwkomers
die de Nederlandse taal onvoldoende machtig zijn
Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten
Aantal leerlingen gedeeld door het aantal leraren op een school of in
een regio. De leerling-leraar ratio is niet hetzelfde als de
groepsgrootte, aangezien leraren niet al hun tijd les geven maar ook
geregeld andere taken hebben
Middelbaar beroepsonderwijs
Nationaal Programma Onderwijs
Onderwijsondersteunend personeel (in tegenstelling tot
onderwijsgevend personeel)
Lerarenopleiding voor het primair onderwijs
Primair onderwijs (basisonderwijs + speciaal basisonderwijs +
(voortgezet) speciaal onderwijs)
Personeel niet in loondienst
Praktijkonderwijs
Pedagogische Wetenschappen van Primair Onderwijs
Speciaal basisonderwijs
Universiteiten van Nederland
Voortgezet algemeen volwassenenonderwijs
Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
Voortgezet onderwijs (vmbo + havo + vwo)
Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs
Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering
Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten
Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen
Werkloosheidsregeling onderwijspersoneel primair onderwijs
Wet op het voortgezet onderwijs
Werkloosheidsuitkering

Pagina 209 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

20

Bijlage: tabellen van de figuren in de tekst

In deze bijlage staan cijfers waarop figuren in de tekst gebaseerd zijn. Alleen voor
figuren waar geen cijfers in staan worden hier tabellen getoond, als in de figuren
reeds cijfers zijn opgenomen worden deze hier niet herhaald.
Hoofdstuk 1 Ontwikkelingen in de werkgelegenheid per sector
Tabel bij figuur 1.2 Gemiddelde omvang aanstelling leraren in fte per onderwijssoort
op 1 oktober 2011-2021 (Bron: DUO)

PO

VO

MBO

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Directie

0,942

0,938

0,932

0,921

0,918

0,914

0,907

0,900

0,900

0,897

Leraar

0,732

0,728

0,724

0,724

0,723

0,728

0,724

0,721

0,726

0,723

OOP

0,640

0,640

0,640

0,642

0,640

0,650

0,648

0,651

0,661

0,665

Directie

0,970

0,964

0,965

0,966

0,963

0,961

0,963

0,962

0,963

0,967

Leraar

0,817

0,817

0,815

0,811

0,804

0,800

0,796

0,794

0,798

0,793

OOP

0,757

0,760

0,762

0,759

0,760

0,760

0,760

0,758

0,757

0,755

Directie

0,946

0,931

0,933

0,945

0,946

0,940

0,937

0,934

0,923

0,919

Leraar

0,794

0,797

0,796

0,804

0,802

0,800

0,799

0,798

0,803

0,798

OOP

0,797

0,798

0,798

0,797

0,795

0,795

0,792

0,794

0,794

0,796

Tabel bij figuur 1.3 Aandeel vrouwen en mannen onder de leraren in de
onderwijssoorten, jaren 2013, 2028 en 2022 (Bron: DUO)
2013
PO

VO

MBO

2018

2022

Man

18%

15%

15%

Vrouw

82%

85%

85%

Man

53%

50%

47%

Vrouw

47%

50%

53%

Man

54%

50%

45%

Vrouw

46%

50%

55%

Tabel bij figuur 1.5 Gemiddelde leeftijd in jaren van leraren po, vo en mbo per 1
oktober, 2013 tot en met 2022 (Bron: DUO)
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

PO

43,3

43,4

43,3

43,1

42,9

42,7

42,8

42,7

42,6

42,7

VO

44,6

44,5

44,3

44,2

44,1

44,0

43,9

43,7

43,2

43,1

MBO

48,5

48,6

48,4

47,9

47,6

47,3

47,0

46,7

46,4

45,8

Pagina 210 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 1.6 Verdeling over leeftijdsgroepen leraren po, vo en mbo schooljaar
2022/2023 (Bron: DUO)
2021

PO

VO

MBO

15-25 jaar

5.507

3.869

653

25-35 jaar

31.576

19.317

7.176

35-45 jaar

37.827

19.336

8.462

45-55 jaar

26.224

16.574

8.038

55-65 jaar

24.076

15.717

9.374

65 en ouder

2.889

2.015

1.100

128.099

76.829

34.802

Totaal

Tabel bij figuur 1.7 Verdeling over leeftijdsgroepen leraren po, schooljaren
2013/2014 t/m 2022/2023 (Bron: DUO)
15-25 jaar

25-35 jaar

35-45 jaar

45-55 jaar

55-65 jaar

2013

3.593

35.566

28.605

30.171

31.133

2014

3.690

34.846

29.746

28.081

31.798

2015

3.860

34.146

30.807

26.481

30.982

2016

4.377

34.024

31.959

25.627

30.077

2017

4.799

33.634

32.993

25.185

29.141

2018

5.365

34.042

33.913

24.950

28.142

2019

5.230

33.834

35.252

24.930

27.637

2020

5.229

33.331

36.402

25.119

26.446

2021

5.500

32.574

37.376

25.619

25.152

2022

5.507

31.576

37.827

26.224

24.076

Pagina 211 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 1.8 Verdeling over leeftijdsgroepen leraren vo, schooljaren
2013/2014 t/m 2022/2023 (Bron: DUO)
15-25 jaar

25-35 jaar

35-45 jaar

45-55 jaar

55-65 jaar

65 en ouder

2011

2.550

17.207

15.707

17.880

20.363

2.550

2012

2.648

17.754

16.313

17.156

20.840

2.648

2013

2.890

18.133

16.772

16.726

20.625

2.890

2014

2.880

18.359

16.989

16.292

20.159

2.880

2015

2.856

18.564

17.515

16.161

19.637

2.856

2016

2.909

18.613

17.861

16.103

18.779

2.909

2017

2.998

18.680

18.095

15.831

17.960

2.998

2018

3.046

18.674

18.376

15.940

17.034

3.046

2019

3.676

19.249

19.006

16.292

16.317

3.676

2020

3.869

19.317

19.336

16.574

15.717

3.869

Tabel bij figuur 1.9 Verdeling over leeftijdsgroepen docenten mbo, schooljaren
2013/2014 t/m 2022/2023 (Bron: DUO)
15-25 jaar

25-35 jaar

35-45 jaar

45-55 jaar

55-65 jaar

65 en ouder

2011

328

4.079

5.474

8.982

11.211

89

2012

403

4.455

5.455

8.602

11.600

103

2013

529

4.982

5.516

8.283

11.346

258

2014

503

5.473

5.807

8.030

11.113

405

2015

491

5.924

6.277

7.940

11.113

568

2016

459

6.366

6.673

7.739

10.745

738

2017

459

6.639

7.095

7.693

10.401

961

2018

545

6.906

7.524

7.848

9.976

1.033

2019

693

7.335

8.226

8.141

9.651

1.019

2020

653

7.176

8.462

8.038

9.374

1.100

2021

328

4.079

5.474

8.982

11.211

89

Pagina 212 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 1.10 Percentage vaste aanstelling leraren po, vo en mbo per 1
oktober, 2013 tot en met 2022. (Bron: DUO)
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

PO

93%

92%

91%

91%

90%

88%

88%

89%

88%

88%

VO

84%

83%

83%

83%

83%

82%

82%

82%

80%

78%

MBO

88%

86%

83%

83%

83%

82%

83%

80%

79%

78%

Tabel bij figuur 1.11 Percentage vaste aanstelling leraren po, vo en mbo die langer
dan 1 jaar in dienst zijn per 1 oktober, 2013 tot en met 2022. (Bron: DUO)
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

PO

92%

92%

91%

91%

90%

87%

87%

89%

88%

88%

VO

91%

91%

92%

92%

91%

92%

92%

91%

92%

91%

MBO

92%

92%

92%

92%

91%

91%

91%

90%

89%

88%

Tabel bij figuur 1.12 Percentage vaste aanstelling leraren po, vo en mbo die korter
dan 1 jaar in dienst zijn per 1 oktober, 2013 tot en met 2022. (Bron: DUO)
2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

PO

33%

34%

32%

26%

29%

30%

30%

26%

30%

VO

10%

14%

10%

15%

10%

9%

9%

8%

9%

MBO

24%

21%

22%

34%

24%

21%

17%

19%

13%

Tabel bij figuur 1.13 Percentage vaste aanstelling ondersteunend personeel po, vo
en mbo per 1 oktober, 2013 tot en met 2022. (Bron: DUO)
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

PO

89%

88%

86%

85%

82%

75%

75%

77%

72%

70%

VO

89%

88%

88%

87%

87%

86%

85%

83%

80%

75%

MBO

87%

85%

82%

81%

80%

80%

81%

80%

76%

75%

Pagina 213 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 2 Ontwikkeling personeel, leerlingen en scholen over langere
termijn
Tabel bij figuur 2.4 Ontwikkeling leerling-leraar ratio in po en vo 2009-2022. (Bron:
DUO)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

G5

16,4

16,9

17,2

17,4

17,3

17,5

17,7

17,9

18,0

18,0

18,1

17,9

NL

17,7

18,3

18,7

18,6

18,6

18,7

18,4

18,2

17,8

17,7

17,7

17,3

Tabel bij figuur 2.9 FTE pensioengerechtigden naar functie in po, vo en mbo,
periode 2018-2022 (Bron: DUO)
Directie/management
Leraar
Onderwijsondersteuner
Overig

2018
68
280
178
186

2019
51
298
194
195

2020
72
342
234
227

2021
66
450
304
242

2022
54
577
299
241

Tabel bij figuur 2.10 Aantal pensioengerechtigden naar functie in po, vo en mbo,
periode 2018-2022 (Bron: DUO)
Directie/management
Leraar
Onderwijsondersteuner
Overig

2018
104
781
504
67

2019
83
821
562
63

2020
108
931
656
73

2021
97
1.243
835
14

2022
92
1.579
806
19

Pagina 214 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 3 Personeel niet in loondienst (PNIL)

Tabel bij figuur 3.1 Uitgaven aan personeel niet in loondienst als percentage van de
totale personeelslasten 2013-2022 op basis financiële jaarverslagen scholen (bron:
DUO)
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

PO

2,5%

3,2%

3,5%

3,7%

4,0%

4,2%

4,1%

3,6%

3,8%

4,4%

VO

2,2%

2,5%

3,1%

3,6%

3,7%

3,7%

3,9%

3,8%

3,9%

4,4%

MBO

7,1%

7,8%

8,3%

8,4%

8,0%

7,7%

7,3%

6,3%

7,0%

7,0%

Pagina 215 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 5 Actuele leraren tekorten in het primair onderwijs
Figuur 5.2 en 5.3 Landelijke verdeling totale tekorten, reguliere tekorten en
vervangingstekorten fte leraren basisonderwijs in percentages van de
werkgelegenheid, oktober 2023 (Bron: Centerdata)
Arbeidsmarktregio (G5 apart)

Totaal

Regulier

Vervanging

Groningen

3,5%

2,3%

1,3%

Friesland

9,1%

5,7%

3,4%

Drenthe

2,4%

1,6%

0,8%

Regio Zwolle

3,1%

1,9%

1,1%

Twente

4,1%

2,4%

1,6%

Noord-Holland Noord

4,6%

3,2%

1,4%

Zaanstreek/Waterland

12,0%

8,0%

4,0%

Zuid-Kennemerland en IJmond

9,4%

6,2%

3,2%

Groot Amsterdam

12,6%

8,3%

4,4%

Gooi en Vechtstreek

13,3%

9,3%

4,0%

Amsterdam

18,7%

14,0%

4,7%

Flevoland

8,8%

6,0%

2,8%

Almere

23,8%

17,8%

6,0%

Stedendriehoek en Noordwest Veluwe

6,4%

4,0%

2,4%

FoodValley

7,3%

5,2%

2,1%

Amersfoort

8,6%

5,6%

3,0%

Midden-Utrecht

9,5%

6,5%

3,0%

Utrecht

9,0%

5,9%

3,1%

Holland Rijnland

7,8%

5,2%

2,5%

Zuid-Holland Centraal

11,9%

8,7%

3,2%

Haaglanden

11,3%

8,9%

2,4%

Midden-Holland

6,5%

4,1%

2,5%

's-Gravenhage

21,8%

15,9%

5,9%

Rijnmond

13,6%

9,6%

4,0%

Drechtsteden

11,4%

7,0%

4,4%

Gorinchem

13,0%

7,3%

5,7%

Rotterdam

16,6%

11,5%

5,1%

Rivierenland

9,3%

5,8%

3,5%

Rijk van Nijmegen

2,6%

1,8%

0,8%

Midden-Gelderland

4,9%

2,5%

2,4%

Achterhoek

1,8%

1,0%

0,8%

Zeeland

4,6%

2,9%

1,7%

West-Brabant

5,3%

3,7%

1,6%

Midden-Brabant

7,9%

5,5%

2,4%

Noordoost-Brabant

6,8%

4,4%

2,4%

Zuidoost-Brabant

4,9%

2,7%

2,2%

Helmond-De Peel

5,3%

3,0%

2,3%

Noord-Limburg

3,6%

1,9%

1,7%

Midden-Limburg

4,4%

2,6%

1,8%

Zuid-Limburg

7,3%

3,9%

3,4%
Pagina 216 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 5.13 Ontwikkeling G5 percentages verschillende tekorten op totale
werkgelegenheid, exclusief NPO (Bron: Centerdata).
Type tekorten

Jaar

Almer
e

Regulier open

2020

0,8%

Regulier open

2021

2,1%

Regulier open

2022

Regulier open

Amsterda
m

Den Haag

Rotterda
m

Utrech
t

1,0%

1,3%

0,2%

1,8%

2,8%

2,8%

2,0%

3,1%

2,4%

2,8%

2,1%

2,6%

2023

3,0%

2,4%

2,1%

2,6%

1,9%

Regulier
verborgen

2020

6,3%

7,3%

5,5%

1,4%

Regulier
verborgen

2021

9,1%

9,4%

9,4%

7,0%

3,3%

Regulier
verborgen

2022

10,0%

10,2%

10,8%

6,7%

4,5%

Regulier
verborgen

2023

15,3%

11,5%

13,0%

8,9%

4,7%

Vervanging open

2020

0,5%

0,8%

0,8%

0,7%

Vervanging open

2021

1,4%

0,8%

1,0%

1,1%

1,1%

Vervanging open

2022

1,0%

1,5%

1,2%

1,0%

1,5%

Vervanging open

2023

1,0%

1,6%

1,3%

1,7%

1,2%

vervanging
verborgen

2020

3,7%

2,5%

1,8%

1,3%

vervanging
verborgen

2021

3,4%

3,8%

2,7%

3,0%

2,0%

vervanging
verborgen

2022

3,5%

3,7%

3,0%

1,8%

2,1%

vervanging
verborgen

2023

5,6%

3,2%

4,4%

3,3%

2,0%

Pagina 217 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 6 Actuele leraren tekorten in het voortgezet onderwijs
Tabel bij figuren 6.2 en 6.7 totale tekort aan leraren en schoolleiders per
arbeidsmarktregio met de G5 apart, 2022 (Bron: Centerdata)
Arbeidsmarktregio

leraren

schoolleiders

Groningen

3,9%

4,8%

Friesland

3,0%

1,8%

Drenthe

2,9%

0,0%

Regio Zwolle

8,6%

2,6%

Twente

6,7%

2,1%

Noord-Holland Noord

5,7%

6,4%

Zaanstreek/Waterland

10,0%

9,3%

Zuid-Kennemerland en IJmond

4,8%

3,5%

Groot Amsterdam

5,4%

7,0%

Gooi en Vechtstreek

3,5%

2,4%

Amsterdam

6,5%

2,5%

Flevoland

5,5%

30,8%

Almere

7,8%

6,2%

Stedendriehoek en Noordwest Veluwe

4,5%

6,0%

FoodValley

5,2%

0,0%

Amersfoort

9,1%

13,9%

Midden-Utrecht

4,2%

1,7%

Utrecht

4,8%

5,1%

Holland Rijnland

7,5%

3,9%

Zuid-Holland Centraal

7,2%

4,9%

Haaglanden

8,6%

7,6%

Midden-Holland

12,0%

1,7%

's-Gravenhage

10,1%

1,2%

Rijnmond

6,9%

2,2%

Drechtsteden

5,6%

4,6%

Gorinchem

3,3%

0,0%

Rotterdam

6,1%

9,7%

Rivierenland

5,8%

0,0%

Rijk van Nijmegen

1,7%

0,0%

Midden-Gelderland

2,0%

5,7%

Achterhoek

13,0%

3,0%

Zeeland

5,5%

5,7%

West-Brabant

4,4%

1,4%

Midden-Brabant

4,0%

0,0%

Noordoost-Brabant

3,6%

2,2%

Zuidoost-Brabant

5,0%

5,1%

Helmond-De Peel

6,1%

7,3%

Noord-Limburg

6,3%

0,0%

Midden-Limburg

4,6%

2,0%

Zuid-Limburg

3,5%

2,0%

totaal

5,8%

4,3%

Pagina 218 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 7 Arbeidsmarktramingen

Tabel bij figuur 7.1 Ramingen benodigd aantal leraren voor po, vo en mbo x1.000
periode 2023-2033 (Bron: Centerdata)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

PO

95,6

95,5

95,8

95,5

95,3

95,5

96,1

97,1

98,2

99,5

100,7

VO

60,9

60,6

60,1

59,6

58,9

58,4

58,1

57,7

57,5

57,2

57,4

MBO

27,0

27,1

27,2

27,4

27,6

27,4

27,2

26,9

26,6

26,4

26,2

Tabel bij figuur 7.2 Raming uitstroom en instroom van leraren en directeuren in het
po 2023-2033 in fte (bron: Centerdata)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

Uitstroom

5.270

4.931

5.022

4.905

4.758

4.584

4.637

4.531

4.362

4.414

4.386

Instroom

5.122

5.017

4.614

4.417

4.457

4.460

4.459

4.432

4.361

4.311

4.269

Tabel bij figuur 7.3 Raming tekorten aan leraren en directeuren in het po 2023-2033
in fte met de drie economische conjunctuur scenario’s (bron: Centerdata)
Scenario

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

Optim.

5.433

4.620

4.534

4.175

4.003

4.243

5.102

6.164

7.107

8.154

8.973

Neutraal

5.433

4.582

4.415

3.925

3.576

3.597

4.267

5.159

5.934

6.846

7.533

Pessim.

5.433

4.548

4.312

3.707

3.184

2.988

3.461

4.184

4.799

5.583

6.145

Tabel bij figuur 7.4 Vergelijking arbeidsmarktraminging 2023 met
arbeidsmarktraming 2022, tekorten in fte (Bron: Centerdata)
Tekort

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

5.433

4.582

4.415

3.925

3.576

3.597

4.267

5.159

5.934

6.846

7.533

3.562

2.533

2.438

2.433

2.708

3.225

4.168

5.183

6.056

6.995

7.648

raming
2023
Tekort
raming
2022

Pagina 219 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 7.5 Tekorten in procenten van de werkgelegenheid naar
arbeidsmarktregio po leraren plus directeuren, volgens neutreaal
conjunctuurverloop (Bron: Centerdata)
Arbeidsmarktregio

2023

2028

2033

Groningen

3,4%

2,8%

6,0%

Friesland

4,1%

2,9%

5,9%

Drenthe

2,7%

1,4%

4,1%

Regio Zwolle

3,3%

2,1%

5,5%

Twente

2,2%

1,2%

4,5%

Noord-Holland-Noord

4,3%

2,2%

5,5%

Zaanstreek/Waterland

6,7%

2,9%

6,0%

Zuid-Kennemerland en IJmond

5,1%

2,1%

4,8%

Groot Amsterdam

8,3%

5,8%

9,7%

Gooi en Vechtstreek

6,1%

3,7%

6,4%

Amsterdam

10,4%

7,3%

11,4%

Flevoland

5,5%

3,5%

7,1%

Almere

12,5%

7,7%

10,3%

Stedendriehoek en Noordwest-Veluwe

3,3%

3,3%

7,7%

FoodValley

5,0%

4,0%

7,9%

Amersfoort

4,6%

3,6%

5,9%

Midden-Utrecht

7,0%

4,0%

7,4%

Stad Utrecht

7,4%

6,2%

10,2%

Holland Rijnland

4,1%

2,5%

5,1%

Zuid-Holland Centraal

7,2%

2,4%

5,6%

Haaglanden

4,4%

2,9%

7,3%

Midden-Holland

6,0%

4,6%

7,9%

‘s-Gravenhage

11,0%

5,5%

10,2%

Rijnmond

6,5%

3,8%

7,8%

Drechtsteden

3,4%

1,3%

3,9%

Gorinchem

4,4%

4,4%

7,6%

Rotterdam

8,6%

6,0%

10,3%

Rivierenland

4,4%

4,0%

6,7%

Rijk van Nijmegen

1,9%

2,6%

5,8%

Midden-Gelderland

4,2%

3,6%

7,7%

Achterhoek

2,2%

2,3%

5,5%

Zeeland

3,8%

1,6%

4,4%

West-Brabant

3,8%

2,5%

6,1%

Midden-Brabant

3,9%

3,0%

6,5%

Noordoost-Brabant

4,5%

3,7%

7,4%

Zuidoost-Brabant

4,6%

3,9%

7,6%

Helmond-De Peel

4,1%

2,9%

7,3%

Noord-Limburg

2,6%

1,3%

4,2%

Midden-Limburg

3,7%

1,8%

4,5%

Zuid-Limburg

4,4%

2,6%

4,1%

totaal

5,3%

3,5%

7,0%

Pagina 220 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 7.7 Raming uitstroom aan leraren en directeuren in het vo en reëel
beschikbare instroom 2023-2033 in fte (bron: Centerdata)
Uitstroom
(fte)
Instroom
(fte)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

4.48

3.88

3.87

3.74

3.67

3.59

3.64

3.52

3.30

3.24

3.13

4

5

0

8

8

2

6

3

0

6

6

3.81

3.34

3.14

3.09

3.01

3.03

3.03

2.97

2.97

2.98

3.16

7

1

8

5

8

0

6

4

5

2

6

Tabel bij figuur 7.8: Raming tekorten onder leraren plus directeuren in het vo 20232033 in fte met de drie economische conjunctuur scenario’s (bron: Centerdata)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

Optim.

2.436

2.356

2.482

2.786

2.919

2.934

2.862

2.783

2.826

2.980

3.435

Neutraal

2.436

2.338

2.449

2.758

2.891

2.943

2.928

2.860

2.896

3.034

3.463

Pessim.

2.436

2.316

2.415

2.739

2.862

2.940

2.951

2.912

2.959

3.069

3.470

Tabel bij figuur 7.9. Tekorten leraren vo, vergelijking voorgaande raming en huidige
raming (beiden neutraal conjunctuurverloop, Bron: Centerdata)
Tekort

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2.436

2.338

2.449

2.758

2.891

2.943

2.928

2.860

2.896

3.034

3.463

2.177

2.198

2.206

2.280

2.227

2.202

2.201

2.165

2.136

2.140

2.309

raming
2023
Tekort
raming
2022

Pagina 221 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 7.10 Groei/krimp van het aantal leerlingen in het vo naar
arbeidsmarktregio in 2023 t/m 2033 (Bron: Centerdata)

Arbeidsmarktregio

2028

2033

Groningen

35,0

33,3

Friesland

31,0

29,1

Drenthe

10,1

9,5

Regio Zwolle

30,2

29,0

Twente

30,8

28,8

Noord-Holland-Noord

34,1

35,0

Zaanstreek/Waterland

13,9

14,2

Zuid-Kennemerl-and en IJmond

21,3

20,9

Groot Amsterdam

16,9

16,9

Gooi en Vechtstreek

15,9

15,7

Amsterdam

47,7

46,6

Flevoland

7,6

7,3

Almere

12,0

12,0

Stedendriehoek en Noordwest-Veluwe

30,7

29,7

FoodValley

18,7

19,0

Amersfoort

22,3

22,2

Midden-Utrecht

28,2

27,5

Stad Utrecht

17,6

17,3

Holland Rijnland

27,0

26,6

Zuid-Holland Centraal

21,8

21,8

Haaglanden

15,2

15,0

Midden-Holland

12,6

13,0

‘s-Gravenhage

27,1

26,0

Rijnmond

39,7

40,6

Drechtsteden

11,4

10,8

Gorinchem

8,4

8,4

Rotterdam

36,2

35,9

Rivierenland

8,8

9,0

Rijk van Nijmegen

18,5

18,3

Midden-Gelderland

18,7

18,0

Achterhoek

11,4

11,0

Zeeland

17,8

17,3

West-Brabant

31,9

30,9

Midden-Brabant

21,5

21,0

Noordoost-Brabant

31,2

30,5

Zuidoost-Brabant

23,9

24,0

Helmond-De Peel

12,3

12,1

Noord-Limburg

9,5

9,3

Midden-Limburg

10,4

9,9

Zuid-Limburg

24,3

24,3

863,8

847,9

totaal

Pagina 222 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 7.11 Raming tekort in procenten van de werkgelegenheid naar
arbeidsmarktregio vo leraren 2023 t/m 2033 (Bron: Centerdata)
Arbeidsmarktregio

2028

2033

Groningen

5,0%

6,0%

Friesland

3,6%

4,5%

Drenthe

3,2%

4,0%

Regio Zwolle

3,3%

4,1%

Twente

3,8%

4,5%

Noord-Holland Noord

5,9%

7,2%

Zaanstreek/Waterland

6,4%

7,4%

Zuid-Kennemerland en IJmond

5,7%

6,5%

Groot Amsterdam

5,7%

6,8%

Gooi en Vechtstreek

6,2%

7,0%

Amsterdam

5,1%

6,6%

Flevoland

5,4%

6,2%

Almere

5,5%

6,4%

Stedendriehoek en Noordwest Veluwe

3,6%

4,5%

FoodValley

5,8%

7,1%

Amersfoort

5,5%

6,7%

Midden-Utrecht

5,7%

6,3%

Stad Utrecht

4,8%

5,6%

Holland Rijnland

5,9%

7,3%

Zuid-Holland Centraal

5,8%

6,6%

Haaglanden

5,6%

6,0%

Midden-Holland

6,7%

7,4%

's-Gravenhage

4,9%

5,3%

Rijnmond

5,2%

6,0%

Drechtsteden

4,0%

4,7%

Gorinchem

4,7%

5,5%

Rotterdam

5,6%

6,4%

Rivierenland

6,2%

7,9%

Rijk van Nijmegen

3,9%

4,9%

Midden-Gelderland

4,1%

5,1%

Achterhoek

5,0%

6,3%

Zeeland

4,7%

5,2%

West-Brabant

4,2%

5,1%

Midden-Brabant

4,2%

5,2%

Noordoost-Brabant

4,0%

5,1%

Zuidoost-Brabant

3,8%

4,7%

Helmond-De Peel

4,0%

5,0%

Noord-Limburg

5,2%

6,1%

Midden-Limburg

3,3%

3,8%

Zuid-Limburg

4,0%

5,1%

totaal

4,8%

5,8%

Pagina 223 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 7.16 Verwachte leeftijdsverdeling docenten mbo in 2023, 2028 en
2033 (bron: Centerdata)
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67

2023
6
25
52
123
201
301
369
461
457
562
627
659
709
740
739
787
727
731
678
693
666
674
691
660
612
620
628
628
625
627
626
666
655
742
745
655
682
665
711
748
767
788
737
720
683
503
274
0

2028
7
25
61
120
195
267
338
394
455
499
554
590
645
627
699
743
758
778
810
808
840
789
795
756
763
741
750
763
739
707
717
715
707
708
703
684
700
687
741
725
623
614
564
556
503
413
313
64

2033
6
21
50
101
161
223
285
341
386
429
465
508
536
566
596
631
646
683
670
716
753
755
774
797
796
823
788
798
764
774
759
763
770
746
715
713
698
687
677
655
612
595
559
559
497
363
261
102

Tabel bij figuur 7.17 Uitstroom en uitbreidingsvraag leraren in het mbo periode
2022-2032 in fte (Bron: Centerdata)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

uitstroom

2.729

2.501

2.438

2.359

2.319

2.308

2.419

2.382

2.224

2.131

2.035

uitbreidingsvraag

-444

94

99

187

137

-114

-290

-305

-273

-208

-150

Tabel bij figuur 7.18 Benodigde instroom van leraren in het mbo periode 2022-2032
in fte (Bron: Centerdata)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

uitbreidingsvraag

-444

94

99

187

137

-114

-290

-305

-273

-208

2033
-150

benodigde instroom

1.997

2.237

2.220

2.243

2.209

2.003

1.968

1.924

1.786

1.743

1.688

Pagina 224 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 8 De lerarenopleidingen
Tabel bij figuur 8.1 Instroom eerstejaars in opleidingen voor leraar 2013-2022
(Bron: DUO)

hbo primair
onderwijs
(pabo)

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

7.508

7.513

5.127

5.666

5.992

6.639

7.313

9.660

7.676

7.799

46

23

40

46

68

wo primair
onderwijs
(PWPO)
hbo
tweedegraads

8.426

8.232

7.985

7.822

7.770

7.426

6.858

7.051

6.558

5.952

hbo
eerstegraads

2.721

2.681

2.517

2.616

2.610

2.620

2.649

2.873

2.670

2.582

wo
eerstegraads
(ULO)

1.258

1.154

1.102

1.022

994

1.058

892

1.034

925

779

Tabel bij figuur 8.3 Opleidingsachtergrond instroom pabo 2013-2022 (Bron: DUO)
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

havo

3.228

3.232

2.342

2.573

2.547

2.816

2.923

3.636

2.778

2.982

vwo

752

719

698

677

692

714

766

830

721

701

mbo

2.317

2.349

1.075

1.215

1.292

1.463

1.732

2.703

1.984

2.344

2

1

1

2

3

5

24

33

50

hbo ad
hbo p-ba-ma

643

699

623

759

905

1.015

1.113

1.570

1.412

1.165

wo p-ba-ma

320

314

275

338

389

383

441

477

425

292

overig/onbekend

248

198

113

103

165

245

333

420

323

265

Tabel bij figuur 8.6 Opleidingsachtergrond instroom lerarenopleiding 2e graads
2017-2022 (Bron: DUO)
2017

2018

2019

2020

2021

2022

havo

2.562

2.437

2.168

2.212

1.953

1.954

vwo

357

352

328

335

301

327

mbo

1.704

1.720

1.712

1.776

1.681

1.497

6

15

3

19

27

41

hbo p-ba-ma

2051

1.962

1.729

1.733

1.668

1.443

wo p-ba-ma

403

306

281

299

281

185

overig/onbekend

687

634

637

677

647

505

hbo ad

Pagina 225 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 8.9 Instroom permanente tekortvakken in hbo lerarenopleiding 2 e
graads 2013-2022 (Bron: DUO)
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Nederlands

791

819

817

784

684

603

587

571

496

475

Duits

273

271

304

320

276

254

192

190

159

126

Frans

200

175

177

166

182

166

133

130

117

98

Wiskunde

769

755

782

763

682

619

521

502

420

412

Natuurkunde

218

204

236

242

233

199

184

196

177

128

Scheikunde

136

148

183

163

174

163

136

144

169

102

Tabel bij figuur 8.09 Diploma’s permanente tekortvakken hbo lerarenopleiding 2 e
graads 2012-2021 (Bron: DUO)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Nederlands

326

341

397

415

419

469

400

394

415

291

Duits

83

124

99

101

142

121

145

139

175

122

Frans

82

88

93

84

79

83

70

89

100

60

Wiskunde

243

246

273

293

362

355

361

329

329

300

Natuurkunde

67

69

73

69

85

101

78

83

117

84

Scheikunde

64

55

50

50

40

68

69

55

72

67

Pagina 226 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 9 Ontwikkelingen in de loopbaan van jonge leraren

Tabel bij figuur 9.2 Aandeel pabo-afgestudeerden werkzaam in het onderwijs voor
verschillende afstudeercohorten (Bron: Centerdata/MOOZ)
Na 1
jaar

Na 3
jaar

Na 5
jaar

2013

75%

77%

79%

2014

77%

80%

82%

2015

76%

84%

84%

2016

81%

84%

85%

2017

85%

86%

84%

2018

87%

88%

2019

88%

87%

2020

90%

2021

89%

Tabel bij figuur 9.3 Aandeel afgestudeerden Lerarenopleiding vo en mbo werkzaam
in het onderwijs voor verschillende afstudeercohorten (Bron: Centerdata/MOOZ)
Na 1
jaar

Na 3
jaar

Na 5
jaar

2013

60%

66%

67%

2014

64%

67%

67%

2015

66%

69%

69%

2016

65%

69%

70%

2017

68%

71%

71%

2018

69%

73%

2019

71%

73%

2020

74%

2021

75%

Pagina 227 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 9.4 aandeel afgestudeerden Universitaire Lerarenopleiding
werkzaam in het onderwijs voor verschillende afstudeercohorten (Bron:
Centerdata/MOOZ)
Na 1
jaar

Na 3
jaar

Na 5
jaar

2013

72%

72%

70%

2014

73%

72%

70%

2015

73%

72%

71%

2016

73%

74%

71%

2017

72%

70%

68%

2018

71%

71%

2019

74%

71%

2020

77%

2021

72%

Tabel bij figuur 9.5. Pas afgestudeerde leraren die een half jaar na het afstuderen in
het onderwijs werken, percentage naar soort baan (regulier/vervanging) cohort
2018-2030 (Bron: Centerdata/Mooz).

Pabo

Lerarenopl.
vo/mbo

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Vervangingsbaan

24,20%

13,50%

13,30%

14,30%

7,80%

8,50%

Reguliere baan

75,80%

86,50%

86,70%

85,70%

92,20%

91,50%

Vervangingsbaan

11,70%

8,20%

8,40%

7,20%

7,10%

4,60%

Reguliere baan

88,30%

91,80%

91,60%

92,80%

92,90%

95,40%

Tabel bij figuur 9.6 Pas afgestudeerde leraren die na het afstuderen in het po
werken, percentage naar soort contract (vast/tijdelijk) peiljaar 2018-2023 (Bron:
Centerdata/Mooz).
2018

2019

2020

2021

2022

2023

Vast contract

13,60%

21,60%

31,30%

26,90%

35,30%

47,50%

Tijdelijk met uitzicht op vast

52,70%

59,60%

51,90%

53,00%

50,10%

39,90%

Tijdelijk zonder uitzicht op vast

14,10%

8,50%

8,10%

10,90%

7,20%

6,50%

Flexibel contract

19,50%

10,40%

8,70%

9,30%

7,50%

6,10%

Pagina 228 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 9.7 Pas afgestudeerde leraren die een half jaar na het afstuderen in
het vo werken, percentage naar soort contract (vast/tijdelijk) peiljaar 2018-2023
(Bron: Centerdata/Mooz).
2018

2019

2020

2021

2022

2023

Vast contract

33,80%

34,30%

41,30%

35,90%

37,70%

46,50%

Tijdelijk met uitzicht op vast

40,70%

43,50%

37,20%

44,00%

41,70%

40,00%

Tijdelijk zonder uitzicht op vast

19,70%

16,30%

17,40%

16,40%

15,50%

11,10%

Flexibel contract

5,80%

5,90%

4,10%

3,70%

5,10%

2,40%

Tabel bij figuur 9.8 Pas afgestudeerde leraren die een half jaar na het afstuderen in
het mbo werken, percentage naar soort contract (vast/tijdelijk) peiljaar 2018-2023
(Bron: Centerdata/Mooz).
2018

2019

2020

2021

2022

2023

Tijdelijk met uitzicht op vast

38,70%

37,00%

41,30%

34,30%

36,10%

50,10%

Tijdelijk zonder uitzicht op vast

40,20%

43,30%

34,70%

48,20%

41,70%

37,60%

Flexibel contract

14,00%

14,40%

14,30%

11,30%

16,90%

8,80%

Tijdelijk met uitzicht op vast

7,20%

5,30%

9,70%

6,20%

5,30%

3,40%

Tabel bij figuur 9.9 Pas afgestudeerde leraren die een jaar na het afstuderen in het
onderwijs werken percentage naar full time aanstelling (>0,8 fte), afstudeercohort
2016-2021 (Bron: Centerdata/Mooz)
Pabo

Lerarenopl.
vo/mbo

Ulo

2016

70%

56%

57%

2017

78%

55%

57%

2018

80%

56%

55%

2019

78%

56%

55%

2020

80%

62%

63%

2021

78%

63%

61%

Pagina 229 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 10 Studenten werkend op school
Tabel bij figuur 10.5 A. Studie in deeltijd, voltijd of duaal voor pabostudenten die in
het po werken (Bron: DUO)
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Voltijd

59%

59%

61%

55%

47%

40%

38%

34%

Deeltijd

38%

39%

36%

39%

43%

47%

51%

54%

Duaal

3%

3%

3%

6%

10%

13%

11%

12%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Tabel bij figuur 10.5 B. Studie in deeltijd, voltijd of duaal voor pabostudenten die
niet in het po werken (Bron: DUO)
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Voltijd

87%

87%

86%

85%

83%

81%

81%

85%

Deeltijd

13%

13%

14%

15%

16%

18%

18%

15%

Duaal

0%

0%

0%

1%

1%

1%

1%

1%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Tabel bij figuur 10.6 A. Studie in deeltijd, voltijd of duaal voor studenten
lerarenopleiding vo die in het vo werken (Bron: DUO)
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Voltijd

49%

49%

51%

54%

53%

52%

52%

50%

Deeltijd

49%

49%

48%

45%

46%

47%

47%

49%

Duaal

2%

2%

1%

1%

1%

1%

1%

1%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Tabel bij figuur 10.6 B. Studie in deeltijd, voltijd of duaal voor studenten
lerarenopleiding vo die niet in het vo werken (Bron: DUO)
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Voltijd

82%

82%

81%

80%

80%

80%

79%

79%

Deeltijd

18%

18%

19%

19%

20%

20%

20%

20%

Duaal

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Pagina 230 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofstuk 11 De Mythe van het lerarenlek

Tabel bij figuur 11.1 zie hierboven tabel bij 9.2

Tabel bij figuur 11.3 Arbeidsmarktpositie in 2022 van personen die in de vermelde
jaren werden aangeduid als ‘na een jaar uitgevallen leraar po’. (Bron: DUO)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

Werkzaam als leraar po

49%

46%

33%

27%

24%

17%

Andere functie po

3%

6%

3%

7%

7%

7%

Leraar in andere sector

9%

6%

11%

11%

13%

18%

Andere functie in
andere sector

2%

1%

1%

2%

1%

2%

Niet in po, vo of mbo

38%

41%

53%

52%

55%

56%

Totaal uitval na 1e jaar

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Tabellen bij figuren 11.4 en 11.5 zie hierboven tabellen bij 9.3 en 9.4

Tabel bij figuur 11.7 Arbeidsmarktpositie in 2022 van personen die in de vermelde
jaren werden aangeduid als ‘na een jaar uitgevallen leraar vo’. (Bron: DUO
2016

2017

2018

2019

2020

2021

Werkzaam als leraar
vo

22%

22%

21%

23%

23%

14%

Andere functie vo

3%

2%

3%

2%

4%

4%

Leraar in po of mbo

16%

19%

19%

19%

20%

17%

Andere functie in po
of mbo

2%

2%

2%

2%

1%

2%

Niet in po, vo of mbo

57%

55%

55%

54%

52%

63%

Totaal uitval na 1e
jaar

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Pagina 231 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 12 Mobiliteit leraren

Tabel bij figuur 12.5 Ontwikkeling aantal overstappers onder leraren die in de sector
blijven, naar een andere school vanuit de G5 naar een andere gemeente (‘Vertrek
uit G5’) en vanuit andere gemeenten naar de G5 (‘naar G5’) 2018-2022 (Bron:
DUO)

PO
PO
PO
PO
VO
VO
VO
VO
MBO
MBO
MBO
MBO

2019
2020
2021
2022
2019
2020
2021
2022
2019
2020
2021
2022

Vertrek
uit G5
865
685
742
809
403
406
381
558
114
105
113
160

Naar G5

Verschil

504
396
436
502
505
448
416
432
83
77
92
108

361
289
306
307
-102
-42
-35
126
31
28
21
52

Tabel bij figuur 12.6. Gemiddelde afstand in kilometers tussen de woongemeente
ten tijde van afstuderen en de werkgemeente 1 jaar na afstuderen voor
verschillende afstudeerjaren (Bron: Loopbaanmonitor Centerdata/Mooz)
Cohort

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Pabo

17

17

15

15

15

15

Tweedegraads lerarenopleiding

27

27

25

25

26

25

Ulo

26

28

26

25

27

32

Pagina 232 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 13 Zij-instroom
Tabel bij figuur 13.6 Motieven om als zij-instromer in het onderwijs te gaan werken,
naar sector (Bron: Centerdata/MOOZ)
PO

VO

MBO

Totaal

Lesgeven bood een stabiele loopbaan

47%

45%

45%

45%

Lesgeven bood baanzekerheid

52%

48%

44%

48%

Lesgeven bood een betrouwbaar inkomen

51%

48%

51%

50%

Het werkschema sloot aan bij
verantwoordelijkheden in mijn privéleven
Lesgeven gaf me de mogelijkheid de
ontwikkeling van kansarme jongeren te
versterken
Lesgeven gaf me de mogelijkheid mijn interesse
in mijn vakgebied te delen
Lesgeven gaf mij de mogelijkheid om bij te
dragen aan de samenleving
Lesgeven en leren waren zaken die ik
interessant vond
Lesgeven gaf me de mogelijkheid de
ontwikkeling van jongeren te beïnvloeden
Totaal

46%

54%

56%

51%

77%

69%

63%

71%

62%

83%

91%

76%

93%

91%

86%

90%

93%

88%

93%

92%

94%

91%

92%

93%

100%

100%

100%

100%

Tabel bij figuur 13.9 Aandeel zij-instromers dat het eens is met de volgende
stellingen over begeleiding 2023 (Bron: Centerdata/Mooz

Ervaren collega’s helpen mij mijn weg te vinden als docent
Als ik problemen ondervind, helpt mijn manager mij naar oplossingen te
zoeken
Ik krijg goede ondersteuning en begeleiding bij het geven van de lessen
Ik heb de indruk dat de school/instelling aandacht heeft voor beginnende
docenten
Ik krijg voldoende informatie over hoe het mij vergaat als leraar
Ik moet alles op eigen initiatief vragen en ontdekken
Mijn school/instelling heeft een uitgewerkt programma voor beginnende
docenten
Bij mijn inzet wordt rekening gehouden met het feit dat ik een beginnend
docent ben
Mijn collega’s staan open voor mijn (nieuwe) ideeën
Mijn zij-instroomtraject was van voldoende kwaliteit om aan de slag te gaan
als leraar

PO

VO

MB
O

82
%
67
%
61
%
62
%
58
%
41
%
15
%
-

70
%
56
%
47
%
72
%
47
%
49
%
38
%
-

68%

73
%
69
%

79
%
74
%

79%

57%
64%
32%
50%
48%
11%
23%

69%

Pagina 233 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 14 Beschouwing van de tekorten
Tabel bij figuur 14.1 Ontwikkeling leerling-leraar ratio primair onderwijs in G5
(gemiddeld over de steden) en in heel Nederland (inclusief de G5). (Bron: DUO)
G5

NL

2013

15,9

17,4

2014

15,9

17,3

2015

16,2

17,4

2016

16,3

17,2

2017

16,5

17,0

2018

16,5

16,7

2019

16,5

16,6

2020

16,7

16,5

2021

16,5

16,1

2022

16,9

16,5

Tabel bij figuur 14.2 Ontwikkeling leerling-leraar ratio voortgezet onderwijs in G5
(gemiddeld over de steden) en in heel Nederland (inclusief de G5). (Bron: DUO
G5

NL

2013

15,2

15,5

2014

15,1

15,5

2015

15,1

15,5

2016

15,3

15,5

2017

15,5

15,5

2018

15,5

15,3

2019

15,3

15,2

2020

15,2

15,1

2021

14,8

14,6

2022

14,8

14,6

Pagina 234 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 15 Bevoegdheid en lessen
Tabel bij figuur 15.5 Percentage onbevoegd gegeven lesuren 2014-2022
(schooljaren 2014/2015 tot en met 2022/2023) naar onderwijstype (bron:
Centerdata)
vmbo

havo

vwo

combinaties

totaal

2014

8,4%

3,5%

2,6%

5,1%

5,6%

2015

7,5%

3,2%

2,6%

5,1%

5,1%

2016

7,2%

3,0%

2,3%

4,8%

4,8%

2017

6,4%

2,8%

2,1%

4,3%

4,3%

2018

6,2%

2,6%

2,0%

3,9%

4,1%

2019

6,0%

2,7%

1,9%

4,2%

4,0%

2020

5,5%

2,5%

1,8%

3,5%

3,7%

2021

5,6%

2,5%

1,8%

3,5%

3,7%

2022

6,0%

2,7%

2,0%

4,1%

4,0%

Tabel bij figuur 15.6 Percentage bevoegd gegeven lesuren 2014-2023 (schooljaren
2014/2015 tot en met 2022/2023) naar onderwijstype (bron: Centerdata)
vmbo

havo

vwo

combinaties

totaal

2014

84,9%

88,6%

93,0%

89,6%

88,2%

2015

85,0%

88,2%

92,4%

89,3%

87,9%

2016

83,2%

87,5%

92,1%

88,3%

86,8%

2017

83,2%

87,9%

92,6%

88,0%

87,2%

2018

83,8%

88,0%

92,6%

88,5%

87,6%

2019

84,0%

87,9%

92,3%

87,9%

87,5%

2020

84,6%

88,1%

92,7%

89,1%

88,0%

2021

84,3%

87,7%

92,3%

88,4%

87,6%

2022

82,9%

87,3%

91,4%

86,2%

86,4%

Tabel bij figuur 15.7 Percentage benoembaar gegeven lesuren 2014-2022
(schooljaren 2014/2015 tot en met 2022/2023) naar onderwijstype (bron:
Centerdata)
vmbo

havo

vwo

combinaties

totaal

2014

6,7%

7,9%

4,4%

5,3%

6,2%

2015

7,5%

8,5%

5,0%

5,6%

6,9%

2016

9,7%

9,4%

5,6%

6,9%

8,3%

2017

10,4%

9,2%

5,3%

7,7%

8,5%

2018

10,0%

9,4%

5,5%

7,6%

8,4%

2019

10,0%

9,4%

5,8%

7,9%

8,5%

2020

9,9%

9,4%

5,5%

7,4%

8,4%

2021

10,2%

9,8%

5,9%

8,2%

8,7%

2022

11,2%

10,1%

6,6%

9,8%

9,6%

Pagina 235 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 15.8 Percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven
lessen naar avo-vak 2022 (Bron: Centerdata)
vak

bevoegd

benoembaar

onbevoegd

Aardrijkskunde

87,2%

9,8%

2,9%

Beeldende vorming

94,1%

3,5%

2,4%

Biologie

89,9%

7,2%

2,9%

Duits

90,7%

6,1%

3,1%

Economie

86,1%

10,3%

3,5%

Engels

86,3%

9,8%

3,9%

Frans

91,4%

5,7%

2,9%

Geschiedenis (en
staatsinrichting)

92,2%

5,9%

1,9%

Klassieke talen/klassieke
culturele vorming (KCV)

93,4%

4,3%

2,3%

Lichamelijke opvoeding

97,3%

1,8%

0,8%

Maatschappijleer

74,8%

19,1%

6,1%

Muziek

93,1%

4,2%

2,7%

Natuurkunde

84,4%

11,6%

3,9%

Natuurkunde/scheikunde
(NASK)

77,5%

14,8%

7,7%

Nederlands

84,2%

11,1%

4,6%

Scheikunde

86,6%

10,5%

2,9%

Techniek

71,4%

18,0%

10,5%

Tekenen

96,4%

2,6%

1,0%

Wiskunde

82,8%

12,2%

5,0%

Resterende vakken

80,3%

13,4%

6,4%

Totaal

86,4%

9,6%

4,0%

Pagina 236 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 15.9 Percentages bevoegd, benoembaar en onbevoegd gegeven
lessen naar beroepsgericht vak in het vmbo 2020 (Bron: Centerdata)
vak

bevoegd

benoembaar

onbevoegd

Bouwen, wonen en interieur

73,3%

18,2%

8,5%

Dienstverlening & producten

69,4%

19,2%

11,4%

Economie en ondernemen

80,7%

14,1%

5,1%

Groen

83,7%

9,6%

6,8%

Horeca, bakkerijen en
recreatie

86,2%

8,3%

5,5%

Maritiem en techniek

75,6%

3,9%

20,5%

Media, vormgeving en ICT

69,8%

25,5%

4,7%

Produceren, installeren en
energie

75,5%

16,1%

8,3%

Mobiliteit en transport

72,3%

18,8%

8,9%

Zorg en welzijn

78,2%

13,3%

8,4%

Resterende vakken

83,7%

10,6%

5,7%

Totaal

82,9%

11,2%

6,0%

Tabel bij figuur 15.10 Bevoegdheidssituatie leraren geboren vanaf 1970 in het
basisonderwijs (bron: DUO)
2018

2019

2020

2021

2022

Bevoegd via pabo

96,0%

94,8%

94,0%

93,1%

92,1%

Bevoegd als gym- of
kunstvakleraar

1,9%

2,1%

2,1%

2,2%

2,3%

Ingeschreven bij pabo

0,1%

0,3%

0,3%

0,5%

0,6%

Subsidie zij-instroom

0,4%

1,1%

1,8%

2,4%

3,0%

Onbevoegd

1,6%

1,7%

1,8%

1,9%

2,0%

Pagina 237 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Hoofdstuk 17 Uitkeringen, ziekteverzuim en CAO’s
N.B. Voor de tabellen bj de figuren 17.1, 17,2 en 17.4 geldt de volgende
kanttekening. De aantallen uitkeringen voor 2022 hier getoond zijn onzeker omdat
ongeveer 7% van de uitkeringen behorend bij het onderwijs in den brede, niet kan
worden toegedeeld aan één van de onderwijssectoren. De getoonde aantallen
kunnen daarom een onderschatting van de werkelijkheid zijn

Tabel bij figuur 17.1 Ontwikkeling totaal aantal WW-uitkeringen per einde kwartaal
(Q1 t/m Q4) over de periode 2019 t/m 2022 (bron:
www.kennisopenbaarbestuur.nl/cijfers en BZK)
Primair
Onderwijs
Q1 2019
Q2 2019
Q3 2019
Q4 2019
Q1 2020
Q2 2020
Q3 2020
Q4 2020
Q1 2021
Q2 2021
Q3 2021
Q4 2021
Q1 2022
Q2 2022
Q3 2022

Q4 2022

4.228
3.692
4.181
3.476
3.003
2.613
3.224
2647
2278
2089
2387
1795
1.596
1.443
1.789
1.350

Voortgezet
Onderwijs
2.030
1.849
2.612
2.080
1.833
1.704
2.555
2084
1680
1494
1823
1474
1.268
1.113
1.579
1.171

Middelbaar
Beroeps
Onderwijs
818
755
1.062
814
778
723
1.043
853
719
644
818
633
563
469
852
662

Tabel bij figuur 17.2 Instroom in de WW kwartalen 2019 t/m 2022 vanuit het po, vo
en mbo (bron: www.kennisopenbaarbestuur.nl/cijfers en BZK)
Primair
Voortgezet Middelbaar
Onderwijs
Onderwijs
Beroeps
Onderwijs
Q1 2019
532
404
176
Q2 2019
374
284
135
Q3 2019
1.459
1.319
505
Q4 2019
449
327
147
Q1 2020
520
374
233
Q2 2020
495
336
160
Q3 2020
1.343
1.305
529
Q4 2020
498
321
179
Q1 2021
487
312
162
Q2 2021
Q3 2021
Q4 2021
Q1 2022
Q2 2022
Q3 2022

Q4 2022

408
924
287
324
243
848
165

287
799
218
222
182
843
199

129
390
127
145
78
548
146
Pagina 238 van 239

Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023

Tabel bij figuur 17.3 Ziekteverzuimpercentage in de onderwijssectoren over de
laatste 5 jaar (Bronnen: Regioplan, DUO, het Arboservicepunt BVE en SOM)
Basisonderwijs
2018
2019
2020
2021
2022

Speciaal
Onderwijs

5,9
5,7
5,7
5,7
6,4

Voortgezet
Onderwijs
7,0
6,7
6,4
6,7
7,5

5,6
5,6
5,4
5,3
6,1

Middelbaar
Beroepsonderwijs
5,7
5,7
5,1
5,1
6,3

Tabel bij figuur 17.4 Arbeidsongeschiktheid WAO en WIA in aantallen personen per
jaar per onderwijssoort 2013-2022 (bron: www.kennisopenbaarbestuur.nl en BZK
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022

po
12.816
12.694
12.009
11.394
11.002
10.562
9.903
9.724
9.593
9.634
9.666
9.381
8.815
8.749

vo
6.298
5.955
5.418
4.943
4.679
4.421
4.109
4.016
4.010
4.010
4.178
4.095
4.261
4.367

mbo
4.267
4.128
3.817
3.501
3.316
3.159
2.938
2.845
2.808
2.808
2.780
2.775
2.676
2.650

Pagina 239 van 239